Page 1

Бїгінгі нґмірде: Біріккен Ўлттар Ўйымы жəне Ќазаќстан 3-бет Əрі-сəрі кїй кешкен кəрі ќўрлыќ 4-5-беттер Ўлы Даланы ўлыќтау ўлаєаты 6-бет Отандыќ ґнім ґндіру їшін жаѕашылдыќ талап етіледі 8-бет

№180 (28658) 19 ҚЫРКҮЙЕК СЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Еліміз ґмірінде елеулі тўстар кґп Їлесі їшін алєыс айтты

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Израильдің бұрынғы президенті Шимон Переспен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында өңірлік жəне халықаралық күн тəртібіндегі мейлінше өзекті мəселелер талқыланды. Тараптар, сондай-ақ, екіжақты экономикалық жəне инвестициялық байланыстарды одан əрі кеңейте түсудің

негізгі аспектілері туралы сөз қозғады. Мемлекет басшысы сапарлап келгені жəне елдеріміздің арасындағы достық пен сенімге негізделген қарым-қатынастарды нығайтуға қосқан үлесі үшін Ш.Переске алғыс айтты.

Кїн тəртібі наќтыланды Палата Спикері Қабиболла Жақыповтың төрағалығымен Мəжіліс Бюросы өтіп, жалпы отырыстың күн тəртібі нақтыланды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Халық қалаулылары ілеспе құжаттармен, ауыл шаруашылығы кооперациясы, мемлекеттік-жекешелік əріптестік, ғылыми жəне (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нəтижелерін

коммерцияландыру, міндетті əлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заң жобаларын бірінші оқылымда қарайды. Сонымен қатар, мəжілісмендер назарына Жер кодексіне, үкіметтік емес ұйымдардың қызметі, халықты əлеуметтік қорғау, Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруге байланысты мəселелер бойынша түзетулерді бірінші оқылымда қарау ұсынылып отыр. Осы күні депутаттар Мемлекеттік рəміздер туралы Конституциялық заңға жəне электр энергетикасы мəселелеріне қатысты түзетулерді талқыламақ. Сондай-ақ, Мəжіліс депутаттары бірқатар ратификациялық заң жобаларын қарайды деп күтілуде. (Соңы 2-бетте).

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ақылмандар кеңесінің мүшелерімен кездесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесуге шетелдердің көрнекті мемлекет қайраткерлері мен Нобель сыйлығының лауреаттары – Израильдің бұрынғы президенті Ш.Перес, Польшаның бұрынғы президенті Л.Валенса, Ко лумбияның бұрынғы президенті С.Трухильо, Испанияның бұрынғы премьер-министрі Х.Сапатеро, МАГАТЭнің бұрынғы бас директоры М.ƏльБарадеи жəне басқалар қатысты. Кездесуге қатысушылар əлемдік саясаттағы, экономика мен халықаралық қауіпсіздік саласындағы ахуалды талқылады. Осы орайда, еліміздің сыртқы саясатқа қатысты бастамалары мен халықаралық қоғамдастықтың əлемдегі түрлі қақтығыстарды шешу үшін күш жұмылдыруы барысындағы

 Бəрекелді!

500 литрден артыќ ќан тапсырєан

Ќўрметті донор Александр Скаковский донация саны жаєынан Австралия тўрєыны Джеймс Харрисоннан кейін əлемде екінші орында тўр Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Донорлық – адам өмірін сақтап қалатын ынтымақтың ерлік актісі деп тегін айтыл маса керек. Өйткені,

миллиондаған адам өмірлерінде өздері ешқашан көр меген, өтеуіне ешқандай ақы дəметпей, өз еріктерімен қан та псыр ған адамдардың алдын да қа рыздар. Тəжірибе көр сеткен дей, ақысыз донорлардың

АҚПАРАТТАР аєыны

● Қазақстанда 2016 жы лы электр энергиясының көтерме бағасы өзгермейді. Бұл туралы Ұлттық экономика министрлігі Атом жəне энер ге тикалық бақылау мен қадағалау комитетінің төрағасы Сұңғат Есімханов мəлімдеді. ● Еліміздің электрондық үкімет порталында «Бір шертумен төлеу» сервисі іске қосылды. Енді төлеудің жаңа жеңілдетілген тəсілі бойынша, қажетінше қауіпсіздіктің кодтарын енгізуден басқа барлық қадамдар алынып тасталды. ● «ҚазМұнайГаз» өңдеу жəне маркетинг» АҚ 143 жанармай құю стансасын кəсіпкерлердің басқаруына берді. Бағ дар ламаның басты басымдығы – шығындарды азайту, компания қызметінің ашықтығын арттыру. ● Астананың энерге ти калық кешені жылыту маусымына толық дайын. Қазіргі таңда «Астана Энергия» АҚ жөндеу бағдарламасының 91 пайызын орындады, жөндеу жұмыстары одан əрі жалғасуда. ● Алматы облысында туристік-сауықтыру қызметінің көлемі 1 151,6 млн. теңгені құрады.

тап сырған қаны ең қауіпсіз болып келетінін ескерсек, жыл сайын 14 маусымда Донорлар күні əлемдік деңгейде аталып өтіледі. (Соңы 9-бетте).

Бұл өткен жылдың сəйкес уақытымен салыстырғанда 1,7 есеге артық. Сондай-ақ, Алакөл мен Балқаш көлдерінің жағалауын тиімді пайдалану мақсатында оларды дамытудың бас жоспары дайындалды. ● Қызылордада кəсіпкерлер палатасының қолдауымен 683 млн. теңгенің 117 жобасы жүзеге асуда. Өңірдің кəсіпкерлер палатасының директоры Руслан Досмахановтың айтуынша, жыл басынан бері 5518 кəсіпкерге 11 188 кеңес берілген. ● Ақтөбе қаласының «Нұр-Ақтөбе» шағын ауданында 270 пəтерлі екі тұрғын үй баспанаға мұқтаж азаматтарға беріледі. Олар Ұлы Отан соғысының мүгедектері мен қатысушыларына теңестірілген адамдарға, мүгедек балалары бар немесе оларды тəрбиелеуші отбасыларға, жасына қарай еңбек демалысына шыққан зейнеткерлерге тиесілі. ● Ай сайын Павлодар об лы сынан Мəскеуге 2 мың тонна ет жеткізіледі. Бұл жөнінде павлодарлық «Абай» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Ресейдің «Москворецкий торговый дом» компаниясымен келісім жасады. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары, «ҚазАқпарат» агенттігі жəне «24kz» телеарнасының деректері бойынша дайындалды.

рөлі жөнінде мəселе қозғалды. Сонымен қатар, кездесуде Қазақстанның қалыптасқан экономикалық жағдайда орнықты дамуды қамтамасыз ету үшін қабылдап жатқан шараларына айрықша назар аударылды. Қазақстан Президенті еліміздің Тəуелсіздік жылдары жеткен жетістіктері туралы айтты. Жолымызды бастаған тұста біз күн көру үшін күрестік, өйткені, Қазақстанның болашағы мен мүмкіндіктеріне қатысты болжамдар жағымсыз болатын. Мұндай перспектива бізге ұнамады, сондықтан, батыл əрекет жасауға кірістік. Елеулі қиындықтың бірі социалистік экономиканы нарық жолына түсіру еді. Үш жылда

жекешелендіру жүргізілді, Орталық Азия бойынша ең ауқымды инвестиция тартылды. Қазақстан бүгінде бəсекеге қабілетті 50 елдің қатарына, сондай-ақ, өте мол көлемде инвестиция тартылған мемлекеттердің жиырмалығына кіреді, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев əлемдік шикізат нарығындағы бағаның тұрақсыздығына байланысты Қазақстанда индустрияландыру саясаты жүзеге асырылып жатқанына, соның арқасында соңғы жылдары жүздеген жаңа кəсіпорын салынғанына назар аударды. Мемлекет басшысы қазіргі уақытта елде индустриялық-инновациялық бағдарламаның екінші бесжылдығы іске асырылып жатқанын, оның басты мақсаттарының бірі экономиканың шикізат ресурстарына тəуелділігін жоспарлы түрде азайту екенін айтты.

Қазақстан Президенті еліміз көліклогистика əлеуеті мен инфрақұрылым құрылысын дамытуға бағдар ұстағанына тоқталды. Бұл орайдағы жұмсалған күшжігер бағыттарды əртараптандырып, өзге елдермен тауар айналымы көлемін едəуір ұлғайтуға мүмкіндік берді. Мемлекет басшысы, сондай-ақ, Ұлттық қор сияқты «қауіпсіздік құралы» Қазақстанға белгіленген жоспарларын жүзеге асырып, əлеуметтік мін деттемелерін орындауды жалғастыруға мүмкіндік беретінін айтты. Нұрсұлтан Назарбаев елде бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтаудың маңыздылығына, соның арқасында бүгінде қазақстандықтар болашаққа нық сеніммен қарайтынына назар аударды.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

 Еңбегімен еленген

Екі жїз баланыѕ атасы Бақтияр ТАЙЖАН, «Егемен Қазақстан».

