Issuu on Google+

Бїгінгі нґмірде: Атќарар міндет – єылым мен білімді ґндіріспен їйлестіру 2-бет Депутаттыќ корпус 4-бет Біздіѕ бірегей брендіміз 5-бет Керуен кїнге бет алды 8-бет

№35 (28259) 20 АҚПАН БЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Кəсіподаќтар – əлеуметтік їнќатысудыѕ маѕызды саласы Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Кəсіподақтары федерациясының төрағасы Əбілғазы Құсайыновты қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Ə.Құсайынов Мемлекет басшысын кəсіподақтардың қазіргі қызметі, жүргізіліп жатқан жаңғырту жұмыстары жəне кəсіподақ қозғалысын дамыту перспективалары туралы хабардар етті. Қазақстан Президенті өңірлерде кəсіподақтардың белсенді жұмыс жүргізу қажеттігіне жəне олардың əлеуметтік серіктестік аясында барлық мүдделі тараптармен өзара ықпалдастығының маңыздылығына назар аударды. – Кəсіподақтардың негізгі міндеті – еңбеккер мен жұмыс берушілер арасында туындайтын мəселелерді дер кезінде шешу, ал ол үшін кəсіпорындардың кəсіподақ ұйымдары барлық тараптармен тығыз ынтымақтастықта болуға тиіс. Бұл ретте жұмысшылардың еңбек құқықтарын қорғауға бағытталған əлеуметтік үнқатысудың жаңа түрлерін дамыту маңызды, – деп атап көрсетті Нұрсұлтан Назарбаев. Федерация төрағасы жұмысшылардың еңбек құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін əлеуметтік серіктестіктегі кəсіподақтар қозғалысының рөлін арттыру, сондайақ, əлеуметтік-еңбек дауларының алдын алу мақсатын көздейтін кəсіподақтар туралы жаңа заңды əзірлеу барысы туралы да айтты.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

● Мəселенің мəнісі Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағасы Қайрат КЕЛІМБЕТОВ:

«Ќазаќстандыќ банктердіѕ барлыєында ўлттыќ жəне шетелдік валюта ќоры жеткілікті» Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағасы Қайрат Келімбетов аталмыш банктің Алматы қаласындағы бас ғима ратында бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерімен кездесті. Соңғы аз ғана уақыт ішінде журналистер қауымымен төртінші мəрте жүздесіп отырғандығын жəне бұл жағдай елдегі қаржы мəселесін күрделендіргісі келетін

мүдделіліктің салдарынан екенін жеткізген бас банкир қазақ қоғамында отандық банктерге қатысты болып жатқан оқиғаларға түсінік берді. «Кеше Астана қаласында Қазақстан Республикасы Президен тінің жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі ғимаратында БАҚ өкілдеріне шұғыл мəлімдеме жасауға мəжбүр болдық. Себебі, 18 ақпан күні бірқатар ғаламтор парақшалары мен отандастарымыздың жеке қалта

«Жалєан аќпараттарєа тыйым салынады» Кеше еліміздің Бас прокуратурасы қайсыбір банктердің банкрот алдындағы жағдайы туралы жалған ақпараттың ешбір негізі болмағандығы жəне болуы мүмкін еместігі туралы мəлімдеме жасады. Соңғы күндері əртүрлі комму никация құралдары арқылы (əлеуметтік желілерді қоса алғанда интернет-хабарламалар, СМС) «Центр Кредит» банкі, «Каспи Банкі» жəне «Альянс банкінің»

банкрот болу мүмкіндігі туралы ақпарат тарала бастағаны мəлім болды. Осы хабарламалар аталған банкілердің салымшыларын дүрліктіріп, оларды банктік шоттардағы қаражаттарын жаппай алуға итермелеуде. Нəтижесінде, бұл əрекеттер жүйе құраушы банктерге айтарлықтай зиянын тигізді, қоғамдағы əлеуметтік шиеленістің өсуіне əкеліп соқты, сондай-ақ елде гі қаржы институттарына

Əкімшілік жауаптылыќ ізгілендіріліп отыр Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің жетекшілігімен өткен палатаның кешегі кезекті жалпы отырысында əкімшілік құқық бұзушылық, азаматтық қорғау, сыртқы барлау мəселелеріне қатысты заң жобалары қаралды. Сондайақ, күн тəртібінде халықаралық құжаттарды ратификациядан өткізуге арналған заң жобалары заңнамалық айналымға алынды.

– «АТФБанк» АҚ теңге бағамына түзету енгізілгеннен кейін де тұрақты жұмысын жалғастырып келеді. Банкте өз салымшылары арасындағы депозиттердің қайтып алынуы тіркелмеді жəне өтімділіктің жоғары деңгейі қамтамасыз етілуде. «АТФБанк» АҚ дамуының жаңартылған стратегиясы тұрақтылықты аса маңызды басымдық дəрежесіне

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жалпы отырыста депутаттар Қазақстан Республикасының Əкімшілік құқық бұзушылық кодексінің жобасын жəне оған

ілеспе əкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнама мəселелеріне қатысты заңдық құжатты бірінші оқылымда мақұлдады. Кодекс жобасы 900 баптан тұрады. Əділет министрі Берік Имашевтің айтуынша, қолданыстағы

● Межелер мен міндеттер «Адамның өскені əрбір өткен жылымен, шаһардың өскені халықтың сынымен бағаланады», деген екен бұрынғылар. Бұл қаласына қарап, қоғамның ырысын, баласына қарап əлеуметтің тынысын анықтайтын осы заманның ақиқаты. Өйткені, бүгінде шаһар өмірі – ең алдымен тынымсыз тіршілік пен ауызбірліктің көзі, береке мен баяндылықтың өзі. Сондықтан да жыл сайын халық болып мəжіліс құру – біз үшін Елбасы белгілеген тəртіптің қалпына да, ел дəстүрінің салтына да сай дағдыға айналды», – деп бастады сөзін Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетов кеше КонгрессХолл сарайында өткен елорда жұртшылығымен болған есепті кездесуде.

Ел сенімі ерен істерге бастайды Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жалпы алғанда, қаламыздың өткен жылғы дамуы жаман болған жоқ, деп жалғастырды əкім сөзін одан əрі. Мемлекет басшысының тікелей қолдауымен бір жыл ішінде бірқатар оң өзгерістерге қол жеткізілді. Өнеркəсіп, жер, жол жəне көлік қатынасы, энергетика мен экология, əлеуметтік саясат жəне тұрғындардың тұрмыс деңгейін жоғарылату сияқты аса маңызды салаларда айтарлықтай нəтижелер орын алды. 2013 жылы қала бойынша өңірлік өнім 2 триллион 700 миллиард теңгені құрап, макроэкономикалық өсім 6,5 пайызға жетті. Өнеркəсіп өнімі 263 миллиард теңгені құрады. Мемлекеттік бюджетке қала есебінен 600 миллиард теңге қаржы аударылды. Шағын жəне орта кəсіпкерлікті қолдаудың нəтижесінде өткен жылы бұлардың саны 55 мыңға жетіп, 1 триллион 200 миллиард теңгенің өнімі өндірілді. Бүгінде бұл сала 190 мыңнан астам астаналықтарды жұмыспен қамтып отыр. Бұдан бөлек, елордада 2013

жылы 8 балабақша, 4 мектеп, 2 емхана 1 миллион 100 мың шаршы метр тұрғын үй салынып, пайдалануға берілді. Астана – үшінші мың жылдықтың ең жас қаласы. Елорда шежіресіне 15 жыл болса, оның тұрғындарының орташа жасы 30дан аспайды. Күн сайын Астанада 45-50 нəресте дүниеге келеді. Қаланың жыл сайынғы табиғи өсімі 20 мың бүлдіршінді құрайды. Бүгінде елорданың отбасылары мектеп жасына дейінгі 110 мыңнан астам бүлдіршіндерді тəрбиелеп отырса, 95 мың бала мектепте оқиды. Астанада 85 мың студент, 140 мыңнан астам жасы əлі 29-ға толмаған жастар еңбек етеді. Сөйтіп, қазірдің өзінде 14 пен 29 жас аралығындағы жастар астаналық тұрғындардың 30 пайызын құрайды. Елордада экономикалық жəне əлеуметтік əлеуетті арттыру мақсатында кешенді шаралар жүргізілуде. 2013 жылы елорданың өнеркəсіптік əлеуеті «Индустриялық парк» аумағында бой көтерген жаңа 8 ірі өндіріс ошағымен толықты. (Соңы 3-бетте).

қолдану аясы кеңейтіліп отырғандығын көлденең тартты. Бұдан басқа, əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уəкілеттік берілген органдардың құзыреті қайта қаралатыны да белгілі болып отыр. Атап айтқанда, санкцияларында айыппұл түріндегі əкімшілік жаза көзделген 90-бап жəне баптардың 52 бөліктері соттың қарауынан уəкілетті мемлекеттік органдарға берілген. (Соңы 2-бетте).

● Бəрекелді!

«Ерекше жыл оќиєасы болары сґзсіз»

Жақында мемлекеттің мəдени өмірінде орасан мəнді оқиға болды – қазақ фольклорының 100 томдығын жарыққа шығару аяқталды. Осыған орай Парламент Мəжілісінің депутаты Алдан Смайыл бастаған бір топ халық қалаулылары Үкімет басшысы Серік Ахметовтің атына депутаттық сауал жолдаған еді. «Мұндай басылым əлем мəдениетінің тарихында бұрынсоңды болған емес. Дүние дидарында фольклоры жүз томды құрайтын басқа ұлт бар болса, бар да шығар, бірақ фольклорын жүз томға жинап, бастырып шығарған əлемдегі жалғыз ұлт – қазақ екені анық. Бұл – əлемдік мəні бар оқиға, ұлт ретінде мақтаныш ететін рухани жетістігіміз», деп жазған депутаттар осы оқиғаға тиісінше мəн берілуі, Үкімет деңгейінде көңіл бөлінуі, елдің ішінде де, сыртында да лайықты насихатталуы қажет деп санайтынын жеткізген. Жақында ол сауалға жауап қайтарылды. «Халқымыздың сан ғасырлық ауыз əдебиеті жинағының тұсаукесерін халықаралық деңгейде

өткізу қазақстандық жəне шетелдік ғалымдар мен əдебиеттанушылар үшін ерекше жыл оқи ғасы болары сөзсіз», деген Серік Нығметұлы шараның маңыздылығын ескере отырып, «Бабалар сөзі» жинағының тұсаукесерін Майндағы Франкфурт қаласында 2014 жылдың қазан айында өтетін жыл сай ынғы халықаралық кітап жəрмеңкесінде өткізуді тиісті мемлекеттік органдарға тапсырғанын айтады, сонымен қатар, Білім жəне ғылым министрлігі «Мəдени мұра» бағдарламасы бағытында əлемдік деңгейдегі басылымдарда ғылыми мақалаларды жариялау жұмыстарын жүргізуде жəне осы 100 томдық жинақ жөнінде де материалдарды жарыққа шығаруды жоспарлауда деп хабарлайды. Қысқасы, Үкімет басшысының «Егемен Қазақстан» га зетінің бетінде 16 қаңтарда жарияланған депутаттық сауалға жауабы мəдениетке нақты қамқорлықтың келісті көрінісі деуге, «Бəрекелді!» деп қуана құптауға лайықты.

АҚПАРАТТАР аєыны  Алматы қаласында ТМД халықтары мəдениетінің фестивалі басталды. Шара аясында ұлттардың төл мəдени мұрасы туралы дерек айтылып, қолөнер бұйымдарына арналған көрме өткізіледі.  Шығыс Қазақстан облысында «Риддер – Өскемен» жəне «Өскемен – Риддер» бағытындағы туристік

«Егемен-ақпарат».

(Соңы 6-бетте).

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының мəлімдемесі:

«АТФБанк» АҚ басқарма төрағасы Энтони ЭСПИНА:

Кодекстің 966 бабының 760ы на түзету енгізілген. Соның нəтижесінде шағын кəсіпкерлік субъектілері үшін айыппұлдар мөлшері орта есеппен екі есеге азайтылған. Министр бұл ретте шағын кəсіпкерлік субъектілері активтерінің құны орташа кəсіпкерлік субъек ті леріне қарағанда, бес есе аз екенін, ал қолданыстағы Кодексте айыппұл санкциялары бірдей болып отырғандығын атап өтті. Сондай-ақ, əкімшілік жазаның түрі ретінде ескертуді

телефондарына «Қазақстандық бірнеше банктің банкроттық жариялау туралы шешім қабылдағаны» жөнінде ақпараттар таратылған.

деген тұрғындардың сеніміне нұқсан келтірді. (Соңы 6-бетте).

«Банк жўмысында тўраќтылыќ бар» көтермек. Акционерлер ауысқан кезден бастап өткен жылдың өне бойында банктің менеджерлер тобы бизнесті нығайту жəне қаржылық көрсеткіштер өсімін қамтамасыз ету жолында тер төкті. Біз нарықтағы ағымдық ахуалды мұқият бақылаудамыз. Болған жайлардың бəрін айқын əрі ақиқат сипатында түсінудеміз.

Жинақталған тəжірибеміз бен білім-білігіміз бізге осылай істеуге мүмкіндік беруде. (Соңы 6-бетте).

«Банк ЦентрКредиттің» басқарма төрағасы Владислав ЛИ:

«Баєам ґзгерсе де ўлттыќ валюта ел экономикасына ќызмет ете береді» Халықпен тығыз қарымқатынас жасап отырған отандық банктер үшін теңге бағамы пəлендей қауіп тудырмайтындығын еске салғым келеді. Ұлттық валюта бағамына өзгеріс енгізу қай мемлекет үшін де оңай жасала салатын тəуекел емес. Алайда, бұл қадам ел экономикасы үшін өзіндік пайдасы бар, адам организмін «қан алдыру»

арқылы қалай сауықтырар болсақ, ұлттық валюта бағамына өзгеріс енгізу арқылы отандық экономиканы бір мəрте жандандырып алатынымызды айтқым келеді. Апта басында болған оқиғалар, əсіресе, ғаламтор мен ұялы байланыс арқылы таралған жалған ақпараттың салқыны бізге тікелей тигені рас. Десек те, біз өзіміздің

қаржылық қорымыз бен дұрыс жолға қойылған банктік жүйенің арқасында өз салымшыларымызды да, қаржы əлеміндегі əлеуетімізді де сақтап қала аламыз. (Соңы 6-бетте).

● Дерек пен дəйек

Əлемдік тəжірибе не дейді? Шетелдік сарапшылардың пікірінше, ұлттық валюта бағамына түзету енгізу кең тараған халықаралық тəжірибе болып табылады. Тəжірибе көрсеткендей, бұл шара елдің валюта рыногындағы жағдайды тұрақтандыруға жағдай жасайды. Экономика саласындағы мамандар атап өткендей, өткен жылы Ресей рублі мен Беларусь рублінің америкалық долларға қатысты тиісінше 7,5% жəне 11,1% арзандағаны байқалды. Бұл үдеріс үстіміздегі жылдың басында да жалғасты. Сөз жоқ, мұндай үрдістер ірі тауар айналымымен өзара байланысты барлық елдердің, атап

теміржол маршруты іске қосылды. Соның негізінде жергілікті өңірге келетін саяхатшылар қатары артты.  Биыл Шымкент қаласында 36 кəсіпорын пайдалануға беріліп, 3257 жаңа жұмыс орны ашылды. Ал алдағы мерзімде «Оңтүстік» индустриялық аймағында құны 45,0 млрд.теңгені құрайтын 59 жобаны іске қосу жоспарланған.  Тараз қаласында 2 мыңнан аса адам қатысқан патриоттық форум өтті. Онда «Мəңгілік Ел» идеясының маңызы сөз етілді.

айтқанда, Кеден одағына қатысушы елдердің валюта рыноктарына ықпал етеді. Шикізат ресурстарына əлемдік бағалар өзгерісінің баяулығын да тағы бір ықпалды факторға қосуға болады. Сондықтан көптеген шетелдік сарапшылар қазақстандық теңге бағамына долларға қатысты түзету енгізуді заңды жəне ел экономикасының дамуына оң əсер етеді деп бағалайды. Атап айтқанда, италиялық UniCredit жəне даниялық Saxo Bank сияқты Еуропаның ірі банктерінің сарапшылары мұндай шара мемлекет тұрғысынан неғұрлым тиімді жəне қисынды деп атап көрсетеді. Ол, ең алдымен, отандық

 Ақтау қаласында Түрікменстан консулдығы ашылды. Осы арқылы маңызды мəселелерді бірлесіп шешуге негіз қаланып отыр.  Қостанай облысында биылғы жылдың көктем айында «Toyota» көлігі шығарылады. Бұл істі өз міндетіне алған «СарыарқаАвтоПром» ЖШС қазірден бастап əзірлікті бастап кетті.  Батыс Қазақстан облысының Ақжайық ауданында ауыл əкімдері мемлекеттік бағдарламалар бойынша

тауар өндірушілердің жағдайларын жақсартуға мүмкіндік береді. Сарапшылардың пікірінше, ұлттық валюта бағамына түзету енгізу бірінші кезекте ауыл шаруашылығы саласына, сондай-ақ, акциялары халықаралық биржаларға шығарылған қазақстандық компанияларға оң əсер етеді. Бүтіндей алғанда, ол ішкі сұранысты ұлғайтуға жағдай жасайды, ал, ол экономиканың одан əрі қарқынды дамуы үшін аса маңызды, өйткені, бүгін де экспортқа бағдарланған экономикалық модельдің əлсіздігі мен тұрақсыздығын шетелдік тəжірибе көрсетіп отыр. «Егемен-ақпарат».

сынақ тапсырды. Олардың арасында 14 əкімнің білім деңгейі жоғары бағаланды.  Маңғыстау облыстық халыққа қызмет көрсету орталығы игілікті бастаманы қолға алды. Ондағы қызметкерлер мүмкіндігі шектеулі азаматтардың тапсырыс берген құжаттарын үйлеріне апарып беруде. Egemen.kz хабарлары мен облыстық əкімдіктер сайттарының материалдары бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

 Жолдау жауапкершілігі

Атќарар міндет – єылым мен білімді ґндіріспен їйлестіру Кəрімбек ҚҰРМАНƏЛИЕВ,

Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының вице-президенті, ҰҒА корреспондент-мүшесі.

Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты халыққа Жолдауы көпшілікке, соның ішінде, білім мен ғылым салаларының өкілдеріне де өзгеше жігер бергенін айтуымыз керек. Ұсынылып отырған мақалада Елбасының ғылым мен білім салалары бойынша міндеттеген жұмыстарды жүзеге асыруда атқарылар мəселелерге, нақтылай айтсақ, білім мен ғылымды өндіріспен үйлестіру, университеттік ғылымды одан əрі дамыту мен жоғары оқу орындарына дербестік беру бағытына тоқталуды жөн көрдік. Мемлекет басшысы Жолдауының ең маңыздылығы, бұл стратегиялық құжатта егемен еліміздің болашақ бағыт-бағдары айқындалуымен қатар, 2050 жылға дейінгі даму жоспары мен оны жүзеге асыру барысы белгіленді. Ғылымға негізделген экономикаға қол жеткізуді басты мақсаттардың бірі ретінде көрсетуі – отандық оқымыстыларға зор жауапкершілік жүктелгенін аңғартса керек. Жаңа инновациялық ізденістерге бару, əлем дік озық технологияларды экономиканы дамытуда ұтымды пайдалану керектігі қадап айтылды. Президенттің ғылым мен инновацияны екінші орынға қойған ел ешқашан ешбір салада бірінші орынға көтеріле алмайтындығы туралы қағидасының «Қазақстан2050» Стратегиясында да өзекті мəселе болып айқындалуы дамыған 30 елдің қатарына ену тек ғылымға негізделуі керектігін тағы да дəлелдеп отыр. Иə, шынында да, бүгінгі таңда білім мен ғылым мемлекеттің əлеуметтікэкономикалық дамуының, сондай-ақ, инновациялық жүйе мен адами капиталдың басты факторына айналғанын байқау қиын емес. Отандық оқымыстылар Елбасының елдің болашағы үшін аянбай еңбек етіп жатқан ғалым дардың əлеуметтік жəне экономикалық мəселелерін оң шешуді үнемі жіті қадағалап отыратынын ерек ше құрметтейді. Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасы мен əзірленіп, қолданысқа енген «Ғылым туралы» Заңның нəтижесінде ғылымизерттеу институттары, жоғары оқу орындарымен қатар, ғалымдар жеке тұлға ретінде ғылыми жобаларға қатысу құқығына ие болды. Ғылыми еңбектерді сарапқа салып, еліміздің дамуына аса қажет жобаларды таңдау құқығы да елімізге белгілі, көрнекті ғалымдардан құрылған Ұлттық ғылыми кеңесте шешілуі де Елбасының «Ғалымдардың еңбегіне шенеуніктер араласпай, ғалымдардың өздері бағалайтын болсын» деген тапсырмасы іске асып жатқанын көрсетсе керек. Биылғы Жолдаудың өн бойынан шикізат шығарушы болып

қала бермей, өндірістер ашып, өз өнімдерімізді тұтынбай толыққанды бəсекеге қабілетті ел бола алмайтындығымызды толық аңғарамыз. Сондықтан, ин дустриялық-инновациялық мемлекетке айналу үшін əрқайсымыз аянбай еңбек еткенде ғана қол жеткізетіндігімізді ұмытпағанымыз абзал. Иə, шынында да, еліміздің экономикасының дамуына қомақты үлес қосып, жоғары білім ді мамандар даярлайтын университеттердің рөлі ерекше екенін айтқым келеді. Бұл салада да Мемлекет басшысы алға қойған міндеттерді орындауда мықтап қолға алатын мəселелер қатарына, біріншіден, елдің индустриялықинновациялық дамуына нақты пайдасы бар білікті мамандар дайындауды, екіншіден, əлемдік білім кеңістігіне еркін ену үшін білім мен ғылымды интеграциялау мен оларды өндіріспен үйлестіру тетігін табуды жатқызар едім. Ол үшін қазақстандық жетекші оқу орындарының жанынан ғылымизерттеу институттарын ашу керек. Бұл – əлемдік үрдісте əбден қалыптасқан жағдай. Тек бізде бүгінге дейін университеттердің негізгі міндеті ретінде сапалы білім беру бірінші орында болып келеді. Ұлттық университеттердің жанынан жаңа тұрпаттағы əлемдік деңгейдегі алпауыт білім ордаларымен теңесе алатын ғылымизерттеу институттарын ашу бүгінгі күннің талабы десек, артық болмайды. Оған бөлінетін қаражат та қарастырылатынын Жолдаудан оқып білдік. Енді еліміздің ғылыми əлеуетін жеткілікті түрде пайдалану міндеті тұр. Еліміздің Президенті: «XXI ғасыр білім мен ғылым ғасыры болады», деп текке айтпаса керек. Елбасымыз қазақстандық білім мен ғылым жастардың қолында екендігін жəне интеллектуалды ұлтты қалыптастыру туралы үнемі айтып келеді. Жолдауда көрсетілген ғылымға негізделген экономика құру үшін жастарды ғылымға тартуды мықтап қолға алу керек деп санаймыз. Рас, соңғы кезде ғылымға келетін жастардың саны əлдеқайда азайып қалғаны ащы шындық. Осыдан келіп ғылымдағы ұрпақ жалғастығы да жарасымын таппай тұрғаны жаныңды ауыртады. Енді қандай істі қолға алу керек дегенге келетін болсақ, жастарды ғылымға көптеп тарту үшін ғалымдардың

əлеуметтік мəртебесін көтеру жолында көп шаралар атқарылуы тиіс. Азын-аулақ жалақымен ғылымды жарылқап тастайтындар көп бола қоймас. Үйсіз-күйсіз жүрген жастардың ойы ғылымды дамытудан гөрі, бала-шағасының жағдайын күйттеуге көбірек ауары сөзсіз. Егер Елбасымыз атап көрсеткендей, ғылым мен білім жастардың қолында дейтін болсақ, бүгіннен бастап ғылыммен айналысатын жастардың əлеуметтік жəне материалдық жағдайын көтеру мақсатында Үкіметтің де нақты шешімдер қабылдағаны жөн болар еді. Жолдауда еліміздегі жетекші университеттерді академиялық жəне басқарушылық автономияға біртіндеп көшіру міндеті де осы мақсаттардан туындап отырғанын аңғару қиын емес. Жоғары оқу орындары арасында бəсекелестікті арттыру үшін автономия беру – оларды қаржыландыру мəселесін шешумен тікелей байланысты. Дербестік алу арқылы университеттер инвестиция тартуға, сұранысқа зəру мамандар даярлау мүмкіндігіне ие болады. Əлемдік тəжірибеде бұл қалыптасқан жағдай қатарына жатады. Атақты компаниялар, ірі кəсіпорындар керек мамандарды университеттердің арнайы бағдарламалары негізінде, мақсатты түрде дайындауға араласады. Оқып жатқан студенттерді төменгі курстан бастап, өндіріс орындарында машықтанудан өтуіне мүмкіндік жасап, яғни теориялық білімді практикамен ұштастыруға жағдай жасалады. Университет бітірушілерінен дипломнан бөлек тəуелсіз біліктілік комиссиясы емтихан алып, кəсіпке жарамдылығы туралы шешім қабылдайды. Комиссия құрамына өндіріс орнының қызметкерлері, қоғамдық ұйымдар мен жұмыс берушілер қауымдастығы өкілдері, сондай-ақ, университет тарапынан да мамандар тартылады. Яғни, жұмыс берушінің тапсырысымен университет арнайы бағдарламамен маман даярлап беруге міндеттеледі. Тиісінше, университеттің стратегиялық дамуына кəсіпорындар тарапынан қомақты қаражат бөлінеді. Ол материалдық-техникалық базаны жетілдіруге мақсатты түрде жұмсалады. Міне, Елбасының университеттерге академиялық дербестік беру керек дегені осы бағытқа арналса, ал басқарушылық дербестік корпоративтік басқаруды енгізуді міндеттейді. Бұл бағыт жоғары оқу орындарының қамқоршылар кеңесі арқылы жүзеге асатын болады. Аталған кеңес құрамын бизнес өкілдері, жұмыс берушілер қауымдастығы, ата-аналар, қоғамдық ұйымдар, жергілікті атқару билік өкілдері мен университет профессор-оқытушылар құрамынан сайланған мандат иелері қалыптастыратын болады. Ке ңес мүшелерінің құзыретіне уни вер ситеттің стратегиялық даму жоспарын бекіту, бюджет қалып тастыру, ректорлардың ат қарып отырған лауазымына сəй кес немесе сəйкес еместігін анықтау құқы сияқты функциялар беріледі. Əрине, бұл ашықтықты, өзін өзі басқару тетіктерін, сайып келгенде, университеттер арасын дағы бə секелестікті орнату жəне сол арқылы білім беру мен білім бағдар ламаларының сапасын арттыруға қол жеткізуге мүмкіндік тудырады. Жолдауда атап көрсетілген, ғылымға негізделген экономика құруға жəне еліміздің ғылымы мен білімін өндіріспен үйлестіруге қол жеткізу үшін отандық оқымыстылар аянбай еңбек ете беретіні күмəн тудырмайды.

Жаєдайды тўраќтандыруєа шаќырамыз

Ќазаќстан Республикасы Сыртќы істер министрлігініѕ мəлімдемесі Киевте жəне Украинаның басқа да қалаларында наразылық акциясына қатысушылар мен құқық қорғау органдарының өкілдері арасында қазаға əкелген қақтығыстардың ушығуын үлкен алаңдаушылықпен қабылдадық. Мықты жəне беделді, экономикалық, өндірістік жəне адами əлеуеті зор мемлекетке саяси

қарама-қайшылықтардың тигізіп отырған зардабын өкінішпен атап өтеміз. Қазақстан мен Украинаны дəстүрлі достық жəне стратегиялық қарым-қатынас байланыстырады, олардың негізінде өзара сенім мен құрмет жатыр. Біз Украинаны маңызды əріптесіміз ретінде қарастырамыз.

Біз зорлықтың кез келген түрін қатаң сынаймыз жəне Украинаның барлық саяси күштерін ұстамдылыққа, қантөгісті тоқтатуға, мемлекеттің конституциясы мен заңдарына сəйкес тəртіп орнатуға шақырамыз. Сонымен қатар, халықаралық қоғамдастықты да осы елдегі жағдайды тұрақтандыруға барынша ықпал етуге шақырамыз.

Əкімшілік жауаптылыќ ізгілендіріліп отыр (Соңы. Басы 1-бетте). Министр сөзінен мəлім болғандай, əкімшілік жауаптылыққа тарту рəсімі де жаңғырған. Əкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қысқартылған іс жүргізу егер адам əкімшілік құқық бұзушылық жасалған жерде хаттамамен бірге алған түбіртек бойынша айыппұл төлеу жүргізген жағдайларда қысқартылған іс жүргізу енгізіледі. Яғни, адам құқық бұзушылық фактісімен келісіп, кінəсін мойындайды жəне өз еркімен айыппұл төлеуге дайын жəне ешқандай наразылық білдірмейді. Бұл жерде қысқартылған тəртіп үшін адамға хаттаманы тапсырған кезден бастап жеті күндік мерзімде айыппұлдың жалпы сомасының 50 пайызын төлеуге мүмкіндік беру көзделген. Жəне де судьяға, органға (лауазымды тұлғаға)

жеңілдетілген мəн-жайларды белгілеу кезінде жеке тұлғаға салынатын əкімшілік айыппұл сомасын жалпы соманың 30 пайызына дейін қысқартуға мүмкіндік беретін норма да қарастырылыпты. Қолданыстағы Кодексте Жоғарғы Сотта қайта қараудың негізі Бас прокурордың жəне оның орынбасарларының наразылығын енгізу ғана болғанды. Ал Кодекс жобасында əкім шілік жауаптылыққа тартыл ған адамның, жəбірленушінің немесе олардың заңды өкілдерінің шағымы бойынша да қайта қарауды жүзеге асыру ұсынылып отыр. Министр аталған ереже əркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғауға құқығы болатын конституциялық қағидатқа сəйкес келетіндігін ерекше атады. Сонымен қатар, депутаттар

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сыртқы барлау мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасына қолдау білдірді. Заң жобасы сыртқы барлаудың жəне арнаулы мемлекеттік органдардың субъектілері үшін басқа мемлекеттік органдар мен ұйымдардың құжаттарын дайындау жəне ресімдеу құқығын ұлттық қауіпсіздік органдарына бекіту, Қорғаныс министрлігінің əскери барлау органдарын жəне ұлттық қауіпсіздік органдары сыртқы барлаудың субъектілері ретінде айқындау бөлігінде өзгерістер көзделген. Ал Азаматтық қорғау туралы жəне оған ілеспе заң жобасы екінші оқылымда мақұлданды. Онда төтенше жағдайлардың алдын алу, төтенше жағдайларды жою, төтенше жағдайлардың

зардаптарын жою сияқты басты ұғымдар нақтыланған. Азаматтық қорғаудың құлақтандыру жүй е сін, бірыңғай кезекшілікдис петчерлік «112» қызметін құру жəне олардың жұмыс істеуі саласындағы қоғамдық қатынастарды регламенттейтін жаңа нормалар да əзірленіпті. Əсіресе, ерікті өрт сөндірушілер, ерікті апаттық-құтқару қызметтері мен құралымдар құтқарушылары дене жарақаттарын алса немесе өзге де қайғылы жағдайларға тап болса, əлеуметтік көмек көрсету мақсатында жергілікті бюджеттен қаражат қарастыру туралы шешім қабылдау құқығы жергілікті атқарушы органдарға беріліп отыр. Жалпы, заң жобасын екінші оқылымда талқылау барысында депутаттардан 500-ге тарта ескертпелер мен ұсыныстар келіп түскен.

 Əлем жəне Қазақстан

Бас ўйым комитетініѕ жоєары баєасы Халықаралық сарапшылар елдегі этносаралық келісімді сақтау, ұлтаралық жəне конфессияаралық қарымқатынастардың толеранттылық үлгісін жетілдіру бойынша Қазақстан Республикасында заңнамалық, сот, əкімшілік жəне басқа да шаралардың дəйектілікпен ілгерілетіліп келе жатқанын атап өтті. Жақында Швейцарияның Женева қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымының Нəсілдік төзбеу шіліктің барлық пішінін жою бойынша комитетінің 84-ші сессиясында Қазақстан Республикасының аталған халықаралық конвенцияны орындау туралы 6-шы жəне 7-ші кезеңдік баяндамасы тыңдалды. Халықаралық құжаттың ережелері мен талаптарын жүзеге асыру бойынша делегация жетекшісі, Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрінің орынбасары Жанай Омаров сөз сөйледі. Өзінің сөзі барысында ол этносаралық жəне кон фес сияаралық келісімді сақтау мəселелері Қазақстан үшін қашанда басым жайт болғанын жəне болып қала беретінін атап өте келіп, елімізде олардың əлеу меттік, этностық жəне нəсілдік айырмашылығына қарамастан, барша азаматтың құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін барлық жағдай жасалғанын көлденең тартты. Сондай-ақ, Қазақстанның адам құқын қорғау саласындағы халық аралық міндеттемелерін орын дауы туралы ақпаратпен жəне БҰҰ аталған комитетінің

мүше лері сұрақтарына жауаппен Қазақстан делегациясының құрамындағы Парламент Сенатының де��утаты А.Башмаков, Парламент Мəжілісінің депутаты Ю.Тимощенко, Жоғарғы Соттың Қылмыстық істер жөніндегі алқа төрағасының орынбасары А.Қасымов, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқы жөніндегі комис сияның

хатшысы Т.Əбішев, Бас прокуратураның, Əділет, Ішкі істер, Білім жəне ғылым, Сыртқы істер министрліктерінің, этномəдени бірлестіктердің өкілдері, Қазақстан халқы Ассам блеясының мүшелері мен этносаралық қатынастар саласындағы сарапшылар сөз сөйледі. Мəжіліс отырыстарына, сонымен қатар, Қазақстанның Швейцариядағы Төтенше жəне өкілетті елшісі М.Тілеуберді қатысты. 6-шы жəне 7-ші кезеңдік баяндамада Қазақстанның 2008 бен 2012 жылдар аралығында нəсілдік төзбеушіліктің барлық пішіндерін жою саласында

жүргізген саясаты туралы ақпарат қамтылған. Қазақстан бұл конвенцияны 1998 жылы ратификацияласа, оның талаптарын орындау бойынша əркез есеп беріп тұрады. БҰҰ комитетінің мүшелері Қа зақстан делегациясы жұмысының деңгейін жоғары бағалап, сөйленген сөздер мен берілген жауаптарға өздерінің қанағаттанатындықтарын білдірді. Комитеттің Қазақстандағы этносаралық жағдайды одан əрі жақсарту туралы ұсынымдамалары кезекті 8-ші жəне 9-шы баяндамаларды дайындауға негіз етіп алынатын болады. «Егемен-ақпарат».

Азия-африкалыќ аграрлыќ бизнес-форум Таяуда Үндістанның астанасы Нью-Дели қаласында 1-ші Азия-африкалық бизнес-форумы болып өтті. Оны Үндістанның Сауда-өнеркəсіп палатасының федерациясы осы елдің Ауыл шаруашылығы жəне Тамақ өнеркəсібі министрліктерінің қолдауымен ұйымдастырды.

Бизнес-форум жұмысына Азия мен Африка өңірлерінің салалық министрліктерінің, агро өнеркəсіп компаниялары мен институттарының бас шылығы қатысты. Шараның салтанатты ашылу рəсімінде Үндіс танның президенті Пранаб Кумар Мукерджи құттықтау сөз сөйледі.

Қазақстанның Үндістандағы елшілігі өңірдің елдік стендтері арасына Қазақстанның аграрлық саласына қатысты материалдарды ұсынды. Форумға қатысушылар Қазақстан Республикасындағы өсімдік шаруашылығын, мал ша руашылығын жəне ауыл ша руа шылығы өнімдерін өңдеуді дамытудың негізгі

Меморандумєа ќол ќойылды

Астанада Адам құқықтары жөніндегі уəкіл Асқар Шəкіров пен Қазақстандағы БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) өкілі Джун Кукита Қазақстандағы балалардың құқықтарын қорғау мен мадақтау саласындағы Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды, деп хабарлады Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл аппаратының баспасөз қызметі. Тараптар қол қою шеңберінде Адам құқықтары жөніндегі уəкіл мен ЮНИСЕФ арасында соңғы жылдарда қалыптасқан өнімді ынтымақтастықты қорытындылады. Осылайша, халықаралық сарапшыларды тартумен бірге, жүйелі негізде интернаттық мекемелер мен жалпы білім беру мектептерінде балаларға қатысты зорлықзомбылық мəселелеріне зерттеулер жүргізілді, балалар меке мелеріне мониторинг жүргізуге арналған құрал əзірленді, тренинг жəне семинарлар өткізілді. 2014-2015 жылдарға арналған меморандум адам құқықтары жөніндегі ха лықаралық шарттарды, атап айтқанда, БҰҰ Бала құқықтары туралы конвенциясын, Азаптауға жəне басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын

іс-əрекеттер мен жазалау түрлеріне қарсы конвенциясын, Қазақстан Республикасының «Баланың құқықтары туралы» Заңын жəне ел Президентінің «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында жасалды. Қол қойылған құжат шеңберінде тараптар балаға мейірімді болатын əділет жүйесін жетілдіру, құқық қорғау тетік теріне балалардың жəне жастардың осал топтарының қолжетімділігін жақсарту, балалар мекемелеріне тəуелсіз мониторинг жүргізу, сондайақ, балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу мақсатында ақпараттық науқандарды өткізу сияқты балалар құқықтарын қорғау саласындағы ықтымақтастықты жалғастырады.

басымдықтарымен, Қазақстанның Үкіметі қабылдаған жаңа «Агробиз нес-2020» салалық бағдарламасымен, Қазақстанның ауыл шаруа шылығы секторы қызметінде инвестициялар үшін оңтайлы жағдайлар бар екені туралы материалдармен таныстырылды. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев тың ел халқына арнаған Жолдауында жарияланған агроөнеркəсіп кешенін дамытудың негізгі бағыттары қатысушылар тарапынан үлкен қызығушылық

туғызды. Сарап шылар Қазақстан ның ауыл шаруа шы лығы саласына үлкен назар аударып отырғанын атап көрсетті. Өйткені, бұл сала елдегі дəстүрлі салалардың бірі болып табылады. Осы орайда, тиімді жер рыногын құруға ұтымды ұмтылыс танытылып отыр. Сонымен қатар, Қазақстанның аграрлық сектордың шағын жəне орта бизнес пішінінде жаңа өңдеуші кəсіпорындар желісін құруға ұмтылысы оңынан аталып өтті. «Егемен-ақпарат».

Ўлт руханиятын ќаузады Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Қазақстанның орталық коммуникациялар қызметінде кезекті брифинг өтті. Бұл жолғы басқосу Елбасы Жолдауында айтылған «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясына арналды. Жиынға белгілі суретші Бақтыбек Талқамбаев, «Шежіре» қазіргі заман галереясының жетекшісі Роза Жүсіпова, медицина ғылымдарының докторы Ерболат Дəленов жəне өнертану профессоры Ермек Асылханов сынды өнер, ғылым саласының өкілдері қатысты. «Зиялы қауым өкілдері Мемлекет басшысының Жолдауында жарияланған «Қазақстан-2050» Стратегиясын қолдайды. «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы бізді рухани ізденістерге, шығармашылық ізденістерге ынталандырады. Соның дəлелі ретінде біз елордалық суретші Бақтыбек Талқамбаевтың көрмесін ұйымдастырып отырмыз. Бұл көрме «Мəңгілік Ел» деп аталады», – деді осы іс-шараға ұйытқы болған Роза Жүсіпова. «Елбасының «Мəңгілік Ел» деген сөзі бізді, өнер адамдарын қанаттандырып жіберді.

Менің шығармашылығым да негізінен осы тақырыпқа арналған. Көптеген туындыларымды шетелдік көрермендер жы лы қабылдап, ұлттық бояуға ризалықтарын білдіріп жүр. ХХІ ғасыр – Елбасы жиі айтатын ғылым ғасыры. Сол ғылым ғасырының ертеңгі тұтқасы – бүгінгі талантты балалар. Олардың арасынан таланттарды тап басып танып, баулу біздің басты міндетіміз», деді Бақтыбек Талқамбаев. Брифингте сөз алған медицина ғылымдарының докторы Е.Дəленов «Мəңгілік Ел» болу үшін адам денсаулығының да маңызды екенін айта келе, бұл ретте шығармашылықтың, оның ішінде, əсіресе, сурет өнерінің пайдасы молынан екенін жеткізді. Аталған өнерде болатын жеті түрлі бояудың қасиетіне де тоқталып өтті дəрігер. Ал, өнертану профессоры Ермек Асылханов та бейнелеу, сəулет өнерлерінің ерекшеліктерін өзіндік нақты мысалдарымен толықтыра келе, елімізде сəулет өнері кем дегенде қола дəуірінен басталатынын нақты дəлелдермен тілге тиек етті. Басқосу барысында қонақтар БАҚ өкілдерінің бірқатар сұрақтарына жауап берді.


3

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

 Межелер мен міндеттер

Ел сенімі ерен істерге бастайды (Соңы. Басы 1-бетте). Тек соңғы 3 жыл ішінде қаланың өнеркəсіп өндірісі екі есе артты. Өткен жылы апатты тұрғын үйлерді жою мақсатында арнайы бағдарлама қабылданып, 11 апатты тұрғын үй құлатылып, онда тұратын 189 отбасы жаңа пəтерлерге көшірілді. «Қаланың шеткі аймақтарын дамыту» бағдарламасы бойынша өткен жылы Күйгенжар, Қазақ ауылы жəне Пригородный тұрғын үй алаптары толық абаттандырылды. Сонымен бірге, 2013 жылы елорданың экологиялық ахуалын қорғау мақсатында арнайы əлеуметтік жобаның тұсауы кесілді. Осы жоба бойынша елордадағы автобус парктеріндегі барлық көліктерді газбен жүруге көшіру қолға алынды. Өткен жылы қаламыз үшін өте маңызды құрылыс нысаны – Батыс жарты сақинаны толық жүзеге асыру мақсатында Есіл өзенінің үстінен тағы бір жаңа көпір салынды. Осы есепті кездесуде əкімнің ерекше атап көрсеткен мəселесі Мемлекет басшысының тапсырмасына сəйкес Астана қаласын бірте-бірте өзін-өзі толық қамтамасыз ететін қалаға айналдыру болды. 2015 жылы елорда республикалық бюджетке 7,5 миллиард, 2016 жылы 17,3 миллиард теңге қаржы түсіретін болады. Сөйтіп, Астана қаласы республикалық бюджеттің доноры болып отырған 4 өңірдің құрамына кіреді. Елорда қалыптаса бастаған жылдар ішінде 12 миллион шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген екен. Осы кезең ішінде тек көп қабатты қолайлы тұрғын үйлерден 110 мың отбасы немесе 370 мың адам пəтер алған. Бүгінде бас қаламызда жылына 1 миллион шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілсе, 2013 жылы

қалада 1 миллион 100 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген. Қазіргі таңда қала бойынша 2 мемлекеттік бағдарлама іс жүзіне асырылуда. Оның бірі – «Қолжетімді тұрғын үй-2020», екіншісі 2008-2010 жылдардағы тұрғындарды тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік бағдарлама болып табылады. «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша 2013 жылы Тұрғынүйқұрылысжинақбанкі жүйесі бой ынша жалпы көлемі 25,5 мың шаршы метрді құрайтын 477 пəтер пайдалануға берілді. Қазір осы бағдарлама бойынша жалпы көлемі 168 шаршы метрді құрайтын 11 көп қабатты тұрғын үй салынуда. Оның ішінде 2258 пəтерден тұратын 8 тұрғын үй кешені биыл пайдалануға беріледі. 2013 жылы 1880 орындық 8 балабақша құрылысы аяқталды. Үстіміздегі жылы жаңадан 15 мектеп жасына дейінгі балалар мекемелері пайдалануға беріледі. Жалпы, 2020 жылға дейін елордада 100 жаңа балабақша пайдалануға беріліп, ба��абақшаларға зəру елордалық бүлдіршіндер толық қамтамасыз етілетін болады. Өткен жылы қалада 4 жаңа мектеп ғимараты

пайдалануға берілсе, үстіміздегі жылы тағы да 9 жаңа мектеп ғимараты есігін айқара ашатын болады. Алда тұрған міндеттерге келетін болсақ, ҮИИД бағдарлама шеңберінде 2017 жылға дейін қаладағы Индустриялық паркте 30 жаңа кəсіпорын пайдалануға беріледі. Қалада қоғамдық көлік қатынасының сенімді жүйесі қалыптасатын болады. 2017 жылы елордада жаңа теміржол вокзалы жəне 2 автовокзал пайдалануға беріледі. Астана халықаралық əуежайы толық күрделі жөндеуден өткізіледі. 2016 жылы №3 ЖЭО бірінші кезеңі пайдалануға беріліп, 80 шақырым магистральды жылу жүйесі салынады. 2017 жылға дейін елордада 5 миллион тұрғын үй пайдалануға беріліп, 2020 жылға дейін қалада бірдебір апатты үй қалмайтын болады. 2020 жылға дейін мектеп жасына дейінгі балалар мекемесінде жəне мектептерде орын жетіспеушілігі толық жойылады. Елорда тұрғындарымен өткен есепті кездесу барысында соңғы жылдары дəстүрге айналған тəртіп бойынша, Иманғали Тасмағам бетов бірнеше сағат бойы тікесінен тік тұрып, бір қабақ шытпай қала тұрғындарының сансыз сұрақ-шағымдарына жауап берді. Бір-екі сұрақ-жауапты келтірейік. – Ардақты Иманғали Нұрғалиұлы, мен соғыс ардагерімін. Жасым 90-да. Мұнда көшіп келгеніме төрт жыл болды. Бұрын атыңызда үй болған, соған байланысты тек бес жыл өткеннен кейін ғана кезекке қоямыз, деп маған үй бермей тұр... – Мен, ең алдымен, сіздің жасыңыздың алдында басымды иемін, екіншіден, Ұлы Отан соғысының ардагері ретінде алдыңызда басымды идім. Қала бойынша Ұлы Отан соғысының

Жаѕашылдыќтыѕ жаќсылыєы мол Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан».

Кəрім Көкірекбаевтың облыс əкімі болып тағайын далғанына екі айдың ғана бедері болды. Бірақ оны об лыстағы соңғы жылдары атқарылған игілікті істерге ешқандай қатысы жоқ деп ешкім айта алмас. Өйткені, өзі басқаратын саланы ұршықтай иіріп, таптұйнақтай ұйымдастыра білетін ол бұрынғы əкімнің бірінші орынбасары ретінде көптеген үлкен жобаларға тікелей атсалысты. Экономиканы, əдетте, өнеркəсіптен бастайтынымыз белгілі. Есепті мерзім ішінде, міне, сол өнеркəсіп кəсіпорындары 237,8 миллиард теңгенің өнімін өндіріпті. Əсіресе, кен өндіру өнеркəсібі мен ашық кеніштерді игеруде өндіріс көлемдерінің 15,4 пайызға (17,6 миллиард теңге), өңдеу өнеркəсібінде 7,3 пайызға (179,4 миллиард теңге), электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауаны баптауда 4,8 пайызға (37,7 миллиард теңге) өсу үрдісі байқалған. Ал мұнай өнімдерін өндіру 1,2 есеге, өзге де металл емес минералды өнімдерді өндіру 8,9 пайызға, резеңке жəне пластмасса бұйымдарын жасау 1,2 есеге, машина жасау – 8,2 пайыз, жиһаз жасау – 1,7 есе өскен. Облысқа инвестиция тарту да табысты деп айтуға болады. Өткен жылдың қаңтар-желтоқсан айларында негізгі капиталға салынған инвестициялардың жалпы көлемі 248,5 миллиард теңгені құрапты. Бұл бұрнағы жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 55,7 пайызға артық. Ал индустрияландыру картасы шеңберінде өткен жылы 20,9 миллиард теңге сомасында 8 инвестициялық жоба іске асырылған. Онда 626 жұмыс орны құрылыпты. Индустрияландыру картасына енген, бүгінде іске қосылған инвести циялық жобалардың өндірген өнім көлемі 43,0 миллиард теңгені құраған. Бұл жалпы өнеркəсіп көлемінің 18,1 пайызын құрайды. Қаңтар-қарашада облыстың сыртқы сауда айналымы 548,7 миллион АҚШ долларын құраған. Бұл өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда артық. Кеден одағы шеңберінде Ресей мен Беларусь елдерімен сауда айналымы 66,6 миллион АҚШ долларына жеткен. Облыстың ойы да, қыры да мал бағып, егін егіп, бақша өсіруге өте қолайлы. Ендеше өңір экономикасында агроөнеркəсіп саласының да орны бөлек. Сондықтан болар, өткен жылы осы салаға 5,8 миллиард теңге бөлініп, ол толықтай игерілген. Соған орай ауылшаруашылық өнімдерінің жалпы көлемі өткен жылы 122,9 миллиард теңгені құраған. Мал шаруашылығы саласында да, егін шаруашылығы саласында да

инновациялық жаңалықтар көп. Əкімнің елді риза еткен деректері мен дəйектерінің бірі «Əулиеата» əуежай кешенін қайта жаңғырту жобасы болды. Өткен жылы əуежайдың ұшып-қону жолағы 4,8 миллиард теңгеге қайта жаңғыртылды. Қазір ол əуе кемесінің барлық түрлерін қабылдауға дайын. Ал халықаралық стандартқа сай жəне 300 жолаушыға арналған терминал жаңартылған соң, яғни үстіміздегі жылдың ІІ тоқсанында пайдалануға беру жоспарланып отыр. Жергілікті билік қазір Ресей, Қытай, Араб жəне Түркия елдерінің қалаларына ұшатын əуе бағыттарын ашуға жұмыс жасауда. Осы орайда Кəрім Нəсбекұлы «Ежелгі Тараз қалашығын» ЮНЕСКО-ның Бүкілəлемдік мəдени мұра тізбесіне енгізу жөніндегі ойы жүзеге асса, жаңа əуежай туристердің қақпасына айналатынын айта келіп, Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі Нұрлан Қаппаровтың ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің директорлар кеңесінің төрағасы ретінде Тараз қаласын көрме бағдарламасына енгізуге ықпал етуін сұрады. Бұл бір ғана облыс басшысының емес, сонымен бірге облыстың бір жарым миллион халқының тілегі екенін жеткізді. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» мегажобасы да жамбылдықтар үшін күрежол ғана емес, сонымен бірге құт-береке көзіне айналғалы отыр. Облыстың бірнеше аудандары мен көптеген елді мекендерінің үстінен өтіп жатқан жол бойына биылдан бастап облыс əкімінің қолдауымен қонақ үйлер, асханалар, жанармай құю стансалары мен түрлі қызмет көрсету құрылымдары салына бастайды. Жұрт бұл жаңалыққа да риза болды. Облыс əкімінің екі сағатқа созылған есебінің мазмұнын баяндап қайталап шығу мүмкін емес. Бір байқағанымыз, облыс басшысы өңірдегі мəселелерді бес саусағындай жақсы білетінін көрсетті. Мысалы, Жалпақтөбе ауылының тұрғыны Ғалиасқар Керімқұлов деген азамат ауылында 500 бүлдіршіннің балабақша кезегінде тұрғанын айтқан. Кəрім Нəсбекұлы бұл ауылдан балабақша салу туралы жобаның жасалып жатқанын, ал кезекте 500 емес, 346 бала тұрғанын сала басшыларынан сұрамай өзі-ақ айтып берді. Жаңашыл əкім өңірді жақсартам деп келеді. Есеп барысында Кəрім Нəсбекұлы Жамбыл облысының экономикалық жағдайын қазіргіден де жақсартатын көптеген жобаларды екі тілде де өте жатық баяндап берді. Ал есептегі нақты мəлімет, дəлелді дерек жиналған жұртшылық пен облыс əкімі арасында жарасымды психологиялық ахуал қалыптастырды. Жамбыл облысы.

ардагері ретінде кезекте тұрған бір-ақ адам бар екен. Ол – сіз. Қоныс тойына əзірлене беріңіз. Бір ай ішінде пəтер алатындығыңызға уəде беремін. Бұл сіздердің алдарыңыздағы ұрпақ парызы. – Менің аты-жөнім Гүлзада Қасымова, біздің саяжай учаскеміздің жерін «Депинг» ЖШС алған болатын. Əлі күнге мəселемізді шешпей келеді. Соған көмек көрсетсеңіз екен? – Соңғы бес жыл ішінде ғана қала аумағындағы саяжайлардағы 903 үй-жай сатып алынып, оған 10 миллиард теңге көлемінде қаржы төленді. Осы ретте ерекше айта кететін бір мəселе, кейбір саяжай иелері үй-жай мүліктері үшін нарық бағасынан бірнеше есе көп құн сұрайды. Мұндай бағаны төлеуге заңды негіз жоқ. Сондықтан саяжай иелерін ортақ келісімге келуге шақырамын. Ал «Депинг» ЖШС-на қатысты мəселені анықтайтын боламыз. – Мен Мұрат Əкімбаев боламын. Өзім – тұл жетіммін. Балалар үйінде тəрбиелендім. Енді пəтер кезегіне тұрғым келеді. Соған көмектессеңіз екен? – Мұрат, қазір кездесу аяқталғаннан кейін осы сарайдың фойесінде орналасқан əкімдіктің арнайы бөлімдерінің үстелдеріне бар. Сол жерде саған тиісті органдардың қызметкерлері қажетті көмек көрсетіп, пəтер кезегіне тіркейтін болады. «Дұрыс шешім қашанда егесе жүрген елде емес, кеңесе білген жерде» деген ғой. Баршамыз да осы жерде туған қаламыздың, өз ортамыздың бүгіні мен келешегінің мəселесін шешу үшін жиналып отырмыз. Алдағы уақытта бірауызды бірлікпен жұмыла еңбек ете берейік, деді сөзінің қорытындысында Иманғали Тасмағамбетов. АСТАНА.

Уаќыт талабы тўрєысында Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Жетісу жерінде уақыт талабына сай жаңаша жұмыс істеу біртіндеп қарқын алуда. Елбасының бағытбағдарын ұғынып қана қоймай нақты өмірде жүзеге асыруда батыл қадамдар əр салада өркен жаюда. «Шетелдік жəне отандық инвестиция тартып, өзімізде өндірістер ашуға дайын инвесторларды қолдаудамыз», деп басталған облыс əкімі Аңсар Мұсахановтың есепті баяндамасы одан əрі былай жалғасты. Өнеркəсіп өнімінің көлемін 3 пайызға өсіру, өңірлік индустрияландыру картасы аясында іске қосылған нысандардың толық қуаттылығын арттырады. «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы аясында, «ҚазАгро», «Даму» АҚ-тар ұсынған жеңілдіктерді пайдалана отырып, кəсіпкерлікпен айналысатын азаматтар сұраныстарына орай несие берілуде. Елбасы тапсырмасына сəйкес 2016 жылға қарай 10 мың тонна ет экспортын қамтамасыз ету үшін асыл тұқымды мал басының үлес салмағын арттырып, мал бордақылау алаңдарын құру жұмысын жандандырудамыз. «Агробизнес -2020» бағдарламасының тетіктерін қолдану арқылы мал жайылымдарын суландыру үшін құдықтар қалпына келтірілуде. Білім саласының бюджеті 2013 жылы 89,3 млрд. теңгеге өсті. Өткен жылы барлығы 47 нысан салынып, қайта жаңартылды жəне сейсмикалық күшейтуден өтті, оның 28-і пайдалануға берілді, соның ішінде 4120 орынға арналған 18 мектеп, 1570 орындық 8 балабақша бар. 53 білім беру нысаны күрделі жөндеуден өтті. ��блыстың денсаулық сақтау саласының бюджеті 60,8 млрд.

теңгеге жетіп есепті кезеңде екі есеге артты. Дəрігерлермен қамтамасыз ету деңгейі 10 мың тұрғынға шаққанда –24,1, орта медициналық қызметкерлер – 63,6. Өткен жылы 11 дəрігерлік амбулатория, 2 аурухана жəне 4 басқа да денсаулық сақтау нысандары салынып, 21 нысанға күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Нəтижесінде, облыстың меди циналық мекемелерінің санитарлық автокөлікпен қамтылуы орта есеппен 97, медициналық құрал-жабдықпен жəне медицинаға арналған бұйымдармен жабдықталу деңгейі 76 пайызды құрады. Мəдениет жəне мұрағаттар саласының бюджеті 5,5 млрд. теңгені құрап, 21 мəдениет нысаны күрделі жөндеуден өтті. Жалпы, 21 туристік инфрақұрылымын салу үшін 1,7 млрд. теңге жеке инвестиция тартылды. «Өңірлерді дамыту» бағдарламасы аясында 28 мектеп жанындағы спорт алаңдары жасалып, оған жаттықтырушылар бөлінді. Екі якорлық жоба: «Электролиздік металды марганец өндіру», «Инновациялық технология бойынша темір кенін шығару жəне өңдеу арқылы шойын алу» жүзеге асырылуда.

Ізденіс ілгері бастырады Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Қызылорда облысына əкім боп тағайындалғанына тура бір ай болғанда Қырымбек Көшербаев ел алдында есеп берді. «Қызметке енді кіріскен адам есепті қалай берер екен?» деген сауалды залдағы əрбір адамның көзінен көргенбіз. Содан кездесу басталды. Қырымбек Елеуұлы өткен жылы атқарылған жұмысқа емес, болашаққа бағдар түзгегенін айтты. «Облыс əкімінің іс-қимыл жоспары» атты құжат қабылдап, 2013 жылы атқаратын жұмыстың барлығын сонда топтастырып, оның мерзімді басылымдарға жарияланатынын жеткізді. Осының бəрі күні кеше ғана болған сияқты еді. Оған да бір жыл өтіпті. Біз бүгін өз мойнымызға алған жауапкершіліктің басым бөлігі орындалды деп сенімді түрде айта аламыз. Қабылданған 175 іс-шараның тек 3-уі ғана белгілі себептерге байланысты дер кезінде орындалған жоқ. Бірақ ол жобаларды қатаң бақылауда ұстап, биыл іске асуына күш саламыз. Ең бастысы, ойға алған жоспарымыз

орындалмай қалмайды. Іс-қимыл жоспарындағы 12 жоба бойынша нақты жұмыстар атқарылып жатыр. Əлеуметтік-экономикалық дамудың барлық бағытындағы 150 іс-шара толығымен атқарылды. Бұл өз кезегінде аймақтың экономикалық ахуалын жақсартып, бірнеше маңызды əлеуметтік жобаларды іске асыруға жол ашты. Өңір дамуының негізгі көрсеткіштері бойынша оң өзгерістер байқалады, деді аймақ басшысы. Облыс экономикасы шикізатқа тəуелді. Мұнай мен уран өндірісі негізгі табыс көзі болғандықтан, өңір экономикасы халықаралық нарыққа тікелей бағынышты. Өйткені, шикізаттың бағасы тұрақты емес. Біресе аспандап кетеді, енді бірде жер бауырлап қалады. Былайша айтқанда, өз үйіңде қожалық етуге мүмкіндігі жоқ адам сияқтысың ғой. Оның үстіне, Құмкөлдегі кейбір кен орындарында мұнай қорының азайғаны байқалады. Бұл өндірістің қарқын алуына кері əсерін береді. Дегенмен, осындай жағдайдың өзіне қарамастан өнеркəсіп өндірісі 2012 жылмен салыстырғанда біршама артқанын көреміз. Бұл

жетістікке өңдеу өнеркəсібін дамыту арқылы қол жеткен. Ал аталған сала алдыңғы жылмен салыстырғанда 19 пайызға артқан. Бір жыл ішінде аймақ экономикасының дамуына 370 миллиард теңгеден астам инвестиция тартылыпты. 2012 жылмен салыстырғанда инвестицияның 40 пайызға өскенін байқауға болады. Облыс бюджеті он екі айда 39 миллиард теңгеге өскен. Ауыл шаруашылығы саласында 360 мың тонна күріш жиналды. Бұл соңғы 20 жылда қол жеткізген ең үлкен көрсеткіш болып отыр. Əлеумет күнделікті тұтынатын

«Егемен Қазақстан».

Ауыл-қалалардан келген жұртшылық облыс əкімі Қанат Бозымбаевтың халық алдындағы есепті кездесуіне жиналды. Елбасының 30 елдің қатарына қосылу жайлы тапсырмасы – бəрімізге ортақ міндет. Биылғы Жолдауында халықтың өмір сүру сапасын жақсарту туралы бірқатар тапсырмалар берілді, бұл біздің өңір үшін де аса маңызды, деді облыс əкімі Қанат Бозымбаев. Ауыз су, жол жағдайы жергілікті əкімдердің өздері қолға алып, жасайтын жұмыс қой, қайда қарап отырсыздар? Халық бізге қарап отыр. Сондықтан, Ақтоғай, Лебяжі, Май аудандарының əкімдеріне шілде айына дейін уақыт беріледі, деді Қанат Бозымбаев аудандарды аралап шыққан соңғы қорытынды жиналыс барысында. Шағын жəне орта бизнесті дамыту бағдарламасы бойынша ауылдарда жұмыстар қолға алынбай тұр. Ертіс, Май аудандарындағы топтық су құбырларын жасаймыз деп келгендер болды, су құбыры да жоқ, қаражат та жоқ, қазір бұл мəселе сотта қаралуда. Одан кейінгі сапарлары өндірісті Екібастұз, Ақсу қалаларында жалғасты, барлық аудан орталықтары мен ауылдарды, өндіріс орындарын аралап шықты. Өткен жылы өңірдегі қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларды іске

асыруға 608,7 миллион теңге бөлініпті. Бірақ, зауыттардың қоршаған ортаға, экологияға зиян жасап отырғандары жиі айтылады. Облыс орталығындағы тоқтап тұрған құрылыстар, мысалы, Екібастұздағы 700 орындық апатты алып құрылыс Бозымбаевтың айтуымен министрліктерге жетті, кейбірі тоқтатылды. Өткен жылы облыс кəсіпорындары 1330,4 млрд. теңгенің өнімдерін өндіріпті. Негізгі капиталға салынатын инвестициялардың көлемі 266,2 млрд. теңгені құрап отыр. Бұл күндері облыста Индустрияландыру картасы шеңберінде құны 75,2 млрд. теңге тұратын 5 жоба іске асырылды, 457 жұмыс орны құрылды. Индустрияландыру картасының 53 инвестициялық жобасы пайдалануға берілген. Өңірде ауыл шаруашылығын əртүрлі бағыттар бойынша субсидиялауда осы жылға 4 млрд. теңге бөлінген. Жалпы құны 12,4 млрд. теңгені құрайтын 22 инвестициялық жоба қолға алынғанын атап өтті. Кеден одағы шеңберінде облыста Ресей жəне Беларуспен 2584,4 миллион АҚШ доллары көлемінде өзара сауда қамтамасыз етілген. Ертіс өзені бойымен 920 мың тонна көлемінде жүк тасымалданды, яғни Омбы, Түмен жаққа шыға аламыз деген сөз. Былтыр 207,4 шақырым жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарына жөндеу-қалпына келтіру жұмысы жүргізілсе, биыл да

Алматы облысы.

азық-түлік тауарлары мен коммуналдық төлемдердің ба ғ а с ын ба қ ыл а у да ұ с т а п тұрмыз. Бір жыл ішінде облыста 100-ге жуық жаңа нысан ашылды. Құрылыс салу көлемі 17 пайызға өсті. Он мыңнан астам жаңа жұмыс орындары ашылды. Оның ішінде 8 мың адам тұрақты жұмыспен қамтылды, деді Қырымбек Елеуұлы. Былтыр экономиканы əртараптандыру ісі қолға алынды. Жаңа өндіріс орындарын салып, əлеуметтің əлеуетін арттыратын салаларға басымдық берілді. Сол бойынша индустриялықинновациялық бағдарлама шең берінде аймақта 24 жоба қолға алынды. Бүгінде оның 13-і толық қуатында жұмыс істеп тұр. Облыста шыны, полимер құбырларын, цемент, көліктің қосалқы бөлшектерін шығаратын, қызыл мия өңдейтін зауыттардың құрылысы басталмақ. Сонымен қатар, металлургия кластерін дамыту – негізгі бағыт. Күріш өндіру, балық шаруашылығын дамыту үшін арнайы консорциумдар құ рылды. Биыл өңірде тəуел сіздік жылдарындағы рекордтық өнім жиналып, күріш

Ґѕірді ґзгерістер кїтеді Фарида БЫҚАЙ,

Қосалқы жəне қызмет көрсетуші 3 өндірісті орналастыру жұмыстары жүргізілуде. Кəсіпкерлікті жəне жаңа өндірістерді дамыту үшін 7 жобаға грант бөлінген, төрт жоба субсидияланды. Биылғы жылы Текелі қаласын дамытудың кешендік жоспары аясында барлығы 13 жоба жүзеге асырылады. Мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асыру үшін 2013 жылы облыс бюджетінен 209 млн.теңге бөлінді. «Дипломмен – ауылға» бағдарламасы аясында 377 жас маманға тұрғын үй сатып алу үшін жалпы сомасы 958 млн.теңгеге жеңілдетілген несиелер беріліп, 695 маман көтерме жəрдемақы алды. Облыс аумағында азық-түлік бағасы мен тарифтердің негізсіз өсуіне жол бермеуге бағытталған жұмыстар жалғастырылады», деді Аңсар Мұсаханов. Келесі кезекте тұрғындар тарапынан жазбаша жəне ауызша сұрақтар қойылып, облыс əкімі жауап қайтарды. Талдықорған – Алматы қалаларының ортасында жолаушылар тасымалдау үшін жүргізілген тіркеме вагондар тиімділігі, АлматыТалдықорған арасында құрылысы 2016 жылы аяқталады деп жоспарланған автокөлік жолы, облыс орталығынан талапқа сай келетін жаңа театр ғимаратын салу мəселесі деп тізбеленген сұрақтармен қатар, алыстағы елді мекендердегі апаттық жағдайдағы мектептер жəне оқушылардың үш ауысыммен оқитындығы секілді өзекті мəселелер де өткір қойылды. Тұтастай алғанда, Аңсар Мұсахановтың облыста осыған дейін қордаланып қалған проблемаларды дұрыс реттеп жүргендігін ел ашық айтып, жұмысына қанағаттанарлық, тіпті жақсы, өте жақсы деген бағаларын да берді.

бұл үрдіс жалғасын табатыны айтылды. «Қолжетімді тұрғын үй-2020» салалық бағдарламасын іске асыру шеңберінде Тұрғынүйқұрылысжинақ банкі желісі бойынша 17,7 мың шаршы метр тұрғын үй іске қосылыпты. Облыста «Ақ бұлақ» бағдарламасы бойынша 1682,8 миллион теңгеге 6 жоба іске асырылуда. Шағын жəне орта кəсіпкерлік субъектілері 374,7 млрд. теңгеге өнім өндірді. Шағын жəне орта кəсіпкерліктің белсенді субъектілерінің саны 32135 бірлікті құрады, ондағы жұмыспен қамтылғандар саны – 122,5 мың адам. «Бизнестің жол картасы2020» бағдарламасы шеңберінде 72,9 млрд. теңге сомасына 481 жоба іске асырылуда. Республикалық бюджет есебінен

шаруашылығымен айналысатын «Абзал жəне К» толық серіктестігінің директоры Абзал Ералиевтің Қазақстанның Еңбек Ері атағын алуы сөзіміздің дəлелі. Елді мекендерге таза ауызсу тарту, газдандыру мəселелері де өз дəре��есінде жүріп жатыр. Бүгінде аймақтағы тұрғындардың 94 пайызы таза ауызсу ішіп отыр. «Бейнеу – Бозой – Шымкент» газ құбырынан Қызылорда қаласына дейін 23 шақырымнан асатын жоғарғы қысымды газ құбыры салынды. Екінші резервті көгілдір отын желісі тартылды. Бұл облыс орталығын газбен үздіксіз қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Алдағы уақытта Сырдарияның сол жағалауына жаңа қала түседі. Астанаға қарап бой түзейтін қала Сырдың қос қапталын жайлап жатпақ. Осы мəселеге келгенде əкім сөзі өте əсерлі шықты. «Сөзімізді Махамбеттің ізімен жалғасақ, біздің қазіргі арманымыз былай өрілер еді: Бойына Сырдың бос жатқан, Қала салсақ деп едік. Көрші-көлем, дос тапқан, Ел қондырсақ деп едік. Бұйыртса, оған жетер күн де алыс емес». Есепті кездесу соңында тұрғындар əкімге өздерін мазалаған сауалдарды қойып, лайықты жауабын алды. Қызылорда облысы.

облыс орталығында перинаталдық орталыққа қосымша корпус салу жоспарланып отыр. Бұл күндері республикалық бюджет қаражаты есебінен Кенжекөл ауылында 600 орынға, Майқайың кентінде 420 орынға, Шарбақты ауылында 300 орынға, облыс орталығында 1200 орынға арналған мектептердің құрылысы жүргізілуде. Ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігін ұлғайту қажет. Біз болашақта Ертіс өзені мен Сəтбаев атындағы арна арқылы суармалы жер көлемін 122 мың гектарға ұлғайтататын боламыз, деді Қанат Бозымбаев. Жалпы алғанда, өткен жылы агроөнеркəсіптік кешенді қолдауға 5,4 млрд. теңге бөлініп, игеріліпті. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 113,8 млрд. теңгені құрады. Дəндідақылдардың жалпы жиналымы 718,6 мың тоннаны құрады, əрбір гектардан өнімділік 12,1 центнер болды. Мал шаруашылығында өнім көлемі 57 млрд. теңгені құрады. Азық-түлік тауарларын өндірушілермен əлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағаларын тұрақтандыру бойынша бірқатар меморандумдар жасалды. Негізгі азық-түлік қоры жергілікті жердің өзінде бар. Жиын соңында əдеттегідей сұрақжауап уақыты келді. Мүмкіндігі шектеулі жандарды оңалту, өзін-өзі жұмыспен қамту, жедел медициналық көмек көрсету, тауарларға бағаны бақылауды күшейту, облыста диабет орталығын ашу жөнінде ұсыныстар жасалды.

Павлодар облысы.


4

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

Президент тапсырмасы қалай орындалуда?

Сауалдама

«Еѕ кґкейкесті əлеуметтік мəселелер рейтингі»

Конституцияға сəйкес, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мəжілісі бесінші сайланымның үшінші сессиясы барысында негізгі назарды заң шығару жұмысына аударып отыр. Ал палата қызметінің негізгі бағыты «Қазақстан-2050» Стратегиясында жəне Мемлекет басшысының 2013 жылғы 2 қыркүйекте сессияны ашқан кездегі сөзінде белгілеп берген Қазақстан Республикасының ішкі жəне сыртқы саясатының басымдықтарын іске асыру үшін заңнамалық базаны жетілдіру болып табылады.

Əлеуметтік зерттеулер нəтижесініѕ аќпараттыќ аныќтамасы 2013 жылдың 13 қарашасынан 22 желтоқсанына дейін «Нұр Отан» партиясының Қоғамдық саясат институты «Ең көкейкесті əлеуметтік мəселелер рейтингі» əлеуметтік зерттеуін жүргізді.

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Бесінші сайланымның үшінші сессиясы басталғалы бері Мəжілістің 21 жалпы отырысы өткізіліп, оларда 49 заң жобасы қаралып, мақұлданды жəне Сенатқа жіберілді. Олардың 25-і – Қазақстан Республикасының басқа мемлекеттермен жəне халықаралық ұйымдармен халықаралық шарттары мен келісімдерін ратификациялау туралы. Осы құжаттар сыртқы саяси жəне сыртқы экономикалық сипаттағы мəселелердің кең ауқымын қамтиды. Жалпы, осы сайланымдағы

Депутаттыќ корпус

Олардыѕ кїш-жігері жїйелі де дəйекті жўмысќа баєытталатын болады Мəжілістің жұмысы 2012 жылғы қаңтарда басталғалы бері Мəжіліс депутаттары 183 заң жобасын мақұлдап, Сенатқа жіберді. Қазіргі таңда «Қазақстан-2050» Стратегиясының негізгі бағыттарын іске асыру мақсатында Бюджет жəне Салық кодекстеріне өзгерістер енгізу, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы туралы, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл, жергілікті өзін өзі басқаруды дамыту, мемлекеттік басқару органдары арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату, мемлекеттік көрсетілетін қызметтер, атқарушылық іс жүргізу жүйесін жетілдіру мəселелері бойынша заңдар қабылданды. Бүгінде палатаның қарауында Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу, Қылмыстықатқару кодекстерінің, Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің жобалары жəне «Алатау» ақпараттық технологиялар паркі» инновациялық кластері, ең төменгі əлеуметтік стандарттар мен кепілдіктер, кəсіптік одақтар туралы, зияткерлік меншік саласын құқықтық реттеу мəселелері бойынша, мемлекеттік аудит жəне қаржылық бақылау туралы, меншік құқығын қорғауды күшейту, сот төрелігін іске асыруды одан əрі жеңілдету бойынша маңызды заң жобалары жатыр. Депутаттардың заң шығару қызметінің дəстүрлі негізгі тұстарының бірі – республикалық бюджет туралы заң жобасын қарау болып табылады. Қазақстан Республикасының 2014 – 2018 жылдарға арналған əлеуметтік-экономикалық базалық даму сценарийінің жəне Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050 Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Қазақстан халқына Жолдауында берген тапсырмаларының негізінде «2014 – 2016 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Заң қабылданды. Биылғы жылы депутаттар жаңа үшжылдық бюджетті қарау кезіндегі тəсілдерді түбегейлі түрде өзгертті. Онда бюджет шығыстарының үнемділігі мен тиімділігі басты назарға алынды. Құжаттың Мəжілісте қабылдануының алдында екі ай бойы əрбір бюджеттік өтінімді мұқият қараумен ұштасқан қарқынды жұмыс жүргізілді. Соның нəтижесінде депутаттар үшжылдық бюджеттің жобасын елеулі түрде пысықтап шықты. 2014 – 2016 жылдарға арналған республикалық бюджет шығыстарының негізгі басымдықтары: 1) мемлекеттік əлеуметтік міндеттемелерді толық көлемде орындау; 2) жұмыспен тұрақты жəне нəтижелі қамтуды ұйымдастыруға жəрдемдесу; 3) халықтың тұрмыс жағдайын жақсарту жəне тіршілікті қамтамасыз ету инфрақұрылымын сапалық жағынан жаңарту; 4) əлеуметтік жаңғырту жəне мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру; 5) өңірлік даму; 6) экономиканы жаңғырту жəне əртараптандыру; 7) шағын жəне орта бизнесті дамытуды қолдау болып табылады. Сонымен бірге, қорғаныс қабілеттілікті, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тəртіпті нығайту жəне төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою шараларын іске асыру да басым бағыт болып саналады. Жалпы алғанда, бюджеттің əлеуметтік бағдарлы сипаты бар, əлеуметтік шығыстардың жалпы көлемдегі үлесі 2014 жылы – 39,8%, 2015 жылы – 39,8 %, 2016 жылы – 38,6% болады деп күтіліп отыр. Бұлардан бөлек депутаттар 2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңға əлеуметтік-экономикалық дамудың макроэкономикалық көрсеткіштерін нақтылауға байланысты өзгерістер енгізді. Жаңадан енгізілген түзетулер Мемлекет басшысының 2013 жылғы 11 қазандағы Қазақстан Республикасы Үкіметінің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларына сəйкес, бюджетке қосымша түсімдерді жəне игерілмеген бюджет қаражатын ірі

инвестициялық жобаларды іске асыруға жіберу арқылы олардың пайдаланылуын жəне мемлекеттік бюджеттің тапшылығын азайтуды қамтамасыз етеді. Мəжіліс депутаттары Үкімет ұсынған өзгерістерді қарау кезінде бюджет қаражатын жоспарлау мен жұмсау мəселелері жөнінде де сын-ескертпелер білдірді. Депутаттар атап өткендей, бюджет қаражатының жұмсалуын талдау министрліктер мен ведомстволардың бюджетті сапасыз жоспарлайды əрі оны атқару кезіндегі тəртіп те төмен. Осыған байланысты Мəжіліс депутаттары Үкіметтен мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен атқару сапасын жақсарту бойынша нақты жəне нəтижелі шаралар қабылдауды талап етті. Парламент Мəжілісі бұдан кейінгі жұмыста да осы ұстанымды қатаң түрде ұстанатын болады. Бюджет заңнамасын жетілдіру мəселелері жөніндегі заңды іске асыру мемлекеттік қаржының теңгерімділігі мен бюджеттік тиімділікті қамтамасыз етуде маңызды факторға айналады. Онда жергілік ті бюджеттерді қалыптастыру, бюджеттік жоспарлау, бюджеттік инвестициялар, бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерінің жауапкершілігі мəселелері қарастырылған. Үкімет əзірлеп, Мəжіліске енгізген қаржылық құжаттардың топтамасында алдағы үш жылға арналған бюджет жобасымен қатар, Қазақстан Рес публикасының кейбір заңнамалық актілеріне салық салу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасы бар. Тұрғын үй мен көлік салықтарының мөлшерлемелерін арттыруды көздейтін осы заң жобасында сараланған тəсіл қамтамасыз етілмегендіктен, ол жұртшылық тарапынан да, депутаттар арасында да теріс пікір туғызғанын айта кеткен жөн. Соның салдарынан салық мөлшерлемелерін арттырудың салмағы аса бай адамдарға емес, ең алдымен қоғамда тұрақтылықты сақтап отырған халықтың орта табының өкілдеріне түсетін болды. Осыған байланысты депутаттар Мемлекет басшысының 2008 жылдың өзінде жыл сайынғы Жолдауында қымбат үйі бар адамдар тиісті салық төлеуге тиіс деп атап өткенін Үкіметтің есіне салды. Мемлекет басшысының осы нұсқауларын ескере отырып, депутаттар тұрғын үй мен көлік салығы жөніндегі нормаларды қайта қарады. Қаржылық (инвестициялық) пирамидалардың қызметіне қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша заңның нормалары азаматтардың конституциялық құқықтары мен ��остандықтарының, заңды тұлғалар мүдделерінің қорғалу дəрежесін, сондайақ, қылмыстық қудалау, прокуратура жəне сот органдары жұмысының тиімділігін арттырады. Мемлекеттік сатып алу мəселелері бойынша заңда тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді кодтаудың ортақ жүйесін əзірлеп, енгізе отырып, сатып алуды жоспарлау жəне өткізу кезінде міндетті болып табылатын тауарларға, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерге бағаның бірыңғай ақпараттық жүйесін құру, сондайақ, электрондық мемлекеттік сатып алу саласындағы бірыңғай операторға аталған жүйені енгізу мен сүйемелдеуді жүзеге асыру жөнінде өкілеттіктер беру көзделеді. Мəжіліс мақұлдаған басқа да маңызды заңдардың арасынан Астана қаласында «Болашақтың энергиясы» деп аталатын ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін ұйымдастыру мен өткізу үшін қажетті нормалары бар заңды атап өту керек. Өйткені, Астанада осындай ауқымды халықаралық іс-шараны өткізу үздік əлемдік энергия үнемдеу технологияларын, баламалы энергия көздерін пайдаланудың жаңа əзірленімдері мен технологияларын тартуға мүмкіндік береді.

Бұл көрме, əрине, еліміздің экономикасын жүйелі түрде əртараптандыруға жəне өндірістік қуаттар мен ғылыми базаны технологиялық тұрғыдан жаңғыртуға күшті серпін берері сөзсіз. Мемлекеттің əлеуметтік саясатының басымдықтарын іске асыруға байланысты мəселелер де Мəжіліс депутаттарының жіті назарында тұр. Осы орайда, депутаттар қабылдаған əлеуметтік қамсыздандыру мəселелері бойынша заңды атап өту қажет. Ол қолданыстағы зейнетақымен қамсыздандыру жəне міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнаманы одан əрі жетілдіруге, сондай-ақ, жұмыс істейтін əйелдер жүктілігі мен босануына байланысты жəне бала бір жасқа толғанға дейін оның күтімі бойынша демалыста болған кезеңде олар үшін міндетті зейнетақы жарналарын субсидиялауды енгізуге бағытталған. Еңбек көші-қоны мəселелері бойынша заң да қабылданды, ол шетелдіктердің болуына көші-қон бақылауының тиімділігін арттыруға, еңбекші көшіпқону шылардың жекелеген санаттарын заңдастыруға, олардың əлеуметтік жəне еңбек құқықтарының сақталуын, сондай-ақ, кірістерді алу мен салықтарды төлеу ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған. Мəжіліс депутаттары заңдылық пен құқықтық тəртіпті қамтамасыз етудің заңнамалық негізін дамыту бойынша да айтарлықтай жұмыс атқарды. Мəселен, 2014 жылғы 22 қаңтарда ішкі істер органдары туралы заң жобаларының топтамасы мақұлданып, Сенаттың қарауына жіберілді. Осы заң жобаларында министрліктің құзыреттерін орталық аппарат жəне жалпы ішкі істер органдары ретінде бөлу, олардың міндеттері мен құқықтарын айқындау, заңдылықты нығайтудың құқықтық кепілдіктерін қамтамасыз ету мен полицияны оған тəн емес функциялардан жəне мемлекеттік органдардың басқа да функцияларын қайталаудан арылту көзделеді. Сондай-ақ, құқық бұзушылықтың профилактикасы, қылмысқа қарсы іс-қимыл, қоғамдық тəртіпті сақтау жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін арттыру мақсатында ішкі істер органдарында қоғамдық кеңестер мен қоғамдық байқаушы комиссиялардың қызметі пысықталады. Мəжіліс депутаттары 2013 жылғы 25 желтоқсанда жол жүрісі туралы заң жобаларының топтамасын мақұлдап, Сенаттың қарауына жіберген болатын. Заң жобалары жол жүрісін ұйымдастырудың тиімділігін арттыруға, жол жүрісінің процестерін мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған. Құжат жобаларында мүдделі мемлекеттік органдардың жол жүрісінің қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі құзыреті анықталып, интеллектуалдық көлік жүйелерін енгізу негіздері белгіленді. Жол жүрісінің қағидаларын бұзғаны үшін əкімшілік жауапкершілік күшейтіліп, əкімшілік айыппұлдарды өз уақытында төлеуге ынталандыратын нормалар енгізілді. «Жол жүрісі туралы» Заңда жол жүрісіне қатысушылардың құқықтары мен міндеттері айқындалады, олар бұрын заңға тəуелді актімен – жол жүрісінің қағидаларымен реттелген болатын. Мəжіліс депутаттары заң жобаларын қарау барысында оларға бірқатар елеулі ұсыныстар мен ескертпелер енгізді. Мысалы, жолаушыларды тасу үшін пайдаланылатын жəне шығарылған жылын қоса алғанда, төрт жылдан аспаған, сондайақ, жүргізушінің орнынан басқа отыру орын дарының саны сегізден аспайтын жəне бұл ретте автомобиль көлігі саласында кəсіпкерлік қызметте пайдаланылмайтын көлік құралдары депутаттардың

бастамасы бойынша міндетті техникалық қарап-тексеруден босатылды. Депутаттар, сондай-ақ, белгіленген жүру жылдамдығын сағатына қырық шақырымнан астам шамаға асырғаны үшін көлік құралын жүргізу құқығынан айыру түріндегі əкімшілік жазаны отыз айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі айыппұлмен ауыстырды. Мемлекет басшысының 2013 жылғы 11 қазандағы Қазақстан Республикасы Үкіметінің кеңейтілген отырысында берген тапсырмасына сəйкес жүргізушінің көлік құралын мас күйде жүргізгені, көлік құралын жүргізуді мас күйдегі адамға бергені, сондай-ақ, мас күйін анықтау үшін куəландырудан өтуден жалтарғаны үшін жауапкершілігі қатаңдатылады. Халықаралық тəжірибеге сəйкес, жолкөлік оқиғалары болуының нақты қаупін туғызатын жəне жол жүрісіне барлық қатысушылардың қауіпсіздік деңгейіне тікелей əсер ететін агрессиялық жүргізу əдісі үшін əкімшілік жауапкершілік белгіленді. Атқарушылық іс жүргізуді жетілдіру мəселелері бойынша қабылданған заң атқарушылық іс жүргізу саласындағы ұлттық заңнаманың қолданыстағы жүйесін елеулі түрде реформалауға, борышкерлердің сот шешімдерін орындамағаны үшін жауапкершілігін айтарлықтай арттыруға, құқықтық актілердің қолданылу тиімділігін, олардың əлеуметтік өміршеңдігін арттыруға жəне осы саладағы сыбайлас жемқорлық көріністерді азайтуға мүмкіндік береді. Мəжіліс депутаттары қарастырылып жатқан үкіметтік заң жобаларының сапасы мен тұжырымдамалық негіздеріне жоғары талап қоя отырып, өздері де заң шығару бастамасы тұрғысынан белсенділік танытып отырғанын атап өту қажет. Мысалы, депутаттар тобы əзірлеген агроөнеркəсіптік кешен мəселелері бойынша заң жобасы 2013 жылғы 27 қарашада, халықаралық шарттар мəселелері бойынша заң жобасы 2013 жылғы 18 желтоқсанда, ал тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша заң жобасы 2014 жылғы 8 қаңтарда мақұлданып, Сенаттың қарауына жіберілді. Қазіргі кезде жұмыста депутаттардың өздері бастамашы болған ең төменгі əлеуметтік стандарттар мен кепілдіктер мəселелері бойынша, балаларды олардың денсаулығы мен дамуына зиян тигізетін ақпараттан қорғау жөніндегі заң жобалары жатыр. Жалпы алғанда, өткен жылы Мəжіліс депутаттары 23 заң жобасына бастамашылық жасады, бұл өткен жылдардың көрсеткіштерінен 2 еседей көп. Ал Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің айтуынша, алдағы кезеңде Парламенттің заң шығару жұмысының басты бағдары ел Президентінің «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында айқындап берген басымдықтар болып табылады. Осы стратегиялық құжатты іске асыру мақсатында депутаттық корпус Үкіметпен өзара іс-қимыл жасай отырып, инновациялық индустрияландыруды жүргізуге, ғылыми қамтымды экономика құруға, шағын жəне орта бизнеске жан-жақты қолдау көрсетуге, əлеуметтік жаңғыртуды одан əрі жүзеге асыруға, мемлекеттік инсти тут тардың жұмысын жетілдіруге бағытталған сапалы заңдар қабылдауды қамтамасыз етеді. Парламент Мəжілісінің Төрағасы Н.Нығматулин атап өткендей, депутаттық корпустың бүкіл күш-жігері Мемлекет басшысының бағытын одан əрі заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз ету бойынша жүйелі де дəйекті жұмысқа бағытталатын болады. Бұл бағыт – нақты жұмыс бағдарларын айқындап қана қоймай, ортақ істің табысты болуына нық сенім ұялатады.

«Нұр Отан» партиясындағы жаңару мақсатты-жобалық жұмыс принципін енгізуге мүмкіндік туғызды. Жəне Қоғамдық саясат институты əр жобаны қажетті ақпарат жəне сарапшылардың кеңесімен қамтамасыз ету үшін «ақылдасу орталығы» болуға ықыласты. Бұл зерттеулер институттың осы бағыттағы маңызды қадамы болды. Салыстырмалы түрде алғанда, еліміздегі ең көкейкесті мəселелерге байланысты қоғамдық пікір партияның күн тəртібін бе л гілеу мен оның жобаларын жүзеге асырудағы жұмысының негізін құрайтын болады. Респонденттердің саны – Қазақстанның барлық аймақтарындағы жəне республикалық деңгейдегі маңызы бар қалалардағы 16 мен 68 жас аралығындағы 1600 адам. Сауалдамаға қатысқан қалалықтардың үлес салмағы – 55%, ауыл мен село тұрғындарынікі – 45%. Сауалдамаға қатысушылардан тұрғылықты жеріндегі мəселелерге қатысты жауап алынғанда, азаматтардың 52 пайызы оның ең өзектісі ретінде коммуналдық қызмет бағаларының жоғарылығын атады. Аймақтардың ішінде тарифтің қымбаттығы, əсіресе, Батыс Қазақстан облысының тұр ғын дарын қатты алаңдатады – 81%, 2-орында Алматы қаласы – 76%, Қостанай облысында бұл көрсеткіш – 74%. Бұл – елдегі қорытынды нəтиже бойынша үшінші орын. Бірінші кезекте қажет тауарлар бағасының жоғарылығы мен табыстың төмендігін (айлық, зейнетақы, шəкіртақы) сұхбат берушілердің 46 жəне 40%-ы белгіледі. Бірінші кезекте қажет тауарлар бағасының қымбаттығы, əсіресе, Батыс Қазақстан облысында

өзекті болып табылады, аймақ тұрғындарының 80%-ы оны ең өткір мəселе ретінде ��таған. Бұл көрсеткіш қорытындысының нəтижесі бойынша екінші болып Солтүстік Қазақстан облысы тіркелді, айырмашылығы 9-орынды құрайды – 71%. Табыстың төмендігін айтқан сұхбат берушілердің ең жоғары пайызы Маңғыстау облысында – 62%, Қарағанды жəне Жамбыл облысында сұралғандардың 58%-ы оны ең өткір мəселе ретінде атады. Жоғарыда аталғандардан бөлек, азаматтарды толғандыратын ең өзекті проблемалардың бестігіне жұ мыссыздық пен тұрғын үй мəселесі (баспананың жоқтығы, бұл саладағы мемлекеттік бағдарламаның тиімсіздігі) кіреді. Бір айта кетерлігі, жұмыссыздық мəселесі еліміздің оңтүстік аймағының тұрғындарын көбірек толғандырады: Жамбыл облысы – 69%, ОҚО – 51%, Алматы қаласы – 42%, Алматы облысы – 37%, Қызылорда облысы – 31%. Сауалдамаға қатысушылардың 40 жəне 42%-ы Астанадағы жəне Ақмола облысындағы тұрғын үй мəселесінің өзектілігін атап өткен. Сондай-ақ, респонденттер ге жолдардың сапасыздығы (25%), экологиялық ортаның қо лай сыздығы (20%), 45 жастан кейін жұмысқа тұрудың қиындығы (19%), денсаулық сақтау саласындағы проблемалар (19%), балабақшалардың жетіспеушілігі (18%), тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының проблемасы (15%), аналарға, мүгедектерге, балалар үйіне əлеуметтік қолдау көрсетудің төмендігі (15%) сияқты жауаптардың нұсқасы ұсынылды. «Егемен-ақпарат».

Əскери атташелермен кездесу

Қорғаныс министрлігінде Қазақстанда тіркелген шетелдік мемлекеттердің əскери атташелерімен кездесу болды. Іс-шара 2014 жылға арналған əскери-дипломатиялық корпуспен жұмыс жоспарын іске асыру шеңберінде өткізілді. Кездесуде шетелдік əскери өкілдер Қазақстан Қорғаныс министрлігінің ағымдағы қызметімен танысты. Қорғаныс министрлігі барлық мемлекеттердің қорғаныс ведомстволарымен конструктивті қарым-қатынас қалыптастыруға ұмтылып келеді. Қорғанысөнеркəсіптік кешенді дамыту жəне біліктілігі жоғары əскери мамандар даярлау саласында қарқынды ынтымақтастық жасауға ерекше назар аударылады. – Қазіргі уақытта Қорғаныс министрлігі үшін Қазақстандағы өндірісті дамыту басымдыққа ие. Біз Эйрбас, Еурокоптер сияқты ірі əскери техника өндіруші компаниялармен ынтымақтастық жасаймыз, Еуропа жəне Түркия компанияларымен бірлескен кəсіпорындар құрылды. Қазақстан Қорғаныс министрлігі армияны əскеритехникалық жарақтандыруға үлкен көңіл бөліп отыр, – деп шетелдің əскери өкілдерімен кездескен Қорғаныс министрінің орынбасары Бақытжан Əбдірайымов атап өтті. Əскери атташелермен кездесуде Қорғаныс министрлігінің офицерлері баяндама жасады, олар халықаралық əскери ынтымақтастық саласындағы жұмыс

туралы əңгімелеп, қонақ тар ды кəсіби негіздегі армия жасақтау тұжырымдамасымен таныстырды. Бұдан басқа, кездесу барысында Қорғаныс министрлігі 2014 жылға жоспарлап отырған ісшаралар талқыланды. Биылға жоспарланған Қазақстан Қарулы Күштеріндегі ірі оқиғалардың бірі – «КАDЕХ-2014» ІІІ халықаралық көрмесінің өткізілуі. Іс-шараға даярлық туралы əңгімелеген Əскери-техникалық саясат депар таментінің бастығы, генерал-майор Талғат Жанжүменов Қор ғаныс министрінің атынан əс ке ри делегацияларды мамыр айы ның соңына қарай Астана қа ла сында өтетін қару-жарақ пен əскери-техникалық мүлік көр ме сіне қатысуға шақырды. «КАDЕХ-2014» шеңберінде қатысушылар қорғаныс-өнеркəсіптік компаниялардың жаңалықтарымен танысып қана қоймай, оларға іскерлік келіссөздер жүргізу алаңы ұсынылатын болады. «Егемен-ақпарат».


Азаттықтың ақ таңы атып, тəуелсіздік туы қолға тиген алғашқы жылдардың елге де, Елбасына да аса ауыр сынақ болғаны белгілі. Сөз жоқ, бүгінде өз жемісін беріп, халықтың игілігіне айналған берекелі істердің негізі сол алғашқы қадамдарда-ақ қаланған болатын. Солардың ішіндегі ел дамуының кезеңдеріне алтын арқау болып тартылған бір мəселені ерекше атап айтқан жөн. Ол — бодандықтан босап, азаттыққа ұмтылған халықтың жасып қалған жігерін жанып, рухын көтеру.

Егемендігін жариялап, Тұңғыш Президентін сайлап енді ғана серпілген жұрттың бойын одан əрі тіктеп, болашаққа деген сенімін ояту оңай шаруа болған жоқ. Міне, осы сəтте халықты жаңа, биік армандарға жетелейтін, жұртты мемлекеттік мүддеге біріктіретін идеялар керек болды. Оның бастауы тарихи жадымызды, ұлттық мəдениетімізді жаңғыртудан басталды.

қарауға болмайтын жан дүниесінің күре тамыры болатын. Сондықтан оған қарапайым халықтан бастап, небір талантты ғалымдар бар күш-жігерлерін салды… Дүниежүзі ғалымдары қазақ фольклорының адамзат мұрасының ішінде өзінің дəстүрлі төлтума болмыс-бітімін барынша толық сақтаған ерекше құбылыс екендігін ежелден атап көрсетіп келеді. Ол өркениетті елдерде жұрнағы ғана қалған халықтық мұраның барлық жанрлық түрлерін сақтап қалуымен ғана емес, сонау мифтік санадан бастау алатын дəстүрлі дүниетанымға бай мазмұнымен де ерекшеленеді. Бірақ кеңестік дəуірде қазақ фольклорын кеңінен жинап, ғылыми тұрғыдан жүйелеп, оның ерекше табиғатын əлемге таныстырудың мүмкіндігі болған жоқ. Міне, соның кең шалқары

жатқан, көбі араб əліпбиінде жарияланған мұраның нұсқаларын салыстырып, ғылыми түсініктерін жазып, баспаға дайындау қыруар шаруаны қажет ететін. Алтыншыдан, бұл уақытта Ұлттық Ғылым академиясының құрылымдық өзгеріске түсуіне байланысты М. Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының материалдық-техникалық жағдайы мен экономикалық ахуалы күрт төмендеп кеткен. Білікті ғалымдар мен мамандар жоғары оқу орындары мен басқа да табысты салаларға жылыстаған. Сондықтан өз ісіне берілген, халық мұрасын қадірлейтін санаулы мамандарға алапат салмақ түсті. Жетіншіден, кеңестік кезеңде фольклорға деген көзқарастың əсіре саясаттануына байланысты халық мұрасының мəтіндері де редакцияланып, көп бұрмаланған болатын.

Біздіѕ бірегей брендіміз Кенжехан МАТЫЖАНОВ,

филология ғылымдарының докторы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Алаш арыстарын ақтап, еңбектерін жариялап, кеңестік кезеңде аттарын атауға қорқатын хандар мен билердің, даналар мен батырлардың есімдерін дəріптеп, мерейтойларын өткізген жылдардың барлығы осы халық рухын асқақтатудан туған шаралардың алғашқы легі болатын. Барлық тарихи оқиғалардың төрешісі уақыт көрсетіп отырғанындай, бүгінде қазақ рухы сол игі істердің арқасында əлемдік абырой биігіне шығып отыр. Елбасы қабылдаған «Мəдени мұра» бағдарламасы ұлт рухын көтерген сондай айтулы жоба болғаны баршаға аян. «Бабалар сөзі» атты қазақ фольклорының жүз томдығы – сол бағдарламаның маңызды бөлігі. Оны Елбасы қызу қолдап жүзеге асыруға пəрмен берді. Тəуелсіздік тізгінін қолына кеше ғана алған жас республиканың экономикалық əлеуеті кемеліне келе қоймаған шақта осындай көрегендік тəуекелге бел байлады. Өйткені, фольклор – қай елдің болмасын, қай халықтың болмасын ұлттық рухының таусылмайтын қайнары. Оны адамзаттың ақыл-ой дамуының ауызша жадының энциклопедиясы деуге болады. Əлемде фольклорсыз халық жоқ. Ол – əр халықтың өмір салтының рухани көрінісі. Сондықтан да əлемдік ғылымда фольклорды тек сөз өнері деп емес, оны халықтың бүкіл рухани болмысының көрінісі деп біледі. Сондықтан да, Еуропа ғалымдары ХІХ ғасырда адамзаттың ақыл-ой дамуының кезеңдерін зерттеуде фольклорды басты қайнар деп таныды. Сөйтіп, əлем халықтарының этнографиясы мен фольклорын барынша жинақтап, салыстыра зерттеуге ден қойды. Төрткүл дүниеге сапар шеккен жиһанкездер мен саяхатшылар əлем халықтарының фольклоры жөнінде ұшан-теңіз материалдар жинап, адамзат мəдениетінің пайда болуы мен дамуы жөнінде тамаша жаңалықтар ашты. Бұл орайда ХVІІІ-ХІХ ғасырларда дүниенің басым бөлігін өз отарына айналдырған француз, ағылшын ғалымдарының жекелеген этностар этнографиясы мен фольклоры жөніндегі зерттеулерінің маңызы өте жоғары болды. Мұндай ауқымды зерттеулерден академиялық бағытты ұстанған Ресей ғалымдары да қалыс қалған жоқ. Ресейлік түріктектес халықтар мұрасын əлемге алғаш таныстырған академик В.Радлов осы мектептің түлегі болатын. Оның Түріктектес халықтар тілінің сөздігі (9 том) мен фольклорына (9 том) арналған жинақтары, іргелі зерттеулері соның дəлелі. Бұл үрдіс кейіннен В.Потанин, Ə.Диваев сияқты фольклоршылар еңбектерінде жалғасып, ХХ ғасыр басында А.Байтұрсынов, Х.Досмұхамедов бастаған Алаш арыстарының, фольклоршығалымдардың қажырлы еңбегімен кең қанат жайды. Өткен ғасырдың отызыншы жылдарының соңына дейін жалғасқан бұл үрдіс Кеңес өкіметінің саяси бағдарының күрт өзгеруіне байланысты қысталаң күйге түсті. Бірақ, қалай дегенде де халықтың қанына сіңіп, жүрегіне жазылған рухани мұрасының да қазақтың дəл өзі сияқты қандай сынаққа да төтеп беретіндігін дəлелдеді. Кезекті зұлматтан аман шыққан əр ұрпақ бабаларының рухына қайта бас қойып, кəусарынан қанып ішіп, оған барынша қамқорлық көрсетіп отырды. Сондықтан қандай кезеңде болмасын қазақ фольклоры зиялы қауым назарынан тыс қалған емес. Өйткені, халықтың жан дүниесін зерделеудің одан басқа жолы жоқ болатын. Ұлттық мəдениетті дамытудың алтын тұғыры саналатын фольклорсыз алға басу мүмкін емес еді. Қазақ мəдениетінде жарық көрген классикалық туындылардың барлығы өз бастауын осы асыл мұрадан алды. Оны жинамау, жүйелемеу, зерттемеу мүмкін емес еді. Ол – халықпен біте қайнасқан, ажыратып

5

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

тəуелсіздіктің арқасында бүгін ашылып отыр. Аталған жоба сол мүмкіндікті барынша сəтті пайдаланудың жарқын көрінісі. Қазақ фольклорын көп томдық ретінде жариялаудың талпыныстары бұрын да болған. Олардың барлығы өз кезіндегі қоғамдық сұраныстың көрінісі болғанмен, түбегейлі нəтиже бере алмады. Оған мүмкіндік те жоқ болатын. Қалай болғанда да, қазақ ғалымдары басты бағдардан жаңылған емес. Халық мұрасы үздіксіз жиналып, жиналғандары жүйеленіп, талай тамаша зерттеулер жарық көрді. Осылардың барлығы бүгінгі жүз томдыққа жасалған алғышарттар еді. Қоғам алдына Елбасы жаңа міндеттер қойған кезде М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының ғалым-мамандары сол биік талап үдесінен шығуға дайын болды. Қалай дегенде де, академик Сейіт Қасқабасов бастаған қазақ фольклоршылары ел үмітін ақтауға үлкен жауапкершілікпен тəуекел етіп, оны абыроймен атқарып шықты деуге болады. Шындығында, Елбасы тəуекел еткен үлкен істі атқарудың тауқыметі де аз емес болатын. Ең алдымен, мұндай бір халықтың ғана фольклорын 100 том етіп басып шығару əлемдік тəжірибеде əлі жоқ еді. Демек, бұл – бұрын шықпаған шыңға қол созу деген сөз. Оның нəтижесіне күмəн келтірушілер де аз болған жоқ. Тіпті, жүз томға жүк болатын халық əдебиетінің үлгілері бар ма деген де дүдəмал сұрақтар болды. Екіншіден, бұл жинақ көпшілікке арналған қатардағы басылым емес еді. Ака демик С.Қасқабасов шығарушылар алқасының алдына бұл басылымды академиялық пішімдегі ғылыми жинақ етіп шығару міндетін қойды. Бұл дегеніңіз, ғалыммамандардың білім-білігі мен тынымсыз ізденісін, зерттеу жұмыстарын қажет ететін аса ауқымды шаруа еді. Үшіншіден, қазақ фольклорының қолжазба қорымен жұмыс істеудің қосымша қиындықтары бар еді. Өйткені, біздің халқымыз өткен ғасырда үш рет əліпби өзгерткені белгілі. Сондықтан құрастырушылар қолжазба үлгілерінің араб, латын, кирилица жазуындағы нұсқаларын оқып, салыстыруға мəжбүр болатын. Төртіншіден, қазақ қолжазбаларының көпшілігі Мəскеу, Петербург, Қазан, Ташкент сияқты қалаларда шашырап жатқан. Сондықтан арагідік экспедициялық жұмыстарды да қатар жүргізу керек болды. Бесіншіден, көптомдыққа Қытай, Моңғолия қазақтарының фольклорын да қосып шығару міндеті қойылды. Жырақта

Міне, осының бəрін түпнұсқамен салыстырып, текстологиялық жұмыстар жүргізу қажет болды. Ал текстологиялық зерттеулер Қазақстанда ең кенже қалған саланың бірі болды. «Бітер істің басына, жақсы келер қасына», дейді қазақ. Осындай ауқымы үлкен, жауапкершілігі мен тəуекелі қос қабат шаруаның басына С.Қасқабасов сияқты əлемге мəшһүр ғалым, мемлекеттік басқару жұмысында ысылған, тəжірибелі маман, кəнігі ұйымдастырушының келуі істің сəтті басталып, баянды аяқталуына ұйытқы болды. Шаруаның басталуы да тосын болды. Егер қисынға салатын болсақ, шу дегеннен қазақ фольклорында ең көп басылған жəне жете зерттелген жанрлар ретінде ертегілер мен батырлар жырынан басталғаны оңтайлы болатын еді. Олардың басым көпшілігін жеңіл-желпі өңдеулермен баспаға бере беруге болатын. Бұл уақыт жағынан мұрсат алуға, келесі томдарды əзірлеуге тыныс ашатын еді. Бірақ, шығарушылар алқасы мұндай жеңіл жолдан бас тартып, алғашқы томды (2003 жылы) дастандардан бастады. Шығыстың ғашықтық сюжеттеріне негізделген немесе діни баяндарға құрылған дастан жанры осы уақытқа дейін көп қағажу көріп, ұрпақ санасында көмескі тарта бастаған көне шығармалардан тұратын. Оның үстіне шырғалаңы көп шығыс тақырыбы мен діни дастандарды зерттеуге кеңес дəуірінде ешкімнің жүрегі дауалай бермейтін. Міне, жүз томдықтың алғашқы томдарының осындай тың тақырыппен басталуы да жұртшылықты елең еткізді. Бұл орайда, осы тақырыпты жеке зерттеп жүрген белгілі ғалым, филология ғылымдарының докторы Б.Əзібаеваның еңбегі зор болғаны сөзсіз. Қазақ тарихында алғаш басылып шыққан кітаптар арқау болып, қазақ даласына өте кең тараған дастандар көп жылғы үзілістен кейін тұңғыш рет бас-аяғы түгенделіп, ғылыми жүйеге түсіп, толыққанды жұртшылық қолына тиді. Мəселен, бір ғана осы дастан жанрының 28 томға жүк болғанының өзі не тұрады. Демек, халық арасында аса кең тараған, көлемі жағынан бəрінен ауқымды жанрдың дастан болғандығын жаңа ұрпақ жадында қайта жаңғыртты. Бұрындары «Батырлар жыры» деген атпен көпшілікке мəлім жырлармен қоса, көне эпостан бастап, «Қырымның қырық батыры», «Тарихи жырларға» дейінгі дүниежүзі халықтары ішінде қазақ арасында ғана жоғары көркемдік деңгейге жетіп, сап таза күйінде сақталған эпостық жырлар да алғаш рет түгенделіп, ғылыми тұрғыдан

сараланып, барша түсініктемелерімен жарияланғанын атап айту керек. Ұзын саны 33 томды құрайды. Олардың ішінде тек тарихи жырлардың өзі 13 томға жүк болған. Қалың көпшілік халық прозасынан ертегілерді ғана білетін. Ал оның мифтерден бастап, аңыз, əпсана, хикаят сияқты сан алуан жанрлық түрлерін түгендеу де осы көптомдықтың еншісіне бұйырып отыр. Халық даналығы саналатын мақал-мəтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, өтірік өлең сияқты көпшілікке танымал құндылықтардың өзін жинақтап, жүйе леп, жекелеген томдарға айналдыру да оңайға түспегені сөзсіз. Мұндай «шағын жанрлардың» қатарына бұрындары арнайы көңіл бөлінбеген «бата», «алғыс», «қарғыс», «тиым сөздер», «ырымдар», «түс жору» сияқты шығармалардың қосылуы жинақтың ғылыми толыққандылығын барынша күшейте түскен. Көптомдықтың қарымын кеңейтіп, мазмұнын байыта түскен тың сипаттың бірі ретінде, ғұрыптық фольклорға қатысты дүниелердің мол қамтылғанын айтуға болады. Бұл саланы кезінде барынша ыждаһатпен зерттеген марқұм фольклоршы ғалым Б.Əбілқасымовтың еңбектері жете назарға алынған. Жұртшылыққа бұрыннан белгілі «Наурыз», төрт түлік туралы өлеңдермен қоса, «Бəдік», «Арбау жырлары», «Күлапсан», «Бақсы сарындары» сияқты ғұрыптық фольклор үлгілері де алғаш рет топталып жарияланып отыр. Ғұрыптық фольклорды саралау машақатын «Отбасы фольклорын» құрастыруда өз басымыздан кешкенбіз. Əсіресе, бұл жанрлардың жинақталған үлгісі мардымсыз. Кезінде негізінен ертегілер мен аңыздарға, эпостық жанрларға баса көңіл аударылып мұндай шағын жанрлар назардан тыс қалып келген. Ал кеңестік кезеңде бұл шығармалар ескіліктің қалдығы саналып, мүлде шеттеп қалған-ды. Мəселен, қазаққа ең танымал деген жанр «Жар-жардың» бірер нұсқасы ғана жазылып алынған. Ал, «Аушадиярдың» үлгілері қатарға кейіннен ғана қосылды. «Азалау жырлары» жөнінде де осыны айтуға болады. Айтулы еңбекті «Балалар фольклоры» жеке том ретінде толықтырып отыр. Бесік жырынан басталатын халық педагогикасының қайнары тұңғыш рет жинақталып, жанрлық тұрғыдан жүйеленіп жұртшылыққа жол тартқан. Біраз жыл тірнектеп жинап, алғысөз, ғылыми түсініктер жазып қолғабыс еткен қызметімізді халық мұрасына қосқан өз үлесіміз деп білеміз. Ал көптомдықтың ондаған томына жүк болған, Қытай мен Моңғолиядағы қазақтар фольклорының үлгілері де қазақ руханиятындағы үлкен олжа. Шынтуайтын айтқанда, аталған жоба – мұрағаттарды ақтарып, шаң басқан көне жазудан көз майын тауысып кириллицаға қотарған, оны компьютерге теріп, əлденеше қайталап оқып, қатесін тексерген, əрбір тосын қолда нысқа түсінік беріп, көрсеткіштерін жасаған құрастырушылар мен мамандардың жанкешті еңбегінің нəтижесі. Басты мадақ ие, солардың ішінде көптомдықты басынан аяғына дейін қолдарынан өткізген Тоқтар Əлібеков пен Серікбай Қосановтардың есімдерін айрықша атауды парыз санадық. Тұтастай алғанда, «Бабалар сөзі» – халқымыздың ғасырлар бойына жинақтаған рухани мұрасын барынша молынан қамтып, ғылыми тұрғыдан саралап, жүйелеп, жанжақты түсініктерімен ұрпаққа аманат еткен жаңа ғасырдың ұлы жобасы. Ең алдымен, осы арқылы біз өз халқымыздың фольклорлық жəдігерлерінің адамзаттың рухани құндылықтарының ішіндегі ең бай, ең мəйекті мұралардың қатарында екендігін дəйектей алдық. Дүние жүзінде өзінің рухани мұрасын 100 том етіп басып шығарған тұңғыш ел ретінде, біз əлемдік мəдениет қазынасына мол үлес қосқан халық екендігімізді дəлелдедік. Екіншіден, бұл жинақ халық мұрасын əлемдік фольклортану ғылымы тұрғысынан жан-жақты саралап, терең зерттеулер жүргізе алатын ғылыми əлеуеті жоғары ел екендігімізді көрсеттік. Үшіншіден, халқымыздың тарихи жады мен дəстүрлі дүниетанымына суарылған таусылмайтын таным кəусарын азат ұрпаққа тəуелсіз сана тұрғысынан саралауға мүмкіндік туғыздық. Төртіншіден, əлем өркениетінің даму өрісіне көз салсақ, қандай модерн өнер дүниеге келсе де, барлығы түбінде мифтік санаға, фольклорлық мотивтер мен сюжеттерден нəр алып отырады. Демек, фольклор – барлық ұлттық мəдениеттің мəйегі. «Бабалар сөзі» де біздің өркениетке ұмтылған еліміздің мəңгілік рухани кəусары болары сөзсіз. Бесіншіден, еліміздегі гуманитарлық ғылымның қай саласы болмасын өз тарихын саралау мен ғылыми пайымдаулар жасауда фольклорға иек артады. Міне, осы орайдағы əрбір ғылыми-зерттеуге негіз болатын түпнұсқа дереккөзі де осы көп томдық болады деп сенеміз. Алтыншыдан, бұл жобаны атқару барысында қазақ қолжазбаларын жинақтап, жүйелеу бойынша да қыруар жұмыс атқарылды. Қазақ еліндегі əртүрлі ғылыми қорлардағы жазбалар М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының қорына жинақталды. Шетелдердегі шашырап жатқан мұралар да қайтарылды. Əртүрлі жазудағы рухани байлық бір əліпбиге түсті. Сондай-ақ, бұл жазбалардың электронды нұсқасы да жасақталды. Енді оны ұзақ мерзімге сақтаудың жəне олардан əртүрлі форматтағы еңбектер жазудың базалық негіз қалыптасты. Бұл – ғалымдарды көптен толғандырып жүрген мəселе болатын. Жетіншіден, ең бастысы, бұл жоба – халықтың əлденше ұрпағының тірнектеп жинап, ардақтап сақтап келген рухани аманатын мəңгілік елдің мəңгілік мəдениет мəйегіне айналдырған тəуелсіз елдің толағай табысы болды. Қазіргі тілмен айтатын болсақ, Қазақ елінің əлемдік мəдениет бəсекесіне шығарған ұлттық бренді деуге болады. АЛМАТЫ.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Ќаќтыєыс ќўрбаны 30 адамєа жетті Киевтегі қақтығыстан қаза тапқандар мен жараланғандар саны өсіп барады. Соңғы ақпараттарға қарағанда, 18 ақпандағы тəртіпсіздік салдарынан құрбан болғандар қатары 30 адамға жеткен. Украина денсаулық сақтау министрлігінің хабарлауынша, 8 адам қалалық денсаулық сақтау мекемелеріне жатқызылғаннан кейін, 4 адам ІІМ-нің госпиталінде қайтыс болған. Қаза тапқан тағы 13 адам Киевтегі сот-медициналық сараптама бюросының клиникасына жеткізілген. Сондай-ақ, кеше ертеңгісін 350-ден астам зардап шегуші медициналық көмекке жүгінген. Олардың 240-ы ауруханаға жатқызылыпты. Дерек көздері бойынша, жарақаттанғандардың 80-ге жуығы құқық қорғау органдарының қызметкерлері. Жарақат алғандардың арасында бес журналист жəне Жоғарғы Радаға «Батькивищина» партиясынан депутат болып сайланған В.Пазиняк бар. Қазіргі кезде қақтығысқа қатысушы тараптар бірін-бірі атыс қаруын пайдаланды деп айыптауда.

Аргентинада метеорит жарылды Аргентина аумағының əуе кеңістігінде, дəлірек айтқанда, Санта-Фе провинциясында метеорит жарылған. Бұл ақпаратты жергілікті обсерватория қызметкерлерінің айтқандарына сілтеме жасай отырып «Франс-пресс» агенттігі хабарлады. Жарылыс болғаны жөніндегі ақпарат жергілікті уақыт бойынша сағат 10.00-де түскен. Санта-Фе провинциясы Буэнос-Айрестен 350 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Көргендердің айтуынша, алдымен көз қарықтырар жарық көрініпті, артынша күшті жарылыс болған. Жарылыстан тараған толқын жерді жəне үйлерді дірілдетіп жіберген. Бір жақсысы, жарылыстан ешкім зардап шекпепті.

Берлускони ажырасатын болды Италия соты елдің бұрынғы премьер-министрі Сильвио Берлусконидің зайыбы Вероника Лариомен ажырасу жөніндегі процесті аяқтады. Ажырасқаннан кейін Берлусконидің В.Лариоға қаншалықты сомада алимент төлейтіні қазірше нақты анықталмаған. Алғашында оның мөлшері айына 3 миллион еуро деп қарастырылған еді. Бірақ, өткен жылдың қазанында Монце соты алимент көлемін 1,4 миллион еуроға дейін қысқартқан болатын. Бұл екеуі некеде 22 жылдан астам уақыт бірге тұрды.

Қысқа қайырып айтқанда:

Швеция сыртқы істер министрі Карл Бильд: «Турасын айту керек, Киевтегі өлімдер мен зорлық-зомбылық жауапкершілігі президент Януковичтің мойнына артылады. Оның қолы қанға малынды» деп мəлімдеді. Америкалық бұрынғы конгрессмен Мелвин Джей Рейнолдс порнографиялық суреттерді сақтады жəне көші-қон заңнамасын бұзды деген күдікпен ұсталды. АҚШ-тың федералды резерв жүйесі осы елдің рыногында жұмыс істейтін шетелдік банктер үшін аса қатаң ереже қабылдады. Енді олар да америкалық банктер сияқты жұмыс істейтін болады. Екі күн бұрын «Ансар Бейт əл-Макдис» исламшыл тобы туристердің 20 ақпанға дейін Египетті тастап шығуын талап еткен еді. Осы елдегі ресейлік 70 мыңдай турист бұл ескертуді елемейтін сияқты.

Сноуден ректорлыќќа сайланды АҚШ арнайы қызметінің экс-қызметкері Эдуард Сноуден Глазго университеті студенттерінің ректоры болып сайланды. Бұл қызметті ол Ресейде тұрып-ақ атқаруына болады. Глазго университетінің студенттері өз ректорын үш жылда бір рет сайлайды. Ереже бойынша ректорлық қызметке белгілі саясаткерлер немесе қоғам қайраткерлері ұсынылады. Бұған дейін ректорлыққа Нельсон Манделаның бұрынғы əйелі Винни Мандела, сондай-ақ, израильдік физик Мордехай Вануну сияқты тұлғалар сайланыпты. Өткен жылдың соңында Сноуден өзінің адвокаты арқылы осы қызметті атқаруға дайын екенін білдірген көрінеді.

Миссионердіѕ ќайда екені белгісіз Солтүстік Кореяның құқық қорғау органдары 75 жастағы австралиялық миссионер Джон Шортты ұстап əкеткен. Ол Пхеньянға туристік топпен келген екен. Шортты 16 ақпанда кешкісін өзі түскен қонақүйде ұстаған. Туристік компания өкілдерінің айтуынша, КХДР билігі миссионердің не үшін ұсталғаны жəне оның қай жерде екені жөніндегі сұрау салуларына жауап бермей отыр. Шорттың зайыбының сөзіне қарағанда, миссионер бұл елге корей тіліне аударылған христиандық əдебиеттерді ала келіпті. Бар мəселе осы əдебиеттерге байланысты болса керек.

Ќўпия нысанда акция ґткіземін деп... Чикаго соты 84 жастағы діндар тақуа Меган Райсты ядролық нысандардың бірінде қарсылық акциясына қатысқаны үшін үш жыл мерзімге бас бостандығынан айырды. Ол 2012 жылдың шілдесінде үш адам болып, Теннесси штатындағы ерекше күзеттегі уран сақталатын кешенге жасырын кіріп, сол жерде қарсылық акциясын ұйымдастырған. Олар екі сағат өткеннен кейін ұсталған. Осы аралықта акцияға қатысушы əлгі үшеу ядролық қаруға қарсы плакаттарды іліп, кешен қабырғаларына адам қанын шашып үлгеріпті. Қалған екеуіне сот бес жылдан түрмеде отырғызу жазасын тағайындады. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

 Депутат дидары Қазіргі жастардың компьютерге жабысып қалғаны сияқты, өткен ғасырдың 60-жылдарында кітаптан бас алмайтын бір буын болған. Күндіз, жаз болсын, қыс болсын, таңертеңнен кешке дейін асыр салып ойнаймыз да, қас қарая, шешеміздің «кəрəсін жоқ, түтіндете бермей жатыңдар» дегеніне қарамай, бар бала, қолымызда бірбір кітап, білтелі шамның түбіне үймелейміз. Өстіп жүріп есейдік, ержеттік. Енді кітап қана емес, газет-журналдарды да қолдан-қолға тигізбей оқитын болдық. Журналистік жолды таңдап, облыстық газетте қызмет істеп жүрген кезім. Баяғы əдет... қолымыздан газетіміз түспейді. Жаңалықтардан бастап барлық материалдарды құныға оқимыз. Кездесе қалған жерде кім не оқыды, қайда, қандай қызық болып жатыр, соларды ортаға саламыз.

Асылдардыѕ сыныєы Жарасбай СҮЛЕЙМЕНОВ, «Егемен Қазақстан».

Алғашында Оңтүстікте Қуаныш Айтаханов деген басшы бар, елдің қамын көп ойлайды, қолға алған ісін аяғына жеткізбей қоймайды деген сияқты шағын хабарлар назарымды аударды. Бірте-бірте ол кісінің аты газеттерден түспейтін болды. Газет дегенде, ол кезде оқитынымыз – республикалық газеттерден «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») мен «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»). Одақтық басылымдардан «Литературная газета» мен «Советский спортты» іздейміз. Аудан басшысы болуы керек, түрлі басылымдардың тілшілері жарыса жазып жатады. Созақты ілгері сүйреп, Арыстың ажарын ашқан Қуаныш Айтаханов Сайрамды қазақыландыру бағытында көп іс тындырыпты. Осында əкім болып жүргенде Абылай ханға ескерткіш орнатыпты... Ұлтжанды азамат сияқты. Бəрінің «ұлттың құлы» болып жатқаны қазір ғой, ол уақытта шаруашылық басшыларының арасынан ондай адамды күндіз қолыңа шам алып іздесең де таппайтынсың. Ол қаламгерлерге ең алдымен осындай қылықтарымен жақса керек. Азамат абыройын асқақтатар жылы лебіздерді оқып отырып, өрелі ісімен өзгелерге үлгі-өнеге болып жүрген азаматтың іс-əрекетіне, келбетіне сырттай сүйсінесің. Шіркін, басшылардың бəрі осындай болса ғой деп ойлайсың. Сол кездері күндердің күнінде осы азаматпен кездесемін, таныс боламын, араласамын деген ой үш ұйықтасам түсіме кірмегені анық. Бірақ өмірде небір тосын жайлар бола береді екен. 2007 жылдың тамызында Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің сайлауы өтті. Тұңғыш рет партиялық тізім бойынша өткен осы сайлауда «Нұр Отан» халықтықдемократиялық партиясы атынан дауысқа түскен мен де депутат болып сайландым. Сөйтіп, ойламаған жерден отбасымызбен Астанаға көшіп келдік. Депутаттың басты міндеті – заң қабылдау. Сол заңдардың жобалары Үкіметтен ағылып келіп жатады екен. Көмекшім Гүлмира соларды алдыма үйіп тастады. «Оқып, ұсыныстар беруіңіз керек». Таусылатын жұмыс емес екен. Қағаздан бас көтере алмай қалдым. Тіпті, үлгере алмаған соң кейбір заңдардың жобаларын демалыс күндері үйге ала кететін болдым. Сенбі күні жайымен тұрып, таңертеңгі шайымды ішкеннен кейін осы жұмысқа кірісе бергенім сол еді, сыртқы есік ашылып, орта бойлы, ашаң жүзді жігіт ағасы кіріп келе жатты. Таныдым. Сыртынан көргем, бізбен бір қабатта тұратын Сенаттың депутаты. Қасындағы өзі шамалас дөңгелек жүзді, аққұба өңді əйел адам да жылыұшырай амандасты. «Жоғары шығыңыздар», деп жатырмыз. Ақжарқын адамдар екен, ескі таныстардай іштарта сөйлейді. «Мен Қуаныш Айтаханов деген қазақпын. Сіздермен көршіміз, құтты болсын айтайын деп келдік, деді. Жолдасын Айман деп таныстырды. Қалекеңнің менен бір-екі жастай үлкендігі бар екен. «Оңтүстік Қазақстан облысының тумасымын», деді. «Шайға отырыңыздар», деп едік, «Əлі талай кездесеміз ғой, ештеңеге алаңдамай орналасып алыңыздар, бізден көмек керек болса, ұялмай айтыңыздар», деп бөгеле қоймады. Ол кісілер кеткеннен кейін ойланып қалдым. Аты-жөні таныс сияқты. Бірақ бұрын кездеспеген адамым. Ақыры есіме түсті. Жаңа көршіміз баяғы аты-жөні газеттердің бетінен түспейтін, іс-қимылына өзім сырттай тəнті болып жүретін Қуаныш Айтахановтың өзі болып шықты. Парламент депутаттарының бəрінің кабинетінде теледидар бар (Қазір таңсық дүние емес қой). Олардың бір ерекшелігі – бірімен бірі қосылып қойылған. Сол арқылы палата отырыстарын тікелей көруге болады екен. Осыдан кейін жоғары палатадағылар не айтып жатыр екен дегендей, əр бейсенбі сайын өтетін Сенаттың жалпы отырысында қозғалып жатқан əңгімеге құлақ түріп отыратын болдым. Əрине, ең алдымен өзім білетін Айтахановты іздеймін. Қалекең өте белсенді, күн тəртібіндегі қандай мəселені болмасын талқылаудан шет қалмайды, билік органдарына отырыс сайын дерлік сауал жолдайды. Сауалдары өткір, төбеден түскендей. Кейде «Биліктің өз ішінен шыққандар да осылай сөйлейді екен-ау» деп таң қаламын... Əрдайым айтатыны халықтың мұңы, тілегі, қай саланы болмасын жақсы білетіні байқалады.

Мəжілісте жүргенде аңғарғаным – сайлаушылар Парламентке хат жолдағанда кейбір депутаттардың атын атап, түсін түстеп жазады екен. Мəселен, Мəжілісте Шығыс Қазақстан облысынан сайланған депутат Нұртай Сабильяновтың атына хат көп келетін. Сол сияқты, Сенатқа жолдаған өтінішінің Қуаныш Айтахановтың қолына тигенін қалайтын сайлаушылар да аз болмай шықты. Өйткені, олар Қ.Айтахановтың өздерінің өтініш-тілектерін жерде қалдырмайтынына, мəселенің оң шешілуіне ықпал ете алатын беделіне сенеді. Қалекең əрдайым сол сенім үдесінен шығып жүр. Тіпті, кейбіреулердің көмек сұрап пəтеріне де келгеніне куə болғанымыз бар. Қалекең олардың беттерін қайтармай қабылдайды. Қалекең кей мəселелерді қолма-қол шешіп тастаса, əбден ушығып кеткен түйіні қиын істерді тиісті органдардың назарына ұсынады жəне оның орындалуын қадағалап отырады. Осылай ол Оңтүстік Қазақстан облысы Бəйдібек ауданының тұрғыны, екінші топтағы мүгедек Аманбай Əлімбековтің, Шымкент қаласының тұрғыны Кенже Тастанованың өтініштері бойынша Ішкі істер министріне, Бас прокурорға сауалдар жолдады. Осыдан кейін ұзақ уақыт сөзбұйдаға салынып келген мəселелер оң шешімін тапты, жазықсыз жанды соққыға жыққан ішкі істер органдарының қызметкерлері жауапкершілікке тартылып, аудандық ішкі істер бөлімі бастығының бірінші орынбасары қызметінен босатылды, үстінен қылмыстық іс қозғалды. Сол сияқты, депутат араласқаннан кейін қылмыскерлер қолынан қаза тапқан М.Тастановтың өліміне қатысты іс қайта қаралып, тергеуді басқа жолға салмақ болған ішкі істер органдарының қызметкерлері тиісті жазаларын алды. Жоғарыда айтылғандардан депутат сауал жасаса болды, бəрі орнына келе қалады екен деген ұғым тумасқа тиіс. Кейбір мəселелерді шешу үшін көп уақыт, күш-жігер жұмсауға тура келеді. Осы арада өзім куə болған бір оқиғаға тоқтала кетейін. Қазір Шəмші Қалдаяқовтың əн фестивалі жыл сайын Астанада өткізіліп жүр. Осы фестивальдің өмірге келуіне, орнығуына Қуаныш Айтаханов ұйытқы болғанын біреу білсе, біреу білмеуі мүмкін. Қалекең алғашында Үкімет басшысына депутаттық сауал жолдаған болатын. «Қазақстан Республикасының халық əртісі, Мемлекеттік Əнұран авторларының бірі, көзі тірісінде-ақ аты аңызға айналған, «қазақ вальсінің королі» атанған Шəмші Қалдаяқовтың бүкіл ғұмыры, мəңгі өшпес əндері халықты отансүйгіштікке, туған ел мен жерге адалдыққа тəрбиелеуге, ынтымақ пен бірлікті нығайтуға қызмет етіп келеді. Сондықтан осыған дейін өңірлік деңгейде өткізіліп келген бұл шараны Астанада халықаралық фестиваль деңгейінде ұйымдастырған дұрыс болар еді» деп жазды ол. Алайда, осы өте орынды бастамаға Үкімет бірден елп ете түскен жоқ. 2008 жылдың бюджетінде қаржы қарастырылмағандықтан қазір өткізу мүмкін емес деген сияқты қысқа ғана жауап берді. Басқа біреу болса, шынында да мүмкіндік болмай жатқан шығар, шыдай тұрайық деп Үкіметтің ыңғайына қарай жығыла кетер ме еді, кім білсін?! Қуаныш Айтаханов ондай адам емес. Ол Үкімет айтты екен деп жарты жолда тоқтап қалған жоқ, осы мəселемен тиісті ұйымдардың басшыларының алдына талай рет барды, дəлелді сөздерін айтты, есептерін көрсетті. Ақыры өз дегеніне жетті. Сөйтіп, Шəмші əндері Астана сахнасында қалықтады. Қазақта да, басқаларда да қайраткер деген сөз бар. Түсінген адамға мағынасы өте терең қасиетті ұғым. Ол елі, халқы үшін тау қопарып жүрген толағайларға лайық сөз. Алайда, қазір қайраткерлер көп. Біреулер өздері меншіктеп алса, өзіміз де көңілжықпастыққа салынып оңды-солды үлестіруге құмармыз. Мен мұны неге айтып отырмын? Қайраткерлік орден-медаль немесе министрліктер үлестіретін атақ емес. Ол адамның бойына туа біткен қасиет. Ал Қуаныш Айтахановтың осы қасиеттері ерте байқалған сияқты. Оның биліктің төменгі, орта буындарында істеп жүріп-ақ, ел, ұлт мүддесіне қызмет ететін іргелі істерді шешуге ұмтылуы осыны аңғартады. Не тындырыпты дейсіздер ғой. Белгілі қаламгер Бахтияр Тайжан былай деп жазады: «Халқы да, тілі де өзбектеніп, көше атауларына дейін өзбекше өзгертілген сеңді басқа-басқа емес, Қуаныш Айтаханов Сайрамда əкім болғанда бұзды. Тарихи əділеттілікті

қалпына келтірді... Қазақ хандығының думанды ортасы болған Ханқорғанның мəртебесін асқақтатты. Сайрамның ортасын албастыдай басқан базарды сүріп тастап, «Мəртөбе» алаңын пайдалануға берді. Қазақстан мемлекетінің тілі – қазақ тілі екендігін өзге ұлттарға ұғындыра отырып, соларды қатыстыра отырып, көше, мектеп атауларын қазақыландырды» («Біз білетін Айтаханов», «Кітап» баспасы, 2007 ж.10б.) Қалекеңді жақсы білетіндер оның іскерлігін, белсенділігін, қандай бір іске құлшына кірісетінін, кімнің де болса тілін таба білетінін, қарапайым халықпен етене араласатынын, қоғамдық, əлеуметтік, мəдени, рухани шаралардың ешбірінен қалыс қалмайтынын айтады. Иə, оның болмысы бекзат, жүрегі таза, ниеті ақ. Кір шалдырмаған азаматтық ары, өзіндік ұстанымы оны осындай тынымсыз істерге жетелейді. Халық сол үшін құрметтесе, сол үшін оны аяғынан шалғысы келіп тұратындар да болған. Бірақ ол ақ-адал жолынан тайған жоқ. Таймақ та емес. Қалекеңді Əбіш Кекілбаевтан бастап барлық қаламгерлер жақсы көреді, сыйлайды десем қателеспегенім. Қай-қайсысы болмасын, ол туралы бірауыз жылы сөз айтуды өзіне мəртебе санайды. Өйткені, ол шын мəнінде ел мақтанышына айналған асыл азамат. Бұл арада Əбекеңді жайдан жай ауызға алып отырған жоқпын. Ол кісімен бес жылдай көрші тұрдық. Қалекең үйінде талай рет кездестік. Бұл отырыстардың мəні де, сəні де бөлек болатын. Айекең қашанғы əдетімен дастарқанды кең жаяды. Отырысымыз түннің бір уағына дейін созылады. Бəріміз аузымызды ашып, көзімізді жұмып Əбекеңнің əңгімесін тыңдаймыз. Ол кісі түпсіз терең тұңғиық қой. Сол əңгімелердің үстінде байқайтыным, Қалекеңнің де білмейтіні жоқ. Əсіресе, тарихтан, мəдениеттен хабары мол, көп оқитыны аңғарылады. Қуаныш Айтахановты білетіндердің бəрі оның намысының өте биік екенін айтады. Ол рас. Қалекең не нəрсеге болсын, елдің, ұлттың мүддесінен қарайды. Жасыратыны жоқ, депутаттардың арасында бір сөз айту үшін жанжағына жалтақтап, өткенін, болашағын, балашағасын көз алдына елестетіп, ақ тер, көк тер болатындар жоқ емес. Олар осы бір мəселені көтерсем, қырсығы өзіме немесе бала-шағама, туысқандарыма тиіп кетпей ме деп қиналады ғой баяғы. Содан да көбі жылдап жұмған аузын ашпайды. Енді бір топ талқыланып жатқан мəселелерге пікір қосуға өресі жетпегендіктен үнсіз отырады. Ал бойындағы қасиеттері терең білімімен, толысқан тəжірибесімен, азаматтық ұстанымымен үйлесім тапқан Қалекең кез келген мəселені жаңғақша шағып береді. Оның Алматы қаласындағы Көктөбеде «Битлзға» ескерткіш орнатылғанда «Олардың қазаққа, қазақ өнеріне қаншалықты еңбегі сіңді? Меніңше бұл біздің ұлттық намысымыздың жоқтығының белгісі», деп шырылдағаны да есте. Осының өзі-ақ, ұлт мүддесі таразы басына тартылғанда Қалекең үшін мəселенің ірісі, ұсағы болмайтынының бір дəлелі емес пе. «Өмір – күрес» деп халқымыз бекер айтпаған ғой, Алла тағаланың берген ғұмырын мынау адалдық пен арамдық арбасқан заманда кіршік шалдырмай өту екінің бірінің пешенесіне жазылмаған. Ол үшін əрдайым биік ұстанымның жетегінде жүруің керек. Қалекең міне, осындай азамат. Құрғақ сөз қумау үшін тағы да мысалға жүгінейін. Қалекеңнің кезінде жоғары оқу орнын Мəскеуде тəмамдағанынан, одан кейін ғылым кандидаты атағын қорғағанынан, ауыл шаруашылығы институтында дəріс оқитынынан хабардар едім. «Тату көрші – туыстай» деген емес пе, жоғарыда айтқанымдай, тез тіл табысып, араласып кеттік. Оның үстіне немерелеріміз – Батырхан мен Өміржан бір мектепте, бір сыныпта оқиды. Демалыс күндері Қалекең төбе көрсете қоймайды. Өміржаннан «Атаң қайда?» деп сұрап қоямын, «Атам жазу жазып жатыр», дейді ол əрдайым. Қалекеңнің көрген-білгендерін, көңілге түйгендерін түртіп жүретінін, газеттерге мақалалар жазатынын білемін. Алайда, ол кісінің жазуы ұзаққа созылды. Бақсам, сол кезде Қалекең мақала емес, докторлық диссертациясын жазып жүр екен. Ақыры, көз майын тауысып жазған еңбегін ойдағыдай қорғап шықты. Сол күндері ол иығынан бір ауыр жүк түскендей сергек жүрді. Көршіміздің еңбегінің жанғанына біз де шын көңілден ��уандық. Өз басым ол кісінің жеңілдің астымен жүруге ұмтылмай инемен құдық қазғандай тер төккеніне риза болдым. Əйтпесе, кезінде қызмет бабын пайдаланып дайын дипломды қалтасына салғандар əсіресе, шенеуніктер мен депутаттардың арасында аз емес қой. Қалекең туралы əңгіме қозғай отырып өмірлік серігі – Айекеңді ауызға алмасақ, əңгімеміз толық болмас еді. Меніңше, Қалекеңнің өмірдегі барлық жеңістерінің дем берушісі осы Айекең. Əбіш Кекілбаев «алтын келін» деп бекерге еркелетпейтін болуы керек, Айекең – қазақ əйелдерінің, аналарының бар асыл қасиеттерін бойына сіңірген, болмыс-бітімі, кескін- келбеті, жүрек лүпілі өзгеше адам! Алтын адам! Ұлт мүддесі, азамат, ар, намыс дегенде, менің көз алдыма Алаш арыстары – Əлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Мағжан Жұма баев, Смағұл Сəдуақасов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов сынды саңлақтар елестейді. Елім, халқым деп аянбай тер төккен, нұрлы болашақ үшін жандарын пида еткен, келер ұрпағына Отанды сүюдің үлгісін көрсетіп кеткен олардың есімдері халық жүрегіне мəңгілікке орнықты. Солардың арман-мақсаты жүзеге асып, ғасырлар тоғысында тəуелсіз мемлекет атандық. Ендігі мақсатымыз – Мəңгілік Ел болу. Бұл жолда да жұлдызымыздың биіктен жарқырарына сенім мол. Өйткені, қазақ жерінде Алаш арыстарының өсиетіне адал, өнегесіне бас иген ұлтжанды, елжанды азаматтар қаулап өсіп келеді. Олар, сөз жоқ, ары таза, болмысы бөлек азамат, арыстардың, асылдардың сынығы Қуаныш Айтаханов сынды толағай тұлғаға, шынайы қайраткерге қарап ой түзейді, бой түзейді. Өмір асуында ол таңдаған адалдық жолы ешкімді де адастырмасы анық. АСТАНА.

«Ќазаќстандыќ банктердіѕ барлыєында ўлттыќ жəне шетелдік валюта ќоры жеткілікті» (Соңы. Басы 1-бетте).

Осы оқиғаға байланысты Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі аталмыш мағлұматтың негізсіз екендігін жəне бұл еліміздегі банк тік жүйені шайқалтуға бағытталған əрекет екендігін мə лімдейді», – деді Қайрат Не матұлы. Естеріңізге сала кетсек, 18 ақпан күні əуелі ғаламтор беттерінде, сосын жеке адамдардың ұялы телефондарында пайда болған «шұғыл ақпарат» көптеген салымшылар мен қолда бар ақшасын шетел валютасына ауыстырғысы келетін азаматтардың арасында əжептəуір дүрбелең туғызды. Еліміздің ірі қалалары

мен облыс орталықтарында орналасқан банк ғимараттары келушіге лық толып, валюта айырбас тау бекеттері бір күндік қаржы операциясын бірер сағаттың ішінде атқарып тастады. Нəтижесінде, Ұлттық банк төрағасы ел алдына шығып бұл дүрбелеңнің қолдан жасалған арандату ниеті екендігін, ұйымдастырушылармен құқық қорғау қыз меті айналысатындығын айтқан. «Біздің қазақстандық банктердің барлығында ұлттық жəне шетелдік валюта қоры жеткілікті. Қандай жағдай болмасын, Ұлттық банк елдегі өзге банктердің барлығына қол ұшын беруге мүдделі əрі дайын, дей келіп, Қайрат Келімбетов арандату əрекетін

ұйымдастырған адамдарды табу жəне заң талабына сай шара қолдану үшін Қазақстанның Бас прокуратурасына өтініш тү сіргендіктерін, отандық салымшылардың жекелеген банктерде сақтаған қаражаты ұлттық жəне шетелдік валюта түрінде де заңға сəйкес қамсыз дандырылатынына мемлекет кепіл екендігін, сондайақ, БАҚ қызметі елдегі тұрақтылықты сақтау мақса тын да алыпқашпа негізсіз ақ па раттарды анықтап барып халыққа таратуын сұранды. Баспасөз мəслихатынан кейін бас банкир журналистердің қойған бірқатар сұрақтарына жауап берді. АЛМАТЫ.

«Жалєан аќпараттарєа тыйым салынады» (Соңы. Басы 1-бетте).

Аталған банктердің банкрот алдындағы жағдайы туралы жалған ақпараттың ешбір негізі болмағандығы жəне болуы мүмкін еместігі анықталды. Сəйкесінше, таратылып жатқан мəліметтер көрінеу жалған болған жəне банктік саладағы ахуалды тұрақсыздандыруға бағытталған. Қазіргі уақытта құқық қорғау органдары тиісті арыздардың

негізінде банктердің қаржылық ахуалы жөніндегі жалған ақпаратқа қатысы бар барлық тұлғаларды анықтау жөніндегі жеделіздестіру шараларын кешенді түрде жүргізуде. Бірқатар тұлғалар анықталды жəне оларға қатысты қажетті тексеру шаралары жүргізілуде. Талап арыздар берілді. Қазір қылмыстық іс қозғау жөніндегі мəселе шешілуде. Бас прокуратура жалған хабарламаларды таратуға

кі нəлі тұлғалардың барлығы қылмыстық қудаланумен қоса, материалдық жəне заң мен белгіленген өзге де жауапкершіліктерге тартылатындығын жауапкершілікпен мəлімдейді. БАҚ өкілдерінен қаралып жатқан оқиғаларды жария ету кезінде тек тексерілген фактілерге сүйенуге жəне шындыққа сəйкес келмейтін ақпараттың жариялануына жол бермеуді сұраймыз, дейді Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы.

«Банк жўмысында тўраќтылыќ бар» (Соңы. Басы 1-бетте).

Ал соңғы уақытта қол жеткен қаржы тұрақтылығындағы жетістіктеріміз сабырлы жəне сенімді болуымызға жақсы негіз бола алады. Осы жақында ғана банк өткен жылдың қорытындыларын шығарды. 2013 жылғы аудиттелмеген қаржы есебіне сəйкес 1,782 млрд. теңге көлемінде таза пайда көрсетілді. Бұл біздің дұрыс жолда екенімізді айғақтайтын аса маңызды оқиға. Соңғы рет банк алты жыл бұрын – 2007 жылы пайдамен шыққан болатын. Өткен жылы банк менеджменті мерзімі өткен қарыздарға жəне комиссиялық шығындарды қысқартуға байланысты жұмыстарға ерекше көңіл бөлді. Осы бағыттардағы қызмет бірқатар басқа жайттармен қосыла келгенде банктің таза пайдаға шығуына септігін тигізді. Өткен жылдың 12 айында біздің банк өзінің ақшалай активтерін 51 пайызға жəне олардың эквиваленттерін 199,982 млрд. теңгеге өсірді. Келесі жетістігіміз біздің клиенттер салымдарының өсуі болып отыр. Мысалы, өткен жылы «АТФБанк» АҚ-тағы депозиттер көлемі 17 пайызға ұлғайды.

Мұның өзі халықтың бізге деген сенімі өсіп отырғандығын тікелей куəландырады. Сонымен қатар, барлық депозиттердің сақталымдылығына «Қа зақстанның депозиттерді кепілдендіру қоры» кепілдік берген. Өткен жылы банкте 35 мыңнан астам жаңа депозиттер ашылды. 2013 жылдың өн бойында «АТФБанк» АҚ «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының мемлекеттік бағдарламаларына қатысу арқылы шағын жəне орта бизнес субъектілерін қолдауға ерекше көңіл бөлді. Өткен жылы Қор бағдарламалары шеңберінде (Бизнес-2020 Жол картасынан тыс) берілген несиелердің 17,75 пайызы біздің банк үлесіне тиді. Нақ осы көрсеткіш бойынша екінші деңгейдегі қазақстандық банктер арасында бірінші орын алдық. Банк 526 қарыз алу шыға 12,902 млрд. теңге сома сында 1095 несие берді. Осының арқасында 341 жұмыс орны ашылды. Осындай ауыз толтырып айтар жағдайлар тындырылған жұмыс ауқымын əділ бағалауға мүмкіндік береді жəне «АТФБанк» АҚ сенімді қаржы институты екендігін тағы бір рет айғақтайды.

Биылғы жоспарлармен бөлісе отырсақ, алдымызға неғұрлым жоғары мақсаттар қойып отырғанымызды атап айтпақпын. Біздің даму стратегиямыз таяудағы келешекте болатын біртұтас кешенді өзгерістерді қамтиды, соның ішінде жаңа кеңсежайлар ашылмақ. Осы ретте қызметіміздің жоғары сапасы жəне клиенттердің көңілінен шығуға деген ұмтылысымыз өзгеріссіз қала бермек. «АТФБанк» АҚ өз клиенттеріне міндетті түрде жаңа өнімдер мен қызметтер ұсынатын болады. Солардың бірі жетілдірілген ATF24 интернет-банкингі болмақ. Сонымен бірге, өткен жылғы барлық бастамалар жалғасын табады. Біз банктің тұрақты өсімін қамтамасыз ететін жаңа мақсаттарды алға қоямыз. Ол мақсаттар міндетті түрде жүзеге асады. Бұл үшін бізде барлық қажетті ресурстар, ең бастысы, тамаша кəсібилер команда сы жəне клиенттеріміз бен əріптестеріміздің бізге деген сенімі бар. Жазып алған Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан». АЛМАТЫ.

«Баєам ґзгерсе де ўлттыќ валюта ел экономикасына ќызмет ете береді» (Соңы. Басы 1-бетте).

Нақты айта кетер болсақ, «Банк ЦентрКредиттің» былтырғы таза пайыздық пайдасы 3 есеге өсіп, жыл басында 1,4 пайыз болса, бұл көрсеткіш жыл соңында 4,3 пайызға артып отыр. Бұл активтік кіріс көлемінің артуы жəне міндеттеме бағасын төмендетудің нəтижесі. Активтердің кірісі 6,8 пайыздан 9 пайызға өссе, ал міндеттемелер 5,8-ден 5,2 пайызға төмендетіліп отыр. Осының нəтижесінде 2013 жылы несиелік портфель көлемі 32 миллиард теңгеге артып, жеке салымшылардың депозиттері 29 миллиард теңгеге өсті. Банк өз міндетіндегі жалпы сомасы 19 миллиард болатын 3 бірдей сыртқы қарызын уақытынан бұрын жауып, сыртқы қарыз үлесін 3 пайызға төмендетіп отыр. Міне, мұндай банкте

банкроттық əрекет қайдан болады?! Тағы бір маңызды ақпаратты айта кетейін. Біздің банктің акционерлері қатарында оңтүстіккореялық Кукмин Банк пен Халықаралық қаржы корпорациясы секілді ірі акционерлер бар. Бір ғана кореялық банктің актив қоры 250 миллиард АҚШ долларымен бағаланып отырғанын ескерсек, «Банк ЦентрКредит» еліміздегі өміршең қаржы инсти туттарының бірі болып қала береді деген сеніміміз ұлғая түседі. Алғаш арандатушы ақпарат туралы естігенде əуелі ренжіп, сосын таң қалдым. Өйткені, өзің басқарып отырған қаржы мекемесі туралы сарапшылардың пікірінің өзі кейде бүйіріңе батып тұрады. Ал, ғаламтор мен ұялы қызметті пайдаланып, жемісті жұмыс істеп тұрған

б анк туралы жаман хабар таратушыларға не деуге болады? Таңғалғаным, мұндай қадамды жасау үшін жан-жақты ойлап, белгілі бір мүдденің аясында қимылдайтыны белгілі, ал бұл кімге керек болды екен? «Қазақ елінің банктік жүйесін кімдер шайқалтқысы келеді?» деген сауал көңілімді даң етті. Əрине, банктегі жұмыс мəнеріне артық жүктемелер көбейе бастаған соң, тиісті жерлерге ресми түрде хат жолдап, банк басшысы ретінде мəселенің қолдан жасалып отырғанын, ел ішіне таралған ақпараттың негізсіз екенін мəлімдеуге мəжбүр болдым. Жазып алған Қанат ЕСКЕНДІР, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.


www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

7

 Аудан ахуалы Ақмола облысының Целиноград, Аршалы, Шортанды аудандарына қарасты елді мекендердің біразы елордамыз – Астана қаласын айнала орналасқандығы белгілі. Осы себепке байланысты аталмыш аудандар шаруашылықтарының еліміздің бас қаласын сапалы азық-түлікпен қамтамасыз етудегі алар орны ерекше. Оның үстіне Астана іргесіндегі ауданға қойылар бұдан басқа талаптар да аз емес. Соның бастысы – бас қаланы айнала орналасқан ауыл-селолар көркінің елорданың ерекше келбетіне сай келуі. Əрине, бұл мəселе жайында түрлі деңгейдегі жиындарда талай əңгіме де қозғалды, шешімдер қабылданып, межелер де белгіленді. Өкінішке қарай, солардың басым көпшілігінің сөз күйінде қалып келе жатқандығы да жасырын емес. Енді, міне, Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасына орай Үкімет қаулысымен арнайы бағдарлама қабылданып, атқарылуға тиіс істердің ауқымы белгіленді. Бағдарламаны жүзеге асыру үшін қыруар қаржы бөлінуде. Осыған орай, облысымыздың Целиноград ауданындағы ахуал қандай, не тындырылды, енді не істелмек деген сұрақтарға жауап іздеп, осы аудан жағдайын біраз зерттеп көрдік. Ең алдымен Целиноград ауданының əкімі Бақберген МƏУЛЕНОВКЕ жолығып, əкімді əңгімеге тартып та байқадық. Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Əңгіме барысында білгеніміздей, Бақберген Бөлдешұлының Целиноград ауданына əкім болып тағайындалғанына онша көп уақыт өте қоймаған екен. Дегенмен, жұмыс істей білетін басшы адамға əр күннің өзі алтын емес пе. Сол секілді əкім де келгенім кеше ғана демей, тындырылған біраз шаруа жайынан хабардар етіп өтті. Аудан ерекшеліктеріне сəйкес жүктелетін маңызды міндеттер жайын да жақсы түсініп қабылдап, жауапкершілікті мойынына алып отырғандығын сезіндік. – Облыс əкімі Қосман Айтмұхаметовтің Елбасы тапсырмаларын орындау бағытында қолға алып жатқан игілікті істерінің үлкен бір саласы біздің ауданнан көрінуде. Көп мəселе оңтайлы шешіліп жатыр. Соның өзінде де ауданда шешімін күткен мəселе өте көп. Əрине, қай ауданда болсын, проблемалар жетіп артылатын шығар. Ал, өзіңіз білесіз, біздің ауданның қиындығы да, қызығы да өзгелерден сəл басқаша. Астанаға үш бағытта келетін күре жолдар біздің ауданға қарасты ауылдарды басып өтеді. Енді осыған елорданы сағалап келген азаматтардың Астанаға жақын жерлерде жаппай үй сала бастағандығын қоссақ, ол құрылыстардың заман талаптарына сай болу қажеттілігі де біраз қиындықтар туғызып тұр. Алайда, жауапкершіліктің ерекше екендігінің өзі тың жігер береді. Сондықтан барлық мүмкіндігіміздің шегінде жұмыс істеуге бел байлап кірістік, – деген əкім біраз жайдан хабардар етіп тастады. Сонымен, өткен 2012 жылғы қараша айының 30-ында Үкімет қаулысымен Астана маңындағы елді мекендерді абаттандыру, оларды елорда келбетіне сай дең гейге көтеру туралы арнайы бағдарлама қабылданғандығы белгілі. Бағдарламаны жүзеге асыруға барлығы 37,7 миллиард теңге қаржы бөлініпті. Ендігі мəселе – бағдарламада межеленген жұмыстарды рет-ретімен жүзеге асыру. Бұл орайда, əсіресе, Елбасы тапсырмасына сəйкес əлеуметтік мəселелерге баса назар аудару қажет екендігі түсінікті. – Бағдарламаға сəйкес өткен жылы да біраз іс тындырылған сияқты. Нақтырақ айтсам, Талапкер, Қоянды, Қараөткел жəне Қосшы ауылдарында бүгінгі заман талаптарына сай мектеп салынды. Сондай-ақ, сол Қоянды, Талапкер, Қосшы ауылдары мен №96 разъезде балалар бақшасы пайдалануға берілгендігін айта кетуім керек. Енді осыған «Ақбұлақ» бағдарламасы аясында Қабанбай, Максимовка ауылдарында сапалы ауызсу мəселесі шешілгендігін қоссақ, өзіңіз айтқандай, біраз істің басы қайырыла бастады деуге болатын шығар. Айтпақшы, біраз əңгімеге арқау болған Қоянды, Талапкер ауылдарында электр желісін толық жүргізуге тиісінше 5 миллиард 200 миллион теңге қаржы бөлінетін болды, – деген əкім бағдарламаның орындалу барысынан егжей-тегжейлі хабар бере кетті.

Жер тїгендеу ќалай жїзеге асуда?

Біздің Целиноград ауданы туралы қалам тербеудегі бір мақсатымыз жер түгендеу мəселесіне қатысты болатын. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында ауылдағы халық қалаларға қарай қопарыла көшкен тұста Астана, Алматы секілді ірі қалалардың маңайындағы бос жатқан жерлер жергілікті шенеуніктердің араласуымен пышақ үстінен бөліске түсіп, енді бір жағдайда ауылдан қалаға келгендер рұқсатсыз үй салып, осы мəселенің барынша ушыққандығы белгілі. Қазір осындай ретсіз салынған үйлер қалалар көркін кетіруге себепші басты факторлардың біріне айналуда. Соған сəйкес, Елбасы тапсырмасымен бұл мəселенің де көбесі сөгіліп, жағдай аздап та болса реттелген секілді. Дегенмен, Астана секілді айшықты қала маңында осы мəселе қалай шешілуде? Əрине, бізді бұл ретте толғандыратыны Қоянды секілді ауылдардан ешқандай рұқсат құжатынсыз үй тұрғызып алып, енді іс барысын заң жолымен реттеу қозғалған кезде қайда барарларын білмей, басы қатып отырған адамдар жайы. Əкімнен осы жұмыстың да ретін сұрай кеттік. – Расында да, бұл мəселе біздің де қабырғамызға бататыны анық. Бірақ солай екен деп Астана секілді əсем қаланың айналасын былғап отыра беруге тағы да

болмайтындығы анық. Сондықтан мен ауданға əкім болып келген соң, өз қызметімді осы мəселеден бастадым десем де болады. Қоянды ауылындағы халықпен кездесуіміз «сіз-біз» деген сыпайы сөзбен емес, ашынған жұрттың айқайымен басталып кетті. Қордаланып қалған көп мəселелер айтылды. Кездесуге жиналған тұрғындар сапалы ауызсудың тапшылығын, көшелердің «толарсақтан саз кешетіндей» балшыққа батып жатқандығын, мектеп пен балабақшаның жоқтығын айтты. Бүгінде бұл проблемалардың басым көпшілігі шешімін тапты. Астана

қайтарылды. Жалпы аудан бойынша жеке тұрғын үй құрылысы үшін пайдаланылмай жатқан барлығы 2915 жер телімі анықталған. Бұл дегеніңіз үлкен бір елді мекеннің аумағына лайықты жер ғой. Енді осы жерлердің барлығы заң арқылы ретке келтіріліп, мемлекет меншігіне қайтарылатын болады. Бұл мəселені Елбасының тікелей тапсырмасы ретінде қабылдаған облыс, аудан басшылығы осы іспен түбегейлі айналысуда. Иə, жердің жыры қиын-ақ. Бірақ, осы қиындықты адамдардың өздері туындатып отырғандығы жасы-

АСТАНАНЫЅ ЌАЌПАСЫ Бас ќалаєа кірер жол тораптарында орналасќан Целиноград ауданы ќарќынды дамытылуда

ашылды. Мұнда 1,8 мың шағын жəне орта кəсіпкерлік субъектісі жұмыс істейді. Олар 4,5 мың адамды жұмыспен қамтып отыр. Бұл – ауданда тұратын еңбекке жарамды халықтың 12 пайызы деген сөз. Егер аудан халқының 80 пайызы Астана қаласында жұмыс істейтіндігін ескеретін болсақ, бұл жаман көрсеткіш емес. Осы ретте «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының аясында өткен жылы ғана құны 4 миллиард 631,2 миллион теңге тұратын 4 жобаның мақұлданғанын айтуға болады. Олар құс фабрикаларын салу мен қайта жаңғырту, арнаулы техникалар сатып алу, аудандағы демалыс аумағында жылу желілерін салу жұмыстарына бағытталған жобалар.

Экономика ґрге басса, тўрмыс жаќсарады

– Павлодар тас жолынан Қоянды ауылына дейінгі 3,6 шақырым жол жөнге келтірілсе, 41 миллион теңгеге 11 шақырым ауылдың ішкі жолдары жөнделді. Мектеп пен балабақша іске қосылды. Енді сіз қозғап отырған мəселеге келсек, бір Қоянды ауылында ғана 167 жер телімін азаматтар заңсыз иемденіп, үй салып алған екен. Алғашында шетелден келген бауырларымыздың бірқатары осы ауылдың маңынан үй сала бастаған. Кейіннен оларды көріп, «бұл не деген батпан құйрық, айдалада жатқан құйрық» дегендей, əркім өз білгенімен үй тұрғыза бастаған. Өз мүддесіне келгенде əркімнің бір уəж айта алатындығы белгілі ғой. «Қазақтың кең сахарасынан ұлтарақтай жер бұйырмай ма?» деген пікірлер айтылады. Мəселе бұл жерде ұлтарақтай жерде емес қой. Мəселе сол үйдің ешкімнің келісімінсіз, рұқсатсыз салынғандығында. Оның үстіне салынған үйдің өзі ешбір сын көтермейтін жағдайда əрі Астананың əрін кетіріп тұрса, бұған не дейсіз? Сонымен, мəселені реттеу үшін жұмысқа кірісіп кеттік. Ақ-қараны анықтайтын арнайы комиссия да құрылды. Сөйтіп, жоғарыда айтылған 167 жер телімінің 78-і мемлекет қорына берілетін болады. Заңсыз салынып қойылған 15 үй бұзылатын болады. Басқа да заңға қайшы үй салып алғандардың істері сотқа жіберілді. Сот шешіміне сəйкес шара қолданылатын болады, – деді əкім. Бұл жерде ескерілетін бір мəселе, аудан басшылығы «обал мен сауапты» да ұмытып отырмаған секілді. Рұқсатсыз алған жерлері қайтарылған кейбір азаматтарға басқа маңнан жер телімдерін беру мəселесі қарастырылу үстінде. Кейбір жағдайда бұған облыс əкімдігі де араласуға тиісті секілді. Өйткені, азаматтардың қайсы біріне аудан аумағынан тысқары жерлерден де жер телімдері ұсынылуы мүмкін. Қалай алып қарағанда да, тұрғын үйге қатысты жер түгендеу мəселесі тек заң аясында ғана шешіл мек. Басқадай жол да жоқ. Сонымен қатар, ауданда ауыл шаруашылығы жерлерін түгендеу ісі де жүргізілді. Соның нəтижесінде пайдаланылмай жатқан жəне заңсыз пайдаланылып отырған 58,6 мың гектар алқап мемлекет меншігіне

рын емес. Мəселен, Қояндыдағы оралман бауырларымыздың біразы Қазақстанға көшіп келгенде квота алған екен. Тексере келгенде олардың бірқатары Алматы, Солтүстік Қазақстан жəне басқа облыстарға да орналасуы керек екендігі анықталған. Соған сəйкес оларға сол облыстардан үй салуға қаржылай көмек те бөлініпті. Əрине, атажұртқа келдік деп жақсы өмірге ұмтылған оларды да сөге жамандау қиын. Сөйтіп, рұқсатсыз үй салу ісі басталып кеткен. Осы ретте Астана маңынан тұрғын үй салу үшін жер бөлуге мораторий жарияланғаны да белгілі. Бірақ, əкім бұл істің бизнеспен айналысып, аудан аумағынан өндіріс орындарын ашамын деушілер үшін қатысы жоқтығын қадап тұрып айтты. Иə, ауданды көркейтуге үлес қосамын деушілерге қашанда болсын жол ашық.

Инвестиция – игілік бастауы

Қазіргі күні ауданда оның аумағынан кəсіпорындар ашып, тірлік көшін түзету үшін инвестиция тарту ісі қарқынды түрде жүргізілуде. Жалпы, əлемдік тəжірибеге көз салатын болсақ, ірілі-ұсақты кəсіпорындардың барлығы қаланың ішіне емес, сыртына орналастырылатыны белгілі. Целиноград ауданын осы тұрғыдан алғанда үлкен

мүмкіндіктердің мекені ретінде қарастыруға болады. Ауданда жүргізілген зерттеулердің нəтижесінде бұл өңір халқының 80 пайызы өздері тұратын мекенде емес, Астана қаласында жұмыс істейтіндігі анықталған. Демек, олар салықты да Астанаға төлейді. Ал егер аудан аумағының өзінен кəсіпорындар ашылып, əлеуметтікэкономикалық инфрақұрылымдар дамытылатын болса, халықтың Астанаға сабылып несі бар? Аудан басшылығы осы жағдайды ескере отырып, инвестиция тарту арқылы жаңа кəсіпорындар ашу ісіне мəн беруде. Нəтиже де жоқ емес. Мəселен, аудан аумағындағы Максимовка ауылынан аяқ киім фабрикасының филиалы ашылуда. Мұнда 200 адамға лайықты жұмыс орны бар. Сонымен қатар, Ақмола ауылынан газ-бетон бұйымдарын шығаратын зауыт ашылмақшы. Мұнда кем дегенде 60 адам жұмыс істейтін болады. Қосшы ауылында Беларусь Республикасымен бірлескен кəсіпорын – ет комбинатын салу жобасы да қолға алынды. Ақмол ауылында құс фабрикалары жұмыс істеуде. Бұларда жылына 55 миллион дана жұмыртқа өндіріліп, негізінен Астана халқын осы өніммен қамтамасыз ету ісі жолға қойылып отыр. Мұндағы фабрикалар бройлер өндіру ісін де қолға алды. Қазіргі күні осы мақсатта Голландиядан заманауи қондырғылар мен құрал-жабдықтар

жеткізілуде. Көп өтпей бройлер тауығының дəмді еті Астанадағы дүкен сөрелерінен орын алатын болады. Жалпылай айтатын болсақ, өткен жылы аудан экономикасына 16,7 миллиард теңгенің инвестициялық қаржылары тартылған. Осының нəтижесінде жаңа өндіріс орындарының іске қосылуымен қатар, 65,5 мың шаршы метрлік жеке тұрғын үйлер пайдалануға беріліп отыр. Ауданда инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымдар салынып, су, кəріз жүйелері, электр желілері тартылуда.

Кəсіпкерлікке – кеѕ ґріс

Астана іргесіндегі аудан тіршілігі жыл өткен сайын дамып келеді деп айтуға əбден болады. Қанатын кеңге жая түскен Астана өз даму екпініне ауданды да қоса ілестіріп əкеткендей. Мəселен, өткен жылы ғана мұнда 7 миллиард 274 миллион теңгенің өнеркəсіп өнімдері өндірілген екен. Мұндағы жылдық даму деңгейі 5,7 пайызды құрады. Өнеркəсіптің жандануына жаңа кəсіпорындардың ашылуы да ықпал етіп отырғандығын

айта кеткен жөн. Мəселен, аудан аумағында жаңа кірпіш зауыты іске қосылды. Ол жылына 17 миллион дана кірпіш шығаратын болады. Сонымен қатар, мұнда 50 жұмыс орны ашылып отыр. Родина ауылынан салынған желэнергетикалық қондырғы да өзіндік қызықты жобалардың бірі. Бұл жоба өткен жылдың 21 желтоқсанында іске қосылғандықтан, нəтижесін би ыл дан бастап бере бастайтын болады. Сонымен қоса, Ақмол ауылынан трансформаторлар шығаратын зауыт құрылысы басталғандығын айта кетсек артық болмас. Аудан экономикасындағы ауыл шаруашылығының үлесі айтарлықтай. Ауданда өндірілетін өнімдердің 54,8 пайызы осы саланың үлесінде. Былтырғы жылы бұл сала бойынша 15,2 миллиард теңгенің өнімі өндіріліп, саланың даму деңгейі 2012 жылмен салыстырғанда 41,4 пайызға асып түсті. Ірі қара мал саны жыл ішінде 3,1 пайызға өссе, соның ішінде аналық малдың өсімі 14,8 пайызға дейін жетті. Нəтижесінде сүт өндіру көлемі 13,2 пайызға, ет өндіру 4,1 пайызға, жұмыртқа өндіру 4,3 пайызға артты. Аудандағы Красноярка ауылынан 800 басқа арналған тауарлы-сүт фермасы іске қосылды. Еліміздегі ет экспортын дамыту мақсатындағы жұмыстар бұл ауданда да жүзеге асу үстінде. Қоянды ауылынан құны 600 миллион теңге тұратын мал бордақылау кешені салынады. Бұл кешен мал қабылдап, оларды семірту жұмыстарын бастамақ. 2016 жылдан бастап нақты жұмысқа кірісетін инвестициялық жобадан үлкен үміт күтілуде. Ауданда өткен жылы 230 мың гектар алқапқа астық тұқымдары сіңіріліп, одан 315 мың тонна өнім жиналған екен. Бұл өнім аудан тұрғындарын сапалы нан өнімдерімен қамтуға артығымен жетеді. Артылғаны экспортқа қарай бағытталады. Ауданда кəсіпкерлікке кең өріс

Біздің елімізде жүзеге асу үстіндегі экономикалық жобалардың барлығы халықтың əлауқатын арттырып, тұрмысын жақсартуға, адам өмірінің сапасын көтеруге бағытталып отырғандығы белгілі. Ішкі осы мақсаттың жүзеге асуын Целиноград ауданынан да байқаймыз. Аудан Астана қаласының іргесінде орналасқандықтан, мұнда көшіп келушілер қарасы да мол. Оның үстіне Астана, Алматы секілді ірі қалаларды агломерациялау, яғни осы қалалардың айналасын көркейтіп, ондағы халықтың тұрмысын түзеу мəселесінің төтенше қолға алынып отырғандығы белгілі. Осының əдемі бір көрінісін Целиноград ауданынан да байқауға болады. Мəселен, 2011-2014 жылдарға арналған Астана қаласының маңайындағы елді мекендерді дамытудың кешенді жоспары жасалып, оны жүзеге асыру ісінің қолға алынуына сəйкес, осы аудан аумағындағы Қараөткел жəне Қосшы ауылдарынан 1200 орындық екі мектеп, Талапкер, Қосшы, Қоянды, 96 разъезд ауылдарынан 980 орындық 4 мектеп салынып пайдалануға берілсе, Тайтөбе, Қызылжар, 96 разъезд ауылдарында 300 орындық 3 мектептің құрылысы қолға алынды. Қосшы ауылын Астана қаласының серіктесі ретінде дамыту аясында осы ауылдың өзінде ғана 2,9 миллиард теңгенің инженерліккоммуникациялық инфрақұрылым салу жұмыстары жүргізілді. Халықты сапалы ауызсумен қамту ісінде де атқарылған шаралар бар. Мəселен, 2013 жылы сумен қамту бағытындағы 4 нысанды қайта жаңғырту мен 5 нысанның құрылыс-сметалық құжаттарын əзірлеуге 1,7 миллиард теңге қаржы бөлінді. Максимовка, Қабанбай батыр ауылдарына баратын сумен қамту желілері қайта жаңғыртылды. Басқа да ауылдарда осыған сəйкес жұмыстар жүргізілді. Аудан ауылдарын талапқа сай дамыту үшін қазіргі күндері елді мекендердің бас жоспарларын əзірлеу жұмыстары қызу жүргізілуде. Жуықта ғана Қараөткел, Қоянды, Қаражар, Ақмол секілді 8 ауылдың бас жоспарлары əзірленіп бекітілсе, енді Воздвиженка, Семеновка, Новоишимка, Приречное, Төңкеріс, Фарфоровое, Жаңа Жайнақ, Р.Қошқарбаев ауылдарының бас жоспарларын əзірлеу ісі қолға алынып, бұған 32 миллион теңгенің қаржысы бөлінді. Міне, осындай істердің барлығы аудандағы халықтың тұрмысжағдайын одан əрі жақсарта түсумен қатар, көркіне əлем халықтары сүйсіне қарай бастаған Астана қаласының маңайын абаттандыру ісіне де ерекше үлес ретінде қосылатыны түсінікті. Мұндай жұмыстар алдағы уақытта да жалғаса беретіндігі анық. Ақмола облысы, Целиноград ауданы. ––––––––––––––––– Суреттерді түсірген: Владимир БАХМУТСКИЙ.


8

www.egemen.kz

Атқан оқтай, шапқан аттай зымырап бара жатқан ұшқыр уақыт. Сочиде айдау жолға ат қосқан аламанның басталғаны күні кеше сияқты еді, міне, енді оның көмбесінің көкжиегі көрінетін кезең де иектің астына келіп қалыпты. Мұнда кешегі күнді шығарып тастағанда, алда бар-жоғы үш жарыс күні ғана тұрыпты. Бұлай болатыны, 20 ақпанда Олимпия ойындары бір күндік тыныс алады да, спортшылар одан əрі 21-і мен 23-і аралығында ғана жарыс жолдарына шығады. Сондықтан медальдар жиынтығын пышақ үстінен бөліске салатын осы сынақтар барлық мəселенің түйінін шешіп те береді. Бұл көмбенің тік тартатын ақырғы дүрбі жолы көбеге кезек көшіргенін көрсетеді. Былайша айтқанда,

20 ақпан 2014 жыл

Ойындардың керуені күнге қарай біржола бет түзеді. Осы аралықта топ басындағы бірінің басқан ізін бірі сыпырып келе жатқан шоқшадай шоғырдың шарбағындағы тартыс қыза түсті. Сол себепті біз есебін жазып отырған 18 ақпанның түніне қарай нəтижелері түгел белгілі болған 7 сайыстың қорытындысына сай командалық бəсеке кестесіне тағы да толайым түзетулер енді. Əзірге 8 алтын медалінің күшімен тек немістер ғана топ басындағы бірінші тұрағынан мызғымай тұр. Ал одан кейінгі жеті орын түгелге жуық топалаң тигендей төрт аунап түсті. Соның нəтижесінде алтын жүлделер санын 7-ге жеткізген норвегтер енді алмандардың арқа тұсына келіп қалды. Бұдан əрі Голландия, АҚШ, Ресей, Швейцария, Беларусь жəне Канада іркес-тіркес болып келеді. Түптің түбінде топтың ең басындағы үштіктің осылардың ортасымен үйірлесетіні қазір еш күмəн тудырмаса керек.

Керуен кїнге бет алды Серік ПІРНАЗАР,

Голландтыќтар тўєырды таєы тїгел алды

Атаќты скрипкашы ат ќосќан жарыс

Ал сейсенбідегі жарыстардың шымылдығын түс əлетіне таман əйелдердің тау шаңғысы т��ріп берді. Қабырғадан қан ақтырып, толарсақтан мұз қатырған жойқын жорықтың соңында осы Ойындарда бұған дейін бір алтын медаль алып үлгерген словен қызы Тина Мазенің тағы да айдыны асып түскені аян болды. Қоссайыстың қорытындысында 2 минут 36,87 секунд уақытта мəреге жеткен бойжеткен осы арқылы тəуелсіз Словенияның Қысқы Олимпиада тарихындағы екінші алтын медалінің қоржынға түскенін паш етті. Оның біріншісін де бұдан тура бір апта бұрын таудан жылдам төмен түсу жаттығуында осы Тинаның өзі алып берген еді. Сайыстың гигант-слалом деген түрі бойынша қыздардың «мұз үстіне от жаққан, бұзбай бұлан пісірген» осынау қызыл табан, көк танау текетіресінде көп жұрттың күні бұрын үкі тағып қойған жүректі жүйрігі австриялық Анна Феннингерге екінші орын бұйырды. Үшінші тұғырға неміс қызы Виктория Ребенбург қадам басты. Біздің əйелдер тау шаңғысына əдейілеп тоқтап отыруымыздың тағы бір сыры, оған британиялық белгілі скрипкашы Ванесса Мэйдің Таиландтың атынан қатысқанына байланысты болып отыр. Ол бұдан бірнеше жыл бұрын өзінің алдына қалайда Сочидегі Олимпиадаға қатысу мақсатын қойған екен. Ал спорттың қай

Барлаушы Өткен күнде белгі жоқ десек те, өмір өткен күндермен қатар, есте қалған кезеңдерден құралады. Адамның есте қалған кезеңдері – айналасына тигізген шапағаты, өзгеге жасаған жақсылығы, ел үшін, Отан үшін сіңірген еңбегі арқасында ұмытылмайтын ардақты істері. Сол жарқын істері оның айналасында, қасында болғандардың, кейінгі ұрпақтың есінде сақталса, ол адамның өмір сүргені де тарихта қалады. Ал елімізде Отан үшін от кешіп, халқына адал қызмет етіп жатқан адамдар баршылық. Міне, солардың қатарындағы бірі де бірегейі бұрынғы Кеңес өкіметіндегі МҚК-нің, Ұлы Отан соғысының жəне өз еліміздің Сыртқы барлау қызметінің ардагері, Сталинград шайқасына қатысқан – Шаймардан Бастимиев. Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

«Егемен Қазақстан» – Сочиден.

Тағы да Голландия конькишілерінің асықтары алшысынан тұрды. Бұл жолы олардың 10 000 метрге жүгірген атан жілік, арқар мүйіз жігіттері үш жүлдені өзара бөлісіп алып, былайғы жұртқа татым да татырмады. Біз мұның осылай болуға тиіс екенін алдын ала түйсініп едік. Бұған ешқандай əулиелік-əнбиелік əрекет əсер еткен жоқ, тек Сочидегі бірінші олимпиялық рекордты жасап, чемпион атанған «Таңғажайып Свеннің», яғни Свен Крамердің содан бір күн бұрын бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерімен өткізген баспасөз мəслихатына кездейсоқ кіріп қалып, оның берген мəлімдемесінен бұл жерде «шаянның қайда қыстайтынын» ептеп аңғарып қалғанбыз. Сол сұхбатында Свен Ванкуверде «он мыңдықта» кетіп қалған есесін тап осы жолы қайтаратынын айтып, қасам ішкен. Жəне ол стартта өзімен өзі бəсекеге түсетінін, егер таласқа қосылатындар табылса, олардың өз отандастары Йоррит Бергсма мен Боб де Йонг қана бола алатындарын ашып айтқан. Бұған қоса, стайерлік қашықтықтың тағы бір топ тарландары жарысқа қатыспайтындарын жеткізіп, күні бұрын күрделі көмбенің тағы бір күрмеуін кемітіп берген. Бас тартқандар тобында Ванкувердің қола жүлдегері ресейлік Иван Скобрев, норвегтер Ховард Бёкко мен Сверре Лунде Педерсен қара көрсетті. Осылардың да бір дəбі болған шығар, толғамалы ақ балтаны қолға ұстаған толымды ердің сол дегені деген екен. Айнып кеткені тек өзінің екінші тұғырға түсіп қалғаны болды. Ал жеңіске 12 минут 44,45 секунд нəтижесімен олимпиялық рекорд жасаған Йоррит Бергсма жетті. Осылайша Олимпиаданың осы кезге дейін тіркелген бес рекорды түгел конькишілердің алқалауымен өмірге келді. Олардың үшеуін Голландияның жібек баулы қырандары өз есептеріне жазды. «Алқызыл қызғалдақтар» елінің атлеттері түндігін түріп жатқан бұл оңаша отаудың маңына қосын тіккендердің қатарынан біздің Дмитрий Бабенко да табылды. Ол көмбе сызығын 12-ші нəтижемен қиып өтіп, таңдаулылар топтамасына таласа-тармаса кіріп кетті. Сөйтіп, бұл кезге дейін 5000 метрге жүгіруде 15-орын алып, 1500 метрлік қашықтықта 30-сатыға қоныс тепкен біздің спортшы, салыстырмалы түрде алғанда, өзінің көптеген отандастарынан жоғары көрсеткіш көрсетті. Шынына келгенде, бұл күні қазақстандық спортшылар арасында одан басқа жарысқа қатысқан ешкім болған жоқ.

 Зерде

түрі бойынша жарыс жолына шығуы керектігі жайы алдынан шыққанда, бірден тау шаңғысына таңдау жасапты. Бұған өзінің қарлы жолдың көлік құралымен төрт жасынан достасып келе жатқаны себеп болған. Содан бері спорттың өзі түрімен тұрақты айналысып жүрген. Əлбетте, əуесқойлық тұрғыда. Сосын сол олқылықтардың орнын толтыру үшін саусақтары сазды аспаптың сағағынан босаған кездерінде Швейцарияның шыңылтыр аязды шыңдарына тартып кетіп, бірнеше жыл бойына ұдайы жаттығып келген. Əбден дайын болған кезінде, өзі Сингапурде туып-өскеніне қарамастан, əкесінің тарихи отаны – тай елінің атынан тəуекел етіп, тартысқа түсіп, қажетті лизенцияны жеңіп алған. Сөйтіп, сайысқа əкесінің Ванакорн тегімен шыққан танымал тұлға Ванесса кіл кендір баулы ақ желкен керген керімсалдардың арасында екі жаттығуда да көштің кетеуінде қалып қойды. Бірақ бұған қарадай налып, қабырғасы қайысқан скрипкашы тағы болған жоқ. Себебі, ол баяғы Пьер Кубертен ақсақалдың Олимпиадада жеңу мақсат емес, бастысы оған қатысу екенін уағыздайтын уəжіне жүгінген Сочидегі санаулылардың бірі еді. Сондықтан топтан озған тарланға тура 50 секунд уақыт ұтылып, барлық 67 қатысушының соңын тиянақтағанында да бұл жотаның жонында одан бақытты көрінген адам байқалмады. Бұл күні жарыс жолына шыққандар арасында ханзада да болды. Ол – Норвегия тағының мұрагері, биатлоншы Эмиль Хегле Свендсен еді. Тақ мұрагері Ванессаға ұқсап, тарландар тобына қосылғанына мəз болып қоя салған жоқ. Бұған дейін əлемнің 11 дүркін чемпионы болып үлгерген тəждің тəбəрігі Сочиде 15 шақырымдық сөренің бойында сүргін салды. Атқан оғы айнымайтын мерген майталман төрт отты шөпте де бір оқты шығынға шығармай, кермені 42 минут 29,1 секундта керіп өте шықты. Екінші орынға осы жолы бұл Олимпиададағы жеңісі санын үшеуге жеткізетінін айғайлап жүріп айтып шыққан француз Мартен Фуркад орнықты. Егер ол мылтық атуда бір оғын айдалаға асырмағанда, бірінші орынды талассыз алатын еді. Себебі, «Екі үлкен хрусталь кубоктың иегерінің» уақыты чемпион атанған ханзаданың көрсеткішімен бірдей болатын. Бұлардың таласында ығысып қалған чех Онджей Моравец үшінші тепкішектен табылып, осымен өз еліне екінші медальді алып берді. Ол мұның алдында 12,5 шақырымдық пасьютте күміс жүлдеге қол жеткізген еді.

Келген жўрт ќайтарын да ойлап жатыр

Ұйымдастырушылар қазір бір төбенің астынан көкжиегі көрінген Олимпиаданың жабылу рəсімінің салтанаты жайын да қозғай бастады. Бұрнағы күні осыған қатысты əңгі мені Ойындардың ашылуына бас шы лық жасаған Ресейдің «Бірінші арна» теле компаниясының бас директоры Константин Эрнст радиостансалардың бірінің эфирінен жеткізді.

Оның айтуына қарағанда, жабылудың барлық жабдығы мен жарағы швейцариялық жəне италиялық екі маманға тапсырылып қойылыпты. Атап айтқанда, шоудың бас режиссері қызметін швейцариялық Даниэль Финци Паска атқаратын болады. Аталған маман бұған дейін Ресейдің бірқатар үздік театрларында бірнеше рет спектакль қойып көрген. Бұдан басқа, бұл режиссердің атақты «Цирком дю Солеймен» де тығыз шығармашылық байланысы бар көрінеді. «Комсомольская правданың» мəлімдеуінше, Олимпиаданың жабылуы енді «Ресей еуропалықтың көзімен қарағанда» деген тұжырыммен жүргізілмекші. Егер Ойындардың ашылуы ресейліктердің өздері туралы өздерінің айтып берулеріне құралса, енді басқа əлемнің олар жөнінде не айтатынын білетін боламыз. Орыс мəдениеті күллі адамзаттың мəдени мұрасы тұрғысында қандай орын алады? Міне, шоудың ашып көрсететін басты идеясының өзі осындай. Қазір бұл режиссердің 1980 жылғы Мəскеу Жазғы Олимпия ойындарындағы Мишканың олимпиялық сəлемдемесін алдағы спектакльдің материалына енгізгені белгілі болып отыр. Ал жабылу рəсімінің продюсерлігіне көптен бері олимпиадаларда жұмыс жасап келе жатқан италиялық Марко Балич бекітіліпті. Ол сонау Солт-Лейк-ситиден бастап, Турин жəне Лондон олимпиадалары тұстарында да шоу қойылымдарына араласқан екен. Оған қазірденақ 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өтетін Жазғы Олимпия ойындарының ашылу салтанатына араласу ұсынылып қойылғанға ұқсайды. Енді өз тарапымыздан бұған қосатынымыз, Сочидегі XXII Қысқы Олимпиаданың жабылу рəсімі 23 ақпан күні өтеді. Оның тиесілі телеарналардан берілетін тікелей эфир трансляциясы Мəскеу уақытымен сағат 20:00-де басталады. * * * Енді осы сөздің орайында тағы бір жайтқа назар аудара кеткіміз келеді. Олимпиададағы жарыстардың өте жоғары деңгейде ұйымдастырылып, жүргізіліп жатқанынан бөлек, мұнда бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері үшін барынша жақсы жағдай жасалып отырғанына тоқталмасқа болмайды. Мұның ең басты артықшылығы, Сочиде Ойындардың салтанатты ашылу рəсімі өткеннен бері бас баспасөз орталығы тəулік бойына кідіріссіз жұмыс істеп тұр. Жалпы, мұнда мұндай екі үлкен орталық бар. Оның екіншісі «Горки» тау кластерінде орналасқан. Бұлардан бөлек, барлық ашық жəне жабық спорт ареналарының бəрінде бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне арналған арнайы бөлмелер жұмыс істеп, осы орталықтардың қызметін атқарады. Дегенмен, біз қазір осы жолдарды жазып отырған «Адлер» жағалау кластеріндегі Олимпия паркі аумағында қанатын жайған бас орталық бұлардың бəрінің негізгісі болып саналады. Ол орналасқан ғимараттың жалпы аумағы 158 мың шаршы метрді құраса, соның 20 мың шаршы метріне бас баспасөз орталығы, ал 60 мың шаршы метріне халықаралық хабар тарату орталығы жайғасқан. Бұлардан таяқ тастам жерде БАҚ қызметкерлерінің тұруларына арналған үш жұлдыздық деңгейдегі мейманхана 20 гектар жерді алады. Ал орталықтың 3,6 шаршы метр аумағы ақпарат агенттіктеріне кеңсе ретінде берілген. Оларда əлемнің 43 жетекші БАҚ өкілдері жұмыс жасап жатыр. Бас баспасөз орталығында баспасөз мəслихаттарын өткізуге арналған төрт зал бар. Олардың «Пушкин» деп аталатын залы 465 орындық болса, «Толстой» – 220, «Достоевский» – 220, ал «Чехов» 50 орынға лайықталған. Бұларда қазір күніне орта есеппен 18 кездесуден өтіп тұр. Бұл мəжілістер бірден орыс, ағылшын, француз, неміс, итальян, қытай, корей жəне жапон тілдеріне аударма жасау арқылы өткізіліп келеді. Мұның бəрі журналистердің емін-еркін жұмыс жасауларына мүмкіндік береді.

Барлаушы ретінде Ш.Бастимиев туралы өте көп айтуға болады. Оның Сталинград шайқасында басқыншыларға қарсы ерлікпен күрес жүргізгені айрықша аталады. Жалпы, атақты жазушы Э.Хемингуэй: «Кім соғыста, əсіресе, алдыңғы шепте болып ерлік көрсетсе, солар нағыз жақсы адамдар», деген екен. Сол айтқандай, Ш. Бастимиев əрқашан алдыңғы шептен көрінген. Сталинградты басып алу мақсатымен неміс авиациясы бірнеше күн бойына қала қоршауын ауыр соққының астына алды. Жаудың аспаннан бомбаларды жаңбырша жаудыруы, жерден зеңбіректерден үздіксіз төпелеуі бас көтертпегені өз алдына, тіпті, көз аштырмай тастайды. Міне, осындай өмір мен өлім арпалысқан нағыз қиын сəттерде Ш.Бастимиев сауытты танктерін алға салып, қалқалана оқ боратқан немістің сансыз жаяу əскеріне қарсы бір топ жауынгермен аяусыз шайқас жүргізеді. Ол кездегі жағдайдың ауырлығын біздің кейіпкеріміз кейін былай деп есіне алады: «Жағдай өте ауыр болды. Таң қылаң бере көктен төнген неміс ұшақтары төбемізден бомбаларын төгетін. Олар біз қорғанып жатқан жердің иін шығара бомбалап алған соң, артынша танктерін қалқан қылған қаптаған солдаттар өре шығады. Бір адым да шегіну деген жоқ. Сансыз сауытты танктердің көзін жойып үлгеру мүмкін емес, сондайда олардың жеткен біреңсараны окоптағы біздің солдаттарды тірідей топырақ астында таптап қалдыру үшін шынжыр табандарымен жер қыртысын қопара айналдыра əлекке түсетін...». Міне, осындай шешуші кезде пулемет командирінің көмекшісі болған Шаймардан нағыз ерлік танытты. Бір кескілескен шайқаста пулеметші оққа ұшты. Ал жау болса, тіптен тақап қалған. Содан Шаймардан салқынқандылық танытып, пулемет тұтқасын өз қолына алды. Оның қолындағы пулеметтен үздіксіз атылған оқ жауды амалсыз шегінуге мəжбүрлейді. Ақыры жау көптеген адамдарынан айырылып тынды. Сұм соғыстағы қанды қырғынды көріп қана қоймай, онда асқан ерлік көрсеткен адамдардың ісі одан əрі жарасым тауып жататындығын, жоғарыда тілге тиек еткеніміздей, жазушы Э.Хемингуэй бекер айтпаған ғой. Соғыс басталғанда, ол Семейдің авиамектебіне оқуға алынды. Артынша Алматыдағы жаяу əскери училищесіне аттандырылды. Бұл кез 1942 жылдың жазғытұрымы болатын. Арада алты ай өтпей жатып оның əкесі Уахат та майданға алынып, 1944 жылы Литваның Шауляй қаласының түбінде ерлікпен қаза тапты. Өзі вз вод командирінің көмекшісі ретінде жап-жас бозбала күйінде Сталинград түбіндегі шайқасқа кірісіп кетті. Соғыстың аты – соғыс: не жеңіс, не өлім. 1942 жылдың 19 қарашасы барлық Сталинград майданы бойынша кеңес əскерлерінің тарихи қарсы шабуылы болып жазылды. Басып алынған жерлер біртіндеп азат етіле бастады. Осындай бір елді мекен – Суравикиноны азат етуде Шаймардан оңбай жараланды. Əйтеуір тірі қалды. Кейін ол бұл сəтті есіне алғанда: «Осындай

қиын сағатта маған командирім Савченко айрықша көмек көрсетті. Оның өзі де жаралы еді, бірақ соған қарамастан, ол менің жарақатымды таңып, алғашқы жəрдем берді. Жарақатымыз жанға батқан біз қансырап, ақ қардың үстінде ұзақ жаттық. Айнала толған жаралылар, солардың жан қысылғанда түн тыныштығын бұзып: «Өлтіріңдерші мені!», «Атып тастаңдаршы!» деп жалынған дауыстары естіліп жатты. Бірақ көмек қолын созатын сау адам жоқ. Біздің мұнда қанға бөгіп, суық түнде қатып жатқан күйімізді ешкім білмейтін секілді. Біраз уақыт өткен соң алыстан қарайған адамдар сұлбасы көрінді. Бар күшті жиып, қарудағы соңғы қалған оқты аспанға атып белгі берген соң ғана біреулер жанымызға жетті. Артынша санитарлар да келді-ау...», деп жазады. Қанды шайқаста қатты жараланса да, қансырап, ажал аузынан қалса да, өмірге деген құлшынысы басым жас жігіт өлімді жеңіп, атқа қайта қонды. Госпитальден шығысымен оны жаяу əскер училищесіне жіберді. Артынша көп ұзамай оны «СМЕРШ» қарсы барлау бас басқармасының жоғары мектебіне оқуға аттандырды. Мұнда əбден сайдың тасындай іріктелген тəжірибелі адамдар дайындалатынын ескерсек, Шаймардан да барлау ісінің нағыз маманы болып шыға келді. Сондықтан да ол енді қарсы барлау басқармасының жедел қызметкері ретінде майданның ең күрделі бөлігінде күреске кіріседі. Осы қарсы барлау бөлімінде жүріп, ол барлау мақсатымен жау тылына бірнеше мəрте рейд жасады. Рейд мақсаты, жаудың алдыңғы шебінің жəй-күйін анықтау, атыс нүктелері мен əскери-инженерлік құрылыс қарымын білу еді. Бұл мақсат толықтай орындалады. «СМЕРШ» атты қарсы барлау құрамының Ұлы Отан соғысы кезінде қандай тапсырмалар орындағанын көпшілік жақсы біледі. Ұлы Отан соғысы жылдарында «Абвер» жəне РСХА қызметкерлерінің екі мыңнан астамы, Жапония барлауы мен қарсы барлау қызметінің 900 қызметкері анықталды. Осы жылдар ішінде оның сүзгісінен жау қолына түскен 10 млн.-нан астам адам өтті. 80 мыңның үстінде əскери қылмыскерлер анықталды. Бір жылда, яғни 1943-1944 жылы ІІХК əскерінде 293 Отанын сатқандар, 100 шақты адам тыңшылыққа тартылғандар, неміс басқыншыларымен астыртын 76 əрекеттескендер, 356 қашқындар анықталған. Міне, Ш.Бастимиев осындай шараларды бастан өткерді жəне тікелей соған өзі де араласып отырды. Сондықтан да болса керек, кейін немістің əскери қарсы барлау қызметінің экс-басшысы Ф. Фон Бентивеньи 1945 жылдың мамыр айында: «Соғыс тəжірибесіне сай біз кеңестік барлау қызметін күшті де қауіпті жау ретінде санадық. «Абвер» мəліметтеріне қарағанда, Қызыл Армияның тылына тасталған бірде-бір неміс агенті кеңестік органдар назарынан тыс қалған емес. Ал егер олар сəті түсіп дегендей, кері оралса, онда міндетті түрде жалған ақпараттармен бүркемеленген болып шығады», деген еді. Жау қолына жараланып түсіп, кейін қайта оралғандарды анықтауда Шаймардан көп еңбек сіңірген. Сонда оған ең қиыны, өзі жазғандай: «Менің қызметімдегі ең қиын жағдайлар, жазықсыз жандар

зардап шекпеуі үшін кім шынында кінəлі, ал кім кінəлі емес екенін дəл анықтау еді», дейді. Ш.Бастимиев 1945 жылы Румынияға қарсы барлау басқармасына жіберілді. Онда біраз уақыт қызмет атқарған соң Алматыға оралып, гитлерлік арнайы қызмет агенттерін іздеу, анықтау жұ мыс тарымен айналысады. Оның бұл маңдай тері де зая кетпейді: «Цеппелин» атты немістің барлау органының бірқатар агенттерін əшкереледі. Бұл жұмыстары оған кейін тергеу бөлімінде тергеуші болып істегенде де орасан көмегін тигізді. 1959 жылы Ш.Бастимиев республиканың атом өнеркəсібін қамтамасыз ету бойынша 1 арнайы бөлім бастығының орынбасары болып тағайындалды. Артынша осы бөлім бастығы болды. Сонда оның тікелей қырағылығы арқасында өнеркəсіпке орасан нұқсан келтіргелі жүрген С. деген азамат ұсталып, тұтқындалды. Бұдан кейін ол Бірінші барлау бөлімшесіне ауыстырылды. Осында жүр генде ол Еуропа елдерімен «мүдделі» байланысы бар бір адамды анықтады. Жедел шара кезінде резидент пен оның батыс елдерінің бірімен байланысы əшкереленді. Кейін шетелдік «Интурист» желісі бойынша Мəскеуге келген резидент пен қонақтың кездесуі ұйымдастырылды. Барлық құпия шаралар Ш.Бастимиевтің жеке бақылауымен өткізілді. 1969 жылы КСРО МҚК төраға сының бұйры ғы бойынша республиканың МҚК арнайы бағыттағы барлау-жою ерекше полкі құрылды. Бұл полктің міндеті де, атқаратын қызметі де ерекше еді. Міне, осы полктің бастығына Ш.Бастимиев тағайындалды. Ол полктің құпия да ерекше қызмет қырлары мен сырларының міндетін толық түсініп игеру, меңгеру үшін КСРОның МҚК Бас басқармасында екі ай əзірліктен өтті. Иə, сайдың тасындай іріктелген, сен тұр мен айтайын дейтін, ерекше міндеттер иықтарына жүктелген небір нар тұлғалы жігіттер жиылған полкке Ш.Бастимиев он жыл басшылық етті. Бұл полк КСРО кезінде аса сақтықпен құрылған аса ерекше бағыттағы төрт парашютті-десанттық полктің бірі болды. Атақты «Альфа» секілді бұл полктің де ерлігі ел есінде қалды. Айта берсе өте көп. Ауған соғысы басталғанда бұл жігіттердің бірқатары ерекше бағыттағы «Алтай» арнайы отрядының даңқын асқақтатты. Ол енді, яғни ауған соғысы кезінде барлау қызметтерінің ісі бөлек əңгіме. Ал Ш.Бастимиев жоғарыда айтқанымыздай, зор еңбегімен, адал ісімен осы полк басшылығында еленіп жүріп, 1982 жылы құрметті еңбек демалысына ш��қты. Көптеген мемлекеттік марапаттарға ие болды. 1972 жылы Ю.Андроповтың өз қолынан «полковник» шенін алды. Зейнетке шыққан соң да Ш.Бастимиев тыным тапқан жоқ. Өзінің білгенін кейінгі толқынға жеткізуден жалықпады. Осылайша, түзде де, үйде мəнді де сəнді өмір сүре білген Шаймардан аға 85 жасқа келіп, бақилық болды. Артында оның үлкен ізі қалды.


www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

 Жағымды жаңалық

200-ге жуыќ басшы ќылмыстыќ жауапкершілікке тартылды

Жас аќындар клубы ашылды Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ.

Семей ежелден еліміздің рухани орталықтарының бірі ғана емес, бірегейі саналады. Өйткені, мұнда Абай, Шəкəрім, Мұхтар сынды ұлылардың, Алаш қайраткерлерінің табанының ізі қалған. Оның сыртында еліміздегі алғашқы өлкетану мұражайы мен кітапхана ашылып, алғашқы футбол командасы да осында құрылған. Қазір де сол игі дəстүр өз жалғасын табуда. Соның айғағындай, мұнда айтыскер ақындар мектебінің жұмыс істей бастағанына бірнеше жылдың жүзі болды. Белгілі айтыскер ақын Дəмеш Омарбаева жетекшілік ететін осы мектеп түлектерінің есімі бүгінде республика көлемінде кеңінен танылып отыр. Соңғы бірер жылда Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университеті жанынан ашылған Абай атындағы зиялылар клубында да игі шаралар көптеп атқарылуда. Жуырда, Семейдегі Абайдың республикалық қорық мұражайында «Асыл қазына» деген атпен жас ақындар клубы ашылды. Аталған клубтың ашылу салтанатында мұражай директоры Жандос Əубəкір атап айтқандай, клубтың мақсаты – бұлақтың көзін ашумен бірге, жас өскіндердің жырларын талқылап, бағыт беру, топтама жыр жинақтарын шығаруға қамқорлық таныту болып табылады. Рəсімде жергілікті этнограф қаламгер Молдабек Жанболатұлы жеткіншектерге аталы да баталы сөз айтса, жоғарыда есімі аталған ай тыскер ақын Дəмеш Омарбаева жаңадан ашылған жас ақындар клубына игі тілектестігін білдірді. Мұнан кейін жастар мен жетіншек ақындар тебіреніске толы жыр шумақтарын оқыды. Кеш соңында жеткіншек ақындарға клубтың мүшелік билеті салтанатты жағдайда табыс етілді. СЕМЕЙ.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Жалғыз Қазақстанды ғана емес, əлемді жайлаған сыбайлас жемқорлық атты қауіпті кеселге қарсы біздің елімізде орасан күрес жүргізіліп жатқаны айдай анық. Соның бір айғағы ретінде айтар болсақ, өткен жылы сыбайлас қылмыстарды жасағаны үшін əртүрлі деңгейдегі 200-ге жуық басшылық қызметтегі лауазымды адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Мəселен, солардың ішінде бұрынғы Білім жəне ғылым вицеминистрі С.Шаяхметов, Ауыл шаруашылығы вице-министрі М.Өмірияев, Энергетика жəне минералды ресурстар министрлігінің Геология жəне жер қойнауын пайдалану комитеті төрағасының орынбасары М.Сəдуақасов (2010 жылдан бастап Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі), «Қазақстан Ғарыш Сапары» ұлттық компанияның президенті Г.Мыр зақұлов, Павлодар облысы əкімінің кеңесшісі Т.Бастенов, ТЖМ Мемлекеттік мате риалдық резервтер жөніндегі комитетінің басқарма бастығы М.Білəлов жəне т.б. болып жалғаса береді. Əлі де «қылғытып қойып», құқық қорғау органдарының құрығына түсіп қалып жатқандары аз емес. Демек, жемқорлыққа қарсы күрес бүгінгі таңда бір сəтке де саябырсыған жоқ. Бұл туралы кеше Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте айтылды. Онда Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі төрағасының бірінші

орынбасары А.Лукин Елбасының Жолдауына байланысты жа ңа міндеттер жедел іске асырылатындығын атап өтіп, негізгі мəселелерге, яғни сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жəне шағын, орта бизнесті қорғау бойынша жұмыс нəтижелеріне тоқталды. Ол əуелі Елбасы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында Қазақстанның алдағы онжылдықтардағы басты мақсаты ретінде əлемнің 30 дамыған елінің қатарына қосылуды белгілегенін тілге тиек етті. Одан кейін Президент айтып өткендей деп, бұл мақсатқа қол жеткізу оңай болмайды жəне болашақта болуы мүмкін қиындықтармен кездесуге тура келетіндігін де қаперге түсірді. Сөйтіп, ол еліміз егемендігін алған алғашқы күндерден бастап сыбайлас жемқорлық жалпы қылмыстылықпен қатар қоғам үшін қауіпті қатерге айналғанын да жасырмады. Өйткені, сыбайлас жемқорлық жүргізіліп отырған экономикалық жəне əлеуметтік реформаларға кедергі жасап қана қоймай, сондайақ мемлекеттің халықаралық аренадағы беделіне нұқсан келтіріп, елдің ұлттық қауіпсіздігіне жүйелі қатер төндіреді, деді. Сондықтан сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру мем лекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі ретінде бел гіленген. Соған орай бұл күндері агенттік басқа да мемлекеттік органдармен бірлесе отырып, «2011-2015 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы əрекет етудің салааралық бағдарламасын» іске асыруда. Осы бағдарламаның шеңберінде ұлттық заңнаманы жетілдіруге,

мемлекеттік органдардағы сыбайлас жемқорлық тəуекелдерді азайту, көлеңкелі экономиканың деңгейін төмендетуге бағытталған ұйымдастыру-құқықтық шаралар көзделген екен. Елбасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес стратегиясының жаңа тəсілдерін жасау туралы тапсырмаларын орындау мақсатында агенттік Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатын жетілдіру жөніндегі ісшаралар жоспарының жобасына ұсыныстар дайындап, енгізіп те қойыпты. Сыбайлас жемқорлық үшін қатаң жазалау шаралары на қосымша, мемлекеттік қызметкерлердің жауапкершілігін күшейту жəне мемлекеттік қыз метте болуға байланысты қосымша шектеулерді көбейту ұсынылып отыр. Атап айтқанда, ең маңызды бастамалардың бірі болып заңсыз баю, пара беруге уəде ету жəне пара ұсыну, оларды қабылдау, үшінші біреудің пайдасына пара беру жəне коммерциялық сатып алу, ықпал етуді саудалау (теріс пайдалану), қалай тапқанын түсіндіре алмайтын мүлікті тəркілеу жəне т.б. белгіленді. Осындай шаралар Еуропа, Оңтүстік Шығыс Азия елдерінде қолданылады. Аталған жаңалықтарды енгізу үшін жаңа заңдардың бірқатарын дайындау мен қолданыстағы заңнаманы толықтыратын заңдарды қабылдауды көздейтін ісшаралар қосылды. Біздің ойымызша, ұсынылған бастамаларды іске асыру ұлттық заңнаманы халықаралық стандарттарға барынша жақындатуға, сөйтіп, Қазақстандағы сыбайлас жемқорлықтың деңгейін іс жүзінде

төмендетуге мүмкіндік береді, деді А.Лукин. Мəселен, 2013 жылы бұрнағы жылмен салыстырғанда, қылмыстарды ашу көрсеткіштері бір деңгейде қалғанымен, жемқорлық қылмыстарын жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылғандар саны артқан. Қылмыстардың басым бөлігі өкілеттігін теріс пайдалану, парақорлық, қызметтік жалғандық жасау жəне бюджет қаражатын ұрлау деректері бойынша анықталды. Мемлекеттік міндеттерді атқаруға уəкілеті тұлғалар мен оларға теңестірілген тұлғаларға қатыс ты барлығы 1445 қылмыстық іс қозғалды. Оның ішіндегі жартысына жуығы 46 пайыз (660) – əкімшілік пен оның құрылымдық бөлімшелері қызметшілеріне, 16 пайыз (232) – ішкі істер органдары, 5 пайыз (70) – əділет органдары, 5 пайыз (66) – Денсаулық сақтау министрлігінің қызметкерлеріне, 3 пайыздан салық қызметі органдары мен əкімдерге (49 пен 47 сəйкес) қатысты қозғалған. Аталған статистика осы ведомстволар басшылығы тарапынан тиісті бақылаудың жоқтығын көрсетеді. Жалпы, қазір лауазымды тұлғалар қаржы полициясы органдарына пара беру ұсыныстарын өздері хабарлауды бастады. Пара алу деңгейі төмендегенмен, пара беру көрініс терін ашу 2 есеге көбейді. Сыбайлас жемқорлықпен күресуге жəрдемдескен тұлғаларды көтермелеу туралы ереже шыққалы бері, 170 адамға 19 млн.теңге сыйақы төленді. Азаматтардың хабарлауы бойынша 200-ден астам қылмыстық іс қозғалып, олардың барлығы сотқа жолданған.

 Басты байлық

«Сосновый борєа» келсеѕіз ем де аласыз, жеѕілдікті де пайдаланасыз Мўнда наурыз айыныѕ аяєына дейін акция жїреді Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Теңгенің айырбас бағамы өзгергелі бері азық-түлікке, күнделікті өмірге қажетті заттарға баға көтеріледі деген əңгімелер дүрлігіп барып басылғандай. Адамдардың денсаулығы, ол үшін жасалатын профилактикалық жұмыстар, санаторлық демалыстың маңызы неден кем? Денсаулық болса қандай жүкті де нардай көтеріп, Сырдың суы сирағынан келмейтінін қазір адамдар жақсы түсінеді. Мемлекеттің күшті болуы да денсаулығы мықты ұрпақ өсіруге байланысты. Мыңжылдық қарағайлар арасында орналасқан «Сосновый бор» санаторийі наурыз айының аяғына дейін созылатын акциясын осы тұрғыдан өткізіп отыр. – Көктем мен қыс мезгілдерінің ауысатын тұсын аталарымыз «жуанның жіңішкеріп, жіңішкенің үзілетін кезі» деген ғой. Бұл кезде адам ағзасы қыстың суығынан шаршайды, бойындағы дəрумендер азаяды. Демек, тыны ғуға, профилактикалық емшаралар қабылдап қою кімге болса да артық етпейді. Наурыздан кейінақ «көктемнің əр күні – жылға

азық» деген қарбалас шақ келеді. Демалып, тыңайып алған кісі жұмысқа да құлшынып кірісері анық қой. Біз осы жағын ескеріп, акция жасауды ұйғардық, – дейді «Сосновый бор» санаторийінің директоры Дидар Əубəкіров. – Теңге бағамы қалай өзгерсе де біздің бағамыз қымбаттамайды, қайта акцияда жеңілдіктермен береміз. Наурыз айында «Сосновый бор» санаторийі орналасқан алып қарағайлар арасындағы ақ көрпе қар демалушылардың шаңғы жолына айналады. Ал қарағайдың ауасы жүрек-қан тамырлары ауруынан зардап шегетіндерге, жүй ке жүйесі үшін мың да бір ем. Күніне бір мезгіл қарағай арасын жаяу аралаудың өзі кісіні өте сергітетінін демалушылардың барлығы да мойындап кетеді. «Сосновый бордың» суының шипасы өте мол екенін əрқашан айтып жүрміз. Шипасы минералды судың құрамына тікелей байланыс ты. Мамандар бұл судың құрамы атақты «Пятигорск», «Моршин», «Карловы Вары», «Трускавец» жəне «Ессентуки-17» жəне өзіміздің «Сарыағаш» курорттарының шипалы суына ұқсас екенін əлдеқашан дəлелдеген.

9

Жастар Елбасы идеясынан рух алады Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Жақында М.Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде «Мəңгілік Ел» Жастар қозғалысының 1-ші респуб ликалық слеті өтті. Жастар Елбасымыз Н.Ə.Назарбаевтың «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясынан рух алып, Мемлекет басшысының ұсынысын қолдау үшін Жастар қозғалысын құру туралы бастама көтерді. Бұл іс-шараға еліміздің 30 жоғары оқу орнынан 700-ге жуық делегат қатысты. Қозғалыстың басты мақсаты

– теңдік пен бостандық туралы халқымыздың армандарына, ұлттық бірлік пен толеранттылыққа негіз делген Жаңа Қазақстандық Патриотизмнің дамуы мен қалыптасуына бағытталған Тұңғыш Президент Н.Ə.Назарбаевтың саяси бағытын қолдау жəне Қазақстан жастарын ұлттық идея төңірегіне біріктіру. Слет жұмысында «Мəңгілік Ел» Жастар қозғалысының 1-ші республикалық слетіне қатысушылардың манифесі мен қарары қабылданды. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Жамбыл облысы əкімдігі денсаулық сақтау басқармасының «№2 қалалық ауруханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны, жалпы сомасы 21 553 741,00 теңге «Fresenius» гемодиализ аппаратына шығын материалдарын сатып алу бойынша мемлекеттік тендер өткізетіндігін хабарлайды. Сатып алынатын тауарлардың тізімі, олардың саны жəне ерекшеліктері тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауарлар мына мекенжай бойынша жеткізілуі тиіс: Тараз қаласы, Рысбек батыр көшесі, №13. Талап етілген жеткізу мерзімі №1 қосымша бойынша тендерлік құжаттамаға сəйкес, келісімшарт жасалған сəттен. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы «Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлеміне байланысты фармацевтикалық қызмет көрсету, дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу Ережесін бекіту туралы» №1729 қаулысы 8-9-тармақтарының 3-тарауында көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес келетін барлық əлеуетті өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттама бумасын əлеуетті өнім беруші 2014 жылдың 11 наурызында сағат 10.00-ге дейінгі мерзімді қоса алғанда мына мекенжай бойынша: Тараз қаласы, Рысбек батыр көшесі, №13, мемлекеттік сатып алу бөлімінен сағат 15.00-ден сағат 18.00-ге дейін немесе taraz_969@mail.ru. электронды поштамен алуға болады. Тендерге қатысуға өтінімдер берудің соңғы мерзімі 2014 жылғы 12 наурызда сағат 10.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы 12 наурызда сағат 11.00-де мына мекенжайда ашылады: Тараз қаласы, Рысбек батыр көшесі, №13, «В» корпусы, 2-қабат, мəжіліс залы. Əлеуетті өнім берушілер тендерге қатысу өтінімдері салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7262) 34-51-31.

Государственное коммунальное предприятие на праве хозяйственного ведения «Городская больница №2» управления здравоохранения акимата Жамбылской области объявляет о проведении тендера по закупу расходных материалов к аппаратам гемодиализа «Fresenius» на общую сумму 21 553 741,00 тенге. Полный перечень закупаемых товаров, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Товары должны быть поставлены по адресу: г.Тараз, ул.Рысбек батыра, №13. Требуемый срок поставки в соответствии с тендерной документацией согласно приложения №1 с момента заключения договора. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в п.8-9 гл.3 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 10.00 часов 11 марта 2014 года включительно, по адресу: г. Тараз, ул. Рысбек батыра, №13, отдел гос. закупок, с 15.00 ч. и до 18.00 ч. или по электронной почте по адресу: taraz_969@mail.ru. Окончательный срок представления тендерных заявок до 10.00 часов 12 марта 2014 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11.00 часов 12 марта 2014 года по следующему адресу: г.Тараз, ул. Рысбек батыра, №13, корпус «В», 2-этаж, конференц-зал. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7262) 34-51-31.

«ҰларҮміт» ЖЗҚ» АҚ филиалдардың жабылуы туралы хабарлайды «ҰларҮміт» ЖЗҚ» АҚ Директорлар кеңесінің шешімімен (2014 жылғы 12 ақпандағы №8 хаттама) «ҰларҮміт» ЖЗҚ» АҚ-ның келесі филиалдары 2014 жылғы 1 сəуірден бастап жабылады: Алматы қалалық филиалы, Алматы облыстық филиалы, Ақмола облыстық филиалы, Атырау облыстық филиалы, Ақтөбе облыстық филиалы, Шығыс Қазақстан облыстық филиалы, Батыс Қазақстан облыстық филиалы, Жамбыл облыстық филиалы, Қарағанды облыстық филиалы, Қостанай облыстық филиалы, Қызылорда облыстық филиалы, Маңғыстау облыстық филиалы, Павлодар облыстық филиалы, Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы, Семей қалалық филиалы, Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалы. «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ (заңды мекенжайы: Алматы қ., Манас к-сі, 24б), Тұтынушыларға жəне өзге мүдделі тұлғаларға 2014 ж. 13 наурызда сағат 11.00-де «АЖК» АҚ-ның электр энергиясын жеткізу жəне бөлу қызметтерінің 2013 жылғы əрекеттері бойынша жыл сайынғы тыңдалымдарының өтетіні туралы хабарлайды. Өткізу орны: Алматы қ., Розыбакиев к-сі, 6 (акт залы).

– Минералды судың асқазанішек ауруларына жəне ағзадағы зат алмасу үдерісі бұзылғанда емдік қасиеті күшті. Асқазан ауырды дегенше бүкіл ағза зардап шегетінін қазір көзі қарақты кісілер жақсы біледі. Асқазанды осы мезгілде емдеп алған өте тиімді. Сонымен қатар, гинекологиялық, урологиялық жəне тері ауруларынан зардап шеккендердің де осы сумен емделгені өте дұрыс, – дейді санаторийдің бас дəрігері Айгүл Мырзабекова. Санаторий дəрігерлері

жұ мысы ауыр немесе ден саулыққа зиянды орындарда еңбек ететіндер үшін де көктемде санаторлық ем алудың пайдасы зор екендігін айтады. Жалпы, аурудың алдын алу үшін жəне тынығып, денсаулығын нығайтамын дегенге «Сосновый бордың» берері көп. Санаторийде келушілерге 70-тен аса ем түрі ұсынылады. Демалушылар ауруына қарай дəрігердің бақылауымен кемінде 12-13 түрлі ем қабылдайды. «Сосновый бор» санаторийіне

жолдама алу үшін 8 (714-45)-3-3309, 3-33-10, 49-010 жəне 8 (7142)39-06-05 телефондарына алдын ала хабарласуға болады. Сондай-ақ, санаторийдің Қостанай қаласында өкілдігі бар екендігін естеріңізге саламыз.Оның телефондары: 8 (7142) -54-30-04, 39-09-09. Санаторийдің анықтама телефонына тəулік бойы хабарласуға болады: 8 (714-45)-3-3305, 8 (7142) -39-02-86. Internet: http://sosnovyibor.com, e-mail: sosnov-bor@mail.ru ҚОСТАНАЙ. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің басшылығы мен ұжымы Қазақстан Республикасының Əзербайжан Республикасындағы елшілігінің кеңсе меңгерушісі Əлия Тасыбайқызы Сейітбаталоваға қызы Алина Манарбекқызы ƏБДІҒАПАРОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы белгілі ғалым, ҚР ҰҒА академигі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Төлеген Əбдісағитұлы Қожамқұловқа анасы Қаншайым ДОСБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы белгілі ғалым, ҚР ҰҒА академигі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Сайм Балуанұлы БАЛМҰҚАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті Өнеркəсіптік инженерия институтының ұжымы техника ғылымдарының докторы, профессор Əуезхан Тұрдалыұлы Тұрдалиевке ағасы Нұрмахан Тұрдалыұлы ТҰРДАЛИЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Сагиз Петролеум Компани» ЖШС Атырау облысы бойынша экология департаментінде жобалардың қаралуда екендігі туралы жұртшылыққа хабарлайды: «Сағыз блогының лицензиялық аумағындағы бағалау жұмыстары жобасының қосымшасына ҚОҚƏ алдын алу» сағыз блогының лицензиялық аумағындағы мұнай жəне газға іздестіру жұмыстарының жобасына қосымшаға ҚОҚƏ алдын алу». Ақтөбе облысы бойынша экология департаментінде жобалар қаралуда тұр: «Сағыз блогының лицензиялық аумағында мұнай жəне газға іздестіру жұмыстарының жобасына қосымшаға ҚОҚƏ алдын алу». Барлық қызықтыратын сұрақтар бойынша хабарласу телефоны: 8 7132 741090 (123).

ТОО «Сагиз Петролеум Компани» изве щает общественность о том, что в Департаменте экологии по Атырауской области находятся на рассмотрении проекты: «ПредОВОС к Дополнению к проекту поисковых работ на нефть и газ на лицензионной территории Сагизского блока» «ПредОВОС к Дополнению к проекту оценочных работ на лицензионной территории Сагизского блока». В Департаменте экологии по Актюбинской области находится на рассмотрении проект: «ПредОВОС к Дополнению к проекту поисковых работ на нефть и газ на лицензионной территории Сагизского блока». По всем интересующим вопросам обращаться по телефону 8 7132 741-090 (123).

Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 03.02.2014 жылғы ұйғарымымен «Шагала-НТ» ЖШС-ны банкроттау туралы іс бойынша өндіріс қозғалды.

Определением суда специализированного межрайонного экономического суда г. Астаны от 03.02.2014 года возбуждено производство по делу о банкротстве ТОО «Шагала-НТ».

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетінің ұжымы ƏлФараби атындағы Қазақ ұлттық университеті ректорының кеңесшісі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым жəне техника қайраткері Төлеген Əбдісағитұлы Қожамқұловқа анасы Қаншайым ДОСБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Цеснабанк» АҚ ұжымы Геннадий Головкинге əкесі Геннадий Иванович ГОЛОВКИННІҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Спорттық жекпе-жек жəне күш қолданылатын спорт түрлері конфедерациясы» қауымдастығы нысанындағы заңды тұлғалар бірлестігі бокстан əлем чемпионы, Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері Геннадий Головкинге ƏКЕСІНІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақтың онкология жəне радиология ғылыми-зерттеу институтының ұжымы көрнекті ғалым, қоғам қайраткері, онкология институтының негізін қалаушы, ҚР ҰҒА академигі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Сайм Балуанұлы БАЛМҰҚАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғы лымдары академиясының төралқасы Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым жəне техника қайраткері, ҚР ҰҒА академигі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Төлеген Əбдісағитұлы Қожамқұловқа анасы Қаншайым ДОСБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті Экономика жəне бизнес институтының ұжымы логистика жəне бағалау кафедрасының профессоры, техника ғылымдарының докторы Насанбадрядден Мұбаракұлы Құлжабайға анасы Күміс НҰРБЕКҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Марқұмның топырағы торқа, иманы жолдас болсын. Экономика жəне басқару академиясы – Еуразия нарық институтының ұжымы белгілі қоғам қайраткері, ҚР ҰҒА академигі Төлеген Қожамқұловқа жəне зайыбы Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Гүлмира Исимбаеваға аналары Қаншайым ДОСБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

ЕУРАЗИЯЛЫҚ ИНТЕГРАЦИЯ:

КЕДЕН ЗАҢНАМАСЫ Еуразиялық одақ құру идеясы – Қазақстан Республикасының Президенті

2010 жылдың 1 шілдесінен

КО Кеден кодексінің құқықтық негіздері күшіне енді

Н.Ə.Назарбаевтың

бастамашылығы

1994 жыл

Бұл идеяны алғаш рет Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаев М.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетіндегі дəрісі барысында жария етті

КО-ның Кеден кодексін жасау кеден процедураларын үйлестіру мен оңтайландыру жөніндегі Киото конвенциясының ережелеріне сəйкес жүзеге асырылады

Қазақстан үшін Кеден одағын құрудың экономикалық негізгі алғышарттарының бірі – индустриялық-инновациялық экономиканы дамыту

2009 жылғы ақпан

Киото конвенциясының ережелеріне қосылған Кеден одағындағы бірден-бір ел Қазақстан Республикасы болып табылады

Қазақстанның оңтайлы даму жолы үдемелі индустрияландыру болып табылады, өйткені, тұтыну рыногын кеңейтпейінше, бұл үдерісті жүзеге асыру мүмкін емес, оның үстіне, бұл Қазақстан экономикасының тартымдылығын арттыруға жағдай туғызады

КО-ның кедендік заңнамалары

Кедендік алымдардың түрлері

Кедендік баждардың мөлшерлемелері

тауарларды кедендік декларациялау үшін кедендік алымдар

квота шеңберінде əкелінетін импортқа, əдеттегісінше, төменгі немесе нөлдік кедендік баж салынады

кедендік ілеспелі тасымал үшін кедендік алымдар

белгіленген квота шегінен жоғары импортқа кедендік баждың жоғары қорғаушы мөлшерлемелері енгізіледі

алдын ала шешімдер үшін төлем

Зияткерлік меншік нысандарының құқын қорғау жөніндегі шаралар кедендік шекара арқылы қозғалатын тауарларға қатысты ҚОЛДАНЫЛМАЙДЫ

мыналардан тұрады: Кеден одағының Кеден кодексі

Тарифтік квота жеке тұлғалар өздері үшін қолданатын, оның ішінде олардың аттарына қайта жіберілетін халықаралық пошта жөнелтілімдері

Кеден одағында кедендік құқықтық қатынастарды реттейтін Кеден одағына қатысушы елдердің халықаралық келісімдері Кеден одағындағы кедендік құқықтық қатынастарды реттейтін Кеден одағына қатысушы елдердің осы кодексі мен халықаралық келісімдерін қабылдауға сəйкес Кеден одағы комиссиясының шешімдері

отандық өндірушілерді баламалы тауарлар импортының бəсекелестігінен қорғау үшін қолданылады

кедендік транзиттің кедендік процедурасына сəйкес

импортты шектеудің екі құралы кедендік баждар (тарифтер)

дипломатиялық өкілдіктердің, консулдық мекемелердің, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың, басқа да ресми өкілдердің, осы өкілдіктердің, мекемелер мен ұйымдардың персоналдарына ресми жəне жеке қолдану үшін

квоталар

Еуразиялық интеграция институты дайындаған

 Интеграция игілігі

Шымкенттен шыќќан керуен Кеден одаєына мїше елдер байланысын ныєайта тїсті Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

«Уақыт – төреші» деген рас екен. Кеден одағын құру үш елдің экономикасы үшін барынша тиімді шешім болғанын уақыт дəлелдеп отыр. Ол үш елдің ішкі нарығында, сонымен бірге, сыртқы əлеммен де сауда айналымының елеулі түрде өсуіне, Еуразия кеңістігінде əлеуметтік-экономикалық жəне саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуде үлкен рөл атқарғаны анық. Жалпы, қазіргі уақытта жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыстың салдарымен күресіп, ілгері жылжу мақсатымен бүкіл əлем экономикалық одақтарға бірігіп жатқан шақта, шет қалып, жалғыз ғана даму аса қиынға соғары анық. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Оңтүстікке келген сапарында: «Қазір Кеден одағының арқасында Оңтүстік Қазақстан облысы ауылшаруашылық тауарларын Ресейге саудалап жатыр. Бұл үлкен мүмкіндік», деп облыстың бұл тұрғыда атқарып жатқан істеріне оң баға сын берген-ді. Шынында, Кеден одағының аясында өткен жылдың қыркүйек айында Мəскеу қаласында «І Оң т үстік Қазақстан облысы тауарлары жəрмеңкесі» өтіп, өңірдің 30-дан астам ірі тауар өндірушілері өз өнімдерін баршаға паш етті. Ресейдің бас мегаполисінің тұрғындары Оңтүстіктің азық-түліктері

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

мен өнімдеріне үлкен ықыласы мен ризашылығын білдірді. Мəскеу облысы мен қаласы, Оңтүстік Қазақстан облысы үшжақты серіктестікті нығайту мақсатында мұндай жəрмеңкелерді жыл сайын өткізу туралы шешім қабылдады. Аталған жоба қазақстандық тауар өндірушілердің өнімінің Мəскеу нарығына делдалсыз шығуына ықпал етеді. Сондайақ, Кеден одағына мүше елдермен аймақаралық ынтымақтастықты дамыту бойынша Елбасының тапсырмасын орындау мақсатында оңтүстікқазақстандық делегация Мəскеу, Қазан жəне Екатеринбург қалаларында екіжақты бизнес құры лымының қатысуымен дөңгелек үстел, екіжақты кездесулер өткізіп, осы қалалардағы индустриялық нысандарды аралап, тəжірибе алмасты. «Шынын айту керек, бұрын-соңды Мəскеу төрінде Қазақстан мұндай жəрмеңке өткізбеген еді. Ал Белоруссия мұндай мүмкіндікті кеңінен пайдалануда екен. Бұл жəрмеңке жергілікті кəсіпкерлерге өз өнімдерін Кеден одағы нарығына, оның ішінде Мəскеуге шығаруына, əрі кəсібін дамыту үшін маңызды экономикалық қадам болғаны анық», дейді бұл жөнінде Оңтүстік Қазақстан облысының əкімі Асқар Мырзахметов. Дастарқаны дəмге, даласы еңбек пен əнге толы берекелі Оңтүстік халқы 2013 жылды үлкен табыспен аяқтады. Яғни 2013 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында көкөніс, бақша,

картоп өнімдерінен 2,2 млн. тонна өнім жиналып, алдыңғы жылмен салыстырғанда 250,0 мың тоннаға, ал 1991 жылмен салыстырғанда 6 есеге артып отыр. Кеңес дəуірі кезінде жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көлемі 26 мың гектар болса, бүгінгі күні 30,0 мың гектарды құрап, 163,0 мың тонна өнім жиналды. 2012-2013 жылдары өнімділігі жоғары 250 гектар аласа бойлы, 2100 гектар жартылай аласа бойлы, бір жылда өнім беретін интенсивті алма баулары отырғызылып, мол өнім алынуда. Айта кететін жағдай, интенсивті алма бауларынан табыс мақтамен салыстырғанда 30 есеге, бүгінгі күнге табысы ең көп болып отырған бақшадан 10 есеге артық алынады. Міне, осылайша облыстың ауылшаруашылық тауар өндірушілері алған мол өнімдерін Астана, Алматы қалаларына, республиканың солтүстік өңірлеріне жəне Ресей, Еуропа, ТМД елдеріне жөнелтіп, халықтың ризашылықтарына бөленуде. Өткен жылдың қаңтар-қазан айларында жалпы көлемі 240,3 млн. АҚШ долларын құрайтын ауылшаруашылық өнімдері экспортталып, арғы жылмен салыстырғанда 17 пайызға артты. Əрине, Шымкенттен шыққан бір керуенмен Кеден одағының тынысы кеңейіп, үш ел арасындағы алысберіс, барыс-келісіміз дамып кетті, бəрі шешілді деп айтуға болмайды. Бұл керуен арқылы Оңтүстіктің басқа елдерге сауда-саттық жасауына даңғыл жол

ашылды, экономикалық тұрғыдан сəтті қа дам жасалды. Əйтсе де, тек ауылшаруашылық өнімдерін саудалауды ғана қанағат тұтпай, Одаққа біріккен елдердің кəсіпкерлері өзара бас қосып, кəсіпорын ашуға ұмтылулары қажет. Бұл үрдіс

бірлескен кəсіпорындардың көбеюіне ықпал етеді. Жəне елде тұралап қалған жеңіл өнеркəсіп саласына жан бітіруі əбден мүмкін. Қазірдің өзінде Кеден одағы ұсынатын жаңа мүмкіндіктер энергетика, мұнай-химия, көлік жəне логистика, ауыл

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

шаруашылығы, коммуникация, фармацевтика бағытында бірлескен өндіріс орындарын ашуға септігін тигізе бастады. Яғни, бұл байланыстың болашағы зор деген сөз. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №251 ek


11

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№ 1562

Астана, Үкімет Үйі

Міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің тізбесін бекіту туралы «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 2013 жылғы 21 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 6) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің тізбесі бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1562 қаулысымен бекітілген Міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің тізбесі 1. Тау-кен жұмыстары 1. Пайдалы қазбаларды өндiру. Геологиялық барлау жұмыстары. Шахталарды, кенiштердi, приискiлердi, метрополитендердi, жерасты каналдарын, тоннельдер мен басқа да жерасты құрылыстарын салу, реконструкциялау, техникалық қайта жарақтандыру жəне күрделi жөндеу 1. Шахталарда, кенiштер мен приискілерде пайдалы қазбалар өндiру жөніндегi; геологиялық барлаудағы; дренаж шахталарындағы; шахталар, кенiштер, приискілер салудағы жерасты жұмыстары: 1) жұмыс уақытының кемінде 80 % жерасты жұмыстарында iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: мөлшерлеу аппаратшысы; ағынды суларды тазалау аппаратшысы; көмір байытушы аппаратшы; бункерші; шпурларды бұрғылаушы; жарушы; гидромониторшы; кен жұмысшысы; гүрсілдетушi; дозиметрші; жол жұмысшысы; уатушы; кəбілші-дəнекерлеуші; бекітуші; лампашы; люкші; бұрғы қондырғысының машинисі; вибротиеу қондырғысының машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; тиеу-жеткізу машинасының машинисі; тиеу машинасының машинисі; өздігінен жүретін жерасты машиналарының машинисі; көтергіш машинаның машинисі; крепер шығырының машинисі; шойтас кен массасын бұзу қондырғысының машинисі; электровоз (шахта) машинисі; көтергіш қондырғылар механигі; пайдалы қазбаны геофизикалық сынамалау операторы; төңкеруші; сынама алушы; үңгілеуші; жарылғыш материалдарды үлестіруші; жабдықты жөндеу жəне қызмет көрсету слесарі; оқпаншы; жабдықты жөндеу электромеханигі (аға); жабдықты жөндеу жəне қызмет көрсету электрослесарі. Қызметшілер: Қызметтердің, учаскелердің қызметін бақылауды жəне оларға басшылық етуді, жерасты қоймаларында жарылғыш материалдарды сақтауды қамтамасыз ететін, сондай-ақ шахталарда, учаскелерде, қызметтерде, цехтарда, өндірістерде еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғауды қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: геолог; гидрогеолог; бас механик; бас энергетик; диспетчер; еңбекті қорғау жəне еңбек қауіпсіздігі инженері; тау-кен жұмыстары инженері; инженер-энергетик; маркшейдер; шебер (аға); жабдықтарды монтаждау, демонтаждау, жөндеу жəне түзетумен айналысатын жұмысшылар жəне қызметшілер; шахталық тұрақты қондырғыларды қадағалаушы (барлық санаттардағы) қызметшілер; барлық аталымдағы (1-2 санат жəне санаттары жоқ) техник; хронометражшы; электрик (аға); электромеханик (аға); энергетик (аға); 2) жұмыс уақытының кемінде 80 % жерасты жұмыстарында iстейтiн жерасты жағдайларында жұмыс атқаратын басқа да кəсіпорындар, ұйымдар жəне олардың филиалдарының барлық қызметкерлері. 2. Кен қазбасын, метрополитендер, жерасты каналдары, тоннельдер мен басқа да жерасты құрылыстарын салудағы, реконструкциялаудағы, техникалық қайта жарақтандырудағы жəне күрделi жөндеудегi жерасты жұмыстары. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жерасты жұмыстарында iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: арматурашы; бетоншы; шпурларды бұрғылаушы; жарушы; автомобиль (самосвал) жүргiзушi; тау-кен жұмысшысы; оқшаулаушы; бекітуші; шығыршы; бульдозер машинисі; бұрғы қондырғысының машинисі; кран машинисі (краншы); мотовоз машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; тиеу машинасының машинисі; өздігінен жүретін жерасты машиналарының машинисі; «Соқыр» ұңғылардағы көтергіш машинаның машинисі; көтеру-жылжыту тас тиегіш машинисі; үңгілеу кешенінің машинисі; скрепер машинисі; скрепер шығырының машинисі; үңгілегіш бір шөмішті экскаватор машинисі; электровоз (шахталық) машинисі; үңгілегіш тау-кен жабдықтарының монтажшысы; үңгілегіш желдету қондырғысының моторшысы; үңгілегіш; жарылғыш материалдарды таратушы; сигналшы; оқпаншы; транспортерші; проходкада жұмыс істейтін кіші станцияларға қызмет көрсету электромонтері; электрослесарь; жерасты тау-кен үңгілеу жабдықтарының электрослесарь-монтажшысы. Қызметшілер: Учаскелер қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: маркшейдер; тау-кен шебері; механик; электромеханик; учаске энергетигі. 3. 150 метр жəне одан төмен тереңдікте пайдалы қазбаларды өндiру жөніндегі разрездер (карьерлер) мен кеніштер: разрездерде, карьерлерде жəне кеніштерде (жер бетінде істейтін қызметкерлерден басқа) жұмыс уақытының кемінде 80 % жерасты жұмыстарында iстейтiн қызметкерлер. 4. Тау балауызы (қоңыр көмiр балауызы) жəне озокерит өндiрiсi: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жерасты жұмыстарында iстейтiн қызметкерлер: тау балауызы өндiрiсiнiң аппаратшысы; шебер (аға); құю машинасының машинисi; озокеритті қолмен құюмен айналысатын жұмысшылар. 5. Тау-кен құтқарушылар бөлiмi (станциясы). Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: бекіту материалдарын шахтаға жеткізуші; респираторшы. 2. Көмiрдi, кендi, тақта тасты, озокеритті, талькті, каолинді, графиттi, доломиттi, кварциттi, əктасты, мергельді, магнезиттi, гипстi, боратты, пьезокварцты, агатты, бориттi, фосфориттi, апатиттерді, күкiрттi, алмасты, мəрмəрды, граниттi, андезитті, борды, құмнан алынатын қымбат жəне түстi металдарды, диабазаны, гранодиоритті, базальтті, құмдақты, тақта тасты, асбесті, тұзды жəне басқа да қауіптілігі 1-3 сыныпты, зиянды заттар бар кен емес қазбаларды ашық əдiспен өндiру. Шахталар, кенiштер, разрездер, карьерлер, приискілер, драгалар, метрополитендер, тоннельдер, жерасты каналдары мен басқа да жерасты құрылыстарын салу. Топырақ құнарлығын қалпына келтіру, техникалық ұңғымаларды бұрғылау, жерасты өрттерiнiң, террикондағы жəне жынысты үйiндiлердегi өрттердiң алдын алу жəне оларды сөндiру жөніндегі тау-кен жұмыстары 6. Разрездерде, карьерлерде, приискілерде, гидравликаларда, драгаларда, жуу аспаптарында, шахталардың, кенiштер мен дренаж шахталарының жер үстіндегі жұмыстары жəне ашық тау-кен жұмыстары. Шахталар, кенiштер, разрездер, карьерлер, приискілер, драгалар, метрополитендер, тоннельдер, жерасты каналдары құрылыстары мен басқа да жерасты құрылыстарының өндiрiстiк алаңдарындағы жұмыстар. Жердi қайта өңдеу, техникалық ұңғымаларды бұрғылау, жер астындағы өрттердi, террикондар мен жынысты үйiндiлердегi өрттердiң алдын алу жəне оларды сөндiру жөніндегі тау-кен жұмыстары. Бұрғылау-жару жұмыстары: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: тау балауызы өндiрiсiнiң аппаратшысы; бункершi; шпурларды бұрғылаушы; аспалы-əуе жолдарының вагонетшiсi; вагонетшi; жарушы; тау-кен массасын тиейтiн тиегiш жүргiзушiсi; үйiндiлердегi түсiрушi; гидромониторшы; тау-кен жұмысшысы; гүрсілдетушi; жоғарыда санамаланған қазбалар мен жыныстарды тиеумен, түсiрумен айналысатын жүк тиеуші; жеткізушi; қашау майлаушы; шахтаға бекіту материалдарын жеткізушi; драгер; мирабилит өндiретін дренажшы; уатушы; забойшы; ашу жəне тазалау жұмыстарында жұмыс істейтiн жер қазушы; тастарды арамен кесушi; тас өңдеушi;

арықшы; плиталар мен блоктарды кесушi; бекітушi; ұста-бұрғыларға май құюшы; лампашы; шығыршы; карьер мен разрезде жұмыс істейтiн лента тазалаушы; люкшi; драга матросы; бұрғы қондырғысының машинисі (көмекшісі); тепловоз машинисі (көмекшісі); тартқыш агрегатының машинисі (көмекшісі); экскаватор машинисі (көмекшісі); разрездерде, карьерлерде жəне үйінділерде жұмыс істейтін автогрейдер машинисі; бульдозер машинисі, оның ішінде байыту жəне брикетті фабрикалар, разрездер, шахталардың жыныстар үйінділерін жəне жанатын террикондарды сөндіру жəне сұрыптауда жұмыс істейтін; вибротиеу қондырғысының машинисі; түзету-қағу-өңдеу машинасының машинисі; түзету-қағу-тегістеу машинасының машинисі; орташалау қоймалар мен үйінділердегі, разрездердегі, карьерлердегі жол-көлік машинасының машинисі; драга машинисі; ұсатқыш-тиеу агрегатының машинисі; ұсатқыш қондырғыларының машинисі; өздігінен жүре алмайтын жерге соратын жүзбелі снарядтың машинисі; жер соратын қондырғы машинисі; тас кесетін машина машинисі; конвейер машинисі; кратцер машинисі; диірмен машинисі; мотовоз машинисі; дренаждық жұмыстардағы сорғы қондырғыларының машинисі; үйінді жасаушы машинисі; үйінді көпір машинисі; үйінді соқасының машинисі; қоректендіргіш машинисі; көтергіш машина машинисі; жол қозғағыш машинисі; жол көтергіш машинисі; карьерлердегі, разрездердегі жəне үйінділердегі кең табанды жол төсеуші машинисі; тегістегіш машинаның машинисі; скрепер машинисі; скрепер шығыры машинисі; слюда қабатын жасаушы машинаның машинисі; карьерлерде, разрездердегі қар жинайтын жəне жинаушы жол машинасының машинисі; сұрыптау машинисі; шахта оқпандарын тұтас қимамен бұрғылау қондырғысының машинисі; карьерлерде, разрездердегі көлік құралдарын өңдеу қондырғысының машинисі; карьерлер мен разрездердегі шойтас кен массасын бұзу қондырғысының машинисі; слюданы ажырату қондырғысының машинисі; фрезагрегат машинисі; карьерлерде, разрездердегі хоппер-мөлшерлегіш машинисі; карьерлерде, разрездерде жəне үйінділерде жұмыс істейтін шпал қаққыш машинаның машинисі; карьерлерде, разрездерде жəне үйінділердегі кесек тазалағыш машинаның машинисі; тау-кен жабдығының монтажшысы; жол монтерi; механикалық күрек моторисi; металды алу жөніндегі жуу аспабы моторисi; үйiндi уатушы; тау-кен қазбаларын жиектеушi; озокерит өндiрiсiндегі тауар операторы; аударып төгушi; сынама алушы; шағын литражды драганың кесек тасшысы; геологиялық сынамаларды жуушы; скуббершi-сорғышы; сұрыптаушы; жер бетiнде жұмыс iстейтiн оқпаншы; тракторшы; гидромыс қондырғысының цементаторшысы; шлихталаушы; шлюзшы; диспетчерлiк жабдықтар мен телеавтоматика электромонтерi; байланыс желі электромонтері; телефон байланысы желiлiк құрылыстарының жəне радиофикациялау электромонтерi; электр өткізу əуе желілерін жөндеу электромонтері; байланыс электромонтері; дабыл бергіш, орталықтандыру жəне блоктау құрылғыларының электромонтері. Қызметшілер: Учаске қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде; геолог; геофизик; гидрогеолог; тау-кен инженері (жетекші, 1-2 санатты жəне санаты жоқ); маркшейдер; шебер (аға); механик; электрик; электромеханик; энергетик. 7. Көмiрдi жерасты газдандыру жөніндегі жерүсті жұмыстар: жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін күкiрт тазалау, газгенераторлы, газды үрлеу жəне көмiрдi жерасты газдандырудағы бұрғылау учаскесінде (цехтарда) жұмыс iстейтiн қызметкерлер. 8. Аралық материалды өндiру, өңдеу жəне тасымалдау: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: бункершi; аспалы əуе жолдарының вагонетшiсi; жарушы; карьерде жұмыс iстейтiн (жүк) автомобиль жүргiзушiсi; тау-кен жұмысшысы; гүрсілдетушi; мөлшерлеуші; уатушы; сындыру балғаларының забойшысы; забойшы; шығыршы; люкшi; автогрейдер машинисі; диірмен машинисі; гидросалманы араластыру қондырғысының машинисі; экскаватор машинисі. Қызметшілер: шебер-жарушы; ұсатқыш фабрика, учаске, цех шебері; 9. Инерттi шаң өндiрiсi: Жұмыс уақытының кемінде 80% жұмыс iстейтiн қызметкерлер: шаң түсiрушi; тасымалда жұмыс iстейтiн кен жұмысшысы; уатушы; цех (уақтау, ұнтақтау жəне кептіру) шебері (аға); бұрғы қондырғысының машинисі; конвейер машинисі; диірмен машинисі; көтергіш машина машинисі; кептіргіш қондырғының машинисі; үйiндiнi уатушы; сынама алушы. 10. Тау-кен балауызы (қоңыр көмiрлi балауыз), қоңыр көмiр базасында реагенттер өндiру: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: озокерит жəне озокерит өнiмдерi өндiрiсiнiң аппаратшысы; реагенттер өндiрiсiнiң аппаратшысы; шикiзатпен жəне отынмен жұмыс істейтiн жүк тасушы; уатушы; кептiру қондырғысының машинисi; электр пеште болат қорытушы; қолмен қалыптаушы өзекші; ілмектеуші; кептіруші; қолмен қалыптау қалыпшысы; шламшы-бассейнші; штампылаушы. Қызметшілер: шебер (аға); механик. 2. Кен дайындау, байыту, кесектеу (агломерациялау, брикеттеу, кесектеу), кендi жəне кенсiз қазбаларды күйдiру 3. Агломерациялау комбинаттары, фабрикалары, цехтары, бөлiмшелерi, қондырғылары. Шекемтастар өндiру. Байыту фабрикалары мен кен, көмiр, сланец, сондай-ақ басқа да зиянды заттары бар кенсiз қазбаларды байыту жөніндегі қондырғылар. Брикеттеу. Ауырлатқыштар өндiру. Шахталардағы, разрездердегi (карьерлердегi) сұрыптау. Кендi, кенсiз қазбаларды күйдiру. Байыту (жеткізу) фабрикалары, цехтары түстi, қымбат металдарды, алмастарды алу кезіндегі кендi, құмды байыту қондырғылары. Көмiрдi сусыздандыру. Түйiршiктелген көмiр ұнтағы мен шаң тəрiздi көмiр фабрикалары 11. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: агломератшы; сілтісіздендіру аппаратшысы; мөлшерлеу аппаратшысы; құрамында алтын бар кендерді байыту аппаратшысы; қойылтқыш аппаратшысы; кептіру аппаратшысы; автоклавтар жəне сілтісіздендірумен айналысатын аппаратшы-гидрометаллург; аспираторшы; негізгі өндіріс учаскесіндегі бригадир; бункершi; аспалы-əуе жолдарының вагонетшiсi; шойын балқытушы; қалдық қоймаларының дамбаларын ұзартуда, шлам, жер жынысы мен байыту жəне брикеттеу қалдықтарын шығаруда жұмыс iстейтiн автомобиль жүргiзушiсi; кен массасын тиеумен айналысатын жүргiзушi; ыстық агломерат түсiрушi; үйiндiдегi түсiрушi; шаң түсiрушi; көмiр байыту қалдықтарынан брикет жасау өндiрiсiндегі алып қоюшы; газшы; үйiндiлерде (дамбаларда) жəне қалдық шаруашылығында жұмыс iстейтiн гидромониторшы; агломерациядағы жəне күйдiрудегi көрiкші; тау-кен жұмысшысы; гүрсілдетушi; гүрсiлдетушi-көсеушi; шикiзатпен, құммен, отынмен, реагенттермен, түстi металл концентраттарымен жұмыс iстейтiн жүк тиеушi; құрамында алмас бар концентраттарды жеткізушi; мөлшерлеуші; уатушы; тарту денелерiн тиеушi; шойын балқытқыш пен пештердiң тиеушi-түсiрушiсi; жұмыстың ыстық учаскелеріндегі қара металл өндірісін бақылаушы; байыту өнімін бақылаушы; концентраторшы; шлам түзетушi; шығыршы; шаң жинауда жұмыс iстейтiн таспа жинаушы; люкшi; айналма пештерінің машинисі (күйдіруші); қалдық сақтау орнындағы автогрейдер машинисі; кесекше пресс машинисі; шлам жəне жыныс жүйелерінде, сондай-ақ қалдық сақтау орнындағы

технологиялық процеспен айналысатын бульдозер машинисі; вагондарды төңкеру машинисі; желдеткіш жəне аспирациялық қондырғылардың, соның ішінде түтін сорғышқа қызмет көрсетумен айналысатын машинист; уату-тарту-сұрыптау механизмдерінің машинисі; тиеу механизмдерінің машинисі; шлам, қойыртпақ жəне реагенттерді айдаумен айналысатын жер соратын өздігінен жүре алмайтын жүзбелі снаряд машинисі; шлам, қойыртпақ жəне реагенттерді айдаумен айналысатын жер соратын қондырғының машинисі; кокс тиеу машинасының машинисі; конвейер машинисі; кран машинисі (краншы); қалдық сақтау орнында жұмыс істейтін автомобильді кран машинисі; кратцер машинисі; диірмен машинисі; араластырғыш машинисі; шлам, қойыртпақ, өнеркəсіп өнімін жəне реагенттерді айдаумен айналысатын сорғы қондырғының машинисі; түйіршіктегіш машинисі; шаң тұндыру аппараттары жəне сүзгілерді тазалаумен айналысатын қайта тиегіш машинисі; қоректендіргіш машинисі; мөлшерлеу құрылғыларында жəне шаң тасымалдауда айналысатын пневмокөлік машинисі; сүрлем жəне көмір мұнараларына қызмет көрсету машинисі; көтергіш машина машинисі; байыту қондырғыларының барлық түрлеріне қызмет көрсететін жуу машинасының машинисі; өлшеп-орау машинасының машинисі; кен орталау машинасының машинисі; скиптік көтергіш машинисі; Көмірді тиейтін скрепер машинисі; Скреперлі шығыр машинисі; араластырғыш барабандардың машинисі; кептіргіш қондырғы машинисі; қалдық сақтау орнында жұмыс істейтін құбыр төсегіш машинисі; байыту жəне кесекшелеу қондырғысының машинисі; эксгаустер машинисі; шлам жəне жыныс жүйелерінде, оның ішінде концентратты тиеумен жəне технологиялық процеспен айналысатын экскаватор машинисі; байыту, сұрыптауға арналған жабдық пен уату-үгіту жабдығы монтажшысы; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын металлургия зауыттары жабдығының монтажшысы; жабдықтарды жөндеумен жəне оларға қызмет көрсетумен айналысатын технологиялық құбыр тарту монтажшысы; жұмыс жағдайы зиянды өндiрiстердiң кiрме жолдарында жұмыс iстейтiн жол монтерi; күйдіруші; графит байытушы; ыстық жұмыстарда iстейтiн отқа төтеп берушi; шаң, газ ұстаушы қондырғыларға қызмет көрсету операторы; ауырлатқыш, брикеттер, препараттар мен концентраттар, оның iшінде көмiр концентраттары өндірiсiнде жұмыс істейтін басқару пультінің операторы; қалдық қоймаларында ағаш құбыр қондырғысында жұмыс iстейтiн ағаш шеберi; сынама алушы; шағын литражды драга кесек тасшысы; механикалық електерде ұнтақ елеушi; қалдық шаруашылығындағы реттеуші; бақылау-өлшеу аспаптарына жəне автоматикаға, олар орнатылған жерлерде тікелей қызмет көрсетумен жəне жөндеумен айналысатын бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика слесарі; слесарь-жөндеуші; сүзгіші; флотаторшы; электр жабдығын жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электромонтер; учаскелердің, цехтардың, бөлімшелердің қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; техник; электрик; энергетик (цех, учаске). 12. Шаңында 2 % жəне одан да көп кристалды (бос) кремний қостотығы бар кендi жəне кенсiз қазбаларды шикiқұрамдауда кемінде 80 % жұмыс iстейтiн (балшық кесектеу өндiрiсіндегі шикiқұрамдауды қоса алғанда) жұмысшылардың кəсiптерi, оның ішінде: бункершi; гүрсілдетушi; мөлшерлеуші; уатушы; конвейер машинисi; диірмен машинисi; қоректендiргіш машинисi; шикіқұрамшы. 13. Шаңында 2 % жəне одан да көп кристалды (бос) кремний қостотығы бар қара металл кенін, кенсiз қазбалар мен тау-кен-химия шикiзатын уатуда, ұнтақтауда, тартуда, сұрыптауда жəне байытуда кемінде 80 % жұмыс iстейтін жұмысшылардың кəсіптерi, оның ішінде: бункершi; гүрсілдетуші; мөлшерлеуші; уатушы; конвейер машинисi; диірмен машинисi; құрғақ шикiзат беруде жұмыс iстейтiн қоректендiргiш машинисi; реагенттердi ерiтушi; қалдық шаруашылығын реттеушi; көмiр байыту қалдықтарынан брикет жасау өндiрiсiнде жұмыс iстейтін күйешi; сепараторшы (құрғақ ұнтақтауда); байытудың дымқыл циклінде жұмыс iстейтін сепараторшы; скруббершi-сорғышы; слесарь-жөндеушi; сұрыптаушы; кептiрушi; брикеттi түсiрушi; қалдық қоймаларында жұмыс iстейтiн тракторшы; тасымалдаушы; буып-түюшi; сүзгішi; флотаторшы; бүркушi; цнтрифугалаушы; барабандарды, бункерлердi, рампыларды, контрациялық үстелдер мен аспирациялық жүйелердi тазалаумен айналысатын тазалаушы; шикіқұрамшы; шламшы-бассейншi; шлихталаушы; шлюзшi; электр жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсету электромонтерi; жабдықты жөндеу жəне қызмет көрсету электрослесарі. 4. Түстi, бағалы металдар мен алмастарды алу кезiнде кендер мен құмды байыту 14. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар кəсіптері: сілтіден айыру аппаратшысы; құрамында алтыны бар кендердi байыту аппаратшысы; автоклавтарда жұмыс iстейтiн жəне сілтіден айырумен айналысатын аппаратшы-гидрометаллург; ұнтақтау учаскесінде (бөлiмшесiнде) жұмыс iстейтiн гүрсiлдетушi; жеткізушi; реагент мөлшерлеуші; ксантогенат дайындауда жұмыс iстейтiн мөлшерлеуші; ұнтақтау учаскесінде (бөлiмшеде) жұмыс iстейтiн уатушы; ұнтақтау-диірмен жабдығындағы тиеушi; ұнтақтауда жұмыс iстейтiн қоректендiргiш машинисi; кептiру қондырғысының машинисi; күйдiрушi; балқытушы; құрамында цианид немесе қостотықты кристалданған (бос) кремнийi бар сынамалар алумен айналысатын сынама алушы; реагенттерді ерітуші. 15. Цианид қолданылатын сынамалық жəне сынамалық-талдау зертханаларының, сондай-ақ алтын өндiретiн жəне жұмыс уақытының кемінде 80 % кеннен алтын алу ұйымдарында жұмыс iстейтiн жұмысшылар мен қызметшілер. 16. Жұмыс уақытының кемінде 80 % цианидтi ерiтiндiлер қолданылатын жұмыстарда жұмыс iстейтiн (технологиялық жəне жөндеушi қызметшiлер) қызметкерлер. 17. Шаңында 2 % жəне одан да көп кристалданған (бос) кремний қосқышқылы бар кенді, кенсіз қазбаларды байытуда жармалаумен, ұнтақтаумен, тартумен, шикіқұрамдаумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын жұмысшылардың кəсіптері, оның ішінде: мөлшерлеуші; конвейер машинисi; құрғақ тартумен айналысатын диірмен машинисi; шлам өңдеудегi жұмысшы; ксантогенатты қолданатын жəне дайындайтын реагенттердi ерiтуші; сепараторшы; концентраттарды кептiрумен жəне кварттаумен айналысатын кептiруші; шикіқұрамшы. 3. Металлургия өндірiсi (қара металдар) 5. Домна өндiрiсi 18. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыстарда iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: бункер бригадирі; таратып-құю машиналарының бригадирі; кен ауласының бригадирі; домна пешiнiң бункершiсi; ыстық жұмыс учаскелерінде шлакты ауыстырумен айналысатын автомобиль жүргiзушi; тиегіш жүргізушісі; кен ауласында жұмыс істейтін электр жəне автоарбаны жүргізушi; домна пешінiң су құбыршысы; құйманы қағымдаушы; үйiндідегi түсiрушi; домна пешiнiң газшысы; газ қорғаныс аппаратурасын қолдана отырып, жұмыс жүргiзу кезіндегі газдан құтқарушы; шойынды десульфурациялау көрiкшiсi; домна пешiнің көрiкшiсi; домна шлагын түйiршiктеушi; кен ауласында жұмыс iстейтiн жүк тиеушi; рентгено-гамма-графирлеу дефектоскописі; уатушы; тіс кесуші; шөмішші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін қара металл өндірісін бақылаушы; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын қазаншы; қазаншы; химиялық талдау зертханашысы; кен ауласында жұмыс істейтін бульдозер машинисі; тоннельдер мен бункер асты орындарындағы вагон-таразылардың машинисі; вагон төңкергіш машинисі; кен аулаларында жұмыс істейтін ұсақтау-тиеу агрегаттарының машинисі; кен аулаларында жұмыс істейтін конвейер машинисі; металлургия өндірісінің кран машинисі; таратып-құю машинасының машинисі; скипті көтергіш машинисі; ыстық жұмыстарда істейтін тельфер машинисі; шикіқұрам жеткізу машинисі; кен ауласында жұмыс істейтін экскаватор машинисі; тоннельдерде жұмыс істейтін металлургия цехының электровоз машинисі; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын металлургиялық зауыт жабдықтарының монтажшысы; домна пештерін жөндеумен айналысатын санитариялық-техникалық жабдық монтажшысы; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын технологиялық құбыр монтажшысы; кіреберіс теміржолдарда жұмыс істейтін жол монтері; шабушы; отқа төтеп беруші; шикіқұрам жеткізу жүйесін басқару бекетінің операторы; құю, отқа төзiмдi материалдар мен термиялық қоспаларды əзірлеуші; түйіршектеу бассейнінің жұмысшысы;

қож үйінділерінде жəне қож əзірлеудегі жұмысшы мен бригадир; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орналасқан қондырғы жабдықтарын жөндеумен айналысатын жұмысшы; ферроқорытпа сындырушы; скипші; бақылау-өлшеу аспаптарына жəне автоматикаға, олар учаскеде орнатылған жерлерде жөндеумен айналысатын бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика жөніндегі слесарь; буландырып салқындату жүйесінің слесарі; ілмектеуші; кен аулаларында шикіқұрам жеткізумен айналысатын тракторшы; металлургиялық өндіріс қалдықтарын тазалаушы; футерлеуші; шикіқұрамшы; шлакшы; электродшы; электр жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электромонтер; электр жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электрослесарь. Қызметшілер: Ауысымның, учаскелердің қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 6. Болат жəне ферроқорытпа өндірісі. Құрам дайындау жəне копер жұмыстары. Металлургиялық пештерді жөндеу. Доломит пен əкті күйдіру 19. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: негізгі өндіріс учаскесіндегі бригадир; болат балқыту жəне ферроқорытпа өндірісіндегі шикіқұрам ауласының бригадирі; конвертерге материалдар жеткізумен айналысатын бункерші; металл сынықтары мен қожды бөлумен айналысатын шпур бұрғылаушы; шойын балқытушы; шайыр қайнату жəне түптерді кептірумен айналысатын күл қайнатушы; шикіқұрам ауласында жұмыс істейтін өлшеуші; металл сынықтары жəне қожды өңдеумен айналысатын жарушы; ыстық жұмыс учаскесінде қожды тасымалдаумен айналысатын автомобиль жүргізушісі; ыстық жұмыс учаскесінде отқа төзімді материалдарды тасымалдаумен айналысатын жүк тиегіш жүргізушісі; пештен əкті түсіруші; үйінділердегі жүк түсіруші; газшы; газдан қорғану аппаратурасы қолданылатын жұмыстарды жүргізу кезінде газдан құтқарушы; ферросплав пешінің көрікшісі; шикіқұрам ауласында жəне фосфатшлакты тиеумен айналысатын жүк тиеуші; мөлшерлеуші; уатушы; шикіқұрам тиеуші; ыстық металға таңба басушы; шөмішші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін, қара металл өндірісіндегі бақылаушы; металл сынықтары мен қалдықтарын бөлетін коперші; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын қазаншы; шығыршы; ыстық металды таңбалаумен айналысатын таңбалаушы; қожды тиеумен жəне пештер құрылысын бұзумен айналысатын бульдозер машинисі; вагон төңкергіш машинисі; дистрибутор машинисі; құлату машинасының машинисі; май құюшы машина машинисі; металлургия өндірісіндегі кран машинисі; отпен тазарту машинасының машинисі; диірмен машинисі; мартен пештеріне шайыр, мазут айдаумен айналысатын сорғы қондырғысының машинисі; қайта тиеу машинисi; таратып құю машинасының машинисі; скипті көтергіш машинисі; металл сынықтарын жəне металды бөлумен айналысатын скрепер машинисі (скреперші); ыстық жұмыстардағы тельфер машинисі; қожды тиеумен жəне пештердің құрылысын бұзумен айналысатын экскаватор машинисі; металлургия цехының электровоз машинисі; ыстық металды тасымалдаушы машинист; миксершi; металлургия жабдықтарын жөндеумен тұрақты айналысатын металлургия зауытының жабдық монтажшысы; металлургия жабдықтарын жөндеумен тұрақты айналысатын санитариялықтехникалық жабдық монтажшысы; жабдықтарды жөндеумен жəне оларға қызмет көрсетумен айналысатын технологиялық құбыр монтажшысы; кірме жолдары мен шлак үйінділерінде жұмыс істейтін жол монтері; блоктарды тығыздаушы; стопорларды теруші; ферроқорытпа өндірісінде жұмыс істейтін күйдіруші; металл бетінің ақауларын өңдеуші; ыстық жұмыстарда істейтін отқа төтеп беруші; конвертер тиеу операторы; ыстық жұмыстардағы (құю пульты, газбен кесу, бас бекет, жинау тетігі) дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы; қожды уату жəне құю материалдарын дайындау кезінде тозаң тұтумен айналысатын тозаң-газтұтқыш қондырғыларына қызмет көрсетуші оператор; шикіқұрам жеткізу жүйесін басқару бекетінің операторы; ыстық металл өңдеудегі басқару бекетінің операторы; гидравлика жəне дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы; қышқылсыздандырғышты балқытушы; синтетикалық шлактарды балқытушы; ферроқорытпаны балқытушы; вакуум пештерінде болат балқытушының көмекшісі; конвертердегі болат балқытушысының көмекшісі; болатты пештен тыс өңдеу қондырғысы болат балқытушысының көмекшісі; электр күлін қайта балқыту қондырғысы болат балқытушысының көмекшісі; электр пештердегі болат балқытушының көмекшісі; металл қалдықтарын жəне сынықтарын престеуші; құю, отқа төзімді материалдар мен термиялық қоспаларды əзірлеуші; қыздырушы; электр балқыту пешінің пультшісі; өндіріс процесінде шикізатты, жартылай шикізаттарды жəне дайын өнімді қайта орналастыру жөніндегі жұмысшы; шлак үйінділерінде жəне шлак əзірлеуде жұмыс істейтін жұмысшы; технологиялық процестерді жүргізетін, жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орналасқан қондырғылар жабдықтарын жөндеумен айналысатын жөндеу қызметінің жұмысшысы; күйдірілген доломит пен əкті күйдіруде жəне түсіруде жұмыс істейтін жұмысшы; ферроқорытпаны сындырушы; металл сынықтары мен қалдықтарын бөлуші; болатты таратып құюшы; суық металл кесуші; шлакты бөлумен айналысатын сепараторшы; бумен салқындату жүйесінің слесарі; ферромарганец пен феррованадийді балқытатын ферроқорытпа пештерін ыстық жөндеумен айналысатын слесарь-жөндеуші; слесарь-жөндеуші; электрод массасын əзірлеумен айналысатын араластырушы; күйдірілген доломитті сұрыптаумен айналысатын сұрыптаушы; вакуумды пештің болат балқытушысы; конвертердегі болат балқытушы; болатты пештен тыс өңдеу қондырғысының болат балқытушысы; электр күлін қайта балқыту қондырғысының болат балқытушысы; электр пештерде болат балқытушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; металл сынықтарын бөлумен айналысатын ілмектеуші; ферроқорытпа кептірумен айналысатын кептіруші; илек пен құбыр термисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін тасымалдаушы; электрод массаларын қалыптаушы; бүркуші; ферроқорытпаларды тазалаушы; шикіқұрамшы; шлакшы; электродшы; ферромарганец жəне феррованадий балқытатын ферросплав пештерінің сыртқы қаптарын ұзартумен айналысатын қолмен дəнекерлейтін электр дəнекерлеуші; жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электрослесарь. Қызметшілер: Ауысымның, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 7. Илектеу, дөңгелек илектеу, бандаж илектеу, айыр илемі, қаңылтыр жаю, қалайылау, мырыштау жəне қорғасындау өндірістері. Рельс бекітпелері өндірісі. Ыстық металды термиялық өңдеу, кесу жəне тегістеу. Калибрленген металл өндірісі 20. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: алюминийлеуші; купорос өндірісінде жұмыс істейтін кристалдау аппаратшысы; тұзды қышқылмен жұмыс істейтін бейтараптандыру аппаратшысы; тұзды қышқылмен жұмыс істейтін регенерациялау аппаратшысы; купорос өндірісінде жұмыс істейтін центрифугалау аппаратшысы; электролитті майсыздандыру аппаратшысы; негізгі өндіріс учаскесінде бригадир; ыстық илектеудегі калибрлі орнақтың біліктеушісі; клеттерді жинастыру жəне аудару біліктеушісі; профильдi майыстыру агрегатының біліктеушісі; ыстық илек орнақтарының біліктеушісі; суық илек орнақтарының біліктеушісі; пек қайнатушы; газшы; илек шеттерін ыстық күйінде кесумен айналысатын газбен кесуші; газдан қорғану аппаратурасын қолданып жұмыстар орындау кезіндегі газдан құтқарушы; термиялық пешті толтырушы; рельстерді электрмен шыңдаумен қоса айналысатын шыңдаушы; қолмен тиеу жұмыстарын істейтін шыңдаушы; көмкерушi-жинақтаушы; қышқылға төзімдетушілер-гуммирлеуші; дайындама сыртын қолмен таңбалаумен айналысатын ыстық металдарға таңба басушы; ыстық металға таңба басушы; ыстық жұмыс учаскелерінде істейтін қара металл өндірісіндегі бақылаушы; үздіксіз уыттау, қалайылау, мырыштау, алюмомырыштау, қорғасындау агрегаттарында операцияларды жекелеп бақылаумен айналысатын қара металл өндірісін бақылаушы; ванналарды түзетуші; пештің іші мен тоннельді тазалайтын қазан тазалаушы; штампылаушы ұста; ротация машинасындағы ұста-штампылаушы; қаңылтыр мен құбырды жылтыратушы; жайманы соғушы; электролитті əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы); ыстық тəсілмен қалайылаушы; ыстық металмен жұмыс істейтін таңбалаушы; илек орнағы жетекші моторларының машинисі; ыстық учаскелерде жұмыс істейтін тиеу тетіктерінің машинисі; металлургия өндірісіндегі кран машинисі; отпен тазалау машиналарының машинисі; балға, пресс жəне манипулятор машинисі; илек орнағының басты жетектерінде жұмыс істейтін бу машинасы мен локомобиль машинисі; ыстық жұмыстардағы престер машинисі; ыстық жұмыстардағы илек орнағы риверсивтік бу машиналарының машинисі; құйма кесек сындырғыштардың машинисі; ыстық жұмыстардағы тельфер машинисі;

металлургиялық құрал-жабдықтарды жөндеумен айналысатын металлургиялық зауыт жабдықтарының монтажшысы; құрал-жабдықтарды жөндеумен жəне оларға қызмет көрсетумен айналысатын технологиялық құбырлар монтажшысы; жайма жəне құбыр пакеттерін теруші; металл қыздырушы; металл бетінің ақауларын өңдеуші; ыстық жұмыста жұмыс істейтін отқа төтеп беруші; отқа төтеп беруші; рельстерді өңдеу желілерінің операторы; өңдеу, қалайылау, алюминий-мырыштау, қорғасындау, мырыштау бөлімшелерінде үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, жалтырату жəне күйдіру агрегаттарын басқару пультінің операторы; ыстықтай илектеу орнақтарын басқару пультінің операторы; суықтай илектеу орнақтарын басқару пультінің операторы; ыстық жұмыстарда істейтін басқару пультінің операторы; профиль бүгу агрегаттарының операторы; қорғасындаушы; прецезиондық болат пен балқыманы күйдіруші; ыстық тəсілмен қорғасындаушы; қайталама қалайыны балқытушы; металға полимерлік материалдарды жалатушы; суықтай илектеу орнағы біліктеушісінің көмекшісі; ыстықтай илектеу орнағы біліктеушісінің көмекшісі; хром тотығы қолданылатын жұмыстарда жұмыс істейтін жылтыратушы; металл отырғызушы; ыстық құбыр илегін түзеу жұмыстарын істейтін илек жəне құбыр түзетуші; илек жəне құбыр түзетуші; ыстық жұмыстардағы дөңгелек пен бандажды престеуші; рельс бекітпелерін престеуші-көмкеруші; лактар, бояулар жəне левкасты дайындаушы; металл мен дайын өнімді өңдеумен жəне сұрыптаумен айналысатын бригадир мен жұмысшы; металл мен дайын өнімді қабылдаумен, тапсырумен, пакеттеумен жəне буыптүюмен айналысатын бригадир мен жұмысшы; шикізатты, жартылай шикізатты жəне дайын өнімдерді өндіріс процесінде жылжытумен айналысатын бригадир мен жұмысшы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орналасқан қондырғы жабдықтарын жөндеумен айналысатын жұмысшы; құбырларды ыстық тəсілмен таптап жұқартумен, июмен жəне жамаумен айналысатын жұмысшы; пакеттерді айырушы; ыстық металды белгілеумен айналысатын илек белгілеуші; ыстық металл кесуші; рельс бекітпелерін преспен кесумен айналысатын металды қайшымен жəне преспен кесуші; суық металл кесуші; буландырып салқындату жүйесіндегі слесарь; сым жүргізуші слесарь; майлаушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмекші; жаймалар мен ленталарға ұнтақ себуші; илек жəне құбыр термисі; өңдеуші; ыстық жұмыс учаскесінде жұмыс істейтін тасымалдаушы; ыстық металл жинаушы; ыстық металл илегі кезінде қызған жаңқаларды жинаумен айналысатын металлургия өндірісінің қалдықтарын жинаушы; ыстық жұмыстарда жұмыс істейтін илек салушы; бүркуші; шлакшы; салқын штамповкада жұмыс істейтін штампылаушы; жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электрослесарь. 8. Құбыр өндірісі (құбыр илектеу, құбыр пісіру, құбырларды электрмен пісіру, құбыр созу, құбыр құю, фитингті, баллонды) жəне мырыштандыру цехтары 21. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: купорос өндірісінде жұмыс істейтін кристалдау аппаратшысы; купорос өндірісінде жұмыс істейтін центрифугалау аппаратшысы; құбырларды асфальттаушы; балғалау бөлімшесінің бригадирі; құбырлар мен баллондарды қабылдауда, тапсыруда жұмыс істейтін бригадир; құбырды электрмен дəнекерлеу орнақтарын баптаушы бригадир; шойын балқытушы; калибрлеу орнағының біліктеушісі; домалату машинасының біліктеушісі; құбырларды ыстық илектеу орнағының біліктеушісі; құбырларды пеште пісіру орнағының біліктеушісі; құбырларды суықтай илектеу орнағының біліктеушісі; құбырларды қалыптау орнағының біліктеушісі; құбыр созушы; газшы; құбыр бүгуші; грат түсіруші; шикіқұрамды вагранка мен пештерге құлатушы; құбыр мен баллондарды пісіруші; металл құюшы; құбыр құюшы-толтырушы; жер өңдеуші; престе құбырларды калибрлеуші; қыздырушы; қыздыру пештерінің жанында жұмыс істейтін көмкеруші-жинақтаушы; ыстық металға таңба басушы; ыстық жұмыс учаскелерінде істейтін қара металл өндірісіндегі бақылаушы; құбырларды ажыратумен айналысатын металл сынықтарын жəне қалдықтарын бөлу жөніндегі копршы; штампылаушы ұста; ыстық жұмыстардағы тиеу механизмдерінің машинисі; металлургиялық өндіріс крандарының машинисі; балғалардағы, престер мен манипуляторлардағы машинист; илектеу орнақтарының қыздырғыш қондырғыларына қара май мен мазут айдаумен айналысатын сорғы қондырғысының машинисі; ыстық жұмыс учаскесіндегі тельфер машинисі; металлургиялық цехтардың электровоз машинисі; ыстық металды тасушы машинист; металлургиялық жабдықтарды жөндеумен үнемі айналысатын металлургиялық зауыт жабдықтарының монтажшысы; жабдықтарды жөндеумен жəне қызмет көрсетумен айналысатын технологиялық құбыр өткізгіштердің монтажшысы; жайма жəне құбыр пакеттерін теруші; металл қыздырушы; металл бетінің ақауларын өңдеуші; құйманы зімпарамен немесе қолмен (балғамен, егеумен, пневмоқұралмен) өңдейтін кесуші; ыстық жұмыста істейтін отқа төтеп беруші; ыстық жұмыста істейтін басқару пультінің операторы; қорғасынмен қаптаушы; ыстық тəсілмен мырыштаушы; балқытушы; суықтай илектеу орнағы біліктеушісінің көмекшісі; ыстықтай илектеу орнағы біліктеушісінің көмекшісі; металл отырғызушы; илек жəне құбыр түзетуші; қапсыру престерінде жұмыс істейтін ыстық құбырларды престеуші; металл мен дайын өнімді өңдеумен жəне сұрыптаумен айналысатын бригадир мен жұмысшы; шикізатты, жартылай дайын өнімдерді жəне дайын өнімдерді өндіріс процесінде жылжытумен айналысатын бригадир мен жұмысшы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; салқындатқыш қондырғыларда жұмыс істейтін жұмысшы; баллон мен құбырларды қабылдаумен жəне тапсырумен айналысатын жұмысшы; ыстық металды кесуші; құбырлар мен дайындама кесуші; баллондар құрастырушы; құбырларды пеште пісіруші; баллон жəне құбырларды өңдеумен айналысатын тесуші; ыстық жұмыс учаскесінде жұмыс істейтін ілмектеуші; флюс пен майлау құрамдас бөліктерін кептіруші; құбыр жəне илек термисi; өңдеуші; шойын балқытқышқа материал берумен айналысатын тасымалдаушы; құбыр құюшы-қалыптаушы; ыстық металды жинаушы; қыздыру пештерінен шлак жинау жұмыстарымен айналысатын металлургия өндірісіндегі қалдық жинаушы; ыстық жұмыста iстейтін илек төсеуші; пакетке құбыр төсеумен айналысатын илек жинақтаушы; флюс пісіруші; бүpкуші; құбырларды сүртумен айналысатын тазалаушы; шлакшы; құбырды жылтыратумен айналысатын электрмен жылтыратушы; орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші; электр жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электрослесарь. 9. Кокс, пек-кокс, термоантрацит жəне кокс-химия өндірісі 22. Кокс, пек-кокс жəне термоантрацит өндірісі: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: көмір дайындау мен газ тазалауда істейтіндерден басқа, барлық аталымдағы аппаратшылар; барильетші; кокс пештерінің газшысы; есікші; термоантрацит пешінің тиеп-түсірушісі; кабинашы-көмкерушi; люкші; кокс машиналарының машинисі; кокс тиеу машинасының машинисі; ыстық жұмыс учаскелеріндегі металлургия өндірісінің кран машинисі; ыстық жұмыс учаскелеріндегі көпірлі жүк тасу машинисі; коксты құрғақтай сөндіру жабдығының машинисі; сөндіру вагондары электровозының машинисі; ыстық жұмыс учаскелеріндегі отқа төтеп беруші; Жұмыс істеп тұрған өндірістер учаскелерінде (жұмыс орындарында) орналасқан қондырғы жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтері жұмысшысы; рампышы; ыстық жұмыс учаскелеріндегі ілмектеуші; тоннельші; скип көтергішінің тоннельші-моторшысы; пек-кокс аппаратурасын тазалаумен айналысатын тазалаушы. Қызметшілер: ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін шебер (аға); ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін (учаске, цех) бақылау шебері (аға). 23. Кокс-химия өндірісі: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: барлық аппаратшылар, оның ішінде газды күкірттен тазартумен, жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын өнімдер өндірісімен айналысатындарды қоса алғанда; негізгі өндіріс учаскелерінің бригадирі; жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын өнiмдердi ұнтақтаушы; ыстық жəне еңбек жағдайы зиянды жұмыс учаскелерiндегi металлургия өндiрiсiнің кран машинисi; жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын химия өндiрiсi механизмдерiндегі жұмыс істейтін жұмысшы; жұмыс істеп тұрған өндірістер учаскелерінде (жұмыс орындарында) орналасқан қондырғылар жабдықтарын жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын химия өнiмдерiн таратып құюшы; жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын жұмыстардағы скруббершi-сорғызушы; жұмыс аймағындағы ауада қауіптілігі 1 немесе 2 сыныпты зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер болатын жұмыстардағы ағызушы-таратып құюшы; ыстық жұмыс учаскелеріндегі ілмектеуші; аппаратура тазалаумен айналысатын тазалаушы. Қызметшілер:

(Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте). ыстық жұмыс учаскелеріндегі шебер (аға); механик. 24. Кокс, пек-кокс, термоантрацит жəне кокс-химия өндірісі. Көмір дайындау. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: көмір дайындаумен жəне газ тазалаумен айналысатын барлық атаудағы аппаратшы; биохимия қондырғыларында істейтін ағын суды тазартушы аппаратшы; негізгі өндіріс учаскелерінің бригадирі; бункерші; таразышы; кокс-химия өндірісінің қалдықтарын шығарумен айналысатын автомобиль жүргізуші; көмір дайындауға көмір тасымалдаумен айналысатын жүк тиегіш жүргізушісі; газдан қорғану аппаратурасы қолданылып жүргізілетін жұмыстар кезіндегі газдан құтқарушы; шикізат, отын жəне кокс-химиялық өнімді тиеу жəне түсірумен айналысатын жүк түсіруші; мөлшерлеуші; уақтаушы; кабестаншы; ыстық жұмыс учаскелерінде жəне еңбек жағдайлары зиянды жұмыстарда істейтін қара металл өндірісін бақылаушы; таспа жинаушы; көмір дайындаудың технологиялық процесінде жұмыс істейтін бульдозер машинисі; вагон төңкергіш машинисі; конвейер машинисі; кран машинисі (краншы); көпірлі қайта тиегіш машинисі; сорғы қондырғыларында, оның ішінде сөндіру мұнараларында жұмыс істейтін машинист; коректендіргіш машинисі; сүрлем мен көмір мұнарасына қызмет көрсетумен айналысатын машинист; жуу машинасының машинисі; жібіту қондырғыларының машинисі; кептіру қондырғысының машинисі; өндіріс құрал-жабдықтарын жөндеумен үнемі айналысатын кокс-химиялық өндіріс жабдықтары монтажшысы; кокс-химиялық жабдықтарды жөндеумен айналысатын технологиялық құбыр өткізгіш монтажшысы; отқа төтеп беруші; кокс сұрыптау операторы; кокс-химиялық агрегаттарды жөндеумен айналысатын ағаш шебері; химиялық өндіріс механизмдерінде жұмыс істейтін жұмысшы; химиялық өнімдерді құюшы; сепараторшы; скрубберші-сорғызушы; ағызушы-құйып таратушы; майлаушы; кокс сұрыптаушы; транспортерші; көмір, кокс жəне химиялық өнімдерді тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; кокс өндірісімен айналысатын металлургиялық өндіріс қалдықтарын жинаушы; химиялық өнімдерді буып-түюмен жəне тиеумен айналысатын қаттаушыбуып түюші; сүзгіші; флотаторшы; центрифугашы; бункерлерді тазалаумен айналысатын тазалаушы; шикіқұрамшы; шламшы; жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электрослесарь. Қызметшілер: Бөлімшенің, ауысымның, учаскенің қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); электрик; энергетик (учаске, цех). 10. Динас бұйымдарының өндiрiсi 25. Тозаң құрамында 2 % жəне одан да көп кристалданған қос тотықты кремний (бос) болатын кен қазбаларын ұнтақтаумен, ұсақтаумен жəне диiрменге артумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын жұмысшылар. 11. Темірді тікелей қалпына келтіру жəне қара металл ұнтақтары өндірісі 26. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшы; қоспалаушы жүгірткісін жүгіртуші; шахта пешінің су тартушысы; шахта пешінің газшысы; газшы; шахта пешінің көрікшісі; гүрсілдетушi; уақтаушы; шикіқұрам тиеуші; вагон-таразы машинисі; уату-тарту-сұрыптау механизмдерінің машинисі; конвейер машинисі; кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; кесектегіш машинисі; скипті көтергіш машинисі; араластырғыш барабан машинисі; күйдіруші; отқа төтеп беруші; темір тотықтарын қалпына келтіретін пешші; темір ұнтақтарын күйдіретін пешші; темірді тікелей қалпына келтіру пешінің болат қорытушысының көмекшісі; сепараторшы; скипші; темірді тікелей қалпына келтіру пешінің болат қорытушысы; кептіруші; тасымалдаушы; ұнтақты буып-түюмен айналысатын буып-түюші; тазалаушы; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Ауысымның, учаскелердің қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 4. Металлургия өндірісі (түсті металдар) 12. Шикізат жəне шикіқұрам дайындау. Мыс-күкірт зауыттары мен фабрикаларында кесектеу 27. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: кесектерді булаумен айналысатын автоклавшы; кесек қоспасын дайындайтын аппаратшы; бункерші; шикізат түсірумен айналысатын жүк түсіруші; мөлшерлеуші; уатушы; шикіқұрамды тиеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; брикет пресiнiң машинисi; кран машинисi (краншы); дiрмен машинисi; қайта тиеу машинисi; елеу қондырғысының машинисi; тельфер машинисi; экскаватор машинисi; сынама алушы; реагент ерiтушi; сепараторшы; шикiзаттарды қайта түсiрумен айналысатын ілмектеуші; брикет түсiрушi; транспортерші; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 13. Күйдіру жəне қақтау 28. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: аппаратшы-гидрометаллург; бункерші; мөлшерлеуші; уатушы; ыстық жұмыста істейтін шикіқұрам тиеуші; ыстық жұмыста істейтін күйдіру пештерінің тиеп-түсірушісі; ыстық жұмыстарда істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; қазандық машинисі (от жағушы); күйдіру бөлімшесінің газ үрлеу машинасының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); күйікті ұнтақтауда жұмыс істейтін диірмен машинисі; қоректендіру машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін тельфер машинисі; монтажшы; күйдіруші; ыстық жұмыстарда істейтін отқа төтеп беруші; вельц-пешіндегі пешші; никель ұнтағын қалпына келтіруші пешші; сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; майлаушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; транспортерші; ыстық жұмыстарда істейтін жəне элеваторларға қызмет көрсететін тасымалдаушы; бүркуші; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 14. Шикіқұрамды жəне өнеркəсіп өнімдерін күйежентектеу 29. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: агломератшы; ыстық агломератты түсіруші; агломерация жəне күйдірудегі көрікші; гүрсілдетуші; гүрсілдетуші – көсеуші; ыстық қайтарымды мөлшерлеуші; уатушы; шикіқұрамды тиеуші; түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; қоректендіргіш машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін тельфер машинисі; эксгаустер машинисі; күйдіруші; қайтарма шламдарды өңдеуші; қыздырушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; араластырушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; ыстық агломератты қайтарумен айналысатын транспортершы; қож жəне айналым материалдарын тазалаушы; бүркуші; агломератты шикіқұрамдаумен айналысатын шикіқұрамшы.

Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); учаске механигі; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 15. Шикіқұрамды жəне өнеркəсіп өнімдерін кептіру 30. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: бункерші; тиеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургияны бақылаушы; технология пештерінің oт жағушысы; ыстық жұмыс учаскелерінде істейтін тельфер машинисі; сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; кептіруші; тасымалдаушы; бүркуші; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде; шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 16. Балқыту жəне электротермиялық тəсілдермен металл алу 31. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: бункерші; жүк тиегіш жүргізуші; цех ішінде жұмыс істейтін электр жəне қол арба жүргізуші; ыстық агломератты түсіруші; ыстық шлакты шығарумен айналысатын үйінділердегі түсіруші; қабықтарды, файнштейнді, штейнді, айналымды жəне қалдықтарын уақтаумен айналысатын уатушы; уатушы; шикіқұрамды тиеуші; конвертерші; түсті металлургия өнімін бақылаушы; технологиялық пештерінің от жағушысы; кесек нығыздағыш машинисі; ыстық жұмыс учаскелеріндегі кран машинисі (краншы); цехтардағы қоректендіргіш машинисі; таратып құю машинасының машинисі; скип көтергіш машинисі; металлургиялық цехтың электровоз машинисі; пештерде жұмыс істейтін санитариялық-техникалық жабдықтардың монтажшысы; ыстық жұмыста істейтін отқа төтеп берушi; балқытушы; ыстық жұмыста iстейтiн сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; түстi металл мен құйманы құюшы; электродты реттеушi; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс iстейтiн ілмектеуші; транспортерші; ыстық металл тасумен айналысатын тасымалдаушы; шикіқұрам тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; ыстық шлакты шығарумен айналысатын шлак пен айналым материалдарын жинаушы; кремний тазалаумен айналысатын өнiм тазалаушы; шөміш тазала��мен айналысатын тазалаушы; шикіқұрамшы; шлактаушы; электр пештерi мен тұндырғыштарда iстейтiн электродшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 17. Металдарды рафинадтау 32. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: бункершi; уатушы; шикіқұрамшы тиеушi; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімін бақылаушы; технология пешiнiң от жағушысы; ыстық жұмыс учаскесінде жұмыс iстейтiн кран машинисi (краншы); диiрмен машинисi; ыстық жұмыс учаскесінде жұмыс iстейтiн тельфер машинисi; күйдіруші; балқытушы; сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; түстi металдар мен құймаларды таратып құюшы; ыстық жұмыс учаскесінде жұмыс iстейтiн ілмектеуші; транспортерші; металды жеткiзумен айналысатын тасымалдаушы; бүркуші; шлактаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); ыстық жұмыс учаскесіндегі бақылау шебері; жабдықты жөндеу шебері; механик; технолог. 18. Гидрометаллургия, сілтісіздендіру, кадмий жəне купорос алу Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: автоклавшы; жасанды шеелит əзiрлеушi аппаратшы; кристалдау аппаратшысы; агитаторлар мен қоюлатқыштарда, перколяцияда, тұндыру мен сүзуде жұмыс істейтін аппаратшы-гидрометаллург; арматурашы; винипластшы; мөлшерлеуші; шикіқұрам тиеушi; сiлтi тиеушi; қышқылмен қаптаушы-гуммирлеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімін бақылаушы; химиялық талдау зертханашысы; брикеттеу пресiнiң машинисi; кран машинисi (краншы); құрғақ ұсақтаумен айналысатын диiрмен машинисi; сорғы қондырғысының машинисi; күйдіруші; қайталама шламды өңдеушi; отқа төтеп берушi; мырыш купоросын алушы пешшi; балқытушы; сынама алушы; қышқылдарды, тұздар мен сiлтiлердi мөлшерлеуде жұмыс iстейтiн жұмысшы; аппаратура жөндеумен айналысатын жұмысшы; репульпаторшы; қышқылдарды, сiлтілер мен тұздарды тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; таратып салумен айналысатын буып-түюшi; сүзгiшi; хлораторшы; цементаторшы; центрифугалаушы; шикіқұрамшы; шламдаушы; су ерiтiндiлерiн электролиздеушi. қызметшілер: бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 19. Көмiртектi материалдар, массалар жəне олардан жасалатын бұйымдар өндiрiсi 34. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: араластырғыш айналымдардың жұмысшысы; жүк тиегiш жүргiзушiсi; газшы; шикiзат пен дайын өнiмдердi тиеумен айналысатын жүк тиеушi; мөлшерлеуші; уатушы; күйдiру жəне графиттеу пештерiн тиеуші-түсiрушi; анод құюшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімін бақылаушы; күйдiруде, қыздыру жəне графиттеуде жұмыс iстейтiн кран машинисi (краншы); диiрмен машинисi; сорап қондырғысының машинисi; елеу жабдығының машинисi; күйдiрушi, қыздырушы, жəне графиттеушi тельфер машинисi; күйдiрушi; ыстықтай жөндеумен айналысатын отқа төтеп берушi; тозаң, газ ұстаушы жабдықтарға қызмет көрсетушi оператор; басқару пультiнiң операторы; жентек балқытушы; электрод өнiмдерiн престеуші; қыздыруда, күйдіруде жəне графиттеуде жұмыс iстейтін сынама алушы; қыздырушы; сiңiрушi; электрод өнiмдерiнiң слесарі; араластырушы; сұрыптаушы; электрод өнiмдерiн механикалық өңдеу жөнiндегi станокшы; стендтеушi; қыздыруда, күйдiруде жəне графиттеуде жұмыс iстейтiн ілмектеуші; тасымалдаушы; электрод массаларын қалыптаушы; пеш жанындағы бүркушi; электрод массаларының хлораторшысы; өнiм тазалаушы; аппаратуралардың ішкі құрылысын тазалаумен айналысатын тазалаушы; шикіқұрамшы; электродтарды штабельдеушi. қызметшілер: бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске). 20. Жербалшық өндірісі 35. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: агломератшы; карбонизациялау аппаратшысы; жылу тасығыштарды қыздыратын аппаратшы;

20 ақпан 2014 жыл

автоклавтар мен агитаторларда, сыныптамаларда, декомпозерлерде, сүзгіде, пульпа əзірлеуде, каустификаторларда жұмыс істейтін аппаратшы-гидрометаллург; алюминат ерітіндісін буландыруда, диффузиялауда, карбонизациялауда жұмыс істейтін аппаратшы-гидрометаллург; арматурашы; бункершi; ыстық агломерат түсіруші; гүрсілдетуші; цемент, сода, каустик жəне жер сазын тиейтін жүк тиеуші; мөлшерлеуші; уатушы; шикіқұрам тиеуші; ыстық учаскелерде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; технологиялық пештің от жағушысы; кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; қайтадан жүк тиегіш машинисі; қоректендіргіш машинисі; скипті көтергіш машинисі; эксгаустер машинисі; күйдіруші; ыстықтай жөндеумен айналысатын отқа төтеп беруші; тозаң, газ ұстаушы қондырғыға қызмет көрсететін оператор; сынама алушы; қыздырушы; репульпаторшы; сепараторшы; транспортерші; сүзгіші; флотаторшы; бүркуші; центрифугалаушы; аппаратура тазалаумен айналысатын тазалаушы; шикіқұрамшы; шламдаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 21. Металл балқымасынан металдарды электролит тəсілмен өндіру 36. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: алюминий өндірісіндегі анодшы; қорғасын шаңдарын қайта өңдеудегі аппаратшы-гидрометаллург; тиегіш жүргізушісі; балқытылған металл, фторлы тұздар, құмсаз жəне хлорлау өнімдерін тасымалдаумен айналысатын электр жəне автоарба жүргізушісі; металды ағызып-құюшы; шикіқұрам, құмсаз, фторлы тұздар мен анод массаларын тиеу жəне түсірумен айналысатын жүк тасушы; электролитті ұсақтаумен айналысатын уақтаушы; анод құюшы; катодшы; алюминий өндірісінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімін бақылаушы; түсті металл құюшы; хлорды қайта айдаумен айналысатын компрессор қондырғысының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; қайта жүк тиегіш машинисі; пневмокөлік машинисі; таратып құю машинасының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін тельфер машинисі; электролиздерге қызмет көрсететін қадалық кран машинисі; ванна жөндеудегі монтажшы; металлургия жабдықтарын жөндеумен тұрақты айналысатын металлургия зауыты жабдықтарының монтажшысы; балқытушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жұмысшы; түсті металдар мен құймаларды таратып құюшы; қайшымен жəне преспен металл кесуші; арамен, қол арамен жəне станокта кесуші; металлургия өндірісінің қалдықтарын тиеу жəне қоймаға қоятын ілмектеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; ыстық металды жеткізумен айналысатын тракторшы; тасымалдаушы; электрод массаларын қалыптаушы; ванна жөндеудегі футершi-шамотшы; хлораторшы; хлор өткізуші; шикіқұрамшы; электролит ванналарын шламдаушы; балқытылған тұздарды электролиздеушi; кезекші жəне жабдықты жөндеу жөніндегі электрослесарь (слесарь) ; электрослесарь-түйiстiрушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске, цех). 22. Фтор қышқылы жəне оның тұздары өндірісі 37. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: абсорбция аппаратшысы; тұз өндірісі аппаратшысы; пісіру аппаратшысы; буландыру аппаратшысы; мөлшерлегіш аппаратшы; дымқыл сыныптама аппаратшысы; бейтараптандыру аппаратшысы; тұндыру аппаратшысы; газ тазалау аппаратшысы; күкірт қышқылды құмсаз əзірлеуші аппаратшы; жіктеп бөлуші аппаратшы; кептіру аппаратшысы; сүзгіден өткізу аппаратшысы; центрифугалау аппаратшысы; аппаратшы-гидрометаллург; бакалетші (сіңдіруші); бункерші; күйік тасымалындағы электр-автоарба жүргізушісі; үйіндідегі түсіруші; қорғаныс қабаты цехтарындағыдан басқа металл бұйымдарын гуммирлеуші; реагент мөлшерлеуші; уатушы; пешті тиеп-түсіруші; тиеп-түсіруші; қышқылға төзімдеуші-винипластшы; қышқылға төзiмдеуші-гуммирлеуші; түсті металлургия өнімін бақылаушы; технологиялық пештің от жағушысы; химиялық талдау зертханашысы; таңба басушы; қазандық машинисі (от жағушы); желдету жəне аспирация қондырғыларының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; күйдіруші; отқа төтеп беруші; тозаң, газ ұстаушы қондырғылардың операторы; дəнекерлеуші; престеуші; аспапшы; сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелеріндегі (жұмыс орындарындағы) қондырғы жабдықтарын жөндеумен айналысатын жұмысшы; репульпаторшы; бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматиканы, олар орнатылған жерлерде (жұмыс орында) тікелей қызмет көрсетумен жəне жөндеумен айналысатын бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика жөніндегі слесарь; қышқыл таратып құюмен айналысатын құюшы-таратып құюшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; транспортерші; тасымалдаушы; қышқыл мен фторлы тұздарды жабумен айналысатын буып-түюші; флотаторшы; негізгі жабдықтар жəне газжүргіштерді тазалаумен айналысатын тазалаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 23. Тұздар мен сілті ерітінділерінде металды электролит тəсіліммен алу 38. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: гипохлорит əзірлеумен айналысатын химиялық ерітінділер əзірлеу аппаратшысы; электролитті əзірлеу аппаратшысы; кептіру аппаратшысы; күкірт қышқылы ерітінділерін дайындаумен жəне электролитикалық фольганы өндіру кезінде тосқауылдау арқылы өндірістік бөлімді тазалаумен айналысатын аппаратшы-гидрометаллург; катодшы; қышқылға төзімдетуші-гуммирлеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; тиеу механизмдерінің машинисі; кран машинисі (краншы); диірмен машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін тельфер машинисі; матрица жаймаларын өңдеуші; балқытушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жөндеу қызметтерінің жұмысшысы; ванналарды жөндеумен айналысатын жұмысшы; түсті металл мен құйманы таратып құюшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; катодты жəне анодты металл, шикізат, күл тиелген вагонеткаларды жеткізуде жұмыс істейтін тасымалдаушы; сүзгіші; ванна жөндеудегі футерші-шамотшы; цементаторшы; катод тазалаумен айналысатын өнім тазалаушы; шикізат пен скрап жуумен айналысатын электролит ванналарын шламдаушы; су ерітінділерін электролиздеуші; анодтар мен катодтарды дайындаумен айналысатын қолмен пісіретін электр дəнекерлеуші; электрослесарь-түйiстiрушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); учаске механигі; технолог; электрик; электромеханик; энергетик (учаске, цех). 24. Түсті металл ұнтақтары өндірісі 39. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: металл ұнтақтары өндірісіндегі аппаратшы; мырыш ұнтақтары өндірісіндегі газогенераторшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; мырыш тозаңы өндірісіндегі пешші; сынама алушы; ұнтақ өнімдерімен айналысатын буып-түюші; металлургиялық тəсілмен алынған тозаңдарды буып-түюмен айналысатын буып-түюші;

карборунды бұйымдарды əзірлеудегі отқа төзімді бұйымдарды қалыптаушы; құймаларды фрезерлеуші; су ерітінділерін электролиздеуші. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; электромеханик; энергетик (учаске, цех). 25. Анодтар мен вайербарстар алу 40. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: шикіқұрам тиеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; түсті металл құюшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); таратып құю машинасының машинисі; балқытушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жұмысшы; түсті металл мен қорытпаларды таратып құюшы; құймақалыпты майлаумен айналысатын майлаушы; мыс пен шлакты іріктеумен айналысатын сұрыптаушы; өнімді тазалаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; учаске энергетигі. 26. Тозаң тұту жəне газ тазалау 41. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: газогенераторшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; желдеткіш аспирациялық қондырғы машинисі; қайта жүк тиегіштер машинисі; эксгаустер машинисі; тозаң тұту қондырғысына қызмет көрсету операторы; сынама алушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жұмысшы; пневмокөлiкке қызмет көрсетумен айналысатын транспортерші; металлургиялық тəсілмен алынған тозаңды буып-түюмен айналысатын буыптүюші; тозаң тұту қондырғыларын, пештерді, газ қалдықтары мен оттықтарды тазалаумен айналысатын тазалаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; учаске энергетигі. 27. Шламды қайта өңдеу 42. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: титан жəне сирек кездесетін металл өндірісіндегі аппаратшы; сілтілеу аппаратшысы; еріту аппаратшысы; сілтілеумен айналысатын аппаратшы-гидрометаллург; күйдіруші; балқытушы; жұмыс істеп тұрған өндіріс учаскелерінде (жұмыс орындарында) орнатылған жабдықтарды жөндеумен айналысатын жұмысшы; түсті металл мен қорытпаны таратып құюшы; кептіруші; шикіқұрам, металл жəне концентрат тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; сүзгіші; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға). 28. Көмір тозаңын əзірлеу 43. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: уатушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; диірмен машинисі; қоректендіргіш машинисі; скрепер машинисі (скреперші); эксгаустер машинисі; тозаң-газ тұту қондырғыларына қызмет көрсетумен айналысатын операторы; сынама алушы; майлаушы; транспортерші; аппаратура тазалаумен айналысатын тазалаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик. 29. Сирек кездесетiн металдарды, кальцийдi, магнийдi, титанды жəне танталды металлургиялық жəне химия-металлургиялық тəсiлмен алу 44. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: шикіқұрамды күйежентектеумен айналысатын агломератшы; барлық атаудағы аппаратшы; тиегіш жүргізушісі; электр жəне автоарбаны жүргiзушi; титан губкасын қағушы; мөлшерлеуші; тиеп-түсiрушi; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; технологиялық пештiң от жағушысы; брикет пресiнiң машинисi; ауа бөлу қондырғысының машинисі; компрессорлық қондырғының машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс iстейтiн кран машинисi (краншы); диiрмен машинисi; елеу қондырғысының машинисi; ыстық уческеде жұмыс iстейтiн тельфер машинисi; пештi жөндеу жұмысындағы монтажшы; реакциялық аппараттардың монтажшысы; ыстық жұмыста жұмыс iстейтiн отқа төтеп берушi; эпитаксиальдық құрылымдар өндірісінен басқа жартылай өткізгіш материалдарды жетілдірумен айналысатын прецизиондық кесу операторы; иодиодты рафинадтау пешшiсі; титан жəне сирек кездесетін металдарды қалпына келтірудегі жəне дистиляциялаудағы пешші; термиялық əдіспен қалпына келтіретін пешші; титан құрамды жəне сирек топырақты материалды өңдеу жөніндегі пешші; үш қышқылды сүрме өндірісі пешшісі; барий электролитін балқытушы; электронды сəулемен балқытудағы балқытушы; балқытушы; эпитаксиальдық құрылымдар өндірісінен басқа жартылай өткізгіш материалдарды қоспалаумен айналысатын жартылай өткізгіш материалдардың шикіқұрамын дайындаушы; сынама алушы; қыздырушы; титан губкасын бөлуші; слесарь-жөндеуші; қатты қорытпа бұйымдарын біріктіруші; ыстық жұмыс учаскелеріндегі ілмектеуші; кептіруші; тасымалдаушы; буып-түюшi; сүзгіші; бүркуші; хлораторшы; центрифугалаушы; шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог; электрик; электромеханик; электр жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электромонтер; электр газбен дəнекерлеуші; қолмен дəнекерлейтін электр дəнекерлеуші; учаске энергетигі. 30. Түсті жəне бағалы металдарды өңдеу жəне қайта өңдеу 45. Балқыту өндірісіндегі жұмыс уақытының кемінде 80% жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: құйма майларын қайнатушы; электр жəне автоарба жүргізуші; металл құюшы; шойынқалыпшы-құрастырушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; түсті металл құюшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); кварц пен магнезитті ұсақтаумен айналысатын диірмен машинисі; шлак пен сорларды елеумен айналысатын елегіш қондырғы машинисі; пеш жөндеу монтажшысы; санитариялық-техникалық жабдық монтажшысы; ыстық жұмыста істейтін отқа төтеп беруші; балқытушы; металл сынықтары мен қалдықтарын престеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін сынама алушы; түсті металдар мен қорытпаларды құюшы; ыстық металл кесумен айналысатын металды қайшымен жəне преспен кесуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін ілмектеуші; қолмен қалыптайтын қалыптаушы; ыстық құймақалыптарды өңдеумен айналысатын құймақалып фрезерлеуші; ыстық құймақалыптарды өңдеумен айналысатын түсті металл жонушы; пештің айналасындағы шикіқұрамшы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 46. Жұмыс уақытының кемінде 80 % азотқышқылды күмiс, аффинаж өндiрiсiнде, химиялық таза қымбат металдарды алу жəне оларды өңдеуде жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: қымбат металл өндiрiсi аппаратшысы; қатты қорытпа мен баяу балқитын металл өндiрiсіндегі аппаратшы; диірмен машинисi; тозаң мен газды тосқауылдап ұстайтын қондырғы операторы; түсті металды күйдіруші; балқытушы; азот қышқылды күмiс жəне химиялық таза бағалы металдар өндiрiсiндегі жұмысшы; кептіруші; жоғарғы жиілікті ток қондырғысындағы термист; шикіқұрамшы; су ерiтiндiсiн электролиздеушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған

басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: механик. 47. Жұмыс уақытының кемінде 80 % мырыш шаңын жəне мырыш тотығын алуда жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: елеу қондырғыларының машинисі; мырыш шаңын жəне мырыш тотығын ораумен айналысатын орап-салушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик. 48. Жұмыс уақытының кемінде 80 % илектеу өндiрiсiнде жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: суық металл біліктеуші; фольганы сырлаушы-каширлеуші; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; технологиялық пештің от жағушысы; кран машинисi (краншы); түстi металды қыздырушы; илектерді реттеумен айналысатын технологиялық жабдық реттеушiсi; түстi металды күйдiрушi; бумаларды қайта ораушы; бұйымдарды жалатушы; қолмен түзетуші; ыстық металды түзетумен айналысатын машина түзетушісі; металл қалдықтары мен сынықтарын престеушi; қорғасынды престеумен айналысатын гидропресс престеушiсі; сынама алушы; ыстық металл илектеушi; ыстық металл кесушi; ыстық металды кесумен айналысатын қайшы жəне престегі металл кесуші; ыстық металды жəне қорғасынды кесумен айналысатын аралардағы, қол аралардағы жəне станоктардағы кесуші; қорғасынды кесумен айналысатын салқын металды кесуші; ілмектеуші; фольганы уыттаушы; транспортерші; бүркуші; металл щеткасымен металл тазалаумен айналысатын өнiм тазалаушы; құрғақ ыспалаумен айналысатын ыспалаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 49. Жұмыс уақытының кемінде 80 % құбыр-пресс, пресс жəне созу өндiрiсiнде жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: сым созушы; ыстық созумен айналысатын түсті металл coзушы; ыстық құбырларды қақтаудағы қаттаушы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін түсті металлургия өнімдерін бақылаушы; технологиялық пештің от жағушысы; кран машинисi (краншы); түстi металды қыздырушы; суық штампылау жабдықтарын реттеушi; ультрадыбысты қондырғы операторы; түстi металл күйдiрушi; алмастар мен аса қатты материалдар талшықтарын ажарлаушы; гидропрестегi пресшi; сынама алушы; пiшiндеушi; ілмектеуші; ыстық илектеудегi құбыр илектеушi; бүркушi; түстi металл шабрлаушы; алмастар мен аса қатты материалдарды ыспалаушы; матрица мен жоғары бөліктердегі ыспалаудағы ыспалаушы; эмульсия пiсiрушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 50. Жұмыс уақытының кемінде 80 % мырышты жылтыратумен айналысатын қызметкерлер: шебер (аға); табақтар мен таспаларды жылтыратушы; мырышты сүргілеумен айналысатын сүргілеуші; салушы-ораушы; ажарлаушы. 31. Қатты қорытпалар мен баяу балқитын металдар өндiрiсi 51. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: ұнтақтақтаумен жəне елеумен айналысатын металл ұнтақ өндірісіндегі аппаратшы; вольфрам, кобальт, хром, молибден, никель жəне күкіртті натрий тұздарының өндірісінде жұмыс істейтін қатты қорытпалар мен баяу балқитын металдар өндiрiсiндегі аппаратшы; жасанды шеелит əзiрлеушi аппаратшы; карбидизациялау аппаратшысы; қоспалар жəне ерітінділерді дайындаудағы аппаратшы; молибден қалдықтарын тотықтандырудағы аппаратшы; айыру аппаратшысы; қалпына келтіру пештерінің аппаратшысы; электролиз аппаратшысы; вольфрам, кобальт, хром, молибден, никель жəне күкіртті натрий тұздарының өндірісімен айналысатын аппаратшы-гидрометаллург; шпур бұрғылаушы; суық металл біліктеуші; жарушы; ыстық созумен (қатты созу) айналысатын түстi металдарды созушы; мөлшерлеуші; уатушы; ыстық жұмыс учаскеде жұмыс iстейтiн түсті металлургия өнімдерінің бақылаушысы; ротация машинасындағы ұста-штампылаушы; ыстық жұмыс учаскеде жұмыс iстейтiн кран машинисi (краншы); диірмен машинисi; елеу қондырғысының машинисi; күйдіруші; қатты қорытпа бұйымдарын өңдеуші; электронды-сəулелi балқыма балқытушы; балқытушы; алмастар мен аса қатты материал талшықтарын ажарлатушы; қатты қорытпаны престеушi; сынама алушы; қыздырушы; ыстық металды илектеушi; сiңiрушi; механикалық елеуiштерде ұнтақтарды елеуші; баяу балқитын металл бұйымдарын дəнекерлеуші; қатты қорытпаларды бұйымдарды жымдастырушы; дайын бұйымдарды кептiретiн кептiрушi; ұнтақтар мен қоспаларды кептiрушi; машинамен қалып жасайтын қалыпшы; қолмен қалып жасайтын қалыпшы; центрифугалаушы; шикіқұрамдаушы; алмастар мен аса қатты материалдарды ажарлаушы; қатты қорытпалар мен баяу балқитын металдарды ажарлаушы; штампылаушы; су ерiтiндiлерiн электролиздеушi; балқытылған тұздарды электролиздеушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 32. Сынап, қарапайым күкiрт, ксантогенат, күшəла, хром тұздары, күкiрттi натрий, аммоний молибдаты, сталинит, олардың қоспалары өндiрiсi. Алтын, күмiс, платина, платина тобындағы металдар аффинажы, сондай-ақ бағалы металдар өндірісі 52. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: бағалы металдар өндірісіндегі аппаратшы; жарушы; оқшаулаушы-үлдірлеуші; түстi металлургия өнiмдерiн бақылаушы; матрицалық табақтарды өңдеуші; балқытушы; көмекші жұмысшы; сынамалық, талдау, спектралдық, зерттеу, бақылау-өлшеу жəне басқа зертханалардағы қызметкер; тұрмыстық комбинаттар, үй-жайлар, жуыну бөлмесiнің жұмысшысы; арнайы киімдердi қабылдау, кептiру, жуу жəне жөндеудегi жұмысшы; технологиялық процестерде жəне жабдықтарды жөндеуде жұмыс iстейтiн жұмысшы; өндiрiстiк ерітінділер мен ағынды суларды өңдеумен, шикiзатты, қышқылдарды, жартылай дайын өнiмдерді, дайын өнімдерді тасымалдаумен, шикізатты, қышқылдарды, жартылай өнiмдер мен дайын өнiмдердi орап салумен айналысатын жұмысшы; көрсетiлген өндiрiстерде қызмет көрсетумен айналысатын жұмысшы; шикiзат, жартылай дайын өнiмдер, дайын өнімдер мен қалдықтарды сынамалау жəне өңдеумен, əперу жəне қабылдаумен айналысатын жұмысшы; техникалық көміртегі өндірісінде жұмыс істейтін жұмысшы; өнімді тазалаушы; су ерiтiндiлерiн электролиздеушi. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; электрик; энергетик (учаске, цех). 33. Жұмыс аймағының ауасында қауіптілігі 3 сыныптан төмен емес зиянды заттар болған кезде ұнтақ металлургия əдісімен бұйымдар өндіру 53. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: катодшы; конвертерші; елеу қондырғыларының машинисі; ұста-пресс жабдықтарын баптаушы; электр машиналарды ораушы; қорғасынды дəнекерлеуші (қорғасын дəнекерлеуші); темір ұнтақтарды күйдіру пешшісі; барлық атаулардағы престеуші; сіңіруші; ұнтақтарды елеуші; араластырушы; жымдастырушы; транспортерші; шикіқұрамдаушы. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: жабдықты жөндеу жөніндегі шебер (аға); механик; байыту технологі. 5. Металл өңдеу 34. Құю өндiрiсі 54. Жұмыс уақытының кемінде 80 %-нан жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: арматурашы; шойын балқытушы; ыстық илек орнағының біліктеушісі; құю майларын қайнатушы; шикіқұрам ауласындағы жарушы; автомобиль жүргізушісі, оның ішінде арнайы (өрт сөндіретіннен басқа);

(Жалғасы 13-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде). сұйық металды тасымалдайтын жүк тиегiштi жүргiзушi; құюшы; резеңке қоспаларды ыстықтай вулканизациялайтын вулканизаторшы; құйманы түсіруші; газ шаруашылығымен айналысатын газшы; прибыльдер мен летниктердi ыстық күйiнде кесу жұмыстарын орындайтын газ кесушi; гальваншы; шахта пештерiнiң көрiкшiсi; доломиттi ұсақтаумен жəне күйдiрумен айналысатын уатушы; шойын балқытқышта жəне пештерде шикіқұрам құлатушы; металл мен қорытпаларды машиналарда қысым астында құятын құюшы; металл құюшы; қайрақшы; жер өңдеушi; құйылған каркастарды əзірлейтін каркас дайындаушы; шөмішші; шойын қалып жинаушы-құрастырушы; балқыту учаскесінде металды құю (бөліп құю), құйманы шабу жəне қағумен айналысатын құю өндірісін бақылаушы; қара металдар өндірісін бақылаушы; копершi; балқыту пештерiнің жанындағы технологиялық пештердiң от жағушысы; ортадан тепкіш машиналарда ортадан тепкiш-вакуумдiк жəне вакуумдiк құюмен айналысатын құюшы; металл жəне қорытпа құюшы; қысыммен құю машиналарындағы құюшы; ыстық тəсілмен қалайылаушы; май қайнатушы; құлату машинасының машинисі; шикіқұрам ауласында шабу жəне тазалау, қалыптау, өзектеу, жер дайындау бөлімшелерінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); ыстық учаскелерде жұмыс істейтін кран машинисі; магнезиттi ұнтақтаумен айналысатын диірмен машинисi; миксершi; балқытылатын үлгілерді үлгілеуші; қара майды жағумен, себумен жəне кептiрумен айналысатын эпоксид қара майын үлгілеу жөніндегі үлгіші; балқыту пештерiнің жанындағы санитариялық-техникалық жабдықтардың монтажшысы; стопорларды терушi; металды қыздырушы; егеуші; құйылған құю машиналардың автоматтық ағын желiлерiн жəне машиналарда қысым астында қысым-қалыптарын реттеумен айналысатын құю машиналарының реттеушiсі; күйдіруші; шөміштерді майлаушы; металл бетіндегі ақауларды өңдеушi; шабушы; шөміштер мен пештердi ыстық күйiнде жөндейтін отқа төтеп берушi; автоматтар жəне автомат желілерінде операторшы-құюшы; фасонды құймаларды егеушi; металл күкірт ұнтағымен қалыптарды тозаңдатушы; балауыз, головакс балқытушы; металдар мен қорытпаларды балқытушы; фурмдарға қызмет көрсететін балқытушы; болат құю арналарын дайындаушы; металды отырғызушы; құм елеушi; сынауда сынама қондырғыларында авиациялық қозғалтқыштарды жəне табиғи құбырларды сынайтын қызметкер; нысандарға фторлы тұнбалар бүркумен айналысатын жұмысшы; прецизионды құйма жұмысшысы; шикіқұрам ауласында металды бөлетін жұмысшы; шикіқұрамды тасымалдаумен айналысатын жұмысшы; болат құюшы; қалып құрастырушы; фторлы тұнбалар құрастырушы; вакуумды пештердің болат қорытушысы жəне оның көмекшісі; пештен тыс болатты өңдеу қондырғысының болат қорытушысы жəне оның көмекшісі; электр пешінің болат қорытушы жəне оның көмекшісі; машинамен қалыптаудың өзекшiсi; қолмен қалыптаудың өзекшiсi; шабу, қалыптау, өзектеу бөлiмдерінде жəне қаққылау алаңдарындағы ілмектеуші; опоктан жүктерді түсiретін ілмектеуші; опоктан қалыптау материалдарын жəне өзектердi, қалыптарды кептiрушi; конвейерде ыстық топырақты тасымалдайтын транспортерші; балқыту пештерінің қасында конвейерлерге қызмет көрсететін транспортерші; шабу, қалыптау, өзектеу жəне қаққылау учаскелерінде жұмыс істейтін құю өндірісінің тасымалдаушысы; құю цехтарында жинаушы; қалыптаушы; бүркуші; металдарды, құймаларды, бұйымдарды жəне бөлшектерді тазалаушы; шикіқұрам аулаларында жұмыс істейтін шикіқұрамшы; металды қатарлап үюші. Қызметшілер: қорғасын мырышты, қорғасын штамптарды жəне бұйымдарды дайындаумен жəне өңдеумен айналысатын учаске шебері (аға); турбинасының айналым саны минутына 17 мың айналым жəне одан да көп жəне қуаты 800 ат күшіне тең үрлегіші бар газ турбиналық дизель-генераторларды жəне кеме мен тепловоз дизельдерін жəне турбореактивті кеме қозғалтқыштарын сынаумен айналысатын шебер; қолмен қағып соғу шебері. 6. Химия өндірісі 35. Төменде аталған өндiрiстер мен жұмыстарда өнеркəсiптiң химия жəне мұнай-химия салалары кəсiпорындарында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер 55. Белсендірілген көмiр; алюмогель; аэрогель; альдегидтер жəне олардың туындылары; аминдер, олардың қоспалары; аммиак (газ шикiзатын қоса алғанда); белсендірілген пиролюзит; асбовенил; ақ күйе, бром, оның қосындылары; ванадийлi жəне сүрмелi қосындылар; алыну тəсiліне байланысты емес күкiрт құймалары; этиленнiң галоидотуындылары, олардың полимерлерi мен сополимерлерi; гератоль; гопкалит; графит-коллидты дəрі-дəрмектер; гуанидиндер жəне оның туындылары; марганецтің қос тотығы; детергенттер; диметилсульфат; дисульфуратор; дипроксид; ингибиторлар; ионауыспалы қарамайлар мен соларға арналған жартылай дайын өнiмдер; йод, оның қоспалары; каустикалық сода; капролактама; камфоралар; кальций карбиді; карбюризаторлар; катализаторлар; кетондар, оның туындылары; коагулянт; креолин; органикалық ерiткiштер қолданылатын лакбояу өнiмдерi; лактар мен олардың қосындылары; меркаптандар; металды натрий, калий, олардың қышқылдары; химиялық тəсiлмен алынған металл ұнтақтары; минералдық жəне органикалық қышқылдар, олардың қосындылары, туындылары оның iшiнде регенерациялар, денитрациялар жəне концентрациялар; минералдық тұздар; минералды тыңайтқыштар; мипоросепараторлар; несепнəрлер; күшəла жəне оның тұздары; өнбейтін құрамдар жəне оның токсиндері; нитроқоспалар; некаль, тиокол, күшəла, апатито-нефелиндi, күкiрттi кендерді байыту; органикалық жəне органикалық емес реактивтер; тотық жəне асқын тотық, гидроасқын тотықтар мен олардың қосындылары; этилен мен оның негiзіндегі өнiмдердің тотықтары; органикалық майлы, хош иiстi жəне гетероциклды шикізат негізінде синтезделетiн органикалық өнiмдер, соның ішінде бояулар, дақтар мен лактарды синтездеу өнiмдерi; оссеин; мұнай көмiрсутегi пиролизы; тазалау, компримирлеу, пирогаз бөліну, газ крекингi, табиғи газ; пластификаторлар; негiзi бар пласмассалартар; фенолдар, крезолдар, ксиленолдар, резорциндер, фенол қосындылары, меламин, анилин, фурфурол, тионесепнəрі, изоцианаттар, полиамидтер, полиуретандар, полиэфир қарамайы, жай жəне күрделi эфирлер целлюлозасы; үздiксiз жəне штапельды шыныталшықтары (жылу өткiзбейтiн шыныталшықтарын қоспағанда), сондай-ақ оның жəне шыныпластик өнiмдері; полидиен; поливинилпирролидон; акрилды жəне метакрилды қышқылдар жəне олардың туындыларының полимерлерi мен сополимерлерi; қарапайым винил эфирiнiң полимерлерi; полиэтилентерефтолатты, бутадиенді, полиизобутиленді, изопренді, латексті, үлдірлі жəне олардың басқа негiздегі материалдар; полифосфаттар; поликарбонат үлдірлері; поропластар; порофор; қысым материалдары; бензол, бензоил, нафталин, олардың гомолок туындылары; қарапайым, күрделi эфирлер; сынап аспаптары мен дəрі-дəрмектері; резеңке, резеңкетехникалық жəне дөңгелек цехтары; резеңкеге арналған желiм даярлау, шикiзат дайындау, вулканизациялау, əзiрлеу; жарық құрамдар; қорғасын, сынап, хром, олардың қышқылдары, қосындыларының өнiмдерi; селен, теллур, селендi, мысты, цинктi қосындылар; күкiрттi көмiртегi; силикогель; синтетикалық каучук; синтетикалық витаминдер (химия-фармацевтика саласы үшін). 56. Синтетикалық бояулар, дақтар, олардың ұнтағы, кептiру; синтетикалық қарамай, лактар; барий, титан қосындылары; спирттер, олардың туындылары; стирол, оның туындылары; полимерлер, сополимерлер; сульфокөмiр; сцинтиляциялық материалдар; жылусезгiш бояулар, қарындаштар; техникалық, жем-азықтық фосфаттар; техникалық көмiртегi, оның негiзіндегі материалдар; көмiрсутегiлер, оның қосындылары; уротропин; фенол, оның қосындылары; ферромагниттi, пеногенераторлы ұнтағы, флотореагенттер; формагликоль; фосфор, фосфор қышқылы, оның туындылары; барлық, сыныптағы фриондар; фригидтер; фтор, оның қосындылары; фторхлорлы органикалық қосындылар; химикаттар: резеңке үшін, каучук, ауыл шаруашылығы, бау-бақша шаруашылығы, медициналық препараттар, бензиндер, шаңмен күресу үшiн жағар, трансформатор майлары, флотореагенттер, пластикалық массалар, жасанды талшықтар, түрлi- түстi, қара-ақ кинофотоүлдірлер қағаздары, кинофотоөнеркəсiбiне арналған қағаздар, өсiмдiктердi қорғауға арналған химиялық құралдары, уландыратын, қорқытатын құралдар, солардың негiзіндегі дəрі-дəрмектер; химиялық сорғыштар, хлор, оның қосындылары; хлорвинил, оның полимерлерi, сополимерлерi; целлозольфтері; цианистi, роданистi қосындылар; ционадтар, диизоционаттар, олардың туындылары; экстралин; элементорганикалық қосындылар; эмальдары, бағалы металдардан, препараттар; майлы қосындылар эмульсиялары, олардың жұмсартушылары; этил сұйығы; улы химикаттар. 57. Асфальт, пісіру материалдары, асфальтпісіру массалары жəне оның бұйымдары; битум жəне битум материалдары; өнеркəсіптің тоқыма жəне басқа салаларына арналған қосалқы заттар; глинозем, декоративті, эмульсиялық, ұнтақталған, көркемдік, керамикалық, құрғақ сырлар, табиғи олифа сыры; иодбромды су (шығару жəне əзірлеу); полиэтиленнен жасалған бұйымдар, полиэтилен негізіндегі композициялар жəне олардан жасалған бұйымдар; фторхлорорганикалық құрам негізіндегі полимерлер жəне сополимерлерден жасалған бұйымдар; ыстық тəсілмен жасалған бұйымдар: пластикалық массадан, пластмасса, винипласт, полихлорвинилді пластикат негізіндегі композициялық материалдардан, фенолды жəне карбамидті пластикаттар, полиамидтер негізіндегі пластмассалар, полиметакрилді құрамалар, стирол жəне оның сополимерлері, органикалық əйнектен жасалған бұйымдар; ашудастар; синтетикалық корунд; минералды толтырғыштар; орағыш бұйымдар; акрилді жəне метакрилді құрама негізіндегі пластикалық массалар; пластикалық былғары мен талшықты негіздегі жасанды былғарылар, жасанды қозыелтірі: талшықты химиялық дайындау бөлімшесі; табиғи жəне тұнбалы сода (өндіру); маталарды сіңдіру жəне өңдеу, табиғи сульфат жəне тенардит өндіру; резеңкелік, техникалық жəне дөңгелектік резеңке: 1. Цехтарда (учаскелерде): каландрлық, жинақтаушы, тармақтық, тасымалдауыш таспалар, қайыстар, автокамералық, қалыптық жəне қалыптық емес техника (резеңкелік қалыптық жəне қалыптық емес бөлшектерді өңдеуді қоспағанда), резеңкелік аяқ киім (сұрыптау жəне буып-орау учаскелерін қоспағанда), пішіпжағу, малу бұйымдары, эбонит жəне одан жасалған бұйымдар, ауамен жүзу жəне инженерлік мүлік, кеуек бұйымдар, химиялық қорғану құралдары, резеңкеленген маталар, жабық ыдыстар мен химиялық аппаратураларды, біліктерді жəне басқа заттарды, регенерат (ескі резеңке учаскелерді мен дайындау цехтарын қоспағанда) гуммирлеу, гуттаперча. 2. Учаскелерде: даярлау, шикізат дайындау, вулканизациялау, резеңке үшін желім əзірлеу; кизельгур тарту, кептіру; аяқ киім мен резеңке техникалық бұйымдардың резеңкелік бөлшектері; қорғасынды туба; күкіртті темір; қаттама пластиктер; қышқылдар мен рапалар тұздықтары; текстолит; полихлорвинилді, көксағыз, майлы жəне нитроқаптамалы техникалық жəне күртелік маталарға, мата даярлау, тоқылмаған негіз, трикотаж жəне басқа төсемелердің түрлерін; барлық тəсілмен алынған көмір қышқылдарын, целлулоидты жұмыстарын қоспағанда. 58. «Жерасты жəне ашық кен жұмыстарындағы, еңбек жағдайлары ерекше зиянды жəне ерекше ауыр жұмыстардағы өндірістердің, жұмыстардың, кəсіптердің, лауазымдар мен көрсеткіштердің № 1 Тізімін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 10 желтоқсандағы № 1930 қаулысымен бекітілген (бұдан əрі – № 1 тізім) № 1 тізімде тізбектелген барлық өндірістердің қатты, сұйық жəне газ тəрізді қалдықтарын қайта өңдеу жəне қайта пайдалану цехтарында (бөлімшелерінде, учаскелерінде) күмісқұрамдас қалдықтары бар кинофотоматериалдарды регенерациялаудағы ерітінділерді рекуперациялау жəне ректификациялау; газгенераторлы цехтар мен технологиялық мақсаттағы станциялардағы жұмыстарда; № 1 тізімде санамаланған зиянды химиялық өнімдерден қайтарылатын ыдыстарды өңдеу мен жуу, цистерналарды, сыйымды ыдыстарды жəне химиялық аспаптарды тазалауда; өнеркəсіптік ағынды суды бейтараптандыру жəне тазалау, зиянды булар мен газдарды зиянсыздандыруда. 59. № 1 тізімде тізбектелген химиялық өнімдердің қағазбен қапталған (полиэтиленді) қаптарын уатуда, кептіруде, ауыстыруда, ерітуде, əзірлеуде, өлшеп-орауда, құюда, ыдысқа салуда, тиеуде, үйінділеп босатуда; жабық ыдыстар мен мұржақұбырларды гуммирлеуде; бензинді рекуперациялауда; № 1 тізімде санамаланған хлорлы баллондарды жəне өзге де зиянды химиялық өнімдерден босаған баллондарды жөндеуде, эвакуациялауда, сынақтан өткізуде. 60. № 1 тізімде жəне «Еңбек жағдайлары зиянды жəне ауыр жұмыстардағы өндірістердің, жұмыстардың, кəсіптердің, лауазымдар мен көрсеткіштердің № 2 Тізімін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 10 желтоқсандағы № 1930 қаулысымен бекітілген № 2 тізімде (бұдан əрі – № 2 тізім) санамаланған бақылау-өлшеу құралдары мен химиялық өндірістердің желдеткіштерін, № 2 тізімде тізбектелген өндірістердің технологиялық жəне электр құрал-жабдықтарын жөндейтін, алдын алу шараларын жүргізетін жұмысшы мен шебер, аға шебер, механик пен энергетик; кəсіпорындардың биік ғимараттарын жөндеу жұмыстарын арқанды тəсілмен жүргізетін жұмысшылар:

13

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

Жұмысшылар: агломератшы; дезактиваторшы; оқшаулаушы; қазаншы; улы заттармен зарарсыздандырылған арнайы киімді жуумен айналысатын арнайы киім жуу жəне жөндеу жөніндегі машинисі; құю станцияларының операторы; технологиялық қондырғылар операторы; тауар операторы; сүзгіқысымшы; тазалаушы. Қызметшілер: əскерилендірілген жəне басқа да газдан құтқару бөлімшелеріндегі газгенераторлы, аммиак-тоңазытқыш жəне сынапты-түзегіш қондырғыларының қызметкері; өндірістер мен цехтар зертханаларының қызметкері; жоғарыда санамаланған өндірістерде жұмыс істейтін техникалық бақылау бөлімінің қызметкері; коррозияға қарсы құрамдар мен қаптау цехтарының, бөлiмшелерiнің, учаскелерінің қызметкері; арнайы химиялық заттар зертханаларында жəне арнайы өндiрiстерде (цистерналарды, сыйымды ыдыстарды тазалау, жуу, улы заттардан босаған жəне арнайы өндiрiстiк ыдыстарды жөндеу жəне өңдеудi қоса алғанда) iстейтiн қызметкер; қорғаушы бүркенгіштерді қаптағанда ауаны бақылайтын қызметкер; баллондар мен контейнерлерге хлор толтыратын, сондай-ақ хлор өндiрiсіндегі хлорды құятын қызметкер; технологиялық жабдықтарға жəне электр жабдықтарына (желдеткiштер мен бақылау-өлшеу құралдарынан басқасы), коммуникацияларға, жоғарыда көрсетiлген өндiрiстер мен бөлiмшелерді өндiрiстiк кəріздер мен тоннельдердi газсыздандыруға қызмет көрсетудің алдын алумен, жөндеумен айналысатын жұмыс уақытының кемінде 80 % цехтың жұмысшысы, шебері (аға шебері), механигі жəне энергетигі; өндiрiсте ронгалит жəне сульфирленген май өнiмдерiн өндіретін жұмыс уақытының кемінде 80 % қызметкерлер; резеңке, резеңке техникалық жəне дөңгелек өндiрiсіндегі, даярлау учаскелерінде шикiзат дайындау, вулканизациялау, резеңке үшін желiм дайындайтын жұмыс уақытының кемінде 80 % қызметкерлер. 36. Бейорганикалық химия, тыңайтқыштар, полимерлер, пластикалық массалар (композициялық материалдар, шыныпластиктер мен полеуритан, соның iшiне бүрку əдiсiн қосқанда), каучуктер, лакбояулар, тұрмыстық химия, органикалық синтез, синтетикалық бояулар, мұнайхимиялық, резеңкетехникалық жəне асбестік, химиялық реактивтер, жекелеген цехтарда, бөлiмшелерде, учаскелерде тазалығы жоғары заттар, қондырғылардың жұмыс аймағының ауасында қауiптiлiгi 1 жəне 2 сыныптық зиянды заттар, сондай-ақ канцерогендер өндірісі 61. Технологиялық процесте жұмыс уақытының кемінде 80 % iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: дезактиваторшы; оқшаулаушы; техникалық бақылау бөлімінің бақылаушысы; шатыршы; технологиялық қондырғылар операторы; тауар операторы; бақылау-өлшеу құралдарына жəне автоматикаға қызмет көрсететін аспапшы; аталған өндiрiстердегi технологиялық жабдықтарын жəне электр жабдықтарын жөндейтін жəне қызмет көрсететін жұмысшы мен шебер; төмендегі цехтардағы, учаскелердегі жəне бөлімшелердегі дайындау (əзірлеу), тоқыма, иіру, тоқу, құралдау, баспасуреттеу, автотракторлар бөлшектері, автоқалыпталған бөлшектер, спираль тəріздес оралған төсемдер, картон жəне сүзгілер, паранит, вальцтаспалар (эластикалық материал), сынақ-тəжірибелі, өнеркəсіптік техниканың, бақылау-өлшеу құралдарының жəне автоматика мен коммуникациялардың профилактикасымен, жөндеумен жəне оларға қызмет көрсетумен айналысатын жұмысшы: сүзгіпрестеуші; тазалаушы. Қызметшілер: жабдықтарды (бақылау-өлшеу құралдарынан жəне желдеткiштен басқасын) жөндейтін шебер (аға); жоғарыда көрсетілген цехтарда, учаскелерде жəне бөлімшелерде жұмыс істейтін энергетик. 37. Жарылғыш, бастамашы заттар, оқ-дəрілер мен ату жарақтарының өндірісі 62. Күкiрттi, азот қышқылдары, олардың тұздарының, күштi азот қышқылы негiзіндегі сұйық ракета отындарының тотықтырғыштары, селен, өңделген қышқылдардың денитрациясы мен концентрациясы, жарылғыш заттар мен оқ-дəрi өндiрiсіндегі қышқылдарды рекуперациялау өндiрiсi: аталған өнiмдердi өндіру мен өңдеу кезіндегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 63. Жарылғыш заттарды, өнеркəсiптiк жарылғыш заттарды қоса алғанда өңдеу мен жасау: жаңа жарылғыш заттарды, сондай-ақ жарылғыш заттардың барлық түрiн өндiрісте өндіру мен өңдеу кезіндегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 64. Оқ-дəрiлердiң, қатты отын зарядтарының, газсыз жəне аз газды пиротехникалық құрамдардың, от қоспаларының, от жеткізушi жəне тұтату пiлтесiнiң, зарядтардың, жанғыш гильзалардың, күштi азот қышқылы негiзіндегі сұйық ракета отынының тотықтырғыштарын, сондай-ақ олардың негiзіндегі жартылай фабрикаттар мен композициялардың жаңа түрлерiн əзiрлеу мен барлық түрлерiн өндiру: аталған өнiмдердi (тұтанғыштар үшiн металл қабықша əзiрлеумен айналысатын қызметкерлерді қоспағанда) өндіру мен өңдеу кезіндегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 65. Мақта целлюлозасын, пироксилин жəне коллоксилин өндiру: 1. Коллоксилин өндiрiсiнiң технологиялық процесiндегі линттi ағартатын, кептiретін, жуатын, суларды бейтараптандыратын жəне суды жұмсартқыш ерiтiндiлердi əзiрлейтін жұмысшылардан басқалары, жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 2. Пироксилин, гипохлорид ерiтiндiсiн əзiрлеуде, жуу, ағарту жəне кептiрудегi өндіру мен өңдеу кезіндегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 66. Күкiрт айдау жəне күкiрт балқыту өндiрiсi: аталған өндiрiстегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 67. Эфир, коллодий өндірісі, ерiтiндiлердi рекуперациялау жəне ректификациялау: аталған өндiрiстегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % қызметкерлер. 68. Барлық əскери жабдықтарды, əскери бөлшектерді, қатты отынмен жабдықталған ракета қозғалтқыштарын, пиротехникалық бұйымдарды, жарылуға түрткi болатын құралдарды 63 жəне 64-тармақтарда көрсетiлген өнiмдері бар басқа да құрастырушыларды жинау, бөлшектеу, жабдықтау, қайта жабдықтау жəне жөндеу. 69. Ракеталарды, əскери жабдықтарды жəне қатты отынмен, оқ дəрiмен, жарылғыш заттармен жəне пиротехникалық құралдармен жабдықталған олардың элементтерiн кəдеге жарату жəне жою: 1. Жаңа жарылғыш заттарды, сондай-ақ жарылғыш заттардың барлық түрiн өндiрісте өндіру мен өңдеу кезіндегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер; 2. Ракеталарды, əскери жабдықтарды жəне олардың қатты отынмен, оқ дəрiмен, жарылғыш заттармен жəне пиротехникалық құралдармен жабдықталған элементтерiн кəдеге жарататын жəне жоятын қызметкерлер. 70. Метол, селективтiк ерiтiндi, натрий жəне аммоний динитрокрезоляторы өндiрiсi: аталған өндiрiстегі технологиялық процесте жəне жөндеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 71. Оқ-дəрілердің барлық түрлерін, ракеталардың жойғыш бөліктерін, снарядталған (оқ-дəрілі, реактивті сұйық, қатты отынды) ракеталық қозғалтқыштарды, олардың агрегаттарын, ракеталардың қозғалтқыш қондырғыларын жəне блоктарын, пиротехникалық бұйымдарды, бастамашы құралдарды жəне басқа да жинақтаушыларды, сондай-ақ осы кіші бөліктің 63 жəне 64-тармақтарда көрсетілген өнімдерді сынақтан өткізу: полигондарда, сынақ станцияларында жəне стенділерде сынақтарға дайындалатын жəне оларды өткізетін қызметкерлер. 38. Фосфор, термиялық фосфор қышқылы, оның туындыларының өндірісі 72. Фосфор, термиялық фосфор қышқылы өндірісіндегі бақылау-өлшеу құралдарын жəне автоматика мен коммуникацияларды жөндейтін, алдын алатын жəне қызмет көрсететін жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: агломератшы; барлық аталымдағы аппаратшы; автотиегiш жүргiзушiсi; жүкшi-жүк түсiрушi; уатушы; кəбілшi-дəнекершi; шикiзаттың, өнiмнің сапасын жəне өндiрiс қалдықтарын бақылаушы; қазаншы; бульдозер машинисi; конвейер машинисі; кран машинисi; сорғы қондырғысының машинисі; тиегiш машина машинисі; эксгаустер машинисі; экскаватор машинисі; санитариялық-техникалық жабдық монтажшысы; пісіру жəне газды жабдықтарды жөндеушi; кiр жуатын орын операторы; электротехникалық бұйымдарды сіңдіруші; механизм жинайтын жұмыстар слесарі; тракторшы; шикіқұрамшы; телефондық байланыс, телекоммуникация құрылымдары мен оның желілеріне қызмет көрсететін жəне жөндейтін электромонтері; электромашиналардың оқшауларын жəне орамдарын жөндейтін электромонтері; электромашиналарға қызмет көрсететін жəне жөндеу жөніндегі электрослесарь. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог. 39. Экстракциялық қышқыл жəне оның негізінде минералдық тыңайтқыштың өндiрiсі 73. Бұл өндiрiсте жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: буландыру аппаратшысы; бейтараптандыру аппаратшысы; шикiзатты дайындау, жартылай дайындалған өнімді жəне дайын өнiмді жіберу аппаратшысы; жiктеу аппаратшысы; себу аппаратшысы; кептіру аппаратшы; бункерші; термооқшаулаудағы оқшаулаушы; қышқылға төзімдетуші гуммирлеуші; компрессорлық қондырғылардың машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; химия жəне мұнай-химия өнеркəсiбі жабдықтарының монтажшысы; отқа төтеп беруші; кiр жуатын орын операторы; экстракциялық фосфор қышқылы жəне минералдық тыңайтқыштар өндірісіндегі бақылау-өлшеу құралдарына жəне автоматика жəне коммуникацияларды жөндейтін, алдын алатын жəне қызмет көрсететін жұмысшы; қорғасын дəнекерлеуші; авариялық-қалпына келтіру жұмыстары слесарі; футерлеуші (қышқылға төтеп беруші); телекоммуникация құрылымдары жəне телефондық байланыс желілерін қызмет көрсететін жəне жөндейтін электромонтер; электромашиналардың орамдарымен оқшаулануын жөндейтін электромонтер. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог. 40. Жемшөп фторсыздандырылған фосфат өндiрiсі 74. Бұл өндiрiсте жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: абсорбция аппаратшысы; түйiршектеу аппаратшысы; күйдiру аппаратшысы; шикiзатты дайындау, жартылай дайындалған өнімді жəне дайын өнiмді жіберу аппаратшысы; қазандық машинисi; диірмен машинисі; сорғы қондырғысының машинисі; қайта жүктелгiш машинисі; сутегі алу жұмыстарында жəне вакуумдеу жұмыстарында, бұйымдарды күйдiру жəне эмальдаудағы қызметкерлер; технологиялық жəне электр жабдықтарына жөндейтін, алдын алатын жəне қызмет көрсететін жұмысшы;

технологиялық жабдықты жөндейтін жəне қызмет көрсететiн слесарь. Қызметшілер: Бөлімшелердің, учаскелердің, цехтардың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; технолог. 41. Карбоксиметилцеллюлоза, бризол жəне релин өндірісі 75. Целлулоид жəне одан ыстық нығыздау арқылы бұйым жасау, жасанды былғары, нитромастика, нитролак, нитроэмаль, құрғақ жаншылған паста, нитролинолеум жəне нитроклетчатка негізіндегі басқа да өнімдер өндірістеріндегі технологиялық процесінде жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін қызметкерлер. 42. Негізгі жəне тəжірибелі жарылғыш заттар, оқ-дəрілер, пиротехникалық, түтіндегіш жəне бастамашы заттар өндірісінің жалпы кəсіптері 76. Өндіріс цехтарында (учаскелерінде) ракеталық-ғарыштық техникаға сұйық ракеталық отын құрауыштарын құятын жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 77. Улы өнімдерден босаған сыйымдылықтарды, химиялық құралдарды жəне жабдықтарды тазалайтын, қайтымды сыйымды ыдыстарды жуу жəне өңдеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін жұмысшылар. 78. Өнеркəсіптік суды бейтараптандыратын жəне тазалайтын, қатты, сұйық жəне газ түріндегі қалдықтарды кəдеге жарататын, сондай-ақ газдан құтқаруда жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін жұмысшылар. 43. Кəсіпорындар жəне ұйымдардың зертханалары (бөлімдері). Жою базалары, ракеталық-ғарыштық құралдарға май құю цехтары (учаскелері, зертханалары, станциялары), сұйық ракеталық отын бөлшектерімен ластанған ракеталық қару-жарақтарды бейтараптандыру жəне демонтаждау 79. Ракеталық отын құрамы бөліктерімен ластанған ракеталық қару-жарақтарды, ракеталық-ғарыштық техниканы жəне жеке қорғану құралдарын демонтаждау, бейтараптандыруда жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 7. Атом өнеркəсібі 44. Құрамында радиоактивтi заттары мен берилийi бар шикiзат өндiру 80. Шахта үстіндегі жұмыстар: 1. Радиоактивтi заттармен жəне берилийi бар шикiзаттарды тиейтін, түсiретін, кептiретін, сұрыптайтын жəне буып-түйетін жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін жұмысшылар. 2. Радиоактивтi заттары мен берилиймен ластанған кенiштер мен шахталардың жабдықтарын үнемі жөндейтін жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін жұмысшылар мен қызметшілер. 81. Ашық кен жұмыстары: ашық тəсiлмен құрамында алтын кенi бар радиоактивтi, берилий шикiзатын ашық əдiспен, сондай-ақ радиоактивтi зияндылық жағдайында радиоактивтi шикiзатты жер астында жəне қолмен сiлтiсiздендiру əдiсiмен үнемi қазып алатын жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 82. Радиоактивтi шикiзатты байыту: радиациялық зиянды жағдайда, радиоактивтi шикiзатты тиейтін жəне түсiретін, аталған шикiзатты байытудың технологиялық процестерiнде радиоактивтi заттармен ластанған (оның iшiнде шетелдегi осы салалас кəсiпорындарда) жабдықтарды үнемi жөндейтін жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 83. Радиоактивтi заттар өндiрiсi; радиоактивтi заттар мен оның қосындыларынан бұйымдар жасау: радиоактивтi заттар өндiрiсiнiң технологиялық процесiнде, радиоактивтi заттар мен олардың қосындыларынан бұйымдар əзiрлейтін, сондай-ақ радиоактивтi заттармен ластанған жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 84. Сынап əдiсiмен құю өндiрiсi: технологиялық процестерде, өндiрiстiк зертханаларда, жабдық жөндейтін, сондай-ақ жабдықтарды, өндiрiс орындары мен қорғау құралдарын ұдайы газсыздандыратын жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 85. Радиоактивтi жəне берилий шикiзатынан фторлы қышқыл өндiру; радиоактивтi немесе берилий қосындыларынан сiрке қышқылын регенерациялау: радиациялық немесе берилийлiк зиянды жағдайдағы жұмыстарда, сондай-ақ берилиймен немесе радиоактивтi затт��рмен ластанған технологиялық жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 86. Өнеркəсiптiк атом реакторларындағы, атом электр станциялары мен атом жылу станцияларындағы жұмыстар: технологиялық жабдықтарды, желдеткiштердi, басқару жүйесiн, технологиялық жəне радиациялық бақылау приборларын пайдаланатын, жөндейтін жəне реттейтін, түрлi қолданыстағы атом реакторлары мен атом станцияларын радиациялық зиянды жағдайларда пайдаланудан ұдайы шығарылатын жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 87. Плутонийдi радиохимиялық өндiру: плутоний өндiрiсiнде, сондай-ақ радиациялық зиянды жағдайларда технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 88. Плутоний металлургиясы жəне оны механикалық өңдеу: радиациялық зиянды жағдайлардағы жұмыста, сондай-ақ радиоактивтi заттармен ластанған технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 89. Уранның фторлы қосындылары өндiрiсi: радиациялық зиянды жағдайларда уранды, фторидтердi фторлы қосындыларын өндiретін жəне қайта өңдейтін, технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 90. Уран-235 ортадан тепкiш жəне диффузионды өндiрiсi; радиоактивтi газбен жұмыс iстейтiн уранның радиоактивтi изотоптарын бөлетiн ортадан тепкiш жəне диффузионды машиналарды сынақ стендтерінде жөндеу жұмыстары; радиоактивтi изотоптарды бөлетiн электромагниттi жабдықтардағы жұмыстар: уран-235 өндiрiсiнде, машина тексеру цехтарында химия жəне тəжiрибе цехтарында, пайдаланатын, сынайтын, жабдықтарды, стендiлер мен машиналарды, бақылау автоматика жəне бақылау құралдарын зиянды радиациялық жағдайларда реттейтін жəне ұдайы жөндейтін жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 91. Радий мен полоний өндiрiсi жəне олардан бұйымдар жасау: зиянды радиациялық жағдайда радий мен полоний өндiрiсiнде жəне олардан бұйымдар жасайтын, сондай-ақ технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 92. Нейтрон көздерiн өндiру, жабдықтау жəне сынау: зиянды радиациялық жағдайда жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер. 93. Уран, торий, плутоний, тритий қолданылатын бұйымдарды жасау құрастыру (бөлшектеу) жəне сынау (оның iшiнде жару арқылы): 1. Кəсiпорындардың, ғылыми бөлiмдердiң, ғылыми-зерттеу ұйымдарының зиянды радиация жағдайында радиоактивтi заттармен ластанған технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 2. Полигондар мен үңгілерде, штолнялар мен ұңғымаларда арнаулы бұйымдарды сынақтан өткізуге əзiрлеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 94. Тритий өндiрiсi, арнаулы жоғары вольттi тритий қолданылатын құбырлар мен камераларды жабдықтау жəне сынау, құрамында тритийi бар гидрид, литийден бұйымдар жасау өндiрiсi: тритиймен жəне құрамында тритий бар бұйымдармен, сондай-ақ радиоактивтi заттармен ластанған технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 95. Осы бөлімнің 80 - 82-тармақтарында жəне 84 - 93-тармақтарында санамаланған кəсiпорындардың зертханалары мен өндiрiстеріндегi жұмыстар: радиоактивтi заттармен жəне зиянды радиациялық жағдайларда 1 - 2-сыныпты жұмыстар жүргiзiлетiн радиоактивтi заттар мен ионды сəуле көзiмен, сондайақ радиактивтi заттармен ластанған зертханалық жабдықтар мен механизмдердi жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 96. Осы бөлімнің 80 - 82-тармақтарында жəне 84 - 93-тармақтарында санамаланған кəсiпорындар мен өндiрiстердегi радиоактивтi зат қоймалары мен сақтау орындарындағы жұмыстар: зиянды радиация жағдайында радиоактивтi заттар мен иондалатын сəулелер көздерiн тиейтін, түсiретін, сұрыптайтын, ауыстырып салатын, буып-түйетін жəне сақтайтын, сондай-ақ радиоактивтiк заттармен ластанған технологиялық жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 97. Осы бөлімнің 80 - 82-тармақтарында, 84 - 88-тармақтарында жəне 89-тармағында (химия-металлургиялық тексеру жəне регенерация цехтарында, конденсациялық буландыру қондырғыларында) жəне 90-93-тармақтарында санамаланған кəсiпорындар мен өндiрiстердiң санитариялық өткізу орындарындағы (жуынатын бөлме) арнаулы киiмдер мен жабдықтарды дезактивтендiру жəне шаңсыздандыру жұмыстары: 1. Радиоактивтi заттармен ластанған арнаулы жұмыс киiмдерiн (арнаулы аяқ киiмдердi) қабылдау, сұрыптау, тазалау, тасымалдау, жуу, жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 2. Жұмыс орындарын, жабдықтарды жөндеу жəне радиоактивтi ластарды, арнаулы кiр жуу, санитариялық өткізу орындарын (жуыну бөлмелерiн) жинау, жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 3. Радиоактивтi заттармен ластанған жабдықтарды, үй-жайларды жəне материалдарды дезактивтендiруде жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін қызметкерлер. 98. Радиоактивтi заттармен ластанған өнеркəсiп ғимараттары мен құрылыстарының iшіндегі монтаждау, демонтаждау жəне жөндеу-құрылыс жұмыстары: зиянды радиация жағдайларында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс атқаратын қызметкерлер. 99. Осы бөлімнің 82, 84-93-тармақтарында санамаланған өндiрiстегi радиоактивтi заттарды жинау, жарату, тасымалдау жəне жер астына көму жұмыстары: қалдықтар мен ластанған жабдықтарды жинайтын, тиейтін, түсiретін, қайта өңдейтін, жарататын, тасымалдайтын жəне жер астына көметін немесе өндiрiстердегi радиоактивтi заттармен ластанған көлiк құралдарына үнемі қызмет көрсететін жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % істейтін қызметкерлер. 100. Берилий шикiзатын байыту; берилий мен оның қосындыларын, берилий мен оның қосындыларынан бұйым жасау өндiрісі: берилий жəне оның қосындылары өндiрiсiнде, берилий зияндылығы жағдайында жəне өндiрiс зертханаларындағы технологиялық жабдықтарды жөндеу, сондай-ақ өндiрiс қалдықтарын жинау, тасымалдау жəне көмумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 101. Зүбəржат жасау: берилий шикiзатынан зүбəржат жасаумен тұрақты айналысатын жұмысшылар. 102. Зиянды берилий жағдайында өндiрiс орындарындағы жұмыстар: 1. Зиянды берилий жағдайында монтаждайтын, демонтаждайтын жəне жөндеу құрылыс жұмыстарын атқарумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 2. Жабдықтар мен өндiрiс орындарын тазалаумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 103. Санитариялық өткізу орындарында (жуыну бөлмелерiнде), арнаулы кiр жуу орындарында арнаулы жұмыс киiмдерiн тазалау жəне шаңсыздандыру жұмыстары: 1. Берилиймен ластанған арнаулы жұмыс киiмдерiн (арнайы аяқ киiмдердi) қабылдаумен, сұрыптаумен, тазалаумен, тасымалдаумен, жуумен, жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын жұмысшылар. 2. Арнайы кiр жуу орындарының, санитариялық өткізу орындарының (жуыну бөлмесiнің) зиянды берилий жағдайында орын жайларды жинаумен, жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 104. Радиациялық жəне берилий зияндылығы жағдайларындағы жұмыстар: технологиялық процестерді ұйымдастыру жəне жүргізу, сондай-ақ технологиялық жабдықтарды жөндеу, қызмет көрсету, реттеу жəне қайта жабдықтаумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын өндірістердің, цехтардың, шахталардың жəне кендердің қызметкерлері. 8. Радиоактивтi заттармен жəне иондайтын сəуле көздерiмен, берилиймен, танталмен, ниобимен жəне жердiң сирек элементтерiмен жұмыстар 45. Кəсiпорындардағы, ғылыми-зерттеу институттарындағы, зертханалардағы, конструкторлық жəне сынақ-конструкторлық ұйымдардағы жəне медицина мекемелеріндегі жұмыстар 105. Радиациялық немесе зиянды берилий жағдайларындағы сынайтын, сынауөндiрiстiк жəне iрiлендiрiлген зертхана жабдықтарында, өнеркəсiптiк өндiрудегi технологиялық процестердi жетілдіру немесе өңдеу бойынша тəжірибе, өндірістік цехтарда, радиоактивтi шикiзатты қайта өңдейтін, атом энергиясын өнеркəсiптiк пайдаланатын, радиоактивтi заттарда, берилий, тантал мен ниобий жəне олардан жасалатын бұйымдарды өнеркəсіптік немесе сынаулық алу жұмыстарымен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 106. Жұмыс орындарында белсенділігі кемінде 0,1 милликюри радий-226 немесе радиолылығы жөнiнен балама радиоактивтi заттары бар радиоактивтi заттармен жұмыс iстейтiн жəне осындай жағдайда жабдықтарды жөндеу мен жəне оларға қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 107. Берилий, берилийден жəне оның қосындыларынан жасалған бұйымдар, тантал, ниобий жəне олардың бұйымдары өндiрiсiнде, металлкерамикалық берилий бұйымдары өндiрiсiнде, оның iшiнде арнайы зиянды жағдайдағы жабдықтарды жөндеу, қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 46. Зерттеу, көлiк, сынау-өнеркəсiптiк атом реакторларында, олардың прототиптерiнде, критқұрастыру мен импульстiк реакторларда, тəжірибелік термоядролық сынақ жабдықтарында жəне сəулелендiру белсенділігі 5х10 кюрьде жəне одан жоғары сəулелендiрушi қуатты изотоптық гамма-жабдықтардағы жұмыс 108. Зиянды радиациялық жағдайларда пайдалану, жөндеу, реттеу жəне эксперименталды жұмыстарда жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 109. Радиоактивтілік пен радиоактивті сынықтардан пайда болған технологиялық суларды тазалау, сондай-ақ радиоактивті зияндылық жағдайында тазалау құрал-жабдықтарының технологиялық жабдықтарын жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер.

110. 1 жəне 2-сыныптағы жұмыстар жүргізілетін кемелер, ғимараттар, құрылыстар ішінде атом энергетикалық құрылғылар жабдықтарын жəне технологиялық жабдықтау құралдарын сақтаумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 47. Радиоактивті заттар, берилий жəне оның қосындылары сақталатын орындар мен қоймалардағы жұмыс 111. Зиянды радиациялық жағдайда активтiлiгi 10 милликюрьден жоғары радий 226 немесе радиолығы жөнiнен балама радиоактивтi заттары, берилий жəне оның қосындылары бар радиоактивтi заттарды қабылдау, ауыстырып салу, бөлiп буып-түю, сақтау жəне босатумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 48. Жердiң сирек элементтерiн химиялық əдiспен өндiру 112. Аталған технологиялық процесте жəне жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 49. Радиоактивті заттарға байланысты жер үстіндегі геологиялық барлау жұмыстары 113. Радиоактивті кендерге байланысты жұмыстармен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 50. Кəсіпорындардағы өнеркəсіптік санитариялық зертханаларда, ұйымдарда, медициналық мекемелерде жəне мемлекеттік өнеркəсіптік атомдық қадағалау инспекциясы жəне радиациялық қауіпсіздік ведомстволық қызметіндегі жұмыстар 114. Арнайы зиянды жағдайларда атом реакторларына, атом станцияларына жəне радиоактивті заттар мен бериллий, тантал, ниобий өндірісіне қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 51. Жеделдету қондырғыларында, секундына нейтрондардың тоғызыншы дəрежесіндегі 10 жəне одан да көп нейтрон шығаратын нейтрон генераторларындағы жұмыстар 115. Эксперименталды жəне пайдалану жұмыстарын жүргізу кезінде радиациялық зиянды жағдайында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 116. Жабдықтарды жөндеумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 52. Радиоактивті заттарды, берилий жəне оның қосындыларын көму, тасымалдау жөніндегі жұмыстар; радиоактивті заттар мен бериллиймен ластанған арнайы киімдер, жабдықтарды, өндірістік жерлерді дезактивизациялау, газсыздандыру жəне шаңсыздандыру жұмыстары 117. Радиоактивті заттарды, радиоактивті қалдықтарды, бериллий жəне оның қосындылар мен қалдықтарын тиейтін, түсіретін, қайта тиейтін, тасымалдайтын, жинайтын, өңдейтін, сақтайтын жəне көметін, сондай-ақ арнайы зиянды жағдайларда жабдықтарды, үй-жайларды, көлік құралдарын газсыздандыратын, арнайы киімді жинайтын, жөндейтін, дезактивизациялайтын жəне шаңсыздандыратын жұмыспен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер. 118. Санитариялық рұқсатнамалардың (себелегіштердің) жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін жұмысшылары. 53. Өзге де жұмыстар 119. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: радиоизотоп зертханасының автоматика жəне бақылау-өлшеу құралдарының слесарі; пештер алдындағы ыстық жұмыстарда жұмыс істейтін термист; өнеркəсiпте жəне құрылыста радиоизотопты дефектоскопия (гаммадефектоскопия) жылжымалы жабдықтарындағы материалдар мен бұйымдарға ұдайы жəне тiкелей сəуле түсiрумен айналысатын қызметкерлер; өнеркəсiптегі жəне медициналық мекемелердегі рентген жабдықтарында, сондай-ақ оларды жөндеу жəне реттеумен айналысатын қызметкерлер. 9. Мұнай, газ жəне газ конденсатын бұрғылау, өндіру жəне өңдеу, көмірді қайта өңдеу 54. Бұрғылау 120. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: балқыту аппаратшысы; техникалық сутегіні нығыздау аппаратшысы; бункерші; ұңғымаларды күрделі жөндейтін бұрғылаушы; теңiзде жүзбелі бұрғы агрегатты бұрғылаушы; мұнай мен газ ұңғымаларын пайдалану жəне барлау бұрғылауымен айналысатын бұрғылаушы; жарушы; вулкандаушы; мұнара монтажшысы; мұнара монтажшы-дəнекерлеушісі; мұнара монтажшы-электромонтер; газогенераторшы; дезактиваторшы; мұнай-газ кəсiпшiлiк жабдықтарына қызмет көрсету агрегатының машинисі; бұрғылау қондырғыларының машинисі; газ айдайтын машиналардың машинисі; пластикалық массаларды түйiршектеу машинисі; компрессорлық қондырғы машинисi; кран машинисi (краншы); ұңғы цементажы бойынша машинисі; ұңғыларды сынамалау көтергiшінің машинисi; жуу агрегатының машинисі; технологиялық сорғылар машинисі; штабель жасау машинасының машинисі; экструдер машинисі; бұрғылау қондырғысының моторшысы; цементтеу агрегатының моторшысы; цемент-құм араластырғыш агрегаттың моторшысы; ұңғымаларды жерасты жөндеу операторы; кен қабатының гидравликалық жару операторы; мұнай жəне газ өндiру операторы; ұңғымаларды байқау (сынау) операторы; қабаттық қысымды қолдау операторы; ұңғыма химиялық өңдеу операторы; технологиялық қондырғылардың операторы; тауарлық оператор; ұңғымаларды күрделі жөндеу бұрғылаушысының көмекшісі; теңіздегі жүзбелі бұрғылау агрегаттары бұрғылаушысының көмекшісі; мұнай мен газға ұңғымаларын пайдалану жəне барлаумен айналысатын бұрғылаушының көмекшісі; скрубберші-сорғышы; бұрғыларда қызмет көрсету слесарі; технологиялық қондырғыларды жөндеу слесарі; бұрғылауда тікелей жабдықтарды жөндеумен айналысатын слесарь-жөндеуші; сүзгі-пресші; центрифугалаушы; бұрғылауда электр құрал-жабдықтарын жөндеу жəне қызмет көрсетумен тікелей айналысатын электромонтер. Қызметшілер: Бұрғылау қондырғысының, терең (құрылымдық-іздеу) бұрғылайтын мұнай-газ барлау (партияларының), ұңғымаларды байқаудан (сынаудан) өткізу жөніндегі цехтің қызметін бақылауды жəне оларға басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: бұрғылау жөніндегі инженер (бұрғылау жұмыстары); бұрғылау шебері (көмекші); шебер (аға); мұнара құрылысында ұңғымаларды бұрғылау, ұңғымаларды сынау өндірістік процестерде күрделі жөндеумен айналысатын механик (аға); мұнара құру жұмыстарын жүргізуші. 55. Мұнай, газ жəне газ конденсатын өндіру 121. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: ұңғымаларды күрделі жөндеу бұрғылаушысы; теңіздегі жүзбелі бұрғылау агрегаттарының бұрғылаушысы; мұнай мен газдың ұңғымаларын пайдалану жəне барлап бұрғылаумен айналысатын бұрғылаушы; жарушы; каротажшы; мұнай-газ кəсiпшiлiк жабдықтарына қызмет көрсету агрегаттарының машинисі; бұрғылау қондырғысының машинисі; мұнай мен газдың бұрғылау қондырғысының машинисі; газ айдайтын машина машинисі; пластикалық массаларды түйiршектеу машинисі; кран машинисi (краншы); қабатқа жұмыс агентін айдайтын сорғы станциясының машинисі; жылжымалы парафинсіздендіру бу қондырғысының машинисі; мұнай қабаттарына бу тартатын бу генераторлы қондырғылардың машинисі; жылжымалы компрессор машинисі; ұңғымаларды цементаждау машинисі; каротажды станция көтергішінің машинисі; көтергiш машинисi; жуу агрегатының машинисі; технологиялық сорғы машинисі; штабель жасайтын машинаның машинисі; экструдер машинисі; цемент-құм араластырғыш агрегаттардың моторшысы; цементтеу агрегаттарының моторшысы; қондырғыларды құрғатушы жəне тұздатпаушы оператор; қабаттарды гидравликалық ажырату операторы; мұнай жəне газ өндіру операторы; ұңғымаларды зерттеу операторы; ұңғымаларды күрделі жəне жер астында жөндеуге дайындау операторы; қабат қысымын бір қалыпты ұстау операторы; ұңғымаларды жерастылық жөндеу операторы; ұңғымаларды химиялық өңдеу операторы; ұңғымаларды күрделі жөндеу бұрғылаушысының көмекшісі; ұңғымаларда геофизикалық зерттеу жүргізетін кəсіпшілік-геофизикалық партиялар мен отрядтардың жұмысшысы; кəсіпшілікте құрамында (1,5%-дан астам) күкірт, су бар газды кешенді дайындау қондырғыларында жұмыс істейтін бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика слесарі; теңіздегі ұңғымалар мен эстакадалардың негіздерін монтаждау жəне жөндеу слесарі; технологиялық қондырғыларды жөндеу слесарі; құрамында газ бен конденсат бар күкіртті сутегін кəсіпшілік орнынан зауытқа дейін тасымалдайтын құбырларға қызмет көрсетумен айналысатын желідегі құбыршы; тікелей мұнай, газ жəне газ конденсатын нысандарында электр құралжабдықтарын жөндеумен жəне қызмет көрсетумен айналысатын электромонтер. Қызметшілер: Мұнай, газ жəне газ конденсатын (мұнай-газ кəсіпшілігінде) өндіру жөніндегі цех, жедел өндірістік қызметтердің қызметін бақылауды жəне оларға басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: мұнай, газ жəне газ конденсатын (мұнай-газ кəсіпшілігінде) өндіру жұмыстарында, ұңғымаларды жер астында жəне күрделі жөндеу жұмыстарда істейтін, қабаттық қысымды, мұнай, газ жəне газ конденсатын өндірудің қайталама тəсілдерін бір қалыпты ұстау, қабаттардың мұнай беруін арттырумен айналысатын шебер (аға); мұнай, газ жəне газ конденсатын (мұнай-газ кəсіпшілігінде) өндіру жұмыстарында, ұңғымаларды жер астында жəне күрделі жөндеу жөніндегі жұмыстарда істейтін, қабаттық қысымды, мұнай, газ жəне газ конденсатын өндірудің қайталама тəсілдерін бір қалыпты ұстау, қабаттардың мұнай беруін арттырумен айналысатын механик (аға). 56. Мұнай, газ, газ конденсатын жəне көмірді қайта өңдеу 122. Күкiрттi, мұнайды айдау, крекерлеу жəне олардан мұнай өнiмдерiн жасау; каталитикалық риформингi; сланец жəне көмiр шайырын айдау; күкiрттi мұнай өнiмдерi пиролизi; хош иiстi көмiр сутегiлердi ректификациялау; күкiрт сутегi жəне көмiртегi қышқылды газдарды компримирлеу жəне фракционерлеу; бензинді, күкiрт қышқылды алкилирлеу, этилдеу; мұнай өнiмдерi мен жасанды сұйық отынды қышқылды, селективтi сумен тазарту жəне депарафиндеу; суды, парафиндi, церезиндi, меркаптандарды, катализаторларды, мұнай өнiмдерiнiң тұнбаларын; коксты, мұнай шикiзатының синтетикалық өнiмдерiн дефенолдау, қатты отын өнiмдерiнiң жартылай кокстендiру, газдарды күкiрт қосындыларынан, көмiртегi қышқылынан тазарту; қатты отын мен күкіртті мұнай өнiмдерiн гидрирлеу; көмiр сутегілерi синтезi; гидрирлеу синтезі, жартылай кокстендiру, кокстендiру жəне қатты отынды газдандыру өнiмдерiн қайта өңдеу; сiлтiлi қалдықтарды майсыздандыру жəне қышқылсыздандыру; күкiрт сутегiлi мұнайды жəне газ конденсатын электрлi тұзсыздандыру жəне тұрақтандыру, гидротазалау, қарапайым (газ) күкiрт алу; техникалық көміртек өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80% жұмыс істейтін қызметкерлер: барлық атаудағы аппаратшы; барильетшi; дезактиваторшы; уатушы; оқшаулаушы; кокс тазартушы; коксты қолмен түсiрушi; химия талдау зертханашысы; қарапайым (газ) күкiртті босатумен жəне тиеумен айналысатын бульдозер машинисi; этилденген бензинмен жұмыс iстейтiн, отынды моторлы сынаумен айналысатын машинист; технологиялық сорғы машинисi;

қарапайым (газ) күкiрттi тиеумен айналысатын экскаватор машинисi; технология жабдығының операторы; этил ерітіндісін түсiрумен жəне ағызумен айналысатын жұмысшы; рампылаушы; технологиялық жабдықтарды жөндеу слесарі; сүзгі-престеуші; тазалаушы. 123. Мұнай жəне мұнай өнімдерін айдау, крекирлеу жəне катализдік риформингілеу, мұнай өнімдерін пиролиздеу, шикізат мұнайды дайындау, ерітінділер мен майларды регенерациялау өндірістерінде, газды бензин, сұйытылған газ өндіру; газды бензинді конденсациялау, тұту; табиғи, су газын конверсиялау; мұнай өнімдерін, жасанды сұйық отынды сілтілермен тазалау; отын даярлау, отын жеткізу, қатты отынды байыту, битум, консистентті жаққымай өндірісінде, сондай-ақ негізгі өндірістердің технологиялық құрал-жабдықтарын жəне коммуникацияларын, өндірістік кəріз, желдету, мұнай өнімдері мен газға арналған резервуарлық парктер мен коммуникацияларды, мұнай өнімдерін төгу жəне құю мен реагентті шаруашылықтың эстакадаларын жөндеу жəне оларға қызмет көрсетумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер: Жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшы; барильетшi; бункерші; ұңғымаларда күрделi жөндеу бұрғылаушысы; теңiздегі қалқыма бұрғы агрегатының бұрғылаушы; мұнай мен газ ұңғымаларын пайдалану жəне барлап бұрғылаумен айналысатын бұрғылаушы; жарушы; вулкандаушы; мұнара монтажшы; мұнара монтажшы-дəнекерлеуші; мұнара монтажшы-электромонтер; газгенераторшы; дезактиваторшы; уатушы; кокс тазалаушы; кокс түсіруші; қазандық жөндеумен айналысатын қазаншы; барлық атаудағы машинист (көмекшісі); улы заттармен зарарсыздандырылған арнайы киімді жуу жəне жөндеу машинисі; механик; шикізатты, жартылай дайын өнімді, дайын өнімді, реагенттерді, абсорбенттерді, катализаторларды жəне отынды, мұнай тұтқыштарды жəне кептіру камераларын тиеумен жəне түсірумен, уатумен, жарумен, ыдыстарға салу жəне тасымалдаумен айналысатын жұмысшы. теңіздегі бұрғылар мен эстакадалардың негізін монтаждау жəне жөндеу слесарі; бұрғылауларға қызмет көрсету слесарі; технологиялық қондырғыларды жөндеу слесарі; тікелей мұнай, газ жəне газ конденсатын өндіру нысандарында істейтін слесарь-жөндеуші; тоннельші; тасымалдаушы; желідегі құбыршы; буып-ораушы; сүзгіші; сүзгі-престеуші; центрифугалаушы. Қызметшілер: Ауысым, қондырғы (бұрғылау, газ бензинді, оттегі, байыту, регенерациялық жəне басқа), цех (технологиялық) қызметін бақылауды жəне оларға басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: инженер (ауысып істейтін); шебер (аға); бақылау-өлшеу аспаптарына жəне автоматикаға олар учаскеде орнатылған жерлерде тікелей қызмет көрсетумен жəне жөндеумен айналысатын аспапшы. 124. Жұмыс уақытының кемінде 80% мұнай, газ, газ конденсатын, көмірді дайындау жəне қайта өңдеу жұмыстарымен айналысатын (есепті кезеңде) қызметкерлер: Жұмысшылар: балқыту аппаратшысы; техникалық көміртекті нығыздау аппаратшысы; қазандық жөндеумен айналысатын қазаншы; пиролиз, катализдік крекинг, синтетикалық спирт, полиэтилен, газдарды, минералды күкірт қышқылын компремирлеу жəне фракциялау, өнеркəсіптік ағын суларды тазалау қондырғыларында жұмыс істейтін газ айдау машиналарының машинисі; пластикалық массаларды түйіршектеуші машинист; компрессорлық қондырғы машинисі; пиролиз жəне этанол өндірісінде жұмыс істейтін кран машинисі (краншы); улы заттармен зарарсыздандырылған арнайы киімді жуумен жəне жөндеумен айналысатын машинист; технологиялық сорғылар машинисі; синтетикалық талшықтар жəне олардан бұйымдар жасау өндірісінде жұмыс істейтін шпрединг-машина машинисі; полиэтилен өндірісінде істейтін қаттама құрастырғыш машиналардың машинисі; мұнай шикізатынан синтетикалық өнімдер өндірумен айналысатын экструдер машинисі; пирометрист; газдарды күкірт қоспаларынан, көміртек тотығынан тазарту, құрамында күкіртсу бар мұнай жəне газ конденсатын электрмен тұзсыздандыру жəне сусыздандыру, тұрақтандыру, сумен тазалау, қарапайым күкірт алу жəне шығатын газдарды соңына дейін тазарту, сұйытылған газды тазалау жəне меркаптан өндірісінде істейтін аспапшы; бақылау-өлшеу аспаптарына жəне автоматикаға учаскелерде орнатылған жерлерде тікелей қызмет көрсетумен жəне жөндеумен айналысатын аспапшы; шикізатты, жартылай дайын өнімді, дайын өнімді, реагенттерді, абсорбенттерді, катализаторларды жəне отынды, мұнай тұтқыштарды жəне кептіру камераларын тиеумен жəне түсірумен, уатумен, жарумен, ыдыстарға салу жəне тасымалдаумен айналысатын жұмысшы; скрубберші-сорғышы; технологиялық қондырғыларды жөндеу слесарі; тоннельші; тасымалдаушы; техникалық көміртекті буып-ораумен айналысатын ораушы; сүзуші; сүзгі-престеуші; центрифугалаушы. Қызметшілер: Ауысым, учаске қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: жабдықтарды жөндеу шебері; механик (аға). 125. Газды техникалық көміртегі өндірісіндегі цех зертханаларында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 126. Газдан құтқару қызметі: жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер; 10. Құрылыс материалдары өндiрiсi 57. Цемент өндiрiсi 127. Жұмыс уақытының кемінде 80% жұмыс істейтін қызметкерлер: аспираторшы; бункершi; шахта пешiнен тиеп түсiрушi; газшы; цементтi тиеумен айналысатын жүк тиеушi; цементтi мөлшерлеумен айналысатын шикiзатты мөлшерлеуші; шнекте мөлшерлеуші-араластырушы; пештi (шахта пешiн) толтырушы; кептiру барабандарының от жағушысы; цемент, көмір, құрғақ шикізатты тарту цехтарында, учаскелерінде істейтін шебер (аға). айналмалы пештердiң машинисі (күйдiрушi); шахталық пештердiң машинисі (күйдiрушi); бұрама сорғылардың машинисі (фуллерлеуші); кальцинаторлар машинисі; ыстық жұмыс учаскелерінде (кринкер қоймасы) істейтін кран машинисі (краншы); пневматикалық қондырғы машинисі; өлшеп-орау машинасының машинисі; скреперлі шығыр машинисi; шикізат диірменінің машинисі; көмiр диірменінің машинисі; цемент диірменінің машинисі; штабель жасайтын машиналардың машинисі; цемент төгуші; айналмалы пештер машинисінің (күйдiрушi) көмекшiсі; шахталық пештер (күйдiрушi ) машинисінің көмекшiсі; шикізат диірмені машинисінің көмекшісі; көмiр диірмені машинисінің көмекшiсі; цемент диірмені машинисінің көмекшiсі; технологиялық жəне шаңсыздандыру қондырғыларына қызмет көрсетумен жəне жөндеумен айналысатын слесарь-жөндеушi; ұнтақтау, аспирациялау цехтарында жəне құрғақ тəсiлмен шикiзатты ұнтақтау цехтарында жұмыс iстейтiн электр қондырғыларды жөндеу жөніндегі слесарьэлектрші; сүрлемдердегі ұнды араластырушы; ыстық клинкердi транспортерлеуші; цементтi орап-буушы; Футеровшы-тас қалаушы; шлам бассейндері мен болтушкаларды тазалаумен айналысатын тазалаушы; шаң камераларын тазалау жөніндегі тазалаушы; шламдаушы; электр жабдықтарын (технологиялық жəне тозаңсыздандыру) жөндеу жəне қызмет көрсетумен айналысатын электромонтер. 58. Слюда өндіру жəне өңдеу 128. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: слюда уатушы; бөлшектеуші-уатушы; микалекс массасын дайындаушы; слюданы калибрлеуші; миканит желімдеуші; слюданы түйреуші; лак пісіруші; электр оқшаулағыш бұйымдарын ораушы; миканит пен микалексті престеуші; альмопромфосфатпен жұмыс істейтін слюдопласт материалдарын қанықтырушы; слюда кесуші; слюда, кварц жəне пегматитті бөлшектеуші-тартушы учаскелерді жөндеу жəне қызмет көрсетумен айналысатын слесарь-жөндеуші; слюда сұрыптаумен тұрақты айналысатын слюда шикізатын жəне одан жасалған заттарды сұрыптаушы; слюда өңдеу жөніндегі термист; слюда ораумен айналысатын салып-ораушы; слюда, кварц жəне пегматитті бөлшектеуші-тартушы электр жабдықтарына қ��змет көрсетумен айналысатын электр жабдықтарына қызмет көрсету жөніндегі электромонтер. Қызметшілер: Карьердегі жəне тау үйінділеріндегі ауысым, учаске қызметін бақылауды жəне оларға басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға). 59. Асбест өндiрiсi 129. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: шпур бұрғылаушы; жарушы; дрезина жүргiзушiсi; байыту фабрикаларының iлеспелi өнiмдерi мен қалдықтарын, асбест үйінділерін тиеумен жəне қолмен асбесті қосымша тиеумен, асбесті тиеумен айналысатын тиегiш жүргiзушi; карьерлерде тұрақты жұмыс істейтін тиегіш жүргiзушi; шаң тиеп түсiрушi; гүрсiлдетушi; асбестпен жұмыс iстейтiн жүк тиеушi; уатушы; забойшы; байыту цехтарында (учаскелерде) бақылау аппараттарында жұмыс iстейтiн физикалық-механикалық сынақтар жөніндегi зертханашы; қазан машинисі (от жағушы); байыту фабрикаларының құрғақ кен қоймаларындағы бульдозер машинисі; бұрғылау құрылғысының машинисі; аспирациялық құрылғыларда жұмыс істейтін желдетпе жəне аспирациялық құрылғы машинисі; байыту фабрикаларының жартылай өнеркəсіптік құрал-жабдықтарында жұмыс істейтін желдетпе жəне аспирациялық құрылғы машинисі; түзету-шегелеу-өңдеу машинасының машинисі; уату-ұнтақтау-сұрыптау механизмдерінің машинисі; ашық тау-кен жұмыстары мен байыту фабрикаларында істейтін компрессорлық құрылғы машинисі; байыту фабрикаларының конвейер машинисі; байыту фабрикаларының технологиялық үй-жайларында істейтін кран машинисі (краншы);

(Соңы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-13-беттерде). аудару соқаларының машинисі; қоректендіргіш машинисі; жол қозғаушы машинист; жол көтеруші машинист; кең табанды жол төсеу машинисі; өлшеп-орау машина машинисі; тарту агрегатының машинисі жəне оның көмекшісі; хоппер-дозатор машинисі; шпал қағу машина машинисі; қатар қалыптастыру машинасының машинисі; байыту фабрикаларында асбестік кендер мен қалдықтарын байыту ілеспе өнімдерін тиеу, қоймаға қоюмен айналысатын экскаватор машинисі; асбест байыту фабрикаларының негізгі цехтарында істейтін асбест байыту жабдықтарын монтаждау жəне бөлшектеу жөніндегі монтажшы; жол монтерi; байыту цехтарында (учаскелерінде) жұмыс iстейтiн қосалқы жұмысшы; кен жəне асбест қабылдаушы; байыту фабрикаларының сынамаларды iрiктеумен жəне өңдеумен айналысатын сынама алушы; тау үйінділерінде істейтін жұмысшы; асбест байыту жабдықтарын реттеуші; асбест байыту жабдықтарын жөндеумен айналысатын слесарь-жөндеуші; байыту цехтарында (учаскелерінде) жабдықтарды майлаумен айналысатын майлаушы; сұрыптаушы; кептiрушi; байыту фабрикаларының технологиялық цехтарында жұмыс iстейтiн электр газбен дəнекерлеуші; байыту фабрикаларының технологиялық цехтарында жұмыс iстейтiн барлық атаудағы электромонтерлер; кезекшi жəне жабдық жөндеушi электрослесарь (слесарь). Қызметшілер: шебер (аға); байыту фабрикасының технологиялық цехының механигі. 60. Асбест-цемент, асбест-силит жəне асбокартон өндірісі 130. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: өрме белдеуші; бункерлеуші; асбест-цементтік табақты толқындатушы; голлендоршы; қауіптілігі 3-сыныптағы заттардан төмен емес зиянды заттарды қолдана отырып, асбест-цемент, асбест-силит бұйымдарын топырақтандырушы; асбестті мөлшерлеуші; цемент пен асбестті жеткізумен айналысатын кран машинисі (краншы); табақ қалыптау машинасының машинисі; құбыр машинасының машинисі; қоспалаушы мен араластырушы машина моторшысы; асбест-цемент бұйымдарын престеуші; асбест-цемент, асбест-силит бұйымдарын кесуші; қағаз, қатырма қағаз жəне целлюлозаны кесуші; негізгі цехтарда (учаскелерде) істейтін слесарь-жөндеуші; сұрыптаушы; асбест-цемент бұйымдарын кептіруші; кептіруші; асбест-цемент құбырлары мен муфталарды өңдеу ұстасы; салып-ораушы; асбест-цемент жəне асбест-силит плиталарын тегістеуші; асбокартон қағаз өндірісінде жұмыс істейтін штампылаушы; кезекші жəне жабдықтарды жөндеу жөніндегі электрослесарь (слесарь). 61. Базальт талшығы, минералды мақта жəне олардан жасалған бұйымдар өндірісі 131. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 62. Балшық кірпіш, жабынқыш жəне қыш блоктарының өндірісі 132. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: битумшы; шойын балқытушы; қоюшы; шебер (аға); технологиялық жабдықтарды баптаушы; сақиналы пештерде, сондай-ақ қатты отынмен жанатын тоннельді пештерде кірпіш күйдірумен айналысатын қабырғалы жəне тұтқыр материалдарды күйдіруші; конвейерлі желі жабдығының операторы; талшық жасау қондырғысының операторы; отырғызушы; жылу-оқшаулағыш бұйымдарды сұрыптаушы (ораушы); жылу-оқшаулағыш бұйымдарды кептіруші; мат тігумен айналысатындарды қоспағанда, жылу-оқшаулағыш бұйымдарды түсіруші; фенолшы; тасқұю өндірісінің қалыптаушысы; жылу-оқшаулағыш бұйымдарды қалыптаушы; шикіқұрам қайнатушы; шикіқұрамшы. 63. Əк (доломит) пен силикат кірпіші өндірісі 133. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: аспираторшы; əкті пештен шығарушы; əкті уатушы; пештерді тиеу мен түсірумен айналысатын шикізатты, отынды жəне қабырғалық бұйымдарды тиеп-түсіруші; бұрама сорғы машинисі (фуллерлеуші); əк диірмені; əк күйдіруші; əк сұрыптаушы; əк тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; əк күйдіру пештерінде істейтін бүркуші. 64. Темір бетон жəне бетон бұйымдарының өндірісі 134. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: цемент артумен айналысатын қайта тиеуіш машинисі; жерасты галерея жұмысшысы. 65. Пек, битум жəне шайыр бұйымдарының өндірісі 135. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қанықтыру агрегаттарының аппаратшысы; битумды құрғату аппаратшысы; битумды қышқылдандыру аппаратшысы; асфальт массасын қайнатушы; битум қайнатушы; пісіру қазандарын толтырушы; қазан тазалаушы; құбырлы пеш операторы; турбоагрегаттарының операторы; себу жəне суыту торабының операторы. 66. Тас құю өндірісі 136. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: технологиялық процесте тау массаларын тасымалдаумен айналысатын автомобиль жүргізушісі; құйманы қаққылаушы; əк сөндіруші; уатушы; тастан құйылған бұйымдарды құюшы; жер өңдеуші; тас қайнатушы; тастан жасалатын бұйымдарды бақылаушы; вибротиеу қондырғысының машинисі; отқа төтеп берушi; қазандық операторы; 2,3 камералы дозатордың стенді жəне байлау материалдары өндірісіндегі басқару пультінің операторы; кептіру қондырғысының, кептіру жабдығының операторы; пешшi; ерiтiндiлер мен массалар даярлаушы; қабырғалық материалдары буландырушы; сұйық қоспалар цехында істейтін жұмысшы; жерасты галереяда істейтін жұмысшы; ыстық жұмыс учаскелерінде өнімді бұзу жəне шығарумен айналысатын жұмысшы; тоннельшi; тас құю өндiрiсiнiң қалыптаушысы; шикіқұрамшы; шикіқұрамшы-мөлшерлеуші. Қызметшілер: ыстық жұмыс учаскелеріндегі шебер (аға); цех механигі (аға). 11. Целлюлоза-қағаз жəне ағаш өңдеу өндірісі 67. Целлюлоза-қағаз өндірісі 137. Целлюлоза мен күкірттi қышқылды жəне сiлтiлердi қалпына келтiру өндiрiсi: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: скипидар қондырғысының аппаратшысы; талл қондырғысының аппаратшысы; химиялық ағаш массасын қайнатушы; целлюлоза қайнатушы; сiлтiлердi буландырушы; целлюлозаны диффузиялаушы; сульфатты тиеушi; миксші; целлюлозаны жуушы; күкiрттi қышқылды қалпына келтiрушi; содашы. 138. Целлюлозаны қайнату, жуу жəне ағарту: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: жетекшi инженер-химик; көшiрме жабдығының инженер-электроншысы; банкнот цехының шебері; банкнот цехының қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер. 139. Целлюлоза, қағаз жəне картон өндірісі: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: əктi сөндіру аппаратшысы; электролиз аппаратшысы; бункершi; шүберектерді қайнатушы; мақта қайнатушы; гальваншы; ағаш булаушы; колчеданды уақтаушы; Желім қайнатушы; Колористші; синтетикалық желімдеуші шайыр өндірісінде істейтін химиялық талдау зертханашысы; қағаз (картон) жасайтын машинаның машинисі (торшы); синтетикалық желімдеуші шайыр өндірісінде істейтін сорғы қондырғысының машинисі; пресспат машинисі (торшы); қағаз (қатырма қағаз) жасайтын машиналардың қысып-басушысы; желімдеу-кептіру машинасының қысып-басушысы; қағазды полиэтилен пленкасымен қаптау машинасының қысып-басушы; пресспатта қысып-басушы; түзегіш машинаның ораушысы; қазан операторы; тазарту жабдықтарының операторы; біліктерді жасау жөніндегі оператор; ағартушы; орлов баспасының баспашысы; қағаз (картон) жасайтын машинаның престеушісі; қатырма қағаз жəне фибра престеуші; желімдеу-кептіру машинасының престеушісі; пресспат престеуші; түзегіш машинаның престеуші; сатураторшы; қағаз, картон мен фибра жəне олардан жасалған бұйымдарды кептіруші; қағаз (картон) жасайтын машиналардың кептірушісі; желімдеу-кептіру машиналарының кептірушісі; ұзын талшықты қағаз машинасының кептірушісі; пресспат кептіруші; түзету машиналарын кептіруші; металл жəне синтетикалық торларды тоқушы; хлоршы. 140. Пергамент, битумдалған қағаз, фибра жəне қағаз қапшықтар өндірісі: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: булау аппаратшысы; фибраны сілтілеу аппаратшысы; химиялық ерітінді дайындау аппаратшысы; битум қайнатушы;

битумдеу машинасының машинисі; пергаменттік машинаның машинисі; құбырлы машинаның машинисі (құбыршы); фибра жуушы; пергаментті машинаның қысып-басушысы; картон мен фибраны бояушы; фибраны айнала кесуші; пергаментті машинаның престеушісі; қағаз бен қағаз бұйымдарын қанықтырушы; диффузорларды түсіруші; пергаментті машинаның кептірушісі; фибралаушы. 141. Қағазды (техникалық жəне боялған қағазды, тұсқағазды жəне басу машиналарына арналған таспаларды) қайта өңдеу: Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: клапан дайындаушы; тиеп-түсіруші; пішіп-кесуші; желім қайнатушы; желімдеуші; қағаз, картон жəне олардан жасалған бұйымдарды желімдеуші; бояу пісіруші; анилинді бояулар, аммиак жəне хромды тұздармен жұмыс істейтін бояу жасаушы; бояу езуші; анилинді бояулар, аммиак пен хромды тұздармен айналысатын қағаз бояушы машинаның машинисі (бояушы); желімдеу-кептіру машинасының машинисі (желімдеуші); милиметрлегіш баспашысы; эмульсия дайындаушы; қағаз бен қағаз бұйымдарын қанықтырушы; таспалардың орауын жазушы; қағазды жазып-сұрыптаушы. 68. Синтетикалық желім, шайыр мен бояуды дайындау 142. Синтетикалық желімдеуші бояу мен шайыр өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер. 69. Сульфитті сілтішеден ванилин дайындау 143. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: ванилинді бисульфиттеу аппаратшысы; мөлшерлеу аппаратшысы; қышқылдау аппаратшысы; айыру аппаратшысы; экстрагирлеу аппаратшысы. 70. Гидролизді жəне сульфитті-спирт өндірісі 144. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшы; қайнатушы; қышқылдандырушы; желім қайнатушы; синтетикалық желімдеуші шайыр өндірісінде істейтін химиялық талдау зертханашысы; лигнинді, фурфуролды жəне ректификациялық құрылғыларда істейтін диірмен машинисі; синтетикалық желімдеуші шайыр өндірісінде істейтін сорғы қондырғысының машинисі; целлюлоза жуушы; лигнинді, фурфуролды жəне ректификациялық құрылғыларда істейтін жұмысшы; цистерналарды химиялық өнімдерден тазалаумен айналысатын жұмысшы; реакторшы; синтетикалық желімдеуші шайыр өндірісінде істейтін слесарь-жөндеуші; футерлеуші (қышқылға төтеп беруші). 71. Орман химия өндірісі 145. Формалин өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қайнату аппаратшысы; сусыздандыру аппаратшысы; ағызып-құюшы. 146. Метанол өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: айдау аппаратшысы; шикізат дайындау жəне жартылай дайын өнімдер мен өнімдерді босату аппаратшысы. 147. Камфор өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар. 148. Сіркесу-кальций ұнтағы, ацетат, карбюризатор жəне шайыр жаю өндірісінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: барлық атаудағы аппаратшы; газгенераторшы; целлюлозаны, камфораны, метанолды, ацетатты пісіру мен ағарту жəне сірке су өндірісі жəне күкірт қышқылы мен сілтіні қалпына келтіру өндірісінде істейтін шебер; тазалаушы. 72. Ағаш өңдеу өндірісі 149. Фанера өндірісінде құрамында фенол, формалин, несепнəр бар синтетикалық желімді жəне оның туындыларын қолдана отырып, гидравликалық престеуде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: бакелит пленка өндірісінің аппаратшысы; гидравликалық престердің вентильшісі; қалыптаушы машинаның операторы; шпонды қанықтырушы; жинаушы; кептіруші. 150. Ағаш өңдеудің басқа да жұмыстарында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: декоративті пленка өндірумен айналысатын қаптама материалдарды қанықтырушы аппаратшы; терең баспаның қалыптаушы цилиндрлерін дайындаумен айналысатын гальванотипші; құрамында қауіптілігі 3-сыныптағы заттардан төмен емес зиянды заттар бар лак бояу материалдарын қолдана отырып, жұмыс істейтін ағаштан жасалған бұйым өңдеуші; қауіптілігі 3-сыныптағы заттардан төмен емес зиянды заттарды қолдана отырып, ағаш-жоңқа тақталарды ыстық престеумен айналысатын ағаш жəне талшықты тақталарды престеуші; өңдеуші. 12. Дəрі-дəрмектер, медициналық жəне биологиялық препараттар мен материалдар өндірісі 73. Химиялық-фармацевтикалық жəне фармацевтикалық өндіріс 151. Жұмыс уақытының кемінде 80 % дəрi-дəрмектер мен жартылай өнiмдерінің келесі тобына жататын: адамантан, акридин, барбитура қышқылы, бензол, бензоксазин, гидразин, галоидтi қосындылар, диазепин, имидазол, индол, кумарин, металл органикалық қосындылар, морфолин, нафталин, пиперазин, пиперидин, пиразин, пиразанол, пиридазин, пиридин, пиримидин, пирролидин, птеридин, пурин, сиднон, күкiрттi қосындылар, стероид, сульфаниламид, сульфон, тиадиазин, фенол, фенотиазин, фуран, хиназолин, хинолин, хиноксалин, хинон, хинуклидин, цианды қосындылар өндірісіндегі жұмыс істейтін қызметкерлер. 152. Гетероциклдiк екi жəне одан да көп гетероатомды бесмүшелiк қосындылар, спироқосындылар, күкiрттiң, фосфор мен күшəланың органикалық қосындылары, ацетосiркесу мен диэтил эфирлерi, шексiз көмiрсутегiлер өндiрiсiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 153. Күштi əсер етушi заттарға жататын алколоидтер мен гликозидтер, простагландиндер, iсiктерге қарсы антибиотиктер мен препараттар, синтетикалық гормондар өндiрiсiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер. 154. Жұмыс уақытының кемінде 80 % мыналарды жұмыста қолдану немесе алуда (кезекті тізім бойынша) жұмыс істейтін қызметкерлер азо жəне диазо қосындыларын, гидрозин, диметилсульфат, изоцианат, галоид жəне оның органикалық қосындыларын, нитро-нитрозо- жəне амино өнiмдер, цианийлі қышқыл жəне құрамында цианий бар қоспалар тұздары, күкiрттi көмiртегi, фосген, этилен, азид жəне нитрит, тионилхлорид тотығы, фосфор окси жəне сульфохлоридтерi, қорғасын, сынап, марганец, никель, кадмий жəне олардың қосындылары, диэтил эфирi: барлық атаудағы аппаратшылар; медициналық препараттарды мөлшерлеуші; капилляршы; ампула толтырушы; биосинтетикалық емдеу құралдары өндiрiсi препараторшысы; осы бөлiмшеде тізбеленген өндiрiстерде жөндеу, алдын алу жəне технологиялық процестерге қызмет көрсетумен айналысатын слесарь-жөндеушiлер; материалдар мен препараттарды стерильдеуші; осы бөлiмде көрсетiлген өндiрiстердегi технологиялық процестермен ұдайы айналысатын электр жабдықтарды жөндеу жəне қызмет көрсету жөніндегі электромонтер. 74. Адамның иммундық тапшылық вирусы жəне В гепатитi диагностикумдары, сондай-ақ І жəне П патогендік топқа жататын патогендi микроорганизмдер мен биологиялық улар пайдаланылатын бактериялық жəне вирусты препараттар өндiрiсi 155. Бокстар мен бокс үй-жайларында жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер. 75. В12 витамині, бензоат натрийі, гидроперит, сульфат кальцийі, уродан, хлорлы кальций, терпингидрат, валидол, колларгол, азот қышқылы, Дорогов антисептик-стимуляторы, танальбин, қыша жағылған қағаз, лейкопластырь, глютаминді қышқыл, этилацетат, гексахлоран эмульсиясы, бактериялық препараттар, құрамында ұшпа, күшті толтырғыштары, пелоидин, гидрототықтың барийі бар бұлшық етті-аденилді препараттарын, майлар мен эмульсияларды өлшеп орау, қауіптілігі 3-сыныптағы зиянды заттардан төмен емес зиянды органикалық ерітінділер қолданылатын препараттар өндірісі, дайын дəрілік құралдар өндірісі 156. Көрсетiлген өндiрiстiң технологиялық процесiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшылар; біліктеуші; шпредингист. 76. Микробиологиялық синтездеу арқылы алынатын антибиотиктер мен медициналық мақсаттағы препараттар өндірісі 157. Көрсетiлген өндiрiстiң технологиялық процесiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшылар; биосинтетикалық дəрілік құралдарды өндіру препараторшысы; антибиотиктердің дайын өнімдері өндірісінде істейтін медициналық мақсаттағы өнімдерді қараушы. 77. Жұмыс аймағының ауасында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар бар цехтарда, бөлiмшелерде, учаскелерде жəне жеке қондырғыларда микробиологиялық синтезбен алынатын медициналық мақсатқа арналмаған өнiмдер мен препараттар өндiрiсi 158. Көрсетiлген өндiрiстiң технологиялық процесiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар. 78. Жануарлар шикiзатынан жасалатын тігу материалының өндірісі 159. Көрсетiлген өндiрiстiң технологиялық процесiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: химиялық ерiтiндiлердi даярлау аппаратшысы; хирургиялық жiп материалын салушы; кетгут жасаушы; материалдар мен жартылай дайын өнімдерді ораушы; фиксаторшы; медициналық бұйымдарды ыспалаушы. 79. Жұмыс аймағы ауасында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттармен жəне патогенді 1-3-топтағы микроорганизмдермен жұмыс істеу кезінде биологиялық кəсiпорындарда, өндiрiстiк зертханаларда, цехтарда, бөлiмшелерде, учаскелерде жəне жеке қондырғыларда өндiрілетiн ветеринарлық биологиялық, химиялық-фармацевтикалық препараттар мен өсiмдiктердi биологиялық қорғау құралдары өндiрiсi 160. Көрсетiлген өндiрiстiң технологиялық процесiнде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: Жұмысшылар: барлық атаудағы аппаратшы; бактериолог, оның ішінде цех зертханаларының бактериологы; биохими��; түйiршiктеушi; медициналық препараттарды мөлшерлеуші; дражирлеуші; медициналық өнiмдi ораушы; ампулаларды дəнекерлеушi; капилляршы; медициналық мақсаттағы өнiмдердi (операцияаралық бақылауда) бақылаушы, оның ішінде техникалық бақылау бөлімі; барлық атаудағы зертханашы, оның ішінде цех зертханаларының зертханашысы; таблеткашы-машинист; ыдыстар мен ампулаларды (хром қосындысымен, қышқылмен жəне сiлтiмен) жуушы; ампулаларды толтырушы; көмекші жұмысшы; биосинтетикалық емдiк заттар өндiрiсi препараторы;

20 ақпан 2014 жыл

елеушi; қатты, сұйық, газ тəрiздес қалдықтарды қайта өңдеумен, кəдеге жаратумен, ыдыстарды, химиялық аппаратураны тазалаумен, зиянды химиялық өнiмдерден босатылған ыдыстарды жуумен, өңдеумен, өндірiстiк ағын суларды бейтараптандырумен, тазалаумен, зиянды бу мен газдарды газсыздандырумен, зиянсыздандырумен, жабық ыдыстарды футеровкалаумен жəне термооқшаулаумен, гуммирлеумен айналысатын жұмысшылар; бокстарда жұмыс iстейтiн жұмысшы; стерильдi ерiтiндiлердi құюшы; ампулалар мен түтiкшелердi кесушi; құюшы-төгушi (қышқылдар мен сiлтiлердi); материалдар мен препараттар стерилизаторшысы; тасымалдаушы; тығындаумен айналысатын салып-ораушы; ашық препараттарды буып-түюмен айналысатын салып-ораушы; медициналық препараттарды, жартылай фабрикаттарды жəне бұйымдарды қалыптаушы. Қызметшілер: Ауысым, қондырғы (бұрғылау, газобензинді, оттегі, байыту, регенерациялық жəне басқа) бөлімшенің, учаскенің, цехтың қызметін бақылауды жəне оған басшылық етуді қамтамасыз ететін қызметкерлер, оның ішінде: шебер (аға); механик; микробиолог (аға); технолог; фармаколог, оның ішінде цех зертханаларының фармакологы; өндіріс пен цех зертханаларында істейтін химик. 13. Денсаулық сақтау, əлеуметтік қамсыздандыру жəне мəдениет мекемелері 161. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамсыздандыру жəне мəдениет мекемелерінде жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: балет əpтici; онкология ұйымдарының (бөлiмшелерінің) химия-терапия кабинеттерi жəне бөлiмшелеріндегі дəрiгерлер, медициналық персонал (орта жəне кіші); туберкулезге қарсы ұйымдардағы (бөлiмшелер мен кабинеттерде), лепрозорийлерде, науқастарға тiкелей қызмет ететін медицина қызметкерлері; патологиялық-анотомиялық бюролар мен бөлімшелердегі медицина қызметкелері; радиоактивтi заттармен тікелей жəне үнемі жұмыс iстейтiн денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері; сəулелік диагностика жəне терапия бөлімшелерінде (кабинеттерінде) жұмыс істейтін қызметкерлер; 1 жəне 3-патогенді тобындағы микроорганизмдермен жұмыс істейтін ұйым қызметкерлері. 14. Көлік 80. Теміржол көлігі 162. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс істейтін қызметкерлер: Жұмысшылар: химиялық ерітінді дайындау аппаратшысы; бандажшы; пойыздардың қозғалысы қарқынды магистральды теміржол желілері учаскелеріндегі жолдар мен жасанды құрылыстарды ағымдағы ұстау жəне жөндеу бригадирі (босатылған); жуу-булау станцияларында (пойыздарда, пункттерде) істейтін теміржол көлігі кəсіпорындарының бригадирі (босатылған); қорғасын-қалайы қоспаларын құюшы; дизель-пойыз машинисі (көмекші); тепловоз машинисі (көмекші); электровоз машинисі (көмекші); электропойыз машинисі (көмекші); магистральды теміржол желілері учаскелеріндегі жолдар мен жасанды құрылыстарды ағымдағы ұстау жəне жөндеумен айналысатын жол монтері; магистральды теміржол желілердің сыныптан тыс, бірінші жəне екінші сыныпты станциялар вагондарына техникалық қызмет көрсету пункттерінде айналысатын вагон тексеруші; магистральды теміржол желілерінің сыныптан тыс, бірінші жəне екінші сыныпты станция вагондарына техникалық қызмет көрсету пункттерінде жұмыс істейтін вагон тексеруші-жөндеуші; күкірт мұнайы мен ащы заттарды құю жəне ағызу пункттерінде істейтін жүктер мен жолжүктерді қабылдап-тапсырушы; мұнай өнімдері мен химия өнімдерінен цистерналарды өңдеумен айналысатын цистерналарды жуушы-булаушы; вагон қозғалысы жылдамдығын реттеуші; магистральды теміржол желілерінің қозғалысы қарқынды учаскелерін жасанды құрылыстарды жөндеуші; мұнай өнімдері мен химия өнімдерінен цистерналарды жөндеумен айналысатын жылжымалы құрамды жөндеу жөніндегі слесарь; цистерналарды жөндеу, толтыру жəне клапандарын ауыстырумен айналысатын жылжымалы құрамдарды жөндеу жөніндегі слесарь; пойыз құрастырушы; магистральды теміржол желілерінде жұмыс істейтін жанасу желілерінің электромонтері. Қызметшілер: пойыз диспетчері; пойыздар қозғалысы қарқынды магистральды теміржол желілері учаскелерінде пойыздарды қабылдау жіберу жəне өткізумен айналысатын сыныптан тыс, бірінші сыныпты теміржол станциялары кезекшісі; жуу-булау станциясының (пойыз, пункт) шебері. 81. Теңiз жəне өзен флоты 163. Жүзуші құрамына кіретін, жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: үнемі су айлағы портында (қызметтік жүріп-тұру, қала маңы жəне қала ішілік қатынастарды қоспағанда) жұмыс істейтін қызметтік-көмекші флот кемелері мен порттық флот кемесінің машина командасы: сұйық отынмен жұмыс істейтін кеменің от жағушысы; барлық атаудағы машинистер; механик (бас, аға), (көмекші); барлық атаудағы моторшы. Қызметшілер: электромеханик (аға), оның көмекшісі; 164. Жағадағы құрамға кіретін жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: жарушы; доктарда кемелерді сырлау жəне қырнаумен айналысатын бояушы; трюм моторшысы. 82. Азаматтық авиация 165. Қозғалыс қарқыны аса жоғары немесе күрделі əуежайлар, аэротораптар аймағында, аэродромдық-диспетчерлiк аудандық, көмекшi орталықтар мен олардың секторларында, жергілікті диспетчер пункттерінде əуе қозғалысын тікелей басқаруды жүзеге асырумен жұмыс уақытының кемінде 80 % айналысатын қызметкерлер (диспетчерлер, нұсқаушылар, аға диспетчерлер, ұшуды басқарушылар). 166. Жылына кемiнде 500 сағат шартты ұшу жағдайындағы (штурман, ұшқыш, нұсқаушы-жолсерiк, жолсерiк, бортрадист, бортоператор, бортинженер) азаматтық əуе кемесі ұшқыштар экипажының мүшелері. 15. Метиз өндірісі 83. Сым жəне калибрлі металл өндірісі 167. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: темір купоросын өндірумен айналысатын барлық атаудағы аппаратшы; сым созумен айналысатын негізгі өндіріс учаскелерінің бригадирі; сым созушы; калибрлі металды созумен айналысатын сым созушы; абразивті дөңгелектерді сынаушы; шыңдап қыздырушы; шебер (аға); уыттау, термотүзеу жəне созумен айналысатын кран машинисі (краншы); арқан ораумен айналысатын машинист; металды жуушы-кептіруші; сым мен трос ораушы; контактты (нығыздаушы) дəнекерлеу машинасының дəнекерлеушісі; ыстық жұмыс жəне еңбек жағдайлары зиянды учаскелерде жұмыс істейтін слесарь-жөндеуші; абразивті дөңгелектерді құрғақ тəсілмен тегістеумен айналысатын тегістеуші. 84. Дəнекерлеуге арналған ауырсылақты жəне сапалы электродтар мен флюс өндірісі 168. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: брикетші; сылақтың құрамбөліктерін уатушы; шебер (аға); сылақ престерінің пресшісі; пештегі қыздырушы; силикат кесектерін пісіріп балқытушы; ыстық жұмыс учаскелерінде істейтін слесарь-жөндеуші; электродтарды сұрыптаушы; сылақты құрастырушы; сылақ жəне флюс құрамбөліктерін кептіруші; электродтарды кептіруші; флюсші; электродшы; ыстық жұмыс учаскелерінде жұмыс істейтін электр құрал-жабдықтарын жөндеумен жəне қызмет көрсетумен айналысатын электромонтер. 16. Жеңiл өнеркəсiп 85. Тоқыма өнеркəсiбi 169. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыста iстейтiн жұмысшылар: аппреттеу аппаратшысы; каустификация аппаратшысы; зерлеу аппаратшысы; қосу аппаратшысы (қара анилинді бояулармен жұмыс кезінде); қанықтыру аппаратшысы; матаны термоөңдеу аппаратшысы; хлорлау жəне станнирлеу аппаратшысы; аппрет қайнатушы; діңше күреуші; жасанды тері жасаумен тікелей айналысатын тоқыма, кенеп бұйымдарын тоқушы; химиялық қоспа мен бояу жасаушы; матаны булаушы; жүн бұйымдарын булаушы; қышқылдатушы; бояушы; бояу дайындау кезінде пайдаланылған ушаттарды, щеткаларды, жəшіктер мен ыдыстарды жуумен айналысатын жуу машинасының машинисі; техникалық шұғаны өңдеу өндірісінде істейтін беттестіру жабдықтарының операторы; түту жабдығының (агрегат, машина) барлық атаудағы операторы; инемен тескіш жабдықтың операторы; иірілген жіп пен матаны күйдірумен айналысатын (табиғи жібек жіптен басқа) күйдіру жабдығының операторы; жасанды теріні өңдеумен тікелей айналысатын қырқу жабдығының операторы; жасанды тері жасаумен тікелей айналысатын түткіш-тоқыма жабдығының операторы; ақтаушы; пісіруші; жасанды теріні өңдеумен тікелей айналысатын түк өңдеуші; Жылтыратушы; ақтау жабдығына, жетілдіру-булау, бояу, бояу пісіру жабдығына, карбондау жəне техникалық шұғаны өңдеу өндірісіне қызмет көрсетумен жəне баптаумен айналысатын шебердің көмекшісі; техникалық шұға жуушы; желімделген тоқылмаған материалдар өндірісінде істейтін жұмысшы; біліктерді хромдау жəне мыстаумен айналысатын жұмысшы; қалдықтарды өңдеуші; талшықтарды араластырушы; шұға түсіруші; баспа машинаның кептіргішінде істейтін кептіруші (толтырушы); техникалық шұғаны өңдеу өндірісінде жəне камералық кептіргіштерде жұмыс істейтін кептіруші; білік өрнектеуші; дымқыл тауар мен жіпті қолмен салып-іріктеуші; шұлық-ұйық жəне қолғап бұйымдарын қалыптаумен айналысатын тоқыма бұйымдарын қалыптаушы; тарау аппараттарын тазалап ұштаушы. 86. Мақта мата жəне мақта өндiрiсi 170. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: мамық пен қалдықтарды күреуші; барабандарды сүзгілеуші (қолмен); қопсыту-түту агрегаттарында жəне киім мақтасын шығару кезінде иісті газбен иіріп шикізат қоспасын жасауда, мақта фабрикаларында істейтін жұмысшы. 87. Зығыр жəне кендір жіп өндірісі 171. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қалдықтарды күреуші; қанықтыру жабдығының операторы; талшық өңдеуші (зығыр өндірісі); түту жабдығы мен зығыр-түткіш машиналарына қызмет көрсетумен жəне дымқыл түтумен айналысатын шебердің көмекшісі;

қалдықтарды престеуші; талшық дайындаушы; қанықтыру құрамын дайындаушы; дымқыл иірумен айналысатын иіруші; түту жабдығы мен зығыр-түткіш машиналарда істейтін жұмысшы; дымқыл қалдықтарды жинаушы; дымқыл иірумен айналысатын сызбалаушы. 88. Жүн өндірісі 172. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: карбонизаторшы; қалдық пен жуылмаған жүнді түтумен айналысатын қопсыту-түту машинасының операторы. 89. Жібек жəне жібек орау өндірісі 173. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қалдықтарды пісіруге арналған химиялық құрамды қайнатушы; жібек құртын булаушы; жібек құртын ораушы; дөңгелек түткіш машина операторы; жібек құрты қалдығын пісіруші; жібек құрты қалдығын жаныштаумен айналысатын жаныштаушы; шикізатты жуушы; жібек құрты қалдықтарын өңдеуші; шикізатты өңдеуші; жібек құрты мен оның қалдықтарын кесумен айналысатын материалдар мен бұйымдарды кесуші; қалдықтарды кептіруші; жібек құрты қалдықтарын ылғалдандырумен айналысатын шикізат ылғалдандырушы. 90. Жуылмаған жəне зауыттық жүн, қыл жəне түкті алғашқы өңдеу 174. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: сулы-химиялық өңдеу аппаратшысы; сепарациялау жəне флотация аппаратшысы; тері-үлбір шикізатын консервілеуші; түту жəне араластыру машиналарының машинисі; шелдеуші; жуылмаған жүнді жуумен айналысатын жүн жуушы; қыл мен түк жуушы; жуылмаған жүнмен жұмыс істейтін төсеуші; теріні түк сыпырушы қоспамен өңдеуші; қопсыту-түту машиналарының операторы; дайын өнім мен қалдықтарды престеуші; қалдықтарды ұсақтаушы; дымқыл қалдықтарды жинаушы; жуылмаған қыл мен түктерді түрлері бойынша алғашқы сұрыптаумен айналысатын жартылай дайын өнім мен материалдарды, бұйымдарды сұрыптаушы; жуылмаған жүнді сұрыптаушы. 91. Былғары мен үлбір өндірісі, былғары-үлбір шикізатын алғашқы өңдеу 175. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: сулы-химиялық өңдеу аппаратшысы; еріту аппаратшысы; илеу (былғары жəне тері шикізат өндірісі) аппаратшысы; илеу (үлбір өндірісі) аппаратшысы; күлдеу аппаратшысы; былғары жартылай дайын өнімдері мен үлбір терілерді жұмсарту аппаратшысы; майсыздандыру аппаратшысы; күлсіздендіру жəне жұмсарту аппаратшысы; дөңгелету аппаратшысы; илеу сығындысын дайындау аппаратшысы; лак дайындау аппаратшысы; шелдеу желімін дайындау аппаратшысы; шелдеу, жүн, қыл мен түкті жуу аппаратшысы; аппретуршы; тон қиқымдарын пісіруші; былғары-үлбір шикізаты мен тұз-теріні төсеуші; терінің майын салушы; былғары-үлбір шикізаты мен материалдарын (былғары жəне қой терісі мен жүні шикізаты) өлшеуші; терлік пен техникалық теріні қыздырушы; түстерді үйлестіруші; былғары-үлбір шикізатын консервілеуші; шикізаттық-бояу шикізатты дайындау жəне алғашқы өңдеу цехтарында (учаскелерінде), шикізат, бояу, формалин цехтарында (учаскелерінде) істейтін өндірісіндегі үлбір шикізаты мен жартылай дайын өнімді бақылаушы; суландыру-күлдеу, илеу-бояу-майсыздандыру цехтарында (учаскелерінде) істейтін шикізат пен жартылай дайын өнімдерді бақылаушы; тері бояушы; қой терісі мен жүнді бояушы; теріні лактаушы; суландыру-күлдеу, шикізаттық, шикізатты дайындау жəне алғашқы өңдеу, илеу-бояу-майсыздандыру жəне формалин цехтарында (учаскелерінде) істейтін өндірістік учаске шебері; екіге ажыратушы машинаның машинисі; суландыру-күлдеу, илеу-бояу-майсыздандыру цехтарында (учаскелерінде) істейтін кран машинисі (краншы); сығу жабдығының машинисі (былғары өндірісі жəне былғары-үлбір шикізатын алғашқы өңдеу); жуу машинасының машинисі; безендіру машинасының машинисі; шелдеуші; шел мен түкті жуушы; былғары-үлбір шикізатын өңдеуші; үлбір терілерін өңдеуші; теріні түк сыпырғыш қоспамен өңдеуші; суландыру-күлдеу, илеу-бояу-майсыздандыру цехтарында (учаскелерінде) дымқыл жартылай дайын өнімді қолмен кесумен айналысатын материал кесуші; шикізатты қатарлаушы; үйіту жабдығының операторы; былғары өндірісінде істейтін тазалау құрылысының операторы; теріні бөлу, урзольді жəне анилинді боялған үлбірді өңдеу жəне үлбірлі теріге люстрлеу ерітіндісін жағумен айналысатын үлбірлі теріні өңдеуші; сығушы; суландыру-күлдеу, илеу-бояу жəне майсыздандыру цехтарында (учаскелерінде), былғары-үлбір шикізатын дайындау жəне алғаш өңдеу цехтарында шикізатты, жартылай дайын өнімді, химиялық материалды жəне өндіріс қалдықтарын тасушы; шикізаттық, илеу-бояу жəне формалин цехтарда (учаскелерде), былғары-үлбір шикізатын дайындау жəне алғаш өңдеу цехтарында шикізатты, жартылай дайын өнімді, химиялық материалды жəне өндіріс қалдықтарын тасушы; үлбірлі тері мен бұйымдардың пішімін жөндеуші; теріні престеуші; былғары-үлбір шикізатын қабылдау жəне тапсырумен айналысатын материалдарды, жартылай дайын өніммен дайын бұйымдарды қабылдаушы; аяқ киім өндірісінде үлбірді формалин жəне уротропинмен, сондай-ақ резеңкені күкірт қышқылымен өңдеумен айналысатын жұмысшы; теріні безендіруші; былғары (қой терісінен) шикізатын пішуші; шикізатты (қой терісінен) орамын ашушы; тері мен қой терісін жақтауға керуші; үлбірлі теріні (урзольмен жəне анилинмен боялған жəне боялмаған үлбірлі теріні) тараушы; суландыру-күлдеу, шикізаттық, шикізатты дайындау жəне алғашқы өңдеу, илеу-бояу-майсыздандыру жəне формалин цехтарында (учаскелерінде) жəне былғары-үлбір шикізатын алғашқы өңдеу цехтарында (учаскелерінде) істейтін слесарь-жөндеуші, оның ішінде кезекші; былғары шикізатын сұрыптаушы; аппретура, эмульсия жəне лактарды құрастырушы; химиялық ерітінділерді құрастырушы; былғары-үлбір шикізатын жəне жартылай дайын өнімді сүргілеуші; қолмен ілетін камералық кептіргіштерде тері, үлбір, жүн жəне түкті кептірумен айналысатын шикізат, жартылай дайын өнім мен бұйымдарды кептіруші; теріні люстрлеуден жəне оны формалин мен уротропинмен өңдеуден кейінгі өңдеумен айналысатын үлбірлі теріні термиялық өңдеуші; суландыру-күлдеу, шикізаттық, шикізатты дайындау жəне алғашқы өңдеу, илеубояу-майсыздандыру жəне формалин цехтарында (учаскелерінде) жəне былғарыүлдір шикізатын алғашқы өңдеу цехтарында (учаскелерінде) шикізат, жартылай дайын өнім, химиялық материалдар мен өндіріс қалдықтарын тасымалдаумен айналысатын тасымалдаушы; суландыру-күлдеу, шикізаттық, шикізатты дайындау жəне алғашқы өңдеу, илеубояу-майсыздандыру жəне формалин цехтарындағы (учаскелеріндегі) өндірістік орын жайларды тазалаумен айналысатын тазалаушы; былғары-үлбір шикізатын салумен айналысатын салып-ораушы; шикі терінің бетін тазалаушы; үлбірлі теріні бензинмен тазалаушы; чан, баркас, барабан, тұндырғыш жəне кəрізді (құрылысты тазалауды қоса алғанда) тазалаумен айналысатын тазалаушы; теріні тегістеумен айналысатын бұйымдарды, жартылай дайын өнімдерді жəне материалдарды тегістеуші; үлбірлі теріні эпилирлеуші. 92. Синтетикалық малма өндірісі 176. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: қатты өнім алу үшін булау аппаратының аппаратшысы; аппаратшы-конденсаторшы; аппаратшы-бейтараптандырушы; аппаратшы-сульфирлеуші; аппаратшы-сульфиттеуші; аппаратқа химиялық шикізатты тиеуші; қышқылдатушы; шебер; нафталин мен фенолды балқытушы; тасымалдаушы; булау аппараттарын тазалаушы. 93. Жеңіл жəне тоқыма өнеркəсібі салаларына арналған химиялық өнім жəне одан жасалған бұйымдар өндірісі 177. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: мөлшерлеу аппаратшысы; күйдіру аппаратшысы; полимеризациялау аппаратшысы; араластыру аппаратшысы; кептіру аппаратшысы; нитробояу жəне органикалық ерітінділермен жұмыс істейтін бояуларды үйлестіруші; бояу езуші; желімденген тоқылмаған материалдар өндірісінде істейтін қызметкер; химиялық қорғану өндірісінде істейтін қызметкер; аяқ киім өндірісінде желім мен резеңке қоспаларын өндірумен айналысатын қызметкер; ыстық вулканизация жəне пластмасса құю əдісімен аяқ киім құрастыру жəне құрастырушы бөлшектерді жасаумен айналысатын аяқ киім құрастырушысы; аппретура, эмульсия жəне лактарды құрастырушы; химиялық ерітіндіні құрастырушы. 94. Байпақ-киіз басу өндірісі 178. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қолмен алып-салумен айналысатын булау аппаратшысы; киіз басушы; ыстық киіздеу машиналарында алдын ала тығыздаумен айналысатын байпақкиіз бұйымдарының негізін жасаушы; карбонизаторшы; қышқылдаушы; бояушы; аяқ киім саптаушы; қолмен киіз булаумен айналысатын жуу жабдығының операторы; жуылмаған жүнді түтумен айналысатын қопсыту-түту машиналарының операторы; т��ктерді алумен айналысатын байпақ-киіз бұйымдарын өңдеуші; теріні басытқылаушы; киіз аяқ киімнің табанын вулкандаумен айналысатын жұмысшы: резеңке қоспаларды қақтаушы; резеңке жəне полимерлі бөлшектер мен бұйымдарды желімдеуші; пресші-вулканизаторшы; жазбалау, көп білікті жəне ыстық киіздеу машинасында істейтін жұмысшы; қол жұмыстарында істейтін киіз бұйымдарын жазбалаушы; тарту машиналарын жөндеу жəне қызмет көрсетумен айналысатын слесарьжөндеуші; талшықтарды араластырушы; механизацияланбаған камералар мен отпен кептіргіштерде кептірумен айналысатын кептіруші; аяқ киімді қалыптан алушы; түту аппаратын тазалап-ұштаушы. 95. Қайталама тоқыма шикізатын алғашқы қайта өңдеу 179. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн жұмысшылар: қопсыту-түту машинасының операторы; дайын өнімдер мен қалдықтарды престеуші; шикізатты өңдеуші; қайталама тоқыма шикізатын сұрыптаумен айналысатын шикізатты, материалдар мен бұйымдарды сұрыптаушы. 17. Жалпы кəсіптер 180. Жұмыс уақытының кемінде 80 % жұмыс iстейтiн қызметкерлер: аккумуляторшы; əктi сумен сөндіру аппаратшысы;

химиялық реагенттерді дайындау аппаратшысы; химия су-тазалау электр станцияларының аппаратшысы; құрамында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар бар құраммен бөлшектер жəне бұйымдарды қанықтырумен айналысатын бакелитші (қанықтырушы); жұмсақ бактарды жасау жəне жөндеумен жəне шина жөндеу кəсіпорындарында істейтін резеңке қоспасын қақтаушы; суасты жұмыстарында істейтiн сүңгуiр жəне өзге де жұмысшы кəсiптерi; вулканизаторшы; ацетилен станцияларында жұмыс iстейтiн газгенераторшы; кемелер резервуарлары, бактары, цистерналары мен отсектерiнiң iшiнде жұмыс iстейтiн газбен кесушi; кемелер резервуарларының, бактарының, цистерналары мен отсектерiнiң iшiнде жұмыс iстейтiн газбен дəнекерлеуші; əк сөндіруші; ацетилен қондырғысының генераторшысы; гидроқұмқұюшы; ультрадыбыспен бақылау жөніндегі дефектоскопист; қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттарды қолданып жұмыс iстейтiн компаундтарды толтырушы; оқшаулаушы; каогулянтшы; барлық атаудағы кессоншы; өндірістегі технологиялық пештiң от жағушы; балғалар мен престердегі ұста; құрамында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар бар лактармен жұмыс істейтін электр оқшаулағыш бұйымдар мен материалдарды лактаушы; пластмасса құюшы; ыстық тəсілмен қалайылаушы; қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар қолданылатын жұмыстардағы сыршы; қосалқы станциялардың май толтырылған жабдықтарын жөндеу жөніндегі шебер (аға); қазандық машинисі (от жағушы); жағадағы сорғы станциясының машинисі; қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттармен жұмыс iстейтiн компрессорлық қондырғы машинисi; қазан машинисі; жуу машиналарының машинисі; қабатқа жұмыс агенттерін жеткізу жөніндегі сорғы станциясының машинисі; бу турбиналарының машинисі; газ компрессорларына қызмет көрсетумен айналысатын технологиялық компрессордың машинисi (əуеден басқа); топырақты тоңазыту жөніндегі тоңазытқыш қондырғы машинисi; аммиак-тозаңдатқыш қондырғыларға қызмет көрсететiн тоңазытқыш қондырғының машинисi; қазандарды басқаратын орталық жылу қалқанының машинисі; турбиналарды басқаратын орталық жылу қалқанының машинисі; энергоблок машинисі; күл жою жөніндегі машинист-аралаушы; қазандық жабдықтары жөніндегі машинист-аралаушы; турбина жабдықтары жөніндегі машинист-аралаушы; мысшы; металлизатор; жуушы; автоматтандырылған отын беру моторшысы; жұмсақ бактар жасайтын жəне шина жөндеу кəсiпорындарында жұмыс iстейтiн бөлшектердi майлаушы; баллондарды толтырушы; əк күйдіруші; гидрокүлжою жəне күлүйінді трассаларды аралаушы; алмасты гауһар етіп қырлаушы; эмальдi күйдiрумен айналысатын конвейер пешiнiң операторы; тұндырғыштардағы оператор; құмбүріккішпен тазалау қондырғысының операторы; хлоратор қондырғысының операторы; қорғасындаушы; қорғасын құрамды, сондай-ақ бұйымдар құрамында қауiптiлiгi 1-2-сыныпты зиянды заттар немесе канцерегондер бар дəнекермен ыстық тəсiлмен дəнекерлеумен жəне қалайылаумен айналысатын дəнекерлеушi мен қалайылаушы; винипласт дəнекерлеушi; қорғасынды (қорғасын дəнекерлеуші) дəнекерлеуші; пластмасса бұйымдарын престеушi; престеушi-вулканизаторшы; қауіптілігі 3-сыныптағы заттардан төмен емес зиянды заттарды қолдана отырып жұмыс істейтін ағаш үгіндісі материалдары мен ағаштан жасалған бұйымдарды қанықтырушы; қазантурбина цехының қызметкері; құрамында сынап (тiкелей металл сынабымен жұмыс iстейтін) бар құралдар мен бұйымдар өндiрiсiнде жəне ашық металл сынаппен жұмыс iстеу кезiнде құралдар мен аппараттарды жөндеумен жəне оларға қызмет көрсетумен айналысатын қызметкер; резервуарлар, бактар, цистерналар, кеме танктерi бөлмелерiнiң iшiн мұнай өнiмдерi мен химиялық заттардан тазалаумен айналысатын қызметкер; құрамында 5 %-дан жəне одан жоғары бос екі тотықты кремний бар тақтатастар жəне көмірді қатарлауды басу, қалыптастыру, тиеу, түсіру жұмыстарымен тікелей айналысатын қызметкер; қауіптілігі 1-2-топтағы микроорганизмдермен тiкелей жұмыстарды орындайтын қызметкер; оларға қарсы профилактика жəне емдеуде тиімді құрал əзірленбеген, 1-топтағы микроорганизмдермен тiкелей жұмыс iстейтiн қызметкер; жол жағдайларында бронетанк техникасының жылжуын сынақтан өткізумен тікелей айналысатын қызметкер; ыстық шаңнан жабдықты тазалау жəне жинау, жіберу, тиеу, тасымалдаумен айналысатын шаң ұстайтын қондырғылардағы жұмысшы; қорғасынды материалдары бар қыш декол өндірісінде тікелей жұмыс істейтін жұмысшы мен шебер; бұл жұмысты орындау сəулеленуден қорғайтын жеке қорғану құралдарын қолдануды міндетті түрде талап ететін, сəулеленудің ультрақысқа, ультражоғарыжиілік, аса жоғарыжиілік көздерімен тұрақты жұмыс істейтін жұмысшы мен қызметшілер; мұнай өнімдері мен химиялық заттардан кеме резервуарлары, бактары, цистерналары, отсектерi мен танктерiнің ішін тазалаумен айналысатын жұмысшы; кремний органикалық қосындылар өндiрiсiнде жұмыс iстейтiн учаске жұмысшысы, шебер (аға); ракеталар мен ғарыш нысандарына жылы оқшаулағыш жапқыштарды (қоспалар, қанықтырғыштар, қалыптар мен престегіш бұйымдар жасауда) дайындау жəне жағумен тікелей айналысатын жұмысшы; асбоцемент пен асбоселиттен жасалған бұйымдарды механикалық өңдеумен тұрақты айналысатын жұмысшы; шыны талшық жəне шыны пластиктен жасалған бұйымдарды механикалық өңдеумен тұрақты айналысатын жұмысшы; пайдаланылған майды регенераторлаушы; вулкандаумен айналысатын резеңке бұйымдарын жөндеуші; жинаушы-тойтарушы (тойтарушы); целлулоидті көзілдірікті желімдеуші-бояушы; жер асты кəріз желілерінде тұрақты жұмыс істейтін авариялық-қалпына келтіру жұмыстары слесарі жəне шебер; қауіптілігі 3-сыныптан кем емес зиянды заттарды төгу, бөліп құюмен айналысатын ағызушы-бөліп құюшы; қазандық жабдықтарының аға машинисі; турбина жабдықтарының аға машинисі; ілмектеуші; термист; қауіптілігі 1-2-сыныпты зиянды заттар немесе канцерогендер бар ерітінділерде металды өңдеумен айналысатын өрнектеуші; металды, құйма бұйымдарды жəне бөлшектердi құрғақ кварцты құммен тазартушы; құрамында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар бар флюстерді қолдана отырып, жартылай автоматты машиналарда, сондай-ақ автоматты машиналарда кесу жəне қолмен пісірумен айналысатын электргазымен дəнекерлеуші; қорғасындалған кəбілдер мен полиэтиленді жəне полихлорфинилді қаптамамен қапталған кəбілдерді дəнекерлеу жұмыстарымен тұрақты айналысатын кəбілді желілер электромонтажшысы; қорғасындалған кəбілдер мен полиэтиленді жəне полихлорфинилді қаптамамен қапталған кəбілдерді дəнекерлеу жұмыстарымен тұрақты айналысатын кəбілді желілерді жөндеу жəне монтаждау электромонтері; құрамында қауіптілігі 3-сыныптан төмен емес зиянды заттар бар флюстерді қолдана отырып, жартылай автоматты машиналарда, сондай-ақ автоматты машиналарда көмір қышқыл газды ортада пісірумен айналысатын автоматты жəне жартылай автоматты машиналардағы электр дəнекерлеуші; резервуарлар, бактар, цистерналар мен кеме бөліктері ішінде жартылай автоматикалық машиналардағы автоматты, жартылай автоматты машиналардағы электр дəнекерлеуші; қолмен пісіретін электр дəнекерлеуші; электростанциялардағы электр жабдықтарды (кіші станциядағы май толтырылған жабдықтарды) жөндеу электрослесарі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1564

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 99 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 99 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 18, 216-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «Ағымдағы жағдайды талдау жəне табиғи монополиялар субъектілері мен реттелетін нарық субъектілері қызметінің даму үрдістері» деген 2-бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «2. Ағымдағы жағдайды талдау жəне табиғи монополиялар субъектілері мен реттелетін нарық субъектілері қызметінің даму үрдістері 1-стратегиялық бағыт. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарық субъектілерінің тиімді жұмыс істеу жəне даму жағдайларын қамтамасыз ету. 1. Табиғи монополиялар субъектілері жəне реттелетін нарық субъектілерінің реттелетін қызметтерін дамытудың негізгі параметрлері. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі (бұдан əрі – Агенттік) табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамаға сəйкес табиғи монополиялар салаларында жəне реттелетін нарықтардағы басшылықты жүзеге асырады. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамаға сəйкес 2009 жылы табиғи монополиялар салаларында 1076 табиғи монополия субъектісі (бұдан əрі – ТМС), 2010 жылы 1077 ТМС, 2011 жылы 1103 ТМС өз қызметтерін жүзеге асырды, ал 2012 жылы реттеліп көрсетілетін қызметтер көрсететін ТМС 1194-ке, 2009 жылы 1628-ге, 2010 жылы 1634-ке, 2011 жылы 1103-ке жəне 2012 жылы 1627-ге дейін өсті. Заңнаманы жетілдіруді ескере отырып, инвесторларды тарту мақсатында 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап өңірлік электр желілік компаниялардың салыстырмалы талдау əдісі (бенчмаркинг) бойынша тарифтер енгізуі мүмкін болды. Осы əдістің артықшылығы шешімдерді қабылдау кезінде «адам факторын» барынша азайту болып табылады. Алдағы уақытта реттеуді ынталандыру əдістерін кеңейту жоспарлануда. Реттелетін сектордың инвестициялық тартымдылығы жəне оны жаңғырту шеңберінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 1779 қаулысымен бекітілген 2013-2015 жылдары суға тариф белгілеудің жаңа тетігін енгізудің кешенді жоспары (бұдан əрі – Кешенді жоспар) қабылданды. Кешенді жоспарда су арналарын жаңғырту мен реконструкциялау, табиғи монополия субъектілерінің қызметін реттейтін бірқатар нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделген. Олардың мақсаты суды үнемдеу, инвестицияны қаржыландыру көздерін ұлғайту болып табылады. Тағы бір жаңа реттеу əдісі қуаты шамалы табиғи монополиялар субъектілерінің өтінім беру науқанынан хабарлау сипатына көшуі болып табылады. Тарифтер өсуінің басты факторы жылу желілеріне, су арналары желілеріне көңіл бөле отырып, табиғи монополиялар субъектілерінің активтерін жаңарту жəне жаңғырту үшін инвестицияларды тарту, бұл бүгінгі күні ең жоғарғы тозу болып отыр. 2010 жылдың қорытындысы бойынша инвестиция 135,4 млрд. теңгені, 2011 жылы 143,7 млрд. теңгені, ал 2012 жылы 208,8 млрд. теңгені құрады, бұл өткен кезеңнен 46 %-ға немесе 66 млрд. теңгеге артық. 2009 жылы базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтен тыс ысыраптарының деңгейі электр желілерінде 19,3 %-ды, жылу желілерінде 26,2 %, су шаруашылығы желілерінде 27,6%-ды, тиісінше 2010 жылы 18,1 %, 24,7%, 25 %-ды, 2011 жылы 16,8 %, 23,2 %, 23 %-ды, 2012 жылы 15,8 %, 21,4 %, 21 %-ды құрады. 2009 жылы базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтен тыс ысыраптарының деңгейі электр желілерінде 2,1 %, жылу желілерінде 7,0 %, жəне су шаруашылығы желілерінде 4,47 % болды, тиісінше 2010 жылы 1,4 %, 6,9%, 4,15 %-ға, 2011 жылы 1,5 %, 2,5 %, 1,0%-ға, 2012 жылы 1,0 %, 5,5 %, 3,89 %-ға төмендеді. Тұтынушыларды тарифтердің тұрақтылығымен жəне болжамдылығымен қамтамасыз ету, инвестицияларды салу есебінен активтерді жаңғыртуға қызмет сапасын арттыру үшін Агенттік (орта мерзімді жəне ұзақ мерзімді) инвестициялық тарифтер бекітеді.

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 14-бетте). Сонымен 2009 жылы 18 базалық ТМС орта мерзімді жəне ұзақ мерзімді тарифтер бойынша жұмыс істеді, осы көрсеткіш 2010 жылы 25 ТМС, 2011 жылы 51 ТМС құрады, ал 2012 жылы инвестициялық тарифтер бойынша жұмыс істейтін табиғи монополия субъектілерінің саны 59-ды құрады, оның ішінде 45 табиғи монополия субъектілері базалық болып табылады. Тарифтерді өзгерту бойынша барлық қолданылған шешімдер инфляциядағы мақұлданған дəліз шеңберінде жүзеге асырылады. 2013 жылғы 12 наурызда Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңесте 2013 жылға арналған Агенттік реттейтін қызметтерден инфляцияға үлес дəлізін мақұлдады, бұл 1,2 %-ды құрайды, іс жүзінде 2012 жылға 1,166 %-ды құрады. Сондай-ақ статистика деректері өткен жылдар бойы реттеліп көрсетілетін коммуналдық қызметтерге бағалардың өсуі инфляция қарқынынан неғұрлым көтерілмей, аса төмен деңгейде болғанын куəландырады. Электр энергиясының бағасына қатысты генерация саласын жаңғырту бүгінгі күні елдің энергияға тəуелділігінен арылуға мүмкіндік береді. ТМС-ның қызмет тиімділігін арттыру жəне реттелетін тарифтердің тұрақты деңгейін қамтамасыз ету мақсатында Агенттік мына: 1) реттелетін секторды жаңғыртуға; 2) ынталандыратын реттеу əдістерін қолдануды кеңейтуге; 3) «жасыл» экономикаға көшуге жəрдемдесу – электр энергиясы мен суды үнемдеуге; 4) электр, жылу жəне су шаруашылығы желілерінде базалық ТМС нормативтен тыс ысыраптарын (олар болған кезде) кезең-кезеңмен жоюға жəне нормативтік техникалық ысыраптарын төмендетуге; 5) базалық ТМС-ның шикізат пен материалдар шығыстарының нормаларын оңтайландыруға; 6) орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді тарифтер бойынша жұмыс істейтін базалық ТМС санын ұлғайтуға бағытталған жұмысты жалғастырады. Тұтынушылардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ететін монополиялық секторды мемлекеттік реттеу жүйесін дамыту Агенттік қызметінің бірден бір негізгі жəне басым бағыттары болып табылады. Агенттікке тарифтерді қалыптастырудың ашықтығын қамтамасыз ету жəне табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық міндеттемелерін бақылауды күшейту бойынша шаралар қабылдау қажеттілігі туралы міндет қойылған. «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңында халықтың хабардар болуы, қабылданатын шешімдердің ашықтығы, субъектілердің қызметін бақылау жəне заңнаманы бұзған жағдайда ден қою шараларын қабылдау бөлігінде нормалар көзделген. Осыған байланысты: 1) тұтынушылардың қатысуымен тарифтерді өзгерту бойынша жария тыңдау өткізіледі (2012 жылы 464 жария тыңдау өткізілді); 2) субъектілер жыл сайын тұтынушыларға есеп береді (2012 жылы 723 есеп берілді); 3) 192 субъектіге уақытша төмендету тарифтері бекітілді. Тұтынушыларға қайтарылған жалпы сома 2 млрд. теңгені құрады; 4) тарифтік смета коммерциялық құпия болып танылмайды; 5) сараптамалық кеңес отырыстары өткізіледі, тұтынушылар тарифтер мен бағаларға сараптама жүргізу үшін осы отырыстарға қатысады (16 өңірлік жəне 3 республикалық Сараптама кеңестері жұмыс істейді); 6) 36 дəрістік топ құрылып, қала, аудан тұрғындарымен 1150 кездесу өткізілді, осы кездесулерге 20 мыңнан астам адам қатысты. Заңнаманың сақталуын бақылау жəне тұтынушылар құқығын бұзуға жол бермеу мақсатында 2012 жылы 471 тексеру жүргізілді, заңнама бұзушылығын жою туралы 744 нұсқама енгізілді, əкімшілік құқық бұзушылық істерге қатысты 382 қаулы қабылданды, 376 сот талқылауына қатысылды. 205 млн. теңгеден асатын айыппұл санкциялары өндіріп алынды. Тұтынушыларға жағдай жасау мақсатында оларға тұтынушы калькуляторы дайындалды, ол əрбір азамат Агенттіктің Интернет-ресурсы арқылы бірнеше минут ішінде төлемақы дұрыстығын тексере алады. Агенттік сайтында табиғи монополиялар субъектілерінің бекітілген тарифтік сметалары, инвестициялық бағдарламалары орналастырылады, ал тексеру нəтижелері бойынша əрбір іс-шара бойынша олардың орындалуы туралы есептер орналастырылады. Лицензияланатын қызмет түрлерін қысқартуға бағытталған рұқсат беру жүйесін жетілдіру мақсатында Агенттік белгілі бір жұмыс жүргізді. Сонымен, егер 2012 жылғы 30 қаңтарға дейін Агенттік лицензияланатын 21 кіші көрсетілетін қызмет түрін қамтитын 6 көрсетілетін қызмет түрін жүзеге асырса, 2012 жылғы 30 қаңтардан бастап осы көрсетілетін қызмет түрлері 4 кіші көрсетілетін қызмет түрін қамтитын 4 көрсетілетін қызметке дейін қысқартылды, ал 2012 жылғы 10 тамыздан бастап 2 кіші көрсетілетін қызмет түрін қамтитын 2 көрсетілетін қызметке дейін қысқартылды. Қазіргі уақытта лицензияларды беру электрондық форматта жүзеге асырылады. Мемлекеттік қызметтерді көрсетудің сапасын арттыруға бағытталған рұқсат беру жүйесін жетілдіру мақсатында Агенттік белгілі бір жұмыс атқарды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1155-1 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының «электрондық үкіметті» дамытудың 2008 - 2010 жылдарға арналған бағдарламасына сəйкес Агенттік Қазақстан Республикасы Ақпараттандыру жəне байланыс агенттігі əзірлеген «Е-лицензиялау» мемлекеттік деректер қоры» (бұдан əрі – «Е-лицензиялау» МДҚ») ақпараттық жүйесін əзірлеу жəне енгізу бойынша пилоттық жобаға енгізілді. «Электрондық үкімет» веб-порталын құру билік органдарының жұмысын азаматтар үшін аса тиімді, ашық жəне қолжетімді болу үшін қажет болды. Бұрын əрбір мемлекеттік орган «өздерінше өмір сүрді» жəне қалғандарына аз əсерін тигізді, ал азаматтарға барлық мүмкін болатын анықтамаларды, растауларды жəне өзге қағаздарды жинау үшін көптеген инстанцияларды жинақтауға тура келді. Бұның бəрі бір мемлекеттік көрсетілетін қызметті мекемелер бойынша үздіксіз жүру арқылы алу процесіне айналды. «Электрондық үкімет» веб-порталы – бұл мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара ісқимылдың, сондай-ақ мемлекеттік органдардың бір-бірімен ақпараттық технологиялардың көмегімен олардың келісімін қамтамасыз ететін бірыңғай тетік. Атап айтқанда, бұл тетік мемлекеттік мекемелерде кезектерді қысқартуға жəне анықтамаларды, куəліктерді жəне рұқсат беру құжаттарын жəне т.б. алуды оңайлатуға жəне жеңілдетуге мүмкіндік берді. Бұрын лицензия іздеушіге лицензиарға құжаттарды қағаз жеткізгіште жолдауға арналған құжаттарды жинақтауды жүзеге асыру талап етілді, бұл ретте осы мақсаттар үшін ілеспелі шығындар, көп уақыт кетті. «Электрондық үкімет» веб-порталы шеңберінде «Е-лицензиялау» мемлекеттік деректер қоры» ақпараттық жүйесін енгізуге байланысты лицензияны алу рəсімі көлікке шығыстарды қысқарту, өтінімдерді өңдеу уақытын, өтінімдерді қарауға жəне дайын құжаттарды беруді жеделдету жағынан барынша оңтайландырылды жəне ең маңызды аспект – мемлекеттік органмен өтініш берушінің тікелей байланысын алып тастау, бұл мүмкін сыбайлас əрекеттер фактілерін нақты болдырмайды. Қазіргі кезде Агенттікке «Е-лицензиялау» МДҚ» АҚ арқылы мемлекеттік қызметтерді көрсету бойынша өтініштер түседі. Ө кезегінде осы өтініштерді «Е-лицензиялау» МДҚ» АҚ арқылы тиімді, бірақ лицензияларды беруге құжаттар электронды цифрлық қолтаңбамен куəландырылған электронды сұрауға бекітілген электронды сканерленген көшірмелер түрінде ұсынылады, бұл ақшалай қаражатты, уақытты үнемдеуге, сондай-ақ ұсынылған құжаттардың шынайылығын растауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта Агенттік бизнес-процестерді оңтайландыру, «Энергиямен жабдықтау мақсатында электр энергиясын сатып алу қызметіне лицензия беру» жəне «Магистральдық газ құбыржолдарын, мұнай құбыржолдарын, мұнай өнiмдерi құбыржолдарын пайдалану қызметіне лицензия беру» мемлекеттік қызметтерін көрсету кезінде тұрғындардан талап етілетін құжаттардың санын қысқарту бойынша іс-шаралар жоспары шеңберінде кейбір құжаттарды мəлімет нысанына ауыстыру арқылы мемлекеттік қызметтерді алу үшін ұсынылатын құжаттарды қысқарту бойынша жұмыс жүргізді. Бүгін тарифтерді бекіту кезінде қоғамдық ұйымдар мен тұтынушылардың қатысуы барлық өңірлерде Сараптамалық кеңестің жұмыс істеуі арқылы қамтамасыз етіледі. Сондай-ақ нормативтік құқықтық актілердің барлық жобалары сараптама үшін аккредиттелген қоғамдық ұйымдарға жолданады. «Атамекен» одағы» Қазақстан Ұлттық экономикалық палатасымен, сондай-ақ Қазақстан тұтынушылары лигасымен Меморандумдарға қол қойылды. Агенттік жəне «Көмекші» қауымдастығы бірлескен іс-қимыл шараларын жүзеге асыру жоспарын қабылдады. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіру мақсатында Агенттік: 1) тарифтерді қалыптастырудың ашықтығын қамтамасыз етуге; 2) тарифтік сметада көзделген қаражаттың мақсатты пайдаланылуын, оның ішінде табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық бағдарламалардың орындалуын бақылауды күшейтуге; 3) тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі қоғамдық ұйымдар рөлін арттыруға; 4) тұтынушылар ретінде өздерінің құқықтарын қорғау саласында тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыру бойынша ақпараттық жұмысты күшейтуге; 5) рұқсат беру рəсімдерін оңтайландыруға бағытталған жұмысты жалғастыратын болады. ЕурАзЭҚ шеңберінде интеграциялық процестер бірлескен, бірін-бірі толықтыратын өндірістер құру елдің экономикалық əлеуетін ашу, сондай-ақ өзара сауданы тиімді шарттармен жүзеге асыру арқылы жоғары бəсекеге қабілетті əлемдік нарыққа шығу үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Қазақстан үшін Кеден одағында жұмыс бұл – Кеден одағы елдерінің инфрақұрылымына кемсітусіз қол жеткізуді белгілеу. 2011 жылғы 2 шілдедегі № 451-ІV Қазақстан Республикасының Заңымен ратификацияланған Табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін реттеудің бірыңғай қағидаттары мен қағидалары туралы келісім, 2011 жылғы 8 шілдедегі № 458-ІV Қазақстан Республикасының Заңымен ратификацияланған Баға белгілеу мен тарифтік саясат негіздерін қоса алғанда, электр энергетикасы саласындағы қызметтерге қол жеткізуді қамтамасыз ету туралы келісім, 2011 жылғы 28 маусымдағы № 446-ІV Қазақстан Республикасының Заңымен ратификацияланған Тарифтік саясат негіздерін қоса алғанда, темір жол көлігі саласындағы табиғи монополия қызметтеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету туралы келісім табиғи монополиялар туралы заңнаманы жақындатуды (үйлестіруді) болжайды. Агенттік қарамағындағы мемлекеттік басқару салаларындағы (аяларындағы) бəскелестікті дамытуға жəрдемдесу мақсатында табиғи монополиялар салаларын қысқарту, бəсекелестік жағдайлары бар жəне дамыған салаларды ғана жүзеге асыру қажет. Өз кезегінде бəсекелестік жоқ табиғи монополиялар субъектілерін реттеуден шығару табиғи монополия субъектілері тарифтерінің бақыланбайтын өсуіне жəне заңнамалық шектеулердің қатарынан алып тастау есебінен одан əрі ауқымды монополияландыруға алып келеді. Мысалы, табиғи монополиялар субъектілерінің бірқатары жылу энергетикасы (жылу энергиясын өндіру, беру, тарату жəне онымен жабдықтау) саласында қызметтердің толық циклдерін көрсетеді. Осыған байланысты бəсекелестік ортаға жылу энергиясымен жабдықтау жөніндегі қызметті бөліп шығару орынсыз жəне жылу энергиясына тарифтердің өсуіне алып келеді. Бəсекелестікті дамытуға жəрдемдесуді Агенттік реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне негізделген бағаларды белгілеу жəне реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) кемсітусіз қол жеткізуді қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырады. 2. Негізгі проблемаларды талдау Табиғи монополиялар салаларында қазіргі уақытқа дейін өндірістердің тозуы жəне технологиялық артта қалушылық проблемасы жəне осыған байланысты төмен тиімділік жəне ысыраптар бар. Қазіргі уақытта коммуналдық сектордағы табиғи монополиялардың барлық салалары бойынша негізгі құралдардың тозуы орта есеппен 60-65 %-ды құрайды. Тұтастай алғанда, 2010-2012 жылдарға арналған коммуналдық сектордың базалық субъектілері бойынша тозу көрсеткішінің серпіні оның төмендеуін (жылына 1 %-дан көп емес) куəландырады. Негізгі құралдардың жылдар бойы жиналған тозуын тариф арқылы шешу мүмкін болмай отыр, бұл реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтердің өсуіне алып келеді. Тұтынушылар ресурсының шектеулі екенін ескере отырып, Агенттік активтерді аса ауқымды жаңғырту үшін ТМС-ның қарыз қаражаттарын тартуы жөніндегі жұмысты жүргізіп отыр. Өндірістік активтердің жай-күйлерімен субъектілердің желілеріндегі ысыраптардың жоғары деңгейлерінің өзара байланыстылығы проблема болып қала беруде. 2014 жылғы 1 қаңтарда базалық субъектілерде нормативтен тыс ысыраптарды жою күтілуде. Сонымен бірге əлемдік көрсеткіштермен салыстырғанда нормативтік техникалық ысыраптардың жоғарғы деңгейін атап өту қажет. 2012 жылдың қорытындысы бойынша: 1) базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтік техникалық ысыраптарының деңгейі электр желілерінде - 13,62 %, жылу желілерінде - 19,78 % жəне су шаруашылығы желілерінде -19,06 %; 2) базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтен тыс ысыраптарының (олар болған кезде) деңгейі электр желілерінде - 0,16 %, жылу желілерінде - 2,32 %, жəне су шаруашылығы желілерінде - 1,74 %. Есептеу аспаптарын жарақтандыру əлі де проблемалық мəселе болып отыр. Үйге ортақ жылу энергиясын есептеу аспаптарымен орташа жарақтандыру 41 %-ды, суды жеке есептеу аспаптарымен – орташа есеппен 85 %-ды құрайды. Бүгін тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында заңнаманың сақталуын бақылауды əртүрлі мемлекеттік органдар жүзеге асырады. Тұтынушылардың шағымдары бойынша ден қою шаралары нəтижесінде нақтылы, жүйесіз сипатқа ие жəне көптеген жағдайда əкімшілік ресурсты пайдалануға негізделген. Агенттік 2012 жылы түскен өтініштерге талдау жүргізді. Өтініштердің жалпы санынан шағымдар 7 %-ды құрайды. Бұл ретте шағымдардың 40 %-ы бір мезгілде басқа мемлекеттік органдардың құзыретін қозғайды. Өтініштердің жалпы санынан (8491) шағымдар 7 %-ды (немесе 599 дана), оның ішінде жеке тұлғалардан – 61 %-ды (немесе 366 дана) жəне заңды тұлғалардан - 39 %-ды (193 дана) құрайды. Шағымдардың ең көп саны Астана қаласына (19 %), Жамбыл (18 %), Қостанай облыстарына (16 %) жəне Агенттіктің орталық аппаратына (14 %) түсті. Экономиканың салалары бойынша электрмен жабдықтау (46 %) жəне жылумен жабдықтау (26 %) саласына шағым түседі. Шағын жəне орта бизнесті дамытуды, сондай-ақ жеке тұрғын үй құрылысын тежейтін факторлардың бірі ТМС-ның тұтынушыларды инфрақұрылым желілеріне қосуға техникалық шарттарды беру мерзімдері мен қағидаларын бұзуы немесе басқа сөзбен айтқанда кəсіпкерлік қызметінің жаңа объектісінің жұмыс істеуін əртүрлі кідірту. 3. Негізгі ішкі жəне сыртқы факторларды бағалау Табиғи монополиялар субъектілері жұмыс істейтін салаларда еліміздің барлық экономикасы мен халықтың тыныс-тіршілігін қамтамасыз ету үшін тауарлар мен көрсетілетін қызметтер өндіру жөніндегі ресурстар шоғырланған. Субъектілер су мен жы��у энергиясын жеткізеді, электр энергиясын береді жəне таратады, мұнай мен газды тасымалдайды, көлік қызметтерін көрсетеді. 2012 жылғы шілдеден бастап «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына енгізілген түзетулерді ескере отырып, мемлекеттік коммуналдық кəсіпорындардың инвестициялық бағдарламаларын Агенттіктің аумақтық департаменттері жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп бекітеді. Бұл: 1) инвестициялық бағдарламаларды бекіту рəсімін жеңілдету жəне салалық министрлікте бекіту кажеттілігін алып тастауға; 2) жергілікті атқарушы органдармен МКК инвестициялық қызмет басымдылығын айқындауға; 3) инвестициялық міндеттерді орындауды бақылауды күшейтуге мүмкіндік берді. Заңнаманы жетілдіруді ескере отырып, сараланған тарифтерді енгізу мүмкін болды: 1) электр энергиясына – əлеуметтік жағынан осал халық топтары үшін электр энергиясына ақы төлеу кезінде қолайлы жағдай жасау мақсатында тəулік зоналары бойынша (барлық өңірде), тұтыну көлеміне қарай (халық үшін 3 деңгейлі тарифтер); 2) суға – тұтынушылар топтары бойынша, тұтыну көлеміне қарай сумен жабдықтау қызметтеріне неғұрлым жоғары тариф белгіленетін өндірістік кəсіпорындар мен бюджеттік ұйымдарды суды үнемдеп тұтынуға ынталандыруға бағытталған есептеу аспаптарының болуына немесе болмауына қарай (6 өңірде енгізілді); 3) жылу энергиясына – есептеу аспаптарының болуына немесе болмауына қарай (6 өңірде енгізілді). Енді үйге ортақ есептеу аспаптары бар тұтынушылар осы есептеу аспаптарын орнатудан бас тартып отырған тұтынушыларға қарағанда аса төмен тарифпен ақы төлейтін болады. Тұтастай алғанда, сараланған тарифтерді енгізу нəтижесі электр энергиясының (2012 жылы 163,8 млн. кВт сағ. жуық), су 17 %-ға дейін (2012 жылы 2 млрд. теңге), отынның (2012 жылы отын 41 мың тоннаға жуық) үнемі, тұтынушылар қаражаттарының үнемі 2012 жылы электр энергиясы есебінен 1,5 млрд. теңгеге жуық), есептеу аспаптарын орнатуға ынталандыру жəне тұтынушылардың тарифтік жоспарды таңдау мүмкіндігі болып табылады. Табиғи монополистерге мемлекеттік ықпал етудің ерекше тəсілі болып міндетті қызмет көрсетуге жататын тұтынушыларды анықтау жəне (немесе) оларды қамтамасыз етудің ең төмен деңгейін белгілеу болып табылады, егер олардың талаптарын толық көлемде қанағаттандырмаса ТМС-ның қызметі тұтынушылардың мұқтаждарын ішінара қанғаттандыруға мүмкіндік береді, сондықтан осы орайда мемлекеттің арласуы қажет. Тұтынушыға қызметтерді көрсету мүмкіндігінің болмауын дəлелдеу - тиісті жұмысты орындау ауыртпалығы ТМС-ға жүктелген. Бүгінгі күні ТМС-ның реттеліп көрсетілетін қызметтеріне кемсітусіз қол жеткізу реттеліп көрсетілетін қызметтерге тең қол жеткізу арқылы қамтамасыз етіледі. Сыртқы жəне ішкі факторларды талдау: Күшті жақтары: Субъектілердің қызметін реттеу экономиканың тиімді жұмыс істеуі мен инфрақұрылымдық салаларын дамытуды қамтамасыз ететін тұтынушылар мен табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар субъектілері мүдделерінің теңгерімін сақтай отырып жүзеге асырылады.

15

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

Кеден одағының жұмыс істеуі көрсетілетін қызметтерді, капиталды, жұмыс күштерін еркін ауыстыруды болжамдайтын бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастыру интеграциясының аса терең нысанына көшу алаңы болды. Көлік инфрақұрылымына тең қол жеткізу қазақстандық тауарлардың алыс шет ел нарықтарына өткізу кезінде шығындар мен уақытты қысқартуға мүмкіндік береді. Əлсіз жақтары: 1. Субъектілердің негізгі құралдарының елеулі нақты жəне моральдық тозуы жəне əлсіз техникалық жай-күйі. Тозған негізгі құралдар баяу қарқынмен жаңғыртылады. Субъектілердің барлық салаларындағы жағдайлары, атап айтқанда коммуналдық сектор тозған өндірістік қорларды жаңғырту мен жаңартуға инвестициялардың төмен деңгейін сипаттайды. 2. Субъектілер желілеріндегі ысыраптардың жоғарғы деңгейлері. 3. Қосымша қуаттар туралы ақпараттың болмауы. Осы ақпараттың болмауы қосымша қуаттарды қосу бойынша шешім қабылдауға кедергі үшін алғышарт жасайды. 4. Белгіленген өңірлердегі жұмыс бастылықтың жоғары деңгейі. 5. Интеграцияның, тиісінше заңнамалық актілерді үйлестірудің баяу қарқыны. Мүмкіндіктері: Субъектілердің қызмет тиімділігін арттыру үшін ынталарды құруға, тиімсіз шығындарды төмендету қажеттілігіне, табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнаманы жетілдіру жолымен кəсіпорындардың инвестициялық тартымдылығын арттыруға байланысты проблемалық мəселелерді шешу: 1) табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнаманы жетілдіру. Бүгін бұрын қойылған міндеттер «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының қолданыстағы Заңымен орындалғанын айтуға болады. Сонымен бірге Мемлекет басшысының 2050 Стратегиясында елді дамытудың жаңа міндеттері экономиканың тиімді инфрақұрылымын жасау, тұтынушы құқықтарын қорғау тетігін жетілдіру, реттеудің ынталандыру əдістерін қолдануды кеңейту үшін жағдайлар жасауды талап етеді. 2) аса жеңіл шарттармен ұзақ мерзімді инвестицияларды тартуға жəрдемдесетін шекті тарифтерді белгілеу, экономиканың тұрақсыздығына байланысты тəуекелдерді төмендету, сондай-ақ ынталандыратын өндірістік шығындарды төмендету. Шекті тарифтерді есептеу кезінде елді дамытудың макроэкономикалық көрсеткіштері ескеріледі, сондай-ақ субъектілердің өндіріс тиімділігін арттырудан түскен кірістерді өздігінен иелік етуге мүмкіндігі бар. 3) тарифтерді қалыптастырудың баламалы əдісін енгізу. Қазіргі уақытқа дейін тарифтерді реттеудің негізгі əдісі экономикалық негізделген шығыстар əдісі болды. Оның сипаттамасы ресурс жеткізуші тарифтерді реттеу органында қызметті жүзеге асыру үшін қажетті қаражат сомасын жыл сайын негіздейді, осы əдіс тəжірибеде жиі қолданылады. 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап өңірлік электр желілік компаниялар (бұдан əрі - ӨЭК) қызметінің салыстырмалы талдау нəтижелерінің негізінде тарифтерді қалыпастырудың баламалы əдісі енгізілді. Осы əдістің артықшылығы субъект белгіленген тарифтік кіріс шегінде өздігінен шығыстарды бөледі жəне оңтайландырады. Көрсетілген əдісті енгізу реттеушіге көп факторларды ескере отырып, ӨЭК қызметінің тиімділігін бағалауға жəне қызметі аса тиімді жетекші субъектінің үлгісімен салыстыруға мүмкін берді. 4) Кеден одағы елдерінің табиғи монополиялар туралы заңнамасын үйлестіру. 2011 жылғы 2 шілдедегі № 451-ІV Қазақстан Республикасының Заңымен ратификацияланған Табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін реттеудің бірыңғай қағидаттары мен қағидалары туралы келісімді іске асыру Еуразиялық экономикалық комиссияның 2013 жылғы 5 ақпандағы № 14 шешімімен бекітілген табиғи монополиялар салаларына қатысты (селекторлық (салалық) бөліністе) бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастырудың кезеңдік жоспарында көзделген. Қауіптер: 1) өнідірістің техникалық артта қалуына алып келетін реконструкциялау жəне жаңғырту жөніндегі инвестициялық міндеттемелерді орындамау жəне осыған байланысты төменгі тиімділік пен ысыраптар; 2) инфляция деңгейінің тапсырылған параметрлерден асырылуы макроэкономикалық тұрақтылықтың төмендеуіне алып келуі мүмкін; 3) Агенттік жүйесінің тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті шешімдер мен тиісті нормативтік құқықтық актілерді уақтылы қабылдамау Агенттік мақсаттарына қол жеткізуге əсер етуі мүмкін; 4) Еуразиялық экономикалық комиссияның 2013 жылғы 5 ақпандағы № 14 шешімімен бекітілген табиғи монополиялар салаларына қатысты (селекторлық (салалық) бөліністе) бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастырудың кезеңдік жоспарын уақтылы орындамау жəне соның салдарынан Кеден одағы елдерінің табиғи монополия субъектілерін реттеу кезінде əртүрлі тəсілдер.». «Стратегиялық бағыттар, мақсаттар мен міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар мен нəтижелер көрсеткіштері» деген 3-бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «3. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар мен міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар мен міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 1-стратегиялық бағыт. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарық субъектілерінің тиімді жұмыс істеу жəне даму жағдайларын қамтамасыз ету. 1.1-мақсат. Табиғи монополиялар субъектілері қызметінің тиімділігін арттыру Осы мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 001, 004 Ақпарат көзі

Нысаналы индикатор Табиғи монополиялар салаларындағы инвестициялардың көлемі

ТМС деректері

Өлшем бірлігі

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100 100 106,1 114,7 120,5 127

2011 жылмен салыс тырғанда % %

Табиғи монополиялар ТМС 65 63 60 салаларындағы негізгі құралдардың деректері тозуы ТМС пен нарық субъектілерінің Статистика % 2,0 1,43 1,58 1,58 1,2 * 1,58 1,58 реттеліп көрсетілетін қызметтеріне деректері * * * арналған тарифтердің инфляцияға жиынтық үлесі* Нормативтен тыс жəне нормативтік ТМРА жəне 2011 100 63 75 76 85 техникалық ысыраптарды ТМС жылмен төмен��етуден үнемделген деректері салыс қаражаттың көлемі тырғанда % 1.1.1-міндет. Электр жəне жылу энергетикасы, су шаруашылығы жəне кəріз жүйелері саласындағы ТМС қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыру. Тікелей нəтиже көрсеткіштері

Базалық ТМС-ның нормативтік техникалық ысыраптарының деңгейi: электр желiлерiнде жылу желiлерiнде су шаруашылығы желiлерiнде Базалық ТМС-ның нормативтен тыс ысыраптарының (олар болған кезде) деңгейі: электр желiлерiнде жылу желiлерiнде су шаруашылығы желiлерiнде Тұтынушылар топтары бойынша сараланған тарифтер бойынша жұмыс iстейтiн су шаруашылығы жəне кəрiз жүйелерi саласындағы базалық ТМС-ның үлес салмағы Салыстырмалы талдау (бенчмаркинг) нəтижелерінің негізінде тариф белгілеу əдiсiмен қамтылған ӨЭК үлесі Суық суды есептеу аспаптарымен жарақтандыру Ыстық суды есептеу аспаптарымен жарақтандыру Үйге ортақ жылуды есептеу аспаптарымен жарақтандыру Шикізат пен материалдар шығыстарының нормаларын оңтайландырған базалық ТМС үлесі Орта мерзiмдi немесе ұзақ мерзiмдi тарифтер бойынша жұмыс iстейтiн (істеген) базалық ТМС үлесі ТМС-ның реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiне арналған тарифтердiң инфляцияға үлесi: суық сумен жабдықтау кəріз ыстық сумен жабдықтау орталықтандырылған жылыту

Ақпарат көзі

ТМС деректері

Өл шем бірлігі

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

2014 жыл

2015 жыл

% % %

19,3 26,2 27,6

18,1 24,7 25

16,8 23,2 23

15,8 21,4 21

13,5 19,6 18,9

13,4 19,5 18,5

13,3 19,4 18

% % % %

2,1 7,0 4,47

1,4 6,9 4,15 75

1,5 2,5 1,0 100

1,0 5,5 3,89 100

0,5 2 1,0 100

0 0 0 100

0 0 0 100

ТМС деректері

%

0

0

0

0

100

100

100

ТМРА деректері ТМРА деректері ТМРА деректері ТМС деректері

%

85

90

95

%

85

90

95

%

35

55

65

%

15

15

10

10

8

5

3

ТМС деректері

%

24

34

48

53

70

93

95

ТМС деректері

ТМС деректері

ТМС деректері Статистика дерек тері

% % % %

0,14 0,05 0,37 0,58

0,15 0,04 0,25 0,45

0,15 0,06 0,37 0,57

0,15 * 0,06 * 0,37 * 0,57 *

0,15 * 0,06 * 0,37 * 0,57 *

0,15 * 0,06 * 0,37 * 0,57 *

0,15 * 0,06 * 0,37 * 0,57 *

жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

2011 жыл

Нормативтік техникалық ысыраптарды бекітуге арналған ТМС өтінімдерін қарау Реттеліп көрсетілетін қызметтердің тарифтерін өзгертуге арналған ТМС өтінімдерін қарау Шикізат пен материалдардың шығыс нормаларын бекітуге арналған ТМС өтінімдерін қарау Орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді тарифтерді бекітуге арналған базалық ТМС өтінімдерін қарау ТМС-ның реттеліп көрсетілетін қызметтеріне тарифтердің инфляцияға үлесі бойынша статистикалық ақпараттың мониторингі

2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл 2015 жыл

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Ақпарат көзі

Темiржол көлiгi саласындағы ТМС-ның негізгі құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестиция көлемі Жүктердi темiржол көлiгiмен тасымалдау тарифтерiнiң өсуі Магистральдық теміржол желілері объектілерінің негізгі құралдарының тозуы

ТМРА деректері

%

ТМРА ТМРА деректері ТМРА деректері

%

-

17,6

15

15

%

15*

15*

0*

64

62

61

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл Х Х Х Х

2015 жыл Х

Х

Х

Х

Х

Х

1.1.3-міндет. Мұнай жəне мұнай өнімдерін тасымалдау, газды немесе газ конденсатын сақтау, тасымалдау, газды таратушы қондырғылар мен газ құбыржолдарын пайдалану саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Тікелей нəтиже көрсеткіштері

Ақпарат көзі

Мұнай жəне мұнай өнімдерін ТМРА тасымалдау, газды немесе газ деректері конденсатын сақтау, тасымалдау, газ қондырғылары мен газ құбыржолдарын пайдалану саласындағы ТМС-ның негізгі құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестициялардың көлемі Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Мұнай жəне мұнай өнімдерін тасымалдау, газды немесе газ конденсатын сақтау, тасымалдау, газ қондырғылары мен газ құбыржолдарын пайдалану саласындағы ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын қарау жəне бекіту Реттеліп көрсетілетін құбыржолдар қызметтеріне арналған тарифтерді өзгертуге арналған ТМС өтінімдерін қарау

Өлшем бірлігі

%

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100 100 100 105 107 110

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл Х Х Х Х

Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне баға өсуінің инфляцияға үлесі: электр энергиясы таратушы желілер арқылы тасмалданатын газ

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жос пар)

Статис- % тика % деректері

0,48 0,39

0,44 0,03

2014 жыл

0,41 0,41 * 0,41 * 0,003 0,003 * 0,003*

2015 жыл

0,41 * 0,41 * 0,003 * 0,003 *

1.2.1-міндет. Электр энергетикасы саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу Тікелей нəтиже көрсеткіші

Ақпарат көзі

Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне баға өсуінің инфляцияға үлесі: электр энергетикасы саласында таратушы желілер арқылы тасмалданатын газ саласында Электр энергетикасы саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің негізгі құралдарын жаңғыртуға жəне жаңартуға бағытталған инвестициялар көлемі

Өл оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып шем есепті кезең жоспарлы кезең бірлігі 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жос пар)

Статистика деректері % % ТМРА деректері

0,48 0,39

0,44 0,03

0,41 0,003

0,41 * 0,003 * 100

%

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Электр энергетикасы саласындағы нарық субъектілерінің хабарламаларын қарау

0,41 * 0,003 * 100

2014 жыл

2015 жыл

0,41 * 0,003 * 100

0,41 * 0,003 * 100

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл Х Х Х Х

Ақпа- Өлрат көзі шем бірлігі

Жолаушылар теміржол көлігі саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне баға өсуінің инфляцияға үлесі Теміржол көлігі, азаматтық авиация, порт қызметі саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің негізгі құралдарын жаңғыртуға жəне жаңартуға бағытталған инвестициялар көлемі

Статис- % тика деректері ТМРА деректері

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 0 0,07 0 0,1 * 0,12 * 0,12 * 0,1 *

%

100

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

100

100

100

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 2012 2013 2014 жыл жыл жыл жыл Х Х Х Х

Теміржол көлігі, азаматтық авиация, порт қызметі саласындағы нарық субъектілерінің хабарламаларын қарау

2015 жыл Х

1.2.3-міндет. Газ, мұнай өнімдерін өндіру, мұнайды тасымалдау саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу Тікелей нəтижелер көрсеткіштері

Ақпа- Өл рат көзі шем бірлігі

Газ, мұнай өнімдерін өндіру, мұнай ТМРА тасымалдау саласындағы реттелетін дерекнарық субъектілерінің негізгі құралдарын тері жаңғыртуға жəне жаңартуға бағытталған инвестициялар көлемі

%

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

2014 жыл

2015 жыл

100

100

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 2012 2013 2014 жыл жыл жыл жыл Х Х Х Х

Газ, мұнай өнімдерін өндіру, мұнайды тасымалдау саласындағы субъектілердің хабарламаларын қарау

2015 жыл Х

1.3-мақсат. Реттелетін салалардағы тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету Ақпарат көзі

Өлшем бірлігі

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

Қазақстанның Жаһандық индекс рейтингісіндегі «мемлекеттік органдар қабылдаған шешімдердің ашықтығы» қосалқы индексі бойынша позициясы Қазақстанның Жаһандық индекс рейтингісіндегі «мемлекеттік қызметшілердің шешімдеріндегі фаворитизм» қосалқы индексі бойынша позициясы Табиғи монополиялар салаларында қысқарған реттеліп көрсетілетін қызметтердің саны

ДЭФ ЖБИ есебі

орын

83

ДЭФ ЖБИ есебі

орын

Табиғи монополиялар саласындағы КО жəне ЕЭК елдерінің заңнамаларын жақындастыру

ТМРА деректері

Тұтынушыларға қайтарылған қаражаттың көлемі (ТМС тарифтерін олар жіберген бұзушылықтар есебінен төмендету нəтижесінде) Тұтынушылардың құқықтарын қадағалау жəне олардың заңды мүдделерін мəселелері бойынша тұтынушылардың өтініштерінің қанағаттанған үлесі Тұтынушыларға жүктемелерді азайту мақсатында босату бағалары туралы жəне т.б өтінімдерге, хабарламаларға, ақпаратқа қоса берілетін құжаттарды қысқарту арқылы ТМС-ның шығындарын төмендету Реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) кемсітусіз қол жеткізуді қамтамасыз ету салдарынан реттеліп көрсетілетін қызмет көлемдерінің өсуі

ТМРА деректері

Нысаналы индикатор

75

53

32

31

30

29

51

50

49

48

1

Үкімет қаулысы БЭК кеңесінде бекітілген құжаттар дың саны млн. теңге 248,1

1

3280,0

2802,8 2003,0 1700 1500 1200

ТМРА деректері

%

85

87

90

ТМРА деректері

Құжаттар дың саны

2

3

4

ТМРА деректері

%

102

105

110

100

1.3.1-міндет. Реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) кемсітусіз қол жеткізуді қамтамасыз ету Тікелей нəтиже көрсеткіші

А��парат көзі

Өл шем бірлігі

Реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) кемсітусіз қол жеткізу фактілері бойынша тұтынушылардың қанағаттандырылған өтініштерінің (шағымдарының) үлесі Көрсетілетін қызметтер тізбесінің, көрсетілетін қызметтерге арналған тарифтердің ақпараттық ашықтығы арқылы тең қол жеткізуді қамтамасыз ету

ТМРА деректері

%

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100 100- 100 95 96 97

ТМРА деректері

%

-

-

-

-

90

95

97

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл 2015 жыл Х Х Х Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

2015 жыл Х

Сот шешімдерінің жалпы санынан Агенттіктің пайдасына қабылданған сот шешімдерінің үлес салмағы Инвестициялық бағдарламалар мен тарифтік сметаларды орындау туралы есептерді талдау Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің қарауы жəне бекітуі үшін «Жиынтық есеп» қалыптастыру

Ақпарат көзі

Өлшем бірлігі

ТМРА деректері

%

ТМРА деректері

%

40

50

60

70

75

85

90

ТМРА деректері

бірлік

788

871

667

744

740

730

720

ТМРА деректері ТМРА деректері

%

80

83

87

бірлік

609

826

410

382

340

330

320

ТМРА деректері ТМРА деректері

бірлік

251

466

344

350

360

340

320

%

80

83

87

ТМРА дерек тері

%

100

100

100

ТМРА дерек тері

бірлік

1

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Тексерулердің жылдық жоспарына сəйкес жəне тəуекелдерді бағалау жүйесін ескере отырып, ТМС қызметіне тексеру жүргізу Сот талқылауларына қатысу Сот шешімдерінің жалпы санынан айыппұл түрінде республикалық бюджетке салынған қаражатқа тұрақты мониторинг Инвестициялық бағдарламалар мен тарифтік сметаларды орындау туралы ТМС есептерін талдау Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 2013 жылғы 5 ақпандағы № 14 шешімімен бекітілген табиғи монополиялар салаларына қатысты (секторлық (салалық) бөліністе) бірыңғай экономикалық кеңістік қалыптастырудың кезеңдік жоспарын іске асыру

Х

Х

Х

Тікелей нəтиже көрсеткіші

Х

1.1.4-міндет. Аэронавигация, порттар жəне əуежайлар саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Нысаналы индикатор

Ақпа рат көзі

Өл шем бірлігі

Аэронавигация, порттар жəне əуежайлар саласындағы ТМС-ның негізгі құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестициялардың көлемі Аэронавигация саласындағы объектілердің негізгі құралдарының тозуы

ТМРА деректері

%

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100 100 100 104 108 112

ТМРА жəне % ТМС деректері Порттар саласындағы объектілердің негізгі ТМРА жəне % құралдарының тозуы ТМС деректері Əуежай саласындағы объектілердің негізгі ТМРА жəне % құралдарының тозуы ТМС деректері

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Аэронавигация, порттар жəне əуежайлар саласындағы ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын қарау жəне бекіту

49,4

48,7

48,1

31,8

30,2

29,2

34

33

32

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл Х Х Х Х Х

Ақпарат көзі

Сапасыз көрсетілетін қызметтерге арналған ТМРА өтініштердің (шағымдардың) жалпы көлеміне дерекшаққанда реттеліп көрсетілетін қызметтердің тері (тауарлардың, жұмыстардың) сапасы бойынша тұтынушылардың қанағаттандырылған өтініштерінің (шағымдарының) үлесі НҚА сараптама жүргізу кезінде тартылған Бұй үкіметтік емес ұйымдардың саны рық ТМС тарифтеріне сараптама жүргізу кезінде ТМРА (өңірлер бойынша филиалдарды ескере дерекотырып) тартылған үкіметтік емес тері ұйымдардың саны Босату бағалары туралы жəне т.б. ТМРА өтінімдерге, хабарламаларға, ақпаратқа қоса деректері берілетін құжаттарды қысқарту мақсатында табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнаманы жетілдіру Оңтайлы (тиімді) тарифтік саясатты əзірлеу ТМРА үшін əлемдік жұртшылықты тарту деректері мақсатында «G-Global» диалог алаңында құрылған тақырыптардың саны Тарифтік саясатты түсіндіру бойынша елді ТМРА мекендерге бару саны деректері Өтінімдер түскен кезде өткізілген жария ТМРА тыңдаулар саны деректері

Өлшем бірлігі %

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Уақытты қоса алғанда, бизнесті тіркеуге жəне жүргізуге (рұқсаттар, лицензиялар, сертификаттар алуға, консультациялар алуға) байланысты операциялық шығындарды төмендету Көрсетілген мемлекеттік қызметтердің сапасымен қанағаттанған тұтынушылардың үлесі

2009 жыл мен салыстырғанда

Мемлекеттік қызметті алған субъектілерге сауалнама жүргізу

жоспарлы кезең 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 6

45

%

46

47

48

100

100

100

1.4.1-міндет. Ашықтықты жəне оның ішінде тұтынушылардың көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасымен қанағаттануын арттыру Тікелей нəтиже көрсеткіші

Ақпа- Өлрат көзі шем бірлігі

Лицензиялар беру (мемлекеттік қызмет көрсету) жөніндегі өтініштерді қарау мерзімдерін қысқарту Көрсетілетін қызметтерді электронды форматта ұсыну кезінде көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді көрсету үшін талап етілетін қысқартылған қағаз құжаттарының саны Электрондық нысанға ауыстыру арқылы орталық мемлекеттік органдар мен аумақтық бөлімшелердің автоматтандырылған мемлекеттік көрсетілетін қызметтерінің саны Көрсетілген мемлекеттік қызметтердің жалпы көлеміне шаққанда электрондық нысанда көрсетілген мемлекеттік қызметтердің үлесі

ТМРА деректері ТМРА деректері

есепті кезең 2009 2010 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) Жұмыс 28 26 күні

жоспарлы кезең 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 14

14

13

%

25

30

35

ТМРА деректері

%

20

40

80

ТМРА деректері

%

60

70

80

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс–шаралар Мемлекеттік көрсетілетін көрсетілетін қызметтерді алуға арналған өтініштерді қарау уақытын қысқарту Мəліметтер нысанына ауыстыру арқылы лицензияны электрондық форматта алуға арналған өтініштерді қарау кезіндегі қағаз құжаттарды қысқарту Рұқсат беру рəсімдерін электрондық нысанға ауыстыру Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді электрондық нысанда көрсету кезінде рұқсат беру құжаттарын беру үшін талап етілетін қағаз құжаттардың санын қысқарту мəніне талдау жүргізу

25

15

Жоспарлы кезең 2011 2012 2013 жыл жыл жыл Х Х Х

2014 жыл Х

2015 жыл Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

3.2. Мемлекеттiк органның стратегиялық мақсаттарының мемлекеттiң стратегиялық мақсаттарға сəйкестігі Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттары 1-стратегиялық бағыт. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарық субъектілерінің тиімді жұмыс істеу жəне даму жағдайларын қамтамасыз ету. 1.1-мақсат. ТМС қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыру 1.2-мақсат. Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу 1.3-мақсат. Реттелетін салалардағы тұтынушылардың құқық тары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету

Стратегиялық құжаттың, нормативтiк құқықтық актiнiң атауы «Қазақстан Республикасын үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту жөнiндегi 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарлама жəне Қазақстан Республикасы Президентiнiң кейбiр жарлықтарының күшi жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы; «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы; «Қазақстан Республикасындағы гендерлiк теңдiктiң 2006 – 2016 жылдарға арналған стратегиясын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2005 жылғы 29 қарашадағы № 1677 Жарлығы;

»; «Ведомствоаралық өзара іс-қимыл» деген 5-бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «5. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл Қол жеткізу үшін ведомствоаралық іс-қимыл талап Ведомствоаралық Мемлекеттік органдар жүзеге асыратын етілетін міндеттердің көрсеткіштері өзара іс-қимыл шаралар жүзеге асырылатын мемлекеттік орган 1-стратегиялық бағыт. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарық субъектілерінің тиімді жұмыс істеу жəне даму жағдайларын қамтамасыз ету 1.1-мақсат. Табиғи монополиялар субъектілері қызметінің тиімділігін арттыру 1.1.1-міндет. Электр жəне жылу энергетикасы, су шаруашылығы жəне кəріз жүйелері саласындағы ТМС қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыру ТМС-ның реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiне ЭБЖМ, СА Реттеліп көрсетілетін қызметтерге арналған тарифтердiң инфляцияға үлесi: суық тарифтердің шекті өсу параметрлерін олардың сумен жабдықтау, кəріз, ыстық сумен жабдықтау, инфляцияға жиынтық үлесі шегінде айқындау орталықтандырылған жылыту 1.1.2-міндет. Теміржол көлігі саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Темiржол көлiгi саласындағы ТМС-ның негізгі МГМ ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестиция бірлесіп бекіту көлемі 1.1.3-міндет. Мұнай жəне мұнай өнімдерін тасымалдау, газды немесе газ конденсатын сақтау, тасымалдау, газды таратушы қондырғылар мен газ құбыржолдарын пайдалану саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Мұнай жəне мұнай өнімдерін тасымалдау, газды МГМ ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын немесе газ конденсатын сақтау, тасымалдау, газ бірлесіп бекіту қондырғылар мен газ құбыржолдарын пайдалану саласындағы ТМС-ның негізгі құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестициялардың көлемі 1.1.4-міндет. Аэронавигация, порттар жəне əуежайлар саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Аэронавигация, порттар жəне əуежайлар МГМ ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын саласындағы ТМС-ның негізгі құралдарын бірлесіп бекіту жаңғыртуға бағытталған инвестициялардың көлемі 1.2-мақсат. Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу 1.2.1-міндет. Электр энергетикасы саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу ЭБЖМ, СА Реттеліп көрсетілетін қызметтерге Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне баға тарифтердің шекті өсу параметрлерін олардың инфляцияға жиынтық үлесі шегінде айқындау өсуінің инфляцияға үлесі: электр энергетикасы саласында, таратушы желілер арқылы тасмалданатын газ саласында ИЖТМ, ӨДМ, ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын Электр энергетикасы саласындағы реттелетін ҚОСРМ, ЖАО бірлесіп бекіту нарық субъектілерінің негізгі құралдарын жаңғыртуға жəне жаңартуға бағытталған инвестициялар көлемі 1.3-мақсат. Реттелетін салалардағы тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету 1.3.2-міндет. ТМС қызметін жүзеге асыру саласындағы тұтынушылар құқығын қорғау ЭБЖМ, МГМ, Еуразиялық экономикалық комиссия Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің ҚОСРМ, ККМ, алқасының 2013 жылғы 5 ақпандағы № 14 қарауы жəне бекітуі үшін «Жиынтық есеп» шешімімен бекітілген табиғи монополиялар қалыптастыру ИЖТМ салаларына (секторлық (салалық) бөліністе) қатысты бірыңғай экономикалық кеңістік қалыптастырудың кезеңдік жоспарын іске асыру 1.3.3-міндет. Ашықтықты жəне оның ішінде тұтынушылардың көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасымен қанағаттануын арттыру Оңтайлы (тиімді) тарифтік саясатты əзірлеу үшін ЭБЖМ Оңтайлы (тиімді) тарифтік саясатты əзірлеу əлемдік жұртшылықты тарту мақсатында үшін əлемдік жұртшылықты тарту мақсатында «G-Global» диалог алаңында құрылған «G-Global» диалог алаңына тақырып құру тақырыптар саны

»;

«Тəуекелдерді басқару» деген 6-бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «6. Тəуекелдерді басқару

Сыртқы тəуекелдер Инфляция деңгейінің берілген параметрлерден асырылуы

Ден қоюдың первентивті Басқару шаралары жəне (немесе) уақтылы шараларын қабылдамаған жағдайда ықтимал салдарлар Макроэкономикалық тұрақтылықтың нашарлауына алып келуі мүмкін Ел позицияларының рейтингте төмендеуі

Экономикалық негізделген шығындарды қарау жəне табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтерін Қазақстан Республикасының Үкіметі мақұлдаған Агенттік реттейтін қызметтердің инфляцияға үлесі шегінде бекіту Күшті жəне əлсіз жақтарды, қауіптер мен мүмкіндіктерді уақтылы анықтау мақсатында елдегі жəне əлемдегі үрдістің мониторингі Объективті деректер ұсыну, сарапшылармен тұрақты өзара іс-қимыл жасау

Ел позицияларының рейтингте болжанбайтындығы Табиғи монополиялар Табиғи монополиялар субъектілерінің негізгі субъектілері ұсынатын құралдары тозу деңгейінің қызметтер сапасының төмендемеуі төмендеуі Нормативтік техникалық жəне Ресурстар үнемінің нормативтен тыс ысыраптардың болмауы, табиғи өсуі монополиялар субьектілері ұсынатын қызметтер сапасының төмендеуі Бірыңғай экономикалық Бірыңғай экономикалық кеңістіктің құқықтық кеңістікті қалыптастыратын базасын келісімдерді іске асыру мақсатында құжаттарды қалыптастырудың əзірлеудің күнтізбелік жоспарын созылуы уақтылы орындамау Ішкі тəуекелдер Агенттіктің тиімді жұмысы Агенттік мақсаттарына үшін қажетті шешімдерді жəне қол жеткізуге əсер етуі тиісті нормативтік құқықтық мүмкін актілерді уақтылы қабылдамау Тарифтік саясатты түсіндіру Тұтынушыларды бойынша елді мекендерге бару жаңылыстыру, халық санының төмендеуі арасында хабардар болудың төмендеуі

Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтік сметасында жəне инвестициялық бағдарламаларында көзделген қаражатты мақсатты пайдалануға бақылауды күшейту 1. Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтік сметасында жəне инвестициялық бағдарламаларында көзделген қаражатты мақсатты пайдалануға бақылауды күшейту 2. Нормативтен тыс ысыраптарды жою жөніндегі іс-шаралар жоспарын іске асыруды бақылау 1. Табиғи монополиялар салаларына қатысты Бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастырудың кезеңдік жоспарын іске асыру мониторингін жүргізу 2. Тараптармен келіссөздер жүргізу, хаттар-ескертпелер жолдау Норма шығармашылығы жұмысының сапасын бақылауды күшейту Халық арасында түсіндіру жұмысын жүргізу жөніндегі іс-шаралар жоспарын бекіту жəне оның іске асырылуын бақылау

«Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды бағдарламалары» деген 7-бөлім мынадай редакцияда жазылсын:

реттеу

агенттігінің

»; бюджеттік

«7. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң бюджеттiк бағдарламалары 1. Бюджеттік бағдарламалар

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл Х Х Х Х Х Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 95 96 97

саны

8

9

10

саны

17

18

19

НҚА саны

1

1

2

бірлік

1

дана

444

636

1410

1150 1200 1300 1350

бірлік

300

270

240

240

260

Х Х

Өлшем есепті кезең бірлігі 2009 2010 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) %-ға 0 4

ДЭФ ЖБИ индикаторларын бағалау əдістемесінің өзгеруі

1.3.3-міндет. Ашықтықты жəне оның ішінде тұтынушылардың көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасымен қанағаттануын арттыру Х

Ақпа рат көзі

ДЭФ ЖБИ индикаторларына қол жеткізбеу

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 жыл 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 (есеп) (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл жоспар) 80 83 85

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл Х Х Х Х Х

1.4-мақсат. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын арттыруды қамтамасыз ету

Тəуекелдің атауы

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Заңнаманы сақтай отырып, азаматтардың өтініштерін қарау арқылы көрсетілетін қызметтерге қол жеткізуге байланысты құқықтарды бұзу жөніндегі өтініштерді (шағымдарды) қарау жəне қанағаттандыру Көрсетілетін қызметтер тізбесінің, көрсетілетін қызметтерге арналған тарифтердің ақпараттық ашықтығы арқылы тең қол жеткізу мəніне ТМС тексеру жүргізу Реттеліп көрсетілетін қызметтердің көлемдерін талдау Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтерінің тізбелерін қысқарту мəніне талдау

Жүргізілген тексерулердің жалпы санының көлеміне шаққанда, оның ішінде табиғи монополия субъектілерінің сатып алу мəселелері бойынша анықталған бұзушылықтары бар тексерулердің үлес салмағы Салынған айыппұл санкцияларының жалпы санынан айыппұл санкциялары түрінде республикалық бюджетке өндіріп алынған қаражаттың үлесі Тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатында заңнама бұзушылықтарын жою туралы енгізілген нұсқамалардың саны Енгізілген нұсқамалардың жалпы санынан орындалған нұсқамалардың саны Əкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қабылданған қаулылардың саны Сот талқылауларының саны

Көрсетілетін қызметтердің сапасына арналған өтініштерді (шағымдарды) қарау жəне қанағаттандыру Өтінімдер түскен кезде жария тыңдаулар өткізу Босату бағалары туралы жəне т.б. өтінімдерге, хабарламаларға, ақпаратқа қоса берілетін құжаттарды қысқарту мəніне НҚА мониторингі Тұтынушылардың мүдделерін қозғайтын заңнаманың өзгеруі бойынша түсіндіру Тарифтерге сараптама жүргізу үшін үкіметтік емес ұйымдарды тарта отырып, Агенттік жанынан Сараптама кеңесін құру Қоғамдық бірлестіктерге, қауымдастықтарға аккредиттеу жүргізу «G-Global» алаңында тіркелу, ұсынымдарды жинақтау жəне талдау

2015 жыл Х

1.2.2-міндет. Теміржол көлігі, азаматтық авиация, порттар қызметі саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу Тікелей нəтижелер көрсеткіштері

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

Нысаналы индикатор

1.3.2-міндет. ТМС қызметін жүзеге асыру саласындағы тұтынушылар құқығын қорғау

оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып есепті кезең жоспарлы кезең 2009 2010 жыл 2011 2012 2013 2014 2015 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 100 100 106 111 114

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Темiржол көлiгi саласындағы ТМС-ның инвестициялық бағдарламаларын қарау жəне бекіту Темiржол көлiгi саласындағы ТМС өтінімдерін қарау жəне бекіту

Өлшем бірлігі

Ақпарат Өлкөзі шем бірлігі

Нысаналы индикатор

Тікелей нəтиже көрсеткіші

1.1.2-міндет. Темір жол көлігі саласындағы ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Тікелей нəтиже көрсеткіштері

1.2-мақсат. Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, көрсетілетін қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу

270

300

001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиiмдi жұмыс iстеуiн жəне дамуын қамтамасыз ету жөнiндегi табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу саласындағы қызметтер» Қа��ақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң орталық аппараты мен аумақтық органдарын ұстау. Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу. Бюджеттiк Мазмұнына қарай Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру бағдарламаның түрi жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтер көрсету iске асыру тəсiлiне қарай Жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең Жобала Жобаланакөрсеткiштерiнiң атауы біріліг тын кезең тын жыл Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

2009 жыл (есеп) 1 Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi:

2

Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің орталық аппараты мен аумақтық органдарының штат санын ұстау Ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін қамтамасыз ету түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігіне жүктелген функцияларды уақтылы орындау сапа көрсеткiштерi: ТМС тарифтерінің де жəне реттелетін нарық субъектілері бағаларының да негізсіз өсуіне жол бермеуді қамтамасыз ету

бірлік

3

2010 жыл (ағымдағы жоспар) 4

2011 жыл

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

5

6

7

8

9

348

жүйелер саны

1

1

1

1

1

1

%

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

100

100

100

100

100

38

50

65

80

85

тиiмдiлiк көрсеткiштерi: Бюджеттiк бағдарламалардың тиiмдi жəне сапалы атқарылуы

АТ-қызметтерiн көрсету кезiнде % қазақстандық қамту үлесiн қамтамасыз ету (ақпараттық жүйелер мен мiндеттердi сүйемелдеу, ақпараттық технологияларды əкiмшiлендiру, техникалық қолдау, телекоммуникациялық қызметтер жəне жүйелiк техникалық қызмет көрсету).

(Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

5101

Кардтық немесе тарақпен тарауға ұшырамаған жүн:

5102

Кардтық немесе тарақпен тарауға ұшырамаған, биязы немесе қылшықты, жануарлардың қылы: Иіру қалдықтарын қосқанда, бірақ ыдыратылған шикізатты қоспағанда, жануарлардың жүнінің немесе биязы немесе қылшықты қылының қалдықтары: Жүннен немесе жануарлардың биязы немесе қылшықты қылынан ыдыратылған шикізат Қара металдардың қалдықтары мен сынықтары; қайта балқытуға арналған қара металдардың құйма металдары (шикі құрамды құйма металдар): Темір жол немесе трамвай жолдары үшін пайдаланылатын, қара металдардан жасалған бұйымдар: рельстерді біріктіру немесе бекіту үшін арналған рельстер, жанама рельстер жəне тісті рельстер, ауыстырылатын рельстер, қатаң қиылысу айқастырмалар, ауыстырылатын штангалар жəне өзге де көлденең қосылғыштар, шпалдар, түйіспе жапсырмалар жəне төсемдер, сыналар, тірек тақталар, ілмекті рельс бұрандамалары, төсемдер мен кергіштер, тұғырлар, жақтаулар жəне өзге де бөлшектер: Қалдықтар жəне мыс сынықтары:

Бюджет шығыстарының көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттама

Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің орталық аппараты мен аумақтық органдарын метериалдық-техникалық жарақтандыру Бюджеттiк Мазмұнына қарай Күрделi шығыстарды жүзеге асыруға бағдарламаның түрi iске асыру тəсiлiне қарай Жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең Жобалана- Жобала көрсеткiштерiнiң атауы бірлігі тын кезең натын жыл 2009 жыл (есеп) 1

2

3

2010 2011 жыл жыл (ағымдағы жоспар) 4 5

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

6

7

8

9

24,6

25,5

28,2

12,5

0

5103

5104 00 000 0

Тікелей нəтиже көрсеткіштері: Агенттіктің материалдық% техникалық базасын толық жаңарту түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Агенттіктің алдына қойылған % мақсаттар мен міндеттерді уақтылы жəне сапалы орындау сапа көрсеткіштері: Есептеу техникасын, % телекоммуникациялық жабдықты жаңғырту жəне офистік жиһазды толықтыру жəне қызметкерлердің еңбек жағдайын жақсарту тиімділік көрсеткіштері: Құжаттарды орындау мен % дайындау уақытын қысқарту, қағаз құжат айналымын қысқарту бюджет шығыстарының көлемі: мың теңге

0

100

100

100

100

100

100

0

0

30,5

0

0

0

0

0

0

7,4

8,2

10,3

0

0

0

0

11 640 64 110 51 845

0

0

7204

7302

2. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң бюджет шығыстарының жиынтығы Өлшем есепті кезең бірлігі

Бюджет шығыстарының барлығы: Ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар: 001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиiмдi жұмыс iстеуiн жəне дамуын қамтамасыз ету жөнiндегi табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу саласындағы қызметтер» 004 «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің күрделі шығыстары»

жоспарлы кезең

2010 жыл 2011 (ағымдағы жыл жоспар) 912 306 1 017 854

2012 жыл

2013 жыл

мың теңе

2009 жыл (есеп) 1 254 671

Жобаланатын кезең 2014 жыл

Жобаланатын жыл

1 234 925

1 275 427

1 192 034

1 193 789

мың теңге

1 254 671

912 306

1 006 214

1 170 815

1223 582

1 192 034

1 193 789

мың теңге

-

-

11 640

64 110

51 845

0

0

2015жыл

7404 00

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

2013 жылғы 31 желтоқсан

№1598

«Қазақстан Республикасының кедендік баж ставкалары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 520 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасының кедендік баж ставкалары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 520 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 36, 304-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 2-тармақ алынып тасталсын; мынадай мазмұндағы 2-1, 2-2, жəне 2-3-тармақтармен толықтырылсын: «2-1. Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігі ай сайын, айдың 20-күніне Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитетін келісімшарттардың деректемелерін жəне əкетілетін шикізаттың көлемін көрсете отырып (келісімшарттар бойынша бөліністе), жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша өндірілген шикі мұнайды əкетуді жүзеге асыруды жоспарлап отырған сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар туралы хабардар етсін. 2-2. Осы қаулыға 2-1-қосымшаға сəйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi мұнай шикiзатының əлемдiк нарығындағы бағалар мониторингiн (бұдан əрі – бағалар мониторингі) жүзеге асырсын жəне ай сайын, есептi айдан кейiнгi айдың 10-күнiне Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігіне мұнай шикiзатына орташа нарық бағасы туралы деректер берсiн. 2-3. Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі тоқсан сайын, есепті тоқсаннан кейінгі ай ішінде: 1) Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi беретін шикi мұнайға орташа нарықтық баға туралы деректер негiзiнде мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баж ставкалары есебін жүзеге асырсын; 2) қажет болған жағдайда, мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баж ставкаларының мөлшерін өзгерту туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі шешімінің жобасын əзірлесін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасының тауарлардың жекелеген түрлеріне кедендік əкету баждарының ставкалары осы қаулыға 1-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; жоғарыда көрсетілген қаулы осы қаулыға 2-қосымшаға сəйкес 2-1-қосымшамен толықтырылсын. 2. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі екі апта мерзімде Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Интеграциялық комитетінің Хатшылығы мен Тəуелсіз мемлекеттер Достастығының Атқарушы комитетінің Хатшылығын Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайтын сыртқы сауда қызметін реттеу шаралары туралы хабардар етсін. 3. Осы қаулыға 3-қосымшаға сəйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 4. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1598 қаулысына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 520 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының тауарлардың жекелеген түрлеріне кедендік əкету баждарының ставкалары СЭҚ ТН коды

1 2709 00 900 9 2710 124 2710 19 110 0, 2710 19 150 0, 2710 19 210 0, 2710 19 250 0, 2710 20 290 0 2710 19 420 0, 2710 19 460 0

Тауардың атауы1

2 Шикі мұнай Жеңіл дистилляттар жəне өнімдер Орташа дистилляттар

Дөлш. Тауарларға қатысты кедендік бір. баж ставкасы Қазақстан Респу- ЕСАШ-ға қатысушы бликасының шегінен елдерге əкету3 тыс əкету2 3 4 5 60 доллар 60 доллар 168,88 доллар 168,88 доллар 168,88 доллар 168,88 доллар

Ауыр дистилляттар: дизель отыны

168,88 доллар

2710 20 110 Ауыр дистилляттар: 0,2710 20 150 газойлдар: өзге де 0,2710 20 900 0 мақсаттар үшiн

-

2710 19 310 0, 2710 19 350 0, 2710 19 480 0, 2710 20 190 0 2710 19 510 1, 2710 19 510 95 2710 19 550 9 2710 19 620 1 2710 19 680 9, 2710 20 310 1, 2710 20 310 9, 2710 20 350 1, 2710 20 350 9, 2710 20 370 1, 2710 20 370 9, 2710 20 390 1, 2710 20 390 9 2710 19 710 0, 2710 19 750 0, 2710 19 820 0, 2710 19 840 0, 2710 19 860 0, 2710 19 880 0, 2710 19 920 0, 2710 19 940 0, 2710 19 980 0 2710 91 000 0, 2710 99 000 0 2712 90 990 0 2713 20 000 0, 2713 90 100 0, 2713 90 900 0

-

112,59 доллар

112,59 доллар

Ауыр дистилляттар: сұйық отын

112,59 доллар

112,59 доллар

Ауыр дистилляттар: сұйық отын: өзге де мақсаттар үшiн Мазуттар

112,59 доллар

112,59 доллар

2715 00 000 0 4101

4102

4103

Ауыр дистилляттар: газойлдар

Жағармайлар: өзгелері

-

112,59 доллар

168,88 доллар

112,59 доллар

112,59 доллар

0

Өңделген мұнай өнімдер

112,59 доллар

0

Мұнай вазелині Мұнай битумы; битуминозды түрінен алынған мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған өзге де қалдықтар Битум қоспасы дана Ірі қара малдың (буйволдарды қоса алғанда) немесе жылқы тұқымдас (өзге əдіспен буланған немесе тұздалған, кептірілген, пикелденген немесе консервіленген, бірақ пергаментке келтіріліп иленбеген немесе одан əрі өңдеуге түспеген) жануарлардың түгі бар немесе түксіз, бүлінген немесе бүлінбеген, өңделмеген терілері

112,59 доллар 112,59 доллар

0 112,59 доллар

дана Қойлардың немесе қозылардың (өзге əдіспен буланған немесе тұздалған, кептірілген, пикелденген немесе консервіленген, бірақ пергаментке келтіріліп иленбеген немесе одан əрі өңдеуге түспеген) жануарлардың жүні бар немесе жүнсіз, бүлінген немесе бүлінбеген, өңделмеген терілері, осы топтағы 1в түсіндірмеде алынып тасталғаннан басқа

1 тонна үшін 500 20, бірақ 1 евро тонна үшін 200 евродан кем емес

Түкті немесе түксіз (өзге Ддана əдіспен буланған немесе тұздалған, кептірілген, пикелденген немесе консервіленген, бірақ пергаментке келтіріліп иленбеген), бөлінген немесе бөлінбеген өңделмеген өзге де терілер, осы топтағы 1б немесе 1в түсіндірмелерде алынып тасталғандардан басқа

1 тонна үшін 500 20, бірақ 1 евро тонна үшін 200 евродан кем емес

Маусымдық кедендік баж ставкасы

6

0 20, бірақ 1 тонна үшін 200 евродан кем емес

-

20, бірақ 1 тонна 20, бірақ 1 үшін 20 евродан тонна үшін кем емес 20 евродан кем емес

- - - өзгелері, алюмо-бериллий лигатурасынан басқа - - қайталама: - - - құйма немесе сұйық түрдегі

-

-

7602 00

Алюминий қалдықтары мен сынықтары

-

8607

Темір жол локомотивтерінің немесе трамвайдың моторлы вагондарының немесе жылжымалы құрамның бөліктері

-

30, бірақ 1 тонна үшін 330 евродан кем емес

30, бірақ 1 тонна үшін 330 евродан кем емес

15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес 15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес

15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес 15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес

15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес 15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес

15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес 15, бірақ 1 тонна үшін 100 евродан кем емес

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 4 ақпан

20, бірақ 1 тонна 15, бірақ 1 үшін 15 евродан тонна үшін кем емес 100 евродан кем емес

1 тонна үшiн 200 евро 15 ақпан – 15 қазан аралығында 1 тонна үшiн 200 евро 15 ақпан – 15 қазан аралығында

1 тонна үшiн 15 евро 15 ақпан – 15 қазан аралығында

2710 19 110 0 – 2710 19 290 0 2710 19 420 0, 2710 19 460 0 2710 20 110 0, 2710 20 150 0, 2710 20 900 0 2710 19 310 0, 2710 19 350 0, 2710 19 480 0, 2710 20 190 0 2710 19 510 1, 2710 19 510 9 – 2710 19 550 9 2710 19 620 1 2710 19 680 9, 2710 20 310 1, 2710 20 310 9, 2710 20 350 1, 2710 20 350 9, 2710 20 370 1, 2710 20 370 9, 2710 20 390 1, 2710 20 390 9 2710 19 710 0, 2710 19 750 0, 2710 19 820 0, 2710 19 840 0, 2710 19 860 0, 2710 19 880 0, 2710 19 920 0, 2710 19 940 0, 2710 19 980 0 2710 91 000 0, 2710 99 000 0 2712 90 990 0 2713 20 000 0, 2713 90 100 0, 2713 90 900 0 2715 00 000 0

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi

Түзету коэффициентi

К

1,2

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 1,2 = 0,225

1,2

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 1,2 = 0,225

0,8

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 0,8 = 0,15

0,8

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 0,8 = 0,15

0,8

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 0,8 = 0,15

0,8

0,5 х (0,35 + 0,4) / 2 х 0,8 = 0,15

0,8

0,5х(0,35+0,4)/2x0,8 = 0,15

0,8

0,5х(0,35+0,4)/2х0,8 = 0,15 0,5х(0,35+0,4)/2х0,8 = 0,15 0,5х(0,35+0,4)/2х0,8 = 0,15

0,8

0,5х(0,35+0,4)/2х0,8 = 0,15

Р/с Атауы №

1

1

3

4

5

6

7

201_ жылғы _____ айындағы мұнайға арналған бағалар мониторингiнiң нəтижелерi С ю (орташа мəні URALS (MED)

BRENT DTD) ($/баррель) min max

C б (орташа мəні BRENT (DTD)

С (орташа мəні BRENT (DTD) URALS (MED)

Сатылатын шикi мұнайдың нарықтық бағасы «URALS (MED)», BRENT (DTD) күнделiктi түзетулерiнiң орташа арифметикалық мəнi ретiнде айқындалады. URALS (MED) «min» - биржадағы бiр күн бұрынғы «URALS (MED)» ең төменгi нарықтық бағасы; URALS (MED) «mах» - биржадағы бiр күн бұрынғы «URALS (MED)» ең жоғары нарықтық бағасы; BRENT(DTD) «min» - биржадағы бiр күн бұрынғы «BRENT (DTD)» ең төменгi нарықтық бағасы; BRENT (DTD) «mах» - биржадағы бiр күн бұрынғы «BRENT (DTD)» ең жоғары нарықтық бағасы; С = (С ю + С б )/2 = ___ АҚШ доллары, мұнда, С - шикi мұнайдың күнделiктi орташа арифметикалық нарықтық бағасы; Сю - биржадағы бiр күн бұрынғы (URALS (MED) ең төменгi жəне ең жоғары мəндерiнiң күнделiктi орташа арифметикалық нарықтық бағасы; Сб - биржадағы бiр күн бұрынғы «BRENT (DTD)» ең төменгi жəне ең жоғары мəндерiнiң күнделiктi орташа арифметикалық нарықтық бағасы.

9

10

Б = (С + C 1 +...+ C n ) / n х 7,5 = _______ АҚШ доллары, мұнда, Б - мониторинг кезеңiндегi шикi мұнайдың орташа нарықтық бағасы (бiр тонна үшiн); Сn - мониторинг кезеңi iшiндегi мұндай түзетулер жарияланған күндердегi шикi мұнайдың орташа арифметикалық нарықтық бағасы; n - мониторинг кезеңi iшiндегi түзетулер жарияланған күндердiң саны; 7,5 - баррельден тоннаға ауыстыру коэффициентi. Мониторинг кезеңiнде мұнайға орташа нарықтық баға 1 (бiр) баррель үшiн____АҚШ долларын, бiр метрикалық тонна үшiн____АҚШ долларын құрады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1598 қаулысына 3-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 38, 533-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 6 қаңтардағы №5 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 1, 4-құжат). 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 7 шілдедегі № 642 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 25, 255-құжат). 4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 жəне 2006 жылғы 14 тамыздағы № 765 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 15 ақпандағы № 114 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 4, 53-құжат). 5. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер

14

15

16

17

18

19

20

21

22

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі 2014 – 2016 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1598 қаулысына 2-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 520 қаулысына 2-1-қосымша URALS (MED) ($/баррель) min max

13

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 4 ақпандағы №62 қаулысымен бекiтiлген

8

0,8 0,8

12

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2011 жылғы 29 маусымдағы № 110 Жарлығына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi: 1. Қоса берiлiп отырған Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2014 – 2016 жылдарға арналған iс-шаралар жоспары (IІ кезең) (бұдан əрi – Iс-шаралар жоспары) бекiтiлсiн. 2. Орталық жəне жергiлiктi атқарушы органдардың, компаниялар мен ұйымдардың басшылары (келісім бойынша) бiр ай мерзiмде Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2014 – 2016 жылдарға арналған iс-шаралар жоспарын əзiрлесiн жəне бекiтсiн. 3. Жауапты орталық жəне жергiлiктi атқарушы органдар, компаниялар мен ұйымдар (келiсiм бойынша): 1) Iс-шаралар жоспарының уақтылы орындалуын қамтамасыз етсін; 2) «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттiк жоспарлау жүйесiнiң одан əрi жұмыс iстеуiнiң кейбiр мəселелерi туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 4 наурыздағы № 931 Жарлығымен белгіленген мерзімде жəне тəртіппен Iс-шаралар жоспарының iске асырылу барысы туралы ақпарат берсін. 4. Осы қаулының орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiне жүктелсiн. 5. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

2

Түзету коэффициентінің кестесі: СЭҚ ТН бойынша тауардың жiктеуiшi 2710 12

№62

Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі 2014 – 2016 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы

Ескертпе: 1. Кедендiк əкету бажы ставкаларын қолдану мақсаты үшiн тауарлар тек қана СЭҚ ТН кодтарымен ғана айқындалады. Тауарлардың атаулары пайдалану қолайлылығы үшiн келтiрiлген. <5> сілтеме қарастырылған жағадайда ғана негіз болады. 2. Кеден одағына кіретін елдерді қоспағанда жəне кедендік əкету бажын төлеуден босатылу көзделген Қазақстан Республикасымен еркін сауда аймағы туралы Келісімге екіжақты жəне көпжақты келісілген елдер. 3. Тараптармен 2011 жылғы 18 қазанда Санкт-Петербург қаласында жасалған Еркін сауда аймағы туралы шарт жəне 2011 жылғы 18 қазандағы Еркін сауда аймағы туралы шартты оның тараптары мен Өзбекстан Республикасы арасында қолдану туралы Хаттама күшіне енген. Осы кедендік əкету баж ставкалары 2011 жылғы 18 қазандағы Еркін сауда аймағы туралы шартқа қатысушы елдермен келіссөздер аяқталуына дейін жəне мұнай өнімдері бойынша кедендік əкету баж ставкасын есептеу формуласын қарасытру бойынша 2011 жылғы 18 қазандағы Еркін сауда аймағы туралы шартты оның тараптары мен Өзбекстан Республикасы арасында қолдану туралы Хаттамада белгіленген. 4. Қазақстан Республикасы шегінен тысқары көрсетілген тауарларды əкету кезінде 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін 1 тонна үшін 400 доллар көлемінде кедендік əкету баж ставкасы қолданылады. 5. Кедендік əкету бажды төлеуден босатылатын ауыр дистиллятталған сұйық отынын қоспағанда. 6. Осы қаулымен белгіленген шикі мұнайға кедендік əкету баждарының ставкалары: 1) 2009 жылғы 1 қаңтарға дейін Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе құзыретті органмен жасалған жəне міндетті салықтық сараптамадан өткен, шикі мұнайға кедендік əкету баждарын төлеуден босату көзделеген өнімді бөлу туралы келісімдер (келісімшарттар) бойынша жер қойнауын пайдаланушылар өндірген шикі мұнайды олардың əкетуіне; 2) роялти төлеуді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар əкететін шикі мұнайды қоспағанда, шикі мұнайға кедендік əкету баждарын төлеуден босату көзделген өнімді бөлу туралы келісімдер (келісімшарттар) болып табылмайтын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша жер қойнауын пайдаланушылар өндірген шикі мұнайды олардың əкетуіне қатысты қолданылмайтыны белгіленсін. 7. Бағалар мониторингi кезеңi iшiнде шикi мұнайдың орташа нарықтық бағасы 1 тонна үшін 138,6 доллардан астам болып қалыптасқан кезде əкетілетін мұнайдан жасалған тауарларға қатысты, мұнайдан жасалған тауарларға қатысты кедендiк əкету бажы ставкаларын есептеу мынадай формула бойынша жүргізіледi: КƏБС=Кх(Б-138,6), мұнда КƏБС - кедендiк əкету бажы ставкаларының мөлшерi; К - шартты ставканың есеп айырысу формуласында қолданылатын жəне түзету коэффициентіне көбейтілген 0,35 жəне 0,4 коэффициенттерiнiң орта арифметикалық мəнiнiң 50%-ы; Б - мониторинг кезеңiнде қалыптасқан шикi мұнайдың орташа нарықтық бағасы. Түзету коэффициентi - мұнай өнiмiнiң түрi мен сипаттамаларына қарай кедендiк баж ставкаларының мөлшерiн есептеу үшiн қолданатын коэффициент. Жүргізілген кедендік əкету бажы ставкасының көлемін есептеу нəтижесі үтірден кейін екінші таңбаға дейін математикалық түрде дөңгелектенеді. Есепті тоқсанның қорытындылары ай сайын баға мониторингі бойынша шикі мұнайдың орташа нарықтық бағасы бір баррель үшін өткен аймен салыстырғанда 15 АҚШ долларынан астамға өзгерген жағдайда, мұнайдан жасалған тауарға кедендік əкету баждары ставкаларының мөлшері түзетіледі. Егер алынған кедендік баж ставкасын есептеу нəтижесі бойынша қолданыстағыдан төмен болған жағдайда, сондай-ақ Республикалық бюджет комиссиясының теріс қорытындысы болған кезде мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету бажының колданыстағы деңгейі сақталады.

КҮНІ

112,59 доллар 1 тонна үшін 500 евро

15, бірақ 1 тонна 15, бірақ 1 үшін 20 евродан тонна үшін кем емес 20 евродан кем емес

7601 20 100 9

7601 20 910 0

Астана, Үкімет Үйі

-

Өңделмеген алюминий: - алюминий қорытпалары: - - бастапқы: - - - авиациялық қозғалтқыштарды жасау үшін

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

10, бірақ 1 тонна 10, бірақ 1 үшін 50 евродан тонна үшін кем емес 50 евродан кем емес

-

мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 28 қаңтардағы № 75 қаулысы, (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 3, 39-құжат). 6. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына толықтырулар мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 8 сəуірдегі №328 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 19, 175-құжат). 7. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 29 тамыздағы № 480 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 27, 255-құжат). 8. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 29 тамыздағы №805 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 37, 401-құжат). 9. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 20 қарашадағы № 1074 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., №44, 499-құжат). 10. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 5 желтоқсандағы №1162 қаулысы. 11. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына толықтыру мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 желтоқсандағы №1234 қаулысы. 12. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына толықтыру мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 желтоқсандағы №1253 қаулысы. 13. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 8 сəуірдегі №489 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №18, 161-құжат). 14. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 тамыздағы №1204 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №35, 340-құжат). 15. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 29 қаңтардағы №35 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., №6, 90-құжат). 16. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 шілдедегі №709 қаулысы, (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., №42, 383-құжат). 17. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 желтоқсандағы № 1317 қаулысы, (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 5, 51-құжат). 18. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 30 желтоқсандағы №1445 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №9, 110-құжат). 19. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 12 мамырдағы №503 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №38, 457-құжат). 20. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 қыркүйектегі №1012 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №53, 749-құжат). 21. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы №1685 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №16, 255-құжат). 22. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қыркүйектегі №1162 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., №38, 533-құжат). 23. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақсатан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 желтоқсандағы №1739 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., №38, 533-құжат). 24. «Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысы өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 сəуірдегі №321 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 24, 386-құжат). 25. «Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы №1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 қыркүйектегі №1162 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 маусымдағы №598 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №70, 1010-құжат).

10, бірақ 1 тонна 10, бірақ 1 үшін 50 евродан тонна үшін кем емес 50 евродан кем емес 10, бірақ 1 тонна 10, бірақ 1 үшін 50 евродан тонна үшін кем емес 50 евродан кем емес 10, бірақ 1 тонна 10, бірақ 1 үшін 50 евродан тонна үшін кем емес 50 евродан кем емес

-

7601 7601 20 7601 20 100 7601 20 100 1 ».

2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

-

Өлшем бірлігі

Аяқтау нысаны

23

Орындауға жауаптылар

Орын- Қаржыландыру далу Болжанған шығыстар (млн. теңге) мерзімі 2014 жыл 2015 жыл 2016 жыл Со-ма- Қар- Сома- Қар- СоҚарсы жы- сы жы- мажыланлан- сы ландыру дыру дыру көзі көзі көзі 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Мақсаты: Мемлекеттік тіл – ұлт бірлігінің басты факторы Міндеттер: 1. Мемлекеттік тілді оқытудың əдіснамасын жетілдіру жəне стандарттау 2. Мемлекеттік тілді оқытудың инфрақұрылымын дамыту 3. Мемлекеттік тілді оқыту процесін ынталандыру Онлайн режимі ҚР МАМ, 2014 7,9 ЖБ 5,6 ЖБ 8,0 ЖБ 21,5 арқылы қашықтан Үкіметіне облыстық -2016 қол жеткізу ақпарат əкімдіктер: ж.ж. мүмкіндігін Ақмола, пайдалана отырып Ақтөбе, ұйымдастырылған Алматы, қазақ тілін оқыту БҚО, орталықтары Жамбыл, оқытушыларының Қызылорда, біліктілігін арттыру Маңғыстау, Павлодар Мемлекеттік білім МАМ-ға БҒМ 2014ҚР БҒМ 020 «Жоғары жəне жоғары оқу орнынан беру тапсырысы ақпарат 2016 кейінгі білімі бар мамандар даярлау жəне шеңберінде қазақ тілі ж.ж. оқитындарға əлеуметтік қолдау көрсету» оқытушыларын бюджеттік бағдарламасы шеңберінде оқыту республикалық бюджет қаражаты шегінде Тіл оқыту орталықтаҚР МАМ, 201451,3 РБ 51,3 РБ 51,3 РБ 153,9 рының аккредитҮкіметіне БҒМ, 2016 телген желісін енгізу ақпарат ИЖТМ ж.ж. жұмыстары бойынша жұмысты жалғастыру Аккредиттелген МАМ-ға ЖАО 2014Тал��п етілмейді оқыту ақпарат 2016 орталықтарына ж.ж. мониторинг жасау МАМ, 2016 ж. Талап етілмейді Мемлекеттік тілді ҚР оқыту орталықтарыҮкіметіне БҒМ, ЖАО ның қызметін ақпарат рейтингтік бағалау жүйесін енгізуді қамтамасыз ету «ҚАЗТЕСТ» ҚР МАМ, 2014Талап етілмейді негізінде ересектерҮкіметіне БҒМ, 2016 дің мемлекеттік тілді ақпарат МҚА, ж.ж. белгілі бір көлемде Еңбекмині, (мемлекеттік қызметМО, шілердің біліктілік ЖАО талаптарына сəйкес) білу деңгейін анықтау жөніндегі нормативтік-құқықтық базаны əзірлеу «ҚАЗТЕСТ» МАМ-ға БҒМ 201453,4 РБ 55,8 РБ 58,3 РБ 167,5 бағдарламасы негіақпарат 2016 зінде білім деңгейін ж.ж. жыл сайын бақылау жүйесін енгізу МАМ-ға БҒМ 2014Талап етілмейді Тілдерді деңгейлеп ақпарат 2016 меңгерудің халықж.ж. аралық стандарты негізінде «Балабақша - мектеп - колледж жоғары оқу орны» мемлекеттік тілді үздіксіз оқыту жүйесін енгізу жұмыстарын жалғастыру. Жоғары оқу орындары мен жалпы орта білім беру ұйымдарының оқу процесіне «Абайтану» жəне «Алаштану» таңдау бойынша курстарды пəндер компонентіне енгізу 2014263,5 ЖБ 275,4 ЖБ 292,6 ЖБ 831,5 МАМ-ға Барлық Қазақ тілін үйрену ақпарат мүдделі МО, 2016 үшін барлық тұлғаж.ж. облыстық ларға мемлекеттік əкімдіктер: қолдау көрсету, Алматы, мемлекеттік тілді Ақмола, оқыту орталықтарыАқтөбе, ның жанынан білім БҚО, деңгейі бойынша Жамбыл, тегін курстар ұйымҚарағанды, дастыру, сондай-ақ Қостанай, осы жұмысқа Қызылорда, мемлекеттік-жекеМаңғыстау, меншік серіктестік Павлодар, əдістерін қолдану, мемлекеттік тілдің СҚО, ШҚО жəне лматы, қолданыс аясын Астана біркелкілікке жеткізу қалалық үшін өңірлік алшақəкімдіктері, тықтарды еңсеруге ҰК, ҮЕҰ басымдық беру Қазақ жəне ағылшын МАМ, 2014280,2 РБ 280,2 РБ 280,2 РБ 840,6 тілдерін қарқынды ҚР ҮЕҰ 2016 оқыту жөніндегі Үкіметіне ж.ж. интерактивті оқыту ақпарат жүйелерін, инновациялық-əдістемелік бейнесабақтарды, оқыту-əдістемелік, ғылыми, анықтамалық, публицистикалық əдебиеттерді, мектепке дейінгі жəне кіші мектеп жасындағы балаларға суреттелген дыбысты кітаптарды, көрнекі құралдарды, қазақ тіліндегі аудиокітаптарды (СD жеткізгіште), компактдискілі əдебиеттерді, 3D элементтері бар қазақ, орыс, ағылшын тіліне оқытатын анимациялық бейнефильмдерді (DVD дискілерде) əзірлеп, шығару Мемлекеттік тілді ҚР МАМ, 20125,2 РБ 5,2 РБ 5,2 РБ 15,6 оқытудың жаңа, Үкіметіне ҮЕҰ 2014 баламалы, ақпарат ж.ж. жетілдірілген, сапалы бағдарламаларын дайындайтын жəне əзірлейтін мамандарды ынталандыру іс-шараларын жүргізу Барлығы

(Соңы. Басы 14-15-беттерде). мың 1 254 671 912 306 1 006 1 170 1 223 1 192 034 1 193 789 теңге 214 815 582 004 «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің күрделі шығыстары»

20 ақпан 2014 жыл

11

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

Шетелдегі қазақ ҚР МАМ, 201433,3 РБ 33,3 РБ 33,3 РБ 99,9 диаспорасының Үкіметіне СІМ 2016 өкілдері ана тілін ақпарат ж.ж. меңгеруі үшін əдістемелік жəне ұйымдастырушылық қолдау көрсету Шетелде тұратын ҚР МАМ, 20143,6 РБ 3,6 РБ 3,6 РБ 10,8 отандастар Үкіметіне СІМ 2016 мəселелері бойынша ақпарат ж.ж. əлеуметтік жəне талдамалық зерттеулерін жүргізу Мақсаты: Мемлекеттік тілді көпшіліктің кеңінен қолдануына қол жеткізу Міндеттер: 1. Мемлекеттік тілді қолдану мəртебесін арттыру 2. Мемлекеттік тілге сұранысты арттыру Мəртебелі тұлғаҚР МАМ, 2014Талап етілмейді ларды жəне қазақ Үкіметі- БҒМ, 2016 тілінде сөйлейтін не ақпарат ЖАО, ж.ж. этностардың «Нұр Отан» танымал отбасылапартиясы, рын тарта отырып, МТД ПҚ PR технологиясын қолданып, мемлекеттік-жекеменшік əріптестіктің бірлескен акциялары арқылы мемлекеттік тілді танымал ету жұмыстарын ұйымдастыру МАМ 20141630,8 РБ 1630,8 РБ 1630,8 РБ 4892,4 ҚР Мемлекеттік тілді 2016 жəне Қазақстандағы Үкіметіне ақпарат ж.ж. этнос өкілдерінің тілдерін теле-радио бағдарламалар мен мерзімді баспа басылымдары, соның ішінде балалар мен жастарға арналған мемлекеттік тілді контентті БАҚ-та кеңейту арқылы насихаттау жəне дамыту ҚР МАМ, 2014Талап етілмейді Халық арасында Үкіметіне БҒМ, 2016 мемлекеттік тілді ақпарат ЖАО, ж.ж. танымал ету жəне барлық жеке субъектілердің мүдделі МО, іс-қағаздарын «Нұр Отан» мемлекеттік тілге партиясы, көшіруді жеделдету МТД ПҚ , мақсатында мемлеҰК, кеттік əлеуметтік ҮЕҰ тапсырыс шеңберінде қоғамдық қозғалыстарды, бірлескен акцияларды, жобаларды ұйымдастыру жəне өткізу кезінде қазақ тілін насихаттау ҚР МАМ, 201416,8 РБ 16,8 РБ 16,8 РБ 50,4 Мемлекеттік тілдің Үкіметіне ЖАО, 2016 қолданыс аясын ақпарат ҰК, ж.ж. біркелкілікке жеткізу ҮЕҰ үшін өңірлік алшақтықтарды еңсеруге басымдық беру мақсатында «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде» орыстілді азаматтарға мемлекеттік тілді насихаттауға арналған іс-шаралар кешенін ұйымдастыру ҚР МАМ 2014Талап етілмейді Қазақтілді БАҚ-қа Үкіметіне 2016 қазақ тіліндегі интернет-ресурстарақпарат ж.ж. ға мемлекеттік қолдау жүйесі арқылы қолдау көрсету жөніндегі жұмыстарды жалғастыру ҚР МАМ 201438,0 РБ 38,0 РБ 38,0 РБ 114,0 Фильмдерді мемлеҮкіметіне 2016 кеттік тілде дубляжақпарат ж.ж. дауды қамтамасыз етуге мемлекеттік қолдау көрсету ҚР МАМ 201422,9 РБ 22,9 РБ 22,9 РБ 68,7 Қазақстан Республикасындағы Үкіметіне 2016 тіл саясаты ақпарат ж.ж. мəселелері бойынша əлеуметтік жəне талдамалық зерттеулер жүргізу ҚР МАМ 2014570,0 РБ 570,0 РБ 570,0 РБ 1710.0 Əлемдік көркем, Үкіметіне 2016 публицистикалық, ақпарат ж.ж. ғылыми əдебиеттерді мемлекеттік тілге аударуды жəне басып шығаруды, энциклопедиялық əдебиеттерді (технологиялық жəне өндірістік оқу бағдарламалары бойынша) əзірлеуді жəне шығаруды ұйымдастыру Электрондық үкімет МАМ-ға ККМ, барлық 2014Талап етілмейді шеңберінде ақпарат мүдделі МО, 2016 электрондық қызмет ЖАО ж.ж. көрсетудің барлық деңгейінде қазақ тілінің қолданылуын кеңейтуді қамтамасыз ету Мəдениет ҚР МАМ, 2014ҚР МАМ 007 «Ұлттық фильмдерді шығару», 009 ұйымдарының Үкіметіне ЖАО 2016 «Театр-концерт ұйымдарының жұмыс iстеуiн (театр, кино, ақпарат ж.ж. қамтамасыз ету» жəне 018 «Əлеуметтік маңызы кітапхана жəне т.б.) бар əдебиет түрлерін басып шығару» бюджеттік репертуарын қазақ бағдарламасы шеңберінде республикалық бюджет тіліндегі жаңа қаражаты шегінде контентпен, оның ішінде балалар мен жасөспірім көрермендер аудиториясына арналған шығармалармен толықтыру Бұқаралық мəдени, МАМ-ға барлық МО, 2014Талап етілмейді спорт жəне басқа да ақпарат ЖАО 2016 қоғамдық шараларды ж.ж. өткізу кезінде мемлекеттік тілді кеңінен қолдануды қамтамасыз ету Халықаралық МАМ-ға СІМ, барлық 2014Талап етілмейді қызметте мемлекетақпарат МО 2016 тік тілді қолдануды ж.ж. қамтамасыз ету Мақсаты: Дамыған тіл мəдениеті – зиялы ұлттың əлеуеті Міндеттер: 1. Қазақ тілінің лексикалық қорын жетілдіру жəне жүйелеу 2. Тіл мəдениетін жетілдіру ҚР Үкіметі ҚР МАМ 201416,1 РБ 16,1 РБ 16,1 РБ 48,3 жанындағы Үкіметіне 2016 Республикалық ақпарат ж.ж. терминологиялық жəне ономастикалық комиссиялардың жұмыстарын жетілдіру, тілдік тарихи мұраны қайта жаңғырту, терминтану мен терминография жөніндегі арнайы жұмыстарды жүргізу Ономастика жəне ҚР МАМ 2014Талап етілмейді терминология Үкіметіне 2016 жұмыстарын жүргізу ақпарат ж.ж. кезінде бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтық қоғам институттарын тарту Жоғары оқу орындаМАМ-ға БҒМ 2014Талап етілмейді рының филология ақпарат 2016 факультеттерінде ж.ж. таңдау бойынша «Ономастика теориясы жəне практикасы» курстарын пəндер компонентіне енгізу Қазақстан РеспубҚР МАМ 201410,0 РБ 10,0 РБ 10,0 РБ 30,0 ликасының ономасҮкіметіне 2016 тикалық атауларын ақпарат ж.ж. реттеу бойынша жұмыстарды жетілдіру Мемлекеттік тілде МАМ-ға ӨДМ 2014446,1 РБ 311,4 РБ 348,8 РБ 1106,3 мемлекеттік топограақпарат 2016 фиялық цифрлық ж.ж. карталарды жасау жəне географиялық атаулардың мемлекеттік каталогын дайындау, жаңарту жəне шығару Қазақстан ҚР МАМ 20143,5 РБ 3,5 РБ 3,5 РБ 10,5 Республикасының Үкіметіне 2016 Үкіметі жанындағы ақпарат ж.ж. Республикалық терминологиялық жəне ономастикалық комиссиялардың бюллетеньдерін шығару Қазақ əліпбиін латын МАМ-ға БҒМ 2014Талап етілмейді қарпіне көшіру ақпарат 2016 бойынша ұсыныстар ж.ж. енгізу Қазақ əліпбиін латын ҚР МАМ 20146,6 РБ 6,6 РБ 6,6 РБ 19,8 қарпіне көшіру Үкіметіне 2016 жұмыстарын ақпарат ж.ж. қамтамасыз ету ҚР МАМ 201422,4 РБ 22,4 РБ 22,4 РБ 67,2 «Мемлекеттік тіл» Үкіметіне 2016 күнін мерекелеу, тіл ақпарат ж.ж. мəдениетін насихаттауға бағытталған іс-шаралар кешенін өткізу ҚР МАМ, 201422,5 РБ 22,5 РБ 22,5 РБ 67,5 Ежелгі түрік Үкіметіне БҒМ 2016 жазулары күндеріне, ақпарат ж.ж. қазақ жазуының тарихына, ономастика, терминология мəселелеріне байланысты республикалық (жергілікті) ғылыми-теориялық семинар-кеңестер, «дөңгелек үстелдер», конференциялар өткізу ҚР МАМ 201416,7 РБ 16,7 РБ 16,7 РБ 50,1 Қазақ тілін дамыту Үкіметіне 2016 бойынша журнал ақпарат ж.ж. мен альманахтар шығаруды қамтамасыз ету Айтыс, мүшəйра, ҚР МАМ 201416,8 РБ 16,8 РБ 16,8 РБ 50,4 пікірталастарды, Үкіметіне 2016 жыраулар мен жырақпарат ж.ж. шылар байқауын өткізу Мақсаты: Қазақстан халқының лингвистикалық капиталын дамыту Міндеттер: 1. Коммуникативтік-тілдік кеңістіктегі орыс тілінің қолданылуы 2. Қазақстандағы тілдік əралуандықты сақтау 3. Ағылшын жəне басқа да шет тілдерін оқып-үйрену ҚР МАМ 2014- 73,4 РБ 73,4 РБ 73,4 РБ 220,2 Республикалық Үкіметіне 2016 ұлттық-мəдени ақпарат ж.ж. бірлестіктердегі жексенбілік мектептер арқылы этнос тілдерін жəне мемлекеттік тілді оқыту курстарын ұйымдастыруға мемлекеттік қолдау көрсету, аталған мектептердің қызметін əдістемелік жағынан қамтамасыз ету

(Соңы 17-бетте).


(Соңы. Басы 16-бетте). 39

40

41

42

43

Қазақстанның шекаралық өңірлерінде жəне этникалық топтар тығыз шоғырланған өңірлерде тілдік ахуалды зерделеу бойынша əлеуметтік жəне талдамалық зерттеулер жүргізу Тілдерді оқыту жөніндегі мемлекеттік орталықтарда ағылшын жəне басқа да шет тілдерін оқыту курстарын ұлғайту

Жоғары оқу орындарында үш тілде білім беретін мектептер үшін жаратылыстану-математика пəндерінің мұғалімдерін даярлауды қамтамасыз ету Республикалық жастар арасында республикалық байқаулар, семинар-тренингтер, «дөңгелек үстел» отырыстарын өткізу Ұлтаралық жəне конфессияаралық келісімге бағытталған мемлекеттің ішкі саясатын жария ету, мемлекеттік тілді үйрету бойынша тұрақты түрде айдарларды енгізу Барлығы:

ҚР МАМ Үкіметіне ақпарат

20142016 ж.ж.

9,0

РБ

9,0

РБ

МАМ-ға ақпарат

20142016 ж.ж.

54,0

ЖБ

58,5

ЖБ 62,5

МАМ-ға ақпарат

барлық мүдделі МО, облыстық əкімдіктер: Алматы, Ақмола, Ақтөбе, БҚО, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда, Маңғыстау, Павлодар, СҚО, ШҚО жəне Алматы, Астана қалалық əкімдіктері БҒМ

20142016 ж.ж.

9,0

РБ

27,0

ЖБ

175,0

ҚР БҒМ 020 «Жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар мамандар даярлау жəне оқитындарға əлеуметтік қолдау көрсету» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде республикалық бюджет қаражаты шегінде

ҚР МАМ Үкіметіне ақпарат

20142016 ж.ж.

23,4

ҚР МАМ Үкіметіне ақпарат

20142016 ж.ж.

35,7

РБ

35,7

РБ

3 733,1

МБ

3 614,9 3 275,4 339,5

МБ 3 678,4 РБ 3 315,3 ЖБ 363,1

ЖБ

3 407,7

РБ

325,4

ЖБ

23,4

ЖБ 23,4

35,7

ЖБ

70,2

РБ

107,1

МБ

11 026,4 9 998,4 1 028,0

РБ ЖБ

* Барлық бюджет деңгейлері бойынша шығыстар көлемі тиісті жылға арналған Қазақстан Республикасының республикалық бюджеті туралы заңына жəне жергілікті бюджет туралы мəслихаттардың шешімдеріне сəйкес анықталатын (нақтыланатын) болады. Ескертпе: Аббревиатуралардың толық жазылуы: МБ – мемлекеттік бюджет РБ – республикалық бюджет ЖБ – жергілікті бюджет МО – мемлекеттік органдар ЖАО – жергілікті атқарушы органдар МАМ – Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі БҒМ – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі ККМ – Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі ИЖТМ – Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі СІМ – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі ӨДМ – Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі МҚА – Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Еңбекмині – Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі БҚО – Батыс Қазақстан облысының əкімдігі СҚО – Солтүстік Қазақстан облысының əкімдігі ШҚО – Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі МТД ПҚ – Мемлекеттік тілді дамыту Президенттік қоры ҰК – ұлттық компаниялар ҮЕҰ – үкіметтік емес ұйымдар

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 18 ақпан

17

www.egemen.kz

20 ақпан 2014 жыл

№103

Астана, Үкімет Үйі

Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнімінің өнімділігі мен сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидаларын бекіту туралы «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» 2005 жылғы 8 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 10) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнімінің өнімділігі мен сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 18 ақпандағы №103 қаулысымен бекітілген Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) асыл тұқымды мал үлесін жəне ауыл шаруашылығы малының өнімділік сапасын арттыру, өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімінің өзіндік құнын төмендету үшін мал азығының құнын арзандату мақсатында отандық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге, сондай-ақ жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан қалыптастырылған, жалпы табында асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды пайдалану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – тауар өндірушілер), мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарға жəне қолдан ұрықтандыру жөніндегі көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерге (бұдан əрі – көрсетілетін қызметтерді жеткізушілер) тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджетте көзделген қаражат шегінде жəне іс-шаралар есебінен бюджеттік субсидиялар (бұдан əрі – субсидиялар) беру тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) тұқымдық түрлендіру – аналық мал басын тұқымдық жəне өнімділік өсімін молайтуда асыл тұқымды аталықтарды пайдалану жолымен сапасын жақсарту; 2) селекциялық карточка – селекциялық малды есепке алу нысаны; 3) сатып алынған асыл тұқымды жəне селекциялық малдарды пайдалану туралы келісім – аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы жəне тауар өндіруші арасында қол қойылған, сатып алынған асыл тұқымды жəне селекциялық малды нысаналы пайдалану бойынша тауар өндіруші қабылдаған міндеттемелерді растайтын құжат; 4) аналық мал басы – жыныстық жетілген, төл алу үшін пайдаланылатын аналық мал басы; 5) шағылыстыру маусымы – ауыл шаруашылығы малдарының өсімін молайту кезеңі; 6) жалпы табын – жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан қалыптастырылған ірі қара мал табыны. 3. Субсидиялауға жататын бағыттар: 1) асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға: ірі қара мал мен қойлардың аналық мал басы селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыс жүргізу; асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алу; асыл тұқымды қой, жылқы, шошқа, түйе, марал сатып алу; ата-тектік, ата-енелік нысандарды ұстайтын отандық асыл тұқымды құс фабрикаларынан етті жəне жұмыртқа бағытындағы асыл тұқымды тəуліктік балапандарды, сондай-ақ асыл тұқымды жұмыртқаны сатып алу; жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан қалыптастырылған, жалпы табында өсімін молайту үшін пайдаланылатын асыл тұқымды етті бағыттағы тұқымдық бұқаларды күтіп-бағу; жеке қосалқы шаруашылықтарда ірі қара малдың аналық мал басын қолдан ұрықтандыру жөніндегі шығындарды 100 %-ға дейін өтеу; 2) мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруға: бұқашықтарды бордақылау алаңдарына өткізу; сиыр етiн, жылқы етiн, қой етiн, түйе етін, шошқа етiн, бройлерлiк құс етi жəне күрке тауық етiн (бұдан əрi – құс етi), жұмыртқалағыш кроссты тауық жұмыртқасын (бұдан əрi – тағамдық жұмыртқа), сүт, қымыз, шұбатты, биязы жүнді қойлардың жүнiн (бұдан əрi – биязы жүн) өндiру үшiн пайдаланылатын малдар мен құстарға арналған азықтың құнын арзандату. 4. Əрбір бағытқа арналған субсидиялар нормативтері осы Қағидаларға 1 -қосымшаға сəйкес белгіленеді. Бұл ретте, жеке қосалқы шаруашылықтарда ірі қара малдың аналық мал басын қолдан ұрықтандыру жөніндегі шығындарды 100 %-ға дейін өтеуге арналған субсидиялар нормативтері, сондай-ақ жеткізушіге қойылатын өлшемдер мен талаптар Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігімен (бұдан əрі – Министрлік) келісім бойынша облыс əкімдігінің қаулысымен бекітіледі. 5. Осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды жəне мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруды субсидиялау бағыттары бойынша субсидиялар көлемдері осы Қағидалар алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін он жұмыс күні ішінде жəне кейіннен 20 қаңтардан кешіктірмей жергілікті бюджеттерде тиісті бюджеттік бағдарламалар бойынша ағымдағы қаржы жылына көзделген қаражат шегінде жыл сайын Министрлікпен келісім бойынша облыс əкімдігінің қаулысымен бекітіледі. 2. Субсидияларды төлеу шарттары 6. Тауар өндірушілердің субсидияларды алуының қажетті шарты осы Қағидаларға 2 жəне 3-қосымшаларда көрсетілген тиісті бағыттар бойынша өлшемдер мен талаптарға сəйкестігі, бүкіл ауыл шаруашылығы мал басын зоотехникалық нормаларға сəйкес күтіп-бағуы жəне ветеринариялық іс-шараларды жүзеге асыруы болып табылады. 7. Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру үшін қолданылатын мал мен құсқа арналған азық құнын арзандатуға субсидиялар тауар өндірушілерге: 1) есептік нөмірлері бар сою алаңдарында (пункттерінде) жəне (немесе) қайта өңдеу кəсіпорындарында (цехтарында) өткізілген немесе өңделген сиыр еті, қой еті, жылқы еті, шошқа еті, түйе еті, сүт жəне биязы жүннің; 2) құс етінің, тағамдық жұмыртқаның, қымыз жəне шұбаттың өткізілген нақты көлеміне төленеді. 8. Субсидиялауға мыналар жатпайды: 1) осы Қағидаларға 2 жəне 3-қосымшаларда көрсетілген өлшемдер мен талаптарға сай келмейтін тауар өндірушілердің малдары мен мал шаруашылығы өнімдері; 2) шағылыстыру маусымы бойында өз төлінен өсіріп-өндіру жəне етті бағыттағы асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды (асыл тұқымды тұқымдық қошқарла��ды) ротациялауда зоотехникалық нормативтерге сəйкес (шағылыстыру контингентінің отыз басына бір бұқадан (қошқардан) кем болмауы, бір бұқаны (қошқарды) қатарынан екі шағылыстыру маусымынан артық пайдаланбау) талаптар ұстанбауда тауарлы шаруашылықтағы ірі қара малдың (қойлардың) барлық аналық мал басы; 3) селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстар жүргізудің бірыңғай ақпараттық базасында (бұдан əрі – АТЖ) жəне «Ауыл шаруашылығы жануарларын сəйкестендіру» жүйесінде (бұдан əрі – АЖС) тіркелген мал басының саны бойынша ауытқуларға ие ірі қара малдың жəне қойдың аналық мал басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыс; 4) бұрын субсидияланған, сондай-ақ айырбас бойынша өзара есеп айырысу есебіне сатып алынған немесе өнімділікті молайту мақсатында пайдаланылмайтын асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара мал, асыл тұқымды қой, жылқы, түйе, шошқа, марал, құс шаруашылығы өнімі; 5) ағымдағы жылы бұрын мынадай бағыттар бойынша субсидияланған жануарлар: селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстарын жүргізу, жалпы табында өз төлінен өсіріп-өндіру үшін пайдаланылатын, жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан қалыптастырылған, етті тұқымды асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды күтіп-бағу; 6) шет елден əкелінген (Ресей Федерациясы, Беларусь Республикасы жəне Украинадан əкелінген асыл тұқымды ірі қара малды есепке алмағанда), индекстік жүйе бойынша бағаланбаған асыл тұқымды ірі қара мал; шет елден əкелінген, өзінің өнімділігі немесе ұрпағының сапасы бойынша бағаланбаған асыл тұқымды бұқалар; 7) тұқымсыз жəне бағаланбаған асыл тұқымды өндірушілер өз төлінен өсіріп-өндіру үшін пайдаланатын асыл тұқымды аналық мал басы; 8) тауар өндiрушiлер одан əрi қайта өткізу жəне (немесе) қайта өңдеу үшiн басқа жеке жəне (немесе) заңды тұлғалардан сатып алған өнiм; 9) тауар өндірушілер айырбас бойынша, өзара есеп айырысу есебінен өткізілген немесе бұрын субсидияланған өнім; 10) жеке аулада сойылған сиыр етi, шошқа етi, қой етi, жылқы етi, түйе еті, сондай-ақ қайта өңдеу кəсiпорындарында бастапқы қайта өңдеуден өтпеген сүт; 11) жануарларды мəжбүрлi санитариялық сою нəтижесiнде, сондай-ақ жіті инфекциялық аурулар бойынша карантиндiк жəне шектеу iс-шараларының əрекет ету кезеңiнде тауар өндiрушiлер алған өнiм; 12) етті құс шаруашылығы өнімдері – аяқтары, бастары, сондай-ақ ішкі органдары; 13) жұмыртқа ұнтағын өндіру үшін өткізілген жəне (немесе) берілген тағамдық жұмыртқа. 9. Тауар өндiрушiлердің осы Қағидалардың 6, 7, 8-тармақтарында көрсетілген шарттарды, сондай-ақ жасалған келісімдер бойынша қабылданған міндеттерді сақтамауы Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының (бұдан əрі – басқарма) төленген субсидияларды Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіппен өндіріп алуына негіз болып табылады. 10. Тауар өндірушілерге субсидиялар бағыттардың мынадай басымдылықтарына сəйкес төленеді: асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға: 1) ірі қара малдың аналық басымен асыл тұқымды жəне селекциялық жұмыстарын жүргізу; 2) қойлардың аналық мал басымен асыл тұқымды жəне селекциялық жұмыстарын жүргізу; 3) асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алу; 4) асыл тұқымды қойларды сатып алу; 5) асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға бағытталған басқа да бағыттар; мал шаруашылығы өнімінің өнімділігін жəне сапасын арттыруға: 1) бұқашықтарды бордақылау алаңдарына өткізу; 2) сиыр етін өткізу; 3) сүт өткізу; 4) салқындатылған құс етін өткізу; 5) мал шаруашылығы өнімдерінің қалған түрлерін өткізу. Бұл ретте асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды субсидиялау бағыты басым болып табылады.

3. Министрліктің жəне облыс əкімдіктерінің жұмыс тəртібі 11. Министрлік мынадай құжаттарды бекітеді: 1) субсидиялар алуға арналған өтінім нысандары; 2) тұқымдық түрлендірілген ірі қара мал мен қойдың аналық мал басына селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізуге субсидия алуға өтінім нысаны; 3) аудан/облыс бойынша жиынтық актілер нысаны; 4) облыс бойынша бюджет қаражатын игеру жөніндегі есеп нысаны; 5) облыс бойынша субсидиялар төлеу жөніндегі тоқсандық есеп нысаны; 6) тұқымдық бұқаларды бекіту жəне пайдалану бойынша елді мекен тұрғындары – мал иелері жиыны шешімінің нысаны; 7) сатып алынған асыл тұқымдық жəне селекциялық малды пайдалану туралы келісім нысаны; 8) ірі қара малының аналық басын ұрықтандыру туралы, ұрықтанған ірі қара малдың аналық басын зерттеу, малды жəне құсты тіркеу актісінің, бордақылау алаңдарына бұқашықтарды тапсыру актісінің нысандары; 9) селекциялық жəне асылдандыру жұмысын жүргізу, асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алу, асыл тұқымды қойларды сатып алу, жалпы табында етті бағыттағы асыл тұқымды бұқаларды күтіп-бағу жəне бордақылау алаңдарына бұқашықтарды өткізу туралы үзінді көшірмелердің нысандары; 10) малдың аналық басының бір басын қолдан ұрықтандыруды ұйымдастыруға анықтама-есеп нысаны; 12. Облыс əкімі осы Қағидалар алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін он бес жұмыс күні ішінде облыс əкімінің ауыл шаруашылығы мəселелері жөніндегі орынбасары төрағалық ететін мал шаруашылығын субсидиялау мəселелері жөніндегі облыстық комиссияны (бұдан əрі – комиссия) құрады. 13. Комиссия тұрақты негізде жұмыс істейді. Комиссия отырысы айына бір реттен кем емес жүргізіледі. Комиссияның құрамына басқарманың, Министрліктің Агроөнеркəсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің жəне Ветеринариялық қадағалау жəне бақылау комитетінің аумақтық инспекцияларының мамандары, жергілікті өкілетті орган депутаттары, сондай-ақ мал шаруашылығы саласында қызметті жүзеге асыратын қоғамдық бірлестіктердің өкілдері кіреді. Комиссияның жұмыс органы басқарма болып табылады. 14. Комиссияның құзыретіне тауар өндірушілердің өтінімдері бойынша тиесілі субсидиялар көлемін анықтау, жиынтық актіні қалыптастыру, субсидиялау бағыттары бойынша қаражатты қайта бөлу жəне субсидиялар көлемін өзгерту жөніндегі ұсыныстарды енгізу кіреді. 4. Тауар өндірушілердің субсидиялар алуға арналған өтінімдерін қарау жəне қанағаттандыру тəртібі 15. Осы Қағидалар алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін он жұмыс күні ішінде жəне кейіннен жыл сайын 20 қаңтарға дейінгі мерзімде тиісті ауданның ауыл шаруашылығы бөлімі (бұдан əрі – бөлім) аудан əкімдігінің интернет-ресурсына жəне ауданның ресми баспа басылымдарында субсидиялауға арналған өтінімдерді қабылдаудың басталғаны туралы хабарландыру орналастырады. 16. Тауар өндірушілер тиісті негіздердің туындауына қарай осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген бағыттарға сəйкес субсидиялауға жататын нақты көлемдерге субсидиялар алуға өтінімдерді бөлімге банк шотының нөмірін көрсете отырып, оның болуы туралы екінші деңгейдегі банктің анықтамасын қоса ұсынады. Тұқымдық түрлендірілген ірі қара мал мен қойдың аналық мал басына селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмысты жүргізуге субсидия алу үшін, тауар өндірушілер кейін қағазға шығарып, қол қойып жəне бөлімге беріп, АТЖ арқылы субсидия алуға өтінімді қалыптастырады. Тұқымдық түрлендірілген ірі қара мал мен қойдың аналық мал басына селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмысты жүргізуге субсидия алу бағыты бойынша АТЖ арқылы субсидия алуға өтінімді қалыптастырған кезде, тауар өндіруші субсидия алуға өтінімде банк реквизиттері мен банк шотының нөмірін көрсетеді. Мұндай жағдайда шоттың болуы туралы екінші деңгейдегі банктің анықтамасын қоса берудің қажеті жоқ. 17. Тауар өндірушілер субсидиялау бағыттарына сəйкес субсидиялар алу үшін өтінімге қосымша төмендегі құжаттарды қоса береді: 1) етті жəне сүтті бағыттағы асыл тұқымды ірі қара малдың аналық мал басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыс жүргізу: консалтингтік сүйемелдеу туралы шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; 2) асыл тұқымды зауыттарда жəне шаруашылықтарда асыл тұқымды қойлардың аналық мал басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыс жүргізу: консалтингтік сүйемелдеу туралы шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; шығу тегін растау үшін 1:10 қатынасында төлге генетикалық сараптаманың түпнұсқасы мен көшірмесі; қолдан ұрықтандыруды жүргізу үшін техниканың болуын растайтын құжаттардың түпнұсқалары мен көшірмелері немесе қойлардың аналық мал басына қолдан ұрықтандыру жүргізуге дистрибьютерлік орталықпен шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; 3) асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алу; малдарды сатып алу – өткізу/лизингілеу шартының түпнұсқасы мен көшірмесі; малдарды сатып алу – өткізу шарты бойынша толық төлем жасауды растайтын төлем құжаттарының түпнұсқалары мен көшірмелері; асыл тұқымды куəліктің (сертификаттың) жəне/немесе асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малға селекциялық карточканың түпнұсқасы мен көшірмесі; жануарларды кіріске алу актісінің түпнұсқасы мен көшірмесі; тауар өндірушіден карантиннен алу туралы актісінің түпнұсқасы жəне көшірмесі (шетелден асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алған жағдайда); сатып алынған асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды пайдалану туралы келісім; консалтингтік сүйемелдеу туралы шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; ДНК-куəлігінің түпнұсқасы мен көшірмесі (тұқымдық бұқаларды шетелден сатып алған жағдайда); 4) асыл тұқымды қойларды, жылқыларды, түйелерді, шошқаларды жəне маралдарды сатып алған жағдайда: асыл тұқымды жануарларды сатып алу-сату/лизингілеу туралы шартының түпнұсқасы мен көшірмесі; асыл тұқымды малдарды сатып алу-сату шарты бойынша толық төлем жасауды растайтын төлем құжаттарының түпнұсқалары мен көшірмелері; асыл тұқымды малдың асыл тұқымдық куəлігінің (сертификатының) түпнұсқасы мен көшірмесі; жануарларды кіріске алу актісінің түпнұсқасы мен көшірмесі; сатып алынған асыл тұқымды жануарларды пайдалану туралы келісім; 5) асыл тұқымды тəуліктік балапандарды жəне асыл тұқымды жұмыртқаларды сатып алу: асыл тұқымды құс шаруашылығы өнімін сатып алу-сату шартының түпнұсқасы мен көшірмесі; асыл тұқымды құс шаруашылығы өнімін сатып алу-сату шарты бойынша толық төлем жасауды растайтын, төлем құжаттарының түпнұсқалары мен көшірмелері; сатып алынған тəуліктік балапандардың жəне асыл тұқымды жұмыртқаның асыл тұқымдық куəлігінің (сертификатының) түпнұсқасы мен көшірмесі; құсты кіріске алу актісінің түпнұсқасы мен көшірмесі; құстарды еденде жəне торлы жағдайда ұстап-бағуға арналған технологиялық құрылғылардың болуын растайтын құжаттардың түпнұсқасы мен көшірмесі; 6) жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан құралған, жалпы табында өз төлінен өсіріпөндіруге арналған етті бағыттағы асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды ұстап-бағу: тұқымдық бұқаның асыл тұқымды куəлігінің (сертификатының) түпнұсқасы мен көшірмесі; жеке қосалқы шаруашылықтардың мал басынан қалыптастырылған жалпы табында етті бағыттағы асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды бекіту жəне пайдалану жөніндегі елді мекен тұрғындары жиналысының шешімі; осы жалпы табындағы тұқымсыз бұқаларды кестіру туралы ауылдық округке бекітілген ветеринариялық дəрігердің анықтамасы; 7) жеке қосалқы шаруашылықтардағы ірі қара малдың аналық басын қолдан ұрықтандыру жөніндегі шығындарды жеткізушіге 100 %-ға дейін өтеу: жеке қосалқы шаруашылықтардағы ірі қара малдың аналық басын қолдан ұрықтандыру бойынша қызметтер көрсету жөніндегі шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; жеке қосалқы шаруашылықтардағы ірі қара малдың бір аналық мал басын қолдан ұрықтандыру бойынша қызметтер көрсету жөніндегі шығындарды есептеу-анықтамасы; ұрықтандырылған ірі қара малдың аналық басына ұрықтандыру актісінің жəне тексеру жүргізу актісінің түпнұсқалары мен көшірмелері; отандық асылдандыру орталығынан (асылдандыру орталықтарын есепке алмағанда) ұрықты сатып алуға шарттың түпнұсқасы мен көшірмесі; 8) бұқашықтарды бордақылау алаңдарына өткізу: бұқашықтарды бордақылау алаңдарынан сатып алу-сату шартының түпнұсқасы жəне көшірмесі; бұқашықтарды бордақылау алаңдарына қабылдап алу-беру актісінің түпнұсқасы мен көшірмесі; 9) мал шаруашылығы өнімдерін өндіру жəне өткізу: өнімді өткізуді жəне сатып алушының өнімді толық төлегенін растайтын құжаттардың түпнұсқалары мен көшірмелері; тауар өндірушіге тиесілі емес кəсіпорынның қызметін пайдаланғанда малды сою жəне алғашқы өңдеу бойынша көрсетілген қызметтерді растайтын құжаттардың (шарт, шот-фактура, төлем құжаттары) түпнұсқалары мен көшірмелері; өнімді өткізуге тауар-көліктік жүкқұжаттардың тізілімі, өнімді жеке өндеу кəсіпорындарына немесе цехтарына өткізген жағдайда жүкқұжаттардың көшірмелері; шаруашылықты жүргізу кітабының немесе 24-ауыл шаруашылығы нысаны есебінен үзіндісіі; тауар өндірушілердің осы Қағидаларға 3-қосымшада көрсетілген өлшемдер мен талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттардың көшірмелері. 18. Растау құжаттардың түпнұсқалары салыстырудан кейін көшірмелерімен бірге тауар өндірушіге қайтарылады. 19. Тауар өндірушілер субсидия алынатын өтінімде көрсетілген мəліметтердің дұрыстығын қамтамасыз етеді. Құс фабрикалары құс өнімінің өткізілген көлеміне өткізілетін субсидиялардың айқындылығын қамтамасыз ету мақсатында өздерінің субсидия алуға өтінімдерін «Қазақстан құс өсірушілер одағы» заңды тұлғалар бірлестігімен келіседі жəне содан кейін бөлімге ұсынады. 20. Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды субсидиялау жəне мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыру мақсатында субсидиялау бағыттары бойынша бөлім субсидиялар алуға өтінімдерді жеке журналдарға тіркейді. 21. Бөлім осы Қағидалардың 3-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген субсидиялау бағыттары бойынша өтінім беруге негіз пайда болған сəттен бастап күнтізбелік бір жылдан аспаған, осы Қағидалардың 3-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген бағыттар бойынша үш айдан аспаған өтінімдерді қабылдауға міндетті. Бөлім 2013 жылдың төртінші тоқсанында комиссия қарамаған субсидиялар алуға өтінімдерді қабылдайды. 22. Бөлім өтінім түскен сəттен бастап бес жұмыс күні ішінде құжаттар топтамасын тауар өндірушілердің осы Қағидаларға 6, 7, 8-тармақтарына жəне 2 жəне 3-қосымшаларында көрсетілген өлшемдер мен талаптарға сəйкестігіне тексереді. Мынадай жағдайларда бөлім көрсетілген мерзім ішінде тауар өндірушінің қызмет орнына зоотехникалық есепті жүргізудің алғашқы құжаттарын (малдың қозғалысы туралы есепті, өнім өндіру журналын қоса алғанда) салыстырып тексеру үшін жол жүруді жүзеге асырады: 1) жеке бағыт бойынша алғашқы рет субсидия алуға өтінім беру; 2) берілген субсидиялау деңгейін арттыру өткен айда субсидия алу өтінімен салыстырғанда; 3) жеке бағыт бойынша берілген өтінім көлемдерінің өткен айдың өтінімдерінен жиырма пайыздан аса артық болғанда. Ұсынылған құжаттар топтамасы толық емес немесе өлшемдер мен талаптарға сəйкес болмаған жағдайда екі жұмыс күні ішінде тауар өндірушілерге ілеспе хатпен барлық сəйкессіздіктер мен негіздеулерді қайтарады. Тауар өндірушілер түзетілген немесе толықтырылған субсидия алу өтінімін қайта енгізе алады. 23. Ұсынылған құжаттар осы Қағидаларда белгіленген өлшемдер сəйкес келген жəне өтінімдерді қайтарып беруге негіздер болмаған жағдайда, бөлім тауар өндіруші өтінімде ұсынған деректерді екі жұмыс күні ішінде тексереді: Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің ресми сайтындағы заңды тұлғалардың деректер базасынан, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің ресми сайтынан, мал басын АТЖ-де тіркеу туралы деректерді жəне АТЖ мен АЖС мал басының санын салыстыруды жүргізеді. 24. Мыналар үшін бөлім субсидиялау бағыттарына сəйкес, тауар өндірушілердің өтінімдерін төмендегі құжаттармен: 1) ірі қара жəне қойлардың аналық мал басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу – АТЖ-нен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу туралы үзіндімен; 2) асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды/қойды сатып алу – АТЖ-нен селекциялық жəне асыл тұқымды малдарды сатып алғаны туралы үзіндімен; 3) жалпы табында етті бағыттағы асыл тұқымды бұқаларды ұстау – АТЖ-нен етті бағыттағы асыл тұқымды бұқаларды күтіп-бағу туралы үзіндімен; 4) бұқашықтарды бордақылау алаңдарына өткізу – селекцияық жəне асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу туралы, АТЖ-нен бұқашықтарды бордақылау алаңдарына өткізу туралы үзіндімен жəне АЖС-ден жануарлардың шығуы туралы есеппен; 5) сиыр етін, шошқа етін, қой етін, жылқы етін жəне түйе етін өндіру өткізу – АЖС-ден жануарлардың шығуы туралы есеппен толықтырады. 25. Бөлім тауар өндірушінің осы Қағидаларға 3-қосымшада көрсетілген субсидиялаудың тиісті деңгейіне сəйкестігін айқындайды жəне бюджеттік субсидияларды алушылардың ауданы бойынша жиынтық актіні құрайды жəне аудан əкімімен бекітеді. Аудан бойынша бекітілген жиынтық акті өтінімдер болған жағдайда екі аптада бір реттен сирек емес басқармаға ұсынылады. Бөлім өтінімдерді растау құжаттарының көшірмелерін жəне келісімнің түпнұсқасын үш жыл бойы сақтайды. Бөлім басқармаға берілетін құжаттардың дұрыстығын қамтамасыз етеді. 26. Басқарма асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға субсидиялаудың жəне мал шаруашылығы өнімінің өнімділігін жəне сапасын арттыруға субсидиялаудың бағыты бойынша жиынтық актілерінің жеке журналдарын жүргізеді. Басқарма үш жұмыс күні ішінде бөлім ұсынған аудан бойынша жиынтық актілерді осы Қағидалардың өлшемдері мен талаптарына тауар өндірушілердің сəйкестігін қарастырады. Сəйкес келмеген жағдайда басқарма оларды тіркеген күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірмей аудан бойынша жиынтық актілерді қайтарып беру себептерін көрсете отырып, пысықтау үшін бөлімге қайтарып береді. Бөлім бес жұмыс күні ішінде түзетілген жəне толықтырылған жиынтық актіні басқармаға қайта енгізеді, ал мүмкін болмаған жағдайда көрсетілген мерзім ішінде қайтарып беру себептерін көрсете отырып, өтінімді тауар өндірушіге қайтарады. 27. Сəйкес болған жағдайда, басқарма аудандар бойынша жиынтық актілерді тіркеген сəттен бастап үш жұмыс күні ішінде комиссияның қарауына жібереді. 28. Комиссия отырыстың қорытындысы бойынша тауар өндірушілерге тиесілі субсидиялардың көлемін көрсете отырып, облыс бойынша жиынтық акті жасайды. 29. Бұрын мақұлданған, бірақ қаржыландырылмаған немесе ішінара қаржыландырылған өтінімдерді қоса алғанда, басым бағыттардың біреуі бойынша өтінімдерді қанағаттандыру үшін қаражат толық көлемде жетіспеген жағдайда комиссия жетпеген қаражатты осы Қағидалардың 10-тармағында к��рсетілген басымдылығы кемірек бағыттардан жетіспейтін қаражатты қайта бөлу туралы ұсыныс енгізеді. Комиссия субсидиялау бағыттары бойынша субсидия алуға өтінімдерді басымдылығы жоғарырақ бағыттар бойынша қайта бөлу үшін қажетті қаражатты есепке ала отырып, қанағаттандырады. Комиссия бағыттардың бірі бойынша мал шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін жəне сапасын арттыруға субсидия алу үшін бірнеше өтінімдерді қарастырған кезде деңгейі жоғарыларға жатқызылған тауар өндірушілердің өтінімдеріне басымдылық беріледі. Қаражатты бір деңгейге жатқызылған тауар өндірушілердің арасында бөлген кезде басымдылық тəртібі бойынша өнімді еңбектің жоғары өнімділігін қамтамасыз ететін заманауи технологиямен өндіруді жүзеге асыратын тауар өндірушілер субсидияланады. Қалған қаражат берілген өтінімдердегі тиесілі субсидиялардың көлемдеріне сəйкес пропорционалды бөлінеді. Тауар өндірішуге тиесілі субсидиялардың төленбеген қалдығы бар болған жағдайда келесі ай (лар)дың бос қаражатынан төленеді. Тауар өндірушілердің ағымдағы қаржы жылының төртінші тоқсанында берілген жəне бюджеттік қаражаттың жеткіліксіздігінен қаржыландырылмаған өтінімдер келесі қаржы жылының бірінші тоқсанында басымдылық тəртібімен қаржыландыруға жатады. 30. Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуда субсидиялау бағыты бойынша қаражат жетпеген жағдайда, комиссия мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруды субсидиялау бағыттарынан қаражаттарды ауыстыру туралы ұсыныс енгізеді. 31. Тауар өндірушілер мен жеткізушілер берген өтінімдердегі субсидиялар көлемдері тиісті бюджеттік бағдарламалар бойынша тиісті жергілікті бюджетте көзделген сомадан артқан жағдайда, комиссияның ұсынысы негізінде бюджеттік заңнамада белгіленген тəртіппен тиісті жергілікті бюджетті бекіту туралы маслихаттың шешіміне өзгеріс енгізу арқылы бағыттар арасында қаражатты қайта бөлу мүмкін. Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды жəне мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен сапасын арттыруды субсидиялау бағыттары арасындағы сомалар өзгерген жағдайда, жергілікті бюджетті нақтылау кезінде министрліктің келісімі бойынша облыс əкімінің қаулысына тиісті өзгерістер енгізіледі.

32. Комиссия төрағасы комиссия ұсынған облыс бойынша жиынтық актіні үш жұмыс күні ішінде бекітеді. 33. Басқарма тауар өндірушілердің банк шоттарына тиесілі бюджеттік субсидияларды аударуды қазынашылықтың аумақтық бөлімшелеріне төлем шоттарын үш жұмыс күні ішінде беруі арқылы жүзеге асырады. 34. Басқарма ай сайын комиссияның тауар өндірушілердің өтінімдерін қарау нəтижелері туралы ақпаратты облыс əкімінің интернет-ресурсының арнайы бөлімінде жариялайды жəне облыс бойынша жиынтық акт бекітілген күннен кейін, үш жұмыс күні ішінде бөлімге аудан бойынша тауар өндірушілерге төленген субсидиялардың көлемі туралы ақпаратты жолдайды. 35. Сатып алынған ірі қара мал мен қойлардың төліне алынған субсидиялар, қаштыру маусымында (есептік жылдың бірінші маусымынан бастап) жүргізілген селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстар, жалпы табында ұсталатын етті бағыттағы асыл тұқымды тұқымдық бұқалар, бордақылау алаңдарына өткізілген бұқашықтар туралы мəліметті басқармадан тауар өндірушілерге төленген субсидиялардың көлемдері туралы ақпарат түскен күннен бастап он жұмыс күні ішінде бөлім АЖС енгізуі тиіс. 36. Басқарма ай сайын есеп беру айынан кейінгі əр айдың 5-күніне дейінгі мерзімде, бірақ 20 желтоқсаннан кешіктірмей Министрлікке облыс бойынша бюджеттік субсидиялардың игерілуі жөніндегі есеп, тоқсан сайын облыс бойынша тоқсан ішінде субсидияларды төлеу жөніндегі есеп береді. Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен өнім сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидаларына 1-қосымша Бюджеттік субсидиялар нормативтері №

1. 1) 2) 3) 2. 1) 2) 3) 4) 3. 1) 2) 3) 4. 1. 1) 2. 1) 2) 3) 4) 3. 1) 2) 3) 1. 2. 1) 2) 3) 4) 1. 1) 2) 2. 1) 2) 3) 1. 2. 1. 1) 2) 2. 3. 1) 2) 1. 3. 1) 2) 1. 3. 1) 2) 1.

Өлшем 1 бірлікке арналған субсибірлігі диялар нормативтері, теңге Ірі қара мал шаруашылығы Жеке қосалқы шаруашылықтардағы ірі қара малдың аналық мал бас * басын қолдан ұрықтандыруды ұйымдастыру Етті бағыттағы ірі қара мал шаруашылығы Асыл тұқымды жəне селекциялық жұмысты жүргізу тұқымдық түрлендірумен қамтылған ірі қара малдың аналық мал бас 18 000 басы асыл тұқымды ірі қара малдың аналық мал басы бас 20 000 жалпы табындарда етті бағыттағы тұқымдық бұқаларды күтіп-бағу бас 104 000 Асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алу отандық асыл тұқымды ірі қара мал бас 154 000 импортталған асыл тұқымды ірі қара мал бас 200 000 (Австралиядан, АҚШ-тан жəне Канададан) импортталған асыл тұқымды ірі қара мал (Еуропа елдерінен) бас 154 000 импортталған селекциялық ірі қара мал (Ресейден, Белоруссиядан бас 118 000 жəне Украинадан əкелінген асыл тұқымды малды қоса есептегенде) Сиыр етін өндіру үшін мал азығы құнын арзандату 1-деңгей кг 220 2-деңгей кг 170 3-деңгей кг 120 Бұқашықтарды субсидиялаудың бірінші деңгейіндегі бордақылау бас 15 000 алаңдарына өткізу Сүтті бағыттағы ірі қара мал шаруашылығы Селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмысты жүргізу асыл тұқымды ірі қара малдың аналық мал басы бас 20 000 Асыл тұқымды ірі қара малды сатып алу отандық асыл тұқымды ірі қара мал бас 154 000 импортталған асыл тұқымды ірі қара мал (Австралиядан, АҚШ-тан, бас 235 000 Канададан) импортталған асыл тұқымды ірі қара мал (Еуропа елдерінен) бас 154 000 импортталған асыл тұқымды ірі қара мал (Ресейден, Белоруссиядан бас 118 000 жəне Украинадан) Сүт өндіру үшін мал азығы құнын арзандату 1-деңгей кг 25 2-деңгей кг 15 3-деңгей кг 10 Етті бағыттағы құс шаруашылығы Етті бағыттағы асыл тұқымды тəуліктік балапандарды (ата-енелік) бас 303 сатып алу Құс етін өндіру үшін азық құнын арзандату 1-деңгей кг 70 2-деңгей кг 66 3-деңгей кг 50 күрке тауық еті кг 105 Жұмыртқа бағыттағы құс шаруашылығы Ата-тектік, ата-енелік нысандары бар отандық асыл тұқымды құс фабрикаларынан жұмыртқа бағыттағы асыл тұқымды тəулiктiк балапандарды, сондай-ақ асыл тұқымды жұмыртқаларды сатып алу Тəуліктік балапан (ақырғы) бас 50 Асыл тұқымды жұмыртқа (ақырғы) дана 21 Тағамдық жұмыртқа өндіру үшін азық құнын арзандату 1-деңгей дана 3 2-деңгей дана 2,6 3-деңгей дана 2 Шошқа шаруашылығы Асыл тұқымды шошқаларды сатып алу бас 15 000 Шошқа етін өндіруге арналған азық құнын арзандату кг 98 Қой шаруашылығы Селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу Тұқымдық түрлендірумен қамтылған аналық қой басы бас 1 500 Асыл тұқымдық зауыттар мен шаруашылықтардағы асыл тұқымдық бас 1 500 аналық қой басы Асыл тұқымды тоқтылар мен тұсақтарды сатып алу бас 8 000 Мыналарды өндіру үшін азық құнын арзандату: қой еті кг 100 биязы жүн кг 130 Жылқы шаруашылығы Асыл тұқымды жылқыларды сатып алу бас 40 000 Мыналарды өндіру үшін азық құнын арзандату: жылқы еті кг 92 қымыз кг 60 Түйе шаруашылығы Асыл тұқымды түйелерді сатып алу бас 37 000 Мыналарды өндіру үшін азық құнын арзандату: түйе еті кг 90 шұбат кг 55 Марал шаруашылығы Асыл тұқымды маралдарды сатып алу бас 30 000 Субсидиялау бағыты

*субсидиялар нормативтері Министрлікпен келісім бойынша облыс əкімдігінің қаулысымен белгіленеді. Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығы өнiмiнiң өнiмдiлiгi мен өнім сапасын арттыруды жергілікті бюджеттерден субсидиялау қағидаларына 2-қосымша Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға бюджеттік субсидияларды беруге үміткер тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар Р/с № Субсидиялау бағыттары 1. Ірі қара малдың аналық мал басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмысты жүргізу

2.

3.

4.

5.

6.

Қойдың аналық басымен селекциялық жəне асыл тұқымдық жұмысты жүргізу

Тауар өндірушілердің асыл тұқымды жəне селекциялық ірі қара малды сатып алуы

Тауар өндірушілердің асыл тұқымды қойларды, жылқыларды, түйелерді, шошқаларды жəне маралдарды сатып алуы

Тауар өндірушілердің етті жəне жұмыртқа бағыттарындағы асыл тұқымды тəуліктік балапандарды жəне асыл тұқымды жұмыртқаны сатып алуы Жеке қосалқы шаруашылықтардағы мал басынан қалыптастырылған, жалпы табында өсімін молайту үшін пайдаланылатын асыл тұқымды етті тұқымды тұқымдық бұқаларды күтіп-бағуы

Өлшемдер мен талаптар 1. Барлық малдарда бірдейлендіру нөмірлерінің болуы жəне олардың АЖС-да тіркелуі. 2. Ірі қара малдың барлық мал басының АСЖ-да тіркелуінің болуы. 3. Тұқымдық түрлендірумен қамтылған ірі қара малды өсірумен айналысатын тауар өндірушілер үшін қосымша: 1) зоотехникалық нормативтерге сəйкес етті бағыттағы асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды шағылыстыру кезеңі бойында жəне ротациялауда өсімін молайтуға пайдалану (отыз бас шағылыстыру контингентіне бір бұқадан кем емес, бұқаны қатарынан екі шағылыстыру маусымынан артық пайдаланбау); 2) оларды өсімін молайту үшін пайдалануға жол бермеу мақсатында осы тауарлы табынның барлық тұқымсыз бұқаларын піштіру. 4. Етті жəне сүтті бағыттағы асыл тұқымды ірі қара мал басын өсірумен айналысатын тауар өндірушілер үшін қосымша: 1) барлық мал басын тиісті тұқым бойынша Республикалық палатасында тіркеу; 2) тиісті тұқым бойынша Республикалық палатаның немесе тиісті тұқым бойынша Республикалық палата ұсынған жеке жəне заңды тұлғалардың консалтингтік сүйемелдеуі; 3) етті мал шаруашы��ығында – шағылыстыру контингентін ұрпағының сапасы бойынша бағаланған жəне тиісті тұқым бойынша Республикалық палата ұсынған асыл тұқымды тұқымдық бұқалардың ұрығымен қолдан ұрықтандыруда пайдалану жəне/немесе өсімін молайтуда ұрпағының сапасы жəне/немесе өз өнімділігі бойынша бағаланған асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды пайдалану; сүтті мал шаруашылығында – шағылыстыру контингентін ұрпағының сапасы бойынша бағаланған жəне тиісті тұқым бойынша Республикалық палата ұсынған тұқымдық бұқалардың ұрығымен 100 % қолдан ұрықтандыруда пайдалану. 1. Барлық малдарда бірдейлендіру нөмірлерінің жəне олардың АЖС-да тіркелуінің болуы. 2. Қойдың барлық мал басының АСЖ-да тіркелуінің болуы. 3. Қойдың 600 бастан кем емес аналық мал басының болуы. 4. Тұқымдық түрлендірумен қамтылған қойды өсірумен айналысатын тауар өндірушілер үшін қосымша: 1) асыл тұқымды тұқымдық қошқарларды шағылыстыру кезеңі бойында зоотехникалық нормативтерге сəйкес жəне ротациялауда өсімін молайту үшін пайдалану (шағылыстыру контингентінің отыз басына бір қошқардан кем емес, тұқымдық қошқарды қатарынан екі шағылыстыру маусымынан артық пайдаланбау); 2) өсімін молайту үшін пайдалануға жол бермеу мақсатында табындағы барлық тұқымсыз қошқарларды піштіру. 5. Асыл тұқымды қойларды өсірумен айналысатын тауар өндірушілер үшін қосымша: 1) шаруашылық өсіретін қой тұқымы бойынша маманданған бейінді ғылыми ұйымның немесе ғалымның консалтингтік сүйемелдеуі; 2) аналық мал басын өз өнімділігі бойынша бағаланған асыл тұқымды тұқымдық қошқарлар ұрығымен қолдан ұрықтандыруды пайдалану жəне/немесе өсімін молайтуда өз өнімділігі бойынша бағаланған асыл тұқымды тұқымдық қошқарларды пайдалану; 3) алынған төлдің шығу тегін растау үшін 1:10 қатынасында ДНК-талдауын іріктеп өткізу (аналық мал басын қолдан ұрықтандыруда пайдаланған жағдайда жəне осы бағыт бойынша алғашқы үш жылда өтінім беру кезінде жүргізіледі); 4) қолдан ұрықтандыру үшін техниканың болуы немесе аналық мал басын қолдан ұрықтандыруды дистрибьютерлік орталықпен бірлесіп жүргізу (қолдан ұрықтандыруды пайдаланған кезде) 1. Сатып алатын ірі қара малдың жасы оларды тауар өндірушіде карантинге қойған сəтте: қашарлар – 18 айдан, құнажындар жəне бұқалар – 26 айдан аспайды. 2. Зоотехникалық қырылу нормасының шегінде өсімін молайту мақсатында сатып алынған асыл тұқымды аналық мал басын кемінде екі жыл, асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды – кемінде екі шағылыстыру маусымында пайдалану (жеке қосалқы шаруашылықтардағы мал басынан қалыптастырылған, жалпы табында өсімін молайту үшін сатып алынған асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды есепке алмағанда). 3. Табынды өсімін молайту үшін сатып алынған ірі қара малды тек Қазақстан Республикасының аумағында үш жыл ішінде пайдалану. 4. Асыл тұқымды ірі қара малды өсірумен айналысатын тауар өндірушілер үшін қосымша: 1) тиісті тұқым бойынша Республикалық палатаны немесе тиісті тұқым бойынша Республикалық палата ұсынған жеке жəне заңды тұлғаларды консалтингтік сүйемелдеу; 2) етті мал шаруашылығында – шағылыстыру контингентін ұрпағының сапасы бойынша бағаланған асыл тұқымды тұқымдық бұқалардың ұрығымен қолдан ұрықтандыруда пайдалану жəне/немесе өсімін молайтуда ұрпағының сапасы бойынша жəне/немесе өз өнімділігі бойынша бағаланған асыл тұқымды тұқымдық бұқаларды пайдалану; 3) сүтті мал шаруашылығында – шағылыстыру контингентін ұрпағының сапасы бойынша бағаланған тұқымдық бұқалардың ұрығымен 100 % қолдан ұрықтандыруда пайдалану 1. Сатып алынатын асыл тұқымды малдың жасы шартты жасасқан сəтте мынадай жастан аспайды: қойлар: тұсақтар – 18 айға дейін; қошқарлар – 18 айға дейін; жылқылар: байталдар – 3 жасқа дейін ; сəуріктер – 5 жасқа дейін; түйелер: аналықтар – 3 жасқа дейін; аталықтар – 5 жасқа дейін; шошқалар: аналықтар – 12 айға дейін; аталықтар –14 айға дейін; маралдар аналықтар – 18 айға дейін, аталықтар (алғаш төлдегендер) – 24 айға дейін; 2. Асыл тұқымды малды отандық асыл тұқымды зауыттардан жəне шаруашылықтардан сатып алу. 3. Зоотехникалық қырылу нормалары шегінде сатып алынған асыл тұқымды аналық мал басын өсімін молайту мақсатында кемінде екі жыл, асыл тұқымды тұқымдық аталықтарды – кемінде екі шағылыстыру маусымында пайдалану 1. Ата-тектік, ата-енелік нысандары отандық асыл тұқымды репродукторлардан етті жəне жұмыртқа бағыттарындағы асыл тұқымды тəуліктік балапандар мен асыл тұқымды жұмыртқаны сатып алу. 2. Торда немесе еденде күтіп-бағу үшін технологиялық жабдықтың болуы

2. 3.

Бұқашықтардың (союға өткiзiлетiн) тiрiдей/сойыс салмағы 400 кг/210 кг кем емес* Əр бұқашықты бордақылау мерзімі: оңтүстік өңірлер үшін 45 күннен солтүстік, шығыс, батыс жəне орталық өңірлер үшін 60 күннен кем емес 4. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 5. Малдың бірдейлендіру нөмірлерінің болуы жəне бордақылауда тұрған мал басын АЖС-да тіркеу 3. Қой етiн өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға қойдың аналық мал басының 600-ден кем емес болуы 2. Қойды күтiп-бағуға арналған үй-жайлардың болуы 3. Қойдың (союға өткізілетін) тiрiдей салмағы 35 кг кем емес * 4. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 5. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 4. Жылқы етiн өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға жылқының аналық басының 75 бастан кем емес болуы 2. Жылқының (союға өткiзілетін) тiрiдей салмағы 350 кг кем емес болуы 3. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 4. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 5. Түйе етiн өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға түйенін аналық басының 75 бастан кем емес болуы 2. Түйенің (союға өткiзілетін) тiрiдей салмағы 350 кг кем емес болуы 3. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 4. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 6. Шошқа етін өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Бір мезгілде бордақыланатын бастың 3000 бастан кем емес болуы 2. Мыналардың: шошқа басының (мал басын толықтыратын төл жəне аналық мегежін); өндіріс алаңдарын автоматтандырудың (жемшөп тарату, суару жəне микроклимат желісі); мал соятын цехының; құрама жем цехының; таразы құрылғысының болуы. 3. Шошқаның тірідей салмағы (союға өткiзілетін) 100 кг кем емес * 4. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 5. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 7. Құс етiн өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар (1-деңгей) (2-деңгей) (3-деңгей) 1. 2007 жылдан пайдалануға берілген жаңа құс фабрикасы немесе негізгі жабдығы бойынша жаңғыртудан өткен жұмыс істеп тұрған құс фабрикасы. 2. Құс етін өндірудің жылдық көлемі кем емес:** 15 000 тоннадан 8000 тоннадан 1 500 тоннадан 3. Жыл бойы құстарды технологиялық жағдайда күтіп-бағу, торда немесе еденде күтіп-бағу үшін технологиялық жабдықтың болуы. 4. Аталған сертификаттардың (ИСО, «Экологиялық өнiм» белгiсi, ХАССП азық-түлiк қауiпсiздiк жүйесi) бiрiнiң болуы 5. Құс сою желісі (сою цехы) 6. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 8. Күрке тауық етiн өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. 2007 жылдан ерте емес пайдалануға берілген жаңа құс фабрикасы жəне/немесе негізгі жабдықтары бойынша жаңғыртудан өткен жұмыс істеп тұрған құс фабрикасы. 2. Өндiрiстiң жылдық көлемi 3 000 тоннадан кем емес 3. Жыл бойы құстарды технологиялық жағдайда күтіп-бағу, торда немесе еденде күтіп-бағу үшін технологиялық жабдықтың болуы 4. Аталған сертификаттардың (ИСО, «Экологиялық өнiм» белгiсi, ХАССП азық-түлiк қауiпсiздiк жүйесi) бiрiнiң болуы 5. Құс сою желісі (сою цехы) 6. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 9. Тағамдық жұмыртқа өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар (1-деңгей) (2-деңгей) (3-деңгей) 1. 2007 жылдан ерте емес пайдалануға берілген құс фабрикасы жəне/немесе негізгі жабдық бойынша жаңғыртудан өткен жұмыс істеп тұрған құс фабрикасы 2. Жұмыртқаны сұрыптауға, таңбалауға жəне салуға арналған автоматты машинаның болуы 3. Тауарлық жұмыртқа өндiрiсінің жылдық өндіріс көлемi кем емес:** 100 млн. данадан 40 млн. данадан 20 млн. данадан 4. Жыл бойы құстарды технологиялық жағдайда күтіп-бағу, торда немесе еденде күтіп-бағу үшін технологиялық жабдықтың болуы 5. Аталған сертификаттардың (ИСО, «Экологиялық өнiм» белгiсi, ХАССП азық-түлiк қауiпсiздiк жүйесi) бiрiнiң болуы 6. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 10. Сүт өндiрiсiмен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар (1-деңгей) (2-деңгей) (3-деңгей) 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға сиыр мен қашарлардың меншiктi аналық мал басының (2 жастан ересек) болуы***: 400 бастан кем емес 400 ба��тан кем емес 100 бастан кем емес 2. Сауын сиырлар мен құнажындардың орташа жылдық мал басы (алдыңғы жылдың қорытындысы): 350 бастан кем емес 240 бастан кем емес 60 бастан кем емес 3. Табын бойынша орташа сауым (алдыңғы жылдың қорытындысы): 4500 кг кем емес**** 3500 кг кем емес 2500 кг кем емес Тасымалды сауу қондырғыларын 4. Тиiстi инфрақұрылымы бар заманауи Машинамен сауудың болуы сүт кешенiнiң (механикаландырылған қоса есептегенде, машиналы сауудың сауу, көң шығару жəне жемшөп болуы тарату, автосуару жəне жемшөп цехы) болуы 5. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 6. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 11. Қымызды өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға жылқының аналық мал басының (үш жастан ересек) 35 бастан кем емес болуы 2. Сауын биенiң орташа жылдық мал басы 20 бастан кем емес 3. Қымыз өндіретін жəне құтыларға құятын цехтың немесе есептік нөмірі бар цехқа жеткізу шартының болуы 4. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 5. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 12. Шұбат өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға түйенiң аналық мал басының (үш жастан ересек) 30 бастан кем емес болуы 2. Сауын iнгендердiң орташа жылдық мал басы 15 бастан кем емес 3. Шұбат өндіретін жəне құтыларға құю цехының немесе есептік нөмірі бар цехқа жеткізу шартының болуы 4. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 5. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу 13. Биязы жүнді өндiрумен айналысатын тауар өндiрушiлерге қойылатын өлшемдер мен талаптар 1. Ағымдағы жылғы 1 қаңтарға қойдың аналық мал басының (екі жастан ересек) 600 бастан кем емес болуы 2. Қойларды күтiп-бағуға, сондай-ақ қырқуға арналған үй-жайлардың болуы 3. Қырқылған жүннiң физикалық салмағы (алдыңғы жылдың қорытындысы) 3,2 кг кем емес 4. Жүннiң сапасы 60-64 сападан кем емес ***** 5. Биязы жүндi алғашқы қайта өңдейтін кəсiпорындарына биязы жүнді өткiзу 6. Ветеринариялық iс-шараларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру жəне зоотехникалық есепті жүргізу 7. Малдың бірдейлендіру нөмірінің болуы жəне мал басын АЖС-да тіркеу

Ескертпелер: * малдың (союға өткiзiлетiн) тiрiдей/сойыс салмағы мал шаруашылығы өнiмі сатылған есептік нөмiрi (коды) бар қайта өңдеу кəсіпорны немесе тауар өндiрушi (малды сою жөнiндегi) қызметтерiн пайдаланған, есептік нөмірі (коды) бар сою пункті берген анықтамамен расталуы тиiс; ** 12 айдан кем қызмет атқарған құс фабрикалары үшін деңгей жұмыс істеген кезеңдегі айға бөлінген жəне 12 айға көбейтілген нақты өндірілген өнім көлемін негізге ала отырып айқындалады; *** сүт өндiрiсiмен айналысатын тауар өндiрушiлер мал басын селекциялық жəне асылдандыру жұмыстарының бiрыңғай ақпараттық базасына тiркейді; **** талаптар өткен жылда пайдалануға енгізілген тиісті инфрақұрылымы бар заманауи сүт кешендеріне таралмайды; ***** жүннiң сапасы жүн сапасын бағалау жөнiндегi зертхана берген анықтамамен расталады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 18 ақпандағы №103 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылғанкейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Мал шаруашылығын дамытуды қолдауға жергілікті бюджеттерден субсидиялар төлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 31 желтоқсандағы № 2319 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы 2010 ж., № 5, 64-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 18 маусымдағы № 613 қаулысымен (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы 2010 ж., № 39, 342-құжат) бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 25-тармағы. 3. «Мал шаруашылығын дамытуды қолдауға жергілікті бюджеттерден субсидиялар төлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 31 желтоқсандағы № 2319 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 25 тамыздағы № 956 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 52, 725-құжат). 4. «Асыл тұқымды мал шаруашылығын қолдауға арналған субсидиялау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 25 қаңтардағы № 35 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 12, 217-құжат). 5. «Мал шаруашылығы өнімінің өнімділігі мен сапасын арттыру мақсатында субсидиялау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 25 қаңтардағы № 36 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 12, 218-құжат). 6. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Асыл тұқымды мал шаруашылығын қолдауға арналған субсидиялау қағидаларын бекіту туралы» 2013 жылғы 25 қаңтардағы № 35 жəне «Мал шаруашылығы өнімінің өнімділігі мен сапасын арттыру мақсатында субсидиялау қағидаларын бекіту туралы» 2013 жылғы 25 қаңтардағы №36 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 қыркүйектегі № 957 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 53, 749-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 19 ақпан

№107

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының аумағынан қара металдардың қалдықтары мен сынықтарын əкетуге уақытша тыйым салу туралы 2008 жылғы 25 қаңтардағы Үшінші елдерге қатысты тарифтік емес реттеудің бірыңғай шаралары туралы келісімнің 9-бабына жəне 2009 жылғы 9 маусымдағы Үшінші елдерге қатысты бірыңғай кедендік аумақта тауарлармен жасалатын сыртқы сауданы қозғайтын шараларды енгізу жəне қолдану тəртібі туралы келісімнің 8-бабына сəйкес, қара металдардың қалдықтары мен сынықтарының ішкі нарығындағы күрделі жетіспеушілікті болдырмау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Легирленген болаттың қалдықтары мен сынықтарын, оның ішінде тотығуға төзімді болатты (ҚО СЭҚ ТН кодтары 7204 21 100 0, 7204 21 900 0) жəне басқасын (ҚО СЭҚ ТН коды 7204 29 000 0) қоспағанда, қара металдардың қалдықтары мен сынықтарын (КО СЭҚ ТН коды 7204) əкетуге екі ай мерзімге тыйым салынсын. 2. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитеті заңнамада белгіленген тəртіппен осы қаулының 1-тармағының орындалуын қамтамасыз етсін. 3. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы (келісім бойынша) заңнамада белгіленген тəртіппен осы қаулының 1-тармағын іске асыру жөнінде шаралар қабылдасын. 4. Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі белгіленген тəртіппен: 1) осы қаулының 1-тармағында көрсетілген тыйым салудың енгізілгені туралы Еуразиялық экономикалық комиссияны хабардар етсін; 2) Еуразиялық экономикалық комиссияның қарауына Кеден одағына қатысушы басқа мемлекеттердің осы қаулының 1-тармағында көрсетілген шараларды қолдануы туралы ұсыныстарды енгізсін. 5. Қазақста