Page 1

ЖАҢА... ...дипломатиялыќ миссия ашылады Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Кеше Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов елімізге сапармен келген Аргентина Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Эдуарда Суаинмен кездесіп, екіжақты дипломатиялық қарым-қатынас мəселелерін талқылады. Сыртқы саясат ведомстволарының басшылары қазақстандық-аргентиналық саяси жəне экономикалық ынты мақ тастықты, энергетика жəне ауылшаруашылық салаларында өзара іс-қимылдарды дамытудың болашағын талқылады. Сонымен бірге, кездесу барысында Аргентинаның Қазақстандағы Дипломатиялық миссиясын ашу мүмкіндігі талқыланды.

№111 (28050) 20 СƏУІР СЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Айбын

Əлем жəне Қазақстан

Əскеріміздіѕ əлеуеті жауынгерлік парадта танылады

Қазақстан Парламенті Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми өзінің Токиоға ресми сапарының екінші күні бірқатар екіжақты келіссөздер жүргізді. Бұл келіссөздердің өзегі – мемлекеттер арасындағы байланысты жаңаша тұрғыда жандандыруға негізделгендіктен, тараптар екі жаққа да тиімді мəселелер бойынша жан-жақты пікір алмасты.

Серіктестікке серпін ќосќан сапар

АСТАНА.

...кəсіпорындар салынады

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, Егемен Қазақстан – Токиодан.

Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

ҚАРАҒАНДЫ.

...психологиялыќ кґмек орталыєы Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Шалқар қаласындағы №2 мектеп-гимназияда ашылған «Жан нұры» психологиялық қолдау көрсету бөлмесі осы бағытта оқушылардың жəне олардың отбасыларының игілігіне қызмет ететін болады. Аудандық білім, дене шынықтыру жəне спорт бөлімінің бастығы Нағима Тілембаеваның айтуынша, оқушылар бастауыш сыныптардан бастап мектеп бітіргенге дейін түрлі сынақтардан өтеді. Соның ішінде балалардың болашағына бағыт-бағдар болатын ұлттық бірыңғай тестілеудің орны ерекше. Сол себепті ұлттық бірыңғай тестілеуге байланысты жүргізілетін психологиялық дайындық жұмыстары баланың сол кездегі қобалжуын төмендетуі тиіс. Осы орталықтың ашылуына демеушілік көрсеткен кə сіп кер Талғат Меңдіғарин жерлестерінің шынайы алғысына бөленді. Осы заманғы жабдықтармен жарақтандырылған орталықта ерікті түрде 14 маман жұмыс істейді. Ақтөбе облысы.

Қазақстан мен Жапония барлық салалар бойынша өзара тиімді əлеуетке ие. Сенат Төрағасы Қайрат Мəмидің Жапония астанасы – Токиоға ресми сапары аясындағы келіссөздері мен кездесулері кезінде, міне, осы жайтқа айрықша назар аударылды.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Бүгінде Қарағандының төңірегіндегі 30-ға тарта үйіндіге төгілген 900 мың текше метр тұрмыстық заттар қалдықтары, басқа да қоқыстар көлемі күннен-күнге ұлғайып барады. Қаланың тазалығына зиянды бұл қалдықтарды қайта өңдеп, қажетке жаратылатын өнімдер өндіру жобасын ұсынушы Германия компаниясы өзі инвестиция салу арқылы осындай зауыт құрылысын бастауға ниет танытып отыр. Сонымен бірге, «Сарыарқа» əлеуметтік кəсіпкерлік корпорациясы» ҰК» АҚ-та осынау істі қолға алуды ойластыруда. Аймақтағы өндіріс орындары айналасында осы уақытқа дейін ашық аспан астында жинаусыз жатқан, қоршаған ортаны ластаушы 8 млрд. тонна өнеркəсіптік қалдықтар бар. Аталған корпорация оны қайта өңдейтін кəсіпорынның алдағы екі жылда жұмысқа кірісуіне жол ашпақ. Кезінде игеріліп тасталып кеткен кеніштердегі, елді мекендерден алыс емес жерлерге үсті-үстіне үйілудегі қалдық заттарды кəдеге жарату өңір экологиялық жағдайын жақсартумен қатар, экономикасына да пайдасын тигізеді.

7 мамырда өткізілетін жауынгерлік парад қарсаңында біз Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық əскерлерінің бас қолбасшысы, генерал-лейтенант Мұрат МАЙКЕЕВПЕН əңгімелескен болатынбыз. – Мұрат Жəлелұлы, осы жылдың 7 мамыры – Отан қорғаушылар күні елімізде тұңғыш рет Қазақстан Қарулы Күштерінің жауынгерлік парады өтеді. Парадты өткізудегі мақсат қандай? – Бəрінен бұрын, біздің елімізде Отан қорғаушылар күні мемлекеттік мереке ретінде алғаш рет аталып өтетіндігін айта кету керек. Біздің күнтізбемізде 7 мамырды мерекелік күн ретінде тану, ол ел Президентінің жəне Қазақстан

халқының тəуелсіз елімізді қорғауда жəне мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде Қарулы Күштердің сіңірген еңбегін бағалауы болып табылады. 1992 жылдың 7 мамырында Президенттің Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды. Содан бері Қазақстан Қарулы Күштерінің ел қорғаны болып келе жатқанына 21 жыл болды. Осыған байланысты Жамбыл облысының Гвардейск гарнизонында орналасқан

«Мəтібұлақ» полигонында жауынгерлік парад өтеді. Осы парадта тəуелсіздік жылдарында Қазақстан Қарулы Күштерінің қандай жетістіктерге жеткені жанжақты көрсетіледі. Оның өзіндік мақсаты бар. Өткен екі он жылдықта қазақстандық əскери қызметшілердің жаңа келбеті қалыптасты жəне жасақталды. Мемлекет басшысы, сондай-ақ Қорғаныс министрлігінің басшылығы жауынгерлердің кəсібилігіне ерекше көңіл бөліп келеді. Жылданжылға жауынгерлік дайындықтың қарқыны арта түсуде. Армияны толығымен қайта қаруландыру жоғары деңгейде жүргізілуде. Қазақстан Қарулы Күштері

Кїн тəртібі ќалыптастырылды Кеше Мəжілісте палата Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен өткен бюро отырысында алда болатын жалпы отырыстың күн тəртібінің жобасы қалыптастырылды, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Депутаттардың қарауына бірқатар халықаралық актілерге байланысты құжаттар топтамасы ұсынылатын болады. Топтамалар құрамында «Қазақстан Республикасы мен Испания Корольдігі арасындағы ұстап беру туралы шартты ратификациялау туралы» жəне «Қазақстан Республикасы мен Испания Корольдігі арасындағы сотталған адамдарды беру туралы

шартты ратификациялау туралы» заң жобалары да бар. Жалпы отырыстың күн тəртібіне «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қаржы-экономикалық қылмыстарды одан əрі қылмыстық сипаттан арылту мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын екінші оқылымға шығару жөнінде мəселе қосылды. Сонымен қатар, палатаға «Қазақстан Республи касының кейбір конституциялық заңдарына конституциялық мерзімдерді есептеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Конституциялық заңның жобасына қорытынды əзірлеу мерзімін нақтылау ұсынылды.

Жўмыс тобыныѕ алєашќы отырысы Кеше Ақордада «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Елбасы Жолдауының негізгі бағыттары бойынша талдамалық жəне зерттеу қызметін үйлестіру жөніндегі Ведомствоаралық жұмыс тобының алғашқы отырысы өтті. Үкімет мүшелері, Президент Əкімшілігінің өкілдері, еліміздің жоғары оқу орындарының ректорлары, ғылыми-зерттеу институттарының басшылары, республиканың белді ғалымдары, жетекші сарапшылары қатысқан отырыста Мемлекеттік хатшы М.Тəжин,

АҚПАРАТТАР аєыны

Ұлы Отан соғысының ардагерлері Қазақстан мен ТМД қалаларына тегін ұша алады. Бұл жеңілдікті «Эйр Астана» жəне «SCAT» авиакомпаниясы» акционерлік қоғамдары ұсынып отыр. «ҚазАгро» Астананың азық-түлік белдеуі аумағында бес өндірісті іске қосады. Ол Ақмола облысының 17 ауданын жəне Қарағанды облысының 4 ауданын қамтиды. Шығыс Қазақстан облысында SCAT авиа

Премьер-Министрдің орынбасары Қ.Келімбетов, Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Б.Сұлтанов, Білім жəне ғылым министрі Б.Жұмағұлов, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Е.Досаев, «Тұран» университетінің ректоры Р.Алшанов сөз сөйледі.

Еліміздің зерттеушілер қауымы алдында тұрған нақты міндеттер, қоғамдық-гуманитарлық пəндер бойынша мамандар даярлау сапасы, сондай-ақ, ғылыми құрылымдар жұмысының орташа мерзімді кезеңге арналған зерттеу басымдықтары талқыланған отырыстың қорытындысы бойынша мемлекеттік органдарға Қазақстандағы кəсіби зерттеулердің бəсекелестік нарығын дамыту жəне мемлекеттік жаңа ғылыми тапсырыс қабылдау жөнінде нақты тапсырмалар берілді.

қару-жарақтың жəне əскери техниканың жаңа үлгілерімен жабдықталуда. Қолда бар жауынгерлік техникалар қазіргі заманғы жағдайда қолдануға жетілдіріліп жатыр. Бір сөзбен айтқанда, отандастарымызға көрсететін іс-шаралар жетерлік. Жауынгерлік парад Қарулы Күштер үшін қазақстандықтардың бойында мақтаныш сезімін тудырып, қоғамда əскери қызметтің жəне Отанды қорғаудың түсіндіру жұмыстарын көтеруге кезекті қадам жасалатындығына, сондай-ақ өсіп келе жатқан ұрпақтың патриоттық сезімін қалыптастыруға жаңа серпін беретініне сенімдімін. (Соңы 8-бетте).

сату мен өткізудің алдын алуға бағыттылған. Қостанайда бүгін ірі ауылшаруашылық жəрмеңкесі қанат жаяды. Мұнда сауда сөрелеріне үстеме бағасыз жергілікті өндірушілердің өнімдері қойылады. Жалпы, жəрмеңкеде 85 тонна өнім саудаланады деп күтілуде. Қызылорда облысында ақбөкендерді санау қолға алынды. Қазірдің өзінде аймақты 100 мыңнан астам жезкиіктердің қыстап шыққаны белгілі болып тұр. «ҚазАқпарат», Tengrinews, «Қазақстан жаңалықтары» агенттіктерінің хабарлары бойынша дайындалды.

(Соңы 2-бетте).

Астана экономикалық форумы қарсаңында

Ќўндылыќтар ќўлдырауы əлеуметтік тўраќсыздыќќа соќтыратын сын-ќатер Əділ АХМЕТОВ,

сенатор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

2008 жылы басталған қаржыэкономикалық дағдарыс бүкіл əлемді шарпып, оның соңы жаһандық рецессияға ұласқаны белгілі. Түптеп келгенде, бұл жойқын дүрбелеңге түрткі – АҚШ-та басталған ипотекалық шиеленіс. Оның алғашқы белгілері əлгі елде 2006 жылдың өзінде-ақ сыр берген-ді. Бірте-бірте оның зардабы бүкіл əлемге жайылып, үлкенді-кішілі экономикалардың құлдырағаны соншама, бүгінгі таңда əлемдегі жұмыссыздардың саны 200 миллионнан асып жығылады. Аталмыш дағдарыс пен рецессия тек қана АҚШ емес,

Еуропа елдерінің экономикасын да ойсыратып кеткендіктен Грекия, Испания сынды мемлекеттерде жұмыссыздардың саны 26 пайыздан асып, оның тең жартысынан астамын жоғары оқу орнын бітірген өрімдей жастар құрап отыр. Дағдарыстың салқыны Ирландия мен Италияға да тиіп, енді міне, Кипрге де келіп жетті. Бүгінгі таңда жаһандық дағдарыс пен қаржы-экономикалық рецессияның себептерін Давостан бастап əлемнің əр түкпірінде, оның ішінде, біздің елде де жыл сайын өтіп жүрген экономикалық форумдар іздестіруде. Мұның сыртында кешенді зерттеулермен əлемнің айтулы ғалымдары да айналысып, өз ойларын ортаға салуда. (Соңы 2-бетте).

Президент поштасынан

Саланы дамытудаєы саясаты їшін алєыс Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына «Үміт» бүйрек ауыстыру жөніндегі мүгедектер қоғамы» рес пуб ликалық қоғамдық бірлестігінің президенті М.Өскенбаевтан хат келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Автор өз хатында 2013 жылғы наурыздың басында Оңтүстік Қазақстан облысында донорлардан реципиенттерге бүйрек ауыстырып салу үшін алғаш рет бірден төрт ота жасалғанын хабарлайды. Отандық дəрігерлерге осы мақсатта Оңтүстік Қазақстан облысына дəрігер Пак Кван Тэнің басшылығымен Оңтүстік Кореядан арнайы келген əріптестері көмектескен. М.Өскенбаев транспланта ция лау ды жүзеге асыру да

ауқымды жұмыс атқарылғанын атап өткен. Шымкенттегі жедел медициналық көмек көрсететін қалалық ауруханада ота сəтті өту үшін қажетті база жасалған. Атап айтқанда, қажетті дəрі-дəрмектер мен медициналық жабдықтар сатып алынған, жергілікті мамандар Оңтүстік Корея мен Беларусьте дайындықтан өткен, науқастар ота жасалғаннан кейін сауығып кеткенше жататын арнайы бөлмелер бөлінген.

Сонымен қатар, хат иесі бүгінде созылмалы бүйрек сырқа тына шалдыққан 237 оңтүстікқазақстандыққа бағдарламалық диализ тəсілі арқылы көмек көрсетіліп жатқанын атап өткен. Қазіргі кезде таяу жəне алыс шетелде бүйрек трансплантациясы бойынша ота жасатып келген 35 емделуші есепте тұр. «Оңтүстік Қазақстан облысында трансплантация қыз меті құрылғаннан бері емде лу шілердің он мыңдаған АҚШ долларын шығындап, шетелдік мамандарға жүгінуі азайды» делінген хатта. Хат соңында автор Оңтүстік Қазақстан облысында созылмалы бүйрек сырқатына шалдыққан мүгедектер атынан Мемлекет басшысына отандық денсаулық сақтау жүйесін дамыту жөнінде жүргізіп отырған саясаты үшін алғыс білдірген.

Көкейкесті

«Латифундистер»

Батыс Ќазаќстан облысында жер ресурстарын пайдалануда заѕсыздыќтар орын алып отыр Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

компаниясы тағы төрт бағытта əуе қатынасын ашады. Енді өңір тұрғындары Өскемен-Мəскеу, Өскемен-Көкшетау, Өскемен-Алматы жəне ҮржарАлматы бағыттарындағы қосымша рейстерді пайдалана алады. Шымкенттегі 75 мектептің 11 сыныбында оқитын 2260 оқушысы əскери өмірдің ерекшеліктерімен танысып жатыр. Олардың он күндік əскери-дала жиынына қатысулары үшін жергілікті бюджеттен 13 млн. теңге қаржы қарастырылды. Атырауда «Бекіре-2013» жедел алдын алу шарасы өтуде. Ол балық жəне балық өнімдерін заңсыз шығарудың, тасымалдаудың, сатып алудың,

Негізінен, Жапонияның заң шығарушы органының құзыреті айрықша. Конституция бойынша бұл елдегі заң шығарушы органдар Өкілдер жəне Кеңесшілер деп аталатын екі палатадан тұрады. Заң жобаларының тəртібіне байланысты Жапония парламентінде Өкілдер палатасы – төменгі палата, Кеңесшілер палатасы – жоғарғы палата болып саналады.

Қасиетті жер əрі оны пайдалану мен иемдену жөніндегі мəселелер қай заманда да дау-дамайдың өзегіне айналып, үнемі шиыршық атумен келген. Бүгінгі күні де жерге қатысты оң шешімін таппаған мəселелер мен түйіндер жетерлік. Бұған Батыс Қазақстан облысынан да бірқатар мысалдар келтіре кетуге болады. Иə, егемен ел болғаннан кейін біз ең алдымен жер жөніндегі заңдылықтарды қабылдап, орнықтыруға баса көңіл бөлген болатынбыз. Мұндай көзқарас барша қазақстандықтарға жер жөніндегі түйіндер мен түйткілдерді тиісті заң шеңберінде шешуге алғышарт қалады. (Соңы 9-бетте).


2

www.egemen.kz

20 cəуір 2013 жыл

Серіктестікке серпін ќосќан сапар

(Соңы. Басы 1-бетте). Бұл тұрғыдан келгенде, Нью-Йорктегі Колумбия уни вер ситетінің профессоры, белгілі экономист, Нобель сыйлығының лауреаты Джозеф Стиглицтің 1912 ж. ағылшын тілінде жарық көрген «Теңсіздіктің құны» (Joseph E.Stiglitz. The Price of Inequality) атты монографиясының орны ерекше. Туындының авторы кезінде АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтонның экономикалық мəселелер жөніндегі кеңесшілер тобын басқарған өте білікті маман. Ауруын жасырған өледі демекші, ғалым өзі туып-өскен қоғамның бүге-шігесін (саяси жүйесі мен экономикасын, жетістіктері мен кемістіктерін) айқара ашып, жаманын жасырмай, жақсысын асырмай, терең зерттеулер мен дəйекті сараптамалардың негізінде қорытындылар жасайды. Автор, біріншіден, осы уақытқа дейін ешбір баламасы жоқ деп, кір жуытпай дəріптеліп келген нарықтық экономиканың сол үдеден шыға алмай қалғандығын жəне оның тұрақсыздығын ашып көрсетеді. Екіншіден,

заңдылықтардың да үлкен рөл атқаратынын назардан тыс қалдырмайды. Бірақ солай бола тұрғанымен, қоғамдағы бүкіл байлықтың бір пайызға жетер-жетпес, ат төбеліндей ғана топтың уысына жинақталуын таза америкалық «жетістік» деген байлам жасайды. Əрине, ғалым «жетістік» деген сөзді бекер тырнақшаға алып отырған жоқ. Оның астарында мүлде қарама-қайшы ұғымды тұспалдап тұрған ащы шындық жатыр. Ғалым АҚШ-та орын алып отырған бүгінгі дағдарыстың басым бөлігі үкіметтің жүргізіп отырған саясатының тікелей нəтижесі екенін де өте нанымды дəйектермен тиянақтайды. Əсіресе, қаржыны жоғарыдан төменге немесе керісінше, төменнен жоғары қарай бағыттауға келгенде, саяси биліктің, салықтық, монополистік немесе құқықтық, иə болмаса лицензиялық жеңілдіктерді ең алдымен, миллиар дерлерге қарай бұрып, солардың мүдделерін қызғыштай қорғайтынын, демек, түптеп келгенде, байлардың кедейлер есебінен байитынын үлкен батылдықпен сынға алады. «Аш бала тоқ баламен ойнамайды, тоқ бала аш болам деп ойламайды» демекші,

түседі екен. Ал Жапонияда бұл көрсеткіш 16 есемен шектеледі. Бұл тұрғыдан келгенде, америкалықтар өзге елдерге жаман үлгі көрсетіп отырғанын Дж.Стиглиц ашып айтады. Айтса айтқандай-ақ, сынықтан басқаның бəрі жұғады демекші, əлгіндей үдеріс енді өзге елдерде де тарап кетсе, оған таңғалуға болмайды. Жоғарыда Джозеф Стиглиц келтірген айғақтардың бұлтартпайтын дəлелдерін Нью-Йорктегі Уолл Стритте орналасқан Американың Goldman Sachs, Morgan Staneley, Merrill Lynch жəне Lazard Freres & Co. сынды ең айтулы инвестициялық банктерде табаны күректей 17 жыл қызмет атқарған, тəжірибелі банкир əрі қаламы қарымды журналист Уиллиам Коганның «Соңғы магнаттар: Лазард Фререс жəне Компанияның құпия тарихы» (William Cohan. The Last Tycoons: The Secret History of Lazard Freres & Co.) атты монографиясынан да кездестіреміз. Автор келтірген деректерге қарағанда, жоғарыда аталған инвестициялық банктер арқылы жылына триллиондаған доллар өтіп, оларға миллиардтаған пайда келсе,

Ќўндылыќтар ќўлдырауы əлеуметтік тўраќсыздыќќа соќтыратын сын-ќатер

(Соңы. Басы 1-бетте). Бүгінде Жапонияның заң шығарушы органы мен Қазақстан парламентаризмі арасындағы байланыс та жоғары деңгейде жолға қойылған. Мəселен, Күншығыс елінде Қазақстанмен Достық парламенттік тобы жұмыс істейді. Оның құрамына əртүрлі саяси партиялардан сайланған екі палатаның өкілдері, жиыны 40 жапондық парламентарий кіреді. Лига мүшелері екіжақты ынты мақтастық жəне болашаққа бағдарланған мақсат-міндеттер бойынша жиі бас қосып тұрады. Бір атап өтерлігі, мұндай келіссөздер кезінде көтерілетін тақырыптардың əралуандығына байланысты оларға Жапонияның сан-саладағы министрліктері мен ведомстволарының өкілдері арнайы шақырылып тұрады. Яғни, бұл – екі жақ үшін маңызды мəселелерді жүйелі түрде шешуге деген мүдделілік бар деген сөз. Мұндай сипаттағы сыртқы саяси бағыттың дамуына Жапонияның бұрынғы Премьер-министрі, Либералды-демократиялық партияның белгілі саяси қайраткері Рютаро Хашимито үлкен үлес қосты. Мəселен, парламенттік топқа төрағалық еткен 2002-2006 жылдар аралығында Р.Хашимитоның бастамасымен Жапонияның «Еуразиялық дипломатия» деп аталатын жаңа сыртқы саяси тұжырымдамасы əзірленді. Ал бұл тұжырымдама кейінірек Жапонияның Қазақстанмен, сондай-ақ, Орталық Азияның басқа да елдерімен арадағы ынтымақтастықтың жандануына кеңінен жол ашуға ықпал етті. Кеше Қазақстан Парламенті Сенатының Төрағасы Қайрат Мəмидің Жапония Парламенті жоғарғы палатасының (Кеңесшілер палатасы) спикері Кенжи Хиратамен кездесуі кезінде де бүгінгі күнге дейін жолға қойылған əрі толықтай қалыптасқан осы ынтымақтастық үдерісіне жоғары баға беріле келе, байланыс тетігін бекітудің тиімді тұстарына назар аударылды. Мəселен, Жапония Парламенті жоғарғы палатасының спикері К.Хирата Қазақстан мен Жапония арасындағы дипломатиялық байланыстың орнағанына 20 жыл толғанын, бұл сəйкесінше екі ел үшін де үлкен мерзім екенін атап өтті. Бүгінгі таңда біздің елдеріміз сан түрлі салалар бойынша келіссөздерге қол жеткізіп үлгерді. Мəселен, биылғы жылдың сəуір айында Қазақстан мен Жапония Инвестицияларды қолдау жəне ырықтандыру жөніндегі келісімшарт жобасын дайындауды аяқтады. Қазіргі

таңда құжат ресми қол қоюға əзірлік үстінде, деді К. Хирата. Жапония Парламенті жоғарғы палатасының төрағасы мұндай келісімнің қабылдануы екі ел арасындағы инвестициялық жəне гуманитарлық байланыстардың өрістеуіне жол ашатынына сенім білдірді. Бұған парламентаралық ісқимыл да əсер етуі тиіс, деді палата спикері өз сөзінде. Өз кезегінде Қ.Мəми қазақстандық делегацияны жылы шыраймен қарсы алғандары үшін жапондық əріптестеріне ризашылығын жеткізді. Жапония – Қазақстан үшін маңызды əріптестердің бірі. Бүгінде Қазақстан мен Токио арасындағы байланыс жыл санап қарқын алып келеді. Сондықтан, біз болашақта да Жапониямен стратегиялық əріптестігімізді дамытуға, ол үшін маңызды саяси үнқатысу орнатуға мəн беретін боламыз, дей келе, Қазақстан Парламенті Сенатының Төрағасы Жапония Парламенті палаталары басшыларының Қазақстанға сапары ынтымақтастыққа жаңаша серпін береді деген сенімін білдірді. Ал Қайрат Мəмидің Жапония Премьер-министрі Шиндзо Абэмен кездесуінде қазақ-жапон ынтымақтастығының бүгінгі жайкүйі мен əріптестікті ілгерілетудің болашақ бағдары талқыланды. Ш.Абэ кездесу барысында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа ізгі тілектестігін жолдай келе, Қазақстан Жапония үшін маңызды əріптес саналатынын, сондықтан болашақта екіжақты қатынастардың дамуына күш-жігер танытуға ниетті екенін білдірді. Ш. Абэ сондай-ақ табысты ынтымақтастықтың елеулі бөлігі ретінде парламентаралық байланыстарды одан əрі өрістету жайына да тоқталып өтті. Өз кезегінде Қ.Мəми Қазақстан Жапонияны Азия құрлығындағы маңызды əріптесі санайтынын жəне Қазақстан Жапониямен стратегиялық əріптестікті одан əрі жандандыруға мүдделі екенін жеткізді. Кездесуде еліміздің парламентаралық үнқатысуды ілгерілетуге, сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық байланыстарды кеңейтуге əзірлігі айтылды. Токиоға сапары аясында қазақстандық парламентшілер сондайақ Синтоистік храмдар қауымдастығының президенті Цунекио Танакамен кездесті. Ц.Танака 2012 жылдың мамыр айында Астанада өткен Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының IV съезіне қатысып, Дін көшбасшылары кеңесіне мүшелікке сайланған болатын. Осы орайда, екі елдің сан сала бойынша ұстанымдары ұқсас екенін айрықша атап өткен жөн.

Бұл ұқсастық, əсіресе, халықаралық қауіпсіздік мəселелерінде де көрініс табуда. Мəселен, Жапония атом бомбасынан қасірет шеккен ел ретінде Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі бастамашылығын өте жоғары бағалайды. Біздің елі міздің халықаралық жəне өңірлік ұйымдар мінберінде көтеріп жүрген басқа бастамаларын да қолдайды. Жапонияның Қазақстан Президентінің 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні деп атау жөніндегі бастамасының БҰҰ Бас Ассамблеясында қолдау табуында Жапония тарабының да үлесі бар. Ал Қазақстан тарапының Жапонияның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі болып сайлануына қолдау танытуы екіжақты əріптестіктің берік орнағанын айғақтай түседі. Қазақстан мен Жапония арасындағы əріптестік байланыстар тек бұлармен түгесілмейді. Токионың Қазақстанның халықаралық бастамаларына, оның ішінде Астанада ұйымдастырылатын ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізу бастамасына да қолдау танытуы əріптестікке серпін берері анық. Екі ел арасындағы саяси үнқа тысудың өрістеуіне экономикалық ынтымақтастық та белгілі дəрежеде ықпал етуде. Мəселен, сарапшылардың пікірінше, соңғы жылдар ішінде қос мемлекеттің индустрия, энергетика жəне қаржы салаларындағы қарым-қатынасы жаңаша қарқын алған. Жапонияның Қазақстанды атом өнеркəсібі саласындағы озық технологиялармен қамтамасыз етуге ұмтылысы отандық уран өнімдерінің үлес сал мағын жапон нарықтарында ұлғайтуға жол ашты. Сондай-ақ 2008 жылдың маусым айында Қазақстан Президентінің Жапонияға ресми сапары инвестициялық жəне технологиялық ықпалдастыққа жаңаша серпін берді. Бұл сапар аясында тараптар экономикалық əріптестіктің жаңа перспективаларын айқындаған болатын. Мұндай келіссөздер қазақстандық нарыққа жапонның қаржылық институттары тарапынан қызығушылықтың артуына да сеп болды. Қазіргі таңда Қазақстанда жапондық капиталдың қатысуымен 26 кəсіпорын жұмыс істейді. Олар негізінен мұнайгаз, металлургия жəне тау-кен өнеркəсібі, қаржы салаларына маманданған. Жалпы алғанда, қазақ-жапон дипломатиялық жəне парламентаралық əріптестігінің əлеуеті жоғары. Қос тарап бұл байланыстың болашақта да өрістеуіне мүдделі. Бұған Токиодағы келіссөздер барысында көз жеткіздік.

Жўмыс нəтижесі сараланды Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Еліміздің Жоғарғы Сотында Бектас Бекназаровтың төрағалық етуімен үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанындағы жұмыс қорытындысы бойынша селекторлық кеңес болып өтті. Бейнеконференция түріндегі кеңес жұмысына облыстық жəне оған теңестірілген соттар төрағалары, алқа төрағалары жəне облыстық соттардың кеңсе жетекшілері мен судьялары қатысты. Б.Бекназаров республика соттарының жұмыс нəтижесіне тоқталды. Статистика барысы көрсетіп отырғандай, азаматтық іс бойынша процеске қатысушы тараптардың 92,2 пайызы шығарылған шешімге шағымданбаған да, наразылық келтірмеген, ал қылмыстық істер бойынша бұл көрсеткіш 95,9 пайыз болса, əкімшілік құқық бұзушылық бойынша 99,8

пайызды көрсетіп отыр. Аталған сот актілері толықтай күшіне енген. Бас бостандығынан айырылуға 2,5 мың адам сотталса, 97 адам ақталған. Алқа билер 73 адамға қатысты үкім шығарса, соның ішінде 6-ы ақталса, 67сі кінəлі деп табылды. Қылмыстық жəне азаматтық істерді қарау мерзімдері бұзылған жоқ. Аталған кеңес барысында Жоғарғы Сот Төрағасы сот жүйесі алдында тұрған негізгі міндеттерді белгілеп берді. «Жылдың аяғына таман өтетін республика судьяларының VІ съезі бізге үлкен жауапкершілік жүктейді. Бұндағы негізгі мəселе тек аталған шараның ұйымдық, ақпараттық жəне техникалық өткізілуінде ғана емес, біздің VІ съезді өткізудегі негізгі қызметіміздің нəтижесінде» – деді Жоғарғы Сот Төрағасы. Сондықтан ол сот жүйесі қызметкерлерін сот жұмысында заңдылықты нығайтуға, ашықтық пен сот төрелігінің сапасын арттыруға шақырды.

аталмыш экономиканың тізгінін ұстап отырған саяси жүйенің орын алған қателіктер мен олқылықтарды дер кезінде түзетуге шамасы келмей қалғандығын, үшіншіден, нарықтық экономика мен саяси жүйенің əділетсіз екендігіне жəне бұл үш фактордың бір-бірімен өте тығыз байланысты екеніне көзді анық жеткізеді. Кітап авторы, сонымен қатар, АҚШ-та, сол сияқты дамыған өзге мемлекеттердің саяси-экономикалық жүйелерін дегі дағдарыстың себебі тек қана сол қоғамдарда орын алып отырған əлеуметтік теңсіздіктен туындайтынын, ал оның салдары əлгі экономикалық жүйені үнемі тұрақсыздыққа əкеліп соқтыратынын жəне өз кезегінде қоғамды қақ бөліп тұрған аталмыш теңсіздікті бұрынғыдан бетер үдете түсетінін айшықтап береді. Джозеф Стиглиц «Теңсіздіктің құнын» жазуға кезінде Тунис пен Египетте басталып, көп ұзамай Африканың біраз елін шарпыған «араб көктемінің» Нью-Йорк, Лондон, Лиссабон, Мадрид секілді ірі қалаларындағы «батыс күзіне» ұласқан халық наразылығының түрткі болғанын жасырмайды. Массачусетс технологиялық институтында ғылыммен айналысып жүрген кезінде Америкадағы теңсіздікті өзінің докторлық диссертациясына арқау етіп алған Джозеф Стиглиц бұл мəселеге деген көзқарасын былайша түйіндейді: дағдарыс кезінде байлар байи түседі, өте байлар одан бетер байиды. Ал кедейлердің саны тоқтаусыз өсіп, бұрынғыдан бетер кедейленеді. Орташалардың жағдайы да мүшкілденіп, табыстары мен жалақылары құлдырайды. Сөйтіп, тақыр кедейлерге айналғандар мен бай-бақуаттылардың арасын бөліп тұрған шыңырау құз бұрынғыдан бетер тереңдей түседі. Ғалым келтірген деректерге ден қойсақ, соңғы 30 жылда Америка қоғамының 99 пайызын құрайтын төменгі жалақы алатындардың табысы тек 15 пайызға ғана өскен. Керісінше, əлгі қоғамның бір ғана пайызын құрайтын жоғары жалақы алатын алпауыттардың табысы 150 пайызға көбейген. Ал соңғылардың 0,1 пайызын құрайтын шектен тыс байлардың табысы 300 пайыздан да асып кеткен. Бұл айтылғандардың құрғақ сөз емес екенін дəлелдеу үшін нақты мысал ретінде ғалым Уолл-Март (Wall-Mart) сауда империясының мұрагерлері болып табылатын Уолтондарды келтіреді. Бүгінгі таңда алты ағайынды Уолтондар жалпы құны 69,7 миллиард долларға теңесетін ұлан-ғайыр байлыққа иелік етіп отырған көрінеді. Бұл байлық бүкіл АҚШ қоғамының 30 пайызын құрайтын ең төменгі жалақы алатын кедей-кепшіктердің жиынтық табысынан да асып түседі екен. Джозеф Стиглиц Америкадағы теңсіздіктің тек бүгін ғана пайда болған құбылыс емес екендігіне назар аударады. Сонымен қатар, ол əлгі теңсіздіктің қолдан жасалатынын да жасырмайды. Сосын оның қалыптасуына нарық күштерінің – сұраныс пен ұсыныстың үлес қосатынын да жəне əмбебап экономикалық

Америкадағы тақыр кедейлер мен байлардың арасында пайда болған теңсіздіктің шарықтап кеткендігі соншама, халықтың бір пайызын ғана құрайтын миллиардерлер бүгінгі таңда қолдан жасалған теңсіздік құзының табанындағы кедейлердің қалай күн көріп жатқанын мүлде елестете алмайтынына назар аударады. Бұл уəждің растығына Джозеф Стиглицтің мына бір мысалдары көзді анық жеткізеді. Мəселен, төрт адамнан тұратын екі балалы отбасында жалғыз адам ғана жұмыс істейтін болса, ол аптасына қырық сағаттық жүктеменің əр сағатына бар болғаны сегіз жарым доллар жалақы алады. Əлеуметтік салық жəне отбасы денсаулығын қамсыздандыруға кететін, сол сияқты басқа да міндетті төлемдерді шегеріп тастағанда, бір жылда оның қолына таза тиетіні 14240 долларды құрайды екен. Егер сəті түсіп, ай сайын 700 долларға түсетін екі бөлмелі пəтер жалдай алса, оның қолында бар болғаны 5840 доллар қалады екен. Ал кез келген америкалық көліксіз жүре алмайтынын ескерсек, жанармайды, қамсыздандыру жарнасын жəне өзге шығындарды қоса есептегенде тағы да 3000 доллар шығаруға тура келетіні айтпаса да түсінікті. Сонда отбасының бір жылдық тамағы мен киім-кешегіне бар болғаны 2840 доллар ғана келеді екен. Рецессия кезінде ипотекалық несиеге үй алған америкалықтардың жағдайы да мүлде құлдыраған. Ай сайын банктерге қайтарылатын төлемдердің деңгейі 20 пайызға күрт көтеріліп кеткендіктен, миллиондаған адам пəтерлерінен бір сəтте айырылып, көше паналап, қаңғырып қалған. Мұның салдары 2007-2011 жылдар арасында 7,8 миллион адамның жұмыссыз қалуына жəне мыңдаған отбасының күйреуіне əкеліп соққан. Бүгінгі таңда бұл құбылыс тек Американы ғана емес, сонымен қатар Батыс Еуропа елдерінің көпшілігін жайлап алған. Рецессия кезінде миллиардерлер мен банкирлерге қандай шығын келді дейтін мəселеге де Стиглицтің өз жауабы бар. Дағдарыстан бұрын қоғамда белгілі бір консенсус болғандықтан, ауқаттылардың мол табысы олардың маңдай терінің, яғни өз еңбегінің жемісі деген ұғым қалыптасқан болатын. Сондықтан қарапайым халық оларға түсіністікпен қарайтын. Ал қазіргі дағдарыс кезінде, ораза-намаз тоқтықта, иман кетер жоқтықта демекші, байлар мен банкирлер кедейлердің ашу-ызасын тудырмаса, құрметіне бөленіп отырған жоқ. Өйткені, аталмыш рецессияның салдарынан алпауыттар да белгілі бір шығындарға тап болғанымен, олардың үлкен бонустар алуы əлі тоқтаған жоқ. Анығырақ айтқанда, олардың мұртын қазір де балта кеспейді. Дағдарысты желеу етіп, банкирлер жүздеген қызметкерлерді жұмыстан босатып жіберді, есесіне, мұрттарын үнемделген қаржының есебінен майлап отыр. Басқа дамыған елдермен салыстырғанда америкалық банкирлер мен ірі компания президенттерінің табысы қатардағы қызметкердің табысынан 200 есе асып

банкирлердің қалтасына да ондаған миллион табыс түседі екен. Сондықтан да болар, Американың қаржы əлемі атынан ат үркетін əлгі банкирлерге «ұлы еркектер» деген айдар таққан. Өйткені, айтулы алпауыттардың ықпалы соншалықты шексіз болғандықтан, олардың ығына жығылмайтын пенде болмайтын көрінеді. Айтса, айтқандай-ақ, əлгі «ұлылардың» ішіндегі түкірігі жерге түспейтін, атағы жер жаратын бір банкирді автор ерекше атайды. Мəселен, бір жарым ғасырлық тарихы бар Lazard Freres & Co. инвестициялық банкін ұзақ жылдар бойы басқарған Феликс Рохатин (Felix Roһatyn) 1970 жəне 1975 жылдары Американың Уолл Стрит банктерін оларға төніп келген екі бірдей дағдарыстан аман алып қалыпты. Бірақ сол Феликс Рохатиннің өзі де, Уолл Стриттің жоғарыда аталған өзге «ұлы еркектері» де бұл жолы, атап айтқанда, үстіміздегі ғасырдың 2008 жылы басталып, соңы əлемдік қаржы-экономикалық рецессияға ұласқан дағдарысқа мүлде тосқауыл қоя алмапты. Əрине, олардың бəрі де қолдарынан келгенінше тырысып баққан. Тіпті, билік те оларға барынша көмектескен. Мемлекет тарапынан банктерге триллиондаған ақша да бөлінген. Алайда осы мақаланың басында Джозеф Стиглиц атап көрсеткен капиталистік қоғамның кемшіліктері, яғни нарық тұрақсыздығы, билік пен саяси жүйенің олқылықтары мен əділетсіздігі өлшеусіз етек алғандықтан, жойқын дағдарыс пен қаржы-экономикалық рецессияға ешқандай күш тосқауыл бола алмаған. Демек, бүгінгі дағдарыс пен рецессия – жоғарыда аталған үш фактор тудырған тең сіздіктің құны. Оның түбірінде біз дің Елбасымыздың «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап өтілген, ХХІ ғасырдың сынқатерлеріне жатқызылған бүгінгі өркениет құндылықтарының құлдырауы мен əлеуметтік тұрақсыздықтың жатқаны ешбір күмəн тудырмайды. Ендеше, осы тұрғыдан келгенде, Елбасының бастамасымен Астанада жоғары деңгейде өткізіліп жүрген экономикалық форумдардың маңызы өте зор. Оның ішінде, əсіресе, бесінші форумда Президент Назарбаев жария еткен G-Global қағидасының келешегі үлкен. Өйткені, ақпарат құралдары шарықтап дамыған бүгінгі заманда əлемдік экономика мен қаржы саласын тығырыққа тіреп отырған жаһандық дағдарыстың себеп-салдарын тек оза дамыған елдердің басын қосатын G-8 немесе G-20 деп аталатын клубтарға мүше алпауыт елдердің тізгінін ұстағандар ғана шеше алмайтынына адамзаттың көзі анық жетті. Сосын, жаһандық сын-қатерлер мен дағдарысты бүкіл əлемнің ақыл-ойын бір арнаға тоғыстыратын G-Global секілді жаһандық үнқатысу алаңы ғана тоқтата алатынына сенім күннен-күнге артып келеді. Оның үстіне, сырт көз сыншы демекші, бұл пікірдің дұрыстығына осы мақалада назар аударылған шетелдік ғалымдардың ой-түйіндері де нақты дəлел бола алады.

Азаматтыќ ќоєам тірегі – їнќатысу алаѕы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жанындағы «Адам өлшемі бойынша үнқатысу алаңы» консультативті-кеңестік органның кезекті мəжілісі болып өтті. Шараға Сенат жəне Мəжіліс депутаттары, басқа да мемлекеттік органдар, саяси партиялар, қазақстандық жəне халықаралық үкіметтік емес ұйымдар өкілдері қатысты. Шараның басты мақсаты мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам арасындағы үнқатысуды жалғастыру, еліміз азаматтарының құқын қорғауды ынталандыру бойынша азаматтық қоғамның конструктивті өзара іс-қимылын жолға қою болды. Мəжілісті ашқан Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов қоғамның еліміз дамуының жиырма жылындағы қорытындыларын пайымдау циклын аяқтап ке ле жатқанын атап көрсетті. Қоғамдық талдаудың квинтэссенциясы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы Жолдауы болды. Мемлекет басшысы қоғам күш біріктіруі қажет басым бағыттарды айқындап

берді. Демек, еліміз халықаралық құқық субъектісінің экономикалық, саяси жəне басқа да салалары тұрғысынан сенімді қалыптасуын жалғастыруы тиіс. – Біз адам құқы жөніндегі ке шенді жос пар жасадық. Бұл Конституцияға сəйкестікті қамтамасыз ету үшін қажет. Тəуелсіз омбудсмен офисін құрудағы мақсатымыз да сол. Ол азаматтардың құқықтары бұзылмауын, бұзылған жағдайда оның қалпына келтірілуін қарастырады. Біз жемқорлықты жоюдың үйлесімді де тиімді науқанын жалғастырудамыз, – деді Е.Ыдырысов. Сонымен бір мезгілде, ол Қазақстанның əлі де адам құқын қорғау деңгейі жөнінен демократия қалыптасқан

мемлекеттерге жете қоймағанын, сондықтан əлі де осы бағытта көптеген жұмыс күтіп тұрғанын атап көрсетті. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы, сондай-ақ адам құқы жөніндегі үнқатысуды жалғастыру маңызды екеніне ерекше екпін түсірді. Өйткені, үкіметтік емес сектордың идеялары мен ұсыныстары мемлекеттік органдар үшін өзіндік бір «ынталандыру» болып табылады. Билік өкілдерінің осы шараға қатысуының жоғары деңгейі мемлекеттік органдардың үкіметтік емес ұйымдар өкілдерімен тікелей жəне ашық үнқатысуға ұмтылысының айғағы. Біздің үнқатысуымыздың аясында сіздердің кеңестеріңізді, ұсыныстарыңызды, əлі де не істей алатынымыз тұрғысындағы пікірлеріңізді тыңдаймыз ғой деген үміттеміз. Бұл адам құқы саласындағы прогресті жеделдетіп, қазақстандықтардың келешек ұрпағы үшін тұрақты жəне дамыған қоғам құру үшін

қажет, деді Сыртқы істер министрі. Е.Ыдырысов ҮЕҰ жұмысын жоғары бағалай келіп, олардың белсенді қызметінің арқасында Қазақстанның азаматтық қоғамы табысты жəне ырғақты дамушы секторға айналып отырғанын, бұл еліміздің органикалық өсуіне ықпал ететінін көлденең тартты. Мəжіліс шеңберінде «Адам өлшемі бойынша үнқатысу алаңы» консультативті-кеңестік органның 2013 жылға арналған жұмыс жоспары қаралып, барлық қатысушылар тарапынан келісілген соң тұтасымен мақұлданды. Аталған жоспарға сəйкес, осы жыл бедерінде демократияны дамыту мəселелері талқыланатын жеті секторлық мəжіліс өткізу жоспарланды. Оларда саяси қызмет бостандығы мен саяси плюрализм, азаматтық қоғам ды дамыту, құқықтың үстемдігін қамтамасыз ету, т.б. мəсеөлелер талқыланатын болады. «Егемен-ақпарат».


3

www.egemen.kz

20 cəуір 2013 жыл

 Əлеуметтік қорғау əлеуеті

ЗЕЙНЕТ ЖАСЫН ҰЗАРТУ – ЗЕЙНЕТ ЫРЫСЫН ҰЛҒАЙТУ Жїйені жаѕєыртудыѕ жўртшылыќќа жаќсылыєы мол

Ўрпаќ жайын ойлаєан ел ерте ќимылдайды

Ќазаќстан Республикасы Парламенті Мəжілісініѕ депутаты Шалатай МЫРЗАХМЕТОВПЕН əѕгіме – Шалатай Мырзахметұлы, өткен сəрсенбіде Парламент Мəжілісі «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заң жобасын бірінші оқылымында мақұлдады. Осы құжаттың мəні мен маңызына тоқталып өтсеңіз? – 1998 жылы еліміз зейнетақы жүйесін реформалауға жəне ұрпақтардың ынты мақтастығы əлеуметтік қағидатынан дербес зейнетақы жинақтары қағидатына кезең-кезеңімен өтуді жүзеге асыруға кірісті. Əлеуметтік қамсыздандыру жүйелері қызмет етуінің халықаралық тəжірибесіне сүйене отырып жүргізілген реформа нəтижесінде Қазақстанда базалық, міндетті (ынтымақты жəне жинақтаушы) жəне ерікті зейнетақымен қамсыздандыру деңгейлерінен тұратын көпдеңгейлі жүйе қалыптасты. Қарқынды əлеуметтік-экономикалық даму негізінде зейнетақы бағдарламасын қаржыландыру арттырылды. Зейнетақы төлемдерінің мөлшері үздіксіз өсірілді. Мұны ешкім жоққа шығармайды. Келешекте ынтымақты жүйедегі зейнетақы төлемдерінің мөлшері төмендейтін болады. Бұл төмендеу жинақтаушы зейнетақы қорларынан берілетін төлемдермен өтеледі деп көзделген болатын. Алайда, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ұзақ қызмет етпеуі жəне тиімсіз болуы зейнетақымен қамсыздандырудың қажетті деңгейін қамтамасыз ете алмады. Ал еліміздің зейнетақы жүйесіне байланысты бұл заң жобасы бүкіл қазақстандықтарды толғандырып отырған өте маңызды мəселе. Жаңа құжаттың басты мақсаты – бүгінгі зейнеткерлеріміздің жəне болашақ зейнет жасына жететін азаматтарымыздың лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету екені бəрімізге де түсінікті. Бірақ, бұл жан-жақты ойластырылмаса, өте күрделі мəселе екенін де естен шығармауымыз керек. Оның барлығы айтылып жатыр. Зейнетақы реформасы аясында құрылатын Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры халқымыздың салымдарын сақтауда Үкімет кепілдік беретін сенімді қор екені күмəн туғызбайды. Дегенмен, сақтау қаншалықты маңызды болса, оның инвестициялық табысын арттыру да соншалықты қажет. Сондықтан инвестициялық портфельдерді тиімді орналастыру жағынан Ұлттық қордағы мол тəжірибемізді пайдалана отырып, жаңадан құрылатын қордың қызметін бақылау жүйесін жан-жақты қарастыруымыз керек. Себебі, қор жұмысы барынша ашық, барынша əділ болуы қажет. Олай болмаса, бұл жаңа қордың да 15 жыл күткен үмітті ақтамай, жекеменшік қорлардың кебін киіп қалмасына кім кепіл? Осы жағын естен шығармауымыз керек. Ал зейнет жасын өсіру керектігі дау туғызбайды. Бұл қажет. Өйткені, зейнет жасын көтеруді алғашқы болып біздің мемлекет бастап жатқан жоқ. Осыдан ондаған жылдар бұрын тиісті қадамдар жасап, кезең-кезеңімен зейнет жасын өсірудің арқасында осы салада ешқандай тоқырауға ұшырамаған мемлекеттер де бар. Ал, керісінше, кезінде ештеңе істемей-ақ, одан уақыт келген кезде сасқалақтап, халыққа да салмақ түсіріп, екі есе артық шығынға ұрынып жатқан мемлекеттер де жоқ емес. Біз олардың қателіктерін қайталауға жол бермеуіміз керек. – Бүгінгі күні экономикалық ықпалдастық жəне даму ұйымына мүше елдердің жартысына жуығы зейнеткерлік жасты ұлғайтып жатыр, кейбірі жақын уақытқа жоспарлап отыр... – Дұрыс айтасыз. Мысалы, Ұлыбритания, Германия, АҚШ сияқты дамыған елдерде зейнет жасы 67 жастан кем емес. Ал Жапонияда тіпті 70 жасты құрайды. Сондықтан əлі күнге дейін «керек пе, жоқ па?» деген сауалдың айналасында сөз таластыра бермей, «қалай?» деген сұрақ төңірегінде ортақ күшімізді біріктірудің уақыты келді. Яғни əйелдердің зейнет жасын көтерудің ең тиімді жолдарын қарастыру қажет. Бұл жерде Үкіметтің əйелдерді əлеуметтік жағынан қорғау туралы ұсыныстары бірінші кезектегі маңызды мəселе болмақ. Əйелдердің зейнетке шығу жасын 2014 жылдан бастап арттыру жөніндегі ұсынысты Үкіметке Ведомствоаралық жұмыс комиссиясы енгізген болатын. Талқылау үшін мына мəселелер ұсынылған еді. Əлемдік тəжірибеге жəне 1996 жылдан 2001 жылға дейін іске асырылған отандық тəжірибеге сəйкес зейнетақы жасын ұлғайту кезең-кезеңімен, жыл сайын 6 айдан қоса отырып 10 жыл ішінде жүзеге асырылады. Мəселен, 58-ге келген əйелдер 58,5 жасында зейнетке шыға береді, яғни 6 айдан кейін, ал 57-ге толғандар бір жылдан кейін немесе 59 жасында зейнетке шығады. Екіншіден (63 жаста зейнетке шығатын адамдар үшін), психологиялық тұрғыдан дайын болуға жəне бейімделуге, үшіншіден, əйелдердің нəтижелі жұмыспен қамтылу мүмкіндіктерін кеңейту шараларын қабылдауға мүмкіндік береді. Үкімет бала күтімі бойынша демалыстағы əйелдер, өз бетінше жұмыспен айналысатындар мен жұмыссыздар, сондай-ақ зейнеталды жастағы əйелдер үшін арнайы жұмыспен қамту бағдарламасын жоспарлауда. Себебі, ынтымақты жүйеден зейнетақы тағайындау 2043 жылға дейін жүзеге

Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі Салидат Қайырбекова зейнетақы жүйесін жаңғыртудың негізгі бағыттарын түсіндіру мақсатында Қостанай облысында жұмыс сапарымен болып қайтты.

проблемалары жəне тұрғындар жасының ұлғаюы туралы айтылды. Қазіргі уақытта көптеген елдерде əлеуметтік қорғау саласында реформалар жүргізіліп, азаматтарды еңбек қызметін жалғастыруға ынталандыру шаралары атқарылуда. Үкімет əйелдердің зейнеткерлікке шығу жасын көтере отырып, олардың еңбекпен қамтылу деңгейін арттырып, жұмыс орындарының сақталуын қамтамасыз

Негізгі баєыттары тїсіндірілді

асырылатын болады, ал зейнетақы жасын біріздендіру ынтымақты жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушылары болып табылатын əйелдерге қатысты болады. – Əйелдер үшін олардың зейнетақы жасын арттыру кезінде қандай жеңілдіктер жасалады? – Əйелдердің зейнет жасын арттыру барысында оларды сүйемелдейтін бірқатар жағдайлар қарастырылып отыр. Олар жалдамалы əйел жұмыскерлердің біліктілігін өндірістен қол үзіп жəне қол үзбей арттыруды, «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының шеңберінде өз бетінше жұмыспен айналысатын əйелдерді нəтижелі жұмыспен қамтуға тартуды, кəсіпкерлікпен айналысатын немесе өз ісін ашуды қалайтын əйелдер үшін микрокредиттердің қолжетімділігін кеңейтуді, бала күтімі бойынша демалыста жүрген əйелдерді таңдаған кəсібі бойынша оқытуды, Еңбек кодексіне жұмыс берушіге зейнеталды жастағы əйелдермен еңбек қатынастарын тоқтату бөлігінде қойылатын талаптарды қатаңдатуды көздейтін өзгерістер енгізуді, жүктілігі жəне босану, сондай-ақ бала күтімі бойынша демалыста жүрген əйелдердің міндетті зейнетақы жарналарын субсидиялауды қамтиды. Екіншіден, 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін еңбек өтілі бар əйелдер үшін зейнетақыға ерте шығу құқығы сақталады.Мысалы, жалпы еңбек өтілі 20 жылдан кем емес, бес жəне одан көп бала туған жəне оларды сегіз жасқа дейін тəрбиелеген əйелдерге 53 жаста, «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды əлеуметтік қорғау туралы» Заңға сəйкес 1949 жылғы 29 тамыздан бастап 1963 жылғы 5 шілдеге дейін кемінде 10 жыл төтенше жəне ең жоғары радиациялық қатер аймақтарында тұрған, кемінде 20 жыл жалпы еңбек өтілі бар əйелдер 45 жаста зейнеткерлікке шыға алады. Сондай-ақ еңбек өтіліне сəбилердің күтіміне байланысты жұмыс істемейтін аналардың күтім жасаған уақыты есептеледі. – Ал өз бетінше жұмыспен айналысатын тұрғындардың «тағдыры» қалай болмақ? – Бұл – өзекті проблема. Егер қазіргі кезде осы проблеманы шешу жөнінде тиісті шаралар қабылданбаса, еліміздің тұрғындарының көпшілігі зейнетақымен қамсыздандырудың барабар деңгейі үшін жеткілікті зейнетақы жинақтары көлемін жинақтай алмайды жəне олар келешекте халықтың əлеуметтік тұрғыдан əлсіз топтарының қатарын толықтыратын болады. Мəселен, қазіргі таңдағы өз бетінше жұмыспен айналысатын адамдардың басым бөлігі зейнетақы жарнасын рұқсат етілген мөлшерде төлейді. Бұл жалақының ең төменгі мөлшерінің 10 пайызы. Осылайша, жылына ең төменгі жалақының 1,2 еселенген мөлшерін төлейді. Биылғы жылды алсақ, ол кемінде 23 мың теңгеден келеді. Ал 35 жыл ішінде салымшының жалпы жинақ сомасы 42 еселенген ең төменгі жалақыны құрайды. Мұндай жинақтар ең төменгі жалақы мөлшері бойынша 3,5 жылға ғана зейнетақы төлеуге жетеді екен. – Шалатай Мырзахметұлы, елімізде зейнетақы жүйесіне қатыспағандар да жетерлік қой. – Егер өз бетінше жұмыспен айналысушылар зейнетақы жүйесіне қатыспаған жағдайда, зейнеткер жасына жеткеннен кейін оларды ең төменгі күнкөріс деңгейінің 50 пайыз мөлшеріндегі əлеуметтік жəрдемақы күтеді. Осы проблеманы шешу үшін бірқатар шаралар жоспарланған. Бірінші – өз бетінше жұмыспен айналысатындар мəртебесін нақтылау жəне оларды нəтижелі жұмыспен қамтуға тарту жөнінде жүргізілетін шараларға орай, өз бетінше жұмыспен айналысатындар мəртебесін алған адамдарды жинақтаушы зейнетақы жүйесіне міндетті қатысу туралы талап енгізіледі. Екінші – 2017 жылдан бастап жарналарды төлеу тəртібін өзгерту жоспарланады. Дəлірек айтқанда, өз бетінше жұмыспен айналысатын адамдар бүкіл табысын жариялап, сол сомадан зейнетақы жарнасын төлеуге тиіс болады. Үшінші – ең төменгі кепілдіктер жүйесі өзгертіледі. Базалық зейнетақы төлемі кемінде 5 жыл жинақтаушы зейнетақы қорларына қатысушы болып табылатын зейнет жасына жеткен өз бетінше жұмыспен айналысатындарға беріледі. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ. «Егемен Қазақстан».

Министр сапары барысында Қостанайдағы №1 жəне №4 емханада, Рудныйда қалалық емханада, жуырда облыстағы екінші кардиологиялық орталық ашылған қалалық ауруханада жəне перзентханада болды. С.Қайырбекова жұртшылықпен кездесулерінде Қазақстандағы зейнетақы жүйесін жаңғырту бір жағынан аталған жүйе жұмыс істей бастағаннан бергі кезеңде макроэкономикалық жағдайдың өзгеруіне, екінші жағынан зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінде болатын өзгерістерге байланысты екенін əңгімеледі. Заңнамаға енгізілгелі жатқан өзгерістердің себептері, мысалы, əлемнің барлық еліне тəн жұмыссыздық

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ зейнетақы жүйесін жаңғырту

етеді. Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы заңда қарастырылған зейнеткерлікке ерте шығу мүмкіндіктері туралы əңгімеленді. Жалпы, зейнетақы жүйесін жаңғырту Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорын құруды жəне зейнетақы жүйесінің тиімділігін көтеруді қарастырады. Сонымен қатар, жинақтаушы зейнетақы жүйесі қызметтерімен тұрғындарды қамту көлемін кеңейту, зейнетақы жасын біріздендіру, ерекше еңбек жағдайында жұмыс істейтіндер үшін кəсіби зейнетақы жарналарын еріктіден міндетті түріне ауыстыру сияқты мəселелер талқылануда. «Егемен-ақпарат».

Жўмысыѕды жалєастыруєа мол мїмкіндік Əсима АХМЕТҚАЛИЕВА, коммуналдық сала қызметкері.

Қазір заман жақсарды, тұрмыс түзелді. Ынталы адамға жұмыс та табылады. Соған орай зейнет жасына өзгеріс енгізудің артығы болмайтын шығар. Əсіресе, əйелдердің зейнет жасын ұзарту жөніндегі жаңа заң жобасына үмітпен қарайтындар көп. Өзімді де сондайлардың қатарындамын деп ойлаймын. Өйткені, əлі де жұмыс жасауға ынталымын. Мұның түрлі себебі бар. Біріншіден, зейнетақы қорында жинақталған қаржымның мөлшері соншалықты көп емес еді. Зейнетақы қорындағы қаржымның мөлшерін молайту үшін жұмыс жасай бергенді қалаймын. Екіншіден, балаларым əлі аяқтана қойған жоқ. Ал олар үйленіп, тұрмыстарын жақсартқанша ата-ананың көмегі ауадай қажет болады ғой. Шындығында, əйелдердің де жұмыс жасай беруіне мүмкіндік жасаған дұрыс. Ал бұған жол ашатын жаңа заңның маңызы айрықша. Себебі, осы заң негізінде Қазақстандағы əйелдердің зейнет жасын ұлғайтудың тиімді тұстары қаралған. Мұндай қадамға əлемдегі көптеген елдер барып отыр. Мəселен, ТМД құрамындағы елдер ішінен зейнетке шығу мерзімі Арменияда – 63 жас, Грузия мен Молдовада 60 жас екен ғой. Осы елдердегі əйелдер осынша жасқа дейін жұмыс жасап жүргенде, бұл біздің қолымыздан келмей ме? Өзге

елдердегі нəзік жандылардан Қазақстан əйелдерінің несі кем? Жалпы, зейнет жасын ұлғайту мəжбүрлі сипатта болмайтынын біліп отырмыз. Рас, кей замандастарымыз бұл мəселеге бастапқыда үрке қарағанмен, түптеп келгенде, кейінгі буын үшін жаңа заңның тиімді жақтары барына көңіл аударған жөн. Бұл заңды əзірлеу барысында АҚШ, Канада, Франция, Италия, Германия, Дания, Нидерланд, Финляндия, Швеция сынды мемлекеттердің тəжірибелерінің біз үшін неғұрлым тиімді тұстары ескерілді деп ойлаймын. Бұл заңның ерекшелігі сол, зейнет жасы бірден ұлғайтылмайды. Зейнетке шығу кезінде жылына 6 айдан қосыла отырып, он жылда жүзеге асырылады екен. Мұны өте дұрыс шешім деуге болады. Өйткені, осы кезде зейнетке шығып алып, əлі де жұмыстан қалмай жүргендерді білеміз ғой. Кей адамдар 60 жасты айтпағанның өзінде, тіпті 70 жасқа дейін жұмыс жасағанды қалайды. Сол себептен болар, зейнет жасын ұлғайту əдісін тек біздің еліміз ғана емес, өзге елдер де қолданып келеді. Дəлел үшін айтар болсақ, Оңтүстік Кореяда əйелдер үшін зейнет жасын (65 жасқа дейін) арттыру 20 жыл бойы, Францияда 62 жасқа дейін арттыру 8 жыл ішінде, Украинада 60 жасқа дейін ұлғайту 10 жыл ішінде жүзеге асырылатыны, бізде де осындай əдіс қолданылып, өз жемісін беретіні дау тудырмайды. Атырау облысы.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ зейнетақы жүйесін жаңғырту

1998 жылы ҚАЗАҚСТАН зейнетақы жүйесін реформалауға жəне ұрпақтар ынтымақтастығының əлеуметтік қағидатынан жеке зейнетақылық жинақтау қағидатына біртіндеп көшуді жүзеге асыруға КІРІСТІ • зейнетақымен қамсыздандырудың көпдеңгейлі жүйесі құрылып, жұмыс істеуде; • орнықты əлеуметтік-экономикалық даму негізінде зейнетақы бағдарламаларын қаржыландыру ұлғайды; • жинақтау жүйесін енгізуде жəне қызметін қамтамасыз етуде практикалық тəжірибе қалыптастырылды; • азаматтардың зейнетақы жинақтары өсу үстінде

Базалық зейнетақы төлемдерін қоса алғанда 2013 жылдың 1 қаңтарындағы ЗЕЙНЕТАҚЫНЫҢ ОРТАША КӨЛЕМІ

41 912 теңгені құрады Ынтымақты зейнетақы төлемдерінің көлемі келешекте оның кемуіне байланысты АЗАЯТЫН болады ҚР-дағы ЗЕЙНЕТАҚЫМЕН ҚАМСЫЗДАНДЫРУДЫҢ АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ Қазіргі кезде ҚР-да базалық, міндетті жəне ерікті деңгейлерден тұратын көпдеңгейлі зейнетақы жүйесі жұмыс істейді БАЗАЛЫҚ ДЕҢГЕЙ Зейнетақы жасына жеткен адамдарға (ынтымақты жəне жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысуын есепке ала отырып) базалық зейнетақы төлемі (БЗТ) төленетін болады МІНДЕТТІ ДЕҢГЕЙ Міндетті деңгейде зейнеткерлерге ынтымақты (еңбегі үшін) зейнетақы – бюджеттен, ал жинақталған зейнетақы жинақтаушы зейнетақы қорларынан төленеді ЖЗҚ-дан ТӨЛЕНЕТІН ЖИНАҚТАЛҒАН ЗЕЙНЕТАҚЫ міндетті зейнетақы аударылымдарын еңбекақысының 10 пайызы көлемінде төлеуді жүзеге асырып келген жинақтаушы жүйеге қатысушыларға төленеді

Ќоєам тарапынан тїсіністік тапќан кездесулер Парламент Мəжілісінің депутаттары жəне министрлік қызметкерлерінің қатысуымен өткен сапар 3-12 сəуір аралығын қамтыды. Осы мерзім ішінде əртүрлі өндіріс қызметкерлерімен кездесулер өткізіліп, əлеуметтік нысандарда жиындар ұйымдастырылып, жұртшылыққа əйелдердің зейнет жасын ұзарту арқылы халықтың жұмыс пен қамтылуын жəне зейнет жасы таяған адамдардың жұмыс орнының сақталуына қол жеткізуге болатыны туралы жан-жақты түсін дірме жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар, өңір тұрғындарын толғандырып жүрген зейнетақы қорларын біріктіріп, бір жүйеге келтіру секілді маңызды мəселелер қозғалды. Мəселен, осы жылдың 8-10 сəуірі аралығында Павлодар облысында Парламент Мəжілісі депутаттарының қатысуымен өткен жиында жұрт алдына зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық (ЗТМО) басшысының бірінші орынбасары Сəуле Дүйсенова шығып, сұрақтарға жауап берді. Сондай-ақ, осы күндері Павлодарда орталық өкілдерінің қатысуымен қаладағы балалар ауруханасында тағы бір жиын өткізілді. Аталған жиынға 180-нен астам

медицина қызметкерлері қатысты. Екібастұз қаласында зейнетақы орталығының қалалық филиалы ғимаратында өткен жиында жұмыс беруші компания өкілдері мен кəсіподақ мүшелері зейнетақы жүйесіне қатысты сауалдарға жанжақты жауап алып тарқасты. Сондай-ақ, Шығыс Қазақстан облы сында да зейнетақы жүйесі не қатысты əртүрлі кездесулер ұйымдастырылды. Еңбек жə не халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитеті төрағасының орынбасары Гүлнəр Тоқсейітова халықтың неғұрлым ұзақ еңбек етіп, жинақты көп жиса, соғұрлым артық зейнетақы алатынын əрі зейнет жасын бірден көтереді деп, байбалам салу жаңсақ пікір екенін, бұл үрдістің біртіндеп жүретінін, 63 жастан зейнетке тек 2024 жылдан бастап шығатынын айтты. Екі күнге (5-6 сəуір) созылған кездесуге кəсіподақ ұйымдары өкілдері, сонымен қатар, ЗТМО директорының орынбасары С.Сабыржанов жəне аталмыш орталықтың əр аймақтан келген қызметкерлері қатысты. Еңбек министрлігінің өкілдері мен орталық мамандарының қатысуымен өткен жиындар ауылды жерлерді

ұмыт қалдырмады. Бородулиха, Көкпекті, Зырян аудандарына қарасты елді мекендерде де кездесулер болып өтті. Келесі жиын Семейдегі ядролық орталық қызметкерлерінің қатысуымен өтті. 5-9 сəуір аралығында Алматыда бірнеше кездесулер болды. «Мемлекеттік аннуитеттік компания» АҚ директорлар кеңесінің мүшесі Нұржан Əлимұхамедов бастап барған ма ман дар тобы Халықаралық ІТ университеті, Ш.Айманов атындағы «Қа зақфильм» АҚ, О.Таңсықбаев атындағы Алматы сəндік-қолданбалы өнер колледжі, Қ.Ахметов атындағы дарынды балаларға арналған спорт мектеп-интернаты жəне Сызганов атындағы ұлттық хирургиялық ғылыми орталығында кездесу өткізді. Аталмыш жиынға Парламент Мəжілісінің депутаттары Гүлнəр Иқсанова, Айткүл Самақова, Гүлмира Исімбаева қатысты. Ал Қарағанды жəне Теміртау қалаларындағы «Имстальком», «Карагандинский мелькомбинат», «ТНК ТИАТР» компаниялары жəне «ТПК Ригер фармацевтикалық логистикалық кешені» базасындағы «Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қоры» АҚ президенті Алмас Құрмановтың қатысуымен өткен

кездесулерде «Қазақстан-2050» Стра тегиясы, зейнетақы жүйесін жетілдіру жəне Бірыңғай зейнетақы қорын құру мəселелері бойынша тыңдаулар болды. Сонымен қатар, 8 сəуірде облыс əкімі аппаратының қызметкерлері, аудан əкімдері, ЗТМО қызметкерлері жəне жұмыспен қамту орталығы мамандарының қатысуымен түсіндірме жұмыстары жүргізілсе, келесі күні «Арселор Миттал Теміртау» компаниясының қызметкерлерімен кездесу болды. 11 сəуірдегі жиын Қарағанды облыстық «Нұр Отан» ХДП активтерінің қатысуымен өтті. Бас-аяғы 9 күнге созылған кездесулерде тек зейнетақы жүйесін жаңғырту жұмыстары ғана түсіндіріліп қоймай, өңір жұртшылығына əлеуметтік мəселелерге қатысты өз ұсыныс-пікірлерін білдіруге мүмкіндік берілді. Халықты əйелдердің зейнет жасын ұлғайту, жұмыспен қамту мəселелері, зиянды өндіріс ошақтарында еңбек ететін жұмысшылардың зейнетақы алу тетіктері толғандырып отыр. Мамандар жұрттың көңілінде жүрген, көкейге түйген сауалдарына жауап беріп, жүйені жаңғыртудың маңызды қырларын егжей-тегжейлі түсіндірді. «Егемен-ақпарат».


4

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Депутат дауысы

 Сауал салмағы

Өткен апталарда Парламент депутаттары өңірлерге барып, сайлаушылармен көптеген кездесулер өткізіп қайтты. Онда көтерілген мəселелер біздің газетімізде жазылды да. Осы ретте біз Алматы қаласынан сайлаушылар аманатын арқалап қайтқан Мəжіліс депутаты, «Нұр Отан» ХДП фракциясы жанындағы Əлеуметтік кеңестің төрайымы Айткүл САМАҚОВАҒА жолығып, кездесулер мəнін аша түсуге ұмтылған едік.

– Мысалы, Халықаралық ақпараттық технология университетінде болған кездесу барысында бакалавриатта оқуға бөлінетін мемлекеттік грантты оқу жылына 312-ден 500-ге өсіру мəселесі алға тартылды. Сол сияқты магистратураға жəне PhD докторантураға да мемлекеттік

Мəселелер ґзегі – ел ішінде

болған кезімде он екі кез десу өткізіппін. Соның ішінде Халықаралық ақпараттық технология университеті, Ш.Айманов атын дағы «Қазақфильм» АҚ, «О.Таңсықбаев атындағы Алматы декоративті-қолданбалы өнер колледжі» РМКК, Қаркен Ахметов атындағы спорттан дарынды балаларға арналған республикалық мектеп-интернаты сияқты мекемелердің ұжымдарымен кездесулер өткізуге мүмкіндік алдым. Кездесулерде көтерілген мəселелердің өткірлігін жəне маңыздылығын ескере келгенде, бұл сапар өзін толық ақтады деп нық сеніммен айта аламын. – Нендей өзекті мəселелер көтерілгенінен нақты мысалдар келтірсеңіз.

 Талқылау тағылымы

Кґлеѕкелі экономика

гранттарды өсіру жайы сөз болды. Ал Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ-та болған кездесуде отандық кино мен анимацияға бөлініп жатқан мемлекеттік гранттардың мардымсыз екені көлденең тартылды. Менің ойымша, осы мəселеге жіті көңіл бөлуіміз керек. Өйткені, шетелдік туындылар азаматтарымыздың санасына өзге ұлттардың құндылықтарын сіңіруде. Оның үстіне отандық кинопрокат мəселесін заңнамалық тұрғыдан реттеу – уақыт талабы. Ең бастысы – қазіргі күйіп тұрған өзекті мəселелердің бірі – «Қазақфильм» АҚ қызметкерлерін баспанамен қамтамасыз ету жайы. Осы мəселені де оң шешуді ойластыру аса қажет-ақ. Ел киносының бəсекеге қабілеттілігі де осы əлеуметтік жағдайға байланысты десек қателеспейміз. – Жастар мəселесі кейде қа лыс қалып жатады. Жаңа бір сөзіңізде жастарды түрлі кəсіпке баулитын оқу орындарында болдым дедіңіз. Осы кездесулер туралы айтып өтсеңіз. – Иə, оның рас. Жастар – біз дің болашағымыз. Əсіресе, «Жас Отан» жастар қанатының осы салада атқарып жатқан істе рі көңілімнен шығатынын орайы келгенде айта кеткенім жөн. Мəселен, «О.Таңсықбаев атындағы Алматы декоративтіқолданбалы өнер колледжі» РМКК

Əңгімелескен Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Ўлттыќ ќордыѕ активтерінен аќпарат білгіміз келеді

Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің басшылығымен өткен палатаның жалпы отырысында депутат Тұрсынбек Өмірзақов Ұлттық Банк төрағасы Григорий Марченкоға депутаттық сауал жолдаған еді. Төменде сауалдың мəтіні ұсынылып отыр:

«Қазақстан үшін ұлттық экономиканың орнықты дамуы жəне шоғырландырылған бюджеттің тұрақты профициті Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнің алтын-валюта резервiн жəне қорларын айтарлықтай ұлғайтуға мүмкіндік берді. 2012 жылдың аяғына Ұлттық Банктің жиынтық резерві Ұлттық қордың активтерін қоса алғанда 86 млрд. АҚШ долларын құрады. Жинақталған резервтердің едəуір бөлігі шетел валютасында, бағалы қағаздарда жəне басқа да қаржы құралдарында сақталуда. Əлемдік экономикадағы, атап айтқанда, Еуроаймақ елдеріндегі, АҚШтағы, Жапониядағы экономикалық ахуалдың тұрақсыздығы жағдайында алтын-валюта резервтері мен Ұлттық қор қаражаттарының сақталу тəуекел дері артып келеді. Ұлттық қордың негізгі функцияларының бірі болашақ ұрпақ үшін қор жинақтау болып табылатынын айта кеткім келеді. Сыртқы экономикалық қауіптер дің өсуі алтын қорларының рөлін елеулі түрде арттырады.

Долларды, еуроны жəне басқа резервтік валютаны шектеусіз басып шығару, валюталық соғыстар, қарыздық дағдарыс, тұтастай мемлекеттердің дефолт тəуекелдері дамыған мемлекеттерді алтын қорларын ұлғайтуға мəжбүрлейді. Резервтерді шетел валютасында жəне бағалы қағаздарда сақтау түпкі нəтижесінде біздің барлық жинақтарымызды жəй ғана қағаздарға айналдыруы мүмкін. АҚШ, Германия, Италия жəне Францияның алтын қорлары алтын-валюта резервтерінің 70%ынан асады. Алтын экономикалық дағдарыс жағдайында экономиканың қаржылық тұрақтылығын арттырудың сенімді құралы ретінде қарастырылады. Қазақстанның алтын қоры 6,3 млрд. АҚШ долларын немесе барлық алтын-валюта резервтердің небəрі 20% шамасын құрайды. Өткен жылы Парламент алтынвалюта резервтерін толықтыру үшін тазартылған алтынды сатып алуға Ұлттық Банкке басым құқық беретін заң жобасын

ЕЌЫЎ ПА отырысына ќатысты

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің хатшысы Əділ Ахметов Данияның астанасы – Копенгагенде болған ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының бюро отырысына қатысты, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі. Бюро отырысының мақсаты Бюро мүшелері алдында биыл 29 маусым мен 3 шілде ара- ЕҚЫҰ Рəсімдер ережесі жөнінделығында Ыстамбұлда бола тын гі кіші комитеттің жəне ұйымның Ассамблеяның алдағы жыл сайынғы Транспаренттілігі мен оны ресессиясына əзірлік жұмыстарының ф о р м а л а у ж ө н і н д е г і а р н а у барысын талқылау болды. лы комитеттің төрағалары өз

 Фотокүнделік

Талқылауға еліміздің Қаржы министрлігінің, Экономикалық жəне сыбайлас жемқорлықпен күрес жөніндегі агенттіктің, Жоғарғы Соттың өкілдері қатысты. Экономикалық жəне сыбайлас жемқорлықпен күрес жөніндегі агенттіктің мəліметтері бойынша Қазақстандағы көлеңкелі экономиканың ауқымы Ішкі жалпы өнімнің 20 пайызын құрайды. Салық саласындағы қылмыстардың жалпы көлемі жалған кəсіпкерлікпен бай ланысты болып отыр. 2012 жылы жалған кəсіпкерлік жəне өтірік мəміле деректері бойынша 282 қылмыстық іс қозғалды. Қ.Ищанов атап өткендей: «Жалған кəсіпкерліктің ең қауіпті жері – құрылған жалған кəсіпорын бюджет қаржысын ұрлау мен басқа да қауіпті қылмыстарға жиі қолданылады. Біз бүгін берешек қаржыны өндіріп алу барысында туындайтын мəселелерді, оларды шешудің жолдары мен тəсілдерін, сондайақ, жалған кəсіпкерлік фактілерінің жолын кесу жайын талқылауымыз керек». Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша салық əкімшілендіру рəсімдерін одан əрі күшейту жəне жалған кəсіпкерлікпен күрес саласындағы заңнаманы жетілдіру үшін тиісті ұсынымдар əзірленді. Сена торлар дөңгелек үстел отырысына қатысушылармен бірлесе отырып, өндіріп алу мүмкін емес берешектердің қалыптасуына жеткізбейтін жəне жалған кəсіпкерлік істерінің жолын кесуді қамтамасыз ететін бірқатар шаралар ұсынды.

 Тұрақты комитеттер тынысы

Университеттер – кґп, ќайтарымы – аз

Маќсат – жўмыспен ќамтуды жаќсартып, жоєары оќу орындарын оѕтайландыру Парламент Мəжілісінің Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің төрайымы Дариға Назарбаеваның жетекшілігімен кезекті комитет отырысы өтті. Онда комитет мүшелері «Жұмыспен қамту-2020» жол картасының жобасы туралы» жəне «Қазақстанның жоғары оқу орындары жүйесін оңтайландыру туралы» мəселелерді талқылады.

Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі Серік Əбденов жобасын алып келген «Жол картасы-2020» бағдарламасының басты мақсаты жұмыссыздықты жою, кедейшіліктің алдын алу мен өзін өзі жұмыспен қамтығандардың кірісін асыру болып табылады. Осы мақсатты дұрыс орындағанда еліміздегі жұмыссыздық деңгейі 5 пайызға төмендеп, тұрмысы төмен отбасылар жыл сайын 0,5 пайызға азаймақ. Өзін өзі жұмыспен қамтушылардың үлесі жыл сайын 30 пайызға артып отырмақ. 2013-2015 жылдары мемлекеттік жəне салалық бағдарламалар шеңберінде мемлекеттік қаржы есебінен 113,5 мың жұмыс орнын ашу болжанып отыр. Шағын жеке кəсіпкерлікті қолдауға (шағын несиелендіру) 19,3 млрд. теңге қарастырылған. Жұмысқа орналастыру үшін қайта оқыту шаралары да жүргізіледі. Ол тікелей жұмысқа орналастыру, біліктілігін көтеруге қайта əзірліктен өткізіп барып жұмысқа орналастыру, ауылдық жердегі

жұмыстары жайында есеп берді. ЕҚЫҰ ПА Төрағасы Риккардо Милиоридің шешіміне сəйкес, 2012 жылғы желтоқсанда Транс паренттілік жəне есептілік жөніндегі арнаулы комитеттің негізінде ЕҚЫҰ-ның Транспаренттілігі жəне оны реформалау жөніндегі арнаулы комитет құрылып, оның құрамына Сенат депутаты, Қазақстан Республикасы Парламентінің ЕҚЫҰ ПА-дағы делегациясының мүшесі Əділ Ахметов енген болатын.

 Іскерлік іссапарлары

ауќымы ІЖҐ-ніѕ 20 пайызын ќўрайды Парламент Сенатында палата Төрағасының орынбасары Қайрат Ищановтың төрағалық етуімен «Салықтық əкімшілендіруді күшейту: бересіге жəне жалған кəсіпорындарға қарсы күрес» тақырыбына арналған дөңгелек үстел отырысы болды. Бұл шараны Парламент Сенатының Қаржы жəне бюджет комитеті ұйымдастырды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

мақұлдады. Алайда, Қазақстанда жыл сайын небəрі 10-15 тонна тазартылған алтын өндіріледі. Ұлттық экономиканың күтіліп отырған өсуін жəне Қазақстанның əлемнің дамыған 30 елінің қатарына кіруі мақсаты қойылып отырғанын ескеретін болсақ, мемлекеттің алтын қорларының барабар толықтырылуы үшін бұл жеткіліксіз мөлшер. Дамыған елдердің бірқатары қарыздық проблемалар аясында дағдарыспен күрес үшін əлемдік рынокта алтынды белсенді түрде сатып келеді. Соңғы онжылдық ішінде Швейцария алтынының шамамен 877 тоннасын, Франция 589 тоннасын, Испания, Нидерланды жəне Португалияның əрқайсысы 200 тоннадан сатты. Бұл ретте, мəселен, Ресей мұнай кірістері есебінен шамамен 570 тонна алтын сатып алды, бұл Қазақстанның бүкіл алтын қорынан бірнеше есе көп. Төлемақы теңгерімінің тұрақты оң сальдосын ескеретін болсақ, Қазақстанның əлемдік рынокта алтынды сатып алу белсенділігін арттыруға толық мүмкіндігі бар. Жинақтарды алтында сақтау олардың сақталуын ғана емес, сондай-ақ табыстылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Соңғы он жыл ішінде алтынның бағасы шамамен 400%-ға өсті. Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, сізден солардың барлығын мұқият зерделеуді сұраймын. Қарастыру нəтижелері жəне қабылданған шаралар туралы заңнамамен белгіленген мерзімде жазбаша хабарлауыңызды өтінемін».

 Əріптестік əлеуеті

Суреттерді түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

– Айткүл Байғазықызы, барған жерлеріңізде сіз қандай басымдықтарға ерекше екпін бердіңіз? – Қарапайым тұрғындарды жоғары жақта нендей шаралар жүргізілуде деген сауалдар мазалайтыны рас. Осы орайда мен Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мем лекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауының басым бағыттарын жан-жақты ұғындыруға ұмтылдым. Шынында да бұл стратегиялық құжат еліміз жетістіктерін паш етіп қана қоймай, сонымен қатар, тұрғындардың ертеңге деген сенімін қалыптастырады. Болашағының жарқын болатынына көз жеткізген адам ғана өзін еркін сезіне алады. Сол сияқты, елімізге ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу не береді деген сауалға да жауап беруге тырыстым. Көрменің инфрақұрылымдарды жаңа технологиялармен жаңғыртуда тигізер пайдасы мол екендігін, туризм мен көлік қатынасы салаларының дамуына серпін беретінін ерекше атадым. – Сайлаушылармен қанша кездесу өткізіп үлгердіңіз, қандай ұжымдарда болғаныңыз туралы да айта кетсеңіз. – Алматы қаласының тұрғындары əрқашанда кездесулерге ерекше ықыласпен қа райтындығына бұл жолы да айқын көз жеткіздім. Оңтүстік астанада

мен Қаркен Ахметов атындағы спорттағы дарынды балаларға арналған республикалық мектепинтернатында болған кездесулерде көтерілген проблемаларға келсем, алдымен ауызға алынары жұмыспен қамту жайы. Бұл екі оқу орны да ҰБТ өткізу барысын өзгертуді ұсынады. Колледжді академияға айналдырып, оның материалдық-техникалық базасын нығайтуды қалайды. Бұқаралық спортты дамыту үшін ірі спорттық нысандарды пайдалану, жаттықтырушылар жалақысын көтеру де назардан тыс қалған жоқ. Əсіресе, спорт туралы заңнамаға өзгерістер енгізу жайы баса айтылды. – Өңірлерге барған сапарларыңызда «Нұр Отан» ХДП-ның қоғамдық қабылдауларында азаматтардың мұң-мұқтаждарын тыңдап жатасыздар. Бұл жолы қандай мəселелер жиі айтылды? – Қазіргі таңда тұрғын үй құрылысын жүргізу жайы ешкімді бей-жай қалдырмайтыны анық. Кездесуге келушілердің біразы осы жағын (ипотека, жалға берілетін тұрғын үй, қызметтік пəтер жəне тағысын тағылар) тəптіштеп сұрап жатты. Осы орайда пəтер иелері кооперативтерінің (КСК) іс-əрекеттеріне шағым жасаушылар қатары да аз болмады. Тұрғындар ақшаларын уақтылы төлеп жатқанымен, тиісті қызмет тің сапалы əрі дер кезінде көрсетілмейтіндігі сынға алынды. Сондай-ақ, Алматы тұрғындары жер қатынастары заңнамасына өзгерістер енгізу, азаматтарды жұмыспен қамтамасыз ету, денсау лық сақтау мекемелеріне ор наластыру сияқты көптеген мəселелермен келіп жатты. Олардың барлығына нақты жауаптар беріп, оң шешімін табуына ықпал етуге ұмтылатынымызды білдірдік. Жалпы, мəселелер өзегі – ел ішінде. Тек соны көре білуіміз керек.

жастар мен əйелдерді əлеуметтік жұмыс орындарына орналастыру карта бойынша жүргізіледі. Оқып жүргендерге материалдық көмек көрсетіледі. Осылардың ішінде 29 жасқа дейінгілер, балалар үйінде өскендер, ата-анасының қамқорлығынсыз қалғандар, оралмандар мен бас еркіндігінен айыру орындарынан босағандар, штаттық қысқартуға түскендер жəне 50 жастан асып, зейнет жасына жақындаған адамдарға көрсетілетін арнайы басымдықтар бар. Министрдің баяндамасын мұқият тыңдаған комитет мүшелері мəселеге ерекше назар аударып, жан-жақты талқыға салды. Қазақстанның жоғары оқу орындары жүйесін оңтайландыру туралы Білім жəне ғылым вице-министрі Мұрат Орынханов баяндап берді. Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзінің кезекті Жолдауында «Жоғары білім саласында техникалық білім беруге ерекше көңіл бөле отырып, жоғары оқу орындары желілеріне оңтайландыру жүргізу қажет» деп атап

өткен болатын. Бүгінгі күні Қазақстан жоғары білім беру жағынан əлемде алдыңғы лектегілерден де асып кетіп тұр. Дамыған елдерде 1 миллион тұрғын халыққа 1-ден 6-ға дейін жоғары оқу орны келсе, ал Қазақстанда 2011 жылы 9 жоғары оқу орнынан келген (елімізде 149 жоғары оқу орны болды). Өңірлерде жергілікті еңбек нарығын дамытуға лайықталған жəне шағын мамандықтарға негізделген академия, институт сияқты жоғары оқу орындары аз. 63 жекеменшік жоғары оқу орнының 42-сі университет атын иеленген. Өңірлердегі жоғары оқу орындарында мамандықтардың 61%-ы бір-бірін қайталайды. 2012 жылғы мемлекеттік тексерудің нəтижесі бірқатар түйінді мəселелердің бетін ашып берді. Мемлекеттік аттестаттау кезінде жүргізілген кешенді тестілеу нəтижесінде жекеменшік жоғары оқу орындарында оқитын студенттердің 60%-ы «3» жəне «2» деген баға алды. Ал мамандықтардың 17%-ы бойынша студенттер тестілеуден түгелімен өтпей қалды. Сол жылғы оңтайландыру нəтижелеріне сəйкес сот шешімі бойынша 4 жоғары оқу орны жабылды. Олар – Қызылорда гуманитарлық университеті,

Алматы инновациялық технологиялар университеті, Балқаштағы Орталық Қазақстан технология жəне менеджмент институты мен Алматы қаласындағы өңірлік қаржы орталығы оқу орындары. Ендігі басталатын оңтайландыруда Қоғамдық кеңес мүшелері жоспар бойынша жоғары оқу орындары басшыларымен түсіндіру жұмыстарын жүргізу жəне оңтайландыруға əсер ету үшін өңірлерге шығады. Жоғары оқу орындары жүйесін оңтайландыруды іске асырудың тетіктері жасалды. Оңтайландыру нəтижесінде Алматы, Астана қалаларымен Оңтүстік Қазақстан жəне Қарағанды облыстарын қоспағанда, өңірлердің көпшілігінде бір ірі мемлекеттік жəне бір дəл сондай дəрежедегі жекеменшік жоғары оқу орны жұмыс жасайтын болады, яғни өңірлік экономиканың шынайы сұранысын қамтамасыз етуге бағытталған ғылым мен білімнің ірі орталықтары ғана қалады. Министрлік жабылған жоғары оқу орны студенттерінің мүддесін қорғай отырып, олардың басқа жоғары оқу орнына оқу ақысының мөлшерін өзгертпестен ауысуына мүмкіндік жасайды. «Егемен-ақпарат».

Ќўрылтайєа арналєан кґрме Парламент Сенаты Экономикалық даму жəне кəсіпкерлік комитетінің төрағасы Талғатбек Абайділдин Баку қаласында өткен «ТМД-дағы мұсылмандар бейбітшілік жəне тұрақты даму жолында» деп аталған ғылымитəжірибелік конференцияға қатысты, деп хабарлады Парла мент Сенатының баспасөз қызметі.

Конференция барысында Т.Абайділдин Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының басшысы Қайрат Мəмидің конференцияға қатысушыларға арнаған құттықтау сөзін оқып берді. Онда өтіп жатқан конференцияның Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен шақырыл ған Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезінің он жылдығымен тұспа-тұс келуінің ерекше мəні бар екені айтылды. «Əлемдегі діндер мен мəдениеттер дің арасындағы үнқатысуды ілгерілетуге, сондай-ақ, дінаралық ке лісім мен үйлесімділікті қалыптастыру мен нығайтуға елеулі үлес қосып отырған осы ізгілікті істің қажеттілігін өмір дəлелдеп отыр», делінген құттықтауда. Конференцияға қатысушылар конфессияаралық ынтымақтастықтың өзекті мəселелерін, діннің мемлекеттік жəне дінаралық құрылымдардың экстремизм көріністерінің алдын алу жөніндегі өзара іс-қимылы, жастарға адамгершілік-рухани тұрғыда тəрбиені күшейтудегі жəне дін мен мəдени жалпы құндылықтарды қорғаудағы рөлін талқылады. Одан басқа, халықаралық конференция аясында Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезінің 10 жылдығына арналған фотосурет көрмесі ашылып, онда Т.Абайділдин сөз сөйледі.


 Біз – қазақстандықтармыз!

 Туыстық туы Бүгінгі егемен еліміздің мамыражай жағдайында аға ұрпақтың қадірі арта түспесе кеміген жоқ. Əрбір игілікті іс, толағай тірлік, бəтуалы бірлік алаш асылдарының, ақ ниетті ақсақалдарының қолдапқуаттауымен, ақ жол тілеп алқалауымен жүзеге асып жатады. Халқымыздың осындай қасиеттерін пір тұтқан Оңтүстік Қазақстан облысының əкімі республикада алғаш рет «Ырыс алды – ынтымақ» тақы ры бымен ел ақсақалдары мен азаматтарының басын қосып келелі кеңес өткізуді қолға алған болатын. Рухани астанамыз қасиетті Түркістанда бастау алып, «Дала парламенті» атанған мəртебелі «Мəртөбе» мен қасиетті Қазығұрт пен Ордабасыда, төрелігі толық Төлеби мен Оңтүстіктегі жер жəннаты Түлкібас аудандарында осы кеңестер жарасымды жалғасын тапты. Ол 2011 жылдың мамырынан бері ресми түрде облыс əкімі төрағалық ететін облыс əкімі жанындағы «Ырыс алды – ынтымақ» қоғамдық форумы

Баќ берерде елге ырыс ќонады Əбілқасым ДОСБОЛОВ,

Оңтүстік Қазақстан облыстық мəслихатының депутаты, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.

«Бірлік бар жерде – тірлік бар» дейді дана халқымыз. Бұл тегіннен-тегін айтыла салмаса керек. Ауызбірлік пен түсіністік, қарапайым сыйластық үстемдік құрған жерлерге қашанда нəтижелі істердің үйір болатыны белгілі. Қазақстанда қалыптасқан ұлттар тұтастығы мен халықтар достығының арқасында бүгінде мемлекетіміз өркендеп, ілгері басып келеді. Көпұлтты халқымыздың ынтымақтастығы, бейбітшілігі мемлекетіміздің басты жетістігі, байлығы. Оны көздің қарашығындай сақтауға тырысуымыз керек. Ал жаңа қазақстандық патриотизм барлық қоғамды, барлық этносты біріктіруі тиіс. Бұл дегеніміз, меніңше, əрбір Қазақстан азаматының өзінен бастап, көпұлтты қоғамымызға барынша адал қызмет етіп, өз үлестерін қосуы адами борышы деп білемін. Ел ішіндегі ұлтаралық татулықты нығайтуда маңызды конституциялық орган болып саналатын, əлем кеңістігінде теңдесі жоқ Қазақстан халқы Ассамблеясының Елбасы бастамасымен құрылуы – көрегендік пен болашақты болжаудың нəтижесі. Бұл Ассамблеяның орны айрықша. Ол – бейбітшілік пен келісімді тиімді насихаттаушы қоғамдық институтқа, этносаралық жəне конфессияаралық толе ранттылықтың қазақстандық үлгісінің негізіне айналды. Қазақстан өткен ғасырдың 40-жылдарындағы солақай саясатқа байланысты қоныс аударған əртүрлі ұлт өкілдеріне пана болды, одан соң тың игеру басталды. Қазақстанға КСРОның барлық республикаларынан 600 мыңнан астам адам келді. Олардың 350 мыңы жастар еді. Солардың көпшілігі тұ рақтап қалып, осында өз Отанын тапты. Бір өлкеде тамаша өмір сүріп, тату болуға, жақсы жұмыс істеуге, отбасын құру сияқты адамзат құндылықтарын меңгеруге біздің халқымыздың даналығы же теді. Бұл орайда, Қазақстан халқы Ассамблеясы, оның ішінде облыстық этномəдени бірлестіктер ықпалды қоғамдық күшке айналған. Қазақстанда барлық этностың мəдени мұрасын, салтдəстүрі мен əдет-ғұрпын, тілін толыққанды жаңғырту мен дамытудың тұрақты механизмі жүзеге асырылып келеді. Өңірімізді 108 этностың өкілдері мекендейді. Облыс аумағында 20 этномəдени бір лестік жəне қалалар мен аудандарда олардың 51 филиалы жұмыс жасайды. Осы этномəдени бірлестіктердің жұмысына қолдау көрсету мақса тында облыстық бюджеттен қаржы бөлінеді. Сонымен қатар, жыл сайын барлық этномəдени бірлестіктерге облыс əкімінің гранты беріледі, облыс əкімінің «Бауырмал» сыйлығы да белгіленген. Мəдени бірлестіктер өзара тығыз қарым-қатынас орната отырып, əр жылы облыс жұртшылығының қатысуымен

5

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

ұлттық мəдениет күндерін өткізіп келеді. Қазақстандағы этномəдени бірлестіктердің достық қарымқатынастарды өрістетіп, халқы мыздың тарихын, салт-дəстүрлерін насихаттайтын ісшараларды көптеп ұйымдастырулары қажеттігін Елбасы Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясының ХVІІ сессиясында атап айтқан болатын. Осы негізде «Бейбітшілік пен келісімнің жол картасы» шеруі еліміздің солтүстігі мен батысындағы бірқатар өңірлерде жалғасын тапты. Ұлт бірлігі ұйысқан Оңтүстік Қазақстан халқы мемлекетімізде жүріп жатқан барлық бастамаларды, тапсырмаларды атқаруда республикада бірегей болып

көш бастап келеді десем, артық айтқаным емес. Оған негіз болатындай облысымызда көп ұлттан құралған, ынтымағы жарасқан адам ресурсы, күші жетерлік. Оны ұйымдастыратын жергілікті жердің басшылары, зиялы қауым ауылдан бастап аудан, облысқа дейін барлығы «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара» қызмет етуде. Елбасымыз Н.Назарбаевтың бұл өңірге жиі келіп, халықтың тұрмыс-тіршілігімен танысып, қазынадан қосымша қаржы бөліп, ерекше қамқорлыққа алып жүргені де сондықтан деп ойлаймын. Негізі, Тəуелсіз Қазақстанның ең қастерлі құндылығы – өзінің бостандығы мен халқымыздың санғасырлық қаһар мандық тарихының ажырамас асыл бөлігі. Өйткені, ақ пат ша отаршылдығы кезінде тəуелсіздікті аңсаған, жүздеген көтерілістер мен ереуілдер жа сап қынадай қырылған халық батырлары мен қолдан ашаршылық жасап, «халық жауларын» жоюды ұйымдастырған қызылдар қырғынына ұшыраған ұлтымыздың зиялылары, алаш азаматтары, Ұлы Отан соғысы кезінде ерліктің ересен үлгісін

көрсеткен аталарымыз бен апаларымыз, ХХ ғасырдың соңында ұлт мүддесі үшін бас көтерген 86-ның қасіретті кезеңін бастан кешкен өрімдей жас патриоттар азаттық жолында құрбан болды. Тəуелсіздік жолындағы мұндай ұмтылыстардың бəрі ел тарихының ең қастерлі парақтары ретінде əрқашан жадымызда сақталатын болады. Ел басына күн туған қилы замандарда да халқымызды ұлт ретінде сақтап қалған ынтымағы мен бірлігі. Жаугершілік заманда басы ауған жаққа көшіп жүріп те берекесі мен қазанын ортайтпаған қасиетті, қанағатшыл тал бесік пен жер бесік арасындағы біреуге ұзақ, біреуге шолақ өмір жолдарында ешкімді өзекке теппей, өзгенің қызылына қызықпай,

ұтымды іспен, орамды оймен, терең кемеңгерлікпен, ешқашанда тарылмаған кеңдігімен еліміз тамырын жаза, бұтағын жайқалтып, құшағын кеңейтіп келеді. Осыншама қиындықпен келген тəуелсіздік рухымызды асқақтатып болашаққа деген сенімімізді күшейтті. Бабалар жүріп өткен жолдың тарихи тағылымы бізге береке бас тауы – бірлікте, ырыстың алды – ынтымақта екенін айқын көр сетті. «Адамзаттың бəрін сүй, бауырым деп» данышпан Абай атамыз айтқандай, тағдыр жазмышымен біздің жерімізде то ғысқан алуан ұлт пен ұлыстың, өзіміздің де береке-бірлік, достығымызды өсіп-өркендеуіміздің алтын қазығы ретінде ұстанып, болашаққа қарай адымдай беруге тиіспіз. Бұл орайда, ынтымақ-бірлікке шақырар ақсақалдықтың абырой-беделін арттыру – уақыт талабы. Өйткені, еліміз ежелден ел ағаларына, ардақты абыздарына, қағидасы қазыналы қарияларына қарап, ойын да, бойын да түзеген. Талантты тұлғаларына тəу етіп, тұтқалы тəжірибелерінен үлгі алған, еңселерін тіктеп, еңбекке де, ер лікке де ақылмандардың ақ батасы арқылы бел байлаған.

мəртебесіне ие болды. Осы тұста айта кеткім келеді, облыстың аудан, қала əкімдіктерінің жанынан да «Ырыс алды – ынтымақ» қоғамдық форумдары отау тікті. Көгілдір көктемді жетелеген Наурыз Оңтүстіктен басталады. Ал «Ырыс алды – ынтымақ» жыл сайын жердің шырайын ашар, көңіліңді шаттыққа бөлер көктемде өтеді. Бүгінде бұл қоғамдық форум мызғымас бiрлiгiмiздi, берiк ауызбiршiлiгiмiздi, кiшiпейiл iзгiлiгiмiздi нығайта түсіп, игi iстердiң жалғасуына жол ашуда. Ежелден сөзге тоқтаған, ел арасында сыйлы, беделді ақсақалдың соңғы сөзін шешім етіп қабылдайтын халықтың ұрпағымыз ғой. Осы тұрғыда ауыл-аймақтардағы орын алған

олқылықтарды жойып, шешімін күтіп жүрген күрмеуі қиын, күрделі мəселелерді жеделдету төңірегінде ақсақалдар кеңесінің ықпалы жоғары. Өз өмірінде сан-салалы білімдерін еңбектегі мол тəжірибесімен ұштастырып, бойдағы бар қазынасын халыққа жұмсаған данагөй ақсақалдардан сайланған кеңес, негізінен, ауыл жастарын патриот тық рухта тəрбиелеуге ұм тылады. Ауылаймағын кө галдандыру мен қоғамдық орындарда тазалық сақтау, саламатты өмір салтын насихаттау, темекі мен алкогольді ішімдіктердің адам ағзасына тигізетін зия ны жөнінде үгітнасихат жұ мыс тарын жүргізу, ауыл тұрғындарын имандылыққа, бауырмалдыққа, ізгі қасиеттерге баулу, тұрмысы төмен отбасыларына көмек беруге ықпал ету сияқты мəселелермен айналысады. Кеңес төрағасы тек ауылының əлеуметтік жағдайы ғана емес, тұрғындарының отбасылық қиындықтары мəселесін де қарап, шешу жолдары жайлы ұсыныспікірлерін жергілікті атқарушы органдардың қарауына ұсынады, мəселенің соңына дейін жетуін, оны бақылауды өз мойнына алады. Сөйтіп, мемлекеттік органдарға

күн сайын дерлік əртүрлі өтініш, арыз-шағымдармен толассыз келіп жататын азаматтардың, оларға жіберілетін жауаптардың санын, яғни қағазбастылықты біршама азайтуға əсер етеді. Сондай-ақ, ел билеуге төселген турашыл да əділ ақсақал дардан сайланған «билер алқасының» да қоғамда алар орны ерекше. Ел ішінде кез десетін «тентегін» сын тезіне салатын, сахарада ерте ден қалыптасқан билер алқасы бүгінде осынысымен құқық қорғау органдарының жұмысына көп септігін тигізуде. «Əр отбасының өз бас ауруы бар», ата-ана, туған-туыс, бауырға көнбейтін жас өс пірімдердің мəселесін көп болып қолға алып, құқық бұзушылыққа баруының алдын алады, көршілер арасындағы дау-дамайды бейбіт жолмен шешуге көңіл бөледі. Сөйтіп, ел арасында алауыздықты болдырмай, достық пен ынтымақтастықты, елдің береке-бірлігін сақтауға өз үлестерін қосып жүрген билер алқасының қызметі əрдайым қажетті. Олар жергілікті атқарушы, құқық қорғау органдарымен жəне халықпен тығыз байланыста жүріп ел арасындағы маңызды істердің ұйытқысы да болып отыр. Осындай мақсатта жержерлерде құрылған ақсақалдар, билер институттары, əйелдер кеңесі, жастар ұйымда ры қоғамға өз үлестерін қосуда. Мəселен, осы аталған қоғамдық ұйымдарда қаралған мəселелер бүгінде «Ырыс алды – ынтымақ» қоғамдық форумының күн тəртібінен орын алып, ауыл арасында күрмеуге келмейтін тірліктер талқыға түседі, нəтижесінде, ел ағалары шешімін табуға ықпал етуде. Соңғы кезде қоғамымызда жасөспірімдер мен мектеп оқушыларының жəне жас тардың арасындағы қылмыс өсе түсуде. Бұл мəселеде ата-ана, мектеп, қоғамдық ұйымдар бірлесе, бел шеше күнделікті тəрбие жұмысымен айналысып, қоғамға сай лайықты ұрпақ өсіруіміз керек. Олардың сауатты маман əрі тиянақты қызметкер болуына ықпал ету азаматтық борышымыз. Себебі, білікті маман елдің ертеңін жасайды. Ал еңбекке қыры жоқ, еріншек жастар қылмыскерлер тобын арттырары сөзсіз. Жалпы, жастар мəселесі өте өзекті əрі күрделі. Осы тұрғыда, былтыр Елбасының тапсырмасымен жəне облыс əкімінің тікелей қолдауымен республикада алғаш рет Оңтүстік Қа зақстан облысында жастар саясаты мəселелері жөнінде басқарма құрылған болатын. Халқымызда «Бақ берерде елге ырыс қонады, ұстанған жолы дұрыс болады» деген даналық сөз бар. Осы ұстаным бойынша, əрбір аудан, қалада өкілдіктері, жастар орталықтары жұмысқа кірісті. Сондай-ақ, бір терезе қағидаты бойынша жас кəсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтары да алғаш рет біздің өңірде ашылды. Сөйтіп, жас кəсіпкерлерге қалай жұмыс істеу жөнінде көмек көрсетіле бастады. Тағы бір ерекшелігіміз, жастар үшін барлық аудандардың орталықтарынан кəсіпкерлік мектептер ашылды. Жастарға қатысты жұмыстардың атқарылу барысы жайлы облыстық мəслихаттың ісжоспарына сəйкес, сессияның күн тəртібіндегі басты мəселе ретінде қаралып, тиісті шешім шығарылды. Міне, осылайша «Ырыс алды – ынтымақта» көтерілген жастар мəселесін шешуге ел ағалары, халық қалаулылары болып бірлесіп жұмыс жасаудамыз. Бүгінде Оңтүстік Қазақстан облыстық мəслихатында «Ел бірлігі» депутаттық тобы құрылды. Топ құрамындағы халық қалаулыларының мақсаты, атауы айтып тұрғандай, мəдени бірлестіктермен бірлесіп, облыс халқының ынтымақ-бірлігіне қажетті жағдайларды жасау. Облыс əкімі А.Мырзахметовтің республика бойынша облыс əкімдерінің рейтингінде екінші орынға ие болуына оңтүстіктегі осы оң істер айғақ болса керек. Əрине, халықтар арасындағы достық, ауызбіршілік, татулық бар жерде алынбайтын асу жоқ. Күні ертең Астана қаласында еліміздің экономикалық жетістіктері, əлеуметтік игіліктері, саяси тұрақтылық пен мəдени өркендеу мəселелері сөз болатын, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: бір халық – бір ел – бір тағдыр» күн тəртібімен өткелі отырған Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясының жұмысы жемісті болатынына сенімдімін. Оңтүстік Қазақстан облысы.

-------------------------

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Ұлттық академиялық кітапханада Расул Ғамзатов жырларын барша адамзаттың ортақ құндылығы деп санайтын əлеумет айтулы авар ақынына арнап əдеби-музыкалық кеш өткізді.

Єаламат ойлы Єамзатов

Өмір бойы өз ұлтының жоғын іздеп өткен қайраткер Ғамзатовты қазақ халқы да айрықша құрметтейді. Одан өздерінің тілін, дінін, діңгегін əлсіретіп алған өзге ұлттардың қайқайсысы болсын үлгі-өнеге алар болса, рухани топырақтың кезерген келбеті қайта кемелденер еді деп ойлайсың. Біздің жүрегімізден оның: «Егер менің тілім ертең өлсе, онда мен бүгін өлуге дайынмын» деген ерекше үні ешқашан өшпейді. «Нағыз жайлы орын: қылышқа – қынабы, отқа – ошағы, ер жігітке – өз үйі» деген туған жерді қастер тұтқызатын қанатты қағидасы қай халыққа да жақын еді деп тағы қайталап айтамыз. Бүкіл жұртқа, барша адамзатқа ортақ игілікті өшпестей рухпен қашап қалдырған бұл ақынды қай ел болсын өзіне жақын, туыс адамдай құрметтеп жататыны сондықтан. Міне, жақында игі жақсының басын қосуға себепші болған елордадағы жыр кешінде сол дəстүр өзгеше реңкте жалғасын тапты. Авар ақынының 90 жылдық мерейтойына арналған шарада тоғыз əннің тағдыр-тағылымы əңгіме арқауына айналды. Əн демекші, Р.Ғамзатов сөзін жазған «Тырналар», «Дололай», «Мен сені ешқашан ұмытпаймын», «Тілек», «Бесік жыры» сияқты кісі жанын баурап алатын лирикалық ғажап əндер ең əуелі мəтінмағынасының ерекшелігімен алға шығары белгілі. Кеште халықаралық байқаулардың лауреаты Фархад Маденов, Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қайраткер Майра Дəулетпақ, халықаралық байқаулардың лауреаты, Күлəш Байсейітова атындағы ұлттық опера жəне балет театрының солисі Ескендір Əбжанов, Қазақ ҰӨУ 1 курс студенттері Əкімжан Мəжен, Нұрсұлтан Қарабалиев, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ студенті Ғазрет Ержановтар өнер көрсетті. Жыр кеші «Расул Ғамзатов – мейірім мен адамшылықтың жыршысы» атты кітап көрмесі аясында өтсе, сондай-ақ, ҰАК қорынан алынған ақын шығармашылығына

қатысты қазына сыры қаламгердің əр жылдардағы жыр нақышын паш етеді. Соның ішінде, əсіресе, қазақ оқырманы үшін «Тырналар», «Менің Дағыстаным» жыр жинақтарының орны бір бөлек. Сонымен қатар, Расул Ғамзатовтың бес томдығы, «Двадцатый век», «Песнь любви», «Горянка», «Сказания», «Суди меня по кодексу любви», «Книга юмора и сатиры» сияқты таңдаулы кітаптарының да оқырманды бей-жай қалдырмағаны анық. Бір ғажабы, Абайдың тұңғышы – Ақылбай Құнанбаевтың «Дағыстан» атты шағын поэмасы туралы жұртшылық көп мағлұматқа қанықты. Поэманы орыс тіліне жас ақын Мұрат Сұлтанбеков аударған. 1980 жылы Қазақстан Жазушылар одағында лауазымды қызмет атқарған Тəкен Əлімқұлов Расул Ғамзатовқа бұл поэмамен танысып, əрі оның жарық көруіне көмектесуі үшін хат жазады. Бұл дерек арқылы біз қазақ елінің зиялы қауымы авар шайыры Расул Ғамзатовпен ежелден шығармашылық тығыз байланыста болғандығын көреміз. Кешке Парламент Мəжілісінің депутаты Ахмет Мурадов, ҰАК бас директоры Əлібек Асқар, Астанадағы Дағыстан Республикасының өкілі Чаржа Гаджимирзаев, Қазақстан кітапхана ісінің ардагері Ирина Дараган, Ресей ғылым жəне мəдениет орталығының өкілдері – мəдениет бөлімінің бастығы Николай Мальцев, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы Асима Ишанова, «Дарын» Мемлекеттік жастар сыйлығы мен Виктор Шнитке атындағы халықаралық əдеби байқаудың I дəрежелі дипломының лауреаты Айгүл Кемелбаева, ҰАК қорларды құру қызметінің жетекшісі Қайыркен Нұралинова қатысып, əдебиеттің халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтудағы өнегелі өрнектері ортаға салынды. «Егемен-ақпарат».

Электронды аукционєа дайындыќ

Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті Мемлекеттік мүлік тізілімінің www. gosreestr.kz сайты арқылы on-line режімінде мемлекеттік меншік объектілерін сату бойынша сауда-саттықтың электронды нысанын енгізуді жоспарлап отыр. Осыған орай кеше аталған министрлікте арнайы семинар өтті. Оған Қаржы вице-министрі Ардақ Теңгебаев қатысты. Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК,

«Егемен Қазақстан».

Сауда-саттықтың электронды нысаны республикалық жəне коммуналдық (облыстық жəне аудандық) мүлікке жатқызылған жекешелендіру нысандарын сату бойынша аукциондарды жүргізу мүмкіндігін береді. Онда орналасқан жеріне қарамастан, кез келген ниет білдіруші қатыса алады десек, бұл сауда-саттықты өткізудің транспаренттілігін арттыруға жəне осы үдерісті жылдамдату мен жеңілдетуге мүмкіндік жасайды екен. Электронды сауда-саттыққа қатысудың қолайлылығы үшін қадам-қадам бойынша нұсқаулық əзірленсе, онымен мемлекеттік мүлік тізілімінің www.gosreestr.kz веб-сайтында «Мүлікті сату бойынша электронды аукцион» бөлімінде танысуға болады.

Электронды аукционды жүргізу тəртібін қарастыратын ел Үкіметінің қаулысымен бе кітілген Жекешелендіру объек тілерін сату қағидасының мəтіні толықтыруларымен бірге бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жарияланбақ. Электронды сауда-саттықтың əлеуетті қатысушыларына халыққа қызмет көрсету орталықтарының жанындағы Ұлттық куəландырушы орталығының тіркеу орталықтары беретін электронды сандық қолтаңбаны алдын-ала алу ұсынылады. Мемлекеттік мүлік тізілімінің жұмыс істеуін Үкімет қаулысына сəйкес мемлекеттік мүлік есебі саласында жалғыз оператор болып айқындалған «Ақпараттық есептеу орталығы» акционерлік қоғамы қамтамасыз етпек.

Білім орындары бірікті Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев пен Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің жоғары оқу орындарын біріктіру саясатын ең алғашқы болып оңтүстік аймақтағы іргелі үш білім ордасы Қазақстан халықтар достығы университеті, Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті жəне Тілдер академиясы жүзеге асырып, Қазақстан инженерлікпедагогикалық халықтар достығы университеті деген жаңа атауға ие болды. ҚР Мемлекеттік аттестаттау комиссиясы бірлескен жоғары оқу орнында дайындалатын 30 бакалавр, 11 магистратура мамандықтары бойынша мемлекеттік аттестациядан толық өткізді. Сонымен қатар, мемлекеттік комиссия бітіруші түлектерден бақылау тестін қабылдап, нəтижесінде

студенттердің білімдерін жоғары деп қорытындылады. Білімнің биік шыңдарын бағындыруды мақсат тұтып, осы жолда талмай еңбек етіп келе жатқан үлкен ұжымның тыңғылықты да тиянақты жұмысының нəтижесіне осы жоғарыдағы көрсеткіштер дəлел. Халқымызда «Бірлік түбі – береке!» деген қанатты сөз бар. Бірлігі жарасып, татулығы тамсантқан оқу ордасы жоғары білікті мамандарды дайындау мен тəрбиелеуде алдағы уақытта да зор жетістіктерге жетіп, еліміздің ғана емес, халықаралық дəрежедегі жоғары оқу орындарының қатарынан көрінетіндігіне сеніміміз мол. Бибігүл ОРЫНТАЕВА, университет баспасөз хатшысы. ШЫМКЕНТ.


6

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

Қазақстан Республикасының Заңы

Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы Осы Заң мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді.

мемлекеттік қызметтер көрсету кезіндегі үнемділік жəне тиімділік.

1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

4-бап. Көрсетілетін қызметті алушылардың құқықтары 1. Көрсетілетін қызметті алушылардың: 1) мемлекеттік көрсетілетін қызмет туралы толық жəне анық ақпарат алуға; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына сəйкес мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға; 3) орталық мемлекеттік органның, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің, сондай-ақ көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының, халыққа қызмет көрсету орталықтарының жəне (немесе) олардың қызметкерлерінің мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген тəртіппен шағымдануға; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік көрсетілетін қызметті қағаз жəне (немесе) электрондық нысанда алуға; 5) осы Заңның 15-бабында көзделген тəртіппен мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының жобаларын жария талқылауларға қатысуға; 6) мемлекеттік қызметтер көрсету саласында бұзылған құқықтарды, бостандықтар мен заңды мүдделерді қорғау туралы талап арызбен сотқа жүгінуге құқығы бар. 2. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, шетелдіктер, азаматтығы жоқ адамдар жəне шетелдік заңды тұлғалар мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді Қазақстан Республикасының азаматтарымен жəне заңды тұлғаларымен тең жағдайда алады.

1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган – ақпараттандыру жəне «электрондық үкімет» саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық мемлекеттік орган; 2) «бір терезе» қағидаты – мемлекеттік қызметті орталықтандырып көрсетудің мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде көрсетілетін қызметті алушының құжаттарды жинау мен дайындауға барынша аз қатысуын жəне оның көрсетілетін қызметті берушілермен тікелей байланысын шектеуді көздейтін нысаны; 3) көрсетілетін қызметті алушы – орталық мемлекеттік органдарды, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелерін, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарын, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдерін қоспағанда, жеке жəне заңды тұлғалар; 4) көрсетілетін қызметті беруші – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсететін орталық мемлекеттік органдар, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелері, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғалар; 5) мемлекеттік көрсетілетін қызмет – көрсетілетін қызметті алушылардың өтініші бойынша жеке тəртіппен жүзеге асырылатын жəне олардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін іске асыруға, оларға тиісті материалдық немесе материалдық емес игіліктер беруге бағытталған жекелеген мемлекеттік функцияларды іске асыру нысандарының бірі; 6) мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті – мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын сақтау жөніндегі талаптарды белгілейтін жəне көрсетілетін қызметті берушілер қызметінің тəртібін, оның ішінде мемлекеттік қызметтер көрсету процесінде өзге де көрсетілетін қызметті берушілермен, халыққа қызмет көрсету орталықтарымен өзара іс-қимыл, сондай-ақ ақпараттық жүйелерді пайдалану тəртібін айқындайтын нормативтік құқықтық акт; 7) мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты – мемлекеттік қызмет көрсетуге қойылатын талаптарды белгілейтін, сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету процесінің, нысанының сипаттамаларын, мазмұнын жəне нəтижесін қамтитын нормативтік құқықтық акт; 8) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімі – мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сыныпталған тізбесі; 9) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы – көрсетілетін қызметті алушыларға мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша ақпарат ұсыну жөніндегі жұмысты қамтамасыз ететін ақпараттық-анықтамалық қызмет; 10) мемлекеттік қызметтер көрсету мониторингінің ақпараттық жүйесі – мемлекеттік қызметтер көрсету, оның ішінде халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсету процесін автоматтандыруға жəне мониторингілеуге арналған ақпараттық жүйе; 11) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі – жеке тұлғалардың, коммерциялық емес ұйымдардың мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының деңгейі туралы ақпаратты жинау, талдау жəне ұсынымдарды тұжырымдау жөніндегі қызметі; 12) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау – көрсетілетін қызметті алушыларды орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері көрсететін қолжетімді жəне сапалы мемлекеттік көрсетілетін қызметтермен қамтамасыз ету бойынша шаралардың тиімділігін айқындау жөніндегі қызмет; 13) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылау – орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасын сақтауын тексеру жəне мониторингілеу жөніндегі қызмет; 14) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті орган – өз құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын орталық мемлекеттік орган; 15) мемлекеттік қызмет көрсету процесін автоматтандыру – электрондық нысанда мемлекеттік қызмет көрсетуді қамтамасыз ету үшін көрсетілетін қызметті берушінің əкімшілік процестерін түрлендіру рəсімі; 16) мемлекеттік қызмет көрсету процесін оңтайландыру – мемлекеттік қызмет көрсету процесін оңайлатуға, мемлекеттік қызмет көрсету мерзімін, көрсетілетін қызметті алушылар ұсынатын құжаттардың тізбесін, сондай-ақ оны көрсету процесінің буындарын қысқартуға, оның ішінде автоматтандыру арқылы қысқартуға бағытталған іс-шара; 17) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы уəкілетті орган – мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы басшылықты жəне салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық мемлекеттік орган; 18) халыққа қызмет көрсету орталығы – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес «бір терезе» қағидаты бойынша мемлекеттік қызметтер көрсетуге өтініштер қабылдау жəне олардың нəтижелерін көрсетілетін қызметті алушыға беру жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды жүзеге асыратын, сондай-ақ ақпараттық жүйелерден мəліметтер алу арқылы электрондық нысанда мемлекеттік қызметтер көрсетуді қамтамасыз ететін заңды тұлға; 19) «электрондық үкіметтің» веб-порталы – нормативтік құқықтық базаны қоса алғанда, бүкіл шоғырландырылған үкіметтік ақпаратқа жəне электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтерге қол жеткізудің бірыңғай терезесі болатын ақпараттық жүйе. 2-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасы 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, осы Заңнан жəне Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады. 2. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта осы Заңда қамтылғаннан өзгеше қағидалар белгіленсе, онда халықаралық шарттың қағидалары қолданылады. 3-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсетудің негізгі қағидаттары Мемлекеттік қызметтер мынадай негізгі қағидаттар негізінде көрсетіледі: көрсетілетін қызметті алушылардың тегiне, əлеуметтiк, лауазымдық жəне мүлiктiк жағдайына, жынысына, нəсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша қандай да бір кемсітушіліксіз теңдей қол жеткізуі; мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде төрешілдік пен созбұйдалық көріністеріне жол бермеу; мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы есеп берушілік жəне ашықтық; мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қолжетімділігі; мемлекеттік қызметтер көрсету процесін үнемі жетілдіру;

5-бап. Көрсетілетін қызметті берушілердің құқықтары мен міндеттері 1. Көрсетілетін қызметті берушілердің: 1) орталық мемлекеттік органдарға, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдеріне мемлекеттік қызметтер көрсетуге қажетті ақпарат үшін сұрау салумен жүгінуге; 2) Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жағдайларда жəне негіздер бойынша мемлекеттік қызметтер көрсетуден бас тартуға құқығы бар. 2. Көрсетілетін қызметті берушілер: 1) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттеріне сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсетуге; 2) мүмкіндігі шектеулі адамдардың мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді алуы кезінде оларға қажетті жағдайлар жасауға; 3) көрсетілетін қызметті алушыларға мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы қолжетімді нысанда толық жəне анық ақпарат ұсынуға; 4) орталық мемлекеттік органдарға, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдеріне, өзге де көрсетілетін қызметті берушілерге, халыққа қызмет көрсету орталықтарына Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтерді көрсету, оның ішінде ақпараттық жүйелерді интеграциялау арқылы көрсету үшін қажетті құжаттар мен ақпаратты ұсынуға; 5) мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында белгіленген мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі өткенге дейін бір тəуліктен кешіктірмей халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы көрсетілетін мемлекеттік қызмет нəтижесін халыққа қызмет көрсету орталығына жіберуге; 6) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы қызметкерлердің біліктілігін арттыруға; 7) көрсетілетін қызметті алушылардың шағымдарын осы Заңда белгіленген мерзімдерде қарауға жəне оларды қарау нəтижелері туралы хабардар етуге; 8) көрсетілетін қызметті алушылардың сұрау салуы бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтің орындалу сатысы туралы хабардар етуге; 9) көрсетілетін қызметті алушылардың бұзылған құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге бағытталған шараларды қолдануға; 10) мемлекеттік қызметтер көрсету үшін қажетті мəліметтерді қамтитын ақпараттық жүйелердің іркіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуге; 11) мемлекеттік қызмет көрсету сатысы туралы деректерді мемлекеттік қызметтер көрсету мониторингінің ақпараттық жүйесіне ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган белгілеген тəртіппен енгізуді қамтамасыз етуге; 12) егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде ақпараттық жүйелерде қамтылған, заңмен қорғалатын құпияны құрайтын мəліметтерді пайдалануға көрсетілетін қызметті алушының жазбаша келісімін алуға міндетті. Көрсетілетін қызметті алушылардан ақпараттық жүйелерден алынуы мүмкін құжаттарды талап етуге жол берілмейді. 2-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ САЛАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ 6-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы құзыреті Қазақстан Республикасының Үкіметі: 1) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын əзірлейді жəне олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімін бекітеді; 3) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекітеді; 4) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімін жүргізу қағидаларын бекітеді; 5) оңтайландыруға жəне автоматтандыруға жататын мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізбесін жəне оларды электрондық нысанға ауыстыру мерзімдерін бекітеді; 6) халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсетілуге жататын мемлекеттік қызметтерді іріктеу қағидаларын бекітеді; 7) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығының орталық мемлекеттік органдармен, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарымен, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдерімен, сондайақ көрсетілетін қызметті берушілермен өзара іс-қимыл қағидаларын бекітеді; 8) бір өтініш негізінде электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізбесін бекітеді; 9) мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді оңтайландыру жəне автоматтандыру қағидаларын бекітеді; 10) Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Заңымен, өзге де заңдарымен жəне Қазақстан Республикасы Президентінің актілерімен өзіне жүктелген өзге де функцияларды орындайды. 7-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның құзыреті Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті орган: 1) өз құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы мемлекеттік саясаттың іске асырылуын қамтамасыз етеді; 2) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылауды жүзеге асырады;

3) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылау қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді; 4) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылау нəтижелері туралы ақпарат сұратады; 5) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органмен келісу бойынша мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау əдістемесін əзірлейді жəне бекітеді; 6) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасына қоғамдық мониторинг жүргізу жөніндегі мемлекеттік əлеуметтік тапсырысты қалыптастыруды жəне іске асыруды жүзеге асырады; 7) жеке тұлғалармен, коммерциялық емес ұйымдармен мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша өзара іс-қимыл жəне ынтымақтастық жөніндегі қоғамдық кеңестерді құрады; 8) жеке тұлғаларға жəне коммерциялық емес ұйымдарға мемлекеттік қызметтер көрсету сапасына қоғамдық мониторинг жүргізу жөнінде ақпараттық, консультациялық, əдістемелік қолдау көрсетеді; 9) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің актілерінде көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады. 8-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы уəкілетті органның құзыреті Мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы уəкілетті орган: 1) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы мемлекеттік саясаттың іске асырылуын қамтамасыз етеді; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімін жүргізу қағидаларын əзірлейді; 3) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімін əзірлеуді жəне жүргізуді жүзеге асырады; 4) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органмен келісу бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттерін əзірлеу жөніндегі қағидаларды əзірлейді жəне бекітеді; 5) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының жобаларын келісуді жүзеге асырады; 6) орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың жəне астананың жергілікті атқарушы органдарының мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын жəне (немесе) регламенттерін əзірлеу жөніндегі қызметіне мониторинг жүргізеді; 7) мемлекеттік көрсетілетін қызметтің құнын айқындау əдістемесін əзірлейді жəне бекітеді; 8) орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі қызметі есебінің қалыптастырылу тəртібін, ұсынылу мерзімдерін жəне үлгі нысанын əзірлеп, бекітеді; 9) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын жетілдіру жөнінде ұсыныстар əзірлейді; 10) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 9-бап. Ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органның құзыреті Ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган: 1) өз құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы мемлекеттік саясаттың іске асырылуын қамтамасыз етеді; 2) халыққа қызмет көрсету орталықтары қызметінің қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді; 3) халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсетілуге жататын мемлекеттік қызметтерді іріктеу қағидаларын əзірлейді; 4) халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін ұйымдастыруды жүзеге асырады; 5) халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін жəне олардың көрсетілетін қызметті берушілермен өзара іс-қимылын үйлестіреді; 6) халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін əдіснамалық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; 7) оңтайландыруға жəне автоматтандыруға жататын мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізбесін жəне оларды электрондық нысанға ауыстыру мерзімдерін əзірлейді; 8) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығының жұмысын ұйымдастырады жəне үйлестіреді; 9) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы қызметінің қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді; 10) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығының орталық мемлекеттік органдармен, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарымен, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдерімен, сондайақ көрсетілетін қызметті берушілермен өзара іс-қимыл қағидаларын əзірлейді; 11) мемлекеттік қызметтер көрсетудің электрондық нысанын жəне (немесе) халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы мемлекеттік қызметтер көрсетуді көздейтін мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының жобаларын келісуді жүзеге асырады; 12) электрондық нысанда жəне (немесе) халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсетілетін мемлекеттік қызметтер стандарттарын жетілдіру жөнінде ұсыныстар əзірлейді; 13) мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді оңтайландыру жəне автоматтандыру қағидаларын əзірлейді; 14) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 10-бап. Орталық мемлекеттік органдардың құзыреті Орталық мемлекеттік органдар: 1) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын əзірлейді; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер регламенттерін əзірлейді жəне бекітеді; 3) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыруды қамтамасыз етеді; 4) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттерінің қолжетімділігін қамтамасыз етеді; 5) көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы хабардар болуын қамтамасыз етеді; 6) көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша өтініштерін қарайды; 7) көрсетілетін қызметті алушылардың бұзылған құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге бағытталған шараларды қолданады; 8) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы қызметкерлердің біліктілігін арттыруды қамтамасыз етеді; 9) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органмен келісу бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету процестерін оңтайландыру жəне автоматтандыру жөнінде шаралар қолданады; 10) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды жүргізу үшін ақпараттың, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылау нəтижелері бойынша ақпараттың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде ұсынылуын қамтамасыз етеді; 11) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органға электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтер сапасын бағалауды жүргізу үшін ақпараттың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде ұсынылуын қамтамасыз етеді; 12) егер Қазақстан Республикасының заңнамасында

өзгеше көзделмесе, халыққа қызмет көрсету орталықтарына мемлекеттік қызметтер көрсету үшін қажетті мəліметтерді қамтитын ақпараттық жүйелерге қолжетімділікті ұсынады; 13) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы ақпарат ұсынады; 14) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылауды жүргізеді; 15) көрсетілетін қызметті берушілердің мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын сақтауын қамтамасыз етеді; 16) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 11-бап. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің құзыреті Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері: 1) тиісті əкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыруды қамтамасыз етеді; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттерінің қолжетімділігін қамтамасыз етеді; 3) көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы хабардар болуын қамтамасыз етеді; 4) көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша өтініштерін қарайды; 5) көрсетілетін қызметті алушылардың бұзылған құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге бағытталған шараларды қолданады; 6) мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы қызметкерлердің біліктілігін арттыруды қамтамасыз етеді; 7) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органмен келісу бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету процестерін оңтайландыру жəне автоматтандыру жөнінде шаралар қолданады; 8) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды жүргізу үшін ақпараттың, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылау нəтижелері бойынша ақпараттың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде ұсынылуын қамтамасыз етеді; 9) ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органға электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтер сапасын бағалауды жүргізу үшін ақпараттың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде ұсынылуын қамтамасыз етеді; 10) егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, халыққа қызмет көрсету орталықтарына мемлекеттік қызметтер көрсету үшін қажетті мəліметтерді қамтитын ақпараттық жүйелерге қолжетімділікті ұсынады; 11) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы ақпарат ұсынады; 12) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын ішкі бақылауды жүргізеді; 13) көрсетілетін қызметті берушілердің мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын сақтауын қамтамасыз етеді; 14) жергілікті мемлекеттік басқару мүдделері үшін Қазақстан Республикасының заңнамасымен жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 3-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК КӨРСЕТІЛЕТІН ҚЫЗМЕТТЕР ТІЗІЛІМІ, СТАНДАРТЫ ЖƏНЕ РЕГЛАМЕНТІ 12-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімі 1. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне енгізілуге жатады. 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімі: мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауын; көрсетілетін қызметті алушы (жеке жəне (немесе) заңды тұлға) туралы мəліметтерді; мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын əзірлейтін орталық мемлекеттік органның атауын; көрсетілетін қызметті берушінің атауын; өтініштер қабылдауды жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беруді жүзеге асыратын ұйымдардың атауын жəне (немесе) мемлекеттік қызмет электрондық нысанда көрсетілетін жағдайда «электрондық үкіметтің» вебпорталына нұсқауды; мемлекеттік қызмет көрсету нысанын; мемлекеттік қызмет көрсетудің ақылы не тегін екендігін көздейді. 13-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын əзірлеуге жəне бекітуге қойылатын жалпы талаптар 1. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасына қойылатын бірыңғай талаптарды қамтамасыз ету үшін, оның ішінде Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелері, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері көрсететін мемлекеттік қызметтер үшін орталық мемлекеттік органдар мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын əзірлейді. Қазақстан Республикасының Президентіне бағынатын жəне есеп беретін орталық мемлекеттік орган əзірлейтін мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігімен келісу бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрылымына кіретін орталық мемлекеттік орган əзірлейтін мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты мемлекеттік көрсетілетін қызметтің мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне енгізілген күнінен бастап үш ай ішінде əзірленеді жəне бекітіледі. 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасы осы Заңның 15-бабында көзделген тəртіппен жария талқылануға жатады. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын қабылдау, өзгерту, толықтыру жəне олардың күшін жою мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның, мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы уəкілетті органның, ақпараттандыру саласындағы уəкілетті органның, орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің ұсыныстары негізінде, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі жəне (немесе) көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі өтініштерін қарау қорытындылары бойынша жүзеге асырылады. 14-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет cтандартының мазмұнына қойылатын талаптар Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты: 1) жалпы ережелерді: мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауын; мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын əзірлейтін

орталық мемлекеттік органның атауын; көрсетілетін қызметті берушінің атауын; 2) мемлекеттік қызмет көрсету тəртібін: мемлекеттік қызмет көрсету мерзімін; мемлекеттік қызмет көрсету нысанын; мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін; Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда көрсетілетін қызметті алушыдан мемлекеттік қызмет көрсету кезінде алынатын төлемақы мөлшерін жəне оны алу тəсілдерін; көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесін; мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесін; мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту үшін Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген негіздерді; 3) орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің, сондай-ақ көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының, халыққа қызмет көрсету орталықтарының жəне (немесе) олардың қызметкерлерінің мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібін; 4) мемлекеттік қызмет көрсету, оның ішінде электрондық нысанда жəне халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып, өзге де талаптарды көздейді. 15-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының жобаларын жария талқылау 1. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарының жобаларын жария талқылау мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарында құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері қозғалатын жеке жəне заңды тұлғалардың ескертпелері мен ұсыныстарын ескеру мақсатымен жүргізіледі. 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын əзірлейтін орталық мемлекеттік орган мемлекеттік көрсетілетін қызметтің мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне енгізілген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын жария талқылау үшін оны «электрондық үкіметтің» веб-порталында, өзінің интернет-ресурсында жəне (немесе) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің интернет-ресурстарында орналастырады, сондай-ақ көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасы туралы хабардар етілуін өзге де тəсілдермен қамтамасыз етеді. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын жария талқылау оның жария талқылау үшін орналастырылған күнінен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде жүзеге асырылады. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын əзірлейтін орталық мемлекеттік орган мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын жария талқылаудың аяқталғаны туралы есеп жасайды, ол «электрондық үкіметтің» веб-порталында, өзінің интернетресурсында жəне (немесе) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің интернет-ресурстарында орналастырылуға жатады. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын жария талқылаудың аяқталғаны туралы есепте: қабылданған жəне (немесе) қабылданбаған ескертпелер мен ұсыныстар бойынша негіздемелер қоса беріле отырып, жария талқылау барысында алынған ескертпелер мен ұсыныстардың тізбесі мен қысқаша мазмұны; мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының келіп түскен ескертпелер мен ұсыныстар ескеріле отырып пысықталған жобасымен танысу тəсілі туралы ақпарат қамтылады. Жеке жəне заңды тұлғалардың мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасына осы баптың 3-тармағында көрсетілген мерзім өткеннен кейін келіп түскен ескертпелері мен ұсыныстары қарауға жатпайды. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жария талқылау нəтижелері бойынша пысықталған жобасы жəне мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының жобасын жария талқылаудың аяқталғаны туралы есеп мүдделі орталық мемлекеттік органдарға, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдеріне келісуге жіберіледі. 5. Бекітілген мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарына өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар енгізу жөніндегі нормативтік құқықтық актілердің жобалары осы бапта белгіленген тəртіппен міндетті түрде жария талқылануға жатады. 16-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламентін əзірлеуге қойылатын талаптар 1. Көрсетілетін қызметті берушілердің қызметін ұйымдастыру үшін мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілгеннен кейін күнтізбелік отыз күн ішінде орталық мемлекеттік органдар жəне облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жергілікті атқарушы органдары мемлекеттік көрсетілетін қызметтер регламенттерін əзірлейді жəне бекітеді. 2. Орталық мемлекеттік орган əзірлейтін мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті орталық мемлекеттік органның немесе оның басшысының нормативтік құқықтық актісімен бекітіледі. 3. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы əзірлейтін, оның ішінде ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органы, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімі үшін əзірленетін мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті облыс, республикалық маңызы бар қала, астана əкімдігінің нормативтік құқықтық қаулысымен бекітіледі. 17-бап. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламентінің мазмұнына қойылатын талаптар Мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті: 1) жалпы ережелерді; 2) мемлекеттік қызмет көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) іс-қимылдар тəртібін сипаттауды; 3) мемлекеттік қызмет көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) өзара іс-қимыл тəртібін сипаттауды; 4) мемлекеттік қызмет көрсету процесінде халыққа қызмет көрсету орталығымен жəне (немесе) өзге де көрсетілетін қызметті берушілермен өзара іс-қимыл тəртібін, сондайақ ақпараттық жүйелерді пайдалану тəртібін сипаттауды көздейді. 4-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ 18-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер: 1) көрсетілетін қызметті берушілер арқылы; 2) халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы; 3) «электрондық үкіметтің» веб-порталы арқылы көрсетіледі. 19-бап. Көрсетілетін қызметті берушілердің мемлекеттік қызметтер көрсетуі Көрсетілетін қызметті берушілердің мемлекеттік қызметтер көрсетуіне қойылатын талаптар жəне оларды көрсету тəртібі мемлекеттік көрсетілетін қызметтер

(Соңы 7-бетте).


(Соңы. Басы 6-бетте). стандарты мен регламентінде айқындалады. 20-бап. Халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету 1. Көрсетілетін қызметті алушының өтініші мен құжаттарын көрсетілетін қызметті берушілерге қағаз жеткізгіште жөнелтуді көздейтін мемлекеттік қызметтерді халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы көрсету кезінде өтініштер мен құжаттар қабылданған күн мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында белгіленген мемлекеттік қызмет көрсету мерзіміне кірмейді. 2. Халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкері көрсетілетін қызметті алушыда мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында көзделген тізбеге сəйкес құжаттардың толық топтамасы болған кезде оның өтінішін қабылдауға міндетті. Көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында көзделген тізбеге сəйкес құжаттардың толық топтамасын ұсынбаған жағдайда, халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкері өтінішті қабылдаудан бас тартады. 3. Халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы мемлекеттік қызмет көрсету кезінде көрсетілетін қызметті алушының жеке басын сəйкестендіруді халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметкерлері жүзеге асырады. 4. Халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде көрсетілетін қызметті берушілермен өзара іс-қимыл мемлекеттік қызметтер көрсету мониторингінің ақпараттық жүйесі пайдаланыла отырып жүзеге асырылады. 5. Көрсетілетін қызметті алушының өтініші бойынша халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкері көрсетілетін қызметті алушы ұсынған құжаттың түпнұсқасынан жасалған құжаттың электрондық көшірмесін куəландырады. 6. Халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметкерлері мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, ақпараттық жүйелерде қамтылған, заңмен қорғалатын құпияны құрайтын мəліметтерді пайдалануға көрсетілетін қызметті алушының жазбаша келісімін алуға міндетті. 21-бап. Электрондық нысанда мемлекеттік қызметтер көрсету 1. Электрондық нысанда мемлекеттік қызметтер көрсету Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес «электрондық үкіметтің» веб-порталы арқылы жүзеге асырылады. 2. Электрондық құжат немесе қағаз жеткізгіштегі құжат не «электрондық үкіметтің» ақпараттық жүйесінен мəлімет беру электрондық нысанда мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі болып табылады. 3. Халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы электрондық нысанда мемлекеттік қызмет көрсету кезінде көрсетілетін қызметті алушының жазбаша келісімі негізінде электрондық құжат нысанындағы оның сұрау салуын халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкері өзіне қызметтік мақсатта пайдалану үшін берілген электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырады. 4. Көрсетілетін қызметті алушыларға ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган айқындайтын тəртіппен бір өтініш негізінде электрондық нысанда бірнеше мемлекеттік қызмет көрсетілуі мүмкін. 22-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету процестерін оңтайландыру Мемлекеттік қызметтер көрсету процестерін оңтайландыруды ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган

7

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

айқындайтын тəртіппен орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері тұрақты негізде жүзеге асырады. 23-бап. Көрсетілетін қызметті алушыларды мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы хабардар ету 1. Мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы ақпарат: 1) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын көрсетілетін қызметті берушілердің орналасқан жерлерінде жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарында орналастыру; 2) жеке жəне заңды тұлғалардың көрсетілетін қызметті берушілерге өтініш жасауы; 3) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын «электрондық үкіметтің» веб-порталында, орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің, көрсетілетін қызметті берушілердің интернет-ресурстарында жəне басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында орналастыру; 4) Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына өтініш жасау арқылы ұсынылады. 2. Орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері жəне көрсетілетін қызметті берушілер мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілген немесе өзгертілген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде оны көрсету тəртібі туралы ақпаратты жаңартады. 3. Орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері, көрсетілетін қызметті берушілер жəне халыққа қызмет көрсету орталықтары көрсетілетін қызметті алушылар өтініш жасаған кезде оларға қажетті түсініктемелермен бірге мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы ақпаратты дереу ұсынуға міндетті. 4. Мемлекеттік қызмет көрсету сатысы туралы ақпарат көрсетілетін қызметті алушыға оның Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына жəне (немесе) көрсетілетін қызметті берушіге өтініш жасаған кезінде ұсынылады. 5. Орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері жыл сайын «электрондық үкіметтің» веб-порталында, интернет-ресурстарда жəне басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі қызмет туралы есепті орналастырады. 6. Орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері көрсетілетін қызметті берушілердің, мүдделі жеке жəне заңды тұлғалардың қатысуымен

мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы қызмет туралы есептерге жылына кемінде бір рет жария талқылаулар өткізеді. Жария талқылаулардың қорытындылары мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыру жəне мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын жетілдіру үшін пайдаланылады. 24-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсеткені үшін төлемақы 1. Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызметтер Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес ақылы немесе тегін негізде көрсетіледі. 2. Қазақстан Республикасының заңдарында тегін ұсынылуға кепілдік берілген мемлекеттік қызметтерді көрсеткені үшін көрсетілетін қызметті алушыға төлемақы белгілеуге жол берілмейді. 25-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша шағымдарды қарау ерекшеліктері 1. Көрсетілетін қызметті алушылардың мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша шағымдары осы Заңда белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес қаралуға жатады. 2. Орталық мемлекеттік органның, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің, көрсетілетін қызметті берушінің, халыққа қызмет көрсету орталығының атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. 3. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті орган шағымды қарау қорытындылары бойынша: 1) орталық мемлекеттік органның, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің, көрсетілетін қызметті берушінің, халыққа қызмет көрсету орталығының көрсетілетін қызметті алушының шағымы бойынша қабылдаған шешіміне оның қанағаттанбауы себептерін кешенді түрде зерделеуді қамтамасыз етуге; 2) орталық мемлекеттік орган, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органы, қаладағы ауданның, аудандық маңызы бар қаланың, кенттің, ауылдың, ауылдық округтің əкімі тарапынан Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасының сақталмау фактісі анықталған жағдайда олардың атына көрсетілетін қызметті алушының бұзылған құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру жөнінде шаралар қолдану үшін ұсыныстар жіберуге; 3) көрсетілетін қызметті алушының шағымын орталық мемлекеттік орган, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органы, қаладағы ауданның, аудандық маңызы бар қаланың, кенттің, ауылдың, ауылдық округтің əкімі тарапынан қанағаттандырудың уақтылылығы мен толықтығын бақылауды жүзеге асыруға міндетті. 4. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның, орталық мемлекеттік органның, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың

жергілікті атқарушы органының, қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл, ауылдық округ əкімінің шағымды қарау мерзімі: 1) шағым бойынша қосымша зерделеу немесе тексеру не жергілікті жерге барып тексеру жүргізу; 2) қосымша ақпарат алу қажет болған жағдайларда он жұмыс күнінен аспайтын мерзімге ұзартылады. Шағымды қарау мерзімі ұзартылған жағдайда шағымдарды қарау бойынша өкілеттіктер берілген лауазымды адам шағымды қарау мерзімі ұзартылған кезден бастап үш жұмыс күні ішінде шағым берген көрсетілетін қызметті алушыға ұзарту себептерін көрсете отырып, шағымды қарау мерзімінің ұзартылғаны туралы жазбаша нысанда (шағым қағаз жеткізгіште берілген кезде) немесе электрондық нысанда (шағым электрондық түрде берілген кезде) хабарлайды. 5-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ САПАСЫН БАҚЫЛАУ. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕР КӨРСЕТУ САПАСЫН БАҒАЛАУ ЖƏНЕ ОНЫҢ ҚОҒАМДЫҚ МОНИТОРИНГІ 26-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылауды, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды жəне оның қоғамдық мониторингін жүргізу қағидаттары Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылауды, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды жəне оның қоғамдық мониторингін жүргізу мынадай қағидаттарға негізделеді: 1) заңдылық; 2) объективтілік; 3) турашылдық; 4) анықтық; 5) жан-жақтылық; 6) ашықтық. 27-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылауды жүргізу ерекшеліктері 1. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылау Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес жүзеге асырылады. 2. Орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасын сақтау жөніндегі қызметі мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бақылау объектісі болып табылады. 28-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды жүргізу тəртібі Электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді қоспағанда, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалауды мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті орган Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жүзеге асырады. Электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын бағалауды ақпараттандыру саласындағы уəкілетті орган Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жүзеге асырады. 29-бап. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі 1. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингін жеке тұлғалар, коммерциялық емес ұйымдар өз бастамасы бойынша жəне өз есебінен жүргізеді.

Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның мемлекеттік əлеуметтік тапсырысы бойынша да жүргізіледі. 2. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингін жүргізу кезінде жеке тұлғалар, коммерциялық емес ұйымдар, мемлекеттік құпияларды, коммерциялық жəне заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпаратты қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызметтер көрсету саласына жататын қажетті ақпаратты орталық мемлекеттік органдардан, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарынан, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінен, осы ақпарат олардың интернет-ресурстарында болмаған жағдайда, сұратуға құқылы. 3. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі нəтижелері бойынша жеке тұлғалар, коммерциялық емес ұйымдар қорытынды жасайды. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингінің қорытындысы: 1) орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, қаладағы аудандар, аудандық маңызы бар қалалар, кенттер, ауылдар, ауылдық округтер əкімдерінің, сондай-ақ көрсетілетін қызметті берушілердің Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасының талаптарын сақтауы туралы ақпаратты; 2) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі барысында анықталған Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасының сақталмау фактілерін жою жөніндегі ұсынымдарды; 3) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыру жөніндегі ұсыныстарды; 4) мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі ұсыныстарды қамтиды. 4. Орталық мемлекеттік органдар, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің əкімдері, сондай-ақ көрсетілетін қызметті берушілер мемлекеттік қызметтер көрсету сапасының қоғамдық мониторингі қорытындысын ескере отырып, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын арттыру жөнінде шаралар қолданады. 6-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР 30-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасын бұзғаны үшін жауаптылық Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнамасын бұзу Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа əкеп соғады. 31-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тəртібі Осы Заң алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік отыз күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 15 сəуір № 88-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы

Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік көрсетілетін қызметтер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 21, 93-құжат; 2009 ж., № 23, 112-құжат; № 24, 129-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29, 32-құжаттар; № 15, 71-құжат; № 24, 146, 149, 150-құжаттар; 2011 ж., № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 7, 54-құжат; № 11, 102-құжат; № 13, 115-құжат; № 15, 125-құжат; № 16, 129-құжат; № 20, 151-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 16-құжат; № 3, 21-құжат; № 4, 30, 32-құжаттар; № 5, 36, 41-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 94-құжат; № 18-19, 119-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 2, 13-құжат): 1) 34-бап мынадай редакцияда жазылсын: «34-бап. Мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыруға жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсетуге бағытталған бюджеттік бағдарламалар 1. Мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыруға жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсетуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның құнына олармен байланысты барлық ағымдағы шығыстар кіреді. 2. Бюджеттік бағдарламалардың атауларында жүзеге асырылатын мемлекеттік функциялардың, өкілеттіктердің мазмұны жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету немесе мемлекеттік орган қызметінің бағыттары көрсетілуге тиіс. 3. Үкіметтік емес ұйымдардың мемлекеттік əлеуметтік тапсырысты орындауы мемлекеттік қызметтер көрсетуге бағытталған бюджеттік бағдарламалар бойынша қаржыландырылады.»; 2) 45-баптың 6-тармағындағы «, көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң бекiтiлген стандарттары» деген сөздер алып тасталсын; 3) 53-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын орталық мемлекеттік органдар мен олардың аумақтық бөлімшелерінің шығыстары заттай нормалар ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының Президенті жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін штат санының лимиттері негізінде жоспарланады.»; 4) 54-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Облыстық бюджеттен қаржыландырылатын жергілікті атқарушы органдардың шығыстары заттай нормалар ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін штат санының лимиттері негізінде жоспарланады.»; 5) 55-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттерінен қаржыландырылатын жергілікті атқарушы органдардың шығыстары заттай нормалар ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін штат санының лимиттері негізінде жоспарланады.»; 6) 56-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінен қаржыландырылатын жергілікті атқарушы органдардың шығыстары заттай нормалар ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін штат санының лимиттері негізінде жоспарланады.»; 7) 68-баптың 4-тармағының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттiк өтiнiмдерiн олардың Қазақстан Республикасының бюджеттік жəне өзге де заңнамасына, əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, қолданыстағы заттай нормаларға сəйкестiгi тұрғысынан;». 2. 2009 жылғы 18 қыркүйектегi «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесi туралы» Қазақстан Республикасының Кодексiне (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2009 ж., № 20-21, 89-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 32-құжат; № 15, 71-құжат; № 24, 149, 152-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 2, 21-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 17, 136-құжат; № 21, 161-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 3, 26-құжат; №

4, 32-құжат; № 8, 64-құжат; № 12, 83-құжат; № 14, 92, 95-құжаттар; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат): 88-баптың 6-тармағындағы «электрондық мемлекеттiк қызметтердi» деген сөздер «электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді» деген сөздермен ауыстырылсын. 3. «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 1997 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1997 ж., № 12, 186-құжат; 1998 ж., № 24, 437-құжат; 1999 ж., № 8, 237-құжат; № 23, 925-құжат; 2001 ж., № 17-18, 245-құжат; № 20, 257-құжат; 2002 ж., № 1, 1-құжат; № 23-24, 198-құжат; 2003 ж., № 1-2, 9-құжат; № 11, 56-құжат; № 15, 139-құжат; № 21-22, 160-құжат; 2004 ж., № 11-12, 66-құжат; № 23, 140, 142-құжаттар; 2005 ж., № 7-8, 19-құжат; № 11, 39-құжат; № 14, 55, 58-құжаттар; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; № 8, 45-құжат; № 12, 69-құжат; № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20-құжат; № 4, 28, 30-құжаттар; № 9, 67-құжат; № 10, 69-құжат; № 24, 178-құжат; 2008 ж., № 17-18, 72-құжат; № 20, 88-құжат; № 23, 114, 123-құжаттар; 2009 ж., № 17, 81-құжат; № 19, 88-құжат; № 23, 111-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 24, 140-құжат; 2011 ж., № 1, 3-құжат; № 6, 49-құжат; № 11, 102-құжат; № 14, 117-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж, № 2, 14, 15-құжаттар; № 3, 26-құжат; № 4, 32-құжат; № 10, 77-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 95-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 3, 15-құжат): 50-баптың 4-тармағының 6) жəне 8) тармақшалары «сенімхат» деген сөзден кейін «немесе сот шешімі» деген сөздермен толықтырылсын. 4. «Нормативтік құқықтық актілер туралы» 1998 жылғы 24 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1998 ж., № 2-3, 25-құжат; 2001 ж., № 20, 258-құжат; 2002 ж., № 5, 50-құжат; 2004 ж., № 5, 29-құжат; № 13, 74-құжат; 2005 ж., № 17-18, 73-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; № 24, 148-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 12, 86-құжат; № 13, 100-құжат; № 19, 147-құжат; 2008 ж., № 13-14, 55-құжат; № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; № 18, 84-құжат; № 22, 94-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 1, 7-құжат; № 7, 54-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; 2012 ж., № 8, 64-құжат; № 15, 97-құжат): 3-баптың 3-тармағында: 1-3) жəне 1-4) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «1-3) мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты – мемлекеттік қызмет көрсетуге қойылатын талаптарды белгілейтін, сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету процесінің, нысанының сипаттамаларын, мазмұнын жəне нəтижесін қамтитын нормативтік құқықтық акт; 1-4) мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті – мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын сақтау жөніндегі талаптарды белгілейтін жəне көрсетілетін қызметті берушілер қызметінің тəртібін, оның ішінде мемлекеттік қызметтер көрсету процесінде өзге де көрсетілетін қызметті берушілермен, халыққа қызмет көрсету орталықтарымен өзара іс-қимыл, сондай-ақ ақпараттық жүйелерді пайдалану тəртібін айқындайтын нормативтік құқықтық акт;»; 1-5) тармақша алып тасталсын. 5. «Əкімшілік рəсімдер туралы» 2000 жылғы 27 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2000 ж., № 20, 379-құжат; 2004 ж., № 5, 29-құжат; 2007 ж., № 12, 86-құжат; № 19, 147-құжат; 2008 ж., № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; № 18, 84-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29-құжат; № 17-18, 111-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 7, 54-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 15, 118-құжат; 2012 ж., № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 15, 97-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат): 1) кіріспедегі «, сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету жөніндегі қызметке» деген сөздер алып тасталсын;

2) 1-баптың 2-2, 2-3, 2-5, 2-6, 2-7, 2-8, 2-9 жəне 2-10-тармақтары алып тасталсын; 3) 2-баптың 1-тармағының 6) тармақшасындағы «органдарының;» деген сөз «органдарының қызметінде қолданылады.» деген сөздермен ауыстырылып, 7) тармақшасы алып тасталсын; 4) 3-баптың тақырыбындағы «принциптері» деген сөз «қағидаттары» деген сөзбен, 11) тармақшасындағы «тиімділік;» деген сөз «тиімділік қағидаттарына негізделеді.» деген сөздермен ауыстырылып, 12) тармақшасы алып тасталсын; 5) 9-1-бапта: тақырып мынадай редакцияда жазылсын: «9-1-бап. Регламент, мемлекеттік орган жəне мемлекеттік органның құрылымдық бөлімшесі туралы ереже»; 2, 3 жəне 4-тармақтар алып тасталсын; 6) 15-1-бап алып тасталсын; 7) 15-2-баптың 5-тармағы алып тасталсын. 6. «Мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс туралы» 2005 жылғы 12 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2005 ж., № 6, 8-құжат; 2011 ж., № 21, 171-құжат; 2012 ж., № 5, 35-құжат): 5-бап мынадай мазмұндағы 13-2) тармақшамен толықтырылсын: «13-2) мемлекеттік қызметтер көрсету сапасына қоғамдық мониторинг жүргізу;». 7. «Жеке кəсiпкерлiк туралы» 2006 жылғы 31 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2006 ж., № 3, 21-құжат; № 16, 99-құжат; № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20-құжат; № 17, 136-құжат; 2008 ж., № 13-14, 57, 58-құжаттар; № 15-16, 60-құжат; № 23, 114-құжат; № 24, 128, 129-құжаттар; 2009 ж., № 2-3, 18, 21-құжаттар; № 9-10, 47, 48-құжаттар; № 11-12, 54-құжат; № 15-16, 74, 77-құжаттар; № 17, 82-құжат; № 18, 84, 86-құжаттар; № 19, 88-құжат; № 23, 97-құжат; № 24, 125, 134-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29-құжат; № 15, 71-құжат; № 22, 128-құжат; № 24, 149-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 2, 26-құжат; № 6, 49-құжат; № 11, 102-құжат; 2012 ж., № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат): 1) 27-бапта: 4-тармақтың алтыншы бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Егер өтiнiш берушi кəмелет жасына толмаған жағдайда, жоғарыда аталған құжаттарға - заңды өкілдердің келiсiмi, ал мұндай келiсім болмаған кезде - неке қию (ерлi-зайыпты болу) туралы куəлiктiң көшiрмесі не қамқоршылық жəне қорғаншылық органы шешімінің көшірмесі немесе кəмелет жасына толмаған адамды толығымен іс-əрекетке қабiлеттi деп жариялау туралы сот шешiмiнің көшірмесі қоса берiледi.»; 4-1-тармақ мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Осы бапта көзделген мемлекеттік тіркеуден бас тарту негіздері шағын кəсіпкерлік субъектілеріне жататын дара кəсіпкерлерге қолданылмайды.»; 2) 28-баптың 5-тармағының бірінші абзацындағы «негіздемелерден» деген сөз «негіздерден» деген сөзбен ауыстырылып, 1) тармақшасы «қабілетсіз» деген сөзден кейін «, əрекет қабілеті шектеулі» деген сөздермен толықтырылсын. 8. «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2007 ж., № 2, 13-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; № 18, 84-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 17-18, 111-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 11, 102-құжат; № 15, 118-құжат; 2012 ж., № 2, 13-құжат; № 8, 64-құжат; № 14, 95-құжат; № 15, 97-құжат): 1) 1-бапта: 2) тармақшадағы «мемлекеттік орган» деген сөздер «орталық мемлекеттік орган» деген сөздермен ауыстырылсын; 38) тармақша алып тасталсын;

39) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «39) электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттiк қызметтер – ақпараттық технологиялар қолданыла отырып көрсетілетін мемлекеттiк қызметтер;»; 40) тармақша алып тасталсын; 43) тармақшадағы «электрондық мемлекеттiк қызметтер көрсетуге» деген сөздер «электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтерге» деген сөздермен ауыстырылсын; 2) 5-бапта: 12-1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «12-1) мемлекеттік қызметтер көрсету мониторингі ақпараттық жүйесiнiң ақпараттық жүйелермен ақпарат алмасу қағидаларын бекiту;»; 18) жəне 19) тармақшалар алып тасталсын; 3) 6-бапта: 14), 24) жəне 29) тармақшалар алып тасталсын; «30-1) халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметiн «жалғыз терезе» қағидаты бойынша ұйымдастыру;» деген сөздер алып тасталсын; 30-2) жəне 30-3) тармақшалар алып тасталсын; 4) 12-баптың 3-тармағындағы «электрондық» деген сөз «электрондық нысанда» деген сөздермен ауыстырылсын; 5) 29-бап мынадай редакцияда жазылсын: «29-бап. Электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтер 1. Электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттiк қызметтер олардың көрсетiлу түрлерi бойынша – ақпараттық, интерактивтiк жəне транзакциялық болып, автоматтандыру дəрежесi бойынша толық автоматтандырылған жəне iшiнара автоматтандырылған болып бөлiнедi. Қызмет көрсету процесінде қағаздағы құжат айналымын болғызбайтын, электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттiк қызмет толық автоматтандырылған мемлекеттiк көрсетілетін қызмет болып табылады. Қызмет көрсету процесінде қағаздағы жəне электрондық құжат айналымының реттiлiгiн қамтитын, электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттiк қызмет iшiнара автоматтандырылған мемлекеттiк көрсетілетін қызмет болып табылады. 2. Жеке жəне (немесе) заңды тұлғалардың электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттiк қызметті алуға өтiнiшi пайдаланушылардың сауал салуы негiзiнде жүзеге асырылады. 3. Электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтер қазақ жəне орыс тiлдерiнде жүзеге асырылады.».

9. «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2007 ж., № 2, 17-құжат; 2011 ж., № 3, 32-құжат; № 14, 117-құжат): 1) 3-бап мынадай мазмұндағы 2-1-тармақпен толықтырылсын: «2-1. Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша шағымдарды қарау мерзімдері «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленеді.»; 2) 7-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабы 1-тармағының 3) тармақшасында көзделген өтініштерді қоспағанда, жеке жəне заңды тұлғалардың мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша келіп түскен өтініштері есепке алуға жатпайды.». 10. «Жылжымайтын мүлiкке құқықтарды мемлекеттiк тiркеу туралы» 2007 жылғы 26 шiлдедегi Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2007 ж., № 18, 142-құжат; 2008 ж., № 23, 114-құжат; № 24, 126-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16-құжат; № 8, 41-құжат; № 19, 88-құжат; 2010 ж., № 7, 28-құжат; 2011 ж., № 3, 32-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 15, 118-құжат; № 16, 129-құжат; 2012 ж., № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 14, 95-құжат; № 20, 121-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат): 20-баптың 2-тармағы 1) тармақшасының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «құқық иеленушінің жазбаша келісімімен, оның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған құқық белгілейтін құжаттың электрондық көшірмесін бiрыңғай нотариаттық ақпараттық жүйе арқылы құқықтық кадастрдың ақпараттық жүйесiне жiбередi;». 2-бап. Осы Заң алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік отыз күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 15 сəуір № 89-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Бiр жағынан, Қазақстан Республикасы мен екiншi жағынан, Еуропалық Қоғамдастықтардың және оларға мүше мемлекеттердiң арасындағы Әрiптестiк пен ынтымақтастық туралы келісімге Тоқыма бұйымдарымен сауда жөніндегі екі жақты келісімнің қолданылу мерзімінің аяқталуын ескере отырып, Әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісім ережелерінің күшін тоқымамен екі жақты саудаға қолдануға қатысты хаттаманы ратификациялау туралы 2008 жылғы 5 қарашада Брюссельде жасалған Бiр жағынан, Қазақстан Республикасы мен екiншi жағынан, Еуропалық Қоғамдастықтардың жəне оларға мүше мемлекеттердiң арасындағы Əрiптестiк пен ынтымақтастық туралы келісімге Тоқыма бұйымдарымен сауда жөнiндегi екi жақты келiсiмнiң қолданылу мерзiмiнiң аяқталуын ескере отырып, Əрiптестiк пен ынтымақтастық туралы келiсiм ережелерiнiң күшін тоқымамен екі жақты саудаға қолдануға қатысты хаттама ратификациялансын.

Астана, Ақорда, 2013 жылғы 16 сəуір № 90-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ.


8

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

 Ақтаңдақтар ақиқаты

С

ОҢҒЫ жылдары баспасөз беттерінде Лавр Георгиевич Корнилов туралы көптеген мақалалар жарияланды. Солардың ішінде əртүрлі аңыз-əңгімелері де аз емес. Есімі біршама белгілі адам болған соң жəне кейбір отандастарымыздың оның өміріне деген қызығушылығы барын ескеріп, оған қатысты біршама деректермен оқырмандарды таныстыруды жөн көрдік. Бүркітбай АЯҒАН,

тарих ғылымдарының докторы, профессор.

Лавр Корнилов Ресей тарихындағы 19171918 жылдары көзге түскен тұлғалардың бірі. Ол Семей губерниясына қарасты Қарқаралы өңірінде туған. Қазақстандықтар осы тұрғыдан оның өмірі мен қызметіне қызығушылық танытады. Лаврдың əкесі Георгий Корнилов қызмет бабымен мекенжайын жиі ауыстырған. Дəл осы кезеңде көрнекті шығыстанушығалым Григорий Потанин де Қазақстанда өмірге келген. Осы өңірде Алашорда көшбасшысы Əлихан Бөкейханов та туып өскен. Бұған қоса генерал Л.Корниловтың «анасы шығыстан шыққан» жəне оны «Корниловтар əулеті асырап алған қазақ баласы» деген мəліметтер де елді елең еткізеді (бұл, əрине қазақтарға тəн –

Александр Федорович Керенский басқаратын Уақытша үкіметтің қолына көшті. Елде аласапыран, ал Уақытша үкімет тəртіп орнатуға қауқарсыз болып шықты. Уақытша үкіметтің негізгі қарсыласы большевиктер партиясының басшысы В.И. Ленин (Ульянов) болды, ол билікке өзінің талап-тілегін білдірді. 1917 жылғы оқиғаларды генерал А. Деникин «орыс дүрбелеңі» деп атаған. Ресейге оралған генерал Л.Корнилов Уақытша үкіметтің бір мүшесі М. Родзянконың назарына ілігіп, 1917 жылдың 2 наурызында Петроград əскери округының қолбасшылығына тағайындалады. Сөйтіп, кешегі монархист күтпеген жерден нағыз республикашыл болады. «Ресейде болған төңкеріс», – деп мəлімдеді ол журналистерге, – «біздің жеңісіміздің уақытша кепілі болып табылады. Ескі тəртіптен арылған азат Ресей ғана, бірінші дүниежүзілік соғыста жеңімпаз бола алады».

Генерал Корнилов

казак полктары мен Кавказ таулықтарынан құралған «жабайы» дивизияларды тарту көзделді. Тараптардың келісімі бойынша, бұл астыртын əрекетті Л.Корнилов басқаратын болды. Əртүрлі сылтаумен таңдаулы офицерлер тобы Петроградқа жіберілді. Тарихқа «корниловшылдық» атауымен енген бүлік 27-31 тамыз аралығында болды. Генерал Л.Корнилов «Большевиктерді шетінен дарға асу жəне Кеңестерді біржола тарату туралы» ниетін ашық мəлімдейді. Елде тəртіп орнатамыз деген желеумен Л.Корниловтың жақтастары, елдегі барлық оқиғаларға араласты. Осы кезде Л. Корнилов өзінің əскери мақсатын былай анықтайды: 1. Петроградта соғыс тəртібін жариялау; 2. Бүкіл азаматтық жəне əскери билікті Жоғары Бас қолбасшының құзырына өткізу; 3. Бүкіл министрлерді қызметінен босату. Құжаттарда айтылғандай, Л.Корнилов өз қамқоршысы А.Керенскийді тұтқындамақ ниетпен, оны өзінің сенімді əскерлері орналасқан Могилевке алдап шақыртады. Бірақ, қалыптасқан жағдайда А.Керенский шұғыл шаралар қолданады. Ол Л.Корниловтың жақтасы князь В.Львовты, басқа да бүлікшілерді тұтқындайды. Осылайша, əскери төңкеріс іске аспай қалады. Сонымен бірге, Уақытша үкімет: Л.Корниловтың штабына «Сізге тез арада қызметіңізді генерал Лукомскийге өткізіп, шұғыл түрде Петроградқа жетуіңіз бұйырылады» деген шұғыл жеделхат жібереді. Алайда, Лавр Корнилов қызметін тапсырмайды да, Петроградқа да бармайды. Ол өзіне сенімді əскерлерге шұғыл маршпен Петроградқа жүруді бұйырды.

кім болєан?

Л.Корниловтың бұл қадамдары саяси партиялардың бірігуіне əкеледі. Осы кезде А.Керенскийді эсерлердің жетекшісі Б.Савинков, кадеттердің жетекшісі П.Н.Милюков, тіпті большевиктердің көсемі В.Ленин де қолдайды. Петроградты Корниловтың əскери бөлімдерінің шабуылынан қорғау үшін Кронштадтан матростар да шақыртылды. Корнилов əскерінің алдынан шыққан Уақытша үкіметтің үгітшілері шабуылды тоқтатып қана қоймай, солдаттардың өз командирлерін ұстап беруіне жəне олардың тарқауына да қол жеткізді. Сол күні генерал Л.Корнилов та тұтқындалды. (қараңыз: «История России от 1917 года до наших дней». Москва, 2007 г.). Осылайша «Корнилов бүлігі» абыройсыз аяқталды.

адамның дүниетанымы мен көзқарасына емес, шығу тегіне қарайтын қасиеттен). Куəгерлердің айтуынша, Лавр Корниловтың бет-əлпеті шынымен шығыстық, замандастары оны «қалмақ тектес», «дене-бітімі азиаттыққа ұқсас» дейді екен. Бірақ біздің мақсатымыз – Л.Корниловтың шығу тегін емес, оның өміріндегі беймəлім жайттарды қарастыру. Сондықтан осы мақалада Л.Корниловтың өмірі мен ұстанымын, көзқарасы мен қызметін жəне оның өлімі туралы тарихи деректерді қозғамақпыз. *** Ресми өмірбаяны бойынша Лавр Корнилов 1870 жылдың тамыз айында туған (Ресей большевиктерінің көсемі В.И.Лениннің құрдасы). Көптеген зерттеушілер қате айтып жүргендей, оның шыққан тегі казак емес, коллеж хатшысының, яғни кіші шенеуніктің баласы болған. Сол кездегі дəстүрге сəйкес, ол кадет корпусын бітірген. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, 15 жылдай Парсы, Қытай, Ауғанстан елдерінде барлаушылық қызметтер атқарған. 1914 жылғы соғыс басталғанда Австрия-Венгрияға қарсы майданға жіберіледі. Бірақ мұнда көзге түсе қоймайды. Ол туралы танымал генерал А.А. Брусилов былайша еске алады: «Корнилов өз дағдысымен, корпус командирінің бұйрығын орындаған жоқ, сөйтіп қоршауға алынды. Ақыры өз артиллериясы мен арбалы керуенінің бір бөлігін жоғалтып, əрең дегенде жалғыз аяқ жолмен кері қайтты». 1915 жылы Л. Корнилов өзіне тапсырылған дивизиямен Галицияда талқандалып, тұтқынға түседі. Онымен неміс тұтқынында бірге отырған генерал М.Ф.Мартынов: «Корнилов бос уақытын кітап оқумен толықтыруға тырысты, əсіресе, Наполеон туралы оқығандары, оны қатты ширықтырды, ол корсикандық пен өзінің жеке өмірін салыстыруды дағдыға айналдырды. Сол кезде Корниловты ширықтыратын бір хабар: австриялық газеттердегі патша үкіметінің Мемлекеттік Думаның прогрессивті күштерімен күресі туралы болатын. «Мен олардың бəрін, Гучковтар мен Милюковтарды рахаттана дарға асар едім» деуші еді ол», – деп жазды. Осы тұста екі нəрсеге мəн берейік, біріншісі оның өзін əрдайым Наполеонмен салыстыруы, екіншісі империялық-монархистік көзқарасы. Бұдан əрі оның осы қасиеттері, кейінгі ісқимылдарына түрткі болады. 1916 жылдың көктемінде қос генерал тұтқыннан қашу керек деп шешеді. Бірақ оны ұйымдастырушы М.Мартынов ұсталады да, Л.Корнилов жүйкесіне зақым келген деген желеумен госпиталға ауыстырылады. Кейін Л.Корнилов фельдшерге 20 мың крон пара беріп, госпиталдан қашып шығады. Сол үшін фельдшер тұтқындалып, дарға асу жазасына кесіледі (Қараңыз: Ю. Помпеев. Февральский вихрь/ Эти великие полгода. Ленинград,1987 г.). *** 1917 жылдың ақпан айында Ресейде патша тақтан бас тартты. Билік тізгіні эсер

Күні кеше патшаға ант берген генерал Л.Корнилов, өз бетінше белсенділік көрсетіп, патшайым мен оның жақындарын тұтқынға алады. Осы кезде Л. Корниловты, оның аты мен ауқымды сұхбаттарын кеңінен насихаттаушы Завойко сияқты журналистер пайда болады. Завойконың өзі барып тұр ған шовинист, «Русская воля» газетін шығарушылардың бірі болатын. Ол «мықты адам» ретінде əрдайым Л.Корниловты мадақтау мақалаларын жариялап отырды. Сол уақытта А.Путилов, А.Вышнеградский сияқты ресейлік олигархтардың қаржылық қолдауына сүйенген ол Л.Корниловты мадақтап, генерал туралы бірнеше кітапшаларды басып шығарды жəне оларды солдаттарға сыйлық ретінде үлестірді (қараңыз: Родина, №2-2013 г., Б.127). Əскер қолбасшысы генерал Михаил Алексеев Л.Корниловты: «Жарнама арқылы шыққан, карьерист» деген еді. Шынында да Л.Г.Корнилов бірде-бір ұрыста жеңімпаз болмай-ақ Ресейдегі белсенді, батыл адамға айналды. Завойконың газеттері оған «Отанды құтқарушы», «күшті қайраткер» деген жалған атақтар таңып бақты. 1917 жылдың жазында А.Керенский мен Л.Корниловтың арасы жақындайды. А.Керенскийдің ойынша, бұл кезде Жоғары бас қолбасшы болған генерал Л.Корнилов қандай құрбандықтар болмасын, елде əскери тəртіпті орната алады деп шешті. Алайда, «Наполеонның табыстары» мазасын алған Л.Корнилов өзін Ресей тағдырын шешуші əскери диктатор санады. Ол əскери қызметкерлер сияқты, азаматтық тұлғаларға да өлім жазасын енгізуді жақтады. 1917 жылдың жазында «генерал Лавр Корнилов Петроградта əскери төңкеріс жасауға əрекет етіп жатыр» деген хабар дүңк ете қалды. Кейіннен Уақытша үкіметтің жетекшілерінің бірі П.Милюков: «төңкерісті Л.Корнилов ерте бастан ойластырған», деп жазды. Бұл кезде Корниловтың дарынсыз бас қолбасшылығының кесірінен неміс əскерлері Риганы жаулап алды жəне ішкі Ресей жеріне ендей берді. Отанын қорғаудың орнына А.Керенский мен Л.Корнилов Петроградтағы революцияны тұншықтыруға тырысты, сол жаққа майдандағы əскерді жіберуді жоспарлады. Алайда, 27 тамызда олардың арасында өзара келіспеушіліктер пайда болады. Ресейдегі 1917 жылдың тамызындағы аласапыранда, елдің одан əрі даму жолдарын анықтауға бағытталған Мемлекеттік Кеңес жұмысы басталады. Л.Корнилов Кеңеске əдейі кешігіп келеді. Келесі күні келген генералды түркіменнің теке тайпасынан құралған полк алып жүреді, сонымен бірге салтанатты маршта жас юнкерлердің құрметті қарауылы, əйелдер батальоны жəне казак жүздігі сап түзейді. Қоғам үшін бұл ала-құла тобырдың нені көксегені түсініксіз еді. Осы күндері бірқатар генералдар мемлекеттік төңкеріс жоспарын пісіп-жетілдірді. Л.Корнилов, М.Алексеев, А.Деникин қатысқан құпия кеңесте бүлік жасау шешімі қабылданып, ол үшін Петроградқа сенімді

*** Л.Корнилов 1918 жылдың ақпанына дейін М.Алексеев, А.Деникин сияқты генералдармен бірге үй тұтқынында болады. Бірақ, өзіне жақын адамдары арқылы Кеңес билігінің тұтқындауға дайындығын естіп, ол сенімді түркімен-текиндіктерімен бірге Донға қашып кетеді де онда А.Деникинмен бірге ақ гвардия жасақтарын құрады. Бұл кезде Л.Корнилов қайтадан монархист болды. Ақтар қозғалысының бағдарламасында «Біртұтас, ұлы жəне бөлінбес Ресей. Оны сенімді қорғау, большевиктермен аяғына дейін күресу. Өте күшті соққы» деп көрсетілді. Л.Корнилов жаңа құрылған Ақгвардияның бөлімдерімен бірге «Мұз жорығын» жасайды. 1918 жылдың көктемінде Л.Корнилов Краснодар қаласына шабуылдайды. 1918 жылдың сəуір айында генерал Л. Корниловтың штабы ретінде жабдықталған үйшікке снаряд түседі. Л.Корниловтың адъютанты Роман Гуль генерал өлімінің куəгері болғанын өз естеліктерінде жазады. Бұл естелік- кітап АҚШ-тың Гувер мұрағатында сақталған. Бір қызығы, осы Роман Гуль ұзақ өмір сүрген. Ол ақ гвардияның жеңілісінен кейін эмиграцияға кетіп, АҚШ-та тұрған. Осында И.Сталиннің қызы – Светлана Алилуевамен жақсы араласқан. М.С.Горбачевтың «қайта құруынан» кейін Р.Гуль Кеңес Одағында болған, туған жеріне де барып қайтқан. *** Генерал Л.Корнилов сыртқы жəне ішкі майдандардың бірде-бірінде жеңіске жетпей, 1918 жылы 48 жасында қайтыс болады. Ол өзі туралы «менмен», «қабілетсіз қайраткер», «жетілмеген Ресей диктаторы» сияқты атақтар қалдырды. Тарихта оның есімі даңқты жеңістермен емес, əскери іс-қимылдары кілең сəтсіз аяқталған бүлікші, қиратушы ретінде аталады. Ал онымен бір кезеңде, бір жерде туған Əлихан Бөкейханов Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты, көреген саясаткер, қазақ халқы мойындаған көшбасшы болды. Ол да жоғарыда айтылған оқиғаларды бастан кешті. Оны большевиктер 1937 жылы ату жазасына кесті. Тағы бір құрдасы əрі жерлесі Григорий Потанин болса, көрнекті ғалым, кеңестік билікті қолдамаған «Сібірлік автономист» ретінде табанды жолды ұстанып, 1918 жылы өмірден өтті. Ол туралы да тарих өзінің оң бағасын айтады. Ал Корнилов болса, біресе монархист, біресе республикашыл болып өзінің жеке мақсаты – əскери диктатор болу жолында қырық құбылған күй кешті. Бірақ жеке басының дарынсыздығынан қолында қаншама əскери күш болса да аумалы-төкпелі кезде орынды қолдана алмай, ешқандай нəтижесіз «бонапартизммен» ауырған күйінде өмірден өтті. Мəселенің бəрі оның қара басының қамын ғана күйттеген, ұсақ тірліктің адамы екендігінде жатыр. Осындай адамды қайтақайта ауызға алып, атын дабырайтып, оны қазақпен жақындатуға тырысушылықтан біз де ешқандай абырой таппаймыз.

Əскеріміздіѕ əлеуеті жауынгерлік парадта танылады

(Соңы. Басы 1-бетте). – Жауынгерлік парадты өткізудің өзіндік ерекшеліктері болуы мүмкін. Енді осы жөнінде айтып берсеңіз. – Расында да, жауынгерлік парадтың өзіндік бірқатар ерекшеліктері бар. Əскери парадтың ерекшелігі, Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбековтің бас тамашылығымен біз посткеңестік кеңістікте бірінші болып жауынгер лік парад өткізгелі отырмыз. Осы іс-шараны өткізу барысында тек Қарулы Күштер жауынгерлерінің кəсібилігі ғана көрсетіліп қоймайды. Ал бүгінгі армияның негізгі міндеті – барлық көпсанды жəне əртүрлі құрылғыларды тəжірибеде табысты қолдана білу. Осылайша, қазақстандық армияның қаружарағында тұрған қазіргі заманғы қаруларды жəне əскери техникаларды қолданудың шынайы үлгісін көрсету – жауынгерлік парад мақсатының бірі. – Жауынгерлік парадқа қанша əскер жəне қанша əскери техника қатысады? – Жауынгерлік парадқа қатысу үшін мотоатқыштар, танктік, десанттық-шабуылдаушы, ар тиллериялық жəне барлау бөлімдерінен 7 мыңнан астам адам, 400-ге жуық техника, 80-нен астам ұшатын аппараттар тартылады. Бұдан басқа парад кезінде тікелей эфирден Каспий теңізінде ҚР ҚК Əскери-теңіз күштерінің «Қазақстан» зымыранды-артиллериялық кемесінен жауынгерлік атулар көрсетіледі. Яғни, жауынгерлік парадта бүгінде қолда бар барлық қару-жарақ құралдарының жауынгерлік мақсатта қолданылуы көрсетіледі. Жауынгерлік парадқа дайындалу, ол жауынгерлік оқужаттығудың үздік үлгісі болып табылатынын атап айтқым келеді. Қазіргі кезде əскерлер полигонға шоғырландырылған, барлығы қажетті жабдықтармен қамтамасыз етілген. Олар далалық жағдайда өмір сүруде жəне алдағы іс-қимылдарға машықтануда. – Біздің білуімізше, жауынгерлік парадқа қаты са тын əскерлер мен əскери техникалардың басым бөлігін сіз қолбасшылық ететін Құрлық əскерлерінің құрамалары құрайды екен. Осыған тоқталсаңыз. – Біздің еліміздің геофизикалық жəне геосаяси орналасуы өзгеше. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық əскерлерінің басқа Қарулы Күштер түрлерімен салыстырғанда санының көптігі жəне жеделтактикалық маңыздылығы ерекше. Ал Құрлық əскерлерінің құрамында мотоатқыштар, танктік, десанттықшабуылдаушы жəне артиллериялық бөлімдер, сондай-ақ, теңіз жаяу əскері бар. Сонымен қатар, Құрлық əскерлерінің құрамына жауынгерлік (барлау жəне инженерлік-саперлік

бөлімдер, байланыс бөлімдері, радиациондық, химиялық жəне биологиялық қорғау бөлімдері) жəне материалдық-техникалық қамтамасыз ету бөлімдері кіреді. Құрлық əскерлерінің құрамалары мен бөлімдері Ақтаудан Өскеменге дейін жəне Астанадан Шымкентке дейін еліміздің тəжірибе жүзінде 24 гарнизонында орналасқан. Сондықтан да жауынгерлік парадта Құрлық əскерлерінің құрамы басым болуы тиіс. Ол – заңдылық. Қазіргі замандағы қарулы қақтығыстар тəжірибесі көрсеткендей, жауынгерлік ісқимылдың негізгі тапсырмаларын Құрлық əскерлері атқарады. Жауынгерлік парадтағы маңызды рөлді, сондай-ақ, Əуе қорғаныс күштері мен Əскери-теңіз күштері жүзеге асыратын болады. – Мұрат Жəлелұлы, жауынгерлік парадтан тыс екі-үш сұрақ қойғанды жөн көріп отырмын. Еліміздің Қарулы Күштерінің əскери əлеуеті, қажетті құралдармен, əскери техникалармен жабдықталуы қандай деңгейде? – Ең алдымен, соңғы жылдарда елімізде əскери өнеркəсіптің отандық секторын дамытуға баса назар аударылып жатқанын айтар едім. Қазіргі кезде Қарулы Күштер қажеттілігі үшін оқдəрілер шығару жолға қойылды. Петропавл жəне Семей қалаларындағы «Қазақстан инжиниринг» ұлттық компаниясының өндірісінде жөндеу жұмыстары ғана жүргізілмейді, сонымен қатар, бар əскери техниканы жетілдіру де жүзеге асырылады. Бұған БТР-80 бронетранспортерін алуға болады. Бұдан бөлек өткен жылы алғаш рет отандық кəсіпорын шығарған Еврокоптер «ЕС-145» тікұшақтары жəне де Каспий теңізінде «Қазақстан» атты отандық тұңғыш зымырандық-артиллериялық катер пайдалануға берілді. Отандық қорғаныс өнеркəсібін дамытуға 2010 жəне 2012 жылдары өткізілген «KADEX» халықаралық қару-жарақ жəне əскери техника көрмесінің үлкен септігі тиді. Бүгінде Қарулы Күштер үшін шетелдік үздік қару-жарақ түрлерін сатып алу жүзеге асырылуда. Құрлық əскерлерінде «Хаммер» автокөліктері мен бронды доңғалақты «Кобра» машиналары көп қолданыста жүр. Қару-жарақ қатарына «Солнцепек» ауыр отты жүйесі, БМПТ танктері мен БТР82А бронетранспортерлеріне көмек көрсетуші соғыс машиналары енді. Қазақстандықтар осы ұрыс техникаларының барлығын жауынгерлік парад кезінде көретін болады. Жан-жақты қамтамасыз етудің нəтижесінде жеке құрамның жауынгерлік даярлығын арттыруда сапалы қадам жасадық. Жауынгерлердің көп уақытын күрек немесе сыпыртқымен өткізетін уақыт артта қалды. Қазір келісімшарт бойынша қызмет

Əскери білім жїйесімен танысты

Пəкстан Ислам Республикасы Ұлттық қорғаныс университетінің тыңдаушылары Астанаға сапары барысында Қазақстан əскери білім жүйесімен танысты. Қазақстан Қорғаныс министрлігінде шетелдік əскери делегацияны Білім жəне ғылым департаментінің бастығы генерал-майор Еділ Оразов күтіп алды.

– Қазақстан тарапы Пəкстанмен ынтымақтастыққа жоғары мəн береді жəне біздің мемлекеттер арасындағы стратегиялық байланыстардың дамуы мен өңірдегі тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтуға баса назар аударады, – деді Е.Оразов. Екі жақты қарым-қатынастардың тереңірек дамуында Қазақстан мен Пəкстан арасындағы Саудаэкономикалық, ғылыми-техникалық

жəне мəдени ын тымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия айтарлықтай жұмыс атқарып келеді. 2012 жылғы қарашада Қазақстан мен Пəкстан арасында Тиісті əскери ынтымақтастық жөніндегі меморандумға қол қойылды. Əскери сарапшылардың айтуынша, бүгінгі күні екі елдің қорғаныс ведомстволары арасында қорғаныс өнеркəсібі саласында өзара жақсы қарым-қатынас орнаған.

атқаратын азаматтық ұйымдар асханалардағы жұмыстарды өз мойындарына алды. Барлық əскери қызметшінің негізгі қызмет түрі жауынгерлік даярлық – ол қару түрлерінен ату, техникаларды жүргізу, марш-бросоктар, полигонға шығу болып табылады. Жауынгерлік даярлық үшін оқ-дəрі, жанар-жағар май, қосалқы бөлшектер мен басқа да материалдармен қамтамасыз етуде ешқандай проблема жоқ. Мұның барлығы ел Президенті – Қазақстан Қарулы Күштері Жоғарғы Бас қолбасшысының үнемі жан-жақты қолдауының арқасында жүзеге асырылуда. Оған жауап ретінде жауынгерлер өздерінің кəсіби шыңдалуы мен жоғары жауынгерлік даярлығын көрсетуге əрқашан да даяр. – Əскери бөлімдерде қызмет ететін сарбаздардың əлеуметтіктұрмыстық жағдайы, əскери дайындығы қандай? Ал офицерлердің пəтермен қамтамасыз етілуі ше? – Мемлекет басшысының назарынан əскери қызметшілердің əлеуметтік қамтамасыз етілуі ешқашан тыс қалған емес. Əскери қалашықтарда əскери қызметшілер мен олардың отбасыларының жайлы тұруына барлық жағдай жасалған. Пəтерлері толығымен жақсартылған. Жақсы өмір сүру үшін мектеп, балабақша, ауруханалар жəне де қажетті нысандардың барлығы бар. Қорғаныс министрі бұл мəселелерді жеке бақылауында ұстап келеді. Құрлық əскерлерінің күнделікті тыныс-тіршілігіне куə болу үшін сізді кез келген əскери бөлімге шақырамын. Əскери қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз етуді мемлекеттік деңгейде шешу шаралары қарастырылған. Ал қызметтік пəтерлері жоқ əскери қызметшілерге 2013 жылдың қаңтар айынан бастап тұрғын үйді жалға алғаны үшін ақшалай өтемақы төленуде. Сондай-ақ, 20 жылдан артық қызмет еткен əскери қызметшілердің қызметтік тұрғын үйлерін жекешелендіруге құқықтары бар. Əскери қызметшілерге тұрғын үй салу жұмыстары да жалғасын табуда. Жалпы, мемлекет əскери қызметшілердің барлық уақытта өздерінің қастерлі де құрметті ісі – Отанымызға қызмет етуде бар қайрат-жігерлерін жұмсауларына жан-жақты жағдай жасалуда. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан». Щучинскідегі Ұлттық қорғаныс университеті базасында пəкс тандық делегация өкілдері Қазақстан Республикасы əскери білім жүйесімен егжей-тегжейлі танысты. Оқу орнына жасалған экскурсия, брифингтер мен тұсау кесерлер барысында офицерлер академиялық білім алып жатқан қазақстандық əскери университет туралы ауқымды ақпарат берді. – Қазақстан Қарулы Күштерінде əскери кадрларды дайындау жүйесінде сапалы əрі мықты іргетас қаланған, – деп алған əсерімен бөлісті Пəкстан əскери делегациясының басшысы генерал-майор Джавед Икбал. «Егемен-ақпарат».


Виртуалды жоба іске ќосылды Дəстүрлі Халықаралық Астана экономикалық форумы қарсаңында, яғни 2013 жылдың 19 сəуірі мен 19 мамыры аралығында «VІ Астана экономикалық форумы жəне Дағдарысқа қарсы бүкілəлемдік конференция» виртуалды жобасы іске қосылды. VI Астана экономикалық форумы (АЭФ) шеңберінде өтетін «Дағдарысқа қарсы бүкілəлемдік конференция» ДҚБК тақырыбын алдын ала кең көлемде талқылау мақсатында G-Global (www. group-global.org) платформасында онлайн режімінде іске қосылған жобаның бас ты мақсаты – жаһандану дəуіріндегі ғаламдық əлеуметтікэко номикалық мəселелердің

9

www.egemen.kz

20 cəуір 2013 жыл

толғақты түйіндері туралы ой қорыту. VI АЭФ əлем экономикасы мен қаржы саласының көкейкесті мəселелерін талқылайтын маңызы жоғары алаң. «VI Астана экономикалық форумы мен Дағдарысқа қарсы бүкілəлемдік конференциясы» виртуалды жобасы еліміздің ғана емес дүние жүзінің танымал ғалымдарын, бизнес қауымдастығы мен мемлекет

құрылымы өкілдерінің басын қоспақ. Кез келген адам, халықаралық сарапшылар, алдыңғы қатарлы экономистермен бір алаңда виртуалды жобаның қатысушысы ата нып, ақпарат алмасып, талқылайтын тақырып ұсы нып, өз пікірімен бөлісе ала д ы. Аталған форматтың ерек шеліктерінің бірі – ол АЭФ пен ДҚБК қатысатын сарапшылар мен экономистердің онлайн режімінде өзекті мəселелерді талқылауға мүмкіндіктер алып, əрі алдын ала форумның қорытынды ұсыныстарын дайындауға əзірленеді. Қазақстан Республикасының

Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарына сəйкес ДҚБК 2013 жылдың 22-24 мамырында өтетін АЭФ шеңберінде ұйымдастырылмақ. Аталған шараның негізгі ұйым дастырушысы болып «Ға лым дардың Еуразиялық экономикалық клубы» қауымдастығы бекітілген. Жыл сайын форумның беделі жоғарылап, қатысушылар мен құрметті меймандар саны артып, көтерілер өзекті тақырыптар қатары көбейіп келеді. Бұл – Астана экономикалық форумының əлемдік қызығушылығы жоғары шара екендігінің айғағы.

«Латифундистер» Батыс Ќазаќстан облысында жер ресурстарын пайдалануда заѕсыздыќтар орын алып отыр

 Толғандырар тақырып

Їміт аќтала ма? Кїмəн кґп

немесе кəсіби медиаторларды даярлау неге жолєа ќойылмаєан? 2011 жылдың тамыз айынан бастап «Медиация туралы» ҚР Заңы қолданысқа енді. Осы заңнама негізінде елімізде дау-дамайларды шешудің балама жаңа формалары енгізіліп, бітімгершілік арқылы екі жақты да риза ететіндей тиімді шешім қабылдауға мүмкіндік туғызылып отыр. Əрине, медиаторға судьяның өкілеттігі берілмеген. Ол нақты шешім қабылдай алмайды жəне тараптарды өз шешімін орындатуға міндеттей алмайды. Бірақ ол келіссөздердің тиімді жүргізілуіне барынша көмектеседі жəне оларды қажетті арнаға бұра алады. Сөйтіп, ол өзінің бейтараптығы арқасында дау-дамайдың мəн-жайын əділ бағалап, проблеманың оңтайлы шешілуіне нақты ықпал ете алады. Бұл бір жағынан соттардың жұмысын жеңілдетсе, екіншіден, дауласушы жақтардың өзара келісімге келулеріне көмектесіп, олардың қырғи-қабақ болмай, татуласа отырып тарауларына жол ашады. Өкінішке қарай, бүгінгі таңда бұл заң іс жүзінде орындалмай, одан күткен үміттің ақталмай отырғандығы көңілді алаңдатады. Неге? Біздің ойымызша оның басты себебінің бірі – ол жоғарыда аталған Заңның 1-бабының 1-тармағында көрсетілген санаттағы істер бойынша сот ісін жүргізу барысында жергілікті жерлердегі соттарда қаралатын дауларды реттеуге қатысатын кəсіби медиаторлардың жоқтығы. Аудандық немесе қалалық соттар мұндай істерге қатысатын медиаторлармен қамтамасыз етілмеген. Ал оларды дайындау мəселесін алға тартып, өз өңірлерінде бастапқы медиаторлар ұйымын құру мақсатында бастама көтеріп отырған қандай да бір мүдделі органдар жоқ секілді. Ендеше, медиаторларды дайындаудың балама жолдары бар ма, бар

болса ол қандай деген сұраққа көңілде жүрген осы бір түйткілді мəселені ортаға салып, ой бөліссек дейміз. Атап айтқанда, кəсіби медиатор боламын десеңіз сіздің міндетті түрде арнайы даярлықтан өткеніңіз туралы сертификатыңыз керек. Ондай құжатты сізге тек қана құқықтық негізде құрылған медиаторлар ұйымы ғана бере алатыны заңмен белгіленген. Ал мұндай ұйым, өз кезегінде, тек арнайы оқу даярлығынан өткен жəне сертификаты бар кəсіби медиаторлардың бастамасымен ғана құрыла алатынын («медиация туралы заңынан» 13-баптың 1-тармағы) назарға алсақ, бұл мəселенің түйінін шешуде «сиқырланған шеңбер» проблемасының туындалып тұрғандығы анық. Сайып келгенде, кəсіби медиаторларсыз заңды ұйым құра алмайсыз, ал құрылмаған ұйымға, əрине, кəсіби медиатор ретінде тіркеліп кіре алмайсыз. Мүмкін республиканың кейбір өңірлерінде басқадай тəсілмен ашылып, жұмыс істеп жатқан медиаторлар ұйымдары бар да шығар. Мұның сыртында, басқа қалаларға барып, өз есебінен қомақты шығын шығара отырып оқуға ниет білдіретіндер табыла қояр ма екен? Естуімізше, ірі қалалардағы бəсекелестік орталықтарда ашылған оқу нүктелерінің бағдарламалары бойынша дəріс алу үшін ірі мөлшерде қаржы төлеу қажет екен. Оған қоса барып-қайтуға қажетті жолақысы, тамағыңыз, жатын орынға төлейтін шығындарыңыз бар дегендей... Бұл проблеманы қалай еңсеруге болады? Біздің ойымызша, бұл мəселені, əрине, заңға тиісті өзгеріс енгізе отырып, төмендегідей жолмен шешіп көруге болатын сияқты. Атап айтқанда, əрбір облыстық соттың жанынан ерекше жағдай ретінде қарастыра

отырып Үкіметтің 2011 жылғы 3 шілде күнгі «Медиаторларды даярлау бағдарламасы бойынша оқытудан өткізу қағидасын бекіту туралы» қаулысын негізге алып, «Жалпы медиация курсы» бағдарламасы бойынша кəсіби медиаторларды даярлайтын алғашқы курс ұйымдастырылу қажет. Ал оның оқу бағдарламасы бойынша тыңдаушылар контингенті қажетті мөлшерде əрбір аудандық немесе қалалық соттардың ұсынысы бойынша жергілікті жерлердегі беделді, абыройлы жəне өмірлік тəжірибесі мол, мүмкіндігінше бұрын құқық қорғау саласында мінсіз қызмет атқарған əрі кəсіби медиатор болуға ниет білдірген жоғары білімді мамандардан іріктеліп алынуы тиіс. Оларға дəріс беру, практикалық сабақтар мен іскерлік ойындар өткізу міндеттері облыстық соттың мамандандырылған тəжірибелі судьяларына жүктеліп немесе заңды сертификаты бар жаттықтырушы кəсіби медиаторларды əрбір облыс орталықтарына шақыртып оқыту түрінде ұйымдастырылса дұрыс болмақ. Сөйтіп, оқуды облыстық соттар жанын дағы курстан табысты оқып аяқтаған алғашқы толқындағы тыңдаушыларға сертификат беру құқығын шешу мəселесі құзырлы уəкілетті органның алдына қойылса дейміз. Сонда сертификат алған кəсіби медиаторлар өздерінің заңды ұйымдарын құруға құқылы болар еді. Сонымен қатар, оқу мүмкіндігінше ақысыз жүргізілсе деген пікір білдіреміз. Сейітқұл ҚАЛИБЕКОВ, заңгер. Алматы облысы, Ақсу ауданы, Жансүгіров кенті.

 Басты байлық (Соңы. Басы 1-бетте). Əйтсе де, Батыс Қазақстан облысында өткізілген прокурорлық тексерулер нəтижесі жергілікті атқарушы органдар жер заңдылықтарын іске асыруда немқұрайлыққа жол бергенін көрсетіп отыр. Сонымен бірге, өңірдегі өкілетті бақылаушы органдар аталған саладағы қарым-қатынастар мен кемшіліктерді оң шешу үшін белсенді іс-қимыл таныта алмаған. Осындай заңсыздық көріністері ең біріншіден ауыл шаруашылығы мақсатында қолданылатын жердің тиімсіздігінен көрінеді. Яғни, аймақта оның ұтымды түрде пайдалану тетіктері түбегейлі ойластырылмаған. Жыртылған жəне жайылымдық жерлер өзінің түпкі мақсаттарына сəйкес пайдаланыла бермейді. Ол ауыл шаруашылығы мақсатындағы алқаптарды түгендеу мен тізімге алу ісі сапасыз, жүрдім-бардым жүргізілгенінен орын алған. Тіпті, бұл істі бұдан үш жыл бұрын жалған түрде өткізу дерегі де кездесіп отыр. Оның сомасы 15 миллион теңгеге бағаланған. Кəні, жерді есепке алу мен түгендеу ісінің мəн-жайына тереңірек үңіліп көрейікші?! Нені байқар едік? Шын мəнісінде, мұндағы басты мақсат шындыққа суарылған ақиқат ақпараттарды ұсыну емес пе? Оның ресурстық мүмкіндігі мен толық сипаттамасы қандай? Алқаптың нақты жай-күйі қандай деңгейде? Бұл алқап жерді пайдаланушының өндірістік қабілетін ашуға септігін тигізе ала ма? Осындай сұрақтарға жауап табылмаса, ондай түгендеуден не үміт, не қайыр. Жасыратыны жоқ, жер ресурстары жəне жерге орналастыру жөніндегі мемлекеттік ғылыми-өндірістік орталық пен аудандық əкімдіктер жанындағы жұмыс топтары ауылшаруашылық жерлерін есепке алу кезінде нақты жағдайды үстірт бағалаған. Соның салдарынан облыста ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер айналымына үш жүз мың гектарға жуық алқап тартылмай қалған. Оның басты бөлігін мал жайылымдық жерлер құрайды. Сонымен бірге прокурорлық тексерулер мен журналистік зерттеулердің ортақ нəтижелері өңірде мүлдем пайланылмай бос жатқан жер телімдері де бар екенін көрсетеді. Оның жалпы көлемі алты мың гектардан асады. Айтайын дегеніміз, бұл деректің өзі де түгендеу кезінде анықталмаған. Иə, бүгінде Жайықтың арғы жағы мен бергі жағында жайылымдық жерлер мен мал өрісі жылдан-жылға тарылып барады. Облыстың бірқатар түпкірінде мал санының азайып кетуінен немесе мүлдем жоқтығынан жайылымдық жерлер пайдаланылмаса, сонымен бір мезгілде екінші бір аймақтарда жəне облыс орталығы маңайында мал жайылатын, аузына шөп ілінетін өріс бола бермейді. Мысалы, Бөрлі ауданында жайылымның 78,4 пайызы жоғарыда айтылған себептерге байланысты пайдаланылмаса, Орал қаласына іргелес ауылдарда мал өрісі мүлдем жоқтың қасы. Сондай-ақ, Сырым ауданы орталығында мал өрісі қарастырылған нормативтің тең жартысын ғана құрайды.

Жер нарықтық айналымға кірсе, оны пайдаланушылар жер салығын уақытында əрі толық төлеп тұруға тиісті. Жайық бойында бүгінде жердің нарықтық айналымға көбірек түсіп отырған аймақтары Зеленов, Бөрлі аудандары жəне Орал қаласы болып табылады. Ал, облыстың өзге аудандарындағы жер пайдаланушылар саны мен көлемі алдыңғылармен салыстыруға да келмейді. Айтпағымыз, жоғарыда аталған аймақтарда жер салықтары мен жалгерлік ақы уақытында төлене бермейді. Орал өңіріндегі жергілікті жəне атқарушы органдар қалыптасқан жағдайға байланысты тиісті шаралар алады деген сенімдеміз. Жерге қатысты қарым-қатынастар қозғалған кезде ұмыт қалдыруға болмайтын, осы мəселемен үндес, өзектес жүретін тағы бір маңызды мəселе бар. Бұл республика аймақтарындағы елді мекендерді алдын ала белгіленген бас жоспарға сай дамыту мен орнықтыру болып табылады. Батыс Қазақстанда бұл тұрғыда шешімін таппаған проблемалар жетерлік. Егер мұндағы аумақтардың тең жарымынан астамы бас жоспардың төңірегінен аулақ жатса, оған қалайша қынжылмассың. Жер кодексінің 109-бабына сəйкес республикадағы қалалар мен кенттердің, аудандар мен ауылдардың жəне бұдан басқа да үлкенді-кішілі елді мекендердің бəрі тиісті бас жоспарға жəне нақты жоспарлауға, сонымен бірге, аумақтық жер-шаруашылық ерекшелігіне сай пайдаланылуға тиіс. Ал, оның жəйі, жұмсақтап айтқанда, өз бетімен кеткен. Бары мен жоғының арасы бір-бірінен алшақ емес. Яғни, барының өзі əлдеқашан ескірген, бүгінгі заманғы қала құрылысы талаптарына жауап бере алмайды. Мұндай мысалды бірінші кезекте тиісті қала құрылысы құжаттары жоқ Казталов, Қаратөбе жəне Сырым аудандары орталықтарына қатысты айта аламыз. Бұған қоса, ескірген бас жоспарларын əлі күнге дейін көлдеңен ұстап жүрген Тасқала, Жаңақала, Шыңғырлау жəне Жəнібек аудандарының елді мекендеріне де жаңашылдық қажет екендігі талас туғызбайды. Əрине, бұл мəселені реттеу мен жолға қою ісінде облыс əкімдігі жанындағы сəулет-қала құрылысы жөніндегі кеңес бірқатар оң шараларға бастамашы бола алар еді. Онда көтерілген мəселелер мен пайдалы ұсыныстар жағдайды жақсартуға, бас жоспарлардың барлық мекендерде жасалуына септігін тигізіп жатса игі. Шіркін, осындай бір келелі басқосу өткізілсе деп əкімдікке қарап, елеңдеп күтетініміз де рас. Алайда, ол жақтан ешқандай қозғалысты байқай алмай жүрміз. Əйтеуір, соңғы кездері ештеңе естілмейді. Мұндай кеңестің жұмысының нəтижелі болуы оның сапалық құрамына да байланысты. Онда айтар нақты ұсыныстары бар кəсіби мамандар болса, кəнеки. Ал, облыс орталығы мен Ақсай қаласы секілді бас жоспары бар елді мекендерде оны белден баса отырып, заңсыз түрде жер телімдері беріліп жүргені де жасырын емес. Мысалы, Орал қаласының əкімдігі жобаларды нақты, дəл тұтастай жоспарлау кезінде облыс орталығы аумағынан бизнестік құрылымдар үшін жекелеген шаруашылық субъектілеріне 7,5 гектар жер ұсынған. Бұл шамамен 77 телімді құрайды.

Мұндай шешім жер теліміне кезекке тұрушылар аса көп жағдайда алынғанымен келісу қиын-ақ. Бүгінде Ақжайық аймағында урбанизацияның белең алып келе жатқаны да аңғарылады. Орал қаласында 2010 жылдан бастап жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер телімдерін алуға деген кезектілік он бес мың адамға дейін артқаны осы сөзіміздің дəлелі. Бұл, сөз жоқ, ауылдан қалаға қарай бет бұрған ішкі көші-қонның бір көрінісі. Сонымен, бүгінде Оралда жер теліміне кезекке тұрғандардың саны алпыс бес мыңға қарай иек артып отыр. Ал соңғы үш жылда қала əкімдігі небəрі 1866 жер телімін бергенін ескерсек, таяу жылдарда кезектегі алпыс бес мың адамды жер телімімен қамту тіпті де мүмкін еместей көрінеді. Жер кодексі мен осы орайдағы заңдылықтарға сəйкес жер телімдерін су қорғау аймақтары мен мемлекеттік орман қоры маңынан беруге тыйым салынады. Соған қарамастан Орал қалалық əкімдігі осындай заңсыздықтарға жол берген. Жер телімдерін бөлу жөнінде əкімдікке қабылданған қаулылар Жайық-Каспий инспекциясы өкілдігімен келісілмеген. Сонымен бірге, заңсыз құрылыс салу деректері Жайық пен Шаған өзендері маңында тіркелген. Жер телімдерін заңсыз бөлу жөніндегі барлық фактілер бойынша прокуратура органдары оларды мемлекетке қайтару жөнінде талап жолдады. Түйіп айтқанда, жоғарыда айтылған жайттарға қарап батысқазақстандық тұрғындар, соның ішінде ауыл азаматтары бейне-бір «латинфундистерге» жəне жері мүлдем жоқтарға бөлініп кеткендей күй кешеміз. Ежелгі Римде пайда болған латифундизм ұғымы мен халықаралық термині қазақы ұғымға сайғанда барлық байтақ жерді бір өзі иемденіп алу əрі оны не өзі пайдаланбайды, не өзгеге пайдаландырмай күй кешу ұғымын бере алады. Мұндай көрініс жабайы урбанизацияның екінші бір толқыны пайда болуына əкелуі ғажап емес. Арнайы кəсібі мен мамандығы əрі тұрақты баспанасы жоқ жастар қалаға қарай ағылғанда оларды мұнда күтіп алатын «нағашылары» болса жақсы. Осы ретсіз көші-қон əлеуметтік жайсыздық ахуалын тудыратыны анық. Бүгінгі əңгімемізге тиек болған жайттар, түптей келгенде, қалалар төңірегінде жер қорын жасау əрі оны көздің қарашығындай сақтау қажеттілігін ұқтырады. Мұндай жер қоры облыстың Орал жəне Ақсай қалалары төңірегінде қазірдің өзінде сарқылып келе жатқаны оң нышанның белгісі бола алар ма екен. Жер қорын сақтау мен оны тиімді пайдаланудың бүгінгі басты жолының бірі жобаларды бүгінгі сəулет талаптарына сай дəл жоспарлау болмақ. Əйтпесе, Алматы қаласы маңындағы Бақай, Шаңырақ оқиғалары қайталанбасына, жерді өз еріктерімен басып алу көріністері мен жаппай тəртіпсіздіктер орын алмасына кім кепіл? Тағы да астын сызып айтқанда, қала маңы мен ауылдардағы аумақтардан берілетін жер телімдері инженерлік жəне əлеуметтік инфрақұрылымдармен байланыстырыла берілсе, жергілікті атқарушы орган жетекшілерінің де, тұрғындардың да жүздері жарқын болмақ. Батыс Қазақстан облысы.

Электронды денсаулыќ саќтау – ќаєазбастылыќтан ќўтылудыѕ тґте жолы Ақпараттық технологиялардың дамуы медицина саласына да оң əсерін тигізуде. Соның бір көрінісі – денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйесінің дамуы. Аталған жүйе туралы нақты мəліметтер алу мақсатында Денсаулық сақтау министрлігінің жауапты хатшысы Серікбол МУСИНОВТІ əңгімеге тартқанбыз. – Салада ақпараттық жүйені дамыту тəжірибесі қай кезден бастау алады? – Елімізде денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйесін дамыту бойынша біршама тəжірибе жинақталған. Соның ішінде екі негізгі кезеңді атап өтуге болады. Алғашқы жұмыстар өткен ғасырдың 90-шы жылдары басталды. Сол замандағы технологиялардың даму деңгейі жəне медициналық ұйымдардың компьютерлік техникалармен жарақтандырылуы электронды түрде тек статистикалық жəне қаржы мəліметтерін жинауға мүмкіндік берді. Бұл, жалпы денсаулық сақтау саласын басқаруға жəне ұйым ішінде тиімді менеджментті жүзеге асыруға қажет болды. Бірақ медициналық құжаттар қағаз күйінде жүргізіле берді. Ал, 2005 жылы басталған екінші кезеңде елімізде Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесін (ДСБАЖ) құру жобасы қолға алынды. Медициналық қызметкерлер үшін электронды түрде сақталатын ақпараттар барын ша қолжетімді болғандықтан, меди циналық құжаттарды қағазсыз жүргізуге көшу туралы шешім қабылданды. Енді дəрігерлер қағаз күйіндегі амбулаториялық картаны немесе сырқатнаманы іздеп, өзге дəрігердің жазбаларын оқып жатпай, науқастың денсаулығы туралы мəліметті ақпараттық жүйелер көмегімен тез арада ала алатын болды. Аталған жоба шеңберінде 7 жылдың ішінде үлкен жұмыстар атқарылды. Еліміздің 3 өңірінде барлық медициналық ұйым дар ақпараттық-техникалық құрылғылармен жарақтандырылып, медицина қызметкерлері компьютерлік сауат ты лық негіздеріне оқытылып, ДСБАЖ компоненттерімен жұмыс істеуге үйретілді. Астана қаласында жəне Ақмола облысында қағазсыз

құжат айналымы қағидасы енгізілуде. Сондай-ақ, ғаламтор арқылы іске асырылатын веб-қосымшалар, яғни ақпараттық жүйелер əзірленді. Бұл веб-қосымшалар денсаулық сақтау жүйесінде реформалар жүргізуде құралға айналып, бүкіл республика бойынша медициналық қызметтің қолжетімділігі мен сапасын арттыруға мүмкіндік берді. Оған қоса, Қазақстан халқы үшін алғаш рет денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелеріне тікелей жол ашылды. Айталық, «Емдеуге жатқызу бюросы» порталы арқылы кез келген науқас жоспарлы емдеуге жатқызуда өз кезегін интернеттен қарап, бақылап отыра алады. – Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесі денсаулық сақтау саласына қандай өзгерістер əкелді? – ДСБАЖ жобасының жалпы денсаулық сақтау жүйесін дамытуға оң əсер еткені сөзсіз. Бірақ, қол жеткізген жетістіктермен шектеліп қалуға болмайды. «Электронды денсаулық сақтау» түсінігі, мейлі ол науқас, мейіргер немесе денсаулық сақтау менеджері болсын, медициналық көмек көрсету үрдісіне қатысушыға қажетті ақпаратты керек

уақытында беретін болады дегенді білдіреді. Нақты мысалдар келтіре кетейік. Науқас өз денсаулығы туралы қорғалған ақпаратқа, сондай-ақ, өзінің бұл айда жоспарлы профилактикалық тексеруден өтуі немесе учаскелік дəрігеріне баруы керектігі туралы жеке кеңестер мен хабарламаларға қол жеткізе алады; аурухана дəрігері алдындағы науқасқа жүргізілген зертханалық тексерулердің нəтижелері туралы өзекті мəліметке қол жеткізіп, ол сараптамаларды қайта өткізуге жəне нəтижелерін күтуге уақытын жоғалтпайды; мейіргер науқасқа салынатын препарат мөлшерінің оның салмағына қаншалық ты сəйкестігі жөнінде хабарлама ала алады. Осы сияқты көптеген мысалдар келтіруге болады. Əлемдік тəжірибе көрсеткендей, ақпараттықкоммуникациялық технологиялардың қазіргі даму деңгейі мұндай жобаны іске асыруға болатынын көрсетіп отыр. Зерттеу нəтижелеріне қарағанда, АҚШта электронды денсаулық сақтау жүйесі бір жылда 17,4 миллион шамасында медициналық қателіктің алдын алуға мүмкіндік береді екен. Жаңа мүмкіндіктерді сезіне отырып, дамудың үшінші кезеңі қарсаңында тұрғанымызды түсінеміз. Ендігі назар саланы басқару жəне қаржыландырудан тікелей медициналық қызметтерді көрсету үрдісіне ауатын болады. Мұндай жағдайда электронды денсаулық сақтау жүйесін құру дегеніміз – науқастың қажеттілігіне бағдарланған қауіпсіз, əділетті, сапалы жəне тұрақты денсаулық сақтау жүйесін қамтамасыз ететін өзекті, шынайы жəне жеткілікті ақпаратты автоматты түрде алу мүмкіндігін білдіреді. – Осы жүйеге байланысты алда қандай міндеттер тұр? – Алда тұрған ауқымды міндеттерді шешу үшін электронды денсаулық төлқұжаты мен электронды медициналық жазбалар түрінде жинақталған əр адамның денсаулығы жөніндегі ақпарат болуы тиіс. Медициналық көмек көрсету үрдісін барынша толық көрсететін мұндай ақпарат нақты статистикалық жəне сараптамалық мəліметтер қорын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Олар өз кезегінде басқару жəне қаржыландыру саласында, сондай-ақ, ғылыми-зерттеулер жүргізуде пайдаланылады. 2013 жылғы қаңтарда Елба сымыз дың Жарлығымен бекітілген «Ақпараттық Қазақстан-2020» мемлекеттік бағдарламасына сəйкес, 2020 жылға қарай еліміздің барлық тұрғындары электронды төлқұжатпен қамтамасыз етілуі тиіс. ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Қазақстан Республикасының е-денсаулық сақтау даму стратегиясын əзірлеу жұмыстарын бастап та кетті, онда жоғарыда аталған мақсат-міндеттерді іске асырудың нақты жолдары айқындалады. Əңгімелескен Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан».


10 Ќытайдаєы Ќазаќстан кино апталыєы

Қытайдың Бейжің қаласындағы «Broadway Cinema» кинотеатрында еліміздің кино апталы ғының салтанатты ашылу рəсімі өтті.

Шараға Қазақстанның Қы тайдағы елшісі Нұрлан Ермекбаев, «Қазақфильм» акционерлік қоғамының президенті Ермек Аманшаев жəне Қытайдың Мем лекеттік баспасөз, басылым, радио, кино жəне теледидар жөніндегі бас басқармасының басшылары Чжан Пиминь мен Ла Пэйкан, сондай-ақ, мемлекеттік органдардың, іскерлік, ғылыми, академиялық топтардың өкілдері, жалпы, қазақ киносына қызығушылық танытқан көрермендердің барлығы қатысты. Кино апталығының ашылу рəсімінде сөз сөйлеген лауазым иелерінің барлығы қазақстандық кино апталығы дербес шара ретінде Қытайда алғаш рет өткізіліп отырғанын жəне бұл шараның екі елдің арасындағы өзара түсіністік пен достықты тереңдетудегі маңыздылығын атап өтті. Шара «Балалық шағымның аспаны» атты фильммен ашылды. Шара аясында өткен баспасөз конференциясы барысында қазақстандық делегация қытайлық, отандық жəне шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерін еліміздің қазіргі кинематография, фестиваль шеңберінде көрсетілетін фильмдерімен таныс тырып, тілшілердің сұрақтарына жауап берді. Аспан асты елінің астанасы Бейжіңде өткізіліп жатқан кино апталығында сəуірдің 17-сі мен 22-сі аралығында қытайлық көрермендер «Балалық шағымның аспаны», «Шал», «Жаужүрек мың бала», «Жаушы», «Махаббат тəлкегі» жəне «Ғаламтордағы махаббат» картиналарын тамашалайтын болады. «Егемен-ақпарат».

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

Өнеге Қалибек ағамен ілуде бір кездескен сəтте, ол кісі туралы ойға қаламын: ауданда тұрып-ақ қаламгер ретінде өзінің туған жері мен еліне осыншама үлкен еңбек сіңіруге болады екен ғой деп. Иə, бүгінде жетпіс жастың биігіне көтеріліп отырған Қалибек Алтыбаевты Зайсан тарихының қазынашысы, шежіресі деп айтуға əбден болады. Егер осы сөзіме сен бесеңіз, ол кісінің жазған «Атамекен Зайсан» атты кітабын оқып көріңіз. Осы кітаптан ауданның əр кезеңдегі тарихы мен сол тарихта азды-көпті із қалдырған мыңдаған адамының, қол бастаған батырларының, ел бастаған билерінің, пат-

қамтыған «Ұстаз – елдің тірегі» атты 450 беттік тағы бір толымды кітап шығарды. Қысқасын айтқанда, ауданның кешегісі мен бүгінін, бай тарихын Қалибексіз елестету қиын. Дегенмен, бұл айтылғандардың барлығы Қалибек ағаның бір ғана қыры. Қалибек Алтыбаев – қазақтың танымал сөзжұмбақшысы. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Зайсан ауданының құрметті

ша заманындағы болыстары мен байларының, неше түрлі саудагерлері мен көпестерінің, бала оқытқан молдалары мен алғашқы мұғалімдерінің, балуандары мен шешендерінің, құсбегілер мен саятшыларының, қазақта алғаш қызыл кірпіштен өрнектеп там соққан шеберлері мен ұсталарының, ел басқарған азаматтарының, аты шыққан ғалымдары мен қаламгерлерінің, өнер шеберлерінің, Кеңес Одағы кезінде өмірді алға бастыр ған еңбек майталмандарының, соғыс ардагерлерінің, ұстаздар мен дəрігерлердің, бүгінгі заманның кəсіпкерлерінің жəне басқа да кəрісі мен жасының жеке өмірі туралы қызықты мағұлыматтарға, Зайсан тарихының қыры мен сырына қанығасыз. Осыншама бай деректерді жи настырып жариялаудың өзі бір адамның өміріне жүк болғандай. Мен тіпті бұл кітапты жасқанбастан Зайсан ауданының энциклопедиясы деп айтқан болар едім. Қалибек аға өзінің осы бір ғана еңбегі арқылы аудан тарихын мұнан кейін зерттеушілерге, бүгінгі мен ертеңгі күннің талапты жастарына мол мұра қалдырып отыр. Алайда, Қалибек ағаның еңбегі мұнымен шектелмейді. Ел Тəуелсіздігінің 20 жылдығы қарсаңында аудан əкімдігіне «Зайсан» деп аталатын түрлі-түсті безендірілген бірнеше жүздеген суретпен көркемделінген деректі танымдық кітапты тағы да шығарысып берді. Онда ауданның шаруашылықтары мен əр саладағы мекемелері, еңбек озаттары туралы мол деректер бар. Мұнан кейін ауданның білім саласының барлық мекемелері мен мектептерін, ұстаздарын

азаматы. «Сан сұраққа саяхат» (1993), «Зайсан өрнектері» (2000), «Абайдың алып айдынынан» (2001), «Шы рағың мəңгі сөнбейді» (2003), «Сынаптай сырғыған жылдарым» (2003), «Атамекен Зайсан» (2006), «Үш кемелдің шалқарынан» (2011), т.б. кітаптардың авторы. Бұл кітаптарының басым бөлігі сөзжұм бақтардан тұрады. Анау-мынау емес, ұлы Абай, Шəкəрім, Əуезовтің алып айдынын арқау еткен сөзжұмбақтар дүниесі. Қалекең сөзжұмбақтың қазақшасының тарихы 1957 жылдан басталады деп санайды. Өзі сөзжұмбақ құрастыруды 1960 жылдан бастаған. Қалағаң сөзжұмбақ əлеміне қалай келді? – Абайды 12 жасымнан бастап оқыдым. Дұрысы, «Абай жолын». Əкем соғыстан жанын əрең сүйреп келген ардагер, шешем жарымжан адам. Жан сақтау керек. Сауыр тауының ішінде, Обалы деген жерде төрт кластық бастауыш мектеп болды. Осы мектепте барлығы оншақты бала оқимыз. Бесінші кластан бастап оқуды тастап, қой жайып, тырбанып тіршілік етуге тура келді, – деп сыршыл əңгіменің шетін суыртпақтап шығарды Қалибек аға. Бір күні Қызыл отауда «Қазақстан əйелдері» журналын ақтарып отырса, соңғы беттерінде төрт-бес кроссворд жарияланыпты. Бірақ біреулер əлгі кроссвордтардың шешуін тауып, торшаларына жазып қойыпты. Ол енді журналдың келесі санын асыға күтті. Журналдың жаңа санында əлгі кроссвордтардың жауабы жарияланыпты. Жауаптарының көбісі дұрыс болып шықты. Өзі құрастырған сансөздерді

облыстық «Коммунизм туы» газетіне жібере бастады. Бұл газетте Талаптан Иманбаев деген сөзжұмбақшы бар ол кезде. Сол кісі жазбаша нұсқаулар беріп, жалықпай жауап хаттар жазады. 1970-ші жылдары Қалекең сол Иманбаев ағамызға салалық сөздердің қазақшасын жаздырады. Былай деп: кроссворд – матау сөз, чайнворд – тізбе сөз, криптограмма – сансөз, анаграмма – сөзденсөз, ребус – бейнесөз, сканворд – бағдарсөз. Осы терминдерді аударған авторлық құқысы заңды бекімесе де, бұл сөздер қазіргі күнге дейін солай пайдалануда. Ұлы Абай, Шəкəрімнің, Мұх-

Ќазына Ќалибек

тардың ізі қалған Семейдің зиялы жұртымен бертінде жақын араласты. Семейдегі республикалық Абай қорының президенті Балтабек Ерсəлімов, Абай қорық-мұражайының бұрынғы директоры Төкен Ибрагимов, өскемендік танымал ұстаз Қанипа Бітібаеваның ойпікірлерінің, кеңес-пайымдарының пайдасы үлкен болды. 2011 жылы Семей баспасынан Абай, Шəкəрім, Мұхтар шығар ма шы лығына құрылған сөзжұмбақтардан тұратын «Үш кемелдің шалқарынан» кітабы шықты. Бүгінде «Абайды оқы, ойлан, тап» деген кітаптың соңғы нүктесін қоюға таяу. Жақын келешекте жарық көріп қалар. Ал енді осы айтылғандарға қарап, Қалибек ағаны өмір бойы жазу-сызумен, сөзжұмбақпен айналысқан жан екен деп ойлап қаларсыз. Мүлдем олай емес. Ол өмір бойы аудан өмірінің ыстығы мен суығына тонып, шаруашылықтарда қызмет етіп келді. Жастық шақта біраз уақыт

 Кітап көкжиегі

Сґз бен сурет їйлесімі Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Сөз бен суретті үйлестіре білу адамның зердесіне, зеректігіне байланысты. Бұрынғының адамдары алтындай зерді пайдаланып, ой-өрісінде шегендеп, шеберлікпен алуан түрлі бұйымдар жасаған. Сол дүниелер қазір ұлт руханиятының мəңгілік қазынасына айналды. Бұдан халқымыздың сегіз қырлы, бір сырлы, өресі өрісті, өркені мықты болғанын көреміз. «Біздерде мынандай бар, мынандай бар» (С.Торайғыров) деп мақтанамыз. Сол құндылықтарымыз өткен ғасырдың басынан бастап сурет өнеріне ұласты. Қазақ жұртының небір тарлан таланттары өміршең өнерімен əлемдік деңгейге көтерілді. Суреттің алуан түрінен айшықты құндылықтар жасау жағынан да кем де, кенде де емес екенімізді дəйектедік. Міне, осындай алуан түрлі өнеріміз туралы талантты суретші Жеңіс Кəкенұлы таяуда «Ақ зер» деген кітабын «Фолиант» баспасынан шығарыпты. Қылқаламмен сурет салу, оны сөзбен де жеткізе білу екінің бірінің қолынан келмесе керек. Бұл жағынан алғанда Жеңіс таразының басын тең ұста у ымен тəнті етеді. Александр Пушкин нағыз ақындардың шығар маларының бояуы соны, қай кезде де мəңгі жас күйінде сақталатынын айтқаны бар. Иə, сурет өнерінде де ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, тағылымымен жұрттың жанарын баураған еңбектер аз емес. Кітап авторы сол əлемдік құндылықтар туралы жан-жақты мағлұмат бере келіп, қазақ сурет өнері жайлы, оның алғашқы ізашарлары, арқауын үзбеген сабақтастықты баян етеді. Əсіресе, ешкімге ұқсамайтын өз қолтаңбасымен ерекше көзге түскен жампоздардың туындылары туралы ой-толғамдарынан көп мағлұмат алуға болады. Алдыңғы толқын алыптарды айтпағанда, өткен

ғасырдың 60-шы жылдары жарқырап шық қан Т.Тоғысбаев, С.Айтбаев, Ш.Сариев, Ə.Сыдыхановтардың ойсанасынан өріс алған алуан түрлі бояуларда ұлттық рух айқын көрініп тұратынын айтып, «Сəкен Ғұмаров, Сергей Калмыков несімен құнды?» деген сұрақты алға тартып, «Сахи Романов, Салихитдин Айтбаев, Тоқболат Тоғысбаевтың ер-тұрманы бір бүтінделмей кеткеніне, Əмен Хайдаровтың қазақы мульт фильм жасау арманының толық орындалмай қалғанына орта, қоғам кінəлі. Олардың берері аз емес еді», деп бір тұста шындықтың шетін шығарады. Суретшілердің өзінше бір əлем екенін, сол əлемді түсініп, түйсінбей кей жағдайда олардың жан дүниесіне дақ түсіретіндер, шын өнер иесі дақпыртқа емес, дарынына сенетінін ұқпайтындар көп жағдайда көл-көсір ойды тұсап, қолды байлап тұншықтырып жіберетінін де бүкпесіз жайып салады. Алғы сөзден кейінгі бөлім «Əлемді тамсандырған еді...» деп аталады. Мұнда төрткүл дүниені баурап алған ұлылар туралы ой қозғайды. Жалпы, руханият əлеміндегі нағыз дара туындылар шекарамен шектелмейді. Ол бүкіл адамзаттың игілігіне қызмет етеді. Автор

осыны тарихи кезеңдерге үңіле отырып, əлемдік деңгейдегі суретшілердің шығармашылығы арқылы тайға таңба басқандай дəлелдейді. Үшінші бөлім «Өзге емес өзім айтам...» деп аталып, онда қазақ суретшілерінің қылқаламынан туған дүниелерді саралайды. Біртуар талант Н.Нұрмұхаммедовтің фотосуреттей əсерге бөлейтін ғажап туындылары, И.Исабаевтың майлы бояу, мүсін, графика, кітап безендірудегі шеберлігі, С.Айтбаевтың өнерді ескі қалыптан шығарып жаңаша көру, ұғу, пайымдау барысындағы бірегейлігі, Б.Талқамбаевтың суреттерін түсіну үшін көзің ашық, көңілің ояу тұруы тиіс екенін олардың суреттерімен дəйектейді. Табиғат тылсымын, жер бедерін келістіре салатын Қ.Ахметжанов пен қай еңбегін алсаң да қазақтың бітім-болмысы менмұндалап тұратын, табиғат пен адамды келістіре кескіндеп, кей тұста жан-жануармен ұштастырып отыратын, əсіресе, қазақтың айтулы тұлғаларының бейнесін («Абылай хан», «Абай», т.б.) тап басып танып салатын Ж.Қайрамбаев, өзімізден гөрі дарынын өзгелер мойындап, əлем жұртшылығы сүйсініп, таңдай қағып тамашалайтын Е.Төлепбай шығармашылығы əр қырынан зерделенген. Əлемдік өнер туындыларын, ұлт руханиятына қосылған қазақ суретшілерінің бейнелеу саласындағы еңбектерін публицистикалық жатық тілмен баян даған кітапты оқып отырғанда, өнер дүниесінің небір қыр-сырына қанық боласың. «Гомер ақын бүкіл Эллада қауымын тəрбиеледі», деп Платон айтқандай, қылқалам сан түрлі бояумен өрнектеген еңбектердің тəрбиелік мəнін түсініп, суретшілердің шығармашылық жолын ұғасың. Мұндай сурет пен сөзді ұштастырған еңбек жұртымызда санаулы болар. Безендірілуі əдемі осындай кітапты шығару ісінде қаламгер суретшіні ешкімге жал тақтатпай, демеуші бол деп де мін тауыспай, сілесін қатырмай жомарттық танытқан «Фолиант» баспасының директоры Нұрлан Исабековтің бұл ілтипат танытуы азаматтық деп білеміз.

мал да бақты. Аудандық газетте мақала, өлеңдердері бұрқырап шығып жатты. Оқуды сырттай оқыды. Содан Кеңес Армиясы қатарына шақырылды. Əскерден оралған соң «Кендірлік» кеңшары комсомол ұйымының хатшылығына бекітілді. 1970 жылы «Қаратал» кеңшарына жұмысшы комитетінің бастығы, 1973 жылы Благодарнен ауылдық кеңсесінің төрағасы болып сайланды. Алматының жоғарғы партия мектебін сырттай оқып бітірді. 1987 жылы аудандық дайындау кеңсесіне директор болып келді. 1990 жылдардың басында Семей полигоны жөніндегі арнайы комисссияның төрағасы болды. Сөйте жүріп, Зайсанның тарихын, ел арасындағы əңгімелер мен мұрағат деректерін тірнектеп отырып жинастырып, жарыққа шығаруда бір өзі бір мекеменің мойнына жүк боларлықтай үлкен істер тындырды. Осының бəрі бойына ата-ана қанымен біткен зеректіктің, өмір тəрбиесінен алған ұқыптылық пен жалынды жігер, көпшіл қасиеттің, ерінбейтін еңбекшілдіктің арқасы. Ол кісімен əңгімелескен адам аз уақыттың өзінде осы өңір тарихы туралы талай жайға қанығады. – Жалпы, Зайсан өңірі сауда ісі ертеден жүріп, дамыған жер ғой. Зайсанда ХІХ ғасырдың өзінде 32 гильдиялы саудагер болған. Ойлап көріңіз, 32 мəртебесі жоғары саудагер! Бірінші гильдиялы саудагерлер шетелдермен сауда жүргізген. Екінші гильдиялысы ел ішінде дегендей. Зайсанда 1874 жылы Бейсен ауылшаруашылық мектебі ашылады. Онда кіші мал дəрігерлері, агрономдар даярланған. 1876 жылы Зайсан қаласында Ломоносов мектебі ашылған. 1912 жылы анау АҚШтың атақты Чикаго қаласында өткен фестивальда Зайсандағы Хохловтың ара балы сапасы мен дəмділігі жағынан бірінші орын алған. Сауырда өсетін сарлық қойының етін орыс патшасының өзі əдейі алдырып отырған. Меринос қойын Зайсан өңіріне Сорокин деген саудагер бай алып келген деген сөз бар. Осы Сорокиннің 50 мың қойы, 10 мың ірі қарасы, жүргенде жер қайысқан қалың жылқысы болған. Осы Сорокиніңіз ХІХ ғасырдың аяғында атағы жер жарған «скотопромышленник» атанған. Тері өңдеу өнеркəсібін жолға қойған. Жиырмасыншы ғасырдың басында Зайсанда алғаш кинозал ашқан, – дейді Қалибек аға. Сайлау ТӨЛЕУОВ, журналист. СЕМЕЙ.

Єылым апталыєы басталды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты «Жастар ғылым жолында – 2013» атты студенттердің дəстүрлі ғылым апталығының ашылу рəсімін өткізді. Апталықтың ашылу рəсімінде сөз алған институт ректоры, профессор Амантай Нұрмағамбетов бұл шараға қатысушыларды құттықтады, жастарға ғылым жолында сəттіліктер тіледі. Салтанатты шара «Дарынды жас – елдің болашағы» тақырыбындағы конференцияға ұласты. Ғылыми конференцияда институттың студенттері баяндамалар жасап, факультеттер бойынша студенттердің ғылыми жұмыстарының көрмесі өткізілді, секция мəжілістері ұйымдастырылды. Ғылыми апталық аясында, сондай-ақ, семинар, дөңгелек үстел, ғылыми үйірмелердің отырыстары, шығармашылық жəне ғылыми жобалардың байқаулары, брейн-ринг, интеллектуалды ойындар өткізілетін болады. Оған Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты оқытушы-профессорлық құрамы, студенттер, қаладағы ЖОО-ның ғалымдары, оқытушылар, студенттер қатысуда. Бұл апталық жастардың ғылыми ізденіске қызығушылығын оятуға, жаңа жобаларды жүзеге асыруға ықпал етеді деп күтілуде. Ақтөбе облысы.

Суды їнемдейтін жабдыќ

Оны астаналыќ оќушы ойлап шыєарды

Астаналық оқушы суды үнемдейтін жəне көршілердің пəтерін су басып қалуынан сақтайтын аппарат ойлап тапты. Өзгеше жабдықтың иесі №5 гимназияның 10-сыныбында оқиды. Аты-жөні – Евгений Штейнбрект. Ол өзінің бұл жаңалығын «Жас ұрпақтың егемен Қазақстанның қалыптасуындағы жетістігі мен рөлі» деген тақырыпта өткен ғылыми-тəжірибелік форумға ұсынған екен. «Менің аппаратым – іс жүзінде суды үнемдеу үшін жасалған электронды есептегіш. Оны су ағатын кранға орната отырып, сіз тиісті санды көрсетесіз, ол сонша мөлшерде суды бөліп береді. Су көрсетілген деңгейге жеткен кезде есептегіш суды жауып тоқтатады да, артық судың ағып кетпеуін қамтамасыз етеді. Бұдан басқа, есептегіштің таймердің қызметін де атқаратыны бар. Осы жабдық арқылы сіз өз үйіңізге келгенге дейін ваннаңызды қажет мөлшерге дейін суға толтырып қоя аласыз. Бұл осындай автоматты жүйе», деп түсіндірді өз жаңалығын тапқыр оқушы. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

 Бір нəсіпке – жүз кəсіп

Монша сыпыртќысын дайындау Қайыңнан жасалған сыпыртқылар – моншаға барған кездегі басты қажетті заттардың бірі. Жалпы моншаға жиі баратын адамдар нағыз орыс моншасын сыпыртқысыз елестете алмайды. Өйткені моншаның ыстық буында сыпыртқымен соғыну дегеніңіз, бұл – ерекше бір жан мен тəн рахаты. Сыпыртқының денсаулыққа беретін пайдасы да өте мол. Ол сізге тер шығару үшін көмектеседі. Ағзада зат алмасу үдерісінің жүруіне қолайлы жағдай туғызады. Оның үстіне терідегі зиянды микроорганизмдерді жойып, теріні жұмсартады жəне теріге массаж ретінде əрекет етеді.

Егер сіз сыпыртқы дайындау ісімен шұғылдануға ниет танытып, осы бизнесті өз тіршілігіңізге таяныш етпек болсаңыз, онда сізге бірінші кезекте ол сы пыртқыны қайдан дайындау қажеттігін анықтап алуға тура келеді. Қалалы жерде қайың ағаштары аз кездеседі. Тіпті кездескен жағдайдың өзінде оны кесуге рұқсат етілмейді. Сондықтан сыпыртқы дайындау үшін орманға баруға тура келеді. Сіз өмір сүретін елді мекен маңайында осындай ормандар бар ма? Ең бірінші осы мəселеге мəн бергеніңіз жөн. Монша сыпыртқысын дайындау үшін ерекше бір құрал-жабдықтар қажет емес. Пышақ пен қайшы, жіп секілді қарапайым заттар болса, соның өзі жетіп жатыр. Сыпыртқыны дайындау технологиясы. Монша сыпыртқыларын əдетте мамырдың соңы мен маусым басы аралығындағы кезеңде дайындайды. Сыпыртқыны орман ішінен немесе қалтарыс шетінен əзірлеген дұрыс. Бірақ еш уақытта жол шетіндегі ағаштардан дайындауға болмай ды. Өйткені, жол үстінде келе жатқан автокөліктерден бөлініп шыққан газбен бірге ауыр металдар да ауаға шығып, олар көбінесе жол шетіндегі ағаш жапы рақтарына қонақтап қалады. Яғни жол шетіндегі ағаштардан дайындалған сыпыртқылар денсау лық үшін зиянды болуы да мүмкін. Қайың бұтақтарын кескен кезде олардың құрғақ болуына ерекше на зар аудару керек. Мұның себебі, жаңбырдан кейін ылғалданған қайың жапырақтары əлсіз болады да, оларды сыпыртқы ретінде дайындаған жəне моншаға апарған кезде тез түсіп қалады. Сыпыртқыны əлі толық өсіп жетілмеген, яғни өскеніне 2-3 жыл ғана болған жас қайыңдардан, оның төменгі тұсында орналасқан бұтақтардан əзірлеген жөн болады. Соның ішінде су ішінде өскен қайыңдардан əзірлеген сыпыртқылардың тамаша қасиеттері бар. Оның үстіне мұндай қайыңдардың жапырақтары денеге жұмсақ та жағымды тиеді. Кесіліп алынған қайың бұтақтары жіңішке, ұзын, солқылдаған жұмсақ болғаны жөн. Оларды кескенде ағаштың ортасынан емес, бүйірінен алған жəне əр ағаштан аздап алған дұрыс. Кесіп алынған бұтақтарды босқа жатқызбай, оларды бір-екі күннің ішінде іс қылу қажет. Сонымен қатар, сыпыртқыны əзірлеу барысында қайың бұтақтарының ұзындығына байланысты іріктеп барып, байлаған жөн. Сыпыртқыны кептіру. Сыпыртқы ларды күн астында кептіруге болмайды. Кептірудің ең қарапайым да дұрыс жолы – оларды бірнешеу етіп топтастырып байлап, үйдің шатырының ішіне іліп қою. Шатыр болмаған жағдайда балконды да пайдалануға болады. Бірақ мұндай жағдайда кептірілетін сыпыртқыларды көлеңкелі жерге орналастырған дұрыс. Тағы бір назар аударатын дүние балкон ашық болу керек. Шынымен қапталған балкондарда сыпыртқылар тез қызынып, бойындағы уды шамадан тыс көп бөліп шығарады. Ондай сыпыртқылардың жағымды əсер ету қасиеті төмендейді жəне жапырақтары да түскіш келеді. Сыпыртқыларды сақтау. Сыпыртқыларды кептіріп болғаннан кейін оларды сақтауға

қою қажет. Ең дұрысы, жатқызып сақтау. Сақтайтын орын қараңғылау немесе көлеңкелі болғаны жөн. Сонымен қатар, сыпыртқыларды сақтау кезінде де кептіріп отыруға болады. Бұл үшін жас сыпыртқыларды еденге жатқызып жайып тастайды. Бірбіріне араластырмайды. Жапырағы кепкенше əр күн сайын аударып отыру керек. Жапырақ кепкеннен кейін барып оларды бір-біріне қосып, сақтауға қояды. Мұндай жағдайдың өзінде ара-тұра араластырып отырған жөн болады. Сыпыртқыларды өткізу. Егер ауылдық жерде монша сыпыртқысын дайындау ісімен көптеген адамдар шұғылданатын болса, ондай жағдайда оны өткізудің бірден-бір сенімді жолы жақын жердегі қалалы елді мекендер болып табылады. Қалалы жерде моншалар мен сауналар көптеп кездеседі. Міне, осыларға барып келісіп, өз өніміңізді өткізудің бір мүмкіндігіне ие бола аласыз. Сонымен қатар қалаларда жеке тұр ғын үйлердің көпшілігінде өз моншалары бар. Сондықтан жеке үйлер шоғырланған аудандарда, əсіресе, олардағы сауда дүкендерінің алдына сыпыртқы сататыныңызды айтып, хабарландыру іліп қойғаныңыз жөн. Сыпыртқыны өткізудің тағы бір жолы арнаулы сауда дүкендері мен базарларға барып, олардың иелерімен өткізіп беру ақысына келісіп, алдын-ала тапсырып қою. Егер саудагердің монша сыпыртқысын саудалаудың пайдалы іс екендігіне көзі жетсе, мұнан кейінгі тапсырыстарды сізге оның өзі беріп, сыпыртқыларыңызды топтап сатып алу ісіне кірісіп кетуі де ғажап емес. Монша сыпыртқысын əзірлеуге шығын шықпайды. Қайшы, пышақ секілді құралды кез келген үйден табуға болады. Тіпті оларды сатып алған жағдайдың өзінде шығатын шығын 1-2 мың теңгеден аспайды. Яғни монша сыпыртқысын əзірлеу шығынсыз іс. Түсер пайда мөлшері. Монша сыпыртқысының бағасы оның орналасқан өңірлеріне байланысты болып келеді. Жалпы, 1 сыпыртқы сатқанда одан 300600 теңге аралығында пайда түсіруге болады. Кейбір жерлерде бұдан да қымбат. Сонда сіз 20 сыпыртқы əзірлеп сататын болсаңыз, ең кемі 6 мың теңге пайда қаратады екенсіз. Айына орта есеппен 200 сыпыртқы əзірлеп сатқан жағдайдың өзінде сіздің кірісіңіз ең кемі 60 мың теңгені құрайды. Оның үстіне көптеген ой еңбегінің адамдары орманға барып, сыпыртқы əзірлеуді демалыс есебінде қабылдайды. Мəселен, Лев Толстой шөп шабудың өзін демалыс деп есептеген. Сонда сіз бір есептен орманның денсаулыққа пайдалы оттегісі мол таза ауасын жұтып, денсаулығыңызды түзейсіз. Екіншіден, «жүрген аяққы жөргем ілінеді» дегендей, жай жүрмей пайда да тауып жүресіз. Бұл шағын бизнестің бір тиімділігі осында. Пайдалы кеңестерді мына сайттардан алуыңызға болады: http://vry.narod.ru/za.htm http://www.mukhin.ru/stroysovet/bani1/5_03. html http://www.hobiz.ru/ideas/medic/venik/ Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


Ўмытылмас есім Алматыдағы С. Мұқанов пен Ғ.Мүсіреповтің мемлекеттік əдебимемориалдық музей кешенінде қазақ əдебиетінің классигі, академик-жазушы Сəбит Мұқановтың өмірден озғанына 40 жыл толуына орай «Сəбең əлемі» атты көрме-кеш ұйымдастырылды. Көрмеге С.Мұқановтың өмірі мен шығармашылығын зерттеуші қаламгерлердің, ғалымдардың, ақын-жазушылардың жəне педагогтардың, атап айтқанда, Т.Нұртазин, М.Қаратаев, А.Нұрқатов, С.Қирабаев, Ш.Елеукенов, Т.Кəкішев, І.Есқожин, С.Мақпыров, Д. Ысқақұлы, Қ.Ергөбек, К.Ахмет, Р.Тұрысбек, Ə.Қайырбеков, Р.Сұлтанғалиева, т.б. еңбектері, ғылымитеориялық конференциялар материалдары, фотосуреттер мен қолжазбалар қойылған.

 Жағымды жаңалық

Көрме-кеште Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының жанындағы колледждің, Алматы медициналық колледжінің оқушылары, С.Асфендияров атындағы Ұлттық Медицина университетінің студенттері С.Мұқанов шығармашылығының зерттелуі туралы, жалпы музей экспозициясындағы құнды жəдігерлер жайлы мол мағлұматтар алды. Осы күндері Сəбеңнің артында қалған ұрпақтары, қос қызы – Баян мен Жанна еске алу асын берді. Оған Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Н.Оразалин бастаған бір топ қаламгер, көзкөргендер мен ұрпақтары қатысты. Гүлнəр ЖЕТПІСҚЫЗЫ.

Ќазаќ єалымына – халыќаралыќ сыйлыќ Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінің Мемлекетаралық сыйлықтар жөніндегі Кеңесі Мəскеудегі штаб-пəтерінде ТМД мемлекеттері үкіметтері ұсынған кандидатураларды қарай келіп, «Достастық жұлдыздары» сыйлығының иелерін анықтады. 2012 жылдың лауреаттарының арасында қазақтың көрнекті ғалымы, философия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, Мемлекеттік сыйлықтың, Президенттің бейбітшілік жəне рухани келісім сыйлығының лауреаты, қоғам қайраткері Жабайхан Мүбəрəкұлы Əбділдин де бар. Бұл жоғары марапатқа Жабайхан Мүбəрəкұлы ғылымдағы əлемдік деңгейге сай жетістіктері жəне ТМД мемлекеттерінің

гуманитарлық ынтымақтастығын дамытуға қосқан зор үлесі үшін ие болып отыр. Наградалар лауреаттарға үстіміздегі жылғы сəуір айының 25-де Ресей мемлекеттік кітапханасының Пашков үйінде тапсырылады. Жабайхан Мүбəрəкұлымен бірге гуманитарлық қызмет саласы бойынша аталған награданы қоғам қайраткері, жазушы, киносценарист Мақсұд Мамед Ибрагим оглы Ибрагимбеков (Əзербайжан) жəне Ресей ғылым академиясының вицепрезиденті, М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу Мемлекеттік университетінің ректоры Виктор Антонович Садовничий де алады. «Егемен-ақпарат».

 Маман кеңесі Шымкенттік дəрігерлердің Оңтүстік Кореядан келген мамандармен бірлесіп бүйрек трансплантациясын жасағанынан жұртшылық хабардар. Мұны тұрғындар ақжолтай жаңалық деп қабылдауда. Өйткені, мұндай күрделі операциялар Алматы, Астана сияқты ірі қалаларда ғана жасалып келсе, енді аймақтар арасында Шымкентте мүмкін болып отыр. Бұл бірінші кезекте өңір медицинасының халықаралық стандарттарға өте бастағанының, облыстық денсаулық сақтау басқармасының жүйелі жұмыстары жоғары деңгейде екендігін де танытады. Біз бүйрек ауыстыру отасы жасалған Шымкент жедел медициналық көмек көрсету ауруханасының бас дəрігері, медицина ғылымдарының докторы Мəди БИҒАЛИЕВКЕ жолығып, осы тақырыпта əңгіме өрбітуін өтінген едік.

Бїйрек алмастырєандардыѕ жаєдайы жаќсы – Мəди Қожаұлы, бүйрек трансплантациясы секілді өте күрделі отаның Оңтүстікте қолға алынуы талай науқастың жүрегіне үміт отын жаққаны даусыз. Бұл операцияға қатысуға жергілікті дəрігерлер даяр болды ма, əлде сол жолы алғаш рет қатысуға мүмкіндік алды ма? – Мұндай ота бұған дейін Алматы мен Астана қалаларында жасалып келді. Енді, міне, бүйрек трансплантациясының алғаш рет Шымкентте жүзеге асырылуы сөз жоқ, үлкен жетістік екені дау сыз. Игі бастаманың жүзеге асуына тікелей қолдау көрсеткен облыс əкімі Асқар Мырзахметовке жүрекжарды алғысымды білдіргім келеді. Себебі, халық санының көп əрі тығыз орналасқанымен ерекшеленетін Оңтүстік өлкесінде бүгінгі таңда 300-ге жуық науқас бүйрек жетіспеушілігі бойынша есепте тұр. Асқар Исабекұлының қолдауымен облыстық денсаулық сақтау басқармасының бастығы Жұмағали Исмаилов, анестезиолог маман жəне мен Оңтүстік Кореяда тəжірибе жинақтап, біліктілігімізді арттырып келдік. Маусым айында оңтүстіккореялық трансплантолог мамандар тағы да Шымкентке келіп, бірнеше науқастың бүйрегін алмастырады деп күтілуде. Облыстық денсаулық сақтау басқармасы Оңтүстік Кореядағы Анам госпиталінің дəрігерлерімен келісімшартқа қол қойды. Сол келісім негізінде Кван Тэ Пак бастаған дəрігерлер маусым жəне қыркүйек айларында Шымкентке келуі тиіс. Облыстық əкімдік бар шығынды өз мойнына алып отыр. Елбасы айтқандай, Шымкенттің үшінші қала атануына біз өз үлесімізді осылайша қосып келеміз. Бүйрек трансплантациясымен қатар алдағы уақытта бауыр алмастыруды да қолға алуды жоспарлап отырмыз. Сондай-ақ, жалпы трансплантация саласын дамытуды қолға алуымыз керек. Бүгінгідей ғылымның, техниканың дамыған дəуірінде жоғары сапалы медициналық көмекке қол жеткізу өркениетті елдердің белгісі деп ойлаймын. – Жалпы елімізде жылына қанша бүйрек трансплантациясы жасалады?

– Былтырдан бері республика бойынша бүйрек трансплантациясы бойынша 54 ота жасалса, соның төртеуі біздің облыста іске асты. Бұл үлкен жетістік. Егер трансплантация саласын аурухана жүйесінде дамытатын болсақ осыған сəйкес етіп зертхана, жансақтау бөлімі, технология саласы да дамуы тиіс. Ол үшін медицинаның соңғы жетістіктері – жаңа құрылғылар, өндіріске жаңадан енген дəрі-дəрмектер, жаңа мамандар да көбейетіні сөзсіз. Анестезиологреаниматолог мамандарын да даярлауды жетілдіру қажет. Бір ғана дəрігер трансплантацияны жүзеге асыра алады деп айту қиын. Кешенді ем жүргізуді қажет ететіні айтпаса да түсінікті. – Донор мəселесі қалайша жүзеге асырылуда? Осы жағына да тоқтала кетсеңіз. – Трансплантация іске асқан соң, əрине, донорлық мəселені де дамыту қажет. Себебі, кей кездері науқасқа етжақындарының да бүйрегі сай келе бермейді. Барлық жағдайда сəйкестік бола беруі екіталай. Сол үшін «өлі» донорларды тартуды дамыту керек деп айтар едім. Медициналық тұрғыдан келер болсақ адам өміріне араша түсу үшін ондай қадамға баруға болады. Бүгінгі таңда жалпы, тіндер мен мүшелерді ауыстыру медицина саласының ең ірі жетістігі болып отыр. Əлемнің озық

мемлекеттерінде мүше трансплантациясын жасау кең қолданысқа ие. Біздің елімізде А.Н.Сызганов атындағы хирургиялық ұлттық орталығында көп жылдан бері бүйрек трансплантациясы сəтті жүргізіліп келеді. Енді міне, мұндай күрделі операция Шымкентте де іске асуда. – Мүше трансплантациясы жайында біз не білеміз? Бір адамның мүшесін екінші адамға ауыстыру қауіпсіз емес пе? Бұл мəселеге қоғам қалай қарайды? – Қарапайым тілмен жеткізер болсақ, мүше трансплантациясы бір адамның мүшесін екінші адамға ауыстыру дегенді білдіреді. Яки донордың өз келісімімен өзге адамға мүшесін беруі. Осы орайда атап өту керек, жалпы, бүйрек трансплантациясына тірі адам донор бола алады. Ал, жүрек, бауыр сияқты дене мүшелері белгілі бір жағдайда көз жұмған адамнан ғана алынады. Жəне де бүйрегін берген донордың алдағы уақытта денсаулығында қандайда бір қиындық болмайтынын айтқым келеді. Негізінде өзге біреуге тəннің бір бөлшегін беру бір қарағанда қисынсыз сияқты көрінуі мүмкін. Алайда, емнің бұл түрі əлемнің көптеген елдерінде қолдауға ие. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шешіміне сəйкес əлем бойынша трансплантациялық отаға донор атануға рұқсат беру екі заңдық үлгіде жүзеге асады. Бұл келісім арқылы немесе келісімсіз презумпциясы арқылы донор болу. Келісім беру презумпциясы – адам тірі кезінде ағза мүшелерінің трансплантациясына қарсы, қарсы еместігін жарияламағандағы жағдай. Яғни адам көз жұмған жағдайда оның ағзалары туған-туысқандарының келісімінсіз донор ретінде пайдаланылады. Испания, Австрия, Бельгия, Оңтүстік Корея, АҚШ, Германия сынды мемлекеттерде дəл осы келісім беру презумпциясы қолданылады. Негізі бізде де ондай заң қарастырылған. Егер консилиум арқылы науқасқа «ми өлімі» (смерть мозга) диагнозы қойылса, оның жарамды дене

мүшелерін өзге науқастың саулығы үшін ауыстыруға болады. Ол үшін марқұмның екі туысы келісімін беруі тиіс. Егер туысы келісім бермеген жағдайда оны пайдалануға дəрігердің құқы жоқ. Мысалы, бір кісі жол апатына ұшырағанда дəрігерлер оған миы істен шыққаны туралы шешім қойылса, оның зақым келмеген мүшесі донорлыққа алынады. Сөйтіп, дереу сараптама жасалады. Арнайы картотека түзіледі. Түрлі ағзаларға кезекте тұрғандардың қайсысына сай келсе, соған салып береді. Бұл талқыланбайтын мəселе. Өкінішке қарай біз əлі мұндай жағдайға жеткен жоқпыз. Біз қазір тек туыстық донорлықты дамытып жатырмыз. Трансплантацияда барлық мəселені тек медицина шешеді деп айту қиын. Медицинадан өзге заң, дін, мораль жағы бар дегендей. Əуелі бəрі заңды болуы тиіс. Жəне де діни көзқарас жағынан келіспеушілік туындамауы керек. Бір адамның мүшесін басқа адамға салу қазақы менталитетке, мұсылмандарға сай емес деген түсінік бар. Осы тұста қоғамның да атқарар рөлі зор екенін айтқым келеді. Сондықтан трансплантация мəселесі дұрыс шешім табуы үшін үгіт-насихат жұмыстарын жасап, қоғамдық пікір қалыптастыру да дəрігерлерге үлкен көмек болатыны сөзсіз. Мəселен, Испанияда мүше трансплантациясына көзқарас соңғы 4-5 жылда күрт өзгерді. Насихат жұмыстарының арқасында қоғам аталмыш ота түріне қалыпты қарайды. Бұқара көп жиналатын орындарды түрлі жазулар, лозунг ілініп қойылады екен. Əлемнің дамыған елдерінің қатарына ілігу үшін медицинаның озық жетістіктерін пайдаланып, қолға алуымыз керек. Бұл қалыпты мəселе. Тек ел арасында тиісті үгіт-насихат жұмыстары жүргізілу керек. Адамдардың науқас жанға өз ағзасының бір мүшесін беруге келісуі – өзгеге жаңа өмір сыйлау, өмір жасын ұзарту екенін түсінсе дейміз. Бірте-бірте маман жағынан, техника жағынан ешбір кедергі болмайтынына сенемін. Қазірдің өзінде біздің аурухана жүйесі соңғы үлгідегі құрал-жабдықтармен толық қамтылған. Жақында 390 миллион теңгеге рентген ангиографиялық жабдығын сатып алдық. Бұл құрылғының бірі Астанада Президент клиникасында жəне екіншісі осы Шымкент жедел медициналық көмек көрсету ауруханасының базасында бар. «Scenaria» деп аталатын компьютерлік томограф адам ағзасын 64 түрлі кескінмен көрсете алады. Сол арқылы біз науқастың диагнозын анықтауда бірқатар жеңілдіктерге ие болып отырмыз. Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Жанерке ЖҮСІПБЕКОВА.

ШЫМКЕНТ.

Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 6 мамырда сағат 10.00-де республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде № 5 аукцион өткізеді

Аукционға голланд əдісі бойынша ұсынылады: 1.Газ 31029 автокөлігі, м/н. М553DB, 1993 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 514000 теңге. Ең төменгі баға – 35980 теңге. 2.Газ 31029 автокөлігі, м/н. М817DB, 1996 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғар ғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 838000 теңге. Ең төменгі баға – 58660 теңге. 3.Газ 3102 автокөлігі, м/н. М569DB, 1996 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақ стан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 1003000 теңге. Ең төменгі баға – 70210 теңге. 4.Ваз 21074 автокөлігі, м/н. М571DB, 1997 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы

11

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

Жоғар ғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 717000 теңге. Ең төменгі баға – 50190 теңге. 5.Ваз 21074 автокөлігі, м/н. М488DB, 2000 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 758000 теңге. Ең төменгі баға –53060 теңге. 6. Ваз 2107 автокөлігі, м/н. М594DB, 1998 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) «Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 483000 теңге. Ең төменгі баға – 33810 теңге. 7.BMW 730 автокөлігі, м/н. М876CS, 1994 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Терешкова көшесі, 19. Баланс ұстаушы – «Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті» РМҚК. Бастапқы баға – 4131000 теңге. Ең төменгі баға – 206550 теңге. 8.Газ 3308 автокөлігі, м/н. М036СС, 2004 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Бұқар жырау даңғылы, 47. Баланс

ұстаушы – «Қарағанды облысы бойынша экология департаменті» ММ. Бастапқы баға – 11865000 теңге. Ең төменгі баға – 593250 теңге. Кепілді жарна – 38079 теңге. Голланд əдісі бойынша аукцион өткізудің тəртібі Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлiмделген қадаммен төмендетедi. Аукционшы баға жарияланған кезде аукциондық нөмiрдi бiрiншi көтерген қатысушын ың нөмiрiн атайд ы жəне балғаны соғып, осы жекешелендiру нысаны бойынша оны жеңiмпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендiру нысанының ең төменгi бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бiрде бiреуi осы жекешелендiру нысанын сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда бұл жекешелендiру нысаны саудасаттықтан алынып тасталады. Егер бағаны жариялаған сəтте екi немесе одан көп нөмiр көтерiлсе, ондай жағдайда аукционшы бағаны жеңiмпаз анықталған сəтке дейiн тiркелген қадам көлемiне көтере бередi. Жарияланған қадам саудасаттықтың голланд əдiсi бойынша белгiленген қадамына, бiрақ ұлғайту жағына тең болуы тиiс. Егер бағаны арттыру кезiнде өз нөмiрлерiн бiр мезгiлде көтерген сауда-саттыққа қатысушы тұлғалардың бiрде-бiрi оны арттырылған баға бойынша сатып алуға тiлек бiлдiрмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсiмiн қолданады. Егер сауда-саттық өту сəтiнде жекешелендiру нысанын бiр ғана қатысушыға сатуға жол берілетін

үшiншi жəне одан кейiнгi саудасаттықты қоспағанда, пайдаланылмаған кепiлдi жарнасы бар тек бiр ғана тiркелген қатысушы қалса, жекешелендiру нысаны бойынша сауда-саттық өтпеген болып саналады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1) Қағидаға сəйкес нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінім 2) Жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат тың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын; құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін жеке тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; Заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың

Ќўштармыз дəл ґзіѕдей асыл жанєа... Алматы қалалық прокуратурасының байырғы баспасөз хатшысы Итен Қарымсақұлы жарты ғасырдан астам ғұмырын шындық пен жалғанды, адамгершілік пен озбырлықты, жемқорлық пен қиянатты қаламына арқау етіп келеді. «Еңбек ардагері», «Қазақстан Республикасының прокуратурасына – 20 жыл» мерекелік медальдармен марапатталды. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Қазақстанның құрметті журналисі, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ы.Алтынсарин төсбелгісінің иегері. Ұл-қыз өсіріп отырған ұлағатты отағасы. Бүгін аса қадір тұтатын ағамыздың туған күні. Өмірің ұзақ болсын, отбасыңа амандық тілейміз. Мына жыршашуды өзіңе арнаймын. Құштармыз дəл өзіңдей асыл жанға, Құштарлық ондай жанға басылған ба?! Кеудеміз көріктей боп кетеді ғой, Құшағың даладай боп ашылғанда. Жан-жүрек қуат алып құнарыңнан, Сөзіңнен бойымызға нұр ағылған. Жарқырап кетеміз ғой сені көрсек, Төгіліп тұратұғын шуағыңнан. Ондайда сен өзің де жарқылдайсың, Жарқылдайсың, ешқашан сарқылмайсың. Апыр-ай, неткен жансың жаны жайсаң – Аңғардан соққан желдей аңқылдайсың. Ешқашан түспейсің сен жанайқайға, Қарайсың алабұртқан арай таңға. Ғұмыры ризасың, білеміз біз, Жан-жарың, мəңгі қосақ Күлəйханға. Бір бөлек көл сияқты шалқарлығың, Бір бөлек кеңістіктей салқарлығың. Бір бөлек қайырым мен мейірімің, Бір бөлек жомарттығың, дарқандығың. Сенбейсің жылмаң қаққан көлгір сөзге,

Сенбейсің арбайтұғын көлгір көзге. Сондайда қарға аунаған арлан құсап, Сілкініп кетесің ғой кейбір кезде. Жаралған жансың ғой сен Алаш үшін, Өйткені, талай іске таразысың. Білеміз, шөл далаға су апарған, Кешегі кетпеншінің баласысың! Алам деп талай асу, қамалыңды Алысқа қададың сен жанарыңды. Қолыңнан бір сəтке де түсірмедің, Қадірлі, қасиетті қаламыңды. Қашанда қуат берсін қаламыңа, Қашанда нұр құйылсын алабыңа. Айналдың бүгінде сен, Итен аға, Өмірдің жемісі мол Дарағына! Жоқ қой бір дамыл тауып демалғаның, Қайратқа толы сенің кемел жаның. Жарқылдап жүре берші алдымызда, Жарқырап омырауыңда медальдарың! Темірхан МЕДЕТБЕК, ақын, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

АЛМАТЫ.

«Prime Real Estate» АҚ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитеті, «Prime Real Estate» АҚ өтінішінің негізінде, қоғамның жауапкершілігі шектеулі серіктестігі болып қайта құрылуына байланысты, акциялар шығарылымының күшін жою туралы куəлікті (ҰСН KZ1C50430012) бергені жөнінде хабарлайды. Акциялар шығарылымының күші 2013 жылғы 23 сəуірден бастап жойылды.

АО «Prime Real Estate» извещает о выдаче 15 апреля 2013 года Комитетом по контролю и надзору финансового рынка и финансовых организаций Национального Банка Республики Казахстан, на основании заявления АО «Prime Real Estate», в связи с преобразованием общества в товарищество с ограниченной ответственностью, свидетельства об аннулировании выпуска акций (НИН KZ1C50430012). Выпуск акций аннулирован с 23 апреля 2013 года.

ХАБАРЛАНДЫРУ «Абай жылу жүйесі» ЖШС 2013 жылға 5 975 мың кВт сағат көлемінде электр энергиясын сатып алу бойынша өткізілген қайталама ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды, тендер 2013 жылғы 16 сəуірде сағат 15.00-де мына мекен-жайда болды: Қарағанды облысы, Абай қ., К.Маркс к-сі, 2. Тендер болмады деп танылды. «Абай жылу жүйесі» ЖШС.

«Астана-финанс» АҚ 2013 жылғы 31 желтоқсанға дейін «Астана-финанс» АҚ-ты қайта құрылымдауды аяқтаудың мерзімі Алматы қаласы мамандандырылған қаржылық сотының 2013 жылғы 10 сəуірдегі ұйғарымымен ұзартылғандығы туралы хабарлайды. Барлық сұрақтар бойынша мына мекенжайға хабарласуды сұраймыз: 010000, Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Бигелдинов к-сі, 12, байланыс телефоны: 7 (7172) 59 10 89.

АО «Астана-финанс» сообщает, что определением специализированного финансового суда города Алматы от 10 апреля 2013 года продлен срок завершения реструктуризации АО «Астанафинанс» до 31 декабря 2013 года. По всем вопросам просим обращаться по адресу: 010000, Республика Казахстан, город Астана, улица Бигелдинова, дом 12, контактный телефон: 7 (7172) 59 10 89.

«Əділ» АҚ (Өскемен қ., Абай д-лы, 122) корпоративтік дау-дамай бойынша істі ШҚО МАЭС-те қозғалғандығы туралы өзінің акционерлеріне хабарлайды. Утерянные страховые полиса: серии OGNO №587, ZIM 018743, ZIM 018744 считать недействительными.

Ақпараттық хабарлама «Казвторчермет» АҚ «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңының 70-бабының тəртібімен «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы қоғамның акционерлеріне жəне кредиторларына хабарлайды.

Информационное сообщение АО «Казвторчермет» в порядке ст.70 Закона РК «Об акционерных обществах» извещает акционеров и кредиторов общества о совершении крупной сделки с АО «Народный Банк Казахстана».

«ТЕМА Ко.» акционерлік қоғамы «Вест Глобал» ЖШС, «АлАс» ЖШС жəне «Penson Group» ЖШС-дағы 100 % үлесін жаңа құрылып жатқан «TEMA Hotels & Entertainment Group» ЖШС-ға беру үшін ірі мəміле жасау ниеті туралы хабарлайды.

Настоящим акционерное общество «ТЕМА Ко.» сообщает о намерении совершить крупную сделку по передаче 100 % долей участия в ТОО «Вест Глобал», ТОО «АлАс» и ТОО «Penson Group» во вновь создаваемое ТОО «TEMA Hotels & Entertainment Group».

 Еске алу

түпнұсқасын, сондай-ақ, салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзінді-көшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Аукцион өткізілетін мекенжай: Қарағанды қ., Костенко к-сі, 6. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдерді қабылдау осы ақпараттық хабарлама жарияланған күннен басталады жəне аукцион өткізуге дейін бір сағат қалғанда мына мекенжайында аяқталады: Қарағанды қ., Костенко к-сі, 6, 11-бөлме. Кепілді жарналар Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019369, КБе 11, КНП 171. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты Қарағанды қаласындағы мына телефон арқылы алуға болады: 8(7212) 42-57-53.

Пейілді едің, мейірлі едің Алматы облысындағы Еңбекшіқазақ ауданының Казат ком ауылында тұрған анамыз Қонақбайқызы Бибіжар тірі болғанда 24 сəуірде ұлқыздары, ұрпақтары 70-ке толған мерейтойын атап өтетін еді. Амал не, жазмыштан озмыш жоқ! Бақи лықтың сапарына ат танып, əкеміздің рухымен қа уыш ты. Алдың жарық, артың жақсы болсын дей отырып, анаға деген мұңды сағынышымызды мына бір өлең жолдарымен білдіргіміз келеді. Пейілді едің, мейірлі едің, кең едің, Көп еді ғой мына өмірден сенерің. Бəрімізге үлгі-өнеге көрсетіп, «Ұрпақтарым аман болсын» деп едің.

Ізгілікті дарыттың ғой санаға, Инабатты үйреттің ғой балаңа. Тағы сенің шуағыңа бөленіп, Жетпісіңді тойлар едік, жан ана! Жүрген жерді қуанышқа бөледің, Асқақ едің, айбарлы едің, өр едің. Тауда туған табиғатың бөлек қой, Тау көрінсе – мен өзіңді көремін! Біздер үшін дарқан əрі данасың, Мəңгі-бақи есімізде қаласың. Рухыңа тағзым етіп біз тұрмыз, Топырағың торқа болсын, Анашым! Еске алушылар: қызы – Гүлнара, күйеу баласы – Нұрғабит жəне немерелері: Əлия, Əсия, Мадияр.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Рауан Медиа Групп» АҚ басшылығы мен ұжымы «ТРК «NS Радио - Национальная Сеть» ЖШС бас директоры Данияр Булатұлы Утешевке орны толмас қазаға – əкесі Булат Зұлқарнайұлы УТЕШЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

Ќўрттыѕ жаѕа тїрі Оны шымкенттік студент ойлап тапты Əмірхан АЛМАҒАНБЕТОВ, «Егемен Қазақстан».

Таяуда Шымкенттегі кулинария колледжінің 1 курс студенті Ажар Аштан құрттың жаңа түрін ойлап шығарды. Оның ұсынысын ұстаздары мен курстастары қолдап, істі ақырына дейін жеткізуге көмектесті. Өнертапқыш қыз кəдімгі қазақы құрттың бойына реңк беру үшін оның құрамына қызылшаның, сəбіздің шырыны мен жаңғақтың дəнін қосқан көрінеді. Ең бастысы, бұл құртта ешқандай химиялық қоспа жоқ, бəрі де табиғи қалыптағыдай болып шыққан. Құрттың жаңа түрін əзірлеуші енді оны жұртшылыққа таяқшалы мұз кəмпит немесе жəй кəмпит түрінде ұсынбақ ниетте. Сонымен бірге, бұл тағамды келешекте ЕХРО-2017 халықаралық көрмесіне шығаруды да армандайды. Осы істің орындалуы үшін оған оңтүстіктегі сүт өнімдерінің белгілі компаниясы көмек қолын созатын болды. Дəрігерлеріміз сəбіз бен жаңғақтың ер азаматтарға пайдалы екенін жиі айтуда. Ендеше, күні бойы жұмыстан қолы босамайтын кеңсе қызметкерлеріне жаңа құрт, сөз жоқ, тиімді əсер етпек. Ал жоғарыда аталған колледж басшылығы бұқаралық ақпарат құралы өкіліне берген сұхбатында жаңа тағамға патент алуға əзірленіп жатқанын жеткізген екен. Сондықтан көпшілікті оның атауы қандай болатыны қызықтырып отыр.

Білім ордасындаєы ўлыќ мереке Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде Наурыз мейрамына арналған «Астана көктемі» атты мерекелік шара өтті. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Осы шараның бірінші күні оқу орнының 4 жəне 6 студенттік үйлерінде 2 500 студентке арналған дастарқан жайылды. Онда жастар Наурыз көже, палау, бауырсақ сияқты ұлттық тағамдарымыздан дəм татты. Ал келесі күні университеттің бас ғимаратының алдында «Мирас» этнографиялық алаңының ашылу рəсімі өтті. Салтанатты жағдайда ашылған алаңда көрермендер назарына тастан қашалған тоғызқұмалақ, жауырын сүйек пен асықтардың

 Оқиға

Бўл той – той болмады...

мүсіндері қойылды. Осы мүсіндердің авторы Сəкен Нарынов пен Болат Қонысбайдың айтуынша, олар ұлттық ойындар бейнеленген мүсіндерді қазақтың иісі шығып тұруы үшін арнайы бас қаламызға тарту ретінде жасапты. «Тоғызқұмалақ – біздің ата-бабамыздың ықылым замандарда ойнаған ұлттық ойынымыз, ежелгі өнеріміз. Ал жауырын сүйекті алаңға қойғанымыз, біздің елімізде кезінде мықты бақсылар, көріпкелдер болған. Жауырын сүйектің үстіндегі ойықтарды жолашар дейді. Сондықтан біз оны Қазақстанның болашағы жарқын болсын, əрқашан

жолы болсын деген ниетпен қойдық. Сол жерде Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың латын жазуымен халыққа арнаған сөздері де келтірілген», - дейді С.Нарынов. Ал, асықтарға келсек, Б.Қонысбайдың айтуынша, бұл жерде асығымыз əрқашан алшысынан түссін деген ырыммен бір асық алшысынан етіп жасалса, басқалары тəйкі, бүк жəне шік болып қойылған. Енді сəулетшілер болашақта алаңға тастан құрақ көрпе пен алашаны жасауды жоспарлап отыр екен. «Мирас» алаңының ашылуынан кейін Наурыз мейрамы одан əрі жалғасып, ректор Ерлан Сыдықов оқытушылар мен студенттерді, қонақтарды Ұлыстың ұлы күнімен құттықтады. Онда ректор өз сөзінде

 Кино

Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Оқиға Ұйғыр ауданының орталығы – Шонжы селосында өткен үйлену тойының барысында орын алған. Бұған куə болған облыстық санитарлық-эпидемиологиялық станса директорының орынбасары Рая Ақашева уланудың той дастарқанына қойылған тағам мəзірлерінен болғанын айтады. Оның сөзіне қарағанда, уланып қалғандардың бəрі тойға сырттан келгендер болып шықты. Ал той сəуірдің 14-нен 15-іне қараған түні аудан орталығы – Шонжы селосында өткен. Бір тəуірі, төтенше жағдайдың нəтижесінде қайтыс болғандар жоқ. Қазір санитарлық дəрігерлер уланудың ошағы не болғанын анықтап жатыр.

«Қазақфильмнің» қоржынынан шыққан «Үйлесімділік сабақтары» фильмінің ендігі тұсаукесері Американың көрнекті кинофестивалінде кесілгелі тұр. Мұхиттың арғы жағалауында өтетін бұл ірі кинотуындылар жарысы Tribeca Film Festival деп аталады. Режиссер Əмір Байғазиннің дебюттік фильмін əлемнің түкпір-түкпірінен Нью-Йоркке жиналатын сыншылар мен танымал кино шеберлерінің тамашалайтын шағына көп қалған жоқ.

Алматы облысы.

 Олжа

Алып бекіре Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атыраудағы «Амангелді» өндірістік кооперативінің балықшылары балық аулау маусымында ең үлкен олжаға кенелді. Дəлірек айтқанда, кооператив балықшыларының ауына бекіре тұқымдас балықтың қорытпа түріне жататын бағалы балықтың ең үлкені түсті. Оның салмағы – 276 кило, ал ұзындығы – 260 см. Жəне бір ерекшелігі, бұл соңғы жылдары балықшылар ауына түскен уылдырықты ең үлкен балық. Балықшылардың айтуынша, енді өндірістік кооперативті үлкен олжаға кенелткен балықтың уылдырығы Атырау бекіре зауытына тапсырылады. Мұнда бекіре тұқымдас балықтардың шабағы өсіріледі.

 Мəссаған!

Кґп ќабатты їйдіѕ ќабырєасы сґгілді Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Жалпы, Батыс Қазақстан облысының орталығында су тасқынынан зардап шеккендерге кезінде шұғыл түрде төрт тұрғын үй салынып берілген болатын. Қыс түскенге дейін берілуге тиісті болған бұл баспаналардың құрылысын əртүрлі компаниялар жүргізген

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Акционерлік қоғамның жас ко мандасы өмірге келтірген бұл фильм осы кезге дейін «Берлинаре» кинофестиваліне қатысып, одан жақсы баға алып қайтқан еді. Онда мамандар картинаның режиссерлік жұмысы мен басты рөлді сомдаушының орындаушылық шеберлігін атап өткен. Құрама Штаттардағы Tribeca Film Festival сайысы – осы тектес шаралардың ішіндегі беделділерінің бірі. Оның қазылар алқасы мүшелерінің қатарында Америка киноиндустриясының, мəселен, Вупи Голдберг пен Пол Хаггис сынды мэтрлері бар. Осы орайда «Қазақфильм» киностудиясы қызметкерлерінің бірі аталмыш фильм Берлиндегі фестивальде көрсетілгеннен кейін көптеген елдерден шақыру алғанын айтып берді. Ал фильмнің продюсері Анна Качконың айтуынша, бұлар сол шақырулардың арасынан тек мейлінше қызықтылары мен перспективалыларын ғана таңдаған. Бұл жолы «Үйлесімділік сабақтары» картинасы фестивальге «Көз қарас нүктесі» деген арнайы бағдарлама аясында қатыспақшы. Бұл секцияда 14 көркем жəне 8 деректі фильм сайысқа түседі. Руслан ИГІЛІК.

Батыс Қазақстан облысының орталығында осыдан екі жыл бұрын су тасқынынан зардап шеккендерге арнап соғылған көп қабатты жаңа үйдің қабырғасы қақырап шыға келді. Қазір оқиға болған жерде комиссия құрылып, жағдайды анықтауға кірісіп кетті.

көрінеді. Ал қабырғасы сыр берген үйді өңірдегі тəжірибесі аса бай құрылыс компанияларының бірі – «Жайықсельстрой» ЖШС салған болып шықты. Фирма директорының айтуына қарағанда, бұл үшін құрылысшыларды жазғыруға əлі ерте. Құрылысты салушылар апаттың басқа да себептері болуы ықтимал екенін айтады. Айталық, пəтер иелері кооперативінің

салғырттығынан осы үйдің өжіресі бірнеше күн бойы суға толып тұрыпты. Осының нəтижесінде үйдің төмен шөгуі де мүмкін. «Негізінен үйдің канализациясы толық жабылып қалған да, су кері қарай қайтқан. Сөйтіп, өжіре суға толып кеткен. Бұған біздің қандай қатысымыз бар? Біз жөндеуге болатын нəрсенің бəрін істедік. Үй астындағы топырақты да нығыздадық. Былайынша, үй өте мықты болатын. Ол жер сілкінісін де көтере береді. Онда үш монолит белдеу тұр», – деп түсіндірді сосын «Жайықсельстрой» ЖШС директоры Ерденбек Рахметов. Ал шын мəнінде жағдайдың қалай болып, қалай қалыптасқанын енді жоғарыда айтылған арнайы комиссия анықтап беретін болады.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

------------------------Суреттерді түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

Нўрмахан Тынəлиев – Азия чемпионы! Қазақстанның аса ауыр салмақтағы (120 килоға дейінгі) грек-рим күрес шебері Нұрмахан ТынəлиевҮндістан астанасы – Нью-Дели қаласында өткен Азия чемпионатында чемпион атанды. Бұл – Нұрмаханның Лондон Олимпиадасынан кейінгі бірінші ірі табысы. Ақтық сында ол Қытайдың палуаны Ни Ксиаомингтан басым түсті. Ал мұның алдында тағы бір қазақстандық кілем шебері Ербол Қоңыратов (66 кг) қола медаль жеңіп алған еді.

 Хоккей

Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

Жасґспірімдер тґртінші жеѕісіне жетті Қазақстанның жасөспірімдер арасындағы құрама командасы əлем чемпионатының бірінші дивизионында қатарынан төрт рет жеңіске жетті. Бұл туралы Vesti.kz хабарлады. Біздің жерлестеріміз мұнда В тобында өнер көрсетуде. Олар бұған дейін Австрияны 5:1, Оңтүстік Кореяны 10:1 жəне Украинаны 8:0 есебімен ойсырата ұтқан-ды. Сол сияқты Польшаны 5:4 есебімен тізе бүктірді. Үш кезеңде Иван Кинстлер, Евгений Королинский, Мадияр Ыбырайбеков, Сергей Стукалов жəне Никита Михайлис көзге түсіп, командаларына жеңіс алып берді. Осы жеңістің арқасында қазақстандық жасөспірімдер 12 ұпаймен көшбасындағы орнын сақтап қалды. Екінші орында 9 ұпайы бар Жапония тұр. Ал соңғы тур бүгін, 20 сəуір күні ойналады. Бұл күні жерлестеріміз жапондармен кездеседі.

Орал қаласы.

Руслан ИГІЛІК.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

тоғызқұмалақ, асық ату, арқан тарту, қазақша күрес сияқты жарыстарға қатысып, бақ сынасты. Наурыз мейрамында «Сəнді отау», «Өрнек» ұлттық киім байқаулары да ұйымдастырылып, жеңімпаздары марапатталды. Сонымен бірге, осы күні əнші Досымжан Таңатаров өнер көрсетсе, Ф.М.Достоевский атындағы Семей мемлекеттік академиялық театры «Отырардың күйреуі» атты поэтикалық спектаклінің қойылымын ұсынды.

 Бəрекелді!

«Їйлесімділік сабаќтары» Америкаєа жол тартты

Қазақта «Бұл той – той болмады, бала-шаға жеп кетті» деген қанатты сөз бар. Алматы облысы Ұйғыр ауданында өткен мына тойдың да той сипатты бола қоймаған түрі бар. Себебі, бұл тойханаға келгендердің 18-і бірдей уланып қалыпты.

Атырау облысы.

былтыр университет еліміздің жоғары оқу орындарының арасында рейтинг бойынша бірінші орынға шыққанын, алдағы кезде тұрғын үйлер, студенттерге жатақханалар, сондай-ақ, аумағы 10 000 шаршы метрлік ғылыми лабораторияның салынатынын айтты. Осыдан кейін қазақтың сайын даласын кезіп жүретін Қызыр баба батасын беріп, театрландырылған қойылымдар көрсетілді. Осы күні университеттің профессор-оқытушылар құрамы алаңда тігілген əр киіз үйдің дастарқаны мен тағамдарына өз бағаларын берсе, жастар бестас,

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Динара БІТІКОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 11 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №42 ek


13

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 30 қараша

№1518

Астана, Үкімет Үйі

Салық есептілігі нысандарын жəне оларды жасау қағидаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 85, 93, 106-нөмірлерде). 5) 210.00.005 І, 210.00.005 II жəне 210.00.005 III жолдары шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін бюджетке аударылуы тиіс жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.005 IV жолы 210.00.005 І, 210.00.005 II жəне 210.00.005 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 6) 210.00.006, 210.00.007 жолдары салық агентінің құрылымдық бөлімшелері болған жағдайда толтырылады; 7) 210.00.006 І, 210.00.006 II жəне 210.00.006 III жолдары шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін бюджетке бас ұйым үшін аударылуы тиіс жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.006 IV жолы 210.00.006 І, 210.00.006 II жəне 210.00.006 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 8) 210.00.007 І, 210.00.007 II жəне 210.00.007 III жолдары 210.02 барлық нысандары бойынша 210.02.001 І, 210.02.001 II, 210.02.001 III жолдарының сомалары ретінде айқындалатын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін филиалдар/өкілдіктер бойынша бюджетке аударылуы тиіс жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.007 ІV жолы 210.01.007 ІІ жəне 210.01.007 ІІІ жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 17. «Міндетті зейнетақы жарналарын есептеу» деген бөлімде: 1) 210.00.008 І, 210.00.008 II жəне 210.00.008 III жолдары шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың есепті тоқсанның əрбір айы үшін міндетті зейнетақы жарналары ұсталатын (есептелетін) табыстарының сомаларын көрсетуге арналған. 210.00.008 IV жолы 210.00.008 І, 210.00.008 II жəне 210.00.008 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын есепті тоқсан ішіндегі табыстарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 2) 210.00.009 І, 210.00.009 II жəне 210.00.009 III жолдары Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың төленген табыстарынан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.009 IV жолы 210.00.009 І, 210.00.009 II жəне 210.00.009 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін міндетті зейнетақы жарналарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 3) 210.00.010 жолдары салық агентінің құрылымдық бөлімшелері болған жағдайда толтырылады; 4) 210.00.010 І, 210.00.010 II жəне 210.00.010 III жолдары Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін бас ұйым үшін жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.010 IV жолы 210.00.010 І, 210.00.010 II жəне 210.00.010 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін міндетті зейнетақы жарналарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 5) 210.00.011 І, 210.00.011 II жəне 210.00.011 III жолдары 210.02 барлық нысандары бойынша 210.02.002 І, 210.02.002 II, 210.02.002 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, Қазақстан Республикасының зейнетақы заңдарына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың төленген табыстарынан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айы үшін филиалдар/өкілдіктер бойынша жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.011 IV жолы 210.00.011 І, 210.00.011 II жəне 210.00.015 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін міндетті зейнетақы жарналарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 18. «Мүгедек қызметкерлердің саны жəне еңбекақысын төлеу бойынша шығыстар» деген бөлімде Салық кодексінің 135-бабы 3-тармағының шарттарына сəйкес тірек-қимыл мүшесі бұзылған, есту, сөйлеу, көру қабілетінен айрылған мүгедектер жұмыс істейтін мамандандырылған ұйымдар толтырады. Бұл бөлімде: 1) 210.00.012 І, 210.00.012 II жəне 210.00.012 III жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін мүгедек қызметкерлердің жалпы санын көрсетуге арналған; 2) 210.00.013 І, 210.00.013 II жəне 210.00.013 III жолдарында 8 жəне 210.00.012 тиісті жолдарының қатынасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсанның əрбір ай үшін жалпы қызметкерлер санындағы мүгедек қызметкерлер санының үлес салмағын көрсетуге арналған; 3) 210.00.014 І, 210.00.014 II жəне 210.00.014 III жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін еңбекақы төлеу бойынша жалпы шығыстардағы мүгедек қызметкерлерге еңбекақы төлеу бойынша шығыстардың үлес салмағын көрсетуге арналған. 19. «Салық кодексінің 358-бабы 1, 3-тармақтарында белгіленген ставкаларды қолдана отырып, əлеуметтік салықты есептеу» деген бөлімді Қазақстан Республикасының резидент заңды тұлғалары, сондай-ақ Салық кодекстің 191-бабына сəйкес Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме арқылы қызметін жүзеге асыратын салық агенті болып табылатын резидент еместер толтырады. Бұл бөлімде: 1) 210.00.015 І, 210.00.015 II жəне 210.00.015 III жолдары Салық кодексінің 163-бабы 2-тармағында, 192-бабының 18) – 21) тармақшаларында айқындалған табыс түрінде, сондай-ақ есепті тоқсанның əрбір айы үшін Салық кодексінің 191-бабы 7-тармағында белгіленген табыстар түрінде шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген жұмыс беруші шығыстарының сомасын көрсетуге арналған. 210.00.015 IV жолы 210.00.015 І, 210.00.015 II жəне 210.00.015 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін табыстардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 2) 210.00.016 І, 210.00.016 ІІ жəне 210.00.016 ІІІ жолдары Салық кодексінің 359-бабы 1-тармағына сəйкес есепті тоқсанның əрбір айы үшін есептелген жəне «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес есептелген əлеуметтік аударымдардың сомасына азайтылған əлеуметтік салық сомасын көрсетуге арналған. 210.00.016 IV жолы 210.00.016 І, 210.00.016 II жəне 210.00.016 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін табыстардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 3) 210.00.017, 210.00.018 жолдары салық агентінің құрылымдық бөлімшелері болған жағдайда толтырылады; 4) 210.00.017 І, 210.00.017 II жəне 210.00.017 III жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін бас ұйым үшін есептелген əлеуметтік салықтың жалпы сомасын көрсетуге арналған. 210.00.017 IV жол 210.00.017 І, 210.00.017 II жəне 210.00.017 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды жалпы сомасын көрсетуге арналған; 5) 210.00.018 І, 210.00.018 II жəне 210.00.018 III жолдары 210.02 барлық нысандары бойынша 210.02.003 І, 210.02.003 II, 210.02.003 III жолдарының сомалары ретінде айқындалатын, есепті тоқсанның əрбір айы үшін филиалдар/өкілдіктер бойынша есептелген əлеуметтік салықтың жалпы сомасын көрсетуге арналған. 210.00.018 IV жолы 210.00.018 І, 210.00.018 II жəне 210.00.018 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды жалпы сомасын көрсетуге арналған; 6) декларацияны ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтері үшін арналған арнаулы салық режимін қолданатын заңды тұлғалар табыс еткен жағдайда, аударуға жататын əлеуметтік салықтың жалпы сомасы Салық кодексінің 451-бабында белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, 210.00.019 жолында көрсетіледі (7 А торкөзді толтырған кезде). 210.00.019 І, 210.00.019 II жəне 210.00.019 III жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін заңды тұлға бойынша есептелген əлеуметтік салықтың жалпы сомасын көрсетуге арналған. 210.00.019 IV жолы 210.00.019 І, 210.00.019 II жəне 210.00.019 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың жалпы қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 20. «Салық кодексінің 358-бабы 2-тармағында белгіленген ставканы қолдана отырып, əлеуметтік салықты есептеу» деген бөлімді арнаулы салық режимдерін қолданатындарды қоспағанда, дара кəсіпкерлер, адвокаттар, жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары толтырады. Бұл бөлімде: 1) 210.00.020 І, 210.00.020 ІІ жəне 210.00.020 ІІІ жолдары Салық кодексінің 359-бабы 2-тармағына сəйкес есептелген, əлеуметтік салық сомасына кемітілген жəне салық төлеуші есепті тоқсанның əрбір айы үшін өзі үшін жəне қызметкерлері үшін төлейтін, бюджетке төлеуге тиіс əлеуметтік салық сомасын көрсетуге арналған. 210.00.020 IV жолы 210.00.020 І, 210.00.020 II жəне 210.00.020 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 21. «Əлеуметтік аударымдарды есептеу» деген бөлімде: 1) 210.00.021 І, 210.00.021 ІІ, 210.00.021 ІІІ жолдары Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес есепті тоқсанның əрбір айында жұмыс берушінің əскери қызметшілерді, ішкі істер органдарының, Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесінің комитеті, қаржы полициясы жəне мемлекеттік өртке қарсы қызмет қызметкерлерін ақшалай ұстауға шетелдіктерге жəне азаматтығы жоқ тұлғаларға табыстар түрінде төленетін шығыстарына енгізе отырып, жұмыс берушінің шетелдік азаматтарға немесе азаматтығы жоқ тұлғаларға төлейтін табыстары түріндегі шығыстарын көрсетуге арналған. Бұл ретте əлеуметтік аударымдар Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңда белгіленген əлеуметтік аударымдар объектісінен есептелінген мөлшерде жүргізіледі. Əлеуметтік аударымдарды есептеуге қабылданатын ай сайынғы табыс Республикалық бюджет туралы Заңда белгіленген ең төменгі еңбекақының он еселенген мөлшерінен артық болмауы керек. 210.00.021 IV жолы 210.00.021 І, 210.00.021 II жəне 210.00.021 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін шетелдіктердің немесе азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 2) 210.00.022 І, 210.00.022 ІІ жəне 210.00.022 ІІІ жолдары Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес айқындалатын, есепті тоқсанның əрбір айында əлеуметтік аударымдардың сомасын көрсетуге арналған. 210.00.022 IV жолы 210.00.022 І, 210.00.022 II жəне 210.00.022 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін əлеуметтік аударымдардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 3) 210.00.023, 210.00.024 жолдары салық агентінің құрылымдық бөлімшелері болған жағдайда толтырылады; 4) 210.00.023 І, 210.00.023 II жəне 210.00.023 III жолдары есепті тоқсанның əрбір айында бас ұйым бойынша əлеуметтік аударымдардың сомасын көрсетуге арналған. 210.00.023 IV жолы 210.00.023 І, 210.00.023 II жəне 210.00.023 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін əлеуметтік аударымдардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 5) 210.00.024 І, 210.00.024 II жəне 210.00.024 III жолдары 210.02 барлық нысандары бойынша 210.02.004 І, 210.02.004 II, 210.02.004 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсанның əрбір айында филиалдар/өкілдіктер бойынша əлеуметтік аударымдардың сомасын көрсетуге арналған. 210.00.024 IV жолы 210.00.024 І, 210.00.024 II жəне 210.00.024 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін əлеуметтік аударымдардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 22. «Салық агентінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық агентінің атауы» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; Егер декларацияны дара кəсіпкер, адвокат, жеке нотариус табыс етсе, жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес сенімгерлікпен басқарушының немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Декларацияның салық органына табыс етілген күні көрсетіледі; 3) жеке табыс салығы жəне əлеуметтік салық бойынша бенефициар салық органының коды. Салық агентінің тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша бенефициар салық органының коды. Салық агентінің орналасқан (тұрғылықты) жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 5) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған лауазымды адамның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 6) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларацияны табыс етілген күні көрсетіледі; 7) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 8) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе басқа байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. «Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан жеке табыс салығын есептеу» 210.01-нысанын жасау 23. Бұл нысан салық агентінің шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан жеке табыс салығының сомасын есептеуіне арналған. Нысан шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға қатысты табыс етіледі. 24. «Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан жеке табыс салығын есептеу» деген бөлімде: 1) А бағанда кезекті реттік нөмірі қойылады; 2) В бағанда есепті тоқсанда табыстар есептелген, төленген шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың тегі, аты-жөні көрсетіледі; 3) С бағанда шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың салық төлеушілерді тіркеу нөмірлері көрсетіледі; 4) D бағанда шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың жеке сəйкестендіру нөмірлері көрсетіледі. Жолдар Ұлттық тізілімдері туралы Заңға сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың жеке сəйкестендіру нөмірлері болған кезде толтырылуы тиіс; 5) Е бағанында резиденттік белгісі көрсетіледі «1» - резидент, «2» - резидент емес; 6) F бағанында осы Қағидалардың 30-тармағына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың резиденттік елінің коды көрсетіледі; 7) G бағанында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі. Осы баған шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың салықтық тіркеу нөмірі болған кезде толтырылады; 8) Н бағанында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың жеке басын куəландыратын құжат түрінің коды, сондай-ақ осындай құжаттың нөмірі мен берілген күні көрсетіледі; Декларацияны толтырған кезде шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың жеке басын куəландыратын құжат түрлерінің мынадай кодтарын пайдалану қажет: 01 – шетел азаматының төлқұжаты; 02 – шетел азаматының жеке куəлігі; 03 – теңізшінің төлқұжаты;

04 – ықтиярхаты; 05 – басқа да кұжаттар. 9) І бағанында осы Қағидалардың 29-тармағына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленетін табыс түрінің коды көрсетіледі; 10) J бағанында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес халықаралық шарт түрінің коды көрсетіледі, осыған сəйкес N бағанында көрсетілген табысқа қатысты, Салық кодексінде белгіленген тəртіптен ерекшеленетін салық салу тəртібі қарастырылған; 11) К бағанында егер салық агенті J бағанында халықаралық шарт түрінің кодын 22 «Өзге де халықаралық шарттар (келісімдер, конвенциялар)» деп көрсеткен жағдайда толтырылуға жататын халықаралық шарттың атауы көрсетіледі; 12) L бағанында осы Қағидалардың 30-тармағына сəйкес халықаралық шарт жасасқан елдің коды көрсетіледі. Баған, егер салық төлеуші мемлекетаралық немесе үкіметаралық шарттың ережелерін қолданған жағдайда толтырылады; 13) М бағанында халықаралық шартта немесе Салық кодексінің 194, 158-баптарында белгіленген төлем көзінен ұсталатын табыс салығының ставкасы көрсетіледі; 14) N бағанында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға есептелген табыстар, оның ішінде материалдық пайда түрінде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес жұмыс берушімен жасасқан азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша алынған табыстарды, оның ішінде Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 24) тармақшасында көрсетілген табыстарды қоспағанда, Салық кодексі 156-бабында көрсетілген табыстарды қоса алғанда, қызметкердің жұмыс берушіден ақшалай немесе заттай нысанда алған табыстары көрсетіледі. 15) О бағанында Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында белгіленген салықтық шегерім көрсетіледі; 16) Р бағанында Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан есептелген жəне Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес шегерімге жатқызылатын міндетті зейнетақы жарналары көрсетіледі; 17) Q бағанында Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар өз пайдасына енгізетін жəне Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сəйкес шегерімге жатқызылатын ерікті зейнетақы жарналары көрсетіледі; 18) R бағанында жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар өз пайдасына енгізген жəне Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағының 4) тармақшасына сəйкес шегерімге жатқызылатын сақтандыру сыйлықақыларының сомалары көрсетіледі; 19) S бағанында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасы туралы заңнамасына сəйкес Қазақстан Республикасының аумағында тұрғын үй жағдайын жақсарту жөнiндегi iс-шараларды жүргiзуге тұрғын үй құрылыс жинақ банктерiнен алған қарыздары бойынша сыйақыны өтеуге бағытталған жəне Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағы 5) тармақшасына сəйкес шегерімге жатқызылатын сомалар көрсетіледі; 20) Т бағанында Салық кодексі 166-бабы 6-тармағына сəйкес белгіленген мөлшерде жəне шарттарда медициналық қызметтерге (косметологиялық қызмет көрсетулерден басқа) ақы төлеуге жұмсалатын жəне Салық кодексінің 166-бабы 1-тармағы 5) тармақшасына сəйкес шегерімге жатқызылатын шығыстар көрсетіледі; 21) U бағанында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 24) тармақшасында көрсетілген табыстарын қоспағанда, Салық кодексінің 156-бабына сəйкес салық салуға жатпайтын табыстары көрсетіледі; 22) V бағанында есепті тоқсан үшін шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан есептелген жеке табыс салығының сомалары көрсетіледі; 23) W бағанында Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 24) тармақшасында көрсетілген табыстарды қоспағанда, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға салық кезеңінде төленген табыстар көрсетіледі; 24) Х бағанында міндетті зейнетақы жарналарын жəне Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 24) тармақшасында көрсетілген табыстарды қоспағанда, Салық кодексінің 357-бабы 3-тармағына сəйкес əлеуметтік салық салынбайтын табыстар көрсетіледі; 25) Y бағанында əлеуметтік салық салынатын табыстардың барлығы көрсетіледі. Y бағаны жолдарының шамасы (N – X – P) формуласы бойынша анықталады; 26) Z бағанында есепті тоқсан үшін шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табыстарынан есептелген əлеуметтік салықтың сомасы көрсетіледі; 27) AA бағанында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес айқындалатын, əлеуметтік аударымдар есептелетін жұмыс берушінің шығыстары көрсетіледі; 28) AB бағанда Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес есептелген əлеуметтік аударымдардың сомасы көрсетіледі. N бағанының 00000001 қорытынды жолының шамасы 210.00.001 IV жолына көшіріледі. W бағанының 00000001 қорытынды жолының шамасы 210.00.004 IV жолына көшіріледі. V бағанының 00000001 қорытынды жолының шамасы 210.00.002 IV жолына көшіріледі. 3. «Құрылымдық бөлімше бойынша жеке табыс салығы мен əлеуметтік салық сомасын есептеу» - 210.02-нысанын жасау 25. Бұл нысан салық агенті заңды тұлғаның филиал/өкілдік бойынша төлеуге жататын жеке табыс салығының, əлеуметтік салықтың, міндетті зейнетақы жарналарының, əлеуметтік аударымдардың сомаларын есептеуіне арналған. Нысанды заңды тұлға Салық кодексінің 161, 162, 362, 364-баптарына сəйкес əрбір филиал/өкілдік бойынша жасайды. 26. «Салық агенті туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған жағдайда жолда сенімгерлікпен басқарушы салық төлеушінің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 2) БСН – салық төлеушінің бизнес-сəйкестендіру нөмірі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған жағдайда жолда сенімгерлікпен басқарушы салық төлеушінің бизнес-сəйкестендіру нөмірі көрсетіледі; 3) салық агентінің атауы. Құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі; 4) салық агентінің тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды. Заңды тұлғаның тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 5) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (тоқсан, жыл) – есепті салық кезеңдері кіретін тоқсан (араб сандарымен көрсетіледі); 6) түрі. Декларацияны Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызу ескеріле отырып, тиісті торкөздер белгіленеді; 7) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген Декларация түрі табыс етілген жағдайда толтырылады; 8) филиалдың/өкілдіктің СТН-і – салық төлеуші филиалдың/өкілдіктің тіркеу нөмірі; 9) БСН – филиалдың/өкілдіктің бизнес-сəйкестендіру нөмірі; 10) филиалдың/өкілдіктің атауы. Құрылтай құжаттарына сəйкес филиалдың/өкілдіктің атауы көрсетіледі; 11) филиалдың/өкілдіктің тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды. Филиалдың/өкілдіктің тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 27. «Есептік көрсеткіштер» деген бөлімде: 1) 210.02.001 І, 210.02.001 ІІ жəне 210.02.001 ІІІ жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне филиал/өкілдік бойынша бюджетке аударылуға тиіс жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған. 210.02.001 IV жолы 210.02.001 І, 210.02.001 II жəне 210.02.001 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 2) 210.02.002 І, 210.02.002 ІІ жəне 210.02.002 ІІІ жолдары Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне есепті тоқсанның əрбір айында филиал/өкілдік бойынша жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасын көрсетуге арналған. 210.02.002 IV жолы 210.02.002 І, 210.02.002 II жəне 210.02.002 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін міндетті зейнетақы жарналарының қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 3) 210.02.003 І, 210.02.003 ІІ, 210.02.003 ІІІ жолдары есепті тоқсанның əрбір айы үшін филиал/ өкілдік бойынша есептелген əлеуметтік салықтың сомасын көрсетуге арналған. 210.02.003 IV жолы 210.02.003 І, 210.02.003 II жəне 210.02.003 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін салықтың қорытынды сомасын көрсетуге арналған; 4) 210.02.004 І, 210.02.004 ІІ, 210.02.004 ІІІ жолдары Мндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес айқындалған есепті тоқсанның əрбір айы үшін филиал/өкілдік бойынша əлеуметтік аударымдардың сомасын көрсетуге арналған. 210.02.004 IV жолы 210.02.004 І, 210.02.004 II жəне 210.02.004 III жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, есепті тоқсан үшін əлеуметтік аударымдардың қорытынды сомасын көрсетуге арналған. 28. «Салық агентінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық агентінің атауы» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде мүлікті сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес сенімгерлікпен басқарушының немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. 2) тапсырылған күн. 210.02-нысанының салық органына тапсырылған күні көрсетіледі; 3) жеке табыс салығы жəне əлеуметтік салық бойынша бенефициар салық органының коды. Филиалдың/өкілдіктің тіркеу есебінің орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша бенефициар салық органының коды. Филиалдың/өкілдіктің орналасқан (тұрғылықты) жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 5) «Нысанды қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» деген жолда 210.02-нысанын қабылдаған лауазымды адамның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 6) қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес 210.02-нысаны табыс етілген күн көрсетіледі; 7) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген 210.02-нысанының тіркеу нөмірі көрсетіледі; 8) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 5. Табыс түрлерінің, елдердің жəне халықаралық шарттардың кодтары 29. Декларация толтыру кезінде мынадай Қазақстан Республикасындағы көздерден табыс түрлерін кодтауды пайдалану керек: 1010 – Қазақстан Республикасының аумағында тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1011 – сыртқы сауда қызметін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасындағы, одан тысқары жерлердегі тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1020 – Қазақстан Республикасының аумағында жұмыстарды орындаудан, қызметтер көрсетуден түскен табыстар; 1021 – Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде басқарушылық, қаржылық (сақтандыру жəне (немесе) қайта сақтандыру жөніндегі қызметтерді қоспағанда), консультациялық, аудиторлық, заң (соттарда, төрелік сотта немесе аралық сотта өкілдік ету жəне құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі қызметтерді, сондай-ақ нотариаттық қызметтерді қоспағанда) қызметтерін көрсетуден түсетін табыстар; 1030 – Қазақстан Республикасының Үкіметі Салық кодексінiң 224-бабына сəйкес айқындайтын жеңілдікті салық салынатын мемлекетте тiркелген тұлғаның жұмыстарды орындаудың, қызметтерді көрсетудiң нақты орындалған, көрсетiлген жерiне қарамастан, оларды орындаудан, көрсетуден түсетiн табыстары, сондай-ақ осы бапта белгiленген өзге де табыстары; 1040 – Қазақстан Республикасының аумағындағы мүлiкке құқық немесе мүлiкпен жасалатын мəмiлелер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1041 – Қазақстан Республикасының аумағындағы, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1042 – резидент шығарған бағалы қағаздарды, сондай-ақ Қазақстан Республикасында орналасқан резидент заңды тұлғаның, консорциумның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1043 – егер резидент емес заңды тұлғаның мұндай акциялары, қатысу үлестерi немесе активтерi құнының 50 жəне одан да көп пайызын Қазақстан Республикасындағы мүлiк құрайтын болса, резидент емес шығарған акцияларды, сондай-ақ резидент емес заңды тұлғаның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1050 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - резидентке борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1051 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емеске борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1060 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - резиденттен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1061 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1070 – бұрын негізсіз ұсталған айыппұлдардың бюджетке қайтарылғандарынан басқа, тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) жəне санкциялардың басқа да түрлері; 1080 – резидент заңды тұлғадан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1081 – Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес құрылған пайлық инвестициялық қорлардан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1090 – мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын резидент емес үшін Қазақстан Республикасында салық міндеттемелерін орындау жүктелмеген сенімгерлікпен басқарушы-резиденттен мүлікті сенімгерлікпен басқаруды тағайындау туралы акт бойынша алынған табыстар; 1100 – борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақыларды қоспағанда, сыйақылар нысанындағы табыстар; 1101 – эмитенттен алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақылар нысанындағы табыстар; 1120 – роялти нысанындағы табыстар; 1130 – Қазақстан Республикасында орналасқан мүлікті жалға беруден түсетін табыстар; 1140 – Қазақстан Республикасында орналасқан жылжымайтын мүліктен алынатын табыстар; 1150 – Қазақстан Республикасында туындайтын тəуекелдерді сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 1151 – Қазақстан Республикасында туындайтын тəуекелдерді қайта сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 1160 – халықаралық тасымалдарда қызметтерді көрсетуден түсетін табыстар;

1161 – Қазақстан Республикасы ішінде көліктік қызмет көрсетуден түсетін табыстар; 1162 – теңіз тасымалы шартында (келісімшартта) көзделген сталиялық уақыттан тыс тиеу-түсіру операцияларында кеменің бос тұрып қалғаны үшін төлем түріндегі табыс; 1170 – Қазақстан Республикасының аумағындағы құбырларды, электр беру желілерін, оптикалық-талшықты байланыс желілерін пайдаланудан түсетін табыстар; 1180 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидентпен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1181 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидент емеспен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1190 – өздерiне резидентке қатысты жүктелген басқарушылық мiндеттердi орындауға байланысты, мұндай мiндеттердi нақты орындайтын жерiне қарамастан, басшының гонорарлары жəне (немесе) басқару органының (директорлар кеңесiнiң немесе өзге де органның) мүшелерi алатын өзге де төлемдер; 1200 – жұмыс беруші болып табылатын резиденттің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1201 – жұмыс беруші болып табылатын резидент еместің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1210 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс берушіден алған материалдық пайда түріндегі Қазақстан Республикасындағы қызметінен түсетін табыстары; 1211 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылмайтын тұлғадан алған материалдық пайда түріндегі табыстары; 1220 – резидент жинақтаушы зейнетақы қорлары жүзеге асыратын зейнетақы төлемдері; 1230 – қалайша жəне кімге төлем жүргізілетініне қарамастан, мəдениет жəне өнер қызметкеріне: театр, кино артистеріне, радио, теледидар қызметкеріне, музыкантқа, суретшіге, спортшыға Қазақстан Республикасындағы қызметтен төленетін табыстар; 1240 –резидент төлейтін ұтыстар; 1241 – егер ұтысты төлеу осындай тұрақты мекеменің қызметіне байланысты болса, Қазақстан Республикасында тұрақты мекемесі бар резидент емес төлейтін ұтыстар; 1250 – Қазақстан Республикасында тəуелсіз жеке (кəсіби) қызмет көрсетуден алынған табыстар; 1260 – резидент емес жеке тұлғаның резидент жеке тұлғадан өтеусіз алынған мүлкін қоспағанда, өтеусіз алынған немесе мұраға қалдырылған мүлік, оның ішінде жұмыстар, қызметтер түріндегі табыстары; 1270 – туынды қаржылық құралдар бойынша табыстар; 1280 – міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыс; 1290 – күмəнді міндеттемелер бойынша табыс; 1300 – банктердің жəне лицензия негізінде банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құрылған провизияларының (резервтерінің) мөлшерлерін азайтудан түсетін табыс; 1310 – сақтандыру, қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымдары құрған сақтандыру резервтерін азайтудан түсетін табыс; 1320 – талап ету құқығын басқаға беруден түсетін табыс; 1330 – кəсіпкерлік қызметті шектеуге немесе тоқтатуға келісім бергені үшін алған табыс; 1340 – тіркелген активтердің шығып қалуынан түсетін табыс; 1350 – табиғи ресурстарды геологиялық зерттеуге жəне өндіруге дайындық жұмыстарына арналған шығыстарды, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да шығыстарын түзетуден түсетін табыс; 1360 – кен орындарын əзірлеу салдарын жою қорына аударымдар сомасының кен орындарын əзірлеу салдарын жою жөніндегі іс жүзіндегі шығыстар сомасынан асып кетуінен түсетін табыс; 1370 – бірлескен қызметті жүзеге асырудан түсетін табыс; 1380 - егер бұрын бұл сома шегерімге жатқызылмаса, негізсіз ұсталып, бюджеттен қайтарылған айыппұлдардан басқа, таңылған немесе борышкер таныған айыппұлдар, өсімпұлдар жəне басқа санкция түрлері; 1390 – бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар; 1400 – өтеусіз алынған мүлік түріндегі табыс; 1410 – дивидендтер; 1420 – депозит, борыштық бағалы қағаз, вексель бойынша сыйақылар, ислам жалдау сертификаты; 1430 – оң бағамдық айырма сомасының теріс бағамдық айырма сомасынан асып кетуі. Бағамдық айырма сомасы халықаралық қаржылық есептiлiк стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп жəне қаржылық есептiлiк туралы Заңнамасының талаптарына сəйкес айқындалады; 1440 – ұтыстар; 1450 – əлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған табыс; 1460 – кəсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатудан түсетін табыс; 1470 – сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы алатын (алынуға жататын), мүлікті сенімгерлікпен басқарудан түсетін таза табыс; 1480 – ислам банкінде орналастырылған инвестициялық депозит бойынша табыс; 1490 – 1010 – 1480 табыс кодтарында көрсетілмеген басқа да табыстар. 30. Ел кодын толтыру кезінде «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 22 «Əлем елдерінің жіктеуіші»–қосымшасына сəйкес елдерді кодтауды пайдалану қажет. 31. Декларацияны толтыру кезінде халықаралық шарт (келісім) түрлерінің мынадай кодталуын пайдалану керек: 01 – Табыс пен капиталға қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық төлеуден жалтаруға жол бермеу туралы конвенция; 02 – Ислам Даму Банкінің құрылтай шарты; 03 – Орталық Азия аймақтық экологиялық орталығы жұмысының жағдайлары жөніндегі келісім; 04 – Азия Даму Банкінің құрылтай шарты; 05 – Жаңа Үкіметтік ғимараттың құрылысы жобасына грантты пайдалану бойынша келісім; 06 – Қаржылық ынтымақтастық туралы келісім; 07 – Өзара түсіністік туралы меморандум; 08 – Континентаралық баллистикалық ракеталардың шахталық ұшыру қондырғыларын, апатты жағдайлардың салдарын жоюға жəне ядролық қарудың таралуына жол бермеуге қатысты келісім; 09 – Халықаралық Қайта құру жəне Даму банкінің келісімі; 10 – Халықаралық валюталық қордың келісімі; 11 – Халықаралық қаржылық корпорацияның келісімі; 12 – Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі конвенция; 13 – Еуропалық Қайта құру жəне Даму банкін құру туралы; 14 – Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясы; 15 – Орталық Азия университетін құру жөніндегі шарт; 16 – Инвестициялар кепілдігінің көп жақты агенттігін құру туралы; 17 – «Нұр-Мүбəрак» ислам мəдениетінің Египет университеті туралы келісім; 18 – Əуе қатынасы туралы келісім; 19 – «Агросервистік қызметті қолдау» жобасын дайындауға арналған Халықаралық Қайта құру жəне Даму Банкінің грантын беру туралы келісім; 20 – «Қазақстан Республикасында ауылдық елді мекендерді сумен жабдықтау» жобасын жүзеге асыру үшін Жапония Yкіметінің грантын тарту туралы ноталар алмасу нысанындағы келісім; 21 – Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың артықшылықтары мен иммунитеттері туралы конвенция; 22 – Өзге де халықаралық шарттар (келісімдер, конвенциялар).

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 13-бетте).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Жеке табыс салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (220.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жеке табыс салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (220.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық Кодексі), «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Енгізу туралы Заң) сəйкес əзірленген жəне жеке табыс салығын есептеуге арналған жеке табыс салығы бойынша салық есептілігі нысанын (декларацияны) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны Салық кодексінің 20-тарауы 183-бабына, 21-тарауына сəйкес жалпыға бірдей белгіленген тəртіппен салықтарды есептеуді жəне төлеуді жүзеге асыратын жеке тұлғалар – дара кəсіпкерлер, сондай-ақ Салық кодексінің 7-бөліміне сəйкес резидент емес жеке тұлғалар жасайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (220-нысан) жəне салық міндеттемесінің есептелуі туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (220.01-ден 220.04-ке дейінгі нысандар) тұрады. 3. Декларация толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар декларациядағы тиісті көрсеткіштерді көрсетуді талап ететін жолдарды толтыру кезінде міндетті тəртіпте жасалады. 6. Декларацияға қосымшалар оларда көрсетілуі тиіс деректер болмаған кезде жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшалардың парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларацияны жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара не көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – нысандар Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда өзінің атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не оның өкілінің мөрімен куəландырылуға тиіс. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – нысандар екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен бірге салық органына қайтарылады; 2) пошта арқылы хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе байланыстың өзге ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші (салық агенті) салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылдағаны немесе қабылдамағаны туралы хабарлама алады. 13. Қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөліміндегі көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заң 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірі; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заң 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтырылуы тиіс. 2. Декларацияны жасау (220.00-нысан) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі;

2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі); 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 4) салық төлеушінің атауы. Жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы жасаған кезде жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның түрі. Тиісті торкөздер декларацияны Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызу ескеріле отырып белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген декларация түрі табыс етілген жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөз, егер салық төлеуші А немесе В жолында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді; 8) валюта коды. Осы Қағидалардың 30-тармағына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 9) табыс етілген қосымшалар. Салық төлеуші табыс еткен декларацияға қосымшалардың нөмірі белгіленеді; 10) резиденттік белгісі: А торкөзін Қазақстан Республикасының резидент салық төлеушісі белгілейді; В торкөзін Қазақстан Республикасының резидент емес салық төлеушісі белгілейді; 11) резиденттік елінің коды мен салықтық тіркеу нөмірі; Егер декларацияны Қазақстан Республикасының резидент емес салық төлеушісі жасаған жағдайда толтырылады, бұл ретте: А жолында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес резидент еместің резиденттік елінің коды көрсетіледі; В жолында резидент еместің резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі. 12) Қазақстан Республикасы шегінен тыс жерлерде тұрақты мекемесінің болуы. Торкөзді Қазақстан Республикасы шегінен тыс тұрақты мекемесі бар Қазақстан Республикасының резиденті толтырады. 16. «Салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкердің табысы» деген бөлімде: 1) 220.00.001 жолында Салық кодексінің 86-бабына сəйкес айқындалатын өткізуден түскен табыс сомасы көрсетіледі; 2) 220.00.002 жолында Салық кодексінің 87-бабына сəйкес айқындалатын құн өсімінен түскен табыс сомасы көрсетіледі; 3) 220.00.003 жолында Салық кодексіне сəйкес салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкердің табысына кіретін салық төлеушінің өзге де табыстары көрсетіледі; 4) 220.00.004 жолында 220.00.001-ден 220.00.003-ке дейінгі жолдарының сомасы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкер табысының жалпы сомасы көрсетіледі; 5) 220.00.005 жолында Салық кодексінің 99-бабы 1-тармағына сəйкес жүзеге асырылатын салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкер табысын түзету сомасы көрсетіледі; 6) 220.00.006 жолында Салық кодексінің 99-бабы 2-тармағына сəйкес жүзеге асырылатын салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкер табысын түзету сомасы көрсетіледі; 7) 220.00.007 жолында Салық кодексінің 156-бабына сəйкес салық салуға жатпайтын табыстардың жалпы сомасы көрсетіледі; 8) 220.00.008 жолында салық салуға жатпайтын табыстарды жəне түзетулерді есепке ала отырып, 220.00.004, 220.00.005, 220.00.007 жолдарының айырмасы (220.00.004 – 220.00.005 – 220.00.007), 220.00.006 жолына ұлғайту (егер осы жолдың мəні оң болса) немесе 220.00.006 жолына азайту (егер осы жолдың мəні теріс болса) (220.00.004 – 220.00.005) +(-) (220.00.006 – 220.00.007) ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін жиынтықпен алынған дара кəсіпкердің табысы көрсетіледі. 17. «Шегерімдер» деген бөлімде: 1) 220.00.009 жолында Салық кодексінің 100-бабы 1-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын өткізілген (пайдаланылған) тауарлардың өзіндік құны, сатып алынған жұмыстардың, қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі. 220.00.009 I – 220.00.009 II + 220.00.009 III + 220.00.009 IV + 220.00.009 V – 220.00.009 VI – 220.00.009 VII – 220.00.009 VIII – 220.00.009 IX ретінде айқындалады; 220.00.009 I жолында салық кезеңінің басына тауарлардың, шикізаттардың, материалдардың (оның ішінде сатып алынатын жартылай фабрикаттар мен жинақталатын бұйымдар, конструкциялар мен бөлшектер, отын, қосалқы бөлшектер жəне тағы басқалары) (бұдан əрі – ТМҚ) теңгерімдік құны көрсетіледі. Бастапқы декларацияда аталған жол салық кезеңінің басына бухгалтерлік теңгерім бойынша айқындалған деректерге сəйкес толтырылады. Өзінің бастапқы декларациясын табыс ететін салық төлеушіде салық кезеңінің басында ТМҚ болмауы мүмкін; 220.00.009 II жолы салық кезеңінің соңына бухгалтерлік теңгерім деректеріне сəйкес толтырылады. Салық кезеңінің ішінде салық төлеуші табыс ететін тарату декларациясында 220.00.009 II жолы тиісті салық кезеңінің соңына бухгалтерлік есеп деректерінің негізінде толтырылады; 220.00.009 III жолында: салық кезеңінің ішінде келіп түскен, оның ішінде сатып алынған, өтеусіз алынған, бірігу жолымен қайта ұйымдастыру нəтижесінде алынған, жарғылық капиталға салым ретінде алынған, сондай-ақ өзге де негіздер бойынша келіп түскен ТМҚ; тараптас ұйымдар, дара кəсіпкерлер, жеке нотариустар, адвокаттар орындаған жұмыстар мен көрсеткен қызметтердің құны көрсетіледі. 220.00.009 III А жəне 220.00.009 III В жолдары мəндерінің қосындысымен (220.00.009 III А + 220.00.009 III В жолдары) айқындалады: 220.00.009 III А жолында салық төлеуші есепті салық кезеңі ішінде сатып алған, өтеусіз алған ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 220.00.009 III B жолында қаржылық қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III C жолында жарнамалық қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III D жолында консультациялық қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III Е жолында маркетингтік қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III F жолында дизайнерлік қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III G жолында инжинирингтік қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі; 220.00.009 III Н жолында өзге де жұмыстар мен қызмет көрсетулерді сатып алуға жұмсалған шығыстар көрсетіледі; 220.00.009 III B жолында есепті салық кезеңі ішінде сатып алынған өзге де жұмыстар мен қызмет көрсетулердің құны көрсетіледі. Бұл жолға декларацияның 220.00.010-нан 220.00.017-ге дейінгі жолдары, декларацияның 220.00.024 жолдары бойынша шегерімге жатқызылатын сатып алынған жұмыстар, қызметтер көрсетулер бойынша шығыстардың сомасы қосылмайды; 220.00.009 IV жолында Салық кодексінің 155-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында беліленген тəуліктік мөлшерінің асып кетуін білдіретін қызметтік іссапарлар кезіндегі өтемақы сомаларын; тіркелген активтердің, преференциялар объектілерінің, амортизацияға жатпайтын активтердің бастапқы құнына енетін қызметкерлер табыстарын; Салық кодексінің 122-бабына сəйкес кейінгі шығыстар деп танылған қызметкерлер табыстарын қоспағанда, Салық кодексінің 110-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын қызметкерлердің есептелген табыстары мен жеке тұлғаларға өзге де төлемдер бойынша шығыстары көрсетіледі; 220.00.009 V жолында алдыңғы салық кезеңдерінде алдағы кезеңдердің шығыстары деп танылған жəне есепті салық кезеңінде шегерімдерге жатқызылатын жұмыстар мен қызмет көрсету құны, ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 220.00.009 VI жолында тіркелген активтер, жалға алынған негізгі құралдар бойынша кейінгі шығыстар деп танылатын жұмыстар мен қызмет көрсетулердің нақты құны, ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 220.00.009 VII жұмыстар мен қызмет көрсетулердің нақты құны, тіркелген активтердің, преференция объектілерінің, амортизацияға жатпайтын активтердің бастапқы құнына енетін ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 220.00.009 VIII жолында 220.00.009 VII жолы бойынша көрсетілетін құнды қоспағанда, Салық кодексінің 115-бабының негізінде шегерімдерге жатқызылмайтын жұмыстар мен қызметтердің нақты құны, ТМҚ өзіндік құны, сондай-ақ Салық кодексіне сəйкес шегерімдерге жатқызылмайтын ТМҚ табиғи кему сомасы. Бұдан басқа, аталған жол бойынша декларацияның 220.00.010-нан 220.00.017-ге дейінгі жолдар, 220.00.024 жолдары бойынша шегерімге жататын ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 220.00.009 ІX жолында есепті салық кезеңінде алдағы кезеңдердің шығыстары деп танылған жəне кейінгі салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылатын жұмыстар мен қызмет көрсетулердің құны, ТМҚ өзіндік құны көрсетіледі; 2) 220.00.010 жолында Салық кодексінің 100-бабы 6-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын айыппұлдардың, өсімпұлдардың, тұрақсыздық айыптарының жалпы сомасы көрсетіледі; 3) 220.00.011 жолында Салық кодексінің 100-бабы 12-тармағында белгіленген негіздер бойынша шегерімге жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 4) 220.00.012 жолында Салық кодексінің 100-бабы 14-1-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын салық төлеушінің есептелген Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына əлеуметтік аударымдар бойынша шығыстар сомасы көрсетіледі; 5) 220.00.013 жолында Салық кодексінің 103-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын сыйақылар бойынша шегерімдер сомасы көрсетіледі; 6) 220.00.014 жолында Салық кодексінің 102-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын өкілдік шығыстардың сомасы көрсетіледі; 7) 220.00.015 жолында Салық кодексінің 105-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын күмəнді талаптар сомасы көрсетіледі; 8) 220.00.016 жолында Салық кодексінің 114-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасы көрсетіледі; 9) 220.00.017 жолында Салық кодексінің 116-122-баптарына сəйкес айқындалатын, тіркелген активтер мен жалға берілген негізгі құралдар бойынша шегерімдердің сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 220.04.011 жəне 220.04.012 жолдарының сомасы көшіріледі. 10) 220.00.018 жолында табыс есептелетін Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі жалақы мөлшерінің сомасы көрсетіледі. Бір жыл ішіндегі салық шегерімінің жалпы сомасы Салық кодексінің 157-бабында белгіленген салық салынбайтын жылдық жиынтық табыстың мөлшерінің сомасынан аспауға тиіс; 11) 220.00.019 жолында «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 1997 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңында белгiленген мөлшердегі мiндеттi зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі; 12) 220.00.020 жолында өз пайдасына енгiзілетін ерiктi зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі; 13) 220.00.021 жолында жеке тұлғаның жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша өз пайдасына енгiзетiн сақтандыру сыйлықақыларының сомасы көрсетіледі; 14) 220.00.022 жолында Қазақстан Республикасының резидентi жеке тұлғаның Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасы туралы заңнамасына сəйкес Қазақстан Республикасының аумағында тұрғын үй жағдайын жақсарту жөнiндегi iс-шараларды жүргiзуге тұрғын үй құрылыс жинақ банктерiнен алған қарыздары бойынша сыйақыны өтеуге бағытталған сомалар көрсетіледі; 15) 220.00.023 жолында Салық кодексінің 166-бабы 6-тармағында белгіленген мөлшерде жəне шарттарда медициналық қызметтерге (косметологиялық қызмет көрсетулерден басқа) ақы төлеуге жұмсалатын шығыстар сомасы көрсетіледі; 16) 220.00.024 жолында Салық кодексіне сəйкес шегерімге жататын өзге де шығыстар сомасы көрсетіледі; 17) 220.00.025 жолында 220.00.009-дан 220.00.024-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалатын шегерімге жататын жалпы сома көрсетіледі. 18. «Салық кодексіне сəйкес табыстар мен шегерімдерді түзету» деген бөлімде: 1) 220.00.026 жолында Салық кодексінің 131, 132-баптарына сəйкес айқындалатын табыстар мен шегерімдерді түзетудің жалпы сомасы көрсетіледі. 220.00.026 I жəне 220.00.026 II жолдарының сомасы (220.00.026 I + 220.00.026 II) ретінде айқындалады: 2) 220.00.026 I жолында Салық кодексінің 131, 132-баптарына сəйкес айқындалатын табыстарды түзету сомасы көрсетіледі; 3) 220.00.026 II Салық кодексінің 131, 132-баптарына сəйкес айқындалатын шегерімдерді түзету сомасы көрсетіледі. 19. «Трансферттік баға белгілеу туралы» 2008 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Трансферттік баға белгілеу туралы Заң) сəйкес табыстар мен шегерімдерді түзету» деген бөлімде: 1) 220.00.027 жолында Трансферттік баға белгілеу туралы Заңға сəйкес айқындалатын табыстарды түзету сомасы көрсетіледі; 2) 220.00.028 жолында Трансферттік баға белгілеу туралы Заңға сəйкес айқындалатын шегерімдерді түзету сомасы көрсетіледі. 20. «Дара кəсіпкердің салық салынатын табысының есебі» деген бөлімде: 1) 220.00.029 жолында дара кəсіпкердің салық салынатын табысы (залал) көрсетіледі. 220.00.008 – 220.00.025 + 220.00.026 + 220.00.027 - 220.00.028 ретінде айқындалады; 2) 220.00.030 жолында резидент салық төлеуші Қазақстан Республикасынан тыс көздерден алған табыстардың сомасы көрсетіледі. 220.00.030 жолы анықтамалық сипатқа ие. Бұл жол өзіне 220.00.030 І жолын да қамтиды: 220.00.030 І жолында Салық кодексінің 224-бабына сəйкес айқындалатын салық салуда жеңілдігі бар елде алған табыстар көрсетіледі. Бұл жолға 220.03-нысаны І бағанының қорытынды мəні көшіріледі; 3) 220.00.031 жолында Салық кодексінің 2-бабы 5-тармағына сəйкес халықаралық шарттарға сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табыс сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 220.02-нысаны Е бағанының қорытынды мəні көшіріледі. 4) 220.00.032 жолында халықаралық салық салу ерекшелігі ескеріле отырып, дара кəсіпкердің салық салынатын табысының (залалының) сомасы көрсетіледі. Бұл ретте 220.00.030 I жолында көрсетілген сома дара кəсіпкердің салық салынатын табысына қосылуға жатады, салық салынатын табыс болмаған жағдайда, Қазақстан Республикасы резидентiнiң залалы азайтылады. 220.00.032 жолы 220.00.029 жəне 220.00.030 I жолдарының сомасы алу 220.00.031 жолы (220.00.029 + 220.00.030 I 220.00.031) ретінде айқындалады; 5) 220.00.033 жолында Салық кодексінің 137-бабы 1-тармағына сəйкес көшірілуі тиіс залал көрсетіледі. Егер 220.00.032 жолының теріс мəні болса, 220.00.033 жолы 220.00.032 жолының жəне 220.04.008 І жолы модулінің сомасы ретінде айқындалады. Егер 220.00.032 жолы оң мəнге ие болса, 220.00.033 жолына 220.04.008 I жолы көшіріледі; 6) 220.00.034 жолында Салық кодексінің 133-бабына сəйкес дара кəсіпкердің салық салынатын табысын кеміту сомасы көрсетіледі. 220.00.034 жолы 220.00.034 I жəне 220.00.034 II жолдарын өзіне қосады; 220.00.034 I жолында салық төлеуші Салық кодексінің 133-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сəйкес салық салынатын табысты кемітуге құқығы бар шығыстар көрсетіледі. 220.00.034 II жолында салық төлеуші Салық кодексінің 133-бабы 1-тармағы 3) тармақшасына сəйкес салық салынатын табысты кемітуге құқығы бар табыстар көрсетіледі; 7) 220.00.035 жолында Салық кодексінің 133-бабына сəйкес есептелген азайту ескерілген дара кəсіпкердің салық салынатын табысы көрсетіледі. 220.00.032 жəне 220.00.034 жолдарының айырмасы

(220.00.032 – 220.00.034) ретінде айқындалады. Егер 220.00.034 жолы 220.00.032 жолынан артық болса, 220.00.035 жолында нөл көрсетіледі; 8) 220.00.036 жолында алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілген залалдар көрсетіледі; 9) 220.00.037 жолында көшірілген залалдар ескерілген дара кəсіпкердің салық салынатын табысы көрсетіледі. Егер 220.00.035 жолында оң мəн көрсетілген жағдайда толтырылады. 220.00.035, 220.00.036 жолдарының айырмасы (220.00.035 – 220.00.036) ретінде айқындалады. Егер 220.00.036 жолы 220.00.035 жолынан артық болса, 220.00.037 жолында нөл көрсетіледі. 21. «Салық міндеттемесінің есебі» деген бөлімде: 1) 220.00.038 жолында Салық кодексінің 158-бабы 1-тармағына сəйкес жеке табыс салығының ставкасы пайызда көрсетіледі; 2) 220.00.039 жолында дара кəсіпкердің салық салынатын табысынан алынатын жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 220.00.037 жəне 220.00.038 жолдарының туындысы (220.00.037 х 220.00.038) ретінде айқындалады; 3) 220.00.040 жолында Салық кодексінің 139-бабы 1-тармағына сəйкес салық кезеңі үшін есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 220.00.039, 220.00.040 I, 220.00.040 II, 220.00.040 III, 220.00.040 IY жолдарының айырмасы (220.00.039– 220.00.040 I – 220.00.040 II – 220.00.040 III – 220.00.040 IY) ретінде айқындалады. Егер алынған айырма нөлден төмен болса, онда 220.00.040 I жолында нөл көрсетіледі; 4) 220.00.040 I жолында Салық кодексінің 223-бабына сəйкес Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде ескерілетін Қазақстан Республикасынан тыс төленген табысқа салықтардың немесе резидент салық төлеуші Қазақстан Республикасының шегінен тыс көздерден алған табыстарға соған ұқсас табыс салығы түрлерінің сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 220.03-нысаны R бағанының қорытынды мəні көшіріледі; 5) 220.00.040 II жолында Салық кодексінің 139-бабы 2-тармағына сəйкес бюджетке төленуі тиіс жеке табыс салығының сомасына кемітілетін салық кезеңінде ұтыс түріндегі табыстан төлем көзінен ұсталған жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 6) 220.00.040 III жолында сыйақы түріндегі табыстан төлем көзінен ұсталған жəне Салық кодексінің 139-бабы 3-тармағына сəйкес алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 7) 220.00.040 IV жолында Салық кодексінің 139-бабы 2-тармағына сəйкес бюджетке төленуі тиіс жеке табыс салығының сомасына кемітілетін сыйақы түріндегі табыстан салық кезеңінде төлем көзінен ұсталған жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 8) 220.00.041 жолында Салық Кодексінің 599-бабына сəйкес жеке табыс салығын төлеуді есебіне жүзеге асырылатын есепке жатқызулар сомаларын қоса алғанда, төленген салық сомасы көрсетіледі. Жеке табыс салығын төлеу Салық кодексінің 179-бабы 1-тармағына сəйкес айқындалады. 22. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушiнiң Т.А.Ə.» деген жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Декларация салық органына табыс етілген күн көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық төлеушінің орналасқан орны бойынша салық органының коды көрсетіледі. 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларацияны табыс ету күні көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. ҚҚС төлеушi болып табылмайтын салық төлеушiлердiң өткізілген тауарлар, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер бойынша шығыстары – 220.01-нысанын жасау 23. Бұл нысанды қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтын тұлғалар толтырады. Нысанда шегерімге жатқызылмайтындарды қоса алғанда, сатып алынған тауарлар (жұмыстар, қызметтер) туралы мəліметтер көрсетіледі. Осы нысандағы мəліметтер декларацияға жəне оған қосымшаларға көшірілмейді. 24. «Шығыстар» деген бөлімде: А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; В бағанында салық төлеуші контрагенттің тіркеу нөмірі көрсетіледі; С бағанында салық төлеуші контрагенттің бизнес-сəйкестендіру (жеке сəйкестендіру) нөмірі көрсетіледі; D бағанында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес резидент емес контрагенттің резиденттік елінің коды көрсетіледі; Е бағанында резидент емес контрагенттің резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі. Баған D бағанында резиденттік елінің коды көрсетілген кезде толтырылады; F бағанында шығыс түрлерінің коды көрсетіледі: 1 – қаржылық қызмет көрсетулер; 2 – жарнамалық қызмет көрсетулер; 3 – консультациялық қызмет көрсетулер; 4 – маркетингтік қызмет көрсетулер; 5 – дизайнерлік қызмет көрсетулер; 6 – инжинирингтік қызмет көрсетулер; 7 – өзгелері; G бағанында сатып алынған тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) құны көрсетіледі. 4. Халықаралық шартқа сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табыс – 220.02-нысанын жасау 25. Бұл нысан Қазақстан Республикасымен жасалған халықаралық шарттарға сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табысты айқындауға арналған. Салық кодексінің 2-бабы 5-тармағына сəйкес егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Салық кодексіндегі қамтылғандардан өзгеше ережелер қолданылса, онда Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттың ережелері қолданылады. 26. «Көрсеткіштер» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында оған сəйкес табысқа қатысты Салық кодексінде белгіленген тəртіптен ерекше салық салу тəртібі белгіленген осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес халықаралық шарт түрінің коды көрсетіледі; 3) С бағанында халықаралық шарттың атауы көрсетіледі; 4) D бағанында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес халықаралық шарт жасалған елдің коды көрсетіледі; 5) Е бағанында халықаралық шарт ережелеріне сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табыс көрсетіледі. 220.02-нысанының Е бағанының қорытынды мəні 220.00.031 жолына көшіріледі. 5. Шетелдік көздерден алынатын табыс, салық салуда жеңілдігі бар елдерде тіркелген немесе орналасқан компаниялардың пайдасы немесе пайдасының бір бөлігінің сомалары. Төленген шетел салығы мен есепке жатқызу сомасы – 220.03– нысанын жасау 27. Бұл нысан шетел көздерден алынған табыстарды, салық салуда жеңілдігі бар елдерде тіркелген немесе орналасқан компаниялардың пайдасы немесе пайдасының бір бөлігінің сомаларын, сондай-ақ Салық кодексінің 7-бөлімінде айқындалған халықаралық салық салу ерекшеліктеріне сəйкес төленген шетел салығы мен есепке жатқызу сомасын айқындауға арналған. 28. «Көрсеткіштер» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес елдің коды көрсетіледі. Осы бағанда резидент еместің резиденттік елінің коды (тұрақты мекемеге байланысты емес қызмет көрсетуден табыс алу жағдайында), немесе табыс көзі болып табылатын елдің коды (тұрақты мекеме арқылы қызмет көрсетуден табыс алу жағдайында), өзге жағдайларда салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген резидент еместің резиденттік елінің коды көрсетіледі; 3) С бағанында шетел мемлекетіндегі тұрақты мекеменің (тұрақты мекеме арқылы қызмет көрсетуден табыс алу жағдайында), немесе табыс төлейтін резидент еместің (тұрақты мекемеге байланысты емес қызмет көрсетуден табыс алу жағдайында), өзге жағдайларда салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген резидент еместің салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі; 4) D бағанында осы Қағидалардың 29-тармағына сəйкес резидент салық төлеуші тұрақты мекемеге байланысты емес шетел көздерінен алған табыс түрінің коды көрсетіледі; 5) Е бағанында осы Қағидалардың 30-тармағы 2) тармақшасына сəйкес табыс алу валютасының коды көрсетіледі; 6) F бағанында резидент салық төлеушінің салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген резидент еместің, өзге жағдайларда табысты төлейтін резидент еместің жарғылық капиталындағы қатысу үлесі пайыздарда көрсетіледі; 7) G бағанында салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген резидент емес заңды тұлғаның шоғырландырылған қаржы есептілігі бойынша айқындалған пайдасының жалпы сомасы шетел валютасында көрсетіледі; 8) Н бағанында резидент салық төлеушіге тиесілі, салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген резидент еместің пайдасының сомасы шетел валютасында көрсетіледі. 100 %-ға F жəне G бағандарының тиісті мəндерінің туындысына қатысы ретінде айқындалады ((F х G)/100%); 9) І бағанында Н бағанында көрсетілген, қайта есептеу жүргізілген күнге айырбастау валютасының нарықтық бағамы бойынша ұлттық валютада қайта есептелген пайда сомасы көрсетіледі; 10) J бағанында резидент салық төлеушінің тұрақты мекемеге байланысты емес шетел мемлекетіндегі көздерден есепке жазылған табыстарының сомасы шетел валютасында көрсетіледі; 11) K бағанында J бағанында көрсетілген қайта есептеу жүргізілген күнге айырбастау валютасының нарықтық бағамы бойынша ұлттық валютада қайта есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 12) L бағанында Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша есептелген шетел мемлекетіндегі тұрақты база (мекеме) арқылы қызметтен түскен салық салынатын табыс сомасы көрсетіледі; 13) M бағанында шетел мемлекетінің заңнамасы бойынша есептелген шетел мемлекетіндегі тұрақты база (мекеме) арқылы қызметтен түскен салық салынатын табыс сомасы көрсетіледі 14) N бағанында бағанында тиісті төлем көзі елінің заңнамасымен немесе халықаралық шартпен белгіленген табыс салығының ставкалары көрсетіледі; 15) O бағанында табыстарды төлем көзі елінде төленген табыс салығының сомасы көрсетіледі; 16) P бағанында Салық кодексінің 158-бабында белгіленген ставка қолданыла отырып, есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 17) Q бағанында Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде есепке жатқызылуы тиіс табыс салығының ставкалары көрсетіледі; 18) R бағанында Салық кодексінің 223-бабы ережелеріне сəйкес Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде есепке жатқызылуға тиісті шетел мемлекетіндегі көздерден алынатын табыстарға салынатын табыс салығының сомалары көрсетіледі. 220.03-нысанының А-дан І-ге дейінгі бағандар Салық кодексінің 224-бабына сəйкес толтырылады. 220.03-нысанының А–дан F–ке дейінгі, J–дан M–ге дейінгі бағандары Салық кодексінің 221-бабына сəйкес толтырылады. 220.03-нысанының А–дан F–ке дейінгі, J–дан R–ге дейінгі бағандар Салық кодексінің 223-бабына сəйкес толтырылады. 220.03-нысанының І бағанының жиынтықпен мəні 220.00.030 І жолына көшіріледі. 220.03-нысанының R бағанының жиынтықпен мəні 220.00.040 І жолына көшіріледі. 6. Тіркелген активтер бойынша шегерімдер – 220.04-нысанын жасау 29. Бұл нысан Салық кодексінің 116 – 122-баптарына сəйкес тіркелген активтер бойынша шегерімдерді айқындауға, сондай-ақ Салық кодексінің 137-бабы 1-тармағына сəйкес кейінгі салық кезеңдеріне көшірілетін 1-топтың тіркелген активтерін шығарудан залалды айқындауға арналған. 30. «Тіркелген активтер бойынша шегерімдер» деген бөлімде. 1) 220.04.001 жолында салық кезеңнің басына топтардың құндық теңгерімінің жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.001 І-ден 220.04.001 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.001 І жолында Салық кодексінің 117-бабы 7-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің басына І топтың тіркелген активтерінің кіші топтары бойынша құндық теңгерімінің сомасы көрсетіледі; 220.04.001 ІІ жолында Салық кодексінің 117-бабы 7-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің басына ІI топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімінің сомасы көрсетіледі; 220.04.001 ІІІ жолында Салық кодексінің 117-бабы 7-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің басына ІII топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімінің сомасы көрсетіледі; 220.04.001 ІV жолында Салық кодексінің 117-бабы 7-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің басына ІV топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімінің сомасы көрсетіледі; 2) 220.04.002 жолында салық кезеңінде келіп түскен тіркелген активтердің жалпы құны көрсетіледі. 220.04.002 І-ден 220.04.002 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.002 І жолында Салық кодексінің 118-бабына сəйкес айқындалатын келіп түскен І топтың тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.002 ІІ жолында Салық кодексінің 118-бабына сəйкес айқындалатын келіп түскен ІІ топтың тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.002 ІІІ жолында Салық кодексінің 118-бабына сəйкес айқындалатын келіп түскен ІІІ топтың тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.002 ІV жолында Салық кодексінің 118-бабына сəйкес айқындалатын келіп түскен ІV топтың тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 3) 220.04.003 жолында шығарылған тіркелген активтердің жалпы құны көрсетіледі. 220.04.003 І-ден 220.04.003 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.003 І жолында Салық кодексінің 119-бабына сəйкес айқындалатын І топтың шығарылған тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.003 ІІ жолында Салық кодексінің 119-бабына сəйкес айқындалатын ІІ топтың шығарылған тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.003 ІІІ жолында Салық кодексінің 119-бабына сəйкес айқындалатын ІІІ топтың шығарылған тіркелген активтерінің құны көрсетіледі; 220.04.003 ІV жолында Салық кодексінің 119-бабына сəйкес айқындалатын ІV топтың шығарылған тіркелген активтерінің жалпы құны көрсетіледі; 4) 220.04.004 жолында Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағына сəйкес топтардың (кіші топтардың) құндық теңгерімін ұлғайтуға жатқызылатын кейінгі шығыстардың жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.004 І-ден 220.04.004 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.004 І жолында Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағына сəйкес кіші топтардың құндық теңгерімін ұлғайтуға жатқызылатын І топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.004 ІІ жолында Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағына сəйкес топтардың құндық теңгерімін ұлғайтуға жатқызылатын ІI топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі;

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-14-беттерде). 220.04.004 ІІІ жолында Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағына сəйкес топтардың құндық теңгерімін ұлғайтуға жатқызылатын ІII топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.004 ІV жолында Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағына сəйкес топтардың құндық теңгерімін ұлғайтуға жатқызылатын ІV топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 5) 220.04.005 жолында салық кезеңнің аяғына топтардың құндық теңгерімнің жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.005 І-ден 220.04.005 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.005 І жолында Салық кодексінің 117-бабы 8-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңінің аяғына І топтың тіркелген активтерінің кіші топтары бойынша құндық теңгерімнің жалпы сомасы көрсетіледі; 220.04.005 ІІ жолында Салық кодексінің 117-бабы 8-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің аяғына ІI топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімнің сомасы көрсетіледі; 220.04.005 ІІІ жолында Салық кодексінің 117-бабы 8-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің аяғына ІII топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімнің сомасы көрсетіледі; 220.04.005 ІV жолында Салық кодексінің 117-бабы 8-тармағына сəйкес айқындалатын салық кезеңнің аяғына ІV топтың тіркелген активтерінің құндық теңгерімнің сомасы көрсетіледі; 6) 220.04.006 жолында Салық кодексінің 120-бабы 2, 2-1-тармақтарына сəйкес салық кезеңінің қорытындысы бойынша есептелген тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.006 І-ден 220.04.006 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.006 І жолында Салық кодексінің 120-бабы 2, 2-1-тармақтарына сəйкес есептелінген І топтың тіркелген активтері бойынша амортизациялық аударымдар көрсетіледі; 220.04.006 ІІ жолында Салық кодексінің 120-бабы 2, 2-1-тармақтарына сəйкес есептелінген ІІ топтың тіркелген активтері бойынша амортизациялық аударымдар көрсетіледі; 220.04.006 ІІІ жолында Салық кодексінің 120-бабы 2, 2-1-тармақтарына сəйкес есептелінген ІІІ топтың тіркелген активтері бойынша амортизациялық аударымдар көрсетіледі; 220.04.006 ІV жолында Салық кодексінің 120-бабы 2, 2-1-тармақтарына сəйкес есептелінген ІV топтың тіркелген активтері бойынша амортизациялық аударымдар көрсетіледі; 7) 220.04.007 жолында Салық кодексінің 120-бабы 6-тармағына сəйкес амортизацияның қосарланған нормасы бойынша есептелген амортизациялық аударымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.007 І-ден 220.04.007 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.007 І жолында Салық кодексінің 120-бабы 6-тармағына сəйкес І топтың тіркелген активтері бойынша амортизацияның қосарланған нормасы бойынша есептелген амортизациялық аударымдардың сомасы көрсетіледі; 220.04.007 ІІ жолында Салық кодексінің 120-бабы 6-тармағына сəйкес ІІ топтың тіркелген активтері бойынша амортизацияның қосарланған нормасы бойынша есептелген амортизациялық аударымдардың сомасы көрсетіледі; 220.04.007 ІIІ жолында ІIІ топтың тіркелген активтері бойынша Салық кодексінің 120-бабы 6-тармағына сəйкес амортизацияның қосарланған нормасы бойынша есептелген амортизациялық аударымдардың сомасы көрсетіледі; 220.04.007 ІV жолында Салық кодексінің 120-бабы 6-тармағына сəйкес ІV топтың тіркелген активтері бойынша амортизацияның қосарланған нормасы бойынша есептелген амортизациялық аударымдардың сомасы көрсетіледі; 8) 220.04.008 жолында Салық кодексінің 121-бабы 3-тармағын ескере отырып, Салық кодексінің 121-бабы 1 жəне 2-тармақтарына сəйкес шегерімге жатқызылатын (ІІ, ІІІ, ІV топтары) немесе залал деп танылатын (І тобы) барлық тіркелген активтерді шығару кезіндегі топтардың (кіші топтардың) құндық теңгерімі көрсетіледі. 220.04.008 І-ден 220.04.008 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.008 І жолында Салық кодексінің 121-бабы 3-тармағын ескере отырып, Салық кодексінің 121-бабы 1-тармағына сəйкес залал деп танылатын І топтың шығарылған тіркелген активтерінің (өтеусіз берілгенді қоспағанда) кіші топтарының құндық теңгерім сомасы көрсетіледі; 220.04.008 ІІ жолында Салық кодексінің 121-бабы 3-тармағын ескере отырып, Салық кодексінің 121-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын топтардың барлық тіркелген активтерінің шығарылуы (өтеусіз бергенді қоспағанда) кезіндегі ІІ топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 220.04.008 ІІІ жолында Салық кодексінің 121-бабы 3-тармағын ескере отырып, Салық кодексінің 121-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын топтардың барлық тіркелген активтерінің шығарылуы (өтеусіз бергенді қоспағанда) кезіндегі ІІІ топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 220.04.008 ІV жолында Салық кодексінің 121-бабы 3-тармағын ескере отырып, Салық кодексінің 121-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын топтардың барлық тіркелген активтерінің шығарылуы (өтеусіз бергенді қоспағанда) кезіндегі ІV топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 9) 220.04.009 жолында Салық кодексінің 121-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын І топтың тіркелген активтері бойынша Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне салық кезеңінің соңғы күніне дейін күші бар айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерден кем соманы құрайтын салық кезеңінің соңына топтың (кіші топтың) құндық теңгерімі көрсетіледі. 220.04.009 І-ден 220.04.009 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.009 І жолында Салық кодексінің 121-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын І топтың тіркелген активтері бойынша Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне салық кезеңінің соңғы күніне дейін күші бар айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерден кем соманы құрайтын салық кезеңінің соңына кіші топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 220.04.009 ІІ жолында Салық кодексінің 121-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІІ топтың тіркелген активтері бойынша Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне салық кезеңінің соңғы күніне дейін күші бар айлық есептік көрсеткіштің 300-еселенген мөлшерден кем соманы құрайтын салық кезеңінің соңына кіші топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 220.04.009 ІІІ жолында Салық кодексінің 121-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІІІ топтың тіркелген активтері бойынша Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне салық кезеңінің соңғы күніне дейін күші бар айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерден кем соманы құрайтын салық кезеңінің соңына кіші топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 220.04.009 ІV жолында Салық кодексінің 121-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІV топтың тіркелген активтері бойынша Республикалық бюджет туралы заңында белгіленген жəне салық кезеңінің соңғы күніне дейін күші бар айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерден кем соманы құрайтын салық кезеңінің соңына кіші топтың құндық теңгерімі көрсетіледі; 10) 220.04.010 жолында қызметкерлердің есептелген табыстары бойынша шығыстарды қоспағанда Салық кодексінің 122-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын кейінгі шығыстардың жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.010 І-ден 220.04.010 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.010 І жолында Салық кодексінің 122-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын І топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.010 ІІ жолында Салық кодексінің 122-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІІ топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.010 ІІІ жолында Салық кодексінің 122-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІІІ топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.010 ІV жолында Салық кодексінің 122-бабы 2-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын ІV топтың тіркелген активтері бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 11) 220.04.011 жолында тіркелген активтер бойынша салық кезеңі шегерімдерінің жалпы сомасы көрсетіледі. 220.04.011 І-ден 220.04.011 ІV-ке дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады: 220.04.011 І жолында І топтың тіркелген активтері бойынша шегерімдер көрсетіледі. 220.04.006 І, 220.04.007 І, 220.04.009 І, 220.04.010 І (220.04.006 І + 220.04.007 І + 220.04.009 І + 220.04.010 І) жолдарының сомасы ретінде айқындалады; 220.04.011 ІІ жолында ІІ топтың тіркелген активтері бойынша шегерімдер көрсетіледі. 220.04.006 ІІ, 220.04.007 ІІ, 220.04.008 ІІ, 220.04.009 ІІ, 220.04.010 ІІ (220.04.006 ІІ + 220.04.007 ІІ + 220.04.008 ІІ + 220.04.009 ІІ + 220.04.010 ІІ) жолдарының сомасы ретінде айқындалады; 220.04.011 ІІІ жолында ІІІ топтың тіркелген активтері бойынша шегерімдер көрсетіледі. 220.04.006 ІІІ, 220.04.007 ІІІ, 220.04.008 ІІІ, 220.04.009 ІІІ, 220.04.010 ІІІ (220.04.006 ІІІ + 220.04.007 ІІІ + 220.04.008 ІІІ + 220.04.009 ІІІ + 220.04.010 ІІІ) жолдарының сомасы ретінде айқындалады; 220.04.011 ІV жолында IV топтың тіркелген активтері бойынша шегерімдер көрсетіледі. 220.04.006 ІV, 220.04.007 ІV, 220.04.008 ІV, 220.04.009 ІV, 220.04.010 ІV (220.04.006 ІV + 220.04.007 ІV + 220.04.008 ІV + 220.04.009 ІV + 220.04.010 ІV) жолдарының сомасы ретінде айқындалады; 12) 220.04.012 жолында Салық кодексінің 122-бабы 4-тармағына сəйкес шегерімге жатқызылатын жалға алынатын негізгі құралдар бойынша кейінгі шығыстар көрсетіледі; 220.04.008 І жолы 220.00.033 жолын айқындау кезінде ескеріледі; 220.04.011 жəне 220.04.012 жолдарының сомасы 220.00.017 жолына көшіріледі. 7. Табыстардың, валютардың, халықаралық келісімдер түрлерінің кодтары 31. Декларацияны толтыру кезінде мынадай кіріс түрлерін кодтауды пайдалану керек; 1) Қазақстан Республикасындағы көздерден жəне Қазақстан Республикасынан тыс көздерден табыс түрлерінің кодтары: 1010 – Қазақстан Республикасының аумағында тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1011 – сыртқы сауда қызметін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасындағы, одан тысқары жерлердегі тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1020 – Қазақстан Республикасының аумағында жұмыстарды орындаудан, қызметтер көрсетуден түскен табыстар; 1021 – Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде басқарушылық, қаржылық (сақтандыру жəне (немесе) қайта сақтандыру жөніндегі қызметтерді қоспағанда), консультациялық, аудиторлық, заң (соттарда, төрелік сотта немесе аралық сотта өкілдік ету жəне құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі қызметтерді, сондай-ақ нотариаттық қызметтерді қоспағанда) қызметтерін көрсетуден түсетін табыстар; 1030 – Қазақстан Республикасының Үкіметі Салық кодекстiң 224-бабына сəйкес айқындайтын жеңілдікті салық салынатын мемлекетте тiркелген тұлғаның жұмыстарды орындаудың, қызметтерді көрсетудiң нақты орындалған, көрсетiлген жерiне қарамастан, оларды орындаудан, көрсетуден түсетiн табыстары, сондай-ақ осы бапта белгiленген өзге де табыстары; 1040 – Қазақстан Республикасының аумағындағы мүлiкке құқық немесе мүлiкпен жасалатын мəмiлелер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1041 – Қазақстан Республикасының аумағындағы, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1042 – резидент шығарған бағалы қағаздарды, сондай-ақ Қазақстан Республикасында орналасқан резидент заңды тұлғаның, консорциумның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1043 – егер резидент емес заңды тұлғаның мұндай акциялары, қатысу үлестерi немесе активтерi құнының 50 жəне одан да көп пайызын Қазақстан Республикасындағы мүлiк құрайтын болса, резидент емес шығарған акцияларды, сондай-ақ резидент емес заңды тұлғаның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1050 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - резидентке борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1051 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емеске борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1060 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - резиденттен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1061 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1070 – негiзсiз ұсталып, бюджеттен қайтарылған айыппұлдардан басқа, тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) жəне басқа санкция түрлерi; 1080 – резидент заңды тұлғадан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1081 – Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес құрылған пайлық инвестициялық қорлардан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1090 – мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын резидент емес үшін Қазақстан Республикасында салық міндеттемелерін орындау жүктелмеген сенімгерлікпен басқарушы резиденттен мүлікті сенімгерлікпен басқаруды тағайындау туралы акт бойынша алынған табыстар; 1100 – борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақыларды қоспағанда, сыйақылар нысанындағы табыстар; 1101 – эмитенттен алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақылар нысанындағы табыстар; 1120 – роялти нысанындағы табыстар; 1130 – Қазақстан Республикасында орналасқан мүлікті жалға беруден түсетін табыстар; 1140 – Қазақстан Республикасында орналасқан жылжымайтын мүліктен алынатын табыстар; 1150 – Қазақстан Республикасында туындайтын сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 1151 – Қазақстан Республикасында туындайтын тəуекелдерді қайта сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылар түріндегі табыстар; 1160 – халықаралық тасымалдау жөніндегі қызметтерді көрсетуден түсетін табыстар; 1161 – Қазақстан Республикасы ішінде көліктік қызмет көрсетуден түсетін табыстар; 1162 –теңіз тасымалы шартында (келісімшартта) көзделген сталиялық уақыттан тыс тиеу-түсіру операцияларында кеменің бос тұрып қалғаны үшін төлем түріндегі табыс; 1170 – Қазақстан Республикасының аумағындағы құбырларды, электр беру желілерін, оптикалық-талшықты байланыс желілерін пайдаланудан түсетін табыстар; 1180 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидентпен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1181 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидент емеспен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1190 – өздерiне резидентке қатысты жүктелген басқарушылық мiндеттердi орындауға байланысты, мұндай мiндеттердi нақты орындайтын жерiне қарамастан, басшының гонорарлары жəне (немесе) басқару органының (директорлар кеңесiнiң немесе өзге де органның) мүшелерi алатын өзге де төлемдер; 1200 – жұмыс беруші болып табылатын резиденттің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1201 – жұмыс беруші болып табылатын резидент еместің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1210 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс берушіден алған материалдық пайда түріндегі Қазақстан Республикасындағы қызметінен түсетін табыстары; 1211 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылмайтын тұлғадан алған материалдық пайда түріндегі табыстары; 1220 – резидент жинақтаушы зейнетақы қорлары жүзеге асыратын зейнетақы төлемдері; 1230 – қалайша жəне кімге төлем жүргізілетініне қарамастан, мəдениет жəне өнер қызметкеріне: театр, кино, радио, теледидар артистеріне, музыкантқа, суретшіге, спортшыға Қазақстан Республикасындағы қызметтен төленетін табыстар;

15

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

1240 – резидент төлейтін ұтыстар; 1241 – егер ұтысты төлеу осындай тұрақты мекеменің қызметіне байланысты болса, Қазақстан Республикасында тұрақты мекемесі бар резидент емес төлейтін ұтыстар; 1250 – Қазақстан Республикасында тəуелсіз жеке (кəсіби) қызмет көрсетуден алынған табыстар; 1260 – резидент емес жеке тұлғаның резидент жеке тұлғадан өтеусіз алынған мүлкін қоспағанда, өтеусіз алынған немесе мұраға қалдырылған мүлік, оның ішінде жұмыстар, қызметтер түріндегі табыстары; 1270 – туынды қаржылық құралдар бойынша табыстар; 1280 – міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыс; 1290 – күмəнді міндеттемелер бойынша табыс; 1300 – банктердің жəне лицензия негізінде банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құрылған провизияларының (резервтерінің) мөлшерлерін азайтудан түсетін табыс; 1310 – сақтандыру, қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымдары құрған сақтандыру резервтерін азайтудан түсетін табыс; 1320 – талап ету құқығын басқаға беруден түсетін табыс; 1330 – кəсіпкерлік қызметті шектеуге немесе тоқтатуға келісім бергені үшін алған табыс; 1340 – тіркелген активтердің шығып қалуынан түсетін табыс; 1350 – табиғи ресурстарды геологиялық зерттеуге жəне өндіруге дайындық жұмыстарына арналған шығыстарды, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да шығыстарын түзетуден түсетін табыс; 1360 – кен орындарын əзірлеу салдарын жою қорына аударымдар сомасының кен орындарын əзірлеу салдарын жою жөніндегі іс жүзіндегі шығыстар сомасынан асып кетуінен түсетін табыс; 1370 – бірлескен қызметті жүзеге асырудан түсетін табыс; 1380 – егер бұрын бұл сома шегерімге жатқызылмаса, негізсіз ұсталып, бюджеттен қайтарылған айыппұлдардан басқа, таңылған немесе борышкер таныған айыппұлдар, өсімпұлдар жəне басқа санкция түрлері; 1390 – бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар; 1400 – өтеусіз алынған мүлік түріндегі табыс; 1410 – дивидендтер; 1420 – депозит, борыштық бағалы қағаз, вексель бойынша сыйақылар, ислам жалдау сертификаты; 1430 – оң бағамдық айырма сомасының теріс бағамдық айырма сомасынан асып кетуі. Бағамдық айырма сомасы халықаралық қаржылық есептiлiк стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп жəне қаржылық есептiлiк туралы заңнамасының талаптарына сəйкес айқындалады; 1440 – ұтыстар; 1450 – əлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған табыс; 1460 – кəсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатудан түсетін табыс; 1470 – сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы алатын (алынуға жататын), мүлікті сенімгерлікпен басқарудан түсетін таза табыс; 1480 – ислам банкінде орналастырылған инвестициялық депозит бойынша табыс; 1490 – 1010 – 1480 табыс кодтарында көрсетілмеген басқа да табыстар. 32. Қазақстан Республикасынан тыс көздерден кіріс түрлерінің кодтары: 2010 – Қазақстан Республикасынан тыс, шетел мемлекетте орналасқан тауарларды өткізуден түскен табыстар; 2020 – Қазақстан Республикасында жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден түскен табыстар; 2021 – резидент емеске егер алынатын қызметтер осындай тұрақты мекеменің қызметімен байланысты болса, Қазақстан Республикасында тұрақты мекемесі бар резидент емеске Қазақстан Республикасының шегінен тыс басқарушылық, қаржылық (сақтандыру жəне (немесе) қайта сақтандыру бойынша қызмет көрсетулерді қоспағанда), консультациялық, аудиторлық, заң (өкілдік жəне соттарда жəне алқалық органдарда мүдделерді қорғау бойынша қызметтерді, сондай-ақ нотариалды қызметтерді қоспағанда) қызметтерін көрсетуден түскен кіріс; 2030 – Салық кодексінің 224-бабына сəйкес айқындалатын салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте тіркелген тұлғаның нақты орындалған (көрсетілген, сатылған) орнына қарамастан жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден, тауарларды сатудан түскен табыстарі, сондай-ақ осы бапта резиденттің резидент еместен алатын өзге де табыстар; 2040 – Қазақстан Республикасынан тыс аумақта орналасқан мүлікті өткізу нəтижесінде алынған құн өсімінен кіріс; 2041 – резидент емес шығарған бағалы қағаздарды сату нəтижесінде алынған құн өсімінен кіріс; 2042 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан резидент емес заңды тұлғада, консорциумда қатысу үлестерін сату нəтижесінде алынған құн өсімінен кіріс; 2043 – егер резидент емес заңды тұлғаның осындай қатысу үлестерін немесе активтерінің құнының 50 пайызынан астамын Қазақстан Республикасында орналасқан мүлік құрайтын болса, резидент емес шығарған акцияларды сату нəтижесінде алынған құн өсімінен кіріс; 2044 – егер резидент емес заңды тұлғаның осындай қатысу үлестерінің немесе активтерінің құнының 50 пайызынан астамын Қазақстан Республикасында орналасқан мүлік құрайтын болса, резидент емес заңды тұлғада қатысу үлестерін сату нəтижесінде алынған құн өсімінен кіріс; 2050 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін резидент еместен қарызды талап ету құқықтарын беруден табыстар; 2060 – талап ету құқығын сатып алған салық төлеуші үшін резидент еместен қарызды талап ету құқықтарын беруден табыстар; 2061 – талап ету құқығын сатып алған салық төлеуші үшін Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместен қарызды талап ету құқықтарын беруден табыстар; 2070 – резиденттің мiндеттемелерiн, оның iшiнде Қазақстан Республикасынан тыс жұмыстарды (қызмет көрсетулерді) орындауға жасасқан келiсiмшарттар (шарттар, келiсiмшарттар) бойынша жəне (немесе) тауарларды жеткiзуге сыртқы сауда келiсiмшарттары бойынша орындамағаны немесе тиiсiнше орындамағаны үшiн тұрақсыздық айыптары (айыппұлдар, өсімпұлдар) 2041 – резидент емес заңды тұлғадан түсетін дивидендтер түріндегі табыстар; 2042 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан пайлық инвестициялық қорлардан түсетін дивидендтер түріндегі табыстар; 2051 – мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындаудың басқа жағдайларында пайда алушы болып табылатын резидент емес үшін Қазақстан Республикасынан тыс салық міндеттемесін орындау жүктелмеген резидент сенімгерлікпен басқарушыдан мүлікті сенімгерлікпен басқаруды белгілеу туралы акті бойынша алынған табыстар; 2100 – резидент еместен алынған борышкерлік бағалы қағаздарды қоспағанда сыйақылар түріндегі табыс; 2110 – резидент емес эмитнеттен алынған борышкерлік бағалы қағаздар бойынша сыйақылар түріндегі табыс; 2120 – резидент еместен алынатын роялти түріндегі табыс; 2130 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан мүлкін жалға беруден түсетін табыстар; 2140 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан жылжымайтын мүліктен алынатын табыстар; 2150 – Қазақстан Республикасынан тыс туындайтын сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылар түріндегі табыстар; 2151 – Қазақстан Республикасынан тыс туындайтын тəуекелдерді қайта сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылар түріндегі табыстар; 2160 – резидент еместен алынатын, халықаралық тасымалдарда көліктік қызмет көрсетуден табыстар; 2161 – резидент еместен алынатын, Қазақстан Республикасынан тыс көліктік қызмет көрсетуден табыстар; 2170 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан құбыр жолдарын, электр беру желілерін (ЭБЖ), оптикалық-талшықты байланыс желілерін пайдаланудан алынатын табыстар; 2180 – жұмыс беруші болып табылатын резидентпен жасасқан еңбек шарты (келісімшарт) бойынша Қазақстан Республикасынан тыс қызметтен түсетін резидент емес жеке тұлғаның кірісі; 2181 – жұмыс беруші болып табылатын резидентпен жасасқан еңбек шарты (келісімшарт) бойынша Қазақстан Республикасынан тыс қызметтен түсетін резидент жеке тұлғаның кірісі; 2190 – өздерiне резидентке қатысты жүктелген басқарушылық мiндеттердi орындауға байланысты басшының гонорарлары жəне (немесе) басқару органының (директорлар кеңесiнiң немесе өзге де органның) мүшелерi алатын өзге де төлемдер. Бұл ретте мұндай тұлғалардың басқарушылық міндеттерін нақты орындайтын орнының маңызы жоқ; 2200 – резидент жеке тұлғаның Қазақстан Республикасынан тыс тұруына байланысты жұмыс беруші болып табылатын резидент емес оған төлейтін үстемеақы; 2201 – резидент жеке тұлғаның Қазақстан Республикасынан тыс тұруына байланысты жұмыс беруші болып табылатын резидент оған төлейтін үстемеақы; 2210 – еңбек шарты (келісімшарт) негізінде жұмыс беруші (резидент немесе резидент емес) төлеген резидент жеке тұлғаның материалдық, əлеуметтiк игiлiктерін қоса алғанда, материалдық пайда түріндегі Қазақстан Республикасының шегінен тыс қызметінен резидент жеке тұлғаның табыстары. Бұл ретте мұндай шығыстарға осындай жеке тұлғаның тамақтануына, тұруына, оқу мекемелерiнде оның балаларын оқытуға шығыстар, олардың отбасы мүшелерiнiң демалысқа барып-келуін қоса алғанда, демалуға байланысты шығыстар жатады; 2211 – қызмет көрсетуге (жұмыстарды орындауға) шарт негізінде өзге тұлға төлеген резидент жеке тұлғаның материалдық, əлеуметтiк игiлiктерін қоса алғанда, материалдық пайда түріндегі Қазақстан Республикасының шегінен тыс қызметінен резидент жеке тұлғаның табыстары. Бұл ретте мұндай шығыстарға осындай жеке тұлғаның тамақтануына, тұруына, оқу мекемелерiнде оның балаларын оқытуға шығыстар, олардың отбасы мүшелерiнiң демалысқа барып-келуін қоса алғанда, демалуға байланысты шығыстар жатады; 2220 – резидент емес жинақтаушы зейнетақы қоры жүзеге асыратын зейнетақы төлемдері; 2230 – қалайша жəне кімге төлем жүргізілетініне қарамастан, мəдениет жəне өнер қызметкеріне: театр, кино, радио, теледидар артистеріне, музыкантқа, суретшіге, спортшыға Қазақстан Республикасынан тыс қызметтен төленетін табыстар; 2240 – резидент еместер төлейтiн ұтыстар; 2250 – Қазақстан Республикасынан тыс жеке (кəсiби) тəуелсiз қызмет көрсетуден алынған табыстар; 2260 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан мүлiктi тегiн алу түріндегі табыстар; 2261 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан мүлiктi тегiн алудан табыстар; 2270 – туынды қаржы құралдары бойынша табыстар; 2280 – міндеттемені есептен шығарудан табыстар; 2290 – күмəндi мiндеттемелер бойынша табыстар; 2300 – резидент еместен алынатын, лицензия негізінде банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдар жасаған провизиялардың мөлшерiн азайтудан табыстар; 2310 – резидент еместен алынатын, сақтандыру, қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымдары құрған сақтандыру резервтерін азайтудан табыстар; 2320 – Қазақстан Республикасынан тыс кəсіпкерлік қызметті шектеуге немесе тоқтатуға келісім бергені үшін алынған табыстар; 2330 – Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген активтерді шығарудан түскен табыстар; 2340 – Қазақстан Республикасынан тыс геологиялық зерттеу мен табиғи ресурстарды өндіруге дайындық жұмыстарына шығыстарды, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да шығыстарын түзетуден түскен табыстар; 2350 – Қазақстан Республикасынан тыс кен орындарын əзірлеу салдарларын жою қорына аударымдар сомасының кен орындарын əзірлеу салдарларын жою бойынша нақты шығыстар сомасынан артуынан түскен табыстар; 2360 – Қазақстан Республикасынан тыс бірлескен қызметті жүзеге асырудан табыстар; 2370 – бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар; 2380 – оң бағамдық айырма сомасының қаржы есептілігінің халықаралық стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жəне қаржы есептілігі туралы заңнаманың талаптарына сəйкес айқындалған теріс бағамдық айырма сомасынан асып кетуі; 2390 – Қазақстан Республикасынан тыс əлеуметтiк сала объектiлерiн пайдалану кезiнде алынған табыстар; 2400 – Қазақстан Республикасынан тыс мүліктік кешен ретінде кəсіпорынды сатудан түскен табыстар; 2410 – Қазақстан Республикасынан тыс сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы не сенімгерлікпен басқару туындаудың өзге де жағдайларында пайда алушы алған (алуға тиіс) мүлікті сенімгерлікпен басқарудан табыстар; 2420 – Қазақстан Республикасынан тыс кəсіпкерлік қызмет нəтижесінде туындайтын басқа да табыстар. 32. Валюта кодын толтырған кезде «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен (бұдан əрі – шешім) бекітілген 23 «Кедендік ресімдеу үшін пайдаланылатын валюта жіктеуіші» қосымшасына сəйкес цифрлық валюта кодтауды пайдалану қажет. 33. Елдердің кодын толтырған кезде шешімге 22 «Əлем елдерінің жіктеуіші» қосымшаға сəйкес елдердің əріптік кодтарын пайдалану қажет. 34. Декларацияны толтыру кезінде халықаралық шарт (келісім) түрлерінің мынадай кодталуын пайдалану керек: 01 – Табыс пен капиталға қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық төлеуден жалтаруға жол бермеу туралы конвенция; 02 – Ислам Даму Банкiнiң құрылтай шарты; 03 – Орталық Азия аймақтық экологиялық орталығы жұмысының жағдайлары жөніндегi келісім; 04 – Азия Даму Банкінің құрылтай шарты; 05 – Жаңа Үкіметтік ғимараттың құрылысы жобасына грантты пайдалану бойынша келісім; 06 – Қаржылық ынтымақтастық туралы келісім; 07 – Өзара түсiнiстiк туралы меморандум; 08 – Континентаралық баллистикалық ракеталардың шахталық ұшыру қондырғыларын, апатты жағдайлардың салдарын жоюға жəне ядролық қарудың таралуына жол бермеуге қатысты келісім; 09 – Халықаралық қайта құру жəне даму банкiнiң келісімі; 10 – Халықаралық валюталық қордың келісімі; 11 – Халықаралық қаржылық корпорацияның келісімі; 12 – Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі конвенция; 13 – Еуропалық Қайта құру жəне Даму банкiн құру туралы келісім; 14 – Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясы; 15 – Орталық Азия университетін құру жөніндегі шарт; 16 – Инвестициялар кепiлдiгiнiң көп жақты агенттiгiн құру туралы конвенция; 17 – «Нұр-Мүбəрак» ислам мəдениетінің Египет университеті туралы келісім; 18 – Əуе қатынасы туралы келісім; 19 – «Агросервистік қызметті қолдау» жобасын дайындауға арналған Халықаралық Қайта құру жəне Даму Банкінің грантын беру туралы келісім; 20 – «Қазақстан Республикасында ауылдық елдi мекендердi сумен жабдықтау» жобасын жүзеге асыру үшiн Жапония Yкiметiнiң грантын тарту туралы ноталар алмасу нысанындағы келiсiм; 21 – Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың артықшылықтары мен иммунитеттері туралы конвенция; 22 – Өзге де халықаралық шарттар (келісімдер, конвенциялар).

44. Декларацияны толтыру кезінде кіріс түрлерінің мынадай кодталуын пайдалану керек: 3001 – балаларға жəне асырауындағы адамдарға алынған алименттер; 3002 – қаржы рыногы мен қаржы ұйымдарын реттеу жəне қадағалау бойынша мемлекеттік уəкілетті органның лицензиясы негізінде банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банктер мен ұйымдарда олардың салымдары бойынша жеке тұлғаларға төленетін сыйақылар; 3002 – борыштық құнды қағаздар бойынша сыйақылар; 3004 – мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар, агенттік облигациялар бойынша сыйақылар жəне мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар мен агенттік облигацияларды өткізу кезіндегі құн өсімінен түскен табыстар; 3005 – бағалы қағаздар бойынша дивидендтер мен сыйақыларды есебіне жазу күніне Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс істейтін қор биржасының ресми тізімінде болатын осындай дивидендтер мен сыйақылар; 3006 – инвестициялық қорлардың компания басқарушысы оларды сатып алған кезде пайлар бойынша табыстар; 3007 – Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағы 7) тармақшасына сəйкес көзделген талаптар орындалған кезде резидент заңды тұлғадан алынған дивидендтер; 3008 – əскери қызметшінің əскери қызмет міндеттерін орындаумен байланысты, құқық қорғау органы қызметкерінің (кеден органының қызметкерін қоспағанда) қызметтік міндеттерін орындаумен байланысты арнаулы мемлекеттік органдар қызметкерінің, табыстары; 3009 – тиісті қаржы жылына арналған Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі жалақыдан 50% пайыз шегінде лотерея бойынша ұтыстар; 3010 – тиісті қаржы жылына арналған Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне мұндай төлем күні қолданыста болатын ең төменгі жалақы мөлшерінде, қоғамдық жұмыстарды орындауға жəне кəсіптік оқуға байланысты бюджет жəне (немесе) гранттар қаражаты есебінен жүзеге асырылатын төлемдер; 3011 – гранттар қаражаты есебiнен төленетiн төлемдер (еңбекақы түріндегі төлемдерден басқа); 3012 – экологиялық апат немесе ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды əлеуметтiк қорғау туралы Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес төленетiн төлемдер; 3013 – Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 13) тармақшасында көрсетілген тұлғалар үшін Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне тиісті қаржы жылының басында қолданыста болған ең төмен жалақы мөлшерінің бір жылдағы 55 еселенген мөлшері шегіндегі табыстар; 3014 – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес құрылған заңды тұлғадағы немесе консорциумдағы акцияларды жəне қатысу үлестерін өткізу кезінде құн өсiмiнен түсетiн табыстар. 3015 – өткізу күні Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс істейтін қор биржасының ресми тізімдерінде болатын бағалы қағаздарды осы қор биржасында ашық сауда-саттық əдісімен өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетін табыстар; 3016 – бюджет қаражаты есебiнен төленетiн бiржолғы төлемдер (еңбегіне ақы төлеу түріндегі төлемдерден басқа); 3017 – күнтізбелік жыл iшiнде əрбiр төлем түрi бойынша Республикалық бюджет туралы заңда белгiленген жəне тиiстi қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын ең төмен жалақы 8 еселенген мөлшері шегiнде медициналық қызмет көрсетулерге (косметологиялық қызмет көрсетулерден басқа) ақы төлеу үшiн, бала туылған кездегі, жерлеуге арналған төлемдер. 3018 – Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын дипломатиялық немесе консулдық қызметкерлердiң ресми табыстары; 3019 – шет мемлекеттiң мемлекеттік қызметiндегі, сол елдегі табысы салық салуға жататын шетелдiктердің ресми табыстары; 3020 – Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылатын жəне Қазақстан Республикасының шет елдердегi дипломатиялық жəне соларға теңестiрiлген өкiлдiктерiнде қызмет істейтін жеке тұлғалардың бюджет қаражаты есебiнен шетелдiк валютамен төленетiн ресми табыстары; 3021 – Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан төленетiн зейнетақы төлемдерi; 3022 – Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген мөлшерде бюджет қаражаты есебiнен төленетiн тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасына салымдар бойынша сыйлықақылар (мемлекеттiң сыйлықақысы); 3023 – Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 24) тармақшасында көрсетілген жұмыс берушінің өндірістік қызметіне байланысты мамандық бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес оқыту, біліктілігін арттыру немесе қайта даярлау қызметкерді жіберген кездегі жұмыс берушінің шығыстары; 3024 – Салық кодексінің 133-бабы 1-тармағы 3) тармақшасына сəйкес жүргізілген оқытуға бағытталған шығыстар; 3025 – Мемлекеттік əлеуметтiк сақтандыру қорынан төленетiн əлеуметтiк төлемдер; 3026 – бiлiм беру ұйымдарында оқитындарға Қазақстан Республикасының заңнамасында мемлекеттік стипендиялар үшін белгiленген мөлшерде төленетiн стипендиялар; 3027 – жеке тұлға басқа жеке тұлғадан сый немесе мұра түрінде алған мүліктің құны; 3028 – қайырымдылық жəне демеушiлiк көмек түрiнде алынған мүлiктiң құны; 3029 – он алты жасқа толмаған балалар үшiн балалар лагерьлерiне жолдамалардың құны; 3030 – осы Кодекстiң 175-бабында көзделген табыстарды қоспағанда, шарттың қолданылу кезеңiнде туындаған сақтандыру оқиғасымен байланысты, сақтандырудың кез келген түрi кезiнде төленетiн сақтандыру төлемдерi; 3031 – жұмыс берушi өз қызметкерлерiн мiндеттi жəне (немесе) жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша төлейтiн сақтандыру сыйлықақылары; 3032 – сақтандырылушы қайтыс болған жағдайда жинақтаушы сақтандыру шарты бойынша жүзеге асырылатын сақтандыру төлемдерi; 3033 – жинақтаушы зейнетақы қорларына Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген мөлшердегi ерiктi кəсiби зейнетақы жарналары; 3034 – сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын резидент жеке тұлғадан алынған, сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысының не сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушының сенімгерлікпен басқарудан түсетін таза табысы; 3035 – банк пен клиент арасында жасалған шартта белгіленген пайызсыз кезең ішінде төлем карточкасын ұстаушыға банктік қарыз берілген кезде алынған, сыйақыны үнемдеуден түсетін материалдық пайда; 3036 – эмитент банк қаражаты есебінен эмитент банктің төлем карточкасын пайдалана отырып, қолма-қол ақшасыз төлемдерді жүзеге асырған кезде төлем карточкасын ұстаушы есебіне аударатын сомасы; 3037 – Салық кодексінің 224-бабы 1-тармағында көрсетілген резидент емес заңды тұлғадан алынған, Салық кодексінің 224-бабына сəйкес Қазақстан Республикасындағы жеке табыс салығы салынған пайдадан немесе оның бір бөлігінен бөлінген дивидендтер; 3038 – ислам банкінде орналасқан инвестициялық депозит бойынша табыс. 3039 – Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 41) тармақшасына сəйкес дербес бiлiм беру ұйымы жүргізген iс жүзiнде жүргізген материалдық пайда.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Жеке табыс салығы жəне мүлік бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (230.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жеке табыс салығы жəне мүлік бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (230.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне жеке табыс салығы жəне мүлік бойынша салық есептілігі нысанын (декларацияны) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны Салық кодексінің 185-бабы 2-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Парламенті депутаттары, соттары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының сайлау, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы заңнамалық актілеріне жəне Қазақстан Республикасының Қылмыстық-атқару кодексіне сəйкес декларация тапсыру бойынша міндет жүктелген жеке тұлғалар жасайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (230.00-нысан) жəне есептелген салық міндеттемесі туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (230.01-ден 230.02-ге дейінгі нысандар) тұрады. 3. Декларацияны толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздер толтырылмайды. 5. Декларациядағы тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін жолдарды толтыру кезінде декларацияға қосымшалар міндетті толтыруға жатады. 6. Көрсетуге жататын деректер болмаған жағдайда декларацияға қосымша жасалмайды. 7. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 8. Сомалардың теріс мəндері тиісті жолдың (бағанның) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 9. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз түрінде – қара не көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды түрде – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 10. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші қол қояды. 11. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) пошта арқылы хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептігінің қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 12. Қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 13. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірі; ЖСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін міндетті түрде толтырылуы тиіс. 2. Декларацияны жасау (230.00-нысаны) 14. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі; 2) ЖСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі; 3) салық есептілігі тапсырылатын салық кезеңі (ай, жыл) – декларация берілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі). Декларацияны табыс ету үшін салық кезеңі салық жылы болып табылады. Егер салық кезеңінің ұзақтығы мынаны құраса: егер декларация табыс ету бойынша міндеттеме бір күнтізбелік жылдан аз болса, 3А торкөзінде ай саны көрсетіледі. декларация толық күнтізбелік жыл үшін табыс етілген жағдайда 3А торкөзі толтырылмайды; 3В торкөзінде декларация табыс етілетін «жыл» көрсетіледі; 4) салық төлеушінің Т.А.Ə. Жеке басын куəландыратын құжаттарына сəйкес салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларация түрі. Тиісті торкөздер декларацияда Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Бұл жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрі табыс етілген жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А, B, C жолдарында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді: А – мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындауға байланысты лауазымға кандидат болып табылатын адам жəне оның жұбайы (зайыбы), оның ішінде сайлау туралы заңнамаға сəйкес декларация табыстау бойынша міндет жүктелген адам жəне оның жұбайы (зайыбы); В – мемлекеттік функцияларды орындауға уəкілеттік берілген адам, оның ішінде Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты, судья, мемлекеттік қызметші жəне оның жұбайы (зайыбы); С – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес декларация тапсыру бойынша міндет жүктелген жеке тұлғалардың басқа да санаттары, оның ішінде жағымсыз себептер бойынша мемлекеттік қызметтен босатылған адамдар босатылғаннан кейінгі үш жыл бойы жəне оның жұбайы (зайыбы), сондай-ақ Қылмыстық-атқару кодексіне сəйкес декларация тапсыру бойынша міндет жүктелген адам жəне оның жұбайы (зайыбы); 8) жұмыс орны.

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 13-15-беттерде). Салық төлеуші жұмыс істейтін ұйымның атауы көрсетіледі. 7А торкөзін белгілеген тұлғалар декларация табыс еткен жағдайда салық төлеуші жұмысқа орналасатын ұйымның атауы көрсетіледі; 9) табыс етілген қосымшалар. Табыс етілген қосымшалардың тиісті торкөздері белгіленеді. 15. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің Т.А.Ə.» деген жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Декларация салық органына табыс етілген күн көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық төлеушінің тұрғылықты жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабының 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындауға байланысты лауазымға кандидаттар болып табылатын адамдар жəне олардың жұбайы (зайыбы) табыс ететін мəліметтер – 230.01-нысанын жасау 16. Осы қосымша мемлекеттік лауазымға не мемлекеттік немесе оларға теңестірілген функцияларды орындауға байланысты лауазымға кандидат болып табылатын адамдардың, оның ішінде сайлау туралы заңнамаға сəйкес декларация тапсыру бойынша міндет жүктелген адамдардың жəне олардың жұбайларының (зайыптарының) меншік құқығындағы мүлікті декларациялауына арналған. 17. «Меншік құқығындағы жылжымайтын мүлік» деген бөлімде декларация табыс етілетін айдың бірінші күніндегі жағдай бойынша меншік құқығындағы жылжымайтын мүлік көрсетіледі: 1) 230.01.001 А жолы жылжымайтын мүліктің түрін (тұрғын үй жəне тұрғынжай емес ғимараттар мен үй-жайлар, оның ішінде пəтер, үй, гараж, саяжай құрылыстары, сондай-ақ кондоминиум орналасқан жер учаскелерін қоспағанда, жер учаскелері жəне т.б.) көрсетуге арналған; 230.01.001 В жолы құқық белгілейтін құжаттарға сəйкес меншік құқығындағы жылжымайтын мүліктің кадастрлық нөмірін немесе шет мемлекеттің заңнамасына сəйкес Қазақстан Республикасы шегінен тыс орналасқан жылжымайтын мүліктің тіркеу нөмірін көрсетуге арналған; 230.01.001 С жолы меншік құқығындағы жылжымайтын мүлік орналасқан жерді (мекенжайды) көрсетуге арналған. 18. «Меншік құқығындағы жылжымалы мүлік» деген бөлімде егер осы бөлімде өзгеше көзделмесе, декларация табыс етілетін айдың бірінші күніндегі жағдай бойынша меншік құқығындағы жылжымалы мүлік көрсетіледі: 1) 230.01.002 А жолы меншік құқығындағы көлік құралдарының түрін (жеңіл автомобиль, мотоцикл, жүк машинасы жəне т.б.) көрсетуге арналған. Бұл жолда əуе жəне теңiз кемелерi, iшкi жүзу кемесi, «өзен-теңiз» жүзу кемелерi көрсетілмейді; 230.01.002 В жолы құқықты куəландыратын құжаттарға сəйкес көлік құралының мемлекеттік нөмірін көрсетуге арналған; 230.01.002 С жолы құқықты куəландыратын құжаттарға сəйкес көлік құралының VIN-кодын немесе кузов нөмірін көрсетуге арналған; 2) 230.01.003 А жолы жарғылық капиталында декларация толтыратын тұлғаның қатысу үлесі бар заңды тұлғаның атауын көрсетуге арналған; 230.01.003 В жолы А жолында көрсетілген заңды тұлғаның бизнес-сəйкестендіру нөмірі көрсетуге арналған; 230.01.003 С жолы А жолында көрсетілген заңды тұлғадағы қатысу үлесінің мөлшерін пайызда көрсетуге арналған; 3) 230.01.004 А жолы декларация тапсырған күні қолда бар қолма-қол ақша валюталарының кодтарын көрсетуге арналған. Валюта кодтарын толтыру кезінде «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен (бұдан əрі – шешім) бекітілген 23 «Валюта жіктеуіші» қосымшасын пайдалану қажет; 230.01.004 В жолы декларация тапсырған күні қолда бар қолма-қол ақша сомасын көрсетуге арналған; 4) 230.01.005 А жолы жинақтаушы зейнетақы қорының атауын көрсетуге арналған; 230.01.005 В жолы жинақтаушы зейнетақы қоры берген көшірме жазба негізінде зейнетақы жинағының сомасын көрсетуге арналған; 5) 230.01.006 А жолы банк мекемелерінің, оның ішінде банктік шоттарында, оның ішінде картшоттарында декларацияны толтыратын тұлғалардың ақшасы жəне салымдары орналасқан Қазақстан Республикасынан тыс банк мекемелерінің атауын көрсетуге арналған; 230.01.006 В жолы банк мекемелеріндегі банктік шоттарда, оның ішінде карт-шоттарында орналасқан ақшасының жəне салымдарының валюта кодтарын көрсетуге арналған; Валюта кодын толтыру кезінде шешіммен бекітілген 23 «Валюта жіктеуіші» қосымшасын пайдалану қажет; 230.01.006 С жолы банк мекемелеріндегі банктік шоттарда, оның ішінде карт-шоттарында орналасқан ақшасының жəне салымдарының сомасын көрсетуге арналған; 6) 230.01.007 А жолы Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде меншік құқығындағы бағалы қағаздардың түрлерін көрсетуге арналған; 230.01.007 В жолы бағалы қағаздардың санын көрсетуге арналған; 7) 230.01.008 А жолы 230.01.001-ден 230.01.010-ге дейінгі жолдарда көрсетілмеген декларацияны толтыратын тұлғаларда бар өзге қаржы активтерін көрсетуге арналған; 230.01.008 В жолы 230.01.008 А жолында көрсетілген қаржы активтерінің сомасын көрсетуге арналған. 19. «Cенімгерлікпен басқаруға берілген мүлік, трастар» деген бөлімде декларация табыс етілетін айдың бірінші күніндегі жағдай бойынша сенімгерлікпен басқаруға берілген мүлік, трастар көрсетіледі: 1) 230.01.009 В жолы сенімгерлікпен басқаруға берілген мүліктің жалпы сатып алу құнын көрсетуге арналған; А бағанында сенімгерлікпен басқаруға берілген мүлік сипатталады, сондай-ақ егер декларация толтыратын тұлға немесе оның жұбайы (зайыбы) осы трастардың бенефициары болып табылса, тиісті банк шоттарының нөмірлерін көрсете отырып, трастар туралы жəне олар тіркелген мемлекеттер туралы мəліметтер көрсетіледі; В бағанында А бағанында көрсетілген мүліктің сатып алу құны көрсетіледі. 20. «Ұйымда ұсталатын немесе уақытша сақталатын 1000 АЕК-тен жоғары мөлшердегі қаражат» деген бөлімде декларация беру айының бірінші күніндегі жағдай бойынша ұйымда ұсталатын немесе жоғары мөлшердегі қаражат көрсетіледі: 1) 230.01.010 С жолы 1000 айлық есептік көрсетіштен жоғары мөлшерде декларация толтыратын тұлғаға немесе оның жұбайына (зайыбына) тиесілі материалдық жəне қаржы қаражаттарының жалпы сомасын көрсетуге арналған; А бағанында 1000 айлық есептік көрсетіштен жоғары мөлшерде Декларация толтыратын тұлғаға немесе оның жұбайына (зайыбына) тиесілі материалдық жəне қаржы қаражаттарын ұстап тұру немесе уақытша сақтау бойынша осы тұлғамен шарттық қатынастары, келісімдері мен міндеттемелері (оның ішінде ауызша) бар заңды тұлға көрсетіледі; В бағанында А бағанында көрсетілген заңды тұлғаның бизнес-сəйкестендіру нөмірі көрсетіледі; С бағанында жоғарыда көрсетілген материалдық жəне қаржы құралдарының тиісті сомалары көрсетіледі. 4. Мемлекеттік лауазымдағы қызметтегі тұлғалар жəне олардың жұбайлары (зайыптары), сондай-ақ өзге де санаттағы жеке тұлғалар табыс ететін мəліметтер – 230.02-нысанын жасау 21. Бұл қосымша мемлекеттіқ қызметтегі тұлғалардың жəне олардың жұбайларының (зайыптарының), сондай-ақ өзге санаттағы жеке тұлғалардың, оның ішінде жағымсыз себептер бойынша мемлекеттік қызметтен босатылған адамдардың босатылғаннан кейінгі үш жыл бойы, жəне олардың жұбайларының, сондай-ақ Қылмыстық-атқару кодексіне сəйкес декларация тапсыру бойынша міндет жүктелген адамдардың есепті салық кезеңінде алған табыстарын жəне есепті салық кезеңінің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша меншік құқығында болған мүлкін көрсетуге арналған. 22. «Табыс түрлері» деген бөлімде: 1) 230.02.001 жолында салық агенттері берген құжаттар негізінде есепті салық кезеңі үшін есептелген салық салынуы тиіс табыстардың жалпы сомасы анықтамалық түрде көрсетіледі: 230.02.001 I жолы қызметкерге жұмыс беруші есептеген табыстардың сомасын көрсетуге арналған; 230.02.001 II жолы азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша салық агенті жеке тұлғаға есептеген табыстардың сомасын көрсетуге арналған; 2) 230.02.002 жолы төлем көзінен салық салынатын табыстардың жалпы сомасын көрсетуге арналған (төлем көзінен салық салынатын табыс Салық кодексінің 156-бабында көзделген түзетулер ескеріле отырып, салық салынуы тиіс есепті салық кезеңі үшін есептелген табыстары мен Салық кодексінің 166-бабында көзделген салық шегерімдерінің сомасы арасындағы айырма ретінде айқындалады); 3) 230.02.003 жолы 230.02.003 І, 230.02.003 ІI, 230.02.003 ІIІ жəне 230.02.003 IV жолдарының сомасы ретінде айқындалатын төлем көзінен салық салынбайтын табыстардың жалпы сомаларын көрсетуге арналған; 230.02.003 I жолы мүлiктiк табыстың, оның ішінде мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыстың жəне (немесе) Салық кодексінің 180-бабына сəйкес айқындалатын салық агенттері болып табылмайтын тұлғаларға мүлікті жалға беруден алынған табыстың жалпы сомаларын көрсетуге арналған; 230.02.003 II жолы жеке табыс салығы бойынша декларацияда (220.00-нысан) немесе арнаулы салық режимдері үшін белгіленген салық есептілігінде айқындалған дара кəсіпкер табысының жалпы сомасын көрсетуге арналған; 230.02.003 III жолы жеке табыс салығы бойынша декларацияда (240.00-нысан) айқындалған жеке нотариустардың, жеке сот орындаушылар мен адвокаттардың табысының жалпы сомасын көрсетуге арналған; 230.02.003 IV жолы еңбектенуге көшіп келушілердің табыстарын (оның ішінде Қазақстан Республикасының шегінен тыс көздерден алынған табыстар; салық агенттері болып табылатын Қазақстан Республикасында тіркелген шетел мемлекетінің дипломатиялық жəне оларға теңестірілген өкілдіктерімен, шетел мемлекетінің консулдық мекемелерімен жасасқан еңбек шарттары жəне (немесе) азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша Қазақстан Республикасы азаматтарының табыстары; Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес жасасқан еңбек шарттары бойынша алынған үй қызметкерлерінің табыстары; тұрғын үй құрылысына үлестiк қатысу туралы шарт бойынша тұрғынжайдағы үлестi талап ету құқығын беруден түсетін табыстар; Қазақстан Республикасында ратификацияланған халықаралық шарттарға сəйкес төлем көзінен жеке табыс салығын есептеу, ұстап қалу жəне аудару бойынша міндеттемеден босатылған халықаралық жəне мемлекеттік ұйымдармен, шетелдік жəне қазақстандық үкіметтік емес қоғамдық ұйымдармен жəне қорлармен жасасқан еңбек шарттары жəне (немесе) азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша Қазақстан Республикасы азаматтарының табыстары; медиаторлардың табыстары) қоспағанда, өзге де табыстардың жалпы сомаларын көрсетуге арналған. 23. «Салықты есептеу» деген бөлімде: 1) 230.02.004 жолы төлем көзінен салық салынатын табыстар бойынша ұсталған салықтың сомасын көрсетуге арналған; 2) 230.02.005 жолы Салық кодексінің 178-бабына сəйкес айқындалатын мүліктік табыс пен өзге де табыстар бойынша есептелген салық сомасын көрсетуге арналған; 230.02.005 І жолы егер жеке табыс салығы бойынша декларацияда (240.00-нысан) көрсетілмеген жағдайда, Салық кодексінің 178-бабына сəйкес айқындалатын мүліктік табыс бойынша есептелген салық сомасын көрсетуге арналған; 230.02.005 ІІ жолы егер жеке табыс салығы бойынша декларацияда (240.00-нысан) көрсетілмеген жағдайда, Салық кодексінің 178-бабына сəйкес айқындалатын өзге де табыстар бойынша есептелген салық сомасын көрсетуге арналған. 24. «Меншік құқығындағы мүлік» деген бөлімде: 1) 230.02.006 А жолы меншік құқығындағы жылжымайтын мүліктің түрін (тұрғын үй жəне тұрғынжай емес ғимараттар мен үй-жайлар, оның ішінде пəтер, үй, гараж, саяжай құрылыстары, сондай-ақ кондоминиум орналасқан жер учаскелерін қоспағанда, жер учаскелері жəне т.б.) көрсетуге арналған; 230.02.006 В жолы құқық белгілейтін құжаттарға сəйкес меншік құқығындағы жылжымайтын мүліктің кадастрлық нөмірін немесе шетел мемлекетінің заңнамасына сəйкес Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан жылжымайтын мүліктің тіркеу нөмірін көрсетуге арналған; 230.02.006 С жолы меншік құқығындағы жылжымайтын мүліктің орналасқан жерін (мекенжайын) көрсетуге арналған; 2) 230.02.007 А жолы меншік құқығындағы көлік құралдарының түрін (жеңіл автомобиль, мотоцикл, жүк машинасы жəне т.б.) көрсетуге арналған. Бұл жолда əуе жəне теңiз кемелерi, iшкi жүзу кемесi, «өзен-теңiз» жүзу кемелерi көрсетілмейді; 230.02.007 В жолы құқықты куəландыратын құжаттарға сəйкес көлік құралының мемлекеттік нөмірін көрсетуге арналған; 230.02.007 С жолы құқықты куəландыратын құжаттарға сəйкес көлік құралының VIN-кодын немесе кузов нөмірін көрсетуге арналған.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы №1518 қаулысымен бекітілген Жеке табыс салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (240.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жеке табыс салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (240.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне жеке табыс салығын есептеуге арналған жеке табыс салығы бойынша салық есептілігі нысанын (декларация) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны Салық кодексінің 67-бабы 6-тармағына сəйкес жеке тұлғалар, сондай-ақ Салық кодексінің 185-бабы 1-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан шетел банктеріндегі шоттарында ақшалары бар жеке тұлғалар толтырады. 2. Декларация Салық кодексінің 67-бабына, 6-бөлімі 18, 20, 21-тарауларына, 204, 205-баптарына сəйкес жасалады. Декларация декларацияның өзінен (240.00-нысан) жəне салық міндеттемесінің есептелуі туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (240.01-ден 240.03-ке дейінгі нысандар) тұрады. 3. Декларация толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар декларациядағы тиісті көрсеткіштерді көрсетуді талап ететін жолдарды толтыру кезінде міндетті тəртіпте жасалады. 6. Декларацияға қосымшалар оларда көрсетілуі тиіс деректер болмаған кезде жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшалардың парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларацияны жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара не көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда өзінің атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің мөрімен не оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен бірге салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен пошта арқылы қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағаны туралы хабарлама алады. 13. Қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларация табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірі; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірін) міндетті түрде толтырылуы тиіс. 2. Декларацияны жасау (240.00-нысан) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы салық төлеушінің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру (бизнес-сəйкестендіру) нөмірі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушының жеке сəйкестендіру (бизнес-сəйкестендіру) нөмірі көрсетіледі; 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (ай, жыл) – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі). Декларацияны табыс ету үшін салық кезеңі салық жылы болып табылады. Егер салық кезеңінің ұзақтығы мынаны құраса: күнтізбелік жылдан аз – онда «Ай» торкөзінде декларация берілетін айлар саны көрсетіледі, ал

«Жыл» торкөзінде ағымдағы салық жылы көрсетіледі; толық күнтізбелік жыл, «Ай» торкөзі толтырылмайды, ал декларацияның «Жыл» торкөзінде ағымдағы салық жылы көрсетіледі; 4) салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты Жеке басын куəландыратын құжаттарына сəйкес салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның түрі. Тиісті торкөздер декларацияның Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді. 6) хабарламаның нөмірі мен күні Бұл жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген декларация түрі табыс етілген жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А, B, C жолдарында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді. 8) резиденттік белгісі. Қазақстан Республикасының резидент жəне резидент емес жеке тұлғалары толтырады, бұл ретте: А торкөзін Қазақстан Республикасының азаматы, шетелдік тұлға немесе Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын азаматтығы жоқ адам белгілейді; В торкөзін шетелдік тұлға немесе Қазақстан Республикасының резидент емес тұлғасы болып табылатын азаматтығы жоқ адам белгілейді; 9) азаматтық белгісі. А торкөзінде «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен (бұдан əрі – шешім) бекітілген 22 «Əлем елдерінің жіктеуіші» қосымшасына сəйкес Қазақстан Республикасы азаматының жəне Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын шетелдіктің азаматтық елінің коды көрсетіледі; В торкөзін Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын азаматтығы жоқ тұлға белгілейді; 10) Қазақстан Республикасында резидент емес тұлғаның қызмет көрсету, жұмыстарды орындау кезеңі. Егер декларацияны резидент емес жасаған жағдайда толтырылады, бұл ретте: А жолында Салық кодексінің 191-бабы 13-тармағына сəйкес айқындалатын резидент емес тұлғаның Қазақстан Республикасында қызмет көрсетуді, жұмыстарды орындауды бастау күні көрсетіледі; В жолында оларға сəйкес Қазақстан Республикасында жұмыстар орындалатын, қызметтер көрсетілетін резиденті емес жасасқан бір немесе бірнеше келісімшарттар (шарттар, келісімдер) бойынша резидент емес Қазақстан Республикасында жұмыстарды орындаудың, қызмет көрсетудің нақты аяқталуы күні көрсетіледі. Бұл жол резидент емес тұлғаның Қазақстан Республикасында жұмыстарды орындауды, қызмет көрсетуді нақты (түпкілікті) аяқтағаннан кейін толтырылады. Егер есепті салық кезеңі ішінде жұмыстар, қызметтер аяқталмаған жағдайда бұл жол толтырылмайды; 11) резиденттік елінің коды жəне салықтық тіркеу нөмірі. Егер декларацияны Қазақстан Республикасының резиденті емес тұлғаның жасаған жағдайда толтырылады, бұл ретте: А жолында шешіммен бекітілген 22 «Əлем елдерінің жіктеуіші» қосымшасына сəйкес резидент еместің резиденттік елінің коды көрсетіледі. В жолында резидент еместің резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі; 12) табыс етілген қосымшалар. Табыс етілген қосымшалардың тиісті торкөздері белгіленеді. 16. «Мүліктік табыстар жəне басқа да табыстар» (еңбекші имигранттың табысын қоспағанда) бөлімінде: 1) 240.00.001 жолы 240.00.001 І жəне 240.00.001 ІІ жолдарының сомасы ретінде айқындалатын жəне Қазақстан Республикасы аумағында орналасқан мүлікті өткізу кезінде алынған мүліктік табыс сомасын көрсетуге арналған; 2) 240.00.002 жолы 240.00.002 І, 240.00.002 ІІ жəне 240.00.002 ІІІ, 240.00.002 ІV (240.00.002 І + 240.00.002 ІІ + 240.00.002 ІІІ + 240.00.002 ІV) жолдарының сомасы ретінде еңбек имигранттарымен алынған табыстарды қоспағанда, айқындалатын өзге де табыс сомаларын көрсетуге арналған; 3) 240.00.002 І жолы Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегi көздерден түсетiн табыс сомаларын көрсетуге арналған. Бұл жолға 240.02-нысанының G бағанында көрсетілген жиынтық сомасы көшіріледі; 4) 240.00.002 ІІ жолы Салық кодексінің 184-бабы 1-тармағының 2) жəне 5) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасында еңбек шарттары (келісімшарттар) жəне (немесе) азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша Қазақстан Республикасы азаматтарынан түскен табыс сомаларын көрсетуге арналған; 5) 240.00.002 ІІІ жолы Салық кодексінің 184-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сəйкес үй қызметкерлерінің еңбек шарттары бойынша алған табыс сомаларын көрсетуге арналған; 6) 240.00.002 ІV жолы тұрғын үй құрылысына үлестiк қатысу туралы шарт бойынша тұрғынжайдағы үлестi талап ету құқығын беруден түскен табыс сомаларын көрсетуге арналған; 7) 240.00.003 жолы салық салуда жеңілдігі бар елде алынған табыс сомаларын көрсетуге арналған. Бұл жолға 240.02 нысанының К бағанында көрсетілген жиынтық сома көшіріледі; 8) 240.00.004 жолы шетелдік немесе азаматтығы жоқ тұлға алған өзге де табыс сомаларын көрсетуге арналған. 17. «Мүлік жəне басқа табыстардан салық есептеу (еңбекші имигранттың табысын қоспағанда) деген бөлімде: 1) 240.00.005 жолы 240.00.001, 240.00.002, 240.00.003 жəне 240.00.004 (240.00.001 + 240.00.002 + 240.00.003 + 240.00.004) жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, салық салуға жатпайтын табыс сомаларын көрсетуге арналған; 2) 240.00.006 жолы Қазақстан Республикасында салық салуға жатпайтын табыс сомаларын көрсетуге арналған; 3) 240.00.006 І жолы Салық кодексінің 156-бабына сəйкес Қазақстан Республикасында салық салуға жатпайтын табыс сомаларын көрсетуге арналған; 4) 240.00.006 ІІ жолы халықаралық келісімшарттарға сəйкес Қазақстан Республикасында салық салуға жатпайтын табыстар сомасын көрсетуге арналған. Бұл жолға 240.03-нысанының Е бағанында көрсетілген жиынтық сома көшіріледі; 5) 240.00.007 жолы Салық кодексінің 166-бабына сəйкес салық шегерімдері сомасын көрсетуге арналған, егер жұмысшының табысын анықтаған кезде осындай шегерімдер жүргізілмеген жағдайда. Бұл ретте, жыл бойынша салық шегерімінің жалпы сомасы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыстағы жəне республикалық бюджет туралы Заңмен белгіленген жалақының ең аз мөлшерінің жалпы сомасынан аспау керек; 6) 240.00.008 жолы (240.00.005–240.00.006 – 240.00.007) жолдарының айырмасы ретінде айқындалатын, Салық кодексінің 178-бабы 1-тармағына сəйкес салық салуға жататын табыс сомасын көрсетуге арналған; 7) 240.00.009 жолы Салық кодексінің 178-бабына сəйкес есептелген жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған; 8) 240.00.010 жолы Салық кодексінің 223-бабына сəйкес Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде төленген жəне Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде есепке жатқызылатын табыс салығы сомасын көрсетуге арналған; 9) 240.00.011 жолы жолдарының айырмасы 240.00.009 жəне 240.00.010 (240.00.009 – 240.00.010) ретінде айқындалатын, мүлік жəне басқа да табыстар бойынша төленуі тиіс жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналған. 18. «Еңбек имигранттың табысынан есептелетін жеке табыс салығы» деген бөлімде: 1) 240.00.012 жолы есепті салық кезеңі үшін еңбек имигранттарымен алынған салық салуға жататын жалпы табыстарының сомасын көрсетілуге арналған; 2) 240.00.013 жолы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыстағы жəне республикалық бюджет туралы Заңмен белгіленген жалақының ең аз мөлшері түріндегі салық шегерімінің сомасы көрсетуге арналған, жеке тұлғада еңбек қызметін жүзеге асыруға шетел қызметкеріне рұқсатта көрсетілген əр ай сайын тиісті кезеңдегі орындалған жұмысқа (көрсетілген қызмет) есептелген; 3) 240.00.014 жолы 240.00.012 мен 240.00.013 (240.00.012 – 240.00.013) жолдарының айырмасы ретінде анықталатын еңбек имигрантының салық салынатын табысын көрсетуге арналған; 4) 240.00.015 жолы 240.00.014 (240.00.014*10 %) жолына 10% ставка бойынша анықталатын, есептелген жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналаған; 5) 240.00.016 жолы еңбек имигрантымен əр ай сайын тиісті кезеңдегі орындалған жұмысқа (көрсеткен қызмет) есептелген тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыстағы жəне республикалық бюджет туралы Заңмен белгіленген, айлық есептік көрсеткіш мөлшері 2 еселенген мөлшерінде есептелген жеке табыс салығы бойынша еңбек имигрантымен төленген төлемді көрсетуге арналған; 6) 240.00.017 жолы 240.00.015 мен 240.00.016 (240.00.015 – 240.00.016) жолдарының айырмасы ретінде анықталатын, еңбек имигрантының табыстары бойынша салық кезеңі үшін төлеуге жататын жеке табыс салығының сомасын көрсетуге арналаған; 19. «Нотариустың/жеке сот орындаушысының/адвокаттың табыстарынан салықты есептеу» бөлімін «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде 7В торкөздерін толтырған тұлғалар толтырады. Бұл бөлімде: 1) 240.00.018 жолы салық кезеңі ішінде жеке нотариус, жеке сот орындаушысы немесе адвокат алған табыстар сомасын көрсетуге арналған. Бұл жолға 240.01 нысанының 01 В жолында көрсетілген жиынтық сома көшіріледі; 2) 240.00.019 жолы салық кезеңі үшін есептелген жеке табыс салығы сомасын көрсетуге арналған. Бұл жолға 240.01 нысанының 02 В жолында көрсетілген жиынтық сома көшіріледі. 20. Бөлім. Қазақстан Республикасының шегінен тысқары шетелдік банктердегі банк шоттардағы ақшалар. Аталған бөлімді Салық кодексінің 185-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегі шетелдік банктердегі банктік шоттарда ақшасы бар жеке тұлғалар толтырады: 1) 240.00.020 А-дан 240.00.025 А дейінгі жолдар жеке тұлғалардың ақшасы бар, Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегі шетел банктерінің атауын көрсетуге арналған; 2) 240.00.020 В-дан 240.00.025 В дейінгі жолдар осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес жеке тұлғалардың ақшасы бар, Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегі шетел банктері елдерінің резиденттлік кодын көрсетуге арналған; 3) 240.00.020 С-тан 240.00.025 С дейінгі жолдар осы Қағидалардың 30-тармағына сəйкес жеке тұлғалардың ақшасы бар, Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегі шетел банктері валюта кодын көрсетуге арналған; 4) 240.00.020 D-дан 240.00.025 D дейінгі жолдар Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегі шетел банктерінің банктік шоттарындағы ақша сомасын көрсетуге арналған; 21. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің Т.А.Ə.» жолында жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Декларацияның салық органына табыс етілген күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық төлеушінің орналасқан (тұрғылықты) жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды тұлғаның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған лауазымды тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларацияның табыс етілген күні көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Жеке нотариустың/жеке сот орындаушысының/ адвокаттың табысы - 240.01-нысанын жасау 22. Бұл нысан Қазақстан Республикасының шегінен тыс көздерден алынған табыстардың осыған ұқсас түрлерін қоспағанда, Салық кодексінің 181-бабына сəйкес айқындалатын табыстарды жеке нотариустардың, жеке сот орындаушыларының, адвокаттардың мəлімдеуіне арналған жəне «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде 7 В торкөздерін белгілеген тұлғалар толтырады. 23. «Табыстардың барлығы» деген бөлімде: 01В жолы салық кезеңі үшін, оның ішінде салық кезеңінің əрбір айы үшін жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары немесе адвокаттар алған табыстар сомаларын көрсетуге арналған. 24. «Бюджетке төленуі тиіс салық сомасының барлығы» бөлімінде: 02 В жолы салық кезеңі үшін, оның ішінде салық кезеңінің əрбір айы үшін жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары немесе адвокаттар бюджетке төлеуі тиіс салық сомасын көрсетуге арналған. 4. Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегi көздерден алынған табыс, оның ішінде салық салуда жеңілдігі бар елде алынған табыс. Шетел салығын есепке жатқызу - 240.02-нысанын жасау 25. Бұл нысан шетел мемлекеттеріндегі көздерден алынған табыстарды, оның ішінде салық салуда жеңілдігі бар елде алған табыстарды, сондай-ақ Салық кодексінің 7-бөлімінде айқындалған халықаралық салық салу ерекшеліктеріне сəйкес төленген шетел салығы мен есепке жатқызу сомасын айқындауға арналған. 26. «Көрсеткіштер» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес табыс төлейтін резидент еместің резиденттік елінің коды көрсетіледі; 3) С бағанында резидент еместің резиденттік еліндегі салықтық тіркеу нөмірі көрсетіледі; 4) D бағанында резидент салық төлеуші шетелдегі көздерден алған осы Қағидалардың 29-тармағына сəйкес табыс түрінің коды көрсетіледі; 5) Е бағанында осы Қағидалардың 30-тармағына сəйкес табысты алу валютасының коды көрсетіледі; 6) F бағанында шетел валютасында шетел мемлекетіндегі көздерден резидент салық төлеушінің есептелген табысының сомасы көрсетіледі; 7) G бағанында операция (төлем) жасау күніне валюта айырбасы бағамы қолданыла отырып, ұлттық валютада F бағанында көрcетілген табыстардың сомалары көрсетіледі; 8) H бағанында С бағанында көрcетілген резидент еместің жарғылық капиталындағы резидент салық төлеушінің қатысу үлесі пайызда көрсетіледі; 9) І бағанында шетел валютасында шоғырландырылған қаржылық есептілігі бойынша айқындалатын С бағанында көрcетілген резидент еместің пайдасының жалпы сомасы көрсетіледі; 10) J бағанында шетел валютасында резидент салық төлеушіге қатысты резидент емес пайдасының сомасы көрсетіледі. H жəне І бағандарының тиісті мəндердері туындысының жəне 100% қатынасы айқындалады ((H х І)/100%); 11) К бағанында табыстар есептелген есепті салық кезеңінің 31 желтоқсанында валюта айырбасының нарықтық бағамы қолданыла отырып, ұлттық валютада J бағанында көрсетілген пайда сомасы көрсетіледі; 12) L бағанында Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша пайда сомасы көрсетіледі; 13) М бағанында шетел мемлекетінің заңнамасы бойынша пайда сомасы көрсетіледі;

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-16-беттерде). 14) N бағанында тиісті төлем көзі елінің заңнамасында немесе халықаралық шартпен белгіленген табыс салығының ставкалары көрсетіледі; 15) О бағанында табыстар төлеу көзі елінің əрқайсысында төленген табыс салығының сомасы көрсетіледі; 16) Р бағанында Салық кодексінің 158-бабында белгіленген ставка қолданыла отырып, есептелген табыс салығының сомасы көрсетіледі; 17) Q бағанында Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде төленген жəне Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде есепке жатқызылатын табыс салығының ставкалары көрсетіледі; 18) R бағанында Салық кодексінің 223-бабының ережелеріне сəйкес Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын төлеу кезінде есепке жатқызылатын шетел мемлекеттеріндегі көздерден түскен табыстардан алынған табыс салығы сомасы көрсетіледі. 240.02 нысанының А-дан бастап Е-ге дейінгі, Н-тан К-ге дейінгі бағандар Салық кодексінің 224-бабына сəйкес толтырылады. 240.02 нысанының А-дан бастап Н-қа дейінгі, L жəне М бағандары Салық кодексінің 221-бабына сəйкес толтырылады. 240.02 нысанының А-дан бастап Н-қа дейінгі, L-дан R-ға дейінгі бағандар Салық кодексінің 223-бабына сəйкес толтырылады. 240.02 нысаны G бағанының жиынтық мəні 240.00.002 І жолына көшіріледі. 240.02 нысаны К бағанының жиынтық мəні 240.00.003 жолына көшіріледі. 240.02 нысаны R бағанының жиынтық мəні 240.00.010 жолына көшіріледі. 5. Халықаралық шарттарға сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табыс – 240.03-нысанын жасау 27. Бұл нысан Салық кодексінің 2-бабы 5-тармағына, 212, 213-тармақтарына сəйкес Қазақстан Республикасы жасаған халықаралық шарттарға сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табысты айқындауға арналған. 28. «Көрсеткіштер» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында осы Қағидалардың 32-тармағына сəйкес халықаралық келісімшарт түрінің коды көрсетіледі, оған сəйкес табысқа қатысты Салық кодексінде белгіленген тəртіптен ерекше салық салу тəртібі белгіленген; 3) С бағанында халықаралық шарттың атауы көрсетіледі; 4) D бағанында Қазақстан Республикасы халықаралық шарт жасасқан осы Қағидалардың 31-тармағына сəйкес елдің коды көрсетіледі; 5) Е бағанында халықаралық шарттың ережелеріне сəйкес салық салудан босатылуы тиіс табыс көрсетіледі. 240.03 нысаны E бағанынының жиынтық мəні 240.00.006 ІІ жолына көшіріледі. 6. Табыс түрлерінің, валюталардың, елдердің жəне халықаралық шарттардың кодтары 29. Декларация толтыру кезінде мынадай табыс түрлерін кодтауды пайдалану керек. 1) Қазақстан Респбуликасындағы көздерден табыстар: 1010 – Қазақстан Республикасының аумағында тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1011 – сыртқы сауда қызметін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасындағы, одан тысқары жерлердегі тауарларды өткізуден түскен табыстар; 1020 – Қазақстан Республикасының аумағында жұмыстарды орындаудан, қызметтер көрсетуден түскен табыстар; 1021 – Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде басқарушылық, қаржылық (сақтандыру жəне (немесе) қайта сақтандыру жөніндегі қызметтерді қоспағанда), консультациялық, аудиторлық, заң (соттарда, төрелік сотта немесе аралық сотта өкілдік ету жəне құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі қызметтерді, сондай-ақ нотариаттық қызметтерді қоспағанда) қызметтерін көрсетуден түсетін табыстар; 1030 – Қазақстан Республикасының Үкіметі Салық кодексінiң 224-бабына сəйкес айқындайтын жеңілдікті салық салынатын мемлекетте тiркелген тұлғаның жұмыстарды орындаудың, қызметтерді көрсетудiң нақты орындалған, көрсетiлген жерiне қарамастан, оларды орындаудан, көрсетуден түсетiн табыстары, сондай-ақ осы бапта белгiленген өзге де табыстары; 1040 – Қазақстан Республикасының аумағындағы мүлiкке құқық немесе мүлiкпен жасалатын мəмiлелер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1041 – Қазақстан Республикасының аумағындағы, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес мемлекеттік тiркелуге жататын мүлiктi өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1042 – резидент шығарған бағалы қағаздарды, сондай-ақ Қазақстан Республикасында орналасқан резидент заңды тұлғаның, консорциумның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1043 – егер резидент емес заңды тұлғаның мұндай акциялары, қатысу үлестерi немесе активтерi құнының 50 жəне одан да көп пайызын Қазақстан Республикасындағы мүлiк құрайтын болса, резидент емес шығарған акцияларды, сондай-ақ резидент емес заңды тұлғаның жарғылық капиталына қатысу үлестерiн өткізу кезіндегі құн өсiмiнен түсетiн табыстар; 1050 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - резидентке борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1051 – талап ету құқығын берген салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емеске борышты талап ету құқықтарын беруден түсетін табыстар; 1060 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - резиденттен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1061 – талап ету құқығын сатып алатын салық төлеуші үшін - Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместен борышты талап ету құқықтарын алудан түсетін табыстар; 1070 – бұрын негізсіз ұсталған айыппұлдардың бюджетке қайтарылғандарынан басқа, тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) жəне санкциялардың басқа да түрлері; 1080 – резидент заңды тұлғадан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1081 – Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес құрылған пайлық инвестициялық қорлардан түсетін дивидендтер нысанындағы табыстар; 1090 – мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын резидент емес үшін Қазақстан Республикасында салық міндеттемелерін орындау жүктелмеген сенімгерлікпен басқарушы-резиденттен мүлікті сенімгерлікпен басқаруды тағайындау туралы акт бойынша алынған табыстар; 1100 – борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақыларды қоспағанда, сыйақылар нысанындағы табыстар; 1101 – эмитенттен алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақылар нысанындағы табыстар; 1120 – роялти нысанындағы табыстар; 1130 – Қазақстан Республикасында орналасқан мүлікті жалға беруден түсетін табыстар; 1140 – Қазақстан Республикасында орналасқан жылжымайтын мүліктен алынатын табыстар; 1150 – Қазақстан Республикасында туындайтын сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 1151 – Қазақстан Республикасында туындайтын тəуекелдерді қайта сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 1160 – халықаралық тасымал жөніндегі қызметтерді көрсетуден түсетін табыстар; 1161 – Қазақстан Республикасы ішінде көліктік қызмет көрсетуден түсетін табыстар; 1162 – теңіз тасымалы шартында (келісімшартта) көзделген сталиялық уақыттан тыс тиеу-түсіру операцияларында кеменің бос тұрып қалғаны үшін төлем түріндегі табыс; 1170 – Қазақстан Республикасының аумағындағы құбырларды, электр беру желілерін, оптикалық-талшықты байланыс желілерін пайдаланудан түсетін табыстар; 1180 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидентпен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1181 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылатын резидент емеспен жасасқан еңбек шарты (келісімшарты) бойынша Қазақстан Республикасындағы қызметтен түсетін табыстары; 1190 – өздерiне резидентке қатысты жүктелген басқарушылық мiндеттердi орындауға байланысты, мұндай мiндеттердi нақты орындайтын жерiне қарамастан, басшының гонорарлары жəне (немесе) басқару органының (директорлар кеңесiнiң немесе өзге де органның) мүшелерi алатын өзге де төлемдер; 1200 – жұмыс беруші болып табылатын резиденттің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1201 – жұмыс беруші болып табылатын резидент еместің Қазақстан Республикасында тұруына байланысты резидент еместің жеке тұлғаға төлейтін үстемақылары; 1210 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс берушіден алған материалдық пайда түріндегі Қазақстан Республикасындағы қызметінен түсетін табыстары; 1211 – резидент емес жеке тұлғаның жұмыс беруші болып табылмайтын тұлғадан алған материалдық пайда түріндегі табыстары; 1220 – резидент жинақтаушы зейнетақы қорлары жүзеге асыратын зейнетақы төлемдері; 1230 – қалайша жəне кімге төлем жүргізілетініне қарамастан, мəдениет жəне өнер қызметкеріне: театр, кино артистеріне, радио, теледидар қызметкеріне, музыкантқа, суретшіге, спортшыға Қазақстан Республикасындағы қызметтен төленетін табыстар; 1240 –резидент төлейтін ұтыстар; 1241 – егер ұтысты төлеу осындай тұрақты мекеменің қызметіне байланысты болса, Қазақстан Республикасында тұрақты мекемесі бар резидент емес төлейтін ұтыстар; 1250 – Қазақстан Республикасында тəуелсіз жеке (кəсіби) қызмет көрсетуден алынған табыстар; 1260 – резидент емес жеке тұлғаның резидент жеке тұлғадан өтеусіз алынған мүлкін қоспағанда, өтеусіз алынған немесе мұраға қалдырылған мүлік, оның ішінде жұмыстар, қызметтер түріндегі табыстары; 1270 – туынды қаржылық құралдар бойынша табыстар; 1280 – міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыс; 1290 – күмəнді міндеттемелер бойынша табыс; 1300 – банктердің жəне лицензия негізінде банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құрылған провизияларының (резервтерінің) мөлшерлерін азайтудан түсетін табыс; 1310 – сақтандыру, қайта сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымдары құрған сақтандыру резервтерін азайтудан түсетін табыс; 1320 - талап ету құқығын басқаға беруден түсетін табыс; 1330 – кəсіпкерлік қызметті шектеуге немесе тоқтатуға келісім бергені үшін алған табыс; 1340 – тіркелген активтердің шығып қалуынан түсетін табыс; 1350 – табиғи ресурстарды геологиялық зерттеуге жəне өндіруге дайындық жұмыстарына арналған шығыстарды, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да шығыстарын түзетуден түсетін табыс; 1360 – кен орындарын əзірлеу салдарын жою қорына аударымдар сомасының кен орындарын əзірлеу салдарын жою жөніндегі іс жүзіндегі шығыстар сомасынан асып кетуінен түсетін табыс; 1370 – бірлескен қызметті жүзеге асырудан түсетін табыс; 1380 - егер бұрын бұл сома шегерімге жатқызылмаса, негізсіз ұсталып, бюджеттен қайтарылған айыппұлдардан басқа, таңылған немесе борышкер таныған айыппұлдар, өсімпұлдар жəне басқа санкция түрлері; 1390 – бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар; 1400 - өтеусіз алынған мүлік түріндегі табыс; 1410 - дивидендтер; 1420 - депозит, борыштық бағалы қағаз, вексель бойынша сыйақылар, ислам жалдау сертификаты; 1430 – оң бағамдық айырма сомасының теріс бағамдық айырма сомасынан асып кетуі. Бағамдық айырма сомасы халықаралық қаржылық есептiлiк стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп жəне қаржылық есептiлiк туралы Заңнамасының талаптарына сəйкес айқындалады; 1440 - ұтыстар; 1450 – əлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған табыс; 1460 – кəсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатудан түсетін табыс; 1470 – сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы алатын (алынуға жататын), мүлікті сенімгерлікпен басқарудан түсетін таза табыс; 1480 – ислам банкінде орналастырылған инвестициялық депозит бойынша табыс; 1490 – 1010 – 1480 кодтарында көрсетілмеген басқа да табыстар. 2) Қазақстан Республикасынан тыс көздерден табыстар: 2010 – Қазақстан Республикасынан тыс, шет мемлекетте орналасқан тауарларды өткізуден түскен табыстар; 2020 – Қазақстан Республикасы шегінен тыс жерлерде жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден түскен табыстар; 2030 – Салық кодексінің 224-бабына сəйкес айқындалатын салық салуда жеңілдігі бар мемлекетте жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден, тауарларды сатудан түскен табыстар, сондай-ақ осындай мемлекетте тіркелген резидент еместен резидент алатын өзге де табыстар; 2040 – құн өсімінен табыс; 2080 – резидент емес заңды тұлғадан түсетін дивидендтер түріндегі табыстар; 2100 – сыйақылар түріндегі табыстар; 2120 – роялти түріндегі табыс; 2130 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан мүлкін жалға беруден түсетін табыстар; 2140 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс орналасқан жылжымайтын мүліктен алынатын табыстар; 2150 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс туындайтын сақтандыру (қайта сақтандыру тəуекелдері) шарттары бойынша төленетін сақтандыру сыйлықақылары түріндегі табыстар; 2160 – халықаралық тасымалдарда көліктік қызмет көрсетуден табыстар; 2161 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс көліктік қызмет көрсетуден табыстар; 2180 – еңбек шарты (келісімшарт) бойынша Қазастан Республикасының шегінен тыс қызметтен түсетін резидент емес жеке тұлғаның табыстары; 2190 – өздерiне резидентке қатысты жүктелген басқарушылық мiндеттердi орындауға байланысты басшының гонорарлары жəне (немесе) басқару органының (директорлар кеңесiнiң немесе өзге де органның) мүшелерi алатын өзге де төлемдер. Бұл ретте мұндай тұлғалардың басқарушылық міндеттерін нақты орындайтын орнының маңызы жоқ; 2220 – жинақтаушы зейнетақы қорлары жүзеге асыратын зейнетақы төлемдері; 2230 – қалайша жəне кімге төлем жүргізілетініне қарамастан, мəдениет жəне өнер қызметкеріне: театр, кино артистеріне, радио, теледидар қызметкеріне, музыкантқа, суретшіге, спортшыға Қазақстан Республикасынан тыс қызметтен төленетін табыстар; 2240 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс ұтыстар;

17

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

2250 – Қазақстан Республикасынан тыс жеке (кəсiби) тəуелсiз қызмет көрсетуден алынған табыстар; 2260 – Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан мүлiктi тегiн алу түріндегі табыстар; 2270 – туынды қаржы құралдары бойынша табыстар; 2280 – міндеттемені есептен шығарудан табыстар; 2290 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс шеккен күмəндi мiндеттемелер бойынша шығыстар; 2330 – Қазақстан Республикасынан тыс тіркелген активтерді шығарудан түскен табыстар; 2360 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс бірлескен қызметті жүзеге асырудан табыстар; 2400 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс мүліктік кешен ретінде кəсіпорынды сатудан түскен табыстар; 2410 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы не сенімгерлікпен басқару туындаудың өзге де жағдайларында пайда алушы алған (алуға тиіс) мүлікті сенімгерлікпен басқарудан түсетін табыстар; 2420 – Қазақстан Республикасының шегінен тыс өзге де табыстар. 30. Валюта кодын толтыру кезінде Шешімге 23 «Валюта жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюталарды кодтауды пайдалану қажет. 31. Ел кодын толтыру кезінде Шешімге 22 «Əлем елдерінің жіктеуіші» қосымшасына сəйкес елдерді кодтауды пайдалану қажет. 32. Декларацияны толтыру кезінде халықаралық шарт (келісім) түрлерінің мынадай кодталуын пайдалану керек: 01 – Табыс пен капиталға қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық төлеуден жалтаруға жол бермеу туралы конвенция; 02 – Ислам Даму Банкiнiң құрылтай шарты; 03 – Орталық Азия аймақтық экологиялық орталығы жұмысының жағдайлары жөніндегi келісім; 04 – Азия Даму Банкінің құрылтай шарты; 05 – Жаңа Үкіметтік ғимараттың құрылысы жобасына грантты пайдалану бойынша келісім; 06 – Қаржылық ынтымақтастық туралы келісім; 07 – Өзара түсiнiстiк туралы меморандум; 08 – Континентаралық баллистикалық ракеталардың шахталық ұшыру қондырғыларын, апатты жағдайлардың салдарын жоюға жəне ядролық қарудың таралуына жол бермеуге қатысты келісім; 09 – Халықаралық қайта құру жəне даму банкiнiң келісімі; 10 – Халықаралық валюталық қордың келісімі; 11 – Халықаралық қаржылық корпорацияның келісімі; 12 – Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі конвенция; 13 – Еуропалық Қайта құру жəне Даму банкiн құру туралы келісім; 14 – Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясы; 15 – Орталық Азия университетін құру жөніндегі шарт; 16 – Инвестициялар кепiлдiгiнiң көп жақты агенттiгiн құру туралы; 17 – «Нұр-Мүбəрак» ислам мəдениетінің Египет университеті туралы келісім; 18 – Əуе қатынасы туралы келісім; 19 – «Агросервистік қызметті қолдау» жобасын дайындауға арналған Халықаралық Қайта құру жəне Даму Банкінің грантын беру туралы келісім; 20 – «Қазақстан Республикасында ауылдық елдi мекендердi сумен жабдықтау» жобасын жүзеге асыру үшiн Жапония Yкiметiнiң грантын тарту туралы ноталар алмасу нысанындағы келiсiм; 21 – Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың артықшылықтары мен иммунитеттері туралы конвенция; 22 – Өзге де халықаралық шарттар (келісімдер, конвенциялар).

(Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 13-17-беттерде).

(Жалғасы 19-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-18-беттерде). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Қосылған құн салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (300.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қосылған құн салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (300.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне Салық кодексінің 8-бөліміне жəне «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін (Салық кодексін) қолданысқа енгізу туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Енгізу туралы Заң) 2, 12, 24, 25, 28, 34, 35, 44, 47, 48, 49, 49-1-баптарына сəйкес қосылған құн салығы сомасын есептеуге арналған қосылған құн салығы бойынша салық есептілігінің нысанын (декларация) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (300.00-нысан) жəне салық міндеттемесінің есептелуі туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (300.01-ден 300.12-ге дейінгі нысандар) тұрады. 3. Декларацияны толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар декларациядағы тиісті көрсеткіштерді ашып көрсетуді талап ететін жолдарды толтыру кезінде міндетті тəртіпте жасалады. 6. Декларацияға қосымшалар оларда көрсетілуі тиіс деректер болмаған жағдайда жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшаның парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларацияны жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара не көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) пошта арқылы хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылдағаны немесе қабылдамағаны туралы хабарлама алады. 13. Қосымшалардың «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірі; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтырылуы тиіс. 2. Декларацияны жасау (300.00-нысаны) 15. «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші міндетті түрде мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы салық төлеушінің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі). Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы салық төлеушінің жеке сəйкестендіру (бизнес-сəйкестендіру) нөмірі көрсетіледі; 3) қосылған құн салығын төлеушінің Т.А.Ə. немесе атауы. Жол міндетті толтырылуға жатады. Құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның атауы, дара кəсіпкердің дара кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəлігіне сəйкес атауы немесе тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушының атауы немесе тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде) көрсетіледі; 4) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (тоқсан, жыл) – декларация тапсырылатын есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі). Салық кодексінің 269-бабына сəйкес декларацияны тапсыру үшін есепті кезең күнтізбелік тоқсан болып табылады. Жол міндетті толтырылуға жатады; 5) декларацияның түрі. Салық кодексінің 63-бабына сəйкес салық есептілігінің түріне байланысты тиісті торкөздердің бірі міндетті белгіленуге жатады. Қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебінен алып тасталған кезде «тарату» түріндегі декларацияны табыс ету міндетті болып табылады; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларацияның түрі табыс етілген жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. 7 А торкөзі егер салық төлеуші мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылған жағдайда толтырылуы тиіс. 7 В торкөзі егер салық төлеуші мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқару құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылған жағдайда толтырылуы тиіс; 8) жол Салық кодексінің 308-1-бабы 1-тармағында көзделген жер қойнауын пайдалануға арналған келісім (келісімшарт) шеңберінде қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушы толтырады. Жол, егер салық төлеуші Салық кодексінің 308-1-бабы 1-тармағына сəйкес салық режімінің тұрақтылығы көзделген жер қойнауын пайдалануға арналған келісім (келісімшарт) шеңберінде қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушы болып табылған жағдайда толтырылады, бұл ретте 8 А жəне В торкөздерінде міндетті түрде келісім (келісімшарт) нөмірі мен жасалған күні (келісімшарт күні, жасалған күні) көрсетіледі. Салық кодексінің 308-1-бабы 1-тармағының шарттарына сəйкес келмейтін келісімшарттар бойынша бұл жол толтырылмайды. Салық кодексінің 308-1-бабы 1-тармағында белгіленген əрбір келісім (келісімшарт) бойынша бөлек декларация жасалады; 9) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 10) қосылған құн салығын есепке жатқызу əдісі. Тиісті торкөздердің бірі міндетті толтырылуға жатады. Тиісті торкөз Салық кодексінің 260-бабында сəйкес қосылған құн салығын есепке жатқызудың таңдалған əдісі негізінде толтырылады. Есепке жатқызылатын қосылған құн салығын айқындаудың таңдалған əдісі күнтізбелік жылдың ішінде өзгертуге жатпайды. «Барабар» торкөзі, егер салық төлеуші қосылған құн салығын есепке жатқызудың барабар əдісін таңдаған жағдайда белгіленеді. «Бөлек» торкөзі, егер салық төлеуші қосылған құн салығын есептеуге жатқызудың бөлек əдісін таңдаған жағдайда белгіленеді. «Барабар жəне бөлек» торкөзі, егер салық төлеуші Салық кодексінің 260-бабы 4 жəне 5-тармақтарына, 262-бабы 2, 3 жəне 5-тармақтарына сəйкес бір мезгілде қосылған құн салығын есептеуге жатқызудың барабар жəне бөлек əдістерін қолданған жағдайда белгіленеді; 11) ҚҚС бойынша куəліктің сериясы мен нөмірі. Қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебіне қою туралы куəліктің сериясы мен нөмірі көрсетіледі. Жол міндетті толтырылуға жатады; 12) табыс етілген қосымшалар. Табыс етілетін қосымшаларға сəйкес келетін торкөздер міндетті белгіленуге жатады. 16. «ҚҚС есептеу» деген бөлімді толтырған кезде, егер салық төлеуші 300.12-қосымшаны табыс еткен жағдайда, осы бөлімде көзделген формулалардың қолданылмайтынын ескеру қажет. 300.00.001ден 300.00.012 аралығындағы тиісті жолдарға 300.12.001-ден 300.12.011 аралығындағы əрбір тиісті жолдардан сома көшіріледі. «ҚҚС есептеу» деген бөлімде: 1) 300.00.001 А жолында қосылған құн салығы салынатын тауарларды, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді өткізу бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі, соның ішінде: тауарларды өтеусіз беру бойынша; айырбас шарттары бойынша; жұмыс берушінің тауарды, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді қызметкерге жалақы есебінен беру бойынша; бөліп-бөліп төлеу шартында; комиссия, кепілдік шарттары бойынша; бірлескен қызмет туралы шарт шеңберінде жəне Салық кодексіне сəйкес қосылған құн салығы салынатын басқа да айналымдар. 2) 300.00.001 В жолында 300.00.001 А жолында көрсетілген айналымдар бойынша есептелген қосылған құн салығы сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 308-1-бабы 1-тармағында белгіленген келісім (келісімшарт) бойынша қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар тиісті жолдарға келісімге (келісімшартқа) сəйкес салық ставкасын қолданады; 3) 300.00.002 А жолында нөлдік ставка бойынша қосылған құн салығы салынатын есепті салық кезеңі үшін өткізу бойынша айналым көрсетіледі. Бұл жолға 300.06.010 А жолы ескеріле отырып, 300.01-қосымшаның 300.01.001 жолында көрсетілген сома көшіріледі; 4) 300.00.003 А жолында Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізілетін есепті салық кезеңі үшін салық салынатын айналым мөлшерін түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың оң да, теріс те мəні болуы мүмкін; 5) 300.00.003 В жолында Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізілетін есепті салық кезеңі үшін қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың оң да, теріс те мəні болуы мүмкін; 6) 300.00.004 А жолында Салық кодексінің 236 жəне 276-5-баптарына сəйкес өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын, салық кезеңі ішінде қосылған құн салығын төлеуші жүзеге асырған тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді өткізу бойынша айналымдар көрсетіледі; 7) 300.00.005 А жолында қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды жəне қызмет көрсетулерді өткізу бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. Сондай-ақ, бұл жолда Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізілетін босатылған айналым мөлшерін түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың оң да, теріс те мəні болуы мүмкін. Бұл жолға 300.02.006 жолында көрсетілген сома көшіріледі. Егер есепті салық кезеңінде босатылған айналым мөлшеріне түзету жүргізілген жағдайда, бұл жолға 300.06.011 А жолында көрсетілген жүргізілген түзету ескерілген сома көрсетіледі (300.02.006 + 300.06.011 А); 8) 300.00.006 жолында өзіне салық салынатын жəне босатылған айналым мөлшерін түзету сомасын да қамтитын салық кезеңі ішінде жүзеге асырылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.00.001 А, 300.00.002, 300.00.003 А, 300.00.004, 300.00.005, жолдарының сомасы ретінде айқындалады (300.00.001 А + 300.00.002 + 300.00.003 А + 300.00.004 + 300.00.005); 9) 300.00.007 жолында 300.00.001 А, 300.00.002, 300.00.003 А жолдары сомаларының 300.00.006 жолына пайыздағы қатынасы (300.00.001 А + 300.00.002 + 300.00.003 А)/(300.00.006) х 100%) ретінде айқындалатын жалпы өткізу айналымдағы салық салынатын айналым үлесі көрсетіледі; 10) 300.00.008 жолында 300.00.002 жолының 300.00.001 А, 300.00.002, 300.00.003 А жолдары сомаларына пайызды қатынасы (300.00.002/(300.00.001 А + 300.00.002 + 300.00.003 А) х 100%) ретінде айқындалатын жалпы салық салынатын айналымдағы нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым үлесі. Бұл жол 300.00.002 жолының шамасы теріс мəнде болған кезде толтырылмайды; 11) салық төлеуші дербес айқындайтын 300.00.009 жолында Салық кодексінің 260-бабы 3, 4 жəне 5-тармақтарына жəне 262-бабы 2, 3, 5 жəне 6-тармақтарына сəйкес қосылған құн салығы сомасын есепке жатқызудың бір мезгілде барабар жəне бөлек əдістерін қолданған жағдайда жалпы өткізу айналымдағы салық салынатын айналым үлесі көрсетіледі. Бұл ретте сатып алған кезде есепке жатқызудың бөлек əдісі қолданылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдар жалпы айналым сомасындағы салық салынатын айналымның үлес салмағын айқындау кезінде ескерілмейді; 12) 300.00.010 жолында салық кезеңі ішінде импортталатын тауарлар бойынша есептелген жəне жер қойнауына арналған келісімшартының шарттарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 13) 300.00.011 жолында 300.00.010 жолында көрсетілген қосылған құн салығының сомасын қоспағанда, салық кезеңінің ішінде импортталатын тауарлар бойынша есептелген жəне Енгізу туралы Заңның 49-бабы 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 300.04.001 В жолында көрсетілген сома көшіріледі; 14) 300.00.012 жолында 300.00.001 В, 300.00.003 В, 300.00.010, 300.00.011 (300.00.001 В + 300.00.003 В + 300.00.010 + 300.00.011) жолдарының сомасы ретінде анықталатын есепті салық кезеңі үшін есептелген қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 17. «Есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы» деген бөлімде толтыру кезінде егер салық төлеуші 300.12-қосымшасын табыс еткен жағдайда осы бөлімде көзделген формулалар қолданылмайтынын ескеру қажет. 300.00.013-тен бастап 300.00.026 арасындағы тиісті жолдарға 300.12.012-тен бастап 300.12.024 арасындағы əрбір тиісті жолдардан сома көшіріледі. Есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданатын қосылған құн салығын төлеушілер 300.00.013 В-дан 300.00.023 В-ға дейінгі жолдарды толтырған кезде салық салынатын мақсатта пайдаланатын тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығы сомаларын көрсетеді. «Есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы» деген бөлімде: 1) 300.00.013 А жолында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығымен сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі; 2) 300.00.013 В жолында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығымен сатып алынған тауарлар жұмыстар, қызметтер бойынша қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі; 3) 300.00.014 А Салық кодексінің 236 жəне 276-5-баптарына сəйкес өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылатын, Қазақстан Республикасында қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтын резидент еместен сатып алынған жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша салық салынатын айналым сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 300.05.001 жолында көрсетілген сома көшіріледі; 4) 300.00.014 В жолында өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылатын, резидент еместен сатып алынған жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 300.00.014 В жолына 300.05.007 жолында көрсетілген сома көшіріледі. Есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданатын қосылған құн салығын төлеушілер бұл жолда салық салынатын айналым мақсатында қолданатын жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығының сомасын көрсететінін ескеру қажет; 5) 300.00.015 жолында қосылған құн салығынсыз сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша жəне қосылған құн салығымен сатып алынған, бірақ Салық кодексінің 257-бабына сəйкес қосылған құн салығы есепке жатқызылмайтын тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша айналым сомасы көрсетіледі. Бұл жолда қосылған құн салықсыз сатып алу бойынша айналымның сомасы көрсетіледі; 6) 300.00.016 А жолында 300.00.017, 300.00.018, 300.00.019, 300.00.020, 300.00.026 жолдарында көрсетілетіндерді қоспағанда, Салық кодексінің 247-бабына жəне 276-4-бабының 3-тармағына сəйкес айқындалатын салық салынатын импорт бойынша айналым сомасы көрсетіледі. Бұл жол тиісті салық кезеңі үшін табыс етілген тауарларға декларация(лар)да, сондай-ақ 320.00-нысанының Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне 328.00-нысанының Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген мəліметтер негізінде толтырылады. Жол 300.00.016 I А, 300.00.016II А жолдарын қамтиды; 7) 300.00.016 I А жолында Ресей Федерациясынан əкелінген тауарлар бойынша салық салынатын импорттың мөлшері көрсетіледі; 8) 300.00.016 II А жолында Беларусь Республикасынан əкелінген тауарлар бойынша салық салынатын импорт мөлшері көрсетіледі;

19

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

9) 300.00.016 В кедендік ресімдеу кезінде төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Есепке жатқызудың барабар əдісін қолданған жағдайда аталған жолда тауарларға декларация(лар)ға, сондай-ақ 320.00-нысанының Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияға (декларацияларға) жəне 328.00-нысанының Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтінішке (өтініштерге) сəйкес имтпортталатын тауарлар бойынша төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданған жағдайда аталған жолда салық салынатын айналым мақсатында қолданылатын, импортталатын тауарлар бойынша төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.00.016 I В, 300.00.016 II В жолдарын қамтиды; 10) 300.00.016 I В жолында Ресей Федерациясынан əкелінген тауарлар бойынша төленген жəне Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген импортқа қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 11) 300.00.016 II В жолында Беларусь Республикасынан əкелінген тауарлар бойынша төленген жəне Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген импортқа қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 12) 300.00.017 Салық кодексінің 255-бабына, 276-15-бабының 2-тармағы 2) тармақшасына жəне 3-тармағына сəйкес немесе халықаралық шарттарға сəйкес қосылған құн салығынан босатылған импортталатын тауарлар құны көрсетіледі. Аталған жолға 300.02.011 жолында көрсетілген сома көшіріледі; 13) 300.00.018 жолында Енгізу туралы Заңның 49-бабы 32-53-абзацтарына сəйкес олар бойынша салық органы қосылған құн салығын төлеу мерзімдерін өзгерту туралы шешім шығарған импортталатын тауарлардың құны көрсетіледі. Бұл жол кеден одағына мүше мемлекеттерден импортталған тауарларға декларация(лар), жəне (немесе) Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларация (декларациялар) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініш (өтініштер) негізінде толтырылады; 14) 300.00.019 жолында Енгізу туралы Заңның 49-бабы 32-53-абзацтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеу мерзімдері өзгерген импортталатын тауарлар бойынша салық кезеңінде нақты төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Есепке жатқызудың барабар əдісін қолданған жағдайда аталған жолға 300.01 нысанның J бағаны 0000001 жəне 0000002 қорытынды жолдарының сомасы көшіріледі. Есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданған жағдайда аталған жолда салық салынатын айналым мақсатында қолданылатын имтпортталған тауарлар бойынша төленген салықтың жиынтық сомасы көрсетіледі; 15) 300.00.020 А жолында қосылған құн салығы жер қойнауын пайдалану келісімшартының шарттарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген импортталатын тауарлардың құны көрсетіледі; 16) 300.00.020 В жолында жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың талаптарына сəйкес тауарлардың импорты бойынша есепке жатқызу əдісімен төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 17) 300.00.021 жолында 300.00.013 А, 300.00.014 А, 300.00.015, 300.00.016 А, 300.00.017, 300.00.018, 300.00.020 А жəне 300.00.026 А жолдарының айқындалатын (300.00.013 А + 300.00.014 А + 300.00.015 + 300.00.016 А + 300.00.017 + 300.00.018+ 300.00.020 А + 300.00.026 A) тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу бойынша айналымның жалпы сомасы көрсетіледі; 18) 300.00.022 жолында Салық кодексінің 258 жəне 259-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізілетін есепке жатқызылатын қосылған құн салығы сомасын түзету көрсетіледі. Бұл жолдың теріс мəні болуы мүмкін. Аталған жолға 300.06.024 В жолында көрсетілген сома көшіріледі; 19) 300.00.023 жолында 300.00.024 жолында көрсетілген қосылған құн салығының сомасын қоспағанда, салық кезеңі үшін есепке жатқызылатын қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 300.00.013 В, 300.00.014В, 300.00.016 В, 300.00.019 В, 300.00.020 В, 300.00.022 В жолдарының сомасы (300.00.01 В + 300.00.014 В + 300.00.016 В + 300.00.019 В + 300.00.020 В – 300.00.022 В) ретінде айқындалады. Бұл жолды 300.00.024 жолын толтыратын қосылған құн салығын есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдісін қолданатын салық төлеуші толтырмайды; 20) 300.00.024 жолында қосылған құн салығының төлеушісі есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдісін қолданған жағдайда, салық төлеушісі дербес анықтайтын, салық кезеңі үшін есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі, атап айтқанда: Салық кодексінің 260-бабы 3, 4 жəне 5-тармақтарына сəйкес бір мезгілде қосылған құн салығы сомаларын есепке жатқызудың барабар жəне бөлек есептеу əдісін пайдаланған жағдайда Салық кодексінің 249-бабы 1-тармағына сəйкес қосылған құн салығынан босатылған айналымдары болған кезде салық төлеушілер; Салық кодексінің 262-бабы 2-тармағына сəйкес басқа алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығын есепке жатқызудың барабар əдісін қолданған кезде кепілдікке берілген мүлікті (тауарларды) алуға жəне өткізуге байланысты айналымдар бойынша қосылған құн салығы сомаларын есептеу бойынша бөлек есептеу əдісті қолдану құқығын пайдаланатын банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар, микрокредиттік ұйымдар; Салық кодексінің 262-бабы 3-тармағына сəйкес басқа алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығын есепке жатқызудың барабар əдісін қолданған кезде мүлікті қаржы лизингіне беруге байланысты айналымдар бойынша қосылған құн салығы сомаларын есепке алу бойынша бөлек əдісті қолдану құқығын пайдаланатын лизинг берушілер; Салық кодексінің 262-бабы 5-тармағына сəйкес басқа алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығын есепке жатқызудың барабар əдісін қолданған кезде коммерциялық кредит бере отырып, сауда делдалы ретінде сауда қызметін қаржыландыру шеңберінде мүлікті сатып алумен жəне берумен байланысты айналымдар бойынша қосылған құн салығы сомаларын есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісін қолдану құқығын пайдаланатын ислам банктері; Аталған жол 300.00.024 I, 300.00.024 II, 300.00.024 III жолдарынан тұрады; 21) 300.00.024 I жолында есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған кезде барабарлық əдісі бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 22) 300.00.024 II жолында есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған жағдайда бөлек есептеу əдісі бойынша есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 23) 300.00.024 III есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістері бойынша салық салынатын жəне салынбайтын айналымдар мақсатында пайдаланылатын тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 24) 300.00.025 жолында салық кезеңі үшін қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі. Жол 300.00.025 І, 300.00.025 ІІ, 300.00.025 ІІІ жолдарынан тұрады, қолданатын қосылған құн салығын есепке жатқызу əдісіне байланысты жолдардың бірі толтырылады; 25) 300.00.025 І жолында есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі қолданылған кезде қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 300.00.023 жолының сомасы көшіріледі; 26) 300.00.025 ІІ жолында 300.00.023 жəне 300.00.007 (300.00.023 х 300.00.007) жолдарының туындысы ретінде айқындалатын, есепке жатқызудың барабарлық əдісі қолданылған кезде қосылған құн салығының рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі; 27) 300.00.025 ІІІ жолында ((300.00.024I x 300.00.09) + 300.00.024 III x 300.00.007) + 300.00.024 II) формуласы бойынша айқындалатын, бөлек есептеу жəне барабарлық əдістері қолданылған кезде қосылған құн салығының рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі; 28) 300.00.026 А жолында 300.00.020 А жолында көрсетілген импортталатын тауарларды қоспағанда қосылған құн салығы Енгізу туралы Заңның 49-бабы 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген импортталатын тауарлар құны көрсетіледі. Бұл жолға 300.04.001 А жолында көрсетілген сома көшіріледі; 29) 300.00.026 В жолында 300.00.020 В жолында көрсетілген импортталатын тауарлар бойынша қосылған құн салығын қоспағанда салық Енгізу туралы Заңның 49-бабы 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген импортталатын тауарлар бойынша қосылған құн салығы сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 300.04.001 В жолында көрсетілген сома көшіріледі. 18. «Салық кезеңі үшін ҚҚС бойынша есептер» деген бөлімде толтыру кезінде егер салық төлеуші 300.12 қосымшасын табыс еткен жағдайда осы бөлімде көзделген формулалардың қолданылмайтынын ескеру қажет. 300.00.027 I-ден 300.00.027 II аралығындағы тиісті жолдарға 300.12.025 I-ден жəне 300.12.025 ІI-ге дейінгі əрбір тиісті жолдардан сома көшіріледі. «Салық кезеңі үшін ҚҚС бойынша есептер» деген бөлімде: 300.00.027 жолында есепті салық кезеңі үшін есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі, 300.00.027 І жəне 300.00.027 ІІ жолдарынан тұрады: 1) 300.00.027 I жолында салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс салық сомасы көрсетіледі. Аталған жол: есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі кезінде 300.00.012, 300.00.025 І жəне 300.00.026 В (300.00.012 – 300.00.025 І – 300.00.026 В) жолдарының айырмасы ретінде; есепке жатқызудың барабарлық əдісі кезінде 300.00.012, 300.00.025 ІІ жəне 300.00.026 В (300.00.012 – 300.00.025 ІІ – 300.00.026 В) жолдарының айырмасы ретінде; есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған кезде 300.00.012, 300.00.025 ІІІ жəне 300.00.026 В (300.00.012 – 300.00.025 ІІІ – 300.00.026 В) жолдарының айырмасы ретінде айқындалады; 2) 300.00.027 ІІ жолында есепке жатқызылатын қосылған құн салығы сомасының есепті салық кезеңі үшін есептелген салықтан асып кету сомасы көрсетіледі. Аталған жол: есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі кезінде (300.00.025 І+300.00.026 В – 300.00.012) формуласы бойынша; есепке жатқызудың барабарлық əдісі кезінде (300.00.025 ІІ+300.00.026 В – 300.00.012) формуласы бойынша; есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған кезде (300.00.025 ІІІ + 300.00.026 В – 300.00.012) формуласы бойынша айқындалады. 3) 300.00.028 жолында есепті салық кезеңі үшін қосылған құн салығының асып кетуін есептемей, алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілген өспелі қорытындымен қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі. Бұл жолды ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді жүзеге асыратын жəне Салық кодексінің 267-бабын пайданалатын салық төлеушілер толтырады; 4) 300.00.029 жолында 300.00.028 жолы шегерілгеннен кейін бюджетке төленуі тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жолды егер 300.00.027 I жолының сомасы 300.00.028 жолының сомасынан асып кеткен шартта ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді жүзеге асыратын жəне Салық кодексінің 267-бабын пайданалатын салық төлеушілер толтырады. Жолдың сомасы (300.00.027 I – 300.00.028) формуласы бойынша айқындалады. Егер 300.00.028 жолы нөлдік мəнге тең болса, онда бұл жолға 300.00.027 I жолының сомасы көрсетіледі. 300.00.029 жолы 300.00.029 І жолын қосады; 5) 300.00.029 І жолында Салық кодексінің 267-бабында көзделген 70%-ға азайтыла отырып бюджетке төлеуге жататын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 300.00.029 жолы мен 30 пайыздың туындысы (300.00.029 І х 30%) ретінде айқындалады; 6) 300.00.030 жолында егер 300.00.028 жолы нөлдік емес мəнге тең жəне 300.00.027 І жолының сомасы 300.00.028 жолының сомасынан асып түскен жағдайда салық төлеушінің дербес шотында қосылған құн салығын азайту сомасы көрсетіледі. Бұл жолды ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуді жүзеге асыратын жəне Салық кодексінің 267-бабын пайданалатын салық төлеушілер толтырады. Жолдың сомасы 300.00.029 жəне 300.00.029 I жолдарының айырмасы ретінде айқындалады. 7) 300.00.031 жолында шегерілгеннен кейін кейінгі салық кезеңдеріне көшірілетін қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі. Бұл жолды ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуді жүзеге асыратын жəне Салық кодексінің 267-бабын пайданалатын салық төлеушілер толтырады. Жол: егер 300.00.027 I жəне 300.00.028 жолдары нөлдік емес мəнде толтырылған жəне 300.00.028 жолының сомасы 300.00.027 I жолының сомасынан асып кеткен жағдайда 300.00.028 жəне 300.00.027 I жолдарының айырмасы (300.00.028 - 300.00.027 I) ретінде; егер 300.00.027 ІI жəне 300.00.028 жолдары нөлдік емес мəнде толтырылса, 300.00.028 жəне 300.00.027 II жолдарының сомасы (300.00.028 + 300.00.027 II) ретінде айқындалады. Егер 300.00.027 II жолы нөлдік мəнге тең болса, онда 300.00.031 жолының сомасы 300.00.028 жолының сомасы болып табылады немесе егер 300.00.028 жолы нөлдік мəнге тең болса, онда 300.00.031 жолының сомасы 300.00.027 ІІ жолының сомасы болып табылады. Бұл жол егер 300.00.027 I жолының сомасы 300.00.028 жолының сомасынан асып кеткен жағдайда толтырылмайды. 8) 300.00.032 жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар мақсатында пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Жолды Енгізу туралы Заңның 25-бабы 2-тармағында жəне Салық кодексінің 272-бабы 3-тармағында көзделген шарттарды орындаған қосылған құн салығын төлеушілер толтырмайды. 19. «ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап» деген бөлімде: 1) 300.00.033 жолында Енгізу туралы Заңның 12-бабына жəне Салық кодексінің 272-бабына сəйкес есепке жатқызылатын қосылған құн салығының есептелген салық сомасынан асып кетуін қайтару туралы талап көрсетіледі. Бұл жол егер «Қосылған құн салығын төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде 5 жолында «қосымша», «хабарлама бойынша қосымша» декларация түрі белгіленген жағдайда, сондайақ егер салық төлеуші Салық кодексінің 273-бабы 5-тармағында көрсетілген санаттардың біріне жатқызылған жағдайда толтырылмайды; 2) 300.00.033 І жолындағы торкөз егер салық төлеуші Салық кодексінің 274-бабына сəйкес ҚҚС асып кетуін қайтарудан бас тартқан жағдайда белгіленеді; 3) 300.00.033 IІ жолында қосылған құн салығын төлеуші осы қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талапты беретін салық кезеңі көрсетіледі. Егер 300.00.033 жолы толтырылған болса, онда аталған жол міндетті түрде толтырылуға жатады. 20. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны дара кəсіпкер табыс етсе, оның дара кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəлігіне сəйкес тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде); 2) декларацияның тапсырылған күні көрсетіледі. Декларацияның салық органына табыс етілген күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық төлеушінің орналасқан жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Нөлдік ставка бойынша салық салынатын сату бойынша айналым – 300.01-нысанын жасау 21. Аталған нысан нөлдік ставка бойынша қосылған құн салығы салынатын айналымдар туралы, сондай-ақ нөлдік ставка бойынша айналымдар мақсатында пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомалары туралы ақпаратты егжейтегжейлі көрсетуге арналған. 300.01-қосымшасы егер 300.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі «Табыс етілген қосымшалар» 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «01» торкөзі белгіленген болса, толтырылады. 22. «Нөлдік ставка бойынша салық салынатын өткізу бойынша айналым» бөлімінде Салық кодексінің 31 жəне 37-1-тарауларына сəйкес нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар көрсетіледі. Бұл бөлімде: 1) 300.01.001 жолында тауарларды экспортқа өткізу бойынша айналым көрсетіледі. Аталған жол 300.01.001 І, 300.01.001 II жəне 300.01.001 III жолдарын қамтиды; 2) 300.01.001 І жолында тауарларды кеден одағының мүшесі болып табылмайтын мемлекетке экспортқа өткізу бойынша айналым көрсетіледі; 3) 300.01.001 ІІ жолында тауарларды Ресей Федерациясына экспортқа өткізу бойынша айналым көрсетіледі; 3-1) 300.01.001 III жолында тауарларды Беларусь Республикасына экспортқа өткізу бойынша айналым көрсетіледі; 4) 300.01.002 жолында халықаралық тасымалдау бойынша қызметтерді өткізу бойынша айналым көрсетіледі; 5) 300.01.003 жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын басқа өткізулер көрсетіледі; 6) 300.01.004 жолында 300.01.001 жолдан бастап 300.01.004 дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалатын, нөлдік ставка бойынша қосылған құн салығы салынатын қорытынды өткізу бойынша айналым көрсетіледі. 23. «Есепке жатқызылатын жəне нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар мақсатында пайдаланылған ҚҚС сомасы» деген бөлімде Енгізу туралы Заңның 25-бабы 2-тармағында жəне Салық кодексінің 272-бабы 3-тармағында көзделген шарттар орындалатын қосылған құн салығын төлеушілер толтырмайды. Осы бөлімде: 1) 300.01.005 жолында тауарларды экспортқа өткізу бойынша айналым мақсатында пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 2) 300.01.006 жолында халықаралық тасымалдау бойынша қызметтерді өткізу бойынша айналым мақсатында пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша есепке жатқызылған қосылған

құн салығының сомасы көрсетіледі; 3) 300.01.007 жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын басқа да өткізулер көрсетіледі; 4) 300.01.008 жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығының жиынтық сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.01.005 жолдан бастап 300.01.007 дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалады. 300.01.004 жолының сомасы 300.00.002 жолына көшіріледі. 300.01.008 жолының сомасы 300.00.032 жолына көшіріледі. 4. Қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу жəне олардың импорты бойынша айналымдар жəне – 300.02-нысанын жасау 24. Бұл нысан Салық кодексінің 33-тарауына жəне 276-15-бабының 1-тармағына сəйкес қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу жəне олардың импорты бойынша айналымдарды егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. 300.02-қосымшасы 300.00-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «02» торкөзі белгіленген жағдайда толтырылады. 25. «ҚҚС босатылған өткізу бойынша айналымдар» деген бөлімде: 1) 300.02.001 жолында Салық кодексінің 248-254-баптарына сəйкес қосылған құн салығынан босатылған жəне енгізу туралы Заңның 49-бабының нормаларына сəйкес келетін тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдар сомасы көрсетіледі; 2) 300.02.002 жолында осындай босатуды көздейтін халықаралық шарттарға сəйкес қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналым көрсетіледі; 3) 300.02.003 жолында Салық кодексі 276-15-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының аумағына кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан əкелінген тауарды қалпына келтіруді, құрамдас бөліктерін алмастыруды қоса алғанда, оны жөндеу жөніндегі қызметтерді өткізу бойынша айналымдар көрсетіледі; 4) 300.02.004 жолында Салық кодексі 276-15-бабы 2-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген тауарлардан өндірілген тауарларды өткізу бойынша айналымдар көрсетіледі; 5) 300.02.005 жолында Қазақстан Республикасының лизинг алушы салық төлеушісі лизинг шарты бойынша кеден одағына мүше басқа мемлекеттің лизинг берушісіне төлейтін сыйақысы бойынша айналымдар көрсетіледі; 6) 300.02.006 жолында 300.02.001 жолдан бастап 300.02.005 дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалатын, қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сату бойынша айналымдардың жиынтық сомасы көрсетіледі. 26. «ҚҚС босатылған импорт» деген бөлімде: 1) 300.02.007 жолында Салық кодексінің 255-бабына сəйкес қосылған құн салығынан босатылған импорт көрсетіледі. Аталған жол 300.02.007 І, 300.02.007 ІІ, 300.02.007 ІІІ, 300.02.007 ІV, 300.02.007 V жолдарын қамтиды; 2) 300.02.007 І жолында Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін тəртіпте гуманитарлық көмек ретінде əкелінетін акцизделетін тауарларды қоспағанда, тауарлардың сомасы көрсетіледі; 3) 300.02.007 ІІ жолында техникалық көмек көрсетуді қоса алғанда, мемлекет, мемлекеттердің үкіметтері, халықаралық ұйымдар желілері бойынша қайырымдылық көмек мақсатында əкелінетін, акцизделетіндерді қоспағанда, тауарлардың сомасы көрсетіледі; 4) 300.02.007 ІІІ жолында салық төлеуден босатуды белгілейтін кеден рəсімдерінде Қазақстан Республикасының жəне (немесе) кеден одағының кеден заңнамасына сəйкес декларациялануға жататын тауарлардың сомасы көрсетіледі; 5) 300.02.007 ІV жолында кез келген нысандағы дəрілік заттардың, оның ішінде дəрілерілік субстанцияларды; протездік-ортопедиялық бұйымдарды, сурдотифлотехниканы жəне медициналық (ветеринариялық) техниканы қоса алғанда, медициналық (ветеринариялық) мақсаттағы бұйымдар; кез келген нысандағы дəрілік заттарды шығаруға арналған материалдар, жабдықтар жəне жинақтаушы материалдар, оның ішінде субстанция-дəрілер, протездік-ортопедиялық бұйымдарды жəне медициналық (ветеринариялық) техниканы қоса алғанда, медициналық (ветеринариялық) мақсаттағы бұйымдардың сомасы көрсетіледі; 6) 300.02.007 V жолында Салық кодексінің 255-бабына жəне (немесе) халықаралық шарттарға сəйкес қосылған құн салығынан босатылған өзге де импорт сомасы көрсетіледі; 7) 300.02.008 жолында қызметін 2009 жылдың 1 каңтарына дейін инфрақұрылымдық жобаны жүзеге асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарттың шеңберінде жүзеге асыратын заңды тұлға, оның мердігерлері əкелген тауарлардың импорты көрсетіледі; 8) 300.02.009 жолында кеден одағына мүше мемлекеттердің аумақтарынан қайта өңдеуге арналған тауарларды, сондай-ақ Салық кодексінің 276-15-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сəйкес тауарларды қайта өндеу бойынша операциялар олардың көмегімен жүзеге асырылатын тауарларды Қазақстан Республикасының аумағына əкелу көрсетіледі; 9) 300.02.010 жолында Салық кодексінің 276-15-бабы 3-тармағына сəйкес тізбеде көзделген тауарларды Қазақстан Республикасының аумағына уақытша əкелу көрсетіледі; 10) 300.02.011 жолында 300.02.007-ден бастап 300.02.010 дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалатын ҚҚС босатылған қорытынды импорт сомасы көрсетіледі. 300.02.006 жолының сомасы 300.00.005 жолына көшіріледі. 300.02.0011 жолының сомасы 300.00.017 жолына көшіріледі. 5. Қосылған құн салығын төлеу мерзімі өзгертілген тауарлар импорты – 300.03-нысанын жасау 27. Бұл нысан тауарлар импорты жүзеге асырылған жəне Енгізу туралы Заңның 49-бабы 28-50-абзацтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеу мерзімі өзгертілген салық кезеңі үшін декларация жасау кезінде де, кейінгі салық кезеңдері үшін декларация жасау кезінде де қосылған құн салығы бойынша берешекті толық өтегенге дейін толтырылады. 300.03-қосымшасы егер 300.00-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «03» торкөзі белгіленген жағдайда толтырылады. 28. «ҚҚС төлеу мерзімі өзгертілген тауарлар импорты» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында импорт түрінің коды көрсетіледі: 1 – өнеркəсіптік қайта өңдеу үшін тауарлар импорты; 2 – су, газ, электр қуаты импорты; 3) С бағанында тауарларға арналған декларацияның анықтамалық нөмірі жəне күні көрсетіледі. Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан тауарлар импорты кезінде осы бағанда салық төлеушіге берілетін 328.00 нысанының Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініштің нөмірі жəне күні көрсетіледі; 4) D бағанында тауарларға арналған декларацияға сəйкес қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан тауарлар импорты кезінде осы бағанда 328.00-нысанының Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтінішке сəйкес қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 5) Е бағанында салықты өтеу үшін мерзім (өзгертілген) көрсетіледі. Кеден одағына мүше мемлекеттерден импортталған тауарлар бойынша Қазақстан Республикасының аумағына кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан импортталған тауарлар бойынша қосылған құн салығын төлеу мерзімін өзгерту Салық кодексінің 276-6-бабы 2-тармағына сəйкес осындай тауарларды есепке алған күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімге жүргізіледі. 6) F бағанында төлеу мерзімі өзгертілген салықтың сомасы бойынша берешекті өтеу есебіне Енгізу туралы Заңның 49-бабы 47-абзацына сəйкес есепті салық кезеңінде есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Көрcетілген салықтың сомасы есепті салық кезеңі үшін жасалған 300.00 нысанының 300.00.011 жəне 300.00.012 жолдарында көрсетілген сомалар мен 300.00.013 жолында көрсетілген сомалардың айырмасы ретінде анықталады, яғни 300.00.013 – (300.00.011 + 300.00.012); 7) G бағанында алдыңғы салық кезеңдерінде Енгізу туралы Заңның 49-бабы 47-абзацына сəйкес өтелген, қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Аталған бағанға С бағанында көрсетілген тауарларға арналған декларацияның анықтамалық нөміріне сəйкес жəне (немесе) 328.00-нысанның Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініш нөміріне сəйкес алдыңғы салық кезеңі үшін F бағанының тиісті жолдарында көрсетілген сомалар көшіріледі; 8) H бағанында D бағанының тиісті жолдарының F жəне G бағандары жолдарының сомасынан айырмасы ретінде (D–F+G) айқындалатын үш айлық мерзімнің ішінде өткізілген тауарлар бойынша бюджетпен өзара есеп айырысумен өтелмеген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 9) І бағанында бюджет сынытамасының тиісті коды көрсетіледі; 10) J бағанында импортталатын тауарлар бойынша есепті салық кезеңінде бюджетке нақты төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 11) K бағанында импортталатын тауарлар бойынша алдыңғы салық кезеңіндерінде төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Аталған бағанға С бағанында көрсетілген тауарларға арналған декларацияның анықтамалық нөміріне сəйкес жəне (немесе) Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініш нөміріне сəйкес алдыңғы салық кезеңі үшін J бағанының тиісті жолдарында көрсетілген сомалар көшіріледі; 12) L бағанында бюджетке төленуге жататын салық бойынша берешек сомасы көрсетіледі. Аталған сома D бағанының тиісті жолдарының F, G, J жəне K бағандары жолдарына айырмасы ретінде айқындалады; 13) 0000001 жиынтық жолында өнеркəсіптік қайта өңдеуге арналған үшін тауарлар импорты бойынша жиынтық сомалар көрсетіледі; 14) 0000002 жиынтық жолында су, газ, электр қуаты импорты бойынша жиынтық сомалар көрсетіледі. J бағаны 0000001, 0000002 жолдарының жиынтық сомасы 300.00.019 жолына көшіріледі. 6. Қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін тауарлар импорты – 300.04-нысанын жасау 29. Аталған нысан кедендік ресімдеу кезінде қосылған құн салығы Енгізу туралы Заңның 49-бабы 52-77-абзацтарында жəне 49-1-бабында көзделген есепке жатқызу əдісімен төленетін салық кезеңінің ішінде жүзеге асырылған тауарлар импорты (оның ішінде кеден одағына мүше мемлекеттерден) бойынша ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. 300.04-қосымшасы егер 300.00-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «04» торкөзі белгіленген жағдайда толтырылады. 30. «Есепке жатқызу əдісімен төленетін тауарлар импорты бойынша ҚҚС есептеу» деген бөлімде: 1) 300.04.001 А жолында қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін салық салынатын импорттың сомасы көрсетіледі. Аталған жол 300.04.001 I А, 300.04.001 II А, 300.04.001 III А, 300.04.001 IV А, 300.04.001 V А, 300.04.001 VI А, 300.04.001 VII А, 300.04.001 VIII А, 300.04.001 IХ А жолдарын қамтиды; 2) 300.04.001 І А жолында импортталған жабдықтың сомасы көрсетіледі; 3) 300.04.001 ІІ А жолында импортталған ауыл шаруашылығы техникасының сомасы көрсетіледі; 4) 300.04. 001 ІІІ А жолында импортталған автомобиль көлігінің ауыр жүк таситын жылжымалы құрамының сомасы көрсетіледі; 5) 300.04.001 ІV А жолында импортталған ұшақтар мен тікұшақтардың сомасы көрсетіледі; 6) 300.04.001 V А жолында импортталған темір жол локомативтері мен вагондардың сомасы көрсетіледі; 7) 300.04.001 VІ А жолында импортталған теңіз кемелерінің сомасы көрсетіледі; 8) 300.04.001 VІІ А жолында импортталған қосалқы бөлшектердің сомасы көрсетіледі; 9) 300.04.001 VІІІ А жолында импортталған пестицидтердің (улы химикаттардың) сомасы көрсетіледі; 10) 300.04.001 ІХ А жолында импортталған асыл тұқымды жануарлар барлық түрі жəне қолдан ұрықтандыруға арналған жабдықтың сомасы көрсетіледі; 11) 300.04.001 В жолында есепке жатқызу əдісімен төленетін тауарлар импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Аталған жол 300.04.001 I В, 300.04.001 II В, 300.04.001 III В, 300.04.001 IV В, 300.04.001 V В, 300.04.001 VI В, 300.04.001 VII В, 300.04.001 VIII В, 300.04.001 IХ В жолдарын қамтиды; 12) 300.04.001 І В жолында импортталған жабдық бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 13) 300.04.001 ІІ В жолында импортталған ауыл шаруашылығы техникасы бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 14) 300.04.001 ІІІ В жолында автомобиль көлігінің ауыр жүк таситын жылжымалы құрамы бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 15) 300.04.001 ІV В жолында импортталған ұшақтар жəне тік ұшақтар бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 16) 300.04.001 V В жолында импортталған темір жол локомотивтері мен вагондары бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 17) 300.04.001 VІ В жолында импортталған теңіз кемелері бойынша қосылған құн салығының сомасы бойынша көрсетіледі; 18) 300.04.001 VІІ В жолында импортталған қосалқы бөлшектер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 19) 300.04.001 VІІІ В жолында импортталған (улы химикаттарға) пестицидтер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 20) 300.04.001 ІХ В жолында импортталған барлық асыл тұқымды жануарлардың барлық түрі жəне қолдан ұрықтандыруға арналған жабдықтар бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 300.04.001 А жолының сомасы 300.00.026 А жолына көшіріледі. 300.04.001 В жолының сомасы 300.00.012 жəне 300.00.026 В жолдарына көшіріледі. 7. Резидент еместен сатып алынған жұмыстар, қызметтер – 300.05-нысанын жасау 31. Бұл нысан Салық кодексінің 241-бабына сəйкес резидент емес үшін төлеуге жататын жəне төленген қосылған құн салығының сомалары туралы мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. 300.05-қосымшасы 300.0-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «05» торкөзі белгіленген жағдайда толтырылады. 32. «Есепті салық кезеңінде резидент еместен сатып алынған жұмыстар, қызметтер бойынша» деген бөлімде: 1) 300.05.001 жолында резидент еместен сатып алынған жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша салық салынатын айналым көрсетіледі. Салық салынатын айналымның мөлшері Салық кодексінің 241-бабының 2-тармағына сəйкес айқындалады; 2) 300.05.002 жолында қосылған құн салығының 300.05.001 жолында көрсетілген айналым бойынша резидент емес үшін төленуге жататын сомасы көрсетіледі. Аталған жол 300.05.001 жолы толтырылған жағдайда міндетті түрде толтырылуға жатады; 3) 300.05.003 жолында 300.05.001 жолында көрсетілген айналым бойынша бюджетке нақты төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Аталған жолға Енгізу туралы Заңның 31-бабына сəйкес резидент емес үшін төленуге жататын қосылған құн салығы бойынша бересіні өтеу есебіне есепке жатқызылған бюджетке артық төленген салықтың сомасы да енгізіледі; 33. «Алдыңғы салық кезеңдерінде резидент еместен сатып алынған жұмыстар мен қызметтер бойынша» бөлімінде резидент емес үшін қосылған құн салығының сомасын төлеу есепті салық кезеңінде бір бөлігі немесе толық жүргізілген алдыңғы салық кезеңдерінде резидент еместен сатып алынған жұмыстар, қызметтер бойынша мəліметтер көрсетіледі: 1) 300.05.004 жолында алдыңғы салық кезеңдерінде резидент еместен сатып алынған жұмыстар мен қызметтер бойынша салық салынатын айналым көрсетіледі. Аталған жол егер бюджетке төленуге жататын қосылған құн салығы белгіленген мерзімде төленбеген (немесе ішінара төленген) жағдайда толтырылады; 2) 300.05.005 жолында 300.05.004 жолында көрcетілген айналым бойынша резидент емес үшін төленуге тиіс қосылған құн салығын, резидент еместе жататын төлеудің сомасы көрсетіледі; 3) 300.05.006 жолында 300.05.004 жолында көрсетілген айналым бойынша салық кезеңінің ішінде бюджетке нақты төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Аталған жолға Енгізу туралы Заңның 31-бабына сəйкес резидент емес үшін төленуге жататын қосылған құн салығы бойынша бересіні өтеу есебіне есепке жатқызылған бюджетке артық төленген салықтың сомасы да енгізіледі; 4) 300.05.007 жолында 300.05.003 жəне 300.05.006 жолдарының сомасы ретінде айқындалатын резидент еместен сатып алынған жұмыстар мен қызметтер бойынша салық кезеңінде бюджетке нақты төленген қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 300.05.001 жолының сомасы 300.00.014 А жолына көшіріледі. 300.05.007 жолының сомасы 300.00.014 В жолына көшіріледі. 8. Салық салынатын жəне босатылған айналым мөлшерін жəне есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасын түзету – 300.06-нысанын жасау 34. Аталған нысан есепті салық кезеңінде жүргізілген салық салынатын жəне босатылған айналым мөлшерін жəне қосылған құн салығының сомасын түзетуді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Салық салынатын жəне босатылатын айналымдар мөлшерін жəне қосылған құн салығының сомасын түзету Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізіледі. Сондай-ақ, бұл нысанда Салық кодексінің 258 жəне 259-баптарына сəйкес жүргізілген есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасын түзету бойынша мəліметтер көрсетіледі. 300.06 қосымшасы егер 300.00-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөліміндегі 12 «Табыс етілген қосымшалар» жолында «06» торкөзі белгіленген жағдайда толтырылады. Осы нысан жолдарының мəндері теріс жəне (немесе) оң болуы мүмкін. Босатылған айналым мөлшері түзетілген жəне нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым мөлшері түзетілген жағдайда «Салық

салынатын жəне босатылатын айналым мөлшерін түзету» бөліміндегі «ҚҚС түзету сомасы» «В» бағаны толтырылмайды. Егер салық салынатын айналым мөлшерін түзетуді жүзеге асыру жағдайларын растайтын басқа да құжатта қосылған құн салығының сомасы көрсетілмеген жағдайда, онда бұл сома салық салынатын айналым мөлшерін түзету сомасына салық ставкасын қолдану жолымен анықталады. 35. «Салық салынатын жəне босатылатын айналым мөлшерін түзету» деген бөлімде 300.06.001 А бастап 300.06.008 А дейінгі жолдар салық салынатын айналым мөлшерін түзету кезінде де, босатылған айналым мөлшері түзетілген де толтырылады. «Салық салынатын жəне босатылатын айналым мөлшерін түзету» деген бөлімде: 1) 300.06.001 А жолында тауардың бір бөлігін немесе толық қайтарумен байланысты салық салынатын айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 2) 300.06.001 В жолында тауарлардың бір бөлігін немесе толық қайтарумен байланысты салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзетудің сомасы көрсетіледі; 3) 300.06.002 А жолында мəміленің шарттары өзгертілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша салық салынатын айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 4) 300.06.002 В жолында мəміленің шарттары өзгертілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 5) 300.06.003 А жолында өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін бағаның өзгеруіне, өтемақыға байланысты жүргізілген айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 6) 300.06.003 В жолында өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін бағаның өзгеруіне, өтемақыға байланысты жүргізілген салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 7) 300.06.004 А жолында баға жеңілдігіне, сатулардан жеңілдікке байланысты салық салынатын айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 8) 300.06.004 B жолында баға жеңілдігіне, сатулардан жеңілдікке байланысты салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 9) 300.06.005 А жолында теңгемен төленген кезде өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін құн айырмашылығы алынған кезде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 10) 300.06.005 В жолында теңгемен төленген кезде өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін құн айырмашылы алынған кезде салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 11) 300.06.006 А жолында ыдысты қайтару кезінде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 12) 300.06.006 В жолында ыдысты қайтару кезінде салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 13) 300.06.007 А жолында күмəнді міндеттемелерді тану кезінде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 14) 300.06.007 В жолында күмəнді міндеттемелерді тану кезінде салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 15) 300.06.008 А жолында күмəнді міндеттемелер бойынша төлеу құнына салық салынатын айналымның мөлшерін ұлғайту кезінде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 16) 300.06.008 В жолында күмəнді міндеттемелер бойынша төлеу құнына салық салынатын айналымның мөлшерін ұлғайту кезінде салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі; 17) 300.06.009 А жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым мөлшерін түзету сомасын қоспағанда, салық салынатын айналым мөлшерін түзетудің жиынтық сомасы көрсетіледі жəне нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдарды қоспағанда, салық салынатын айналымдар бойынша 300.06.001 А бастап 300.06.008 А дейінгі жолдардан сомаларды қосу жолымен айқындалады; 18) 300.06.009 В жолында салық салынатын айналымдар бойынша 300.06.001 В бастап 300.06.008 В дейінгі жолдардан сомаларды қосу жолымен айқындалатын салық салық салынатын айналым бойынша қосылған құн салығын түзетудің жиынтық сомасы көрсетіледі; 19) 300.06.010 А жолында нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар бойынша 300.06.001 А бастап 300.06.008 А дейінгі жолдардан сомаларды қосу жолымен анықталатын нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым мөлшерін түзетудің жиынтық сомасы көрсетіледі; 20) 300.06.011 А жолында босатылған айналымдар бойынша 300.06.001 А бастап 300.06.008 А дейінгі жолдардан сомаларды қосу жолымен анықталатын босатылған айналым мөлшерін түзетудің жиынтық сомасы көрсетіледі 36. «Есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын түзету» деген бөлімде: 1) 300.06.012 А жолында алдыңғы салық кезеңдерінде қосылған құн салығы есепке жатқызылған жəне есепті салық кезеңінде салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша айналымның түзету сомасы көрсетіледі; 2) 300.06.013 А жолында жоғалған немесе бүлінген жағдайда тауарлар бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың мəні тек қана теріс болады; 3) 300.06.014 А жолында нормадан тыс шығындар бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолды Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес табиғи монополия субъектілері болып табылатын қосылған құн салығын төлеушілер толтырады; 4) 300.06.015 А жолында жарғылық капиталға жарна ретінде берілген мүлік бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 5) 300.06.016 А жолында жеткізушіге бір бөлігі немесе толық қайтарылған тауарлар бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 6) 300.06.017 А жолында мəміленің шарттары өзгерген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 7) 300.06.018 А жолында сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін бағаның, өтемақының өзгеруіне байланысты жүргізілетін айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 8) 300.06.019 А жолында баға жеңілдігіне, сатулардан жеңілдікке байланысты айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 9) 300.06.020 А жолында теңгеде төленген өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер құнындағы айырмашылық алынуына байланысты айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 10) 300.06.021 А жолында ыдыста қайтару кезінде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 11) 300.06.022 А жолында күмəнді міндеттемелер, міндеттемелерді есептен шығару бойынша айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 12) 300.06.023 А жолында күмəнді міндеттемелерді тану кезінде қосылған құн салығы бойынша бұрын есепке жатқызуды түзету жүргізілген күмəнді міндеттемелер бойынша төлеу жүзеге асырылған кезде айналымды түзету сомасы көрсетіледі; 13) 300.06.024 А жолында 300.06.012 А бастап 300.06.023 А аралығындағы жолдардың сомасы ретінде айқындалатын сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша айналымды түзетудің жиынтық сомасы көрсетіледі; 14) 300.06.012 В жолында алдыңғы салық кезеңдерінде қосылған құн салығы есепке жатқызылған жəне есепті салық кезеңінде салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзету сомасы көрсетіледі. Тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша есепке жатқызуды түзету мынадай жолмен жүргізіледі: салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған негізгі құралдар бойынша түзетуге жататын қосылған құн салығының сомасы теңгерімдік құны бойынша, яғни амортизациялық аударымдарды шегерумен, қайта бағалау есепке алмай, негізгі құралды сатып алу сəтінде қолданыста болған қосылған құн салығының ставкасын қолдану жолымен айқындалады; бір бөлігі салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлық материалдық қорлар бойынша бұрын есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасын түзету салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған тауарлар бойынша есепке жатқызылған салық сомасының бөлігінде жүргізіледі; жұмыстарды, қызметтерді салық салынатын айналым мақсатында пайдаланбаған кезде түзету бұрын салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмаған жұмыстар, қызметтер бойынша жүргізіледі; 15) 300.06.013 В жолында жоғалған немесе бүлінген жағдайда тауарлар бойынша қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі. Аталған жолдың мəні тек қана теріс болуы тиіс; 16) 300.06.014 В жолында нормадан тыс шығындар бойынша қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзету сомасы көрсетіледі. Аталған жолды Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес табиғи монополия субъектілері болып табылатын қосылған құн салығының төлеушілері толтырады; 17) 300.06.015 В жарғылық капиталға жарна ретінде берілген мүлік бойынша қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 18) 300.06.016 В жолында жеткізушіге бір бөлігі жəне толық қайтарылған тауарлар бойынша қосылған құн салығын есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 19) 300.06.017 В жолында мəміленің шарттары өзгерген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша қосылған құн салығын есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 20) 300.06.018 В жолында сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер үшін бағаның, өтемақының өзгеруіне байланысты жүргізілетін қосылған құн салығын есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 21) 300.06.019 В жолында баға жеңілдігіне, сатулардан жеңілдікке байланысты қосылған құн салығын есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 22) 300.06.020 В жолында теңгеде төленген өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер құнындағы айырмашылық алынуына байланысты қосылған құн салығын есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 23) 300.06.021 В жолында ыдыста қайтару кезіндегі қосымша құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 24) 300.06.022 В жолында күмəнді міндеттемелер, міндеттемелерді есептен шығару бойынша қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 25) 300.06.023 В жолында күмəнді міндеттемелерді тану кезінде қосылған құн салығы бойынша бұрын есепке жатқызуды түзету жүргізілген күмəнді міндеттемелер бойынша төлеу жүзеге асырылған кезде қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі; 26) 300.06.024 В жолында 300.06.012 В бастап 300.06.023 В аралығындағы жолдардың сомасы ретінде айқындалатын қосылған құн салығы бойынша есепке жатқызуды түзетудің сомасы көрсетіледі. 300.06.009 А жолының сомасы 300.00.003 А жолына көшіріледі. 300.06.009 В жолының сомасы 300.00.003 В жолына көшіріледі. 300.06.010 А жолының сомасы 300.00.002 А жолында есепке алынады. 300.06.011 А жолының сомасы 300.00.005 А жолында есепке алынады. 300.06.024 В жолының сомасы 300.00.022 жолына көшіріледі. 9. Есепті салық кезеңі ішінде өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шотфактуралар тізілімі – 300.07-нысанын жасау 37. Аталған нысан өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша жазылған шот-фактуралар туралы мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Есепті салық кезеңі үшін өткізу бойынша айналымдар болған кезде бұл қосымша міндетті түрде ұсынуға жəне толтыруға жатады. 38. Осы нысанда өткізу бойынша айналымды жүзеге асыру күні есепті салық кезеңіне тұс келетін шот-фактуралар көрсетіледі. Есепті кезең ішінде өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімі (бұдан əрі – Тізілім) жазып берілген, соның ішінде комиссионерлер, комитеттер, сенім білдірушілер, сенім білдірілгендер, Салық кодексінің 233-бабы 2-тармағында белгіленген жағдайларда экспедиторлар, бірлескен қызмет туралы шартқа қатысушылар жазып берілген шот-фактуралар бойынша табыс етіледі. 39. Тізілімде Қазақстан Республикасында қызметін жүзеге асырмайтын, оның ішінде филиал немесе өкілдік арқылы жүзеге асырмайтын резидент еместердің атына жазылған, сондай-ақ дара кəсіпкерлерді қоспағанда жеке тұлғаларға жазылған шот-фактуралар көрсетілмейді. 40. «Өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша ҚҚС сомасы» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында өнім берушінің мəртебесі кириллицаның бас əріптерімен көрсетіледі. Аталған баған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бірлескен қызмет туралы келісімшарты шеңберінде, комиссия, тапсырма, көлік экспедициялары, қаржы лизингі шарттары бойынша өткізілген жағдайда толтырылады. Егер өнім беруші комитент болса, онда «К» мəртебесі көрсетіледі; комиссионер – «М» мəртебесі көрсетіледі; сенім білдіруші – «Д» мəртебесі көрсетіледі; сенім білдірілген – «П» мəртебесі көрсетіледі; экспедитор – «Э» мəртебесі көрсетіледі; лизинг беруші – «Л» мəртебесі көрсетіледі. Егер тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізуді бірлескен қызмет туралы шарттары шеңберінде өнім беруші – бірлескен қызмет туралы шартқа қатысушы(лар) жүзеге асырса, онда бұл бағанда «С» мəртебесі көрсетіледі; 3) С бағанында шот-фактурада көрcетілген сатып алушының салық төлеушінің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 4) D бағанында сатып алушының жеке сəйкестендіру (бизнес сəйкестендіру) нөмірі (болған жағдайда) көрсетіледі; 5) Е бағанында шот-фактурада көрсетілген нөмірге сəйкес келуі тиіс араб цифрларымен шотфактураның нөмірі көрсетіледі. Есепті кезең ішінде өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімі электронды түрде берілген кезде шот-фактура нөмірлерін көрсетуге арналған торкөздер саны шектелмейді; 6) F бағанында салық салынатын немесе босатылған айналымды түзету кезінде шот-фактураның немесе Салық кодексінің 265-бабына сəйкес жазып берілген қосымша шот-фактураның жазып берілген күні көрсетіледі; 7) G бағанында Салық кодексінің 448 – 452-баптарына сəйкес арнаулы салық режімінде қызметін жүзеге асыратын салық төлеуші бойынша қызмет түрінің белгісі көрсетіледі. Бұл ретте бұл бағанда егер шот-фактура тек салық салуы жалпыға бірдей белгіленген тəртіпте жүзеге асырылатын қызметті жүзеге асыру мақсатында жазып берілсе, «1» белгіленеді; егер шот-фактура тек салық салуы Салық кодексінің 448 – 452-баптарына сəйкес арнаулы салық режімі шеңберінде жүзеге асырылатын қызметті жүзеге асыру мақсатында жазып берілсе, «2» белгіленеді; 8) Н бағанында қосылған құн салығын есепке алмағандағы шот-фактірада көрсетілген тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер құнының барлығы көрсетіледі; Бұл ретте тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алушыға шот-фактураларды Салық кодексінің 264-бабында белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып, жазып беретін салық төлеушілер бұл бағанда көлік экспедициясы шарты шеңберінде тасымалдаушылар жəне (немесе) өнім берушілер орындаған жəне көрсеткен жұмыстар мен қызметтердің құнын есепке ала отырып, шот-фактурада көрсетілген тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша (салық салынатын жəне (немесе) салық салынбайтын) айналымдардың жалпы сомасын көрсетеді. Шот-фактураларды Салық кодексінің 263-бабы 18-тармағында белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып тауарларды, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді сатып алушыға жазып беретін комиссионерлер комиссионерлер сатып алушыға өткізетін тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің құны негізінде комиссионер жазып берген шот-фактурада көрсетілген тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша (салық салынатын жəне (немесе) салық салынбайтын) айналымдардың жалпы сомасын көрсетеді. Өзі беретін лизинг нысанасына шот-фактура жазып беретін лизинг берушілер бұл бағанда сыйақы жəне қосылған құн салығы сомалары енгізілместен, қаржы лизингінің шартына сəйкес барлық лизинг төлемдерінің жалпы сомасы негізінде шот-фактурада көрсетілген (салық салынатын немесе салық) айналым мөлшерін көрсетеді. Н бағанының жиынтық шамасы 300.07-нысанының бірінші бетіндегі 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне барлық беттердің осы бағанында көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен айқындалады; 9) I бағанында шот-фактурада көрcетілген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. I бағанының жиынтық шамасы 300.07-нысанының бірінші бетіндегі 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне барлық беттердің осы бағанында көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен айқындалады; 10) J бағанында есепті салық кезеңі үшін есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Мүлікті қаржы лизингіне беру кезінде бұл бағанда Салық кодексінің 238-бабы 10-тармағына сəйкес анықталған салық салынатын айналым бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 263-бабы 11-тармағына сəйкес мерзімді баспа басылымдарын өткізу кезінде жазып берілген шот-фактура бойынша бұл бағанда Салық кодексінің 238-бабы 16-тармағына сəйкес айқындалған салық салынатын айналым бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 235-бабының 1-тармағына сəйкес бірлескен қызмет туралы шарттың шеңберінде жазып берілген шот-фактура бойынша осы бағанда бірлескен қызмет туралы шарттың осы қатысушысына келетін қосылған құн салығының есептелген сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 235-бабының 3-тармағына сəйкес жазып берілген шот-фактура бойынша бірлескен қызмет туралы шарттың қатысушысына (қатысушыларына) өткізу жүзеге асырылған кезде бұл бағанда бірлескен қызмет туралы шарттың əрбір қатысушысына келетін қосылған құн салығының есептелген сомасы көрсетіледі. Бұл ретте бір шот-фактура Тізілімде бірлескен қызмет туралы шарт қатысушыларының санына қарай бірнеше жолда көрсетілуі мүмкін. J бағаны егер тиісті жолда І бағаны толтырылған жағдайда міндетті түрде толтыруға жатады. J бағанының жиынтық шамасы тек 300.07 нысанының бірінші бетінде 00000001 жолында көрсетіледі жəне барлық беттің осы бағанында көрсетілген барлық сомаларды қосу жолымен айқындалады. 41. Тізілімге өзгерістер мен толықтырулар енгізу мыналар ескеріле отырып жүргізіледі: 1) 300.00-нысанының ҚҚС бойынша декларацияның негізгі нысанында Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағында көзделген салық есептілігінің түріне жатқызылуын есепке ала отырып, «қосымша» немесе «хабарлама бойынша қосымша» торкөздерінде белгі қою міндетті; 2) Тізілімнің «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде салық төлеушінің тіркеу нөмірі, жеке сəйкестендіру (бизнес сəйкестендіру) нөмірі (болған кезде) жəне өзгерістер мен толықтырулар енгізілетін салық кезеңі көрсетіледі; 3) Тізілімнің «Өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша ҚҚС сомасы» бөлімінің В,

(Жалғасы 20-бетте).


20

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-19-беттерде). С, D, E, F, G, Н, I, J бағандарында қателік табылса, онда алдында көрсетілген қате шот-фактураның Тізілімнен жоюлуы жүзеге асырылады. Қате шот-фактураны жою үшін қосымша Тізілімде өзгерістер енгізу кезеңіндегі алдында табыс етілген Тізілімнің соңғы нөмірінен кейінгі нөмір көрсетіледі, В, С, D, E, F, G бағандарында алдында көрсетілген деректер көрсетіледі, ал Н, I, J бағандарындағы алдында көрсетілген сомалар алу белгісімен көрсетіледі. Одан кейін жаңа жолдан деректері мен сомалары дұрыс шот-фактуралар енгізіледі; 4) Салық кезеңіндегі Тізілімді жаңа жолдармен толықтырған жағдайда өзгертулер енгізу кезеңіндегі алдында табыс етілген Тізілімнің соңғы нөмірінен кейінгі нөмір көрсетіледі. 42. Қағидалардың 41-тармағы 3) жəне 4) тармақшаларын қолданған кезде егер кезекті декларациядан кейін қосымша декларация бірінші рет табыс етілсе, онда Тізілімді толықтыру немесе Тізілімнің жолдарын жою кезінде кезекті декларация Тізілімінің соңғы нөмірінен кейінгі нөмір көрсетілетінін ескерген жөн. Егер алдында қосымша декларациялар табыс етілген кезекті декларацияға қосымша декларация табыс етілсе, онда Тізілімді толықтыру немесе Тізілімнің жолдарын жою кезінде соңғы қосымша декларацияға табыс етілген Тізілімінің соңғы нөмірінен кейінгі нөмір көрсетіледі. 10. Есепті салық кезеңі ішінде сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар (мемлекеттік материалдық резерв резервінен тауарларды шығаруға арналған құжаттар) тізілімі – 300.08-нысанын жасау 43. 300.08-нысаны Қазақстан Республикасының аумағында сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар (мемлекеттік материалдық резерв қорынан тауарларды шығаруға құжаттар) туралы мəліметтерді көрсетуге арналған. Есепті салық кезеңі ішінде тауарлар, жұмыстар, қызметтер сатып алынған жағдайда осы қосымша міндетті түрде табыс етуге жəне толтыруға жатады. Есепті кезең ішінде сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімін (бұдан əрі – Тізілім) де комиссионерлер, комитенттер, сенім білдірушілер, сенім білдірілгендер, экспедиторлар, бірлескен қызмет туралы шартқа қатысушылар табыс етеді. Тізілімде Қазақстан Республикасында қызметін жүзеге асырмайтын, оның ішінде филиал немесе өкілдік арқылы жүзеге асырмайтын резидент еместерден сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша шот-фактуралар көрсетілмейді. 44. «Сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша ҚҚС сомасы» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында тауарлар, жұмыстар, қызметтер комиссия, көлік экспедициялары, қаржы лизингі шарттары бойынша, бірлескен қызмет туралы шарттардың шеңберінде сатып алынған жағдайда өнім берушінің мəртебесі кириллицаның бас əріптерімен көрсетіледі. Егер шот-фактура бойынша өнім беруші комитент болса, онда «К» мəртебесі көрсетіледі; экспедитор – «Э» мəртебесі көрсетіледі; лизинг беруші – «Л» мəртебесі көрсетіледі. Егер тауарлар, жұмыстар, қызметтер өнім беруші –бірлескен қызмет туралы шартқа қатысушыдан сатып алынған жағдайда, онда бұл бағанда «С» белгісі көрсетіледі; 3) С бағанында шот-фактурада (құжатта) көрcетілген өнім беруші салық төлеушінің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 4) D бағанында өнім берушінің сəйкестендіру жеке сəйкестендіру (бизнес сəйкестендіру) нөмірі (болған жағдайда) көрсетіледі; 5) Е бағанында шот-фактурада көрсетілген нөмірге сəйкес келуі тиіс араб цифрларымен шотфактураның нөмірі көрсетіледі немесе мемлекеттік материалдық резерв қорынан тауарларды шығаруға құжат нөмірі көрсетіледі. Есепті кезең ішінде сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шот-фактуралар тізілімі электронды түрде берілген кезде шот-фактура нөмірін көрсетуге арналған торкөздер саны шектелмейді; 6) F бағанында шот-фактураның (құжаттың) жазып берілген күні көрсетіледі; 7) G бағанында Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес арнаулы салық режімінде қызметін жүзеге асыратын салық төлеуші бойынша қызмет түрінің белгісі көрсетіледі. Бұл ретте бұл бағанда егер шот-фактура тек салық салуы жалпыға бірдей белгіленген тəртіпте жүзеге асырылатын қызметті жүзеге асыру мақсатында жазып берілсе, «1» белгіленеді; егер шот-фактура тек салық салуы Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес арнаулы салық режімі шеңберінде жүзеге асырылатын қызметті жүзеге асыру мақсатында жазып берілсе, «2» белгіленеді; егер шотфактура бойынша тауарларды, жұмыстарды, қызмет көрсетулерді сатып алу салық салуы жалпыға бірдей белгіленген тəртіпте жүзеге асырылатын қызмет пен салық салуы Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес арнаулы салық режімі шеңберінде жүзеге асырылатын қызмет арасында бөлінетін болса, «3» белгіленеді; 8) Н бағанында қосылған құн салығын есепке алынбай шот-фактурада көрсетілген тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің жалпы құны көрсетіледі. Н бағанының жиынтық шамасы 300.08 нысанының бірінші бетінде 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне барлық беттердің аталған бағанында көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен анықталады; 9) I бағанында шот-фактурада (құжатта) көрcетілген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. I бағанының жиынтық шамасы 300.08 нысанының бірінші бетінде 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне барлық беттердің аталған бағанында көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен анықталады; 10) J бағанында көрсетілген шот-фактура (құжат) бойынша есепке жатқызылуы тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Қаржы лизингі шарты бойынша жазып берілген шот-фактура бойынша бұл бағанда Салық кодексінің 256-бабы 2-тармағы 2) тармақшасына сəйкес есепке жатқызылуы тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 263-бабы 11-тармағына сəйкес мерзімді баспа басылымдарын өткізу кезінде жазып берілген шот-фактура бойынша бұл бағанда Салық кодексінің 256-бабы 2-тармағы 4) тармақшасына сəйкес есепке жатқызылуы тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бірлескен қызмет туралы шарттың қатысушысынан (қатысушыларынан) сатып алынған кезде Салық кодексінің 235-бабының 1-тармағына сəйкес жазып берілген шот-фактура бойынша бұл бағанда бірлескен қызмет туралы шарттың əрбір қатысушысынан есепке жатқызылуы тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл ретте бір шот-фактура Тізілімде бірлескен қызмет туралы шарт қатысушыларының санына қарай бірнеше жолда көрсетілуі мүмкін. Бірлескен қызмет туралы шарттың қатысушысы (қатысушылары) осындай қызмет шеңберінде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алатын болса, Салық кодексінің 235-бабының 3-тармағына сəйкес жазылған шот-фактура бойынша бұл бағанда бірлескен қызмет туралы шарттың осы қатысушысы есепке жатқызуға тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. J бағанының жиынтық шамасы 300.08-нысанының бірінші бетінде 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне барлық беттердің аталған бағанында көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен анықталады. 45. Бұрын табыс етілген сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша Тізілімге өзгерістер мен толықтырулар енгізу тəртібі осы Қағидаларың 41, 42-тармақтарына сəйкес өткізілген тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша Тізілімге өзгерістер енгізу тəртібіне ұқсас. 11. Салық кезеңі ішінде Ресей Федерациясына өткізілген тауарлар жəне (немесе) алыс-беріс шикізатын өңдеу бойынша орындалған жұмыстар бойынша шот-фактуралардың тізілімі – 300.09-нысанын жасау 46. Аталған нысан Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, Ресей Федерациясының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша салық кезеңі ішінде Ресей Федерациясына өткізілген тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша жазып берілген шот-фактуралар туралы мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Сондай-ақ, бұл нысанда Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, Ресей Федерациясының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша салықтық кезең ішінде Ресей Федерациясына сатылған тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша жазып берілген шот-фактуралар көрсетілуі тиіс. 47. Есепті салық кезең ішінде Ресей Федерациясына тауарларды өткізу жəне Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін басқа мемлекеттің аумағына əкете отырып, Ресей Федерациясының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша орындалған жұмыстар бойынша айналымдар болған кезде 300.09 қосымшасын табыс ету міндетті болып табылады. 48. Бұл нысанда өткізу бойынша айналым жасалған күн есепті салық кезеңіне тура келетін шотфактуралар көрсетіледі. 49. Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін басқа мемлекеттің аумағына əкете отырып, Ресей Федерациясының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша салықтық кезең ішінде Ресей Федерациясына сатылған (тиеген) тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша шот-фактуралардың тізілімі жазылған шот-фактуралар бойынша ұсынылады. 50. Шот-фактуралар тізілімінде Қазақстан Республикасының, қызметін Қазақстан Республикасында жүзеге асыратын резиденттері үшін алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша Қазақстан Республикасының аумағында сатылған тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша жазылған жəне 300.07 қосымшада көрініс тапқан шот-фактуралар көрсетілмейді. 51. «Өткізілген тауарлар, жұмыстар бойынша ҚҚС сомасы» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында Ресей Федерациясының сатып алушысының – ССН/ЕСК – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі / тіркеу есебіне қою себептерінің коды көрсетіледі. Егер сатып алушы заңды тұлға болса, онда «/» белгісі арқылы ССН жəне ЕСК көрсетіледі, егер сатып алушы дара кəсіпкер болса, онда ССН көрсетіледі. Тауарлар экспорты оның негізінде жүзеге асырылатын келісімге (келісімшартқа) сəйкес, тауарларды сатып алушы кеден одағына мүше болып табылмайтын мемлекеттің резиденті болып табылатын болса, ал тауарларды алушы Ресей Федерациясының резиденті болып табылатын болса, бұл баған аталған келісімдегі (келісімшарттағы) жүк алушының ССН/ЕСК туралы мəліметтер бар болған кезде толтырылады. Бұл ретте F бағанда айналымның тиісті түрі көрсетілуі тиіс; 3) С бағанында шот-фактурада көрсетілген нөмірге сəйкес келуі тиіс шот-фактураның нөмірі араб цифрларымен көрсетіледі. Электрондық түрде, есепті кезең ішінде сатылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шотфактуралардың тізілімін беру кезінде шот-фактураның нөмірін көрсету үшін торкөздердің саны шектелмейді; 4) D бағанында шот-фактураның немесе Салық кодексінің 265-бабына сəйкес жазылған қосымша шот-фактураның жазылған күні көрсетіледі; 5) E бағанында Салық кодексінің 276-6-бабы 1 жəне 4-тармақтарына сəйкес айқындалатын, сату бойынша айналымның жасалған күні көрсетіледі; 6) F бағанында нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым түрі кириллица форматында бас əріптермен көрсетіледі. Егер шот-фактура кеден одағына мүше мемлекеттерге экспортталған тауарлар бойынша жазылса, «Э» көрсетіледі. Егер шот-фактура кеден одағына мүше болып табылмайтын мемлекеттің резиденті болып табылатын болса, ал тауарларды алушы Ресей Федерациясының резидентіне жазылған болса «Г» көрсетіледі. Егер шот-фактура Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу жөніндегі жұмыстар бойынша жазылған болса «Р» көрсетіледі; 7) G бағанында шот-фактурада көрініс тапқан жəне салық кезеңі ішінде кеден одағына мүше мемлекеттерге сатылған (тиелген) тауарлар немесе Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу жөніндегі жұмыстар бойынша нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым мөлшерінің барлығы көрсетіледі. G бағанының жиынтық мөлшері 300.09 нысанының бірінші бетіндегі 00000001 жолында ғана көрсетіледі жəне балық беттердің аталған бағанасыда көрсетілген барлық сомалардың қосындысымен анықталады. 12. Салық кезеңі ішінде Беларусь Республикасына өткізілген тауарлар жəне (немесе) алысберіс шикізатын өңдеу жөніндегі орындалған жұмыстар бойынша шот-фактуралардың тізілімі – 300.10-нысанын жасау 52. Аталған нысан Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, Беларусь Республикасының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша салықтық кезең ішінде Беларусь Республикасына сатылған тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша жазылған шот-фактуралар туралы мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Сондай-ақ, бұл нысанда Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін келісімге (келісімшартқа) сəйкес кеден одағына мүше болып табылмайтын мемлекеттің резиденті болып табылатын басқа мемлекеттің аумағына əкете отырып, Беларусь Республикасының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша салықтық кезең ішінде Беларусь Республикасына сатылған тауарлар немесе орындалған жұмыстар бойынша жазылған шотфактураларды көрсетуі тиіс. 53. Есепті салықтық кезеңде Беларусь Республикасына тауарларды сату жəне Қазақстан Республикасының аумағына кейіннен қайта өңдеу өнімдерін екінші мемлекеттің аумағына əкете отырып, Беларусь Республикасының аумағынан əкелінген алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу бойынша орындалған жұмыстар бойынша айналымдар болған кезде 300.10 қосымшаны ұсыну міндетті болып табылады. 54. Бұл нысанды толтыру тəртібі осы Қағидалардың 48 - 51-тармақтарында белгіленген толтыру тəртібіне ұқсас. Бұл ретте «Сатылған тауарлар, жұмыстар бойынша қосылған құн салығының сомасы» деген бөлімнің В бағанында Беларусь Республикасынан сатып алушының – төлеушінің есептік нөмірі – ТЕН көрсетіледі. Тауарлар экспорты оның негізінде жүзеге асырылатын келісімге (келісімшартқа) сəйкес, тауарларды сатып алушы кеден одағына мүше болып табылмайтын мемлекеттің резиденті болып табылатын болса, ал тауарларды алушы Беларусь Республикасының резиденті болып табылатын болса, бұл баған аталған келісімдегі (келісімшарттағы) жүк алушының ССН/ЕСК туралы мəліметтер бар болған кезде толтырылады. Бұл ретте F бағанда айналымның тиісті түрі көрсетілуі тиіс. 13. Қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы сомалары бойынша мəліметтер – 300.11-нысанын жасау 55. Аталған нысан Салық кодексінің 272 - 274-баптарына сəйкес қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы сомалары бойынша мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. 56. Бұл нысан егер «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде 5-жолында «қосымша», «хабарлама бойынша қосымша» декларация түрі белгіленген жағдайда, сондай-ақ егер салық төлеуші Салық кодексінің 273-бабы 5-тармағында көрсетілген санаттардың біріне жатқызылған жағдайда толтырылмайды. 57. «Қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомасы» деген бөлімде талап ету мерзімі ішінде салық кезеңдерінің қимасында салық төлеуші мəлімдеген ҚҚС сомасы көрсетіледі. Бұл бөлімде: 1) 300.11.001 жолында қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы сомасының асып кету сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.11.001 І-ден бастап 300.11.001 V-ге дейінгі жолдардың сомасын қамтиды; 2) 300.11.001 І жолында кеден одағы шеңберінде нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдарды қоспағанда, нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар бойынша қалыптасқан, оның ішінде талап ету мерзімі шегінде салық кезеңдері бойынша бөле отырып, қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі; 3) 300.11.001 ІІ жолында кеден одағы шеңберінде нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымдар бойынша қалыптасқан, оның ішінде талап ету мерзімі шегінде салық кезеңдері бойынша бөле отырып, қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі; 4) 300.11.001 ІІІ жолында импортқа қосылған құн салығын төлеуге байланысты қалыптасқан, оның ішінде талап ету мерзімі шегінде салық кезеңдері бойынша бөле отырып, қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі; 5) 300.11.001 ІV жолында резидент емес үшін қосылған құн салығын төлеуге байланысты қалыптасқан, оның ішінде талап ету мерзімі шегінде салық кезеңдері бойынша бөле отырып, қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі; 6) 300.11.001 V жолында пайдалануға енгізілетін негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, сатып алынған биологиялық активтер бойынша қалыптасқан, оның ішінде талап ету мерзімі шегінде салық кезеңдері бойынша бөле отырып, қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі. 300.11.001 жолдарының сомасы 300.00.033 жолына көшіріледі. 6. Бөлек есеп жүргізу көзделген қызмет түрлері бойынша ҚҚС есептеу жөнінде салық салу объектілері жəне (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы – 300.12-нысанын жасау 58. Аталған нысан Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру (балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтеріне арналған арнаулы салық режімін қолданатын қосылған құн салығын төлеушілер толтырады жəне қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша жəне (немесе) Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтеріне арналған арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша қосылған құн салығын есептеу бойынша салық салу объектілері жəне (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы мəліметтерді егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. 300.12-қосымшасы егер 300.00-нысанының «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде 12 «Тапсырылған қосымшалар» жолында «12» торкөзі белгіленсе, толтыруға жатады. 59. Есепті салық кезеңі үшін 300.12 нысанының 2-қосымшасы: Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру

(балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтеріне арналған арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша. Бұл ретте «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің 4-жолында 4А «Салық кодексінің 448-452-баптарында көзделген» торкөзі белгіленуі тиіс; қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша. Бұл ретте «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің 4-жолында 4 «Жалпыға бірдей белгіленген тəртіп» торкөзі белгіленуі тиіс. 60. «ҚҚС есептеу» деген бөлімде: 1) 300.12.001 А жолында қосылған құн салығы салынатын тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдардың жиынтық сомасы көрсетіледі. 2) 300.12.001 В жолында 300.12.001 А жолында көрсетілген айналымдар бойынша есептелген қосылған құн салығы сомасы көрсетіледі. 3) 300.12.002 А жолында осындай өткізу бойынша айналым мөлшерін түзету ескеріле отырып нөлдік ставка бойынша қосылған құн салығы салынатын есепті салық кезеңі үшін өткізу бойынша айналым көрсетіледі,; 4) 300.12.003 А жолында Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көзделген жағдайда жəне тəртіпте жүргізілетін есепті салық кезеңі үшін салық салынатын айналым мөлшерін түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың мəні оң да, теріс те болуы мүмкін; 5) 300.12.003 В жолында Салық кодексінің 239 жəне 240-баптарында көрсетілген жағдайда жəне тəртіпте жүргізілетін есепті салық кезеңі үшін қосылған құн салығын түзету сомасы көрсетіледі. Бұл жолдың мəні оң да, теріс те болуы мүмкін; 6) 300.12.004 жолында Салық кодексінің 236 жəне 276-5-баптарына сəйкес өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын, салық кезеңі ішінде қосылған құн салығын төлеуші жүзеге асырған тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді өткізу бойынша айналымдар көрсетіледі; 7) 300.12.005 жолында қосылған құн салығынан босатылған тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді өткізу бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. Егер есепті салық кезеңінде босатылған айналым мөлшеріне түзету жүргізілген жағдайда, Бұл жолға жүргізілген түзету ескерілген сома көрсетіледі; 8) 300.12.006 жолында өзіне салық салынатын жəне босатылған айналым мөлшерін түзету сомасын да қамтитын салық кезеңі ішінде жүзеге асырылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.12.001 А, 300.12.002, 300.12.003 А, 300.12.004, 300.12.005 жолдарының сомасы ретінде айқындалады (300.12.001 А + 300.12.002 + 300.12.003 А + 300.12.004 + 300.12.005); 9) 300.12.007 жолында 300.12.001 А, 300.12.002, 300.12.003 А, 300.12.006 жолдары сомаларының 300.12.006 жолына пайыздағы қатынасы (300.12.001 А + 300.12.002 + 300.12.003 А)/(300.12.006) х 100%) ретінде айқындалатын жалпы өткізу айналымындағы салық салынатын айналым үлесі көрсетіледі; 10) 300.12.008 жолында 300.12.002 жолының 300.12.001 А, 300.12.002, 300.12.003 А, жолдары сомаларына пайызда қатынасы (300.12.002/(300.12.001 А + 300.12.002 + 300.12.003 А) х 100%) ретінде айқындалатын жалпы салық салынатын айналымдағы нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым үлесі. Бұл жол 300.12.002 жолының шамасы теріс мəнде болған кезде толтырылмайды; 11) салық төлеуші өзі дербес айқындайтын, 300.12.009 салық төлеуші Салық кодексінің 260-бабы 3, 4 жəне 5-тармақтарына жəне 262-бабы 2, 3, 5 жəне 6-тармақтарына сəйкес қосылған құн салығы сомасын есепке жатқызудың бір мезгілде барабар жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған жағдайда жалпы өткізу айналымындағы салық салынатын айналым үлесі көрсетіледі. Бұл ретте сатып алған кезде есепке жатқызудың бөлек əдісі қолданылған тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу бойынша айналымдар жалпы айналым сомасындағы салық салынатын айналымның үлес салмағын айқындау кезінде ескерілмейді. Бұл жол арнаулы салық режімі қолданылатын қызметті жүзеге асыру кезінде толтырылмайды; 12) 300.12.010 жолында салық кезеңі ішінде импортталатын тауарлар бойынша есептелген жəне Енгізу туралы Заңның 49-бабы 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 13) 300.12.011 жолында 300.12.001 В, 300.12.003 В, 300.12.010 В, (300.12.001 В + 300.12.003 В + 300.12.010) жолдарының сомасы ретінде анықталатын есепті салық кезеңі үшін есептелген қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 61. «Есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы» деген бөлімде: 1) 300.12.012 А жолында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығымен сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша айналымдардың жалпы сомасы көрсетіледі; 2) 300.12.012 В жолында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығымен сатып алынған тауарлар жұмыстар, қызметтер бойынша қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 3) 300.12.013 А Қазақстан Республикасында қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтын жəне Қазақстан республикасында қызметін филиал, өкілдік арқылы жүзеге асырмайтын резидент еместен сатып алынған, Салық кодексінің 236 жəне 276-5-баптарына сəйкес өткізу орны Қазақстан Республикасы болып танылатын жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша салық салынатын айналым сомасы көрсетіледі; 4) 300.12.013 В жолында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтын жəне Қазақстан Республикасында қызметін филиал, өкілдік арқылы жүзеге асырмайтын резидент еместен сатып алынған, Салық кодексінің 236 жəне 276-5-баптарына сəйкес өткізу орны Қазақстан Республикасы болып танылатын жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 5) 300.12.014 жолында қосылған құн салығынсыз сатып алынған тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша жəне қосылған құн салығымен сатып алынған, бірақ Салық кодексінің 257-бабына сəйкес қосылған құн салығы есепке жатқызылмайтын тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша айналым сомасы көрсетіледі; 6) 300.12.015 А жолында 300.12.016, 300.12.017, 300.12.024 жолдарында көрсетілетіндерді қоспағанда, Салық кодексінің 247-бабына жəне 276-4-бабының 3-тармағына сəйкес айқындалатын салық салынатын импорт бойынша айналым сомасы көрсетіледі. Бұл жол тиісті салық кезеңі үшін табыс етілген тауарларға декларация(лар)да, сондай-ақ 320.00 нысанының Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне 328.00 нысанының Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген мəліметтер негізінде толтырылады. Жол 300.12.015 I А, 300.12.015 II А жолдарын қамтиды; 7) 300.12.015 I А жолында Ресей Федерациясынан əкелінген тауарлар бойынша салық салынатын импорттың мөлшері көрсетіледі; 8) 300.12.015 II А жолында Беларусь Республикасынан əкелінген тауарлар бойынша салық салынатын импорт мөлшері көрсетіледі; 9) 300.12.015 В кедендік ресімдеу кезінде төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Есепке жатқызудың барабарлық əдісін қолданған жағдайда аталған жолда тауарларға декларация(лар)ға, сондай-ақ Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияға (декларацияларға) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтінішке (өтініштерге) сəйкес имтпортталатын тауарлар бойынша төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданған жағдайда аталған жолда салық салынатын айналым мақсатында қолданылатын, импортталатын тауарлар бойынша төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.12.015 I В, 300.12.015 II В жолдарын қамтиды; 10) 300.12.015 I В жолында Ресей Федерациясынан əкелінген тауарлар бойынша төленген жəне Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген импортқа қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 11) 300.12.015 II В жолында Беларусь Республикасынан əкелінген тауарлар бойынша төленген жəне Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларацияда (декларацияларда) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініште (өтініштерде) көрсетілген импортқа қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 12) 300.12.016 Салық кодексінің 255-бабына, 276-15-бабының 2-тармағы 2) тармақшасына жəне 3-тармағына сəйкес немесе халықаралық шарттарға сəйкес қосылған құн салығынан босатылған импортталатын тауарлар құны көрсетіледі; 13) 300.12.017 жолында Енгізу туралы Заңның 49-бабы 32-53-абзацтарына сəйкес олар бойынша салық органы қосылған құн салығын төлеу мерзімдерін өзгерту туралы шешім шығарған импортталатын тауарлардың құны көрсетіледі. Бұл жол кеден одағына мүше мемлекеттерден импортталған тауарларға декларация(лар), жəне (немесе) Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар бойынша декларация (декларациялар) жəне Тауарларды əкелу жəне жанама салықтардың төленгені туралы өтініш (өтініштер) негізінде толтырылады; 14) 300.12.018 жолында Енгізу туралы Заңның 49-бабы 32-53-абзацтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеу мерзімдері өзгерген импортталатын тауарлар бойынша салық кезеңінде нақты төленген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл ретте есепке жатқызудың бөлек əдісін қолданған жағдайда аталған жолда салық салынатын айналым мақсатында қолданылатын имтпортталған тауарлар бойынша төленген салықтың жиынтық сомасы көрсетіледі; 15) 300.04.019 жолында 300.12.012 А, 300.12.013 А, 300.12.014, 300.12.015 А, 300.12.016, 300.12.017, 300.12.024 А жолдарының сомасы (300.12.012 А + 300.12.013 А + 300.12.014 + 300.12.015 А + 300.12.016 + 300.12.017 + 300.12.024 А) ретінде айқындалатын тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу бойынша айналымның жалпы сомасы көрсетіледі; 16) 300.12.020 жолында Салық кодексінің 258 жəне 259-баптарында көзделген жағдайларда жəне тəртіпте жүргізілетін, есепке жатқызылатын қосылған құн салығы сомасын түзету көрсетіледі. Бұл жолдың теріс мəні болуы мүмкін; 17) 300.12.021 жолында 300.12.022 жолында көрсетілген қосылған құн салығының сомасын қоспағанда, салық кезеңі үшін есепке жатқызылатын қосылған құн салығының жалпы сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.12.012 В, 300.12.013 В, 300.12.015 В, 300.12.018, 300.12.020 жолдарының сомасы (300.12.012 В + 300.12.013 В + 300.12.015 В + 300.12.018 В – 300.12.020) ретінде айқындалады; 18) 300.12.022 жолында Салық кодексінің 260-бабының 3-5-тармақтарына жəне 262-бабының 2, 3, 5, 6-тармақтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеуші есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдісін қолданған жағдайда, салық төлеуші дербес анықтайтын, салық кезеңі үшін есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол 300.12.022 I, 300.12.022 II, 300.12.022 III жолдарынан тұрады; 19) 300.12.022 I жолында бір мезгілде есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған кезде барабарлық əдісі бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 20) 300.12.022 II жолында бір мезгілде есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістерін қолданған жағдайда бөлек есептеу əдісі бойынша есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 21) 300.12.022 III жолында есепке жатқызудың барабарлық жəне бөлек есептеу əдістері бойынша бір мезгілде салық салынатын жəне салынбайтын айналымдар мақсатында пайдаланылатын тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 22) 300.12.023 жолында салық кезеңі үшін қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі; 23) 300.12.023 І жолында есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі қолданылған кезде қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 300.12.021 жолының сомасы көшіріледі; 24) 300.12.023 ІІ жолында 300.12.021 жəне 300.12.007 (300.12.021 х 300.12.007) жолдарының туындысы ретінде айқындалатын,есепке жатқызудың барабарлық əдісі қолданылған кезде қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі; 25) 300.12.023 ІІІ жолында ((300.12.022I x 300.12.009) + 300.12.022 III x 300.12.007) + 300.12.022 II) формуласы бойынша айқындалатын, бөлек есептеу жəне барабарлық əдістері қолданылған кезде қосылған құн салығын рұқсат етілген есепке жатқызу сомасы көрсетіледі; 26) 300.12.024 А жолында қосылған құн салығы Енгізу туралы Заңның 49-бабының 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген импортталатын тауарлар құны көрсетіледі; 27) 300.12.024 В жолында қосылған құн салығы Енгізу туралы Заңның 49-бабының 74 жəне 49-1-бабының 19-абзацтарына сəйкес есепке жатқызу əдісімен төленген импортталатын тауарлар бойынша қосылған құн салығы сомасы көрсетіледі. 62. «Салық кезеңі үшін ҚҚС бойынша есептер» деген бөлімде: 1) 300.12.025 жолында 300.12.025 І, 300.12.025 ІІ жолдарынан тұратын есепті салық кезеңі үшін есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Егер «ҚҚС төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің 4-жолы бойынша А немесе В торкөзінің бірі белгіленбесе, бұл жол толтыруға жатпайды. 300.12.025 І жолында салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол: есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі кезінде 300.12.011, 300.12.023 І жəне 300.12.024 В жолдарының айырмасы ретінде (300.12.011 – 300.12.023 І – 300.12.024 В); есепке жатқызудың барабарлық əдісі кезінде 300.12.011, 300.12.023 ІІ жəне 300.12.024 В жолдарының айырмасы ретінде (300.12.011 – 300.12.023 ІІ – 300.12.024 В); бір мезгілде есепке жатқызудың бөлек есептеу жəне барабарлық əдістерін қолданған кезде 300.12.011, 300.12.023 ІІІ жəне 300.12.024 В жолдарының айырмасы ретінде (300.12.011 – 300.12.023 ІІІ – 300.12.024 В) айқындалады. 2) 300.12.025 ІІ жолында есепке жатқызылатын қосылған құн салығы сомасының есепті салық кезеңі үшін есептелген салық сомасынан асып кетуі көрсетіледі. Бұл жол: есепке жатқызудың бөлек есептеу əдісі кезінде 300.12.023 І+300.12.024 В – 300.12.011 формуласы бойынша; есепке жатқызудың барабарлық əдісі кезінде 300.12.023 ІІ+300.12.024 В –300.12.011 формуласы бойынша; бір мезгілде есепке жатқызудың бөлек есептеу жəне барабарлық əдістерін қолданған кезде 300.12.023 ІІІ + 300.12.024 В – 300.12.011 формуласы бойынша айқындалады. 3) 300.12.026 жолында есепті салық кезеңі үшін қосылған құн салығының асып кетуі есепке алынбай, алдыңғы салық кезеңдерінен көшірілген өспелі қорытындымен қосылған құн салығы асып кетуінің сомасы көрсетіледі. Бұл жол тек арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша толтырылады; 4) 300.12.027 жолында 300.12.026 жолы шегерілгеннен кейін бюджетке төлеуге тиіс қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол егер 300.12.025 I жолының сомасы 300.12.026 жолының сомасынан асып кеткен жағдайда тек арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша толтырылады. Бұл жолдың сомасы (300.12.025 I - 300.12.026) формуласы бойынша айқындалады. Егер 300.12.026 жолы нөлдік мəнге тең болса, бұл жолда 300.12.025 I жолының сомасы көрсетіледі. 300.12.027 жолы 300.12.027 І жолын қосады. 5) 300.12.027 І жолында Салық кодексінің 451-бабында көзделген 70 пайызға азайту ескеріле отырып, бюджетке төленуге жататын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 300.12.027 жолы мен 30 пайыздың туындысы (300.12.027 х 30%) ретінде айқындалады; 6) 300.12.028 жолында салық төлеушінің дербес шотындағы қосылған құн салығын азайту сомасы көрсетіледі. Бұл жол егер 300.12.026 жолы нөлдік емес мəнге тең болса жəне 300.12.025 І жолының сомасы 300.12.026 жолының сомасынан асып кеткен жағдайда тек арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша толтырылады. Жолдың сомасы 300.12.027 жəне 300.12.027 I жолдарының айырмасы ретінде айқындалады; 7) 300.12.029 жолында кейінгі салық кезеңдеріне көшірілетін қосылған құн салығының асып кету сомасы көрсетіледі. Бұл жол тек арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша толтырлады. Жол: егер 300.12.025 I жəне 300.12.026 жолдары нөлдік емес мəнде толтырылған жəне 300.12.026 жолының сомасы 300.12.025 I жолының сомасынан асып кеткен жағдайда 300.12.025 I жəне 300.12.026 жолдарының айырмасы (300.12.028 - 300.12.025 I) ретінде; егер 300.12.025 II жəне 300.12.026 жолдары нөлдік емес мəнде толтырылса, 300.12.026 жəне 300.12.025 II жолдарының сомасы (300.12.026 + 300.12.025 II) ретінде айқындалады. Егер 300.12.025 II жолы нөлдік мəнге тең болса, 300.12.029 жолының сомасы 300.12.026 жолының сомасы болып табылады немес егер 300.12.026 жолы нөлдік мəнге тең болса, 300.12.029 жолының сомасы 300.12.025 II жолының сомасы болып табылады. 300.12.029 жолы егер 300.12.025 I жолының сомасы 300.12.026 жолының сомасынан асып кеткен жағдайда толтырылмайды. 63. 300.12.001-ден 300.12.024-ға дейінгі жолдарының əрқайсысының сомасы 300.00-нысанының тиісті жолдарына көшіріледі. Егер салық кезеңі үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша жəне қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша 300.12-нысанының 2 қосымшасы табыс етілген жағдайда 300.00-нысанының тиісті жолдарына 300.12 екі қосымшасының тиісті жолдарын арасында жиынтықтау жолымен айқындалған 300.12.001-ден 300.12.024-ға дейінгі жолдарының əрқайсысының жиынтық сомасы көшіріледі. Қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша 300.12.025 I жолының сомасы мен арнаулы салық режимі қолданылатын қызмет бойынша 300.12.027 І жолының сомасы өзара жиынтықталады жəне бұл жолдардың жиынтық шамасы анықтамалық түрде 300.00-нысанының 300.00.027 I жолына көшіріледі. Қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша 300.12.025 II жолының сомасы мен арнаулы салық режимі қолданылатын қызмет бойынша осы жолдың сомасы өзара жиынтықталады жəне бұл жолдардың жиынтық шамасы анықтамалық түрде 300.00-нысанының 300.00.027 II жолына көшіріледі. Егер қосылған құн салығын есептеудің жəне төлеудің жалпыға бірдей белгіленген тəртібі қолданылатын қызмет бойынша немесе арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша 300.12-нысанының бір қосымшасы табыс етілсе, онда 300.00.027 I жолына 300.12.025 I немесе 300.12.027 І жолдарының бірі көшіріледі, ал 300.00.027 II жолына 300.12.025 II жолы көшіріледі. Арнаулы салық режімі қолданылатын қызмет бойынша толтырылатын 300.12.026, 300.12.027, 300.12.028, 300.12.029 жолдары 300.00-нысанына көшірілмейді.

20 сəуір 2013 жыл

(Жалғасы 21-бетте).


21

www.egemen.kz

20 сəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 13-20-беттерде).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар жөніндегі салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (320.00-нысан) Жалпы ережелер 1. Осы Импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар жөніндегі салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (320.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне Салық кодексінің 8-9-бөлімдеріне жəне «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Енгізу туралы Заң) 11-1, 11-2, 21, 49, 49-1-баптарына сəйкес Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумақтарынан тауарлардың импорты кезінде қосылған құн салығы жəне акциздер бойынша салық міндеттемелерін есептеуге арналған импортталған тауарлар бойынша жанама салықтар жөніндегі салық есептілігін (декларацияны) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (320.00-нысан), қосылған құн салығы жəне акциздер бойынша салық міндеттемелерін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (320.01-тен 320.07-нысандар бойынша) тұрады. 3. Декларация толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздер толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар декларациядағы тиісті көрсеткіштерді көрсетуді талап ететін жолдарды толтыру кезінде міндетті тəртіпте жасалады. 6. Декларацияға қосымшалар оларда көрсетілуі тиіс деректер болмаған кезде жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшалардың парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларация толтыру кезінде қағаз жеткізгіште – қара не көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны тапсырған кезде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште пошта бойынша – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігін салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылдағаны немесе қабылдамағаны туралы хабарлама алады. 13. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірі; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтырылуы тиіс. 2. Декларацияны жасау (320.00-нысан) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші міндетті түрде мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – тауарларды импорттаушы салық төлеушінің тіркеу нөмірі. Декларацияның 8-жолында белгіленген, нақты бір санатқа жататын салық төлеуші салық міндеттемесін орындаған кезде, осындай салық төлеушінің СТН көрсетіледі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес- сəйкестендіру нөмірі). Декларацияның 8-жолында белгіленген, нақты бір санатқа жататын салық төлеуші салық міндеттемесін орындаған кезде, осындай салық төлеушінің ЖСН/БСН көрсетіледі; 3) тауарларды импорттаушы тұлғаның атауы немесе Т.А.Ə. Жол міндетті түрде толтырылуы тиіс. Заңды тұлғаның атауы жарғылық құжаттарына сəйкес көрсетіледі, дара кəсіпкердің атауы немесе тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда) дара кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке сəйкес атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушының атауы немесе тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда) көрсетіледі. Салық міндеттемесін заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі орындаған кезде Салық кодексінің 276-2-бабы 2) тармақшасының үшінші жəне төртінші абзацтарында көрсетілген жағдайда, осындай құрылымдық бөлімшенің атауы көрсетіледі; 4) салық есептілігі тапсырылатын салық кезеңі (ай) – декларация тапсырылатын есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі). Декларация тапсырылатын есепті салық кезеңі Салық кодексінің 276-20-бабына сəйкес күнтізбелік ай болып табылады. Жол міндетті түрде толтырылуы тиіс; 5) декларацияның түрі. Тиісті торкөздер декларацияның Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызылуын ескере отырып белгіленеді. 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрін табыс еткен жағдайда толтырылады; 7) қосымша декларация табыс етілетін кезекті декларацияның тіркеу нөмірі (қабылдаған кезде салық органы береді) көрсетіледі; 8) салық төлеушінің санаты. Салық төлеуші қандай санатқа жататындығына қарай А, В, С, D, E, F, G, Н торкөздерінің бірі міндетті түрде белгіленуге жатады; 9) 8 А жолында торкөздердің бірі міндетті түрде белгіленуге жатады. I торкөзі резиденттің тауарларды импорттаған жағдайда белгіленеді. II торкөзі Салық кодексінің 276-2-бабы 2) тармақшасының бесіншіжетінші абзацтарына сəйкес резидент еместің тауарларды импорттаған жағдайда белгіленеді; 10) 8 В жолы егер тұлға Салық кодексінің 276-2-бабы 2) тармақшасының үшінші жəне төртінші абзацтарына сəйкес тауарларды импорттаушы заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі болып табылған жағдайда толтырылады. Егер құрылымдық бөлімше шарттың (келісімшарттың) тарабы болып табылса, 8 ВI торкөзі белгіленеді. Егер құрылымдық бөлімше шарт (келісімшарт) бойынша тауарларды алушы болып табылса, 8 ВII торкөзі белгіленеді; 11) 8 С торкөзі жеке тұлға немесе дара кəсіпкер тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 12) 8 D торкөзі жеке нотариус тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 13) 8 Е торкөзі жеке сот орындаушы тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 14) 8 F торкөзі адвокат тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 15) 8 G торкөзі шет мемлекеттiң дипломатиялық жəне оларға теңестiрiлген өкiлдiктерiнiң, шет мемлекеттiң консульдық мекемелерiнiң ресми пайдалануы үшiн, сондай-ақ олармен бiрге тұратын отбасы мүшелерiн қоса алғанда, осы өкiлдiктердiң дипломатиялық жəне əкiмшiлiк-техникалық персоналына жататын адамдардың, олармен бiрге тұратын отбасы мүшелерiн қоса алғанда, консулдық лауазымды адамдардың, консулдық қызметшiлердiң жеке пайдалануы үшiн əкелiнетiн салықтан босатылатын тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 16) 8 Н торкөз сенімгерлікпен басқарушы тауарларды импорттаған кезде белгіленеді; 17) валюта коды. «Кедендік декларацияларды толтыру үшін пайдаланатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуішінің» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 18) ҚҚС бойынша куəліктің сериясы мен нөмірі. Қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебіне қою туралы куəліктің сериясы мен нөмірі көрсетіледі. Жол қосылған құн салығы бойынша төлеушілер болып табылмайтындарды қоспағанда, міндетті түрде толтырылуы тиіс. Егер 8 B жолында 8 ВI немесе 8 ВII торкөзі белгілген болса, толтырылған жағдайда, торкөзде құрылымдық бөлімше заңды тұлғасының қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебіне қою туралы куəлігінің сериясы мен нөмірі көрсетіледі; 19) Қосылған құн салығынан босатылған импорт. Салық кодексінің 255-бабында көзделген тауарларды қосылған құн салығынан босатқан кезде, 11 I торкөзі белгіленеді. Заңды тұлға 2009 жылғы 1 қаңтарға дейін инфрақұрылымдық жобаны іске асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын оның медігерлері Кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан əкелінген тауарларды қосылған құн салығынан босатқан кезде, 11 II торкөзі белгіленеді; 20) есепке жатқызу əдісімен төленетін қосылған құн салығы бойынша тауарлардың импорты. Егер тұлға Енгізу туралы Заңының 49-1-бабында белгіленген тəртіпте Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына импортталған тауарларды əкелуді жүзеге асыратын болса, онда тиісті торкөз белгіленеді; 21) төлеу мерзімі өзгертілген Тауарлардың импорты. Егер Енгізу туралы Заңының 49-бабы 27-49-абзацтарында белгіленген тəртіпте Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына импортталған тауарларды əкелуді жүзеге асыратын болса, онда тиісті торкөз белгіленеді; 22) акцизделетін тауарлардың импорты. Егер импортталатын тауарлар акцизделетін тауарлар болып табылса, онда тиісті торкөз белгіленеді; 23) акциз салудан босатылатын тауарлардың импорты. Егер импортталатын акцизделетін тауарлар Салық кодексінің 281-бабы 3-тармағына сəйкес акциз салудан босатылған жағдайда, тиісті торкөз белгіленеді; 24) табыс етілген қосымшалар. 16-жолда табыс етілген қосымшаларға сəйкес тиісті торкөздер белгіленеді; 25) декларацияға қоса берілген құжаттар. Бұл декларацияда Салық кодексінің 276-20-бабы 3-тармағына сəйкес декларациямен бір уақытта табыс етілетін құжаттар туралы міліметтер көрсетіледі. 17 I жолда тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төлеу туралы өтініштер саны көрсетіледі. Осы жолда көрсетілетін тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төлеу туралы өтініштердің саны 320.13-нысанның Тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төлеу туралы өтініштердің Тізілімінде көрсетілген Тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төлеу туралы өтініштердің санына сəйкес келуі тиіс. 17 II жолда Салық кодексінің 276-20-бабы 3-тармағына сəйкес декларацияға қоса берілген құжаттар парақтарының жалпы саны көрсетіледі. 16. «Тауарлардың импорты кезінде қосылған құн салығын есептеу» деген бөлімде: 1) 320.00.001 А жолда Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың импортының, оның ішінде тауарлар (лизинг мəндерінің), көлік құралдары импорты бойынша жəне Салық кодексінің 276-4-бабы 3-тармағына сəйкес алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын тауарлардың импорты бойынша салынатын салық мөлшерінің қорытынды сомасы көрсетіледі. 320.00.001 А жолы өзіне 320.00.001 I А, 320.00.001 II А жолдарының сомасын қосады; 2) 320.00.001 I А жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың салық салынатын импорты мөлшерінің сомасы көрсетіледі; 3) 320.00.001 II А жолда Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың салық салынатын импорты мөлшерінің сомасы көрсетіледі. 320.00.001 I А жəне 320.00.001 II А жолдарында көрсетілетін салық салынатын импорттың мөлшері Салық кодексінің 276-8-бабына сəйкес айқындалады; 4) 320.00.001 В жолда Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың импортына, оның ішінде Салық кодексінің 276-4-бабы 3-тармағына сəйкес алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын тауарлардың импортына (лизинг мəніне) көлік құралдарына салынатын салық мөлшерінің жиынтық сомасы көрсетіледі; 320.00.001 В жол өзіне 320.00.001 I В, 320.00.001 II В жолдарының сомасын қосады; 5) 320.00.001 I В жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың салық салынатын импортының сомасы көрсетіледі; 6) 320.00.001 II В жолда Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген (əкелінетін) тауарлардың салық салынатын импортының сомасы көрсетіледі; 7) 320.00.002 А жолда тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты көрсетіледі. Салық салынатын импорттың мөлшері Салық кодексінің 276-8-бабы 6-тармағына сəйкес айқындалады. Бұл жол өзіне 320.00.002 I А жəне 320. 00.002 II А жолдарында көрсетілген соманы қосады; 8) 320.00.002 I А жолда Ресей Федерациясынан тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты көрсетіледі; 9) 320.00.002 II А жолда Беларусь Республикасынан тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты көрсетіледі; 10) 320.00.002 В жолда тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол өзіне 320.00.002 I В жəне 320. 00.002 II В жолдарында көрсетілген соманы қосады; 11) 320.00.002 I В жолда Ресей Федерациясынан тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 12) 320.00.002 II В жолда Беларусь Республикасынан тауарлардың (лизинг мəндерінің) салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 13) 320.00.003 А жолда алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты көрсетіледі. Алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорттың мөлшері Салық кодексінің 276-8-бабы 5-тармағына сəйкес айқындалады. Бұл жол өзіне 320.00.003 I А жəне 320. 00.003 II А жолдарында көрсетілген соманы қосады; 14) 320.00.003 I А жолда Ресей Федерациясынан алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты көрсетіледі; 15) 320.00.003 II А жолда Беларусь Республикасынан алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты көрсетіледі; 16) 320.00.003 В жолда алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жол өзіне 320.00.003 I В жəне 320.00.003 II В жолдарында көрсетілген соманы қосады; 17) 320.00.003 I В жолда Ресей Федерациясынан алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 18) 320.00.003 II В жолда Беларусь Республикасынан алыс-беріс шикізатын қайта өңдеу өнімі болып табылатын салық салынатын импорты бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 19) 320.00.004 А жолында Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға жүзеге асыратын, Қазақстан Республиксының мемлекеттік органдарында мемлекеттік тіркеуге жататын көлік құралдары импортына салынатын мөлшерінің сомасы көрсетіледі. Бұл жол егер «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің «Жеке тұлға» 8С торкөзі белгіленген жағдайда ғана толтырылады. Басқа санаттағы салық төлеушілер, оның ішінде дара кəсіпкерлер көлік құралдарын импорттаған кезде, импортталған көлік құралдары жөніндегі мəліметтер 320.00.001 А жəне 320.00.001 В жолдарында көрсетіледі. 320.00.004 А жолы өзіне 320.00.004 I А, 320.00.00 II А жолдарын қосады; 20) 320.00.004 I А жолда егер Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға импорттайтын болса, көлік құралдары бойынша салық салынатын импорты мөлшерінің сомасы

көрсетіледі; 21) 320.00.004 II А жолда егер Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға импорттайтын болса, көлік құралдары бойынша салық салынатын импорты мөлшерінің сомасы көрсетіледі; 22) 320.00.004 В жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға импорттайтын, Республиканың мемлекеттік органдарында мемлекеттік тіркеуге жататын көлік құралдары бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 320.00.004 В жол өзіне 320.00.004 I В, 320.00.004 II В жолдарының сомасын қосады; 23) 320.00.004 I В жолда егер Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға импорттайтын болса, көлік құралдары бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 24) 320.00.004 II В жолда егер Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына жеке тұлға импорттайтын болса, көлік құралдары бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 25) 320.00.005 А жолда Салық кодексінің 255-бабына сəйкес босатылған импорт көрсетіледі. Бұл жолға 320.01-нысанның 320.01.001 жолынан сома көшіріледі. 320.00.005 А жол өзіне 320.00.005 I А, 320.00.005 II А жолдарының сомасын қосады; 26) 320.00.005 I жолда Ресей Федерациясынан Салық кодексінің 255-бабына сəйкес босатылған тауарлардың импорты көрсетіледі; 27) 320.00.005 II жолда Беларусь Республикасынан Салық кодексінің 255-бабына сəйкес босатылған тауарлардың импорты көрсетіледі; 28) 320.00.006 В жолда Қазақстан Республикасының аумағына Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумақтарынан импортталатын өндірістік қайта өңдеуге арналған тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-бабы 27-50-абзацтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеу мерзімдері өзгертілген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі Бұл жолға 320.02-нысанның D бағанының 0000001 жəне 0000002 жолдарының жиынтық сомасы көшіріледі. 320.00.006 В жол өзіне 320.00.006 I В, 320.00.006 II В жолдарының сомасын қосады; 29) 320.00.006 I В жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын өндірістік қайта өңдеуге арналған тауарлардың, олар бойынша қосылған құн салығын төлеу мерзімдері өзгертілген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі Бұл жолда 320.02-нысанның D бағанының жолдарынан, олар бойынша F бағанында ел коды Ресей Федерациясының импорты көрсетілген сомаларын қосумен сомасы көрсетіледі; 30) 320.00.006 II В жолда Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын өндірістік қайта өңдеуге арналған тауарлардың, олар бойынша қосылған құн салығын төлеу мерзімдері өзгертілген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі Бұл жолда 320.02-нысанның D бағанының жолдарынан, олар бойынша F бағанында ел коды Беларусь Республикасының импорты көрсетілген сомаларын қосумен сомасы көрсетіледі; 31) 320.00.007 А жолда Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумақтарынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.003 А жолынан сома көшіріледі. Жол өзіне 320.00.007 I А жəне 320.00.007 А II жолдарының сомасын қосады; 32) 320.00.007 I А жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.001 А жолынан сома көшіріледі; 33) 320.00.007 II А жолда Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.002 А жолынан сома көшіріледі; 34) 320.00.007 В жолда Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумақтарынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.003 В жолынан сома көшіріледі. Жол өзіне 320.00.007I В жəне 320.00.007 В II жолдарының сомасын қосады; 35) 320.00.007 I В жолда Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.001 В -жолынан сома көшіріледі; 36) 320.00.007 II В жолда Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың, олар бойынша Енгізу туралы Заңының 49-1-бабына сəйкес есепке жатқызу əдісімен қосылған құн салығы төленген импортқа салынатын қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Бұл жолға 320.03-нысанның 320.03.002 В жолынан сома көшіріледі; 37) 320.00.008 А жолда заңды тұлға əкелген, 2009 жылдың 1 қаңтарына дейін инфрақұрылымдық жобаны іске асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын оның медігерлері Кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген тауарлардың босатылған импортының мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.01-нысанның 320.01.002 жолынан сома көшіріледі. Жол өзіне 320.00.008I А жəне 320.00.008 II А жолдарының сомасын қосады; 38) 320.00.008 I А жолда заңды тұлға əкелген, 2009 жылдың 1 қаңтарына дейін инфрақұрылымдық жобаны іске асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын оның мердігерлері Ресей Федерациясының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген тауарлардың босатылған импортының мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.01-нысанның 320.01.002 I-жолынан сома көшіріледі; 39) 320.00.008 II А жолда заңды тұлға əкелген, 2009 жылдың 1 қаңтарына дейін инфрақұрылымдық жобаны іске асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын оның медігерлері Беларусь Республикасының аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына əкелінген тауарлардың босатылған импортының мөлшері көрсетіледі. Бұл жолға 320.01-нысанның 320.01.002 I I жолынан сома көшіріледі; 17. «Акцизделетін тауарлар импорты кезінде акциздерді есептеу» деген бөлімде мынадай деректер көрсетіледі: 1) 320.00.009 жолда спирттің барлық түрлерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 2) 320.00.009I жолда Ресей Федерациясынан спирттің барлық түрлерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 3) 320.00.009 II жолда Беларусь Республикасынан спирттің барлық түрлерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 4) 320.00.010 жолда шарап материалының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 5) 320.00.010 I жолда Ресей Федерациясынан шарап материалының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 6) 320.00.0010 II жолда Беларусь Республикасынан шарап материалының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 7) 320.00.011 жолда алкоголь өнімінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол алкоголь өнімінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.04.006 жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Алкоголь өнімінің əрбір түріне 320.04-нысанның жеке парағы толтырылады; 8) 320.00.011 I жолда Ресей Федерациясынан алкоголь өнімінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол алкоголь өнімінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.04.006 I жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Алкоголь өнімінің əрбір түріне 320.04-нысанның жеке парағы толтырылады; 9) 320.00.011 II жолда Беларусь Республикасынан алкоголь өнімінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол алкоголь өнімінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.04.006 II жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Алкоголь өнімінің əрбір түріне 320.04-нысанның жеке парағы толтырылады; 10) 320.00.012-жолда темекі өнімдерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол темекі өнімдерінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.05.007-жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Темекі өнімдерінің əрбір түріне 320.05-нысанның жеке парағы толтырылады; 11) 320.00.012 I жолда Ресей Федерациясынан темекі өнімдерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол темекі өнімдерінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.05.007 I жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Темекі өнімдерінің əрбір түріне 320.05-нысанның жеке парағы толтырылады; 12) 320.00.012 II жолда Беларусь Республикасынан темекі өнімдерінің импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. Бұл жол темекі өнімдерінің барлық түрлері бойынша жасалған, 320.05.007 II жолдарының жиынтық сомасы ретінде айқындалады. Темекі өнімдерінің əрбір түріне 320.05-нысанның жеке парағы толтырылады; 13) 320.00.013 жолда шикі мұнайдың, газ конденсатының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 14) 320.00.013 I жолда Ресей Федерациясынан шикі мұнайдың, газ конденсатының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 15) 320.00.013 II жолда Беларусь Республикасынан шикі мұнайдың, газ конденсатының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 16) 320.00.014 жолда бензиннің (авиациялықты қоспағанда) импорты импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 17) 320.00.014 I жолда Ресей Федерациясынан бензиннің (авиациялықты қоспағанда) импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 18) 320.00.014 II жолда Беларусь Республикасынан бензиннің (авиациялықты қоспағанда) импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 19) 320.00.015 жолда дизель отынының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 20) 320.00.015 I жолда Ресей Федерациясынан дизель отынының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 21) 320.00.015 II жолда Беларусь Республикасынан дизель отынының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 22) 320.00.016 жолда жеңіл автомобильдер мен өзге де моторлы көлік құралдарының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 23) 320.00.016 I жолда Ресей Федерациясынан жеңіл автомобильдер мен өзге де моторлы көлік құралдарының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі; 24) 320.00.016 II жолда Беларусь Республикасынан жеңіл автомобильдер мен өзге де моторлы көлік құралдарының импорты бойынша есептелген акциздің сомасы көрсетіледі. 18. «Акциз салудан босатылған акцизделетін тауарлардың импорты» бөлімінде 320.00.017 жолда акциз салудан босатылған акцизделетін тауарлар импортының құны көрсетіледі. Бұл жолға 320.06-нысанның барлық парақтары бойынша 320.06.002В жолынан қалыптастырылатын акцизделетін тауарлар импортының жалпы құны көшіріледі; 19. «Салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген импорт бойынша ҚҚС жəне акциздер сомасы» деген бөлімде: 1) 320.00.018-жолда салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген импортталған тауарлар бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Жол тек өосымша декларацияда толтырылуы тиіс. Жол өзіне 320.00.018 I жəне 320.00.018 II-жолдарының қосады; 2) 320.00.018 I жолда Ресей Федерациясынан импортталған тауарлар бойынша салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 3) 320.00.018 II жолда Беларусь Республикасынан импортталған тауарлар бойынша салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. Қосымша декларацияда 320.00.018, 320.00.018 I жəне 320.00.018 II жолдарын толтыру кезінде осындай сома сəйкесінше 320.00.001 В; 320.00.001 В I жəне 320.00.001 В II жолдарында міндетті көрсетілуі тиіс; 4) 320.00.019 жолда салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген импортталған тауарлар бойынша акциздердің сомасы көрсетіледі. Жол тек қосымша декларацияда толтырылуы тиіс. Жол өзіне 320.00.019 I жəне 320.00.019 II жолдарының қосады; 5) 320.00.019 I жолда Ресей Федерациясынан импортталған тауарлар бойынша салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген акциздердің сомасы көрсетіледі; 6) 320.00.019 II жолда Беларусь Республикасынан импортталған тауарлар бойынша салықтық тексеру нəтижелерi бойынша есептелген акциздердің сомасы көрсетіледі. 20. «Кеден одағында қосылған құн салығы салынбайтын импорт» деген бөлімде: 1) 320.00.020 жолда Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген табиғи кему нормалар шегінде салық төлеуші шеккен тауарларды жоғалтқан жағдайда, сондай-ақ Салық кодексінің 276-23-бабы 4-тармағына сəйкес табиғи жəне техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың нəтижесінде туындаған тауарлардың бүлінген импорт кезінде қосылған құн салығы салынуға жатпайтын тауарлардың құны көрсетіледі. Жол өзіне 320.00.020 I жəне 320.00.020 II-жолдарының қосады; 2) 320.00.020 I жолда Ресей Федерациясынан тауарлардың импорты кезінде Салық кодексінің 27623-бабы 4-тармағына сəйкес қосылған құн салығы салынуға жатпайтын тауарлардың құны көрсетіледі; 3) 320.00.020 II жолда Беларусь Республикасынан тауарлардың импорты кезінде Салық кодексінің 27623-бабы 4-тармағына сəйкес қосылған құн салығы салынуға жатпайтын тауарлардың құны көрсетіледі. 21. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: «Салық төлеушінің Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны дара кəсіпкер тапсырса, дара кəсіпкердің мемлекеттік тіркелуі туралы куəлікке сəйкес оның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; декларация тапсырылған күн. Декларацияның салық органына табыс етілген күні көрсетіледі; Салық органының коды. Салық төлеушінің орналасқан орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде) көрсетіледі; декларацияны қабылдаған күн. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; құжаттың кіріс нөмірі. Декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Қосылған құн салығын салудан босатылған импорт – 320.01-нысанын жасау 22. Бұл нысан қосылған құн салығын салудан босатылған, Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан тауарлардың импортын егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Егер 320.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде «Табыс етілген қосымшалар» 16-жолда «01» торкөзі белгіленген болса, 320.01 қосымшасы толтырылуы тиіс. 23. «Қосылған құн салығын салудан босатылған импорт» деген бөлімде: 1) 320.01.001 жолда Салық кодексінің 255-бабына сəйкес қосылған құн салығын салудан босатылған импорт көрсетіледі. Бұл жол өзіне 320.01.001 А, 320.01.001 В, 320.01.001 С, 320.01.001 D, 320.01.001 Е, 320.01.001 F жолдарын қосады; 2) 320.01.001 A жолында Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін тəртіпте гуманитарлық көмек ретінде əкелінетін акцизделетіндерді қоспағанда, тауарлардың сомасы көрсетіледі; 3) 320.01.001 B жолында техникалық көмек көрсетуді қоса алғанда, мемлекет, мемлекеттердің үкіметтері, халықаралық ұйымдар желілері бойынша қайырымдылық көмек мақсатында əкелінетін, акцизделетіндерді қоспағанда, тауарлардың босатылған импортының мөлшері көрсетіледі; 4) 320.01.001 C жолында шет мемлекеттiң дипломатиялық жəне оларға теңестiрiлген өкiлдiктерiнiң, шет мемлекеттiң консулдық мекемелерiнiң ресми пайдалануы үшiн, сондай-ақ олармен бiрге тұратын отбасы мүшелерiн қоса алғанда, осы өкiлдiктердiң дипломатиялық жəне əкiмшiлiк-техникалық персоналына жататын адамдардың, олармен бiрге тұратын отбасы мүшелерiн қоса алғанда, консулдық лауазымды адамдардың, консулдық қызметшiлердiң жеке пайдалануы үшiн əкелiнген тауарлардың босатылған импортының мөлшері көрсетіледі; 5) 320.01.001 D жолында кез келген нысандағы дəрілік заттардың, оның ішінде субстанция-дəрілер; протездік-ортопедиялық бұйымдарды, сурдотифлотехниканы жəне медициналық (ветеринариялық) техниканы қоса алғанда, медициналық (ветеринариялық) мақсаттағы бұйымдар; кез келген нысандағы дəрілік заттарды шығаруға арналған материалдар, жабдықтар жəне жинақтаушы материалдар, оның ішінде субстанция-дəрілер, протездік-ортопедиялық бұйымдарды жəне медициналық (ветеринариялық) техниканы қоса алғанда, медициналық (ветеринариялық) мақсаттағы бұйымдардың сомасы көрсетіледі; 6) 320.01.001 Е мемлекеттер, мемлекеттер үкiметтерiнiң жəне халықаралық ұйымдардың желісі бойынша берiлген грант қаржысы есебінен жүзеге асырылатын тауарларының босатылған импортының мөлшерi көрсетіледі; 7) 320.01.001 F жолда Салық кодексінің 255-бабына сəйкес қосылған құн салығын салудан босатылған импортының мөлшерi көрсетіледі; Бұл жол өзіне 320.01.001 А-дан 320.01.001 Е-жолдарын қосады; 320.01.001 А-дан 320.01.001 F-жолдар I жəне II кіші жолдардан тұрады. I тиісті кіші жолдарда Ресей Федерациясынан импортталған тауарлар бойынша мəліметтер көрсетіледі, ал тиісті кіші жолдарда Беларусь Республикасынан импортталған тауарлар бойынша мəліметтер көрсетіледі; 8) 320.01.002 жолда Заңды тұлға, 2009 жылдың 1 қаңтарына дейін инфрақұрылымдық жобаны іске асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметімен жасалған концессиялық келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын оның медігерлері Кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағынан əкелінген тауарларды қосылған құн салығын салудан босатылған импортының мөлшерi көрсетіледі. 320.01.001 жолдың сомасы 320.01.005 жолға көшіріледі. 320.01.002 жол өзіне 320.00.002 I жəне 320.00.002 II жолдарының қосады; 9) 320.01.002 I-жолда Ресей Федерациясынан импортталған, осы тармақтың 11) тармақшасында

көрсетілген тауарлар бойынша мəліметтер көрсетіледі; 10) 320.01.002 II жолда Беларусь Республикасынан импортталған, осы тармақтың 8) тармақшасында көрсетілген тауарлар бойынша мəліметтер көрсетіледі. 320.01.001 жолының сомасы 320.00.005 А жолына көшіріледі. 320.01.002 жолының сомасы 320.00.008 А жолына көшіріледі. 4. Қосылған құн салығын төлеу мерзімі өзгертілген тауарлардың импорты – 320.02-нысанын жасау 24. Бұл нысан Енгізу туралы Заңның 49-бабы 27-50-абзацтарына сəйкес қосылған құн салығын төлеу мерзімі өзгертілген, Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан тауарлар импорты кезінде толтырылады. Егер 320.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде «Табыс етілген қосымшалар» 16-жолда «02» торкөзі белгіленген болса, 320.02 қосымшасы толтырылуы тиіс. 25. «ҚҚС төлеу мерзімі өзгертілген тауарлар импорты» деген бөлімде: 1) А бағанында жолдың реттік нөмірі көрсетіледі; 2) В бағанында импорт түрінің коды көрсетіледі: 1 – өнеркəсіптік қайта өңдеу үшін тауарлар импорты; 2 – су, газ, электр қуаты импорты; 3) С бағанында тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төленгені туралы өтініштің нөмірі жəне салық төлеуші берген, аталған Өтінішті толтыру күні көрсетіледі; 4) D бағанында Тауарларды əкелу жəне жанама салықтарды төленгені туралы өтінішке сəйкес қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 5) Е бағанында салықты өтеу үшін мерзім (өзгертілген) көрсетіледі. Кеден одағына мүше мемлекеттің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына импортталған тауарлар бойынша қосылған құн салығын төлеу мерзімін өзгерту Салық кодексінің 276-2-бабы 2-тармағына сəйкес осындай тауарлар есепке қабылданған күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімге жүргізіледі; 6) F бағанында өнеркəсіптік қайта өңдеу үшін тауарларды импорттау жүзеге асырылған экспортаушы елдің коды көрсетіледі; 7) 0000001 қорытынды жолында өнеркəсіптік қайта өңдеу үшін тауарлар импорты бойынша қорытынды сомалар көрсетіледі; 8) 0000002 қорытынды жолында су, газ, электр қуаты импорты бойынша қорытынды сомалар көрсетіледі. D бағаны 0000001, 0000002 қорытынды жолдарының сомасы 320.00.006 жолына көшіріледі. 5. Қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін тауарлар импорты – 320.03-нысанын жасау 26. Бұл нысан Енгізу туралы Заңның 49-1-бабына сəйкес импорт кезінде қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін, салық кезеңі ішінде жүзеге асырылған Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан тауарлар импорты бойынша ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған. Егер 320.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде «Табыс етілген қосымшалар» 16-жолда «03» торкөзі белгіленген болса, 320.03 қосымшасы толтырылуы тиіс. 27. «Есепке жатқызу əдісімен төленетін Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан тауарлар импорты бойынша қосылған құн салығын есептеу» деген бөлімде: 320.03.001 А жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін, Ресей Федерациясынан əкелінетін салық салынатын тауарлар импорт сомасы көрсетіледі. Бұл жол 320.03.001 I А, 320.03.001 II А, 320.03.001 III А, 320.03.001 IV А, 320.03.001 V А, 320.03.001 VI А, 320.03.001 VII А, 320.03.001 VIII А, 320.03.001 IХ А жəне 320.03.001 Х А жолдарын қосады; 320.03.001 I А жолда импортталған жабдық бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 II А жолда импортталған ауыл шаруашылығы техникасы бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 III А жолда импортталған автомобиль көлігінің ауыр жүк таситын жылжымалы құрамы бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 IV А жолда импортталған ұшақтар жəне тік ұшақтар бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 V А жолда импортталған теміржол локомотивтері мен вагондары бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VI А жолда импортталған теңіз кемелері бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VII А жолда импортталған қосалқы бөлшектер бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VIII А жолда импортталған пестицидтер (улы химикаттар) бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 IХ А жолда импортталған барлық асыл тұқымды жануарлардың барлық түрі жəне қолдан ұрықтандыруға арналған жабдықтар бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 Х А жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, бірақ 320.03.001 I А-дан бастап 320.03.001 IХ А-ға дейінгі жолдарда көрсетілмеген өзге тауарлар бойынша салық салынатын импорт сомасы көрсетіледі; 320.03.001 В жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, Ресей Федерациясынан тауарлар импорты бойынша есепке жатқызу əдісімен төленетін қосылған құн салығы сомасы көрсетіледі. Бұл жол 320.03.001 I В, 320.03.001 II В, 320.03.001 III В, 320.03.001 IV В, 320.03.001 V В, 320.03.001 VI В, 320.03.001 VII В, 320.03.001 VIII В, 320.03.001 IХ В жəне 320.03.001 Х В жолдарын қосады; 320.03.001 I В жолда импортталған жабдық бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 II В жолда импортталған ауыл шаруашылық техникасы бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 III В жолда импортталған автомобиль көлігінің ауыр жүк таситын жылжымалы құрамы бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 IV В жолда импортталған ұшақтар жəне тік ұшақтар бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 V В жолда импортталған теміржол локомотивтері мен вагондары бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VI В жолда импортталған теңіз кемелері бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VII В жолда импортталған қосалқы бөлшектер бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 VIII В жолда импортталған пестицидтер (улы химикаттар) бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 IХ В жолда импортталған барлық асыл тұқымды жануарлардың барлық түрі жəне қолдан ұрықтандыруға арналған жабдықтар бойынша қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі; 320.03.001 Х В жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, бірақ 320.03.001 I В-дан бастап 320.03.001 IХ В-ға дейінгі жолдарда көрсетілмеген өзге тауарлар бойынша есепке жатқызу əдісімен төленетін қосылған құн салығының сомасы көрсетіледі. 320.03.001 А жолының сомасы 320.00.007 I А жолына көшіріледі. 320.03.001 В жолының сомасы 320.00.007 I В жолына көшіріледі. Сондай-ақ 320.00.007 I В-жолдарының сомасы тиісті салық кезеңі үшін табыс етілген қосылған құн салығы бойынша декларацияның 300.00.012 жəне 300.00.028 В жолдарында ескеріледі; 320.03.002 А жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін Беларусь Республикасынан əкелінетін салық салынатын тауарлар импортының сомасы көрсетіледі. Бұл жол 320.03.002 I А, 320.03.002 II А, 320.03.002 III А, 320.03.002 IV А, 320.03.002 V А, 320.03.002 VI А, 320.03.002 VII А, 320.03.002 VIII А, 320.03.002 IХ А жəне 320.03.002 Х А жолдарын қосады; 320.03.002 I-ден бастап 320.03.002 Х-ге дейінгі-жолдар А жəне В бағандары бойынша 320.03.001 I-ден бастап 320.03.001 Х-дейінгі-жолдар бойынша бағандарға ұқсас толтырылады. 320.03.002 А жолының сомасы 320.00.007 II А жолына көшіріледі. 320.03.002 В жолының сомасы 320.00.007 II В жолына көшіріледі. Сондай-ақ 320.00.007 II В жолдарының сомасы тиісті салық кезеңі үшін табыс етілген қосылған құн салығы бойынша декларацияның 300.00.012 жəне 300.00.028 В-жолдарында ескеріледі; 320.03.003 А жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін салық салынатын Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан əкелінетін тауарлар импорты сомасының қорытындысы көрсетіледі. Бұл жолда көрсетілетін салық салынатын импорт сомасы 320.03.001 А жəне 320.03.002 А жолдарынан сомалар қосындысымен айқындалады; 320.03.003 B жолда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысымен бекітілген Тізбеге енгізілген, қосылған құн салығы есепке жатқызу əдісімен төленетін салық салынатын Ресей Федерациясы мен Беларусь Республикасынан əкелінетін тауарлар импорты бойынша қосылған құн салығы сомасының қорытындысы көрсетіледі. Бұл – жолда көрсетілетін қосылған құн салығының сомасы 320.03.001 В жəне 320.03.002 В-жолдарынан сомалар қосындысымен айқындалады. 320.03.003 А жолының сомасы 320.00.007 А жолына көшіріледі. 320.03.003 В жолының сомасы 320.00.007 В жолына көшіріледі. 6. Салық салынатын алкоголь өнімінің импорты – 320.04-нысанын жасау 28. Бұл нысан салық кезеңі ішінде жасалған алкоголь өнімінің салық салынатын импорты туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған жəне кеден одағына мүше мемлекеттерден Қазақстан Республикасына алкоголь өнімдерін импорттайтын салық төлеушілер толтырады. Алкоголь өнімінің əрбір түріне бөлек парақ жасалады. Егер 320.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде «Табыс етілген қосымшалар» 16-жолда «04» торкөзі белгіленген болса, 320.04 қосымшасы толтырылуы тиіс. 29. «Салық салынатын алкоголь өнімінің импорты» деген бөлімде: 320.04.001 А жолда алкоголь өнімінің түрі көрсетіледі; 320.04.001 В жолда Ресей Федерациясынан импортталған акцизделетін тауарлар бойынша тиісті бюджет сыныптамасының коды көрсетіледі; 320.04.001 С жолда Беларусь Республикасынан импортталған акцизделетін тауарлар бойынша тиісті бюджет сыныптамасының коды көрсетіледі; 320.04.002 жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес алкоголь өнімінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, салық салынатын алкоголь өнімінің импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.002 I жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес алкоголь өнімінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, Ресей Федерациясынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.002 II жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес алкоголь өнімінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, Беларусь Республикасынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.003 жолда есепке алу-бақылау таңбалары бүлінген немесе жойылған кезде салық салу базасына енгізілетін алкоголь өнімінің көлемі көрсетіледі. Жолдың қорытынды сомасы 320.04.003 I жəне 320.04.003 II жолдарының сомасы ретінде айқындалады; 320.04.003 I жолда С бағанының-жолдарының сомасы ретінде айқындалатын есепке алу-бақылау таңбалары бүлінген, жойылған кезде Ресей Федерациясынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.003 I A I – 320.04.003 I A III жолдарында есепке алу-бақылау таңбаларының саны көрсетіледі; 320.04.003 I B I – 320.04.003 I B III жолдарында тұтыну ыдысының сыйымдылығы көрсетіледі; 320.04.003 I C I – 320.04.003 I C III жолдарында А жəне В бағандарының туындысы ретінде айқындалатын есепке алу-бақылау таңбаларының бүлінуі, жойылуы бойынша салық базасы көрсетіледі; 320.04.003 II-жолда С бағанының сомасы ретінде айқындалатын есепке алу-бақылау таңбалары бүлінген, жойылған кезде Беларусь Республикасынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.003 II A I – 320.04.003 II A III жолдарында есепке алу-бақылау таңбаларының саны көрсетіледі; 320.04.003 II B I – 320.04.003 II B III жолдарында тұтыну ыдысының сыйымдылығы көрсетіледі; 320.04.003 II C I – 320.04.003 II C III жолдарында А жəне В бағандарының туындысы ретінде айқындалатын есепке алу-бақылау таңбаларының бүлінуі, жойылуы бойынша салық базасы көрсетіледі; 320.04.004 жолда 320.04.002 жəне 320.04.003 жолдарының сомасы ретінде айқындалатын салық салынатын алкоголь өнімінің импортының жалпы көлемі көрсетіледі; 320.04.004 I жолда 320.04.002 I жəне 320.04.003 I-жолдарының сомасы ретінде айқындалатын Ресей Федерациясынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының жалпы көлемі көрсетіледі; 320.04.004 II жолда 320.04.002 IІ жəне 320.04.003 IІ жолдарының сомасы ретінде айқындалатын Беларусь Республикасынан салық салынатын алкоголь өнімінің импортының жалпы көлемі көрсетіледі; 320.04.005-жолда белгіленген акциз ставкасы көрсетіледі; 320.04.006 жолда 320.04.004 жəне 320.04.005 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын Салық кодексінің 289-бабына сəйкес есептелген акциз сомасы көрсетіледі; 320.04.006 I жолда Ресей Федерациясы бойынша Салық кодексінің 289-бабына сəйкес есептелген акциз сомасы көрсетіледі; 320.04.006 II жолда Беларусь Республикасы бойынша Салық кодексінің 289-бабына сəйкес есептелген акциз сомасы көрсетіледі. 30. «Акциз салуға жатпайтын алкоголь өнімінің импорты» деген бөлімде: 320.04.007 жолда салық салу базасына енгізілмейтін, оған қатысты төтенше жағдайлар нəтижесінде туындаған бүліну немесе жоғалу фактісі анықталған, алкоголь өнімі импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.007 I жолда салық салу базасына енгізілмейтін, оған қатысты төтенше жағдайлар нəтижесінде туындаған бүліну немесе жоғалу фактісі анықталған, Ресей Федерациясынан алкоголь өнімі импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.007 II жолда салық салу базасына енгізілмейтін, оған қатысты төтенше жағдайлар нəтижесінде туындаған бүліну немесе жоғалу фактісі анықталған, Беларусь Республикасынан алкоголь өнімі импортының көлемі көрсетіледі; 320.04.008 жолда төтенше жағдайлар нəтижесінде есепке алу-бақылау таңбаларының бүлінуі немесе жоғалуы туындаған салық салу базасына қосылмайтын алкоголь өнімінің көлемі, сондай-ақ салық органдары жоюға есептен шығару актісі негізінде қабылдаған бүлінген есепке алу-бақылау таңбалары бойынша салық салынатын базаға енгізілмейтін алкоголь өнімінің көлемі көрсетіледі. Бұл жол 320.04.003 жолына ұқсас толтырылады. 31. Арақ, ликер-арақ өнімдері, коньяк, бренди үшін салық базасы 100 пайыздық спирттің литрі ретінде қаралады. 320.04.006 жолының сомасы 320.00.011 жолына көшіріледі. 7. Салық салынатын темекі өнімдерінің импорты – 320.05-нысанын жасау 32. Бұл нысан салық кезеңі ішінде жасалған құрамында никотині (бұдан əрі – темекі) бар фармацевтикалық өнімді қоспағанда, тұтыну ыдысына қатталған жəне соңғы тұтынуға арналған фильтрлі сигареттерді, фильтрсіз сигареттерді, папиростарды, сигараларды, сигариллаларды, түтіктік, шегетін, шайнайтын, соратын, иіскейтін, хорхорлы жəне өзге де темекіні қоса алғанда, темекі өнімдерінің барлық түрлерінің салық салынатын импорты туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған жəне Қазақстан Республикасына Кеден одағына мүше мемлекеттерден темекі өнімдерін импорттайтын салық төлеушілер толтырады. Темекінің əрбір түріне бөлек парақ толтырылады. 33. Егер 320.00-нысанының «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде «Табыс етілген қосымшалар» 16-жолда «05» торкөзі белгіленген болса, 320.05-қосымшасы толтырылуы тиіс. Бұл нысанды толтырған кезде акциз ставкасы темекі өнімінің бір данасына жəне/немесе килограмына есепті негізге ала отырып, көрсетіледі.Ол үшін сигараларды қоспағанда, темекі өнімдерін данада өлшеу бірлігіне белгіленген акциз ставкасын 1000 бөлу қажет. Темекінің өлшем бірлігі килограмм болып табылады, темекі өнімдерінің қалған түрлерінің өлшем бірлігі дана болып табылады. 34. «Салық салынатын темекі өнімдерінің импорты» деген бөлімде: А бағанының 320.05.001 жолда темекі өнімдерінің түрі көрсетіледі; В бағанының 320.05.001 жолда Ресей Федерациясынан импортталған тауарлар бойынша бюджет жіктеуішінің коды көрсетіледі; С бағанының 320.05.001 жолда Беларусь Республикасынан импортталған тауарлар бойынша бюджет жіктеуішінің коды көрсетіледі; 320.05.002 жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес темекі өнімдерінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, салық салынатын темекі өнімдерінің импорты көрсетіледі; 320.05.002 I жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес темекі өнімдерінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, Ресей Федерациясынан салық салынатын темекі өнімдерінің импорты көрсетіледі; 320.05.002 II жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес темекі өнімдерінің бүлінгені, жойылғаны туралы мəліметтерді қоса алғанда, Беларусь Республикасынан салық салынатын темекі өнімдерінің импорты көрсетіледі; 320.05.003 жолда Салық кодексінің 285-бабына сəйкес темекі өнімдерінің бүлінгені, жойылғаны т