Оңтүстікте Қуатбековтер əулетін танымайтын жан жоқ десе де болады. Былайғы жұрт «академиктер отбасы», «педагогтар əулеті» деп жатады. Қызғанышы жоқ, қызығушылық, құрмет сезімі баса айтылады. Өйткені, Қуатбековтер əулетінің алтын діңгегі жетпісті орталаған Əбдімұса Мұратұлы мен зайыбы Карамат Пердешқызына мұндай құрметті өздерінің жанқиярлық еңбегі алып берді. Екеуі де бай-бағланның ұрпағы емес, қарапайым отбасынан шыққан, өмірлерін ғылыммен байланыстырып, содан бақытын тапқан адамдар. Сөзіміз жалаң болмас үшін отағасы Əбдімұса Қуатбековтің қол жеткізген жетістіктеріне шолу жасайық. Отағасы Əбдімұса Қуатбеков – Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, НьюЙорк Ғылым академиясы мен халықаралық Шығармашылық академиясының академик-мүшесі, профессор, химия ғылымдарының докторы. Қазақстан халықтар достығы университетінің негізін қалаушы. «Қорған» қайырымдылық қорын құрған, Арыс қаласының балалар үйіне үнемі демеушілік көмек көрсетіп тұрады. Бүгінгі таңда 50 жетім бала, сондай-ақ, жартылай жетім болып саналатын 150 бала университет бюджетінен тегін білім алады. Сонымен қатар, табысы аз отбасылардан шыққан

балалар үшін де жеңілдіктер көзделген. Сайрам жəне Арыс аудандарының құрметті азаматы. Қазақстанның Құрметті жəне еңбегі сіңген білім беру қызметкері. П.Капица атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты. Көптеген ғылыми-зерттеу оқулықтарының авторы. Зайыбы Карамат Пердешқызы профессор, химия ғылымдарының кандидаты, Ақсукент көпбейінді колледждің директоры. Ұлы мен қыздары – техника жəне медицина ғылымдарының профессорлары. Ақылмандардан, көпті көрген

көне көздерден «адам – өз өмірінің авторы» деген сөз қалған. Яғни, жақсы болу да, жаман болу да өзіңнің қолыңда. «Алма піс, аузыма түс» деп бүгін жасалатын жұмысты ертеңге салсаң, жатыпішер жалқау болсаң, «құдай маған бермеді» деп налудың еш реті жоқ. Отбасың да кедей-кепшік қамытын мойнына іліп, əр күні кіжінумен өтеді. Ал, еңбекқор болғанның несібесі артық. Берекені көктен емес, еткен еңбегінен табады. Бұл – нағыз азаматтың тірлігі. Бүгінде кісі қызығатын биіктерді бағындырған, еңбегімен бақытын

тапқан əулет иесі Əбдімұса ақсақалдың сөзін тыңдасаң, ештеңенің оңай келмегенін байқайсың. «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» дейді халық даналығы. Əбекең үлкен ұстазы Болат Ахметұлы Жұбановтың тəлім-тəрбиесін алғанын тебірене айтады. Адам жасы ұлғайған сайын өткені жайлы көбірек ойланады, дейді Əбдімұса Мұратұлы. «Мен кім едім, кім болдым?» деген сауалға жауапты жиірек іздейсің. Мен қарапайым теміржолшының баласы едім. Əкем де, шешем де қара танымағанымен, көкірек көздері ашық жандар-тын. «Адал бол, оқы, балам», дейтін. (Соңы 9-бетте).


2

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

Кїн тəртібі наќтыланды (Соңы. Басы 1-бетте). Мəжіліс жұмысқа қабылдайтын құжаттар қатарында мəдениет мəселелері бойынша түзетулер, сонымен қатар, Қазақстан мен Бенилюкс мемлекеттері (Бельгия Корольдігі, Люксембург Ұлы Герцогтігі жəне Нидерланд Корольдігі) арасындағы реадмиссия туралы келісімді жəне іске асыру хаттамасын, Латвиямен Адамдардың реадмиссиясы туралы үкіметаралық келісімді, 2007 жылғы 6 қазандағы Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына мүше мемлекеттердің құқық қорғау органдары мен арнайы қызметтерін жарақтандыру үшін арнайы техника мен арнайы құралдарды жеткізудің жеңілдікті шарттары туралы келісімге түзетулерді ратификациялау туралы заң жобалары бар. Сондай-ақ, жалпы отырыста мəжі лісмендер ілеспе құжатпен Азаматтық процестік кодексінің жобасына Сенат енгізген түзетулерді талқыламақ.

кəсіпорындар үшін жоғары білікті маман даярлау жобасы басталды. Бұл жоба үшін таңдалған 10 жоғары оқу орнында арнайы 24 оқу бағдарламасы дайындалған. Бағдарламаға сəйкес, биыл қыркүйектен бастап, магистратураға түскен студенттер сабағын бастап жатыр. Қазақстан бойынша таңдалған 10 ЖОО-ға мемлекеттік тапсырыс бойынша магистратураға 1900 орын бөлінген. Ал Еуразия ұлттық университеті ҮИИД бағдарламасы үшін ғарыштық техника жəне технология мамандығы мен құрылыс технологиясы салаларына арнап маман даярлауды бастады. Қалған тоғыз университет басқа мамандықтар бойынша оқытуға міндетті. Жалпы, еліміз бойынша 1900 студент оқып, 2017 жылы өндіріске шығады», – деді вице-министр. «Министр Əсет Исекешев айтқандай, қазір индустриялық даму бағдарламасына 60 мыңға

Тауар ґндірушілердіѕ жауапкершілігі артады

«Егемен Қазақстан».

Аталған заңнама қазіргі уақытта Парламент Мəжілісінің қарауында талқыланып жатқанын жеткізген вице-министр, оның «100 нақты қадам» Ұлт жоспарында көрсетілген нормаға сай дайындалғанын айтты. Сондай-ақ, еліміз Дүниежүзілік сауда ұйымына кіргендіктен бұл заңды біршама толықтыру қажет болғанына тоқталды. Сөйтіп, Қазақстанда инвестициялық келісімшарттар мен өндірушілердің кеңейтілген жауапкершілігі енгізілетінін білдірді. «Қазіргі уақытта біз заңнаманы ДСҰ талаптарына сəйкестендірдік. Ол бойынша елімізде 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап еркін кеден қоймасы режімі жойылуы тиіс. Осы жəне келесі жылы аталған режімді, еркін кедендік қойма жеңілдігі режімін пайдаланатын инвесторларымыз инвестициялық келісімшарттар режіміне көшуі керек. Содан кейін, іс жүзінде сол кедендік жеңілдіктерді

Т

Ы

а

м

Əбдікəрім ЗЕЙНУЛЛИН,

жəне ұстаздардың біліктілігін арттыруға 960 миллион теңге бөлінгендігімен қоса, бұл қаражат республикада таңдалған 10 университетке беріліп отырғандығынан да құлағдар етті. Сондай-ақ, ол: «Бүгін екі оқу орны, атап айтсақ, Еуразия ұлттық университеті мен Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде ҮИИДМБ оқытылып жатқан мамандықтар туралы пікір алмасу болды. Өздеріңіз білесіздер, биылдан бастап, Қазақстанда үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағытында жұмыс істейтін

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

Қ д

техника ғылымдарының докторы, профессор.

Кеше Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық универси тетінде Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов пен Инвестициялар жəне даму министрі Əсет Исекешевтің қатысуымен ҮИИДМБ желісі бойынша келелі кеңес өтті. Министрлер «Ғарыштық техника жəне технологиялар», «Құрылыс материалдары, бұйымдары мен құрылғылары» жəне Қарағанды техникалық университетінің ИИДМБ-2 желісімен мамандар даярлау бойынша білім бағдарламаларының тұсаукесер рəсіміне қатысты.

Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Инвестициялар жəне даму вице-министрі Альберт Рау баспасөз мəслихатын өткізді. Ол министрлік əзірлеген индустриялықинновациялық заңнамаға енгізілген түзетулер жөнінде əңгімеледі.

А а

Білім жəне инновация бірлігі

Министрлермен ґткен келелі кеѕес

Шара барысында министрлер ғарыштық мониторингтеу орта лығы, Ғарыштық аппараттар ды бақылау стансасы, Ғарыштық ұшу аппараттарының траекториясын мониторингтеу зертханасы мен Ғарыштық түсірілімдерді қабылдау жəне Ғарыштық түсірілімдерді өңдеу орталықтарымен танысты. Аталмыш тақырып шеңберінде Білім жəне ғылым вице-министрі Тахир Балықбаев Үдемелі индус триялық-инновациялық даму бағдарламасының екінші бесжылдығы үшін студенттерді оқытатын бағдарлама əзірлеуге

Н қ

алу үшін барлық қолайлы жағдайларды жасауымыз қажет», деді А.Рау. Мемлекетке де, инвесторға да өте тиімді болатын мұндай заң экономикалық тұрғыда бір одаққа енген Ресей мен Беларусь елдерінде бұрыннан бар екенін айтты. Ал дамыған елдерде көптеген жылдардан бері осы заң орныққанына тоқталып, жетілдірілген заңнаманың пайдалы тұстарын тəптіштеп түсіндірді. Мəселен, аталған заң бұдан былай өндірушінің жауапкершілігін кеңейте түседі екен. «Бұл – өндірушінің шығару, пайдалану, кəдеге жарату жəне қайта өңдеу жауапкершілігі. Пайдаланылғаннан кейін өз өнімдерін қайта өңдеуді өндірушінің өзі жүргізе алады. Немесе ол кəдеге жарату мен қайта өңдету үшін қаржыландырылатын арнайы қорға қаржы төлейтін болады», деді спикер. Баспасөз мəслихатында туристер үшін кепілдендіру қоры құрылатыны туралы да айтылды. Вице-министрдің сөзіне ден қойсақ, Қазақстанда əрбір туристен 0,5 АЕК көлемінде алым алу есебінен туристер үшін кепілдендіру қорын құру жоспарланыпты. «Сөз біздің туристерді қорғау туралы болып отыр. Өздеріңіз де білесіздер,туристерге қатысты проблемалар жиі туындайды. Бұл маусымда чартерлер мəселесі дұрыс өткен сияқты. Бірақ, проблемалар шығып қалады. Естеріңізде болса, бір қонақ үй банкротқа

жуық маман керек екен. Біздің есебіміз бойынша, осы 60 мың маман ішінде 19 мыңы жоғары білімді жəне магистр дəрежесін де, қалғ ан ы орта техникалық білімі бар мамандар болуы керек. Солардың алғашқы легі – 1900 студентті биыл дайындай бастадық, 2020 жылға қарай сол 19 мың жоғары білікті маманды өндіріс ошақтарына жұмысқа жібереміз. Осы мамандарды оқытатын бағдарламаларды дайындап, ұстаздардың біліктілігін арттыру үшін биылға 960 млн. теңге қаржы бөлінді. Ал «Нұрлы Жол» бағдарламасы бойынша зертхана жабдықтарын алу үшін 2015-2017 жылдарға 10 млрд. теңге бөлінген. Бұл қаржы жоғарыда айтқан 10 университетке ортақ бөлініп отыр», – деп сөзін түйіндеді вице-министр. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

ұшырап, туристеріміз біздің іс-қимыл аямыздан тысқары қалып қойған болатын. Сондықтан да кепілдендіру қорын құру ұсынылады. Оған əрбір туристен 0,5 есептік көрсеткіш көлемінде алым аударылады. Үкімет оны кім басқаратынын алдағы уақытта айқындайтын болады», деді А.Рау. Мұнымен бірге, ол егер туристік операторлар чартерлік авиарейстерді пайдаланатын болса, онда олар депозитке белгілі бір соманы салуы қажет болатындығын жеткізді. Оның сөзіне қарағанда, қиындық туындаған сəтте аталған депозиттен ақша алынып, қазақстандық туристердің елге оралуына төленетін болады. Чартерлік жаздық бағдарлама аяқталғаннан кейін депозиттегі қаржы туристік операторларға қайтарылып отырады. Қордың құрылу мақсатын кеңірек түсінгісі келген журналистің сұрағына министрліктің Туризм департаментінің директоры Тимур Дүйсенғалиев жауап берді. Оның сөзіне қарағанда, депозиттегі сома туристерді елге қайтару үшін 3-4 чартерлік рейске еркін жететін болғаны жөн. «Бұл қордағы қаражат өтемақыға жұмсалады. Айталық, шетелдегі біздің туристердің қонақ үйі төленбеуі мүмкін. Осындай жағдайда, туристерімізді қорғау мақсатында арнайы депозит жүйесі енгізілуі керек. Қарапайым тілмен жеткізер болсақ, туроператор банктегі осы депозитке белгілі бір сома салады. Егер келеңсіз жағдай бола қалса, шетелдегі туристер осы қаражат есебінен елге қайтарылады. Ал маусым аяқталғаннан кейін, туроператорлар депозиттегі ақшасын қайтарып алады. Заң қабылданса, ол жаңа жылдан бастап күшіне енеді», деді департамент директоры.

«Назарбаев Университет» тəжірибесін ескере отырып, ЖООлардың академиялық жəне басқарушылық дербестігін кезең-кезеңімен кеңейту, коммерциялық емес ұйымдардағы жекеменшік ЖООларын халықаралық тəжірибеге сəйкес трансформациялау» атты 78-қадамды іске асыру аясында Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың қолдауымен республикада тұңғыш ұлттық техникалық зерттеу университетін құру бастау алды. Осыған байланысты Білім жəне ғылым министрлігі Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті мен «Парасат» ғылыми-технологиялық холдингін біріктіру негізінде мемлекеттің жарғылық капиталының 100% қатысуымен «Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті» коммерциялық емес акционерлік қоғамын (ҚазҰТЗУ КЕАҚ-ты) құру мəселелері туралы» республика Үкіметінің қаулысын іске асыру аяқталады. Бұл біріктіру нəтижесінде елімізде ең ірі техника мен технологиялар саласындағы ғылымибілім беру жəне инновациялық өндірістік кешен құрылды. Мұнда 1 мыңнан астам ғылыми қызметкер, оның ішінде: 300 ғылым докторы, 700 ғылым кандидаты, PhD докторлары мен магистрлер, 200 академик жəне корреспондентмүше жұмыс істейтін болады. Университет бюджеті 20 миллиард теңгеден асады, оқу ғимараттарының алаңы 180 000 шаршы метр ге жетеді, ал ғылыми зертхана лар саны 320 бірлікке дейін артады. Ол əлемдегі зерттеу университеттерінің таңдаулы сипаттамаларына сəйкес болады. Білім беру үдерісінің барлық сатысы үшін оқыту мен зерттеуді тығыз ықпалдастыру сияқты ауқымды істерді атқарумен ерекшеленбек. Ресей, АҚШ, Батыс Еуропа елдерінде зерттеу университеттерін құрудың тəжірибесін ескеріп, жаңа зерттеу университетінің басымдықтары анықталды. Олар – зерттеу жəне инновациялық өндіріс арқылы оқыту қағидатын іске асыру; университеттің көп функционалдығы (оқыту, зерттеу, инновациялық өндіріс); магистрлер мен PhD докторларын даярлау, сондай-ақ, инновациялық құрылым – технопарктер, стартап компаниялар, конструкторлық бюро, кəсіпорындар мен басқаларды құру болып табылады. Қ.И.Сəтбаев атындағы ҚазҰТЗУ – жоғары техникалық білім са ласының көшбасшысы еңбек нарығына қажетті түлектер даярлайтын жəне ғылым мен біліктілікті дамыту орталығы ретінде қалыптасады. Университеттің даму стратегиялық міндеттері «100 нақты қадамды» іске асырумен тығыз байланысты болады.

Оқу сабақтары ағылшын тілінде жүргізіліп, KPI (Key Performance Indicators) жүйесіне сəйкес саралап еңбекақы төлеу жүйесі енгізіледі. Университеттің тəжірибелікөндірістік кешен базасында көмірсутегі саласы, минералдышикізат жəне сулы кешен, тұрақты энергетика, өнеркəсіптік инженерия, қауіпсіз орта тəрізді бейіндері жетілдіріледі. Ғылыми нəтижелерді енгізу мақсатында 20 старт-ап компания, 30 шағын инновациялық кешен құру, тəжірибелік-өнеркəсіптік кешен мен технопаркті қайта жаңарту жоспарланған. Машина жасаудағы инновациялық технологиялар мен жабдықтар, мұнай химиясы жəне мұнайды қайта өңдеу, өндірістік үдерістерді автоматтандыру, сондай-ақ, ұлттық кадрлардың сапасын арттыру мақсатында отандық университеттер арасында ҚазҰТЗУ-дың оң тəжірибелері таратылады. 2020 жылға қарай мамандықтың əрбір төртінші пəні ағылшын тілінде жүргізіледі. Бұдан басқа университетті дамыту бағдарламасында ғылымиөн дірістік инфрақұрылымды жаңарту қарастырылған. Басым бағыттар бойынша жаңа үш «айналы» ғылыми зертханалар, Байқоңыр ғарыш алаңынан шағын нано-серікті ұшыру жөнін дегі халықаралық жастар орталығын, геологиялық тəжірибе үшін халықаралық база, халықаралық гляциологиялық база құру, сондайақ зертханаларды ең жаңа құрылғылармен жəне жаб дық тармен жабдықтау жоспарланып отыр. Оқу ғимараттары мен жатақханалардың жеткіліксіздігін жою жөнінде шаралар қарастырылуда. Мемлекет-жекеменшік серіктестіктерін тарту негізінде заманауи инфрақұрылымды жаңа үш оқу ғимараты мен сегіз жатақхана салу көзделген. Əлеуметтік мəселелерді шешу үшін жекеменшік компанияларды, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі мен басқа да бизнес құрылымдарын тарту арқылы жас ғалымдар, оқытушылар мен қызметкерлерге арналған көппəтерлі үй құрылысын тұрғызу ұйғарылды. Университетті жоспарлы дамыту мақсатында сапалы жоғары жəне ЖОО-дан кейінгі біліммен қамтамасыз ету; ҒЗЖ нəтижелерін

кездескен. Н.Ə.Назарбаевтың жуырда өткен Қытайға сапары барысында 33 құжатқа қол қойылған, оның 28-і коммерциялық сипатқа ие, жалпы құны 23,5 млрд. долларды құрайды. «Қытаймен өзара достық қарымқатынастар Қазақстанның сыртқы саясатының дəстүрлі басымд ықтарының бірі болып табылады. Екі ел арасында дипломатиялық байланыстар 23 жыл бұрын орнаған, осы мерзімде Қазақстан мен Қытайдың

барлық салалар бойынша жүргізіліп отырған саяси үнқатысуы өзара достастық пен құрметтеудің үздік көрінісіне айналып отыр», – деп атап өтті «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары. Сапар барысында «Нұр Отан» партиясының делегациясы ҚКП ОК Халықаралық байланыстар бөлімі меңгерушісінің орынбасары Чжоу Ли мырзамен келіссөздер өткізді. Чжоу Лимен кездесу барысында «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары 2013 жылғы қыркүйекте ҚХР Төрағасы Си Цзинпинь «Назарбаев Университет» қабырғасында Жібек жолының экономикалық белдеуін құру туралы тарихи бастама ұсынғанын еске салды. Мұндай ауқымды трансконтинентальді жобаның жүзеге асырылуы оған қатысушы елдердің тұрақты экономикалық дамуына мүмкіндік беретінін айтты. «Нұрлы Жол» бағдарламасы мен «Бір белдеу, бір жол» бастамасының үйлесімдігі екі ел арасындағы стратегиялық əріптестікті нығайту үшін жаңа мүмкіндіктер ашады», – деді ол. Кездесу нəтижесінде «Нұр Отан» партиясы мен Қытай Коммунистік партиясы арасында 2015-2017 жылдарға арналған Ынтымақтастық

Хаттамаєа ќол ќойылды «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Асқар Мырзахметов бастаған делегацияның Қытай Халық Республикасына ресми сапары барысында «Нұр Отан» мен Қытай Коммунистік партиясының арасында 2015-2017 жылдарға арналған Партияаралық ынтымақтастық туралы хаттамаға қол қойылды.

Қытай Халық Республикасына жуырда жасаған сапары барысында Елбасы, «Нұр Отан» партиясының Төрағасы Н.Ə.Назарбаев екі ел арасында барлық салада, əсіресе, саясиэкономикалық мəселелер бойынша ынтымақтастықты нығайтудың маңыздылығын айтып өтті. Осыған орай, Қытайдың жетекші саяси күші – Қытай Коммунистік партиясымен өзара əріптестікті одан əрі жетілдіру мақсатында 17 қыркүйекте «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Асқар Мырзахметов бастаған делегация Қытай Халық Республикасына ресми сапармен келді. Сапар барысында «Нұр Отан» партиясының делегациясы Жалпықытай халықтық өкілдері жиналысы (парламент) Тұрақты комитетінің төрағасы Чжан Дэцзян мырзамен кездесті.

Қазақстандағы алғашқы зерттеу университетінің бірі болып табылатын Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті Елбасы Н.Ə.Назарбаев ұсынған «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын орындауға кірісіп кетті. Бұл стратегиялық жоспардың ажырамас бөлігі – ғылым мен жоғары білім саласына өзгертулер енгізу қажет болып тұр. Университеттердің ұжымы мен профессор-оқытушылар құрамы алдында ғылым мен білімді дамытудың жаңа деңгейіне шығуға мүмкіндік беретін үлкен міндеттер қойылған.

«Нұр Отан» мен ҚКП-ға ортақ құндылықтар мен жұмыс бағыттарына тоқталған «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары екі елдің билеуші партияларының мем лекеттік бағдарламалардың орын далуын бақылауда, инфрақұрылымды жаңғыртуда, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі институттық ортаны нығайтуда жəне т.б. мəселелерде маңызды рөл атқарып отырғанын тілге тиек етті. Сонымен қатар, Мемлекет басшысы, партия Төрағасы Н.Ə.Назарбаевтың тапсырмасымен «Нұр Отан» елдің басты бағдарламалық құжаттары – Бес институттық реформа, «Нұрлы Жол» бағдарламасы, «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын іске асыруға тікелей қатысатыны да айтылды. Сондай-ақ, партия Төрағасының бірінші орынбасары Қытай мен Қазақстанның өзара

тиімді серіктестігін нығайтуға мүмкіндік беретін партияаралық əріптестіктің серпінді дамуының маңыздылығына айрықша тоқталды. Өз кезегінде, Жалпықытай халықтық өкілдері жиналысы Тұрақты комитетінің төрағасы «Нұр Отан» партиясының Қоғамдық қабылдау қызметін жолға қою бойынша жұмысына үлкен қызығушылық танытып, қарапайым халықтың шағымын тыңдап, оны шешуге атсалысу партияның халықтық екенін айқындайтынына айрықша тоқталды. Кездесу барысында Асқар Мырзахметов Чжан Дэцзян мырзаға Қазақстан Республикасы Парламентінің 6 қазанда өтетін «Еуразиялық экономикалық болашақ» халықаралық форумына шақыртуын табыстады. Бұдан соң «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Қытай Халықтық саяси консультативтік кеңесі Жалпықытай комитетінің төрағасы, ҚКП ОК Халықаралық байланыстар бөлімінің меңгерушісі Ван Цзяжуй мырзамен кездесті. Кездесу барысында екіжақты əріптестік мəселелері

талқыланып, екі елдегі қазіргі жағдай сөз болды. Бүгінгі таңда Қытай мен Қазақстан арасында тығыз əріптестік арақатынас орнағаны айтылды. Сыртқы сауда айналымы бойынша Қытай Қазақстанның ең ірі серіктесіне айналғаны жəне оның Қазақстанның жалпы тауар айналым көлеміндегі үлесі 20%-ға жеткені сөз болды. Соңғы жылдың өзінде екі ел басшылары төрт рет

зерттеуден енгізуге дейінгі толық ғылыми-инновациялық кезеңді жүзеге асыру; университеттің жəне оның активтерін тиімді басқару; халықаралық серіктестік жəне стратегиялық серіктестік; студенттер мен қызметкерлерді акаде миялық жəне əлеуметтік қолдау сияқты 6 стратегиялық бағыт анықталды. Сонымен қатар, негіз гі мақсатты индикаторлар тұжырымдалды. Яғни, 2020 жылға қарай: білім алушы контингентінің 40%-ын магистранттар мен докторанттар құрайды; профессороқытушылар құрамының 75%-ы ғылыми дəрежелі; əрбір оқытушы мен ғылыми қызметкерге жылына 2 ғылыми басылым міндеттеледі; жыл сайын кем дегенде 100 патент алынуы тиіс; бакалавриаттың білім беру бағдарламасының 65%ы жəне магистратураның білім беру бағдарламасының 60%-ы халықаралық аккредиттеуді алады; магистранттар мен докторант тардың 80%-ы қаржыландырылатын ҒЗЖ-ға тартылады; мемлекеттік грант бойынша оқыған бітіруші бакалаврлардың 92%-ы жəне докторанттардың 100%-ы университетті бітіргеннен кейінгі бірінші жылы жұмысқа орналастырылады. Аталған мақсаттарды атқаруға құйылған қаржыландыру маңызды рөл атқарады. Егер де Ре сей де университеттер базасында кəсіпорындар құру жөніндегі Президенттің арнайы жарлығы қабылданса, Қазақстанда акционерлік қоғамдар құру арқылы жүзеге асырылады. Акционерлік ЖООлар көпвекторлы қаржыландыруға зор мүмкіндік береді. Мемлекеттік қар жыландырудан басқа, қаржыландырудың өзге де көздерінен тарту мүмкін болады. ҚазҰТЗУ айналасында өз өнімдерімен ішкі жəне сыртқы нарықта бəсекеге түсе алатын жоғары техно логиялық компаниялар, бəсекеге қабілетті ноу-хау жасайтын ғылыми ұжымдар, бəсекелі ортада жұмыс істеу үшін сапалы адами капитал дайындайтын факультеттер мен кафедралар, инновациялық үдерісті қаржылай қоректендіретін инвестициялық жəне венчурлық қорлар қызмет жасайтын ғылыми парктер мен технополистер түріндегі зияткерлікке толы инновациялық орта қалыптастырылады. Əлемдік тəжірибеден ең жақсыларын қабылдап, сіңіретін осындай инновациялық орта «ҚазҰТЗУ» ҰАҚ-та Қазақстан экономикасын көтеретін анықтаушы факторлардың біріне айналады, оның халықаралық білім, ғылым жəне инновация жүйесіне кіруіне жол ашады. Алға қойылған стратегиялық міндеттерді орындау – 2020 жылға қарай Қазақстан Респуб ликасындағы ғылым мен біліктілікті дамытудың халықаралық орталығы ретінде танылатын заманауи техникалық зерттеу университетін құруға мүмкіндік береді. АЛМАТЫ.

туралы хаттамаға қол қойылды. Одан бұрын осындай хаттамаға 2011 жылы қол қойылғанын айта кету керек. Ресми сапардың екінші күнінде «Нұр Отан» партиясының делегациясы ҚПК ОК Жоғары партия мектебінің тұрақты проректоры Хе Итин мырзамен кездесті. Кездесу аясында «Нұр Отан» партиясы Саяси менеджмент мектебі мен Қытай Компартиясы ОК Жоғары партия мектебі арасында 2015-2017 жылдарға арналған Ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Екіжақты кездесулер барысында тараптар екі елдің билеуші партиялары арасындағы өзара байланысты одан əрі кеңейту мəселелеріне тоқталды. ҚКП ОК Жоғары партия мектебінің тұрақты проректоры Хэ Итин Ынтымақтастық туралы меморандум партиялық кадрларды даярлауда тəжірибе алмасуға жаңа мүмкіндіктер ашатынын атап өтті. Өз кезегінде «Нұр Отан» партия Төрағасының бірінші орынбасары екіжақты байланыстарды нығайту мен партиялық əріптестікті кеңейтудің маңыздылығына тоқталды. Сəулебек БІРЖАН.


3

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

Жылу беру маусымына дайындыќ ойдаєыдай Электр энергиясы мəселесі маңындағы жөндеу жұмыстары бойынша «КЕГОК» АҚ бекітілген кестесіне орай биыл 9 энергоблок, 59 қазандық пен 47 турбина күрделі жөндеу жұмыстарынан өтуі тиіс болатын. Осыған орай ретінше қазіргі таңда бұл жұмыс 70 пайыз орындалды. Эльмира МƏТІБАЕВА,

Неміс фашизміне қарсы коалиция мемлекеттерінің басшылары болашақта екінші дүниежүзілік соғыс сияқты апатты болдырмау үшін барлық елдердің күш-жігерін біріктіру қажеттігін жақсы түсінді. Сөйтіп, 1941 жылғы 14 тамызда Нью-Фаунлендтегі Арджентия бұғазындағы, кейін «Атлантика хартиясы» аталған құжатқа қол қойылды. Оның авторлары Уинстон Черчилль мен Франклин Рузвельт тұңғыш рет халықаралық қатынастардың жаңа жүйесінің құрылғаны туралы мəлімдеді жəне Хартияның мəтінін мақұлдау үшін Иосиф Сталинге жіберді.

«Егемен Қазақстан».

Біріккен Ўлттар Ўйымы жəне Ќазаќстан Алдаєы ќазан айында халыќаралыќ Бас ўйым – БЎЎ ќўрылєанына 70 жыл толады Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Сталин тиімсіз Ұлттар лигасының орнын басарлық неғұрлым өкілді жəне құқықты ұйым құруға келісім беріп, икемділік таныта білді. Оны қалай атау керек екендігі туралы мəселе де қызу талқыланды. БҰҰ атауын берген АҚШ президенті Франклин Рузвельт болды. Ол «Біріккен Ұлттар» деп атауды ұсынды. 1942 жылғы 1 қаңтарда Рузвельт пен Черчилль тиісті өкілеттер алған Кеңес жəне Қытай елшілерімен бірге Вашингтонда құжатқа қол қойды, ол кейін «Біріккен Ұлттар Декларациясы» атауына ие болды. Келесі күні бұл құжатқа екінші дүниежүзілік соғыс уақытында Рим-БерлинТокио белдеуіне қарсы тұрған 22 мемлекет қосылды. Жаңа халықаралық ұйым құру үдерісіне, əсіресе, Мəскеу белсене кірісті. 1943 жылғы 1 қазанда КСРО астанасында Кеңес Одағы, АҚШ, Ұлыбритания жəне Қытай үкіметтері əлемдік қоғамдастықты бейбітшілік пен тұрақтылықты қолдау жөнінде жаңа сапалы халықаралық ұйым құруға шақырғ ан декларацияға қол қойды. Осылайша, БҰҰ-ны құру үдерісі барын ша тез қарқынмен дами бастады. Желтоқсанның басында Теһранда КСРО, АҚШ жəне Ұлыбритания басшыларының əйгілі кездесуі өтті. Бұл саммит əлемді соғыс тан кейінгі жайластыру мəсе лелерін нақты талқылауға арналды. Ал 1944 жылғы тамызда КСРО, АҚШ, Ұлыбритания делегацияларының басшылары БҰҰның мақсаты жəне құрылымы мəселелері бойынша өзара түсіністікке жеткендігі туралы мəлімдеді. Болашақ ұйымның құрылымына Бас Ассамблея, Қауіпсіздік Кеңесі жəне Халықаралық Сот кіретіндігі туралы да уағдаластыққа қол жеткізілді. Сонымен қатар, Біріккен Ұлттар Ұйымының негізін салушылар Экономикалық жəне əлеуметтік кеңес құрудың орындылығы туралы пікір білдірді. БҰҰ-ны құрудың келесі кезеңі – 1945 жылғы ақпанда өткен Ялта конференциясы болды. Бұл форумда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде дауыс беру рəсімі бойынша өткір пікірсайыстар орын алды. АҚШ «абсолюттік вето» қолдану туралы Сталиннің ұсынысына қарсы шықты, тіпті ағылшын делегациясының пікірі де жараспады. Черчилль Мəскеуді қолдаса, оның Сыртқы істер министрі күтпеген жерден Кеңес үкіметінің ұсынысына қарсы шықты. Ақыр соңында «Ялта формуласы» əзірленді. Бұл ымыраның мəні БҰҰ ҚК-нің тұрақты мүшелерінің кез келгені өзіне қарсы бағытталған мəжбүрлеу шарасына вето қоюға құқы бар болуында еді. Бұл рəсім төңірегіндегі пікірталастар күні бүгінге дейін толастар емес. Біреу лер оны «ұлы бестікке» кіре алмаған мемлекеттер үшін залалды деп санаса, кейбірі вето құқығын жою туралы пікір айтуда. БҰҰ-ның штаб-пəтерінің орналасатын жері туралы мəселенің талқылануы да өте қызғылықты болады. Бірқатар мемлекеттердің өкілдері соғысқа дейінгі бұрынғы

дəстүрді ұстанып, Ұйымның тұрақты кеңесін Еуропада, дəлірек айтқанда, Женевада орналасқанын қалады. Басқалары болса, Ұлттық лиганың келіссөз тəжірибесін еске алып жəне өзгерген геосаяси ақиқатты назарға ала отырып, БҰҰ-ны ескі əлемнен жаңа əлемге, яғни АҚШ-қа ауыстыруды ұсынды. Шешуші сөзді Кеңес делегациясының ұйғарымы бойын ша А.Громыко айтып, АҚШ-ты өз аумағында БҰҰ қызметін қамтамасыз ету жөнінде міндеттеме алушы мемлекет ретінде қолдайтынын мəлімдеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының ең басты əрі негізгі құжаты оның Жарғысы болып табылады. Тарихи деректер бойынша, Ұйым Жарғысының жобасы КСРО, АҚШ, Қытай жəне Ұлыбритания мемлекеттері өкілдерінің қатысуымен жасалған. Құжат бес тілде – орыс, ағылшын, қытай, француз жəне испан тілдерінде дайындалып, оған 1945 жылдың 26 маусымында Сан-Франциско конференциясында 51 мемлекет қол қойды. Ал Жарғы сол жылдың 24 қазанында аталмыш конференцияға қатысушы елдердің Жарғыны ратификациялауларына байланысты күшіне енгізілді. Содан бері 24 қазан халықаралық қоғамдастықта Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылған күні ретінде кеңінен аталып өтіп келеді. Көзіқарақты көпшілікке жақсы таныс, Ұйымға мүше барлық мемлекеттер кіретін Бас Ассамблея Біріккен Ұлттар Ұйымының бас органы саналады. БҰҰ-ға мүше елдердің əрқайсысы шешім қабылдау кезінде бір дауысқа иелік етеді. Жалпыға ортақ ерекше маңызды мəселелер, атап айтқанда, бейбітшілік пен қауіпсіздік, Ұйымға жаңа мүшелер мен оның бюджетін қабылдау мəселелері БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің үштен екісі қатысып, дауыс беру қорытындысы бойынша шешіледі. Сондай-ақ, Бас Ассамблея Ұйымның бюджетін қарап, бекітеді. Ұйымның əртүрлі органдарына мүшелер Қауіпсіздік Кеңесінің ұсынуымен БҰҰ-ның Бас хатшысын сайлайды. Бүгінде Қауіпсіздік Кеңесіне Ресей, АҚШ, Қытай, Ұлыбритания жəне Франция мемлекеттері тұрақты мүше болып табылады. БҰҰ өзінің көп қырлы функцияларын қосқанда, əлемдік қоғамдастық қызметінің барлық дерліктей салаларын қамтиды. Өйт кені, Ұйымның əлемдегі мемле кеттердің халықаралық бейбіт шілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі күш-жігерін бірік тіруді талап етумен ерекшеленетін қазіргі заманның қақтығыстарын шешудегі рөлі өте зор. Ал БҰҰ-ға мүше мемлекеттер үшін басты маңыздылық – Ұйымның халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау, қарусыздану мен жаппай қырып-жоятын қаруды таратпау сияқты өзекті мəселелерді шешуге қатысуы. Ұйым, сонымен қатар, лаңкестік, есірткінің заңсыз айналымы мен ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес бойынша да халықаралық күш-жігер бастамасын көтереді. Бүгінде Ұйым халықаралық қауым дастықтың көкейкесті мəселелерін шешудің өзіндік бір орталығына айналып отыр.

БҰҰ-ның басты мақсаттарының бірі – бүкіл əлемде бейбітшілікті қамтамасыз ету болып табы лады. Ұзақ жылдар бойы Ұйым халықаралық дағдарыстардың алдын алу жəне ұзаққа созылған қақтығыстарды шешуде маңызды рөл атқарып келеді. Ол бейбітшілік орнату, оны сақтау жəне гуманитарлық көмек көрсету жөніндегі кешенді операцияларды да жүзеге асыруда. Сондайақ, өршіп келе жатқан қақтығыстардың алдын алу шараларына қатысуды өзінің міндеті санайды. Тəуелсіз Қазақстан тарихында 1992 жылдың 2 наурызы – Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелікке қабылдануымен ерекшеленеді. Еліміз БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-сессиясында Ұйымның жаңа мүшесі ретінде ғана емес, қазіргі заманның ең өзекті халықаралық проблемалары бойынша белсенді позиция ұстанатын мемлекет ретінде мүше болды. Ал БҰҰ Бас Ассамблеясының 47-сессиясында Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев Қазақстанның халықаралық саясаты туралы айта келіп, екі маңызды ұсынысты атап өтті. Оның біріншісі – барлық елдер үкіметтерінің ізгі ниет білдіру тəртібімен «бір+бір» формуласы бойынша БҰҰ-ның бітімгершілік күшжігерінің қорын құруды бастау. Бұл формула əрбір мемлекет оған өзінің қорғаныс бюджетінің бір пайызын бөліп, жыл сайын оны бір пайызға ұлғайтып отыруды көздейді. Осылай еткенде он жылдан соң бітімгершілік сомасы он есеге өседі. Екінші ұсынысы – Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес (АӨСШК) шақыру. Мемлекет басшысының бұл бастамасы көп ші лік елдер тарапынан, сондай-ақ, БҰҰ-дан қолдау тапты жəне Қазақстанның сыртқы саясатын ай қын дауда айтарлықтай рөл атқарды. Ұйымға мүше болған 1992 жылдан бері біздің еліміз тек халықаралық қауымдастықтың мүшесі ретінде қабылданып қана қоймай, сонымен бірге, онда өзінің лайықты орнын таба білді. Қазақстанның БҰҰ жүйесі жұмысына қатысуы еліміздің көпжақты дипломатиясының басты бағыттарының бірі болып табылады. Ол елдің егемендігі мен тəуелсіздігін нығайтуға ықпал етіп, əлеуметтік-экономикалық, саяси жəне қоғамның басқа да салаларында қолайлы халықаралық жағдайларды туғызады. Осы бағыттың негізгі мақсаты –халықара лық аренада Қазақстан Республикасының ғаламдық жəне аймақтық қауіпсіздік саласындағы стратегиялық мүдделерін, саясат пен экономикада əділетті əлемдік тəртіп пен орнықты даму ортасын құруды, əлемдік қауымдастық мүшелері арасындағы қарым-қатынастарды үйлестіруді көздейді. Еліміздің басшылығы халықаралық ынтымақтастықтың маңызды салаларындағы БҰҰ-ның рөлін күшейтуге бағытталған БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунның қызметін қолдай отырып, Қазақстанның осы беделді Ұйым, оның мамандандырылған мекемелері, қорлары жəне бағдарламаларымен ынтымақтастығын кеңейтуге бағытталған бағдар ұстанып келеді. Осы

жерде атап өтейік, Қазақстанның Ұйыммен ынтымақтастығы тарихындағы басты шаралардың бірі – БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы К.Аннанның елімізге 2002 жылдың 17-18 қазанындағы ресми сапары болды. Ол Қазақстанның БҰҰ-мен онжылдық ынтымақтастығының нəтижелерін бекітіп, ықпалдастықтың болашағын айқындады. БҰҰ-ның Жарғысын мүлтіксіз орындау негізінде Қазақстан Ұйымды нығайту жəне БҰҰ басшылығымен əлемдік қауіпсіздік жүйесін құруға күш-жігер жұмсауды толық қолдап келеді. Ұйымның қазіргі таңдағы маңызды мəселелерді шешудегі басымдық рөлін тани отырып, Қазақстан Ұйымда орын алып отырған үрдістерден тыс қала алмайды. Өйткені, еліміз Қазақстан тəуелсіздік алған күннен бері əлемде бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау ісіне үлкен үлес қосуда. Мысалы, Ядролық қарудан бас тарту, Азияда өзара сенім шараларын орнату, Еуразия кеңістігінде интеграциялық үрдістерді нығайту, өркениеттер мен діндер үнқатысуын шақыру – осының барлығы біздің еліміздің БҰҰ Жарғысының ұстанымдары мен мақсаттарына сəйкес атқарған істерінің нақты көрінісі болып табылады. Сонымен қатар, Қазақстан Ұйымның бітімгершілік қызметін жəне оның бітімгершілік əлеуетін нығайту жөніндегі күш-жігеріне қолдау көрсете отырып, БҰҰ-ның резервті келісімшарттар жүйесі мандатын кеңейту шараларын оң бағалайды. Осы бағытта белсенді қызмет атқаруына қазақстандық бітімгершілік батальонының (Қазбат) құрылуы əрі осы батальон сарбаздарының Иракта тұрақтандыру күштері қатарында қызмет көрсетуі нақты дəлел болмақ. Қазақстан БҰҰ-ның жəне оның мамандандырылған мекемелерінің мүмкіндіктерін Арал теңізінің тартылуы, Семей сынақ полигонындағы ядролық жарылыстар салдарынан табиғаттың ластануы, ауыз-су көздерінің тартылуы секілді техногендік жəне экологиялық апаттардың экономикалық жəне гуманитарлық салдарларын азайтуға мақсатты түрде пайдалана білді. Бұған мысал ретінде Ұйымның Мыңжылдық даму мақсаттары мен орнықты даму ұстанымдарын жүзеге асырудағы Қазақстанның белсенділік көрсетуін алуға болады. Біздің елімізде 1992 жылғы ақпаннан бастап БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелерінің, қорларының жəне бағдарламаларының өкілдіктері жұмыс істеуде. Олардың қызметі техникалық, консультативтік жəне қаржылық көмек көрсетуге бағытталған. Бүгінде Қазақстанда БҰҰ-ның жиырмаға жуық ұйымы жұмыс істейді. Елімізде БҰҰ-ның өкілдігі 1993 жылы 16 ақпанда ашылды. Қазақстан БҰҰ-ның іс жүзінде барлық мамандандырылған мекемелерінің, өңірлік комиссия ларының мүшесі болып табылады. Сондай-ақ, еліміз бүгінде БҰҰ-ның Адам құқығын қорғау кеңесінің мүшесі. Ал 2010 жылы Қазақ стан 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болуға кандидатурасын ұсынды. Қазіргі кезде осы

ұсынысты ілгерілету бо йынша айтарлықтай кең көлемді жұмыстар ж ү р г і з і л і п ж а т ыр . Е л і м і з де Ұйымның ірі халықаралық жиындары да жиі өткізіліп тұрады. Қазақстанның ғаламдық ядролық қарусыздандыруға қосқан үлесін ерекше атап өткен жөн. Себебі, еліміз қуаттылығы жағынан əлемде төртінші орындағы ядролық арсеналдан өз еркімен бас тартып, бейбітшіліксүйгіш ел екендігін танытты. Сонымен бірге, Қазақстан Ядролық қаруларды сынауға тыйым салу туралы шарттың белсенді қатысушысы болып табылады жəне оның тездетіп күшіне енуіне үнемі қолдау білдіріп келеді. Еліміз бұдан басқа да ауқымды іс-шаралардың ұйыт қысы болуда. Мысалы, 2009 жылы Қазақстан бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясы бірауыздан қарар қабылдап, 29 тамызды Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күні деп жариялады. Есірткі бизнесі мен заңсыз есірткі айналымы саласындағы халықаралық жəне өңірлік ынтымақтастықтың дамуына да ерекше көңіл бөледі. БҰҰ-ның осыған қатысты барлық негізгі конвенцияларын бекітті. Қазақстан БҰҰ конференциясында Рио+20 тұрақты даму бойынша қол жеткізілген уағдаластықтарды жүзеге асыру жұмыстарына да белсенді қатысуда. Соның аясында «Жасыл» экономикаға көшу ұлттық тұжырымдамасы, энергетика, су, коммуналдық, ауыл шаруашылығы, өндірістік жəне биоалуантүрлілік секілді негізгі секторларда тұрақты дамуды қамтамасыз етуге бағытталған ұлттық бағдарламалар жасалды. Біздің еліміз бүгінде ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің «Болашақ энергиясы» тақырыбын таңдауына байланысты тұрақты энергетика саласында озық тəжірибелерді тарату ісіне əлем жұртшылығының назарын аударып, соған қатысуға шақыруда. Бұдан бөлек, Қазақстан БҰҰ-мен адам құқығын қорғау жəне ынталандыруды қамтамасыз ету бойынша ынтымақтастықты дамытуға ерекше көңіл бөледі жəне Ұйымның Жалпыға бірдей адам құқығы декларациясында, экономикалық, əлеуметтік жəне мəдени құқықтар жөніндегі халықаралық пактіде көрсетілген мəселелерді жұмыс барысында басшылыққа алып келеді. Атап өтетін келесі бір мəселе – Қазақстанның ЮНЕСКО-мен ынтымақтастығы. Осыған орай, еліміздің бастамасымен БҰҰ Бас Ассамблеясы 2013-2022 жылдарды Мəдениеттер жақындасуының халықаралық онкүндігі деп жариялады. Оның ресми ұлықтау рəсімі 2013 жылы Астанада өтті. Қазіргі кезде Қазақстан күн тəртібіндегі «МДМ плюс» даму мақсаттарын жүзеге асыруды қолға алды. Жалпы, біз үшін кедейлік пен жұмыссыздықты, ана мен бала өлімін азайту, қоршаған ортаны қорғауды жəне гендерлік теңдікті жетілдіру мəселелері басым болып табылады. БҰҰ жүйесінің əртүрлі органдарында еліміздің жиырмадан астам азаматы қызмет етеді. 2011 жылы алғаш рет тəуелсіз Қазақстанның жəне БҰҰ тарихында БҰҰ Бас хатшысының орынбасары лауазымына қазақстандық ҚасымЖомарт Тоқаевтың тағайындалуы, сондай-ақ, БҰҰ-ның Женевадағы Бас директоры жəне Қарусыздану конференциясының Бас хатшысы қызметін атқаруы Қазақстанның əлемдік қоғамдастық арасында зор беделге ие екендігін көрсетеді. Жалпы, еліміз БҰҰның халықаралық қатынастардағы рөлін бағалай отырып, адамзатқа ортақ проблемаларды шешуге өзінің үлесін қоса беретін болады.

Бұл жөнінде Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде журналистермен болған басқосуда Энергетика министрлігі Атом жəне энергетикалық қадағалау комитетінің төрағасы Сұңғат Есімханов мəлім етті. Бұл ретте еліміздің электр стансаларында 5 блогқа, 38 қазандыққа жəне 26 турбинаға жөндеу жүргізілген. Оның айтуынша, жұмыстардың қалған 30 пайызы, яғни жөндеу жұмыстары 3 блогта, 18 қазандық пен 16 турбинада уақытымен кесте бойынша жүргізіліп келеді. Ал отынмен қамтамасыз ету мəселесіне тоқталған ол бүгінгі күні электр стансаларының отын қоймаларына 3,4 млн.тонна көмір жəне 112 мың тонна мазут жиналғандығын жеткізді. Бұл көрсеткіш осы 20152016 жылғы жылу беру маусымын бастауға толықтай жетеді, деді ол. Сонымен қатар, электр энергиясы жүйесінің жұмысы мен алдағы жылу беру маусымына дайындық ойдағыдай екендігін жеткізді. Бұл мəселеде комитет төрағасы 20142015 жылғы жылу беру мерзімі аяқтала салысымен дайындыққа кіріскен олар, ағымдағы жылдың тамыз, қыркүйек айларында Президент Əкімшілігі жəне Үкімет кеңсесі инспекторларымен бірлесе отырып, арнайы топтар құрылып, əр облыстар кеңінен бақылауға

алынғанын айтты. Бұл ретте оларға тексеру жүргізіліп, жылу беру төңірегіндегі түйткілдерді түбегейлі шешу жолы жүріп жатқандығын атап көрсетті. Оның айтуы бойынша, мемлекетіміздің біртұтас электр энергиялық жүйесі тұрақты жұмыс істеуде, айтар болсақ, Ресей Федерациясы жəне Орталық Азия елдері энергиялық жүйелерімен қатарлас деңгейде. Дегенмен, ол жылу жүйелерінде жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарында түйткілдердің жоқ еместігін көлденең тартты. Мысалы, Семейдегі №1 аудандық қазандығында, Шымкент, Семей қалалық магистральды жылу жүйелерінде бұл мəселеде кешеуілдеу бар екендігін тілге тиек етті. Ал тіпті, Кентау қаласында ішкі кварталды жылу жүйелерінде жөндеу жұмыстары əлі де басталмаған. Сонымен қатар, Кентауда ЖЭОда отын дайындау бойынша да жұмыстың баяу қалыпта жүргізіліп жатқандығын жеткізді. Сонымен қатар, энер гия лық кəсіпорындардың дебиторлық жəне кредиторлық берешектерінің елеулі көлемі бұрынғыша сақталуда, деді ол. Тұтынушылардың пайдаланған электр жəне жылу энергиясы үшін берешектері 20 млрд. теңгеден астам екендігін атап айтты. Жəне де алдағы күзгі-қысқы кезеңнің мəселелері елдегі Үкімет пен Энергетика министрлігінде өткізілетін селекторлық кеңесте қаралатындығына назар аударды.

Ел тарихында кестелі із ќалдырды Болат ЖАНƏДІЛОВ,

Көкшетау қаласының құрметті азаматы.

Айналайын Айдын Айымбетов ғарышқа самғаған тұста айтып жеткізгісіз толғаныста болдым. Əлем дағдарыстың күйбеңімен жүргенде біздің еліміз, біздің батырымыз рухымызды аспандатып, құлашын көкке сермеді. Тарихымызға жаңа белес, келісті із түсті. Сондықтан, бұл ерліктің мəнісін тереңнен іздеген жөн. Осы орайда, қазіргі тарихымыздың қозғаушысы, тəуелсіздік жылнамасының жарқын беттерін қаттаушы Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың мынадай қарапайым да қағидалы сөздерін айрықша мақтанышпен еске алдым. «Тарихты елдің азаматтары жасайды», деп еді Нұрекең. Шүкір, қазақ қазақ болғалы өзі тəрбиелеген ерен азаматтарының арқасында еңсесі биік елге айналды. Айдын қарағым да сол шоқтықты шоғырдың алдыңғы сапынан көріне білді. Тоқтар мен Талғат ағаларының жолын жалғастырып, қастерлі Көк байрағымызды ғарыш төрінде үшінші рет желбіретіп отыр. Қазақ елі мерейленіп, масаттанатын тұс та осы. Көпті көрген қарияның

аузында алдымен ел тарихы тұрады. Нұрсұлтан Назарбаевтың толғамдарында: «Біздің жасампаз тарихымызды елдің əрбір азаматы мақтан етуге тиіс... Біздің тəуелсіздігіміздің, керек десеңіз, кез келген мемлекеттік тəуелсіздіктің қалыптасу тарихы дегеніміз тек қана қоғамдықсаяси қайта құрудың тарихы емес. Бұл – өмірлік құндылықтардың, тіптен өмірдің өз мəнін психологиялық қайта парақтаудың тарихы. Бұл – əлемдік өркениеттің құшағына халықтардың жəне біздің əрқайсымыздың қайта оралуымыздың тарихы», деген сөздер бар. Тарихымызды төбеге көтеріп тұрған бүгінгі күні бұл сөздер ерекше екпінмен айтылатыны анық. Өйткені, біз «əлемдік өркениеттің құшағына» жержүзілік құрметпен еніп отырған халықпыз. Оның бастау көшіне Айдындай айбарлы азаматымыз да қосылды. Байқоңырдан ұшқан Айдын ұлт ұясы – Ұлытау жеріне келіп қонды. Қазақ хандығының 550 жылдығын тойлап жатқан күнмен тұспа-тұс келуінің өзінде орасан зор символдық мəн бар. Қуаныш еселене түсті. Əманда ұзағынан болғай! Ақмола облысы.

Ќамќорлыќ

Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың бастамашылығымен қолға алынған «Мектепке жол» акциясы бүгінгі күні республика көлемінде жүргізіліп жатыр. Бұл акция бəрінен бұрын əлеуметтік бағдары бар, аз қамтылған жəне көпбалалы отбасылардың мектеп жасындағы балаларын жаңа оқу жылына дайындауда көмек көрсету мақсатында жасалған. Жақында Орал қаласындағы №10 мектепте «Мектепке жол» акциясын қорытындылауға арналған салтанатты шара өт кізілді. Акция шеңберінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Батыс

Қазақстан облысы бойынша департаментінің басшысы Əділхан Əшірбаев балаларды жаңа оқу жылымен құттықтап, оларға мектеп киімдерін, рюкзактар жəне қажетті мектеп құралдарын тарту етті. Оқушыларға арналған өзінің құттықтау сөзінде департамент басшысы: «Біздің еліміз кеңбайтақ, берекелі де тату халқымыз бар. Жеріміз пайдалы қазбаларға толы, бірақ Қазақстанның ең үлкен байлығы – жас ұрпақ. «Біз сіздерге үлкен сенім артамыз», деді. Өз кезегінде, ата-аналар департамент ұжымына өз алғыстарын білдірді. «Егемен-ақпарат».


4

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

● Дүние жəне дағдарыс

ƏРІ-СƏРІ КЇЙ КЕШКЕН Бүгінгі күннің шындығы осы. Кəрі құрлық шынында қазір қартайған адамның кескін-келбетін көрсетіп тұр. Бұған тікелей себеп болып отырған екі фактор бар. Оның біріншісі – күтпеген жерден көші-қон мəселесінің алдыңғы қатарға шығып, босқындар тасқынының мұнда тоқтаусыз ағылып келіп жатқаны болса, екіншісі – Еуропалық одаққа қарайтын елдердің Ресеймен арада ерсілі-қарсылы жасасып жатқан санкциялар сериясы екені еш күмəн тудырмайды. Жəне бұлардың қайсысынан келетін залал мен зардаптың жоғары екенін де бірден ашып айта қою қиын. Оның осында келтірілген екі салдардың екіншісі болуы да əбден мүмкін.

Иə, Еуропа əрі-сəрі күйді бастан кешуде. Ең жаманы, мұндай ахуалдың тағы қанша уақытқа созылатынын əзірге ешкім білмейді. Ол сонысымен де қауіпті, сонысымен де жанға жайсыз тиеді. Бір нəрсе анық, екіге бөлініп қалған қоғамның бұлайша текетіреске түсе беруінің соңы жақсылыққа апара қоймайтынын жұрттың бəрі түсініп қалды. Ендеше, көңілге сəуле түсіретін де осы дерек болып отыр. Мұны ұққан шаруа адамдары осы кезге дейін Еуропаның көптеген елдерінде ереуілге шығып та үлгерді.

ТМД елдерінде еѕ кґп жалаќы ќай елде беріледі?

Венгрия полициясы босќындарєа ќарсы газ ќолданды

ТМД Халықаралық статистикалық комитетінің мəліметі бойынша, Ресей жалақы төлеу көлемі жағынан көш бастап келеді. Қазақстан Достастық елдеріндегі ең жоғары жалақы беретін елдердің үштігіне кіреді. Бұл туралы Ca-News.uz хабарлады. Ресей Федерациясында еңбек адамдарына орта есеппен $553 жалақы беріледі. Екінші орындағы Əзербайжанда бұл көрсеткіш $436 болады. Ал Қазақстанда $419 мөлшеріне жетеді. Бұдан əрі мемлекеттер мынадай ретпен орналасқан: Беларусь – $375, Армения – $267, Молдова – $186. Тізімнің ең соңындағы үш орынға Қырғызстан ($165), Тəжікстан ($138) жəне Украина ($136) орналасқан. Бір айтатын жайт, Түрікменстан мен Өзбекстандағы жалақы жөнінде мəліметтер болмаған.

Венгрия полициясы елдің Сербиямен шебіндегі шекараның тікенекті қабырғасынан бері өтпекші болған босқындарға қарсы газ қолданды. Бұл туралы РИА «Новости» хабарлады. Алуан түрлі ұрандар мен қорлау сөздерін айтып, қалайда ішке өтуге ұмтылған босқындар тобырын шекарашылар тоқтатты. Бірақ, олар бұған тынши қоймады. Олар шекарашыларға тас пен таяқ лақтыруға кіріскен. Сол кезде венгер құқық қорғаушылары газ қолдануға мəжбүр болады. АР өз кезегінде полицейлер серб-венгр шекара сызығын бұзып өтпек болған босқындарға, сондайақ, су шашу құралын пайдаланғаны туралы ақпар таратты. Келушілер мен құқық қорғаушылары

арасында текетірес болған жерге қосымша күш жіберілген. Олардың арасында венгрдің арнаулы қызмет əскерлері де болған. Мигранттар бұдан кейін шекара сызығын бойлап ереуіл бастады. Ол əлі жалғасып жатыр. Мұның алдында Венгрия билігі Сербиямен шекарасына жақын жердегі екі округте төтенше жағдай режімін жариялаған болатын. Бұрынырақта Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс елдерінен мыңға жуық босқын венгр шекарасына таяу маңда екі лагерь құрып алған еді. Олар Венгрия арқылы алдымен Австрияға, сосын одан əрі Германияға өтуге əрекет жасап жатыр. Атап өтейік, Венгрия заңдары бойынша, шекарадан жасырынып

өту қылмысқа бағаланады. Ал қыркүйектің 15-інен күшіне енген жаңа заңға сəйкес, шекарадан өту тəртібін бұзғандардың алды 5 жылға түрмеге қамалып үлгерді. Қазір Еуропа Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бергі аралықтағы адамдар көші-қоны жөніндегі ең қиын жағдайды бастан кешіп отыр. Солтүстік Африка, Азия жəне Таяу Шығыс елдеріндегі соғыстың, экономикалық дағдарыстың салдарынан олардағы тұрғындардың бір бөлігі кəрі құрлыққа қарай кең ауқымды үзіліссіз қозғалысты бастап кетті. БҰҰ-ның анықтауы бойынша, биылғы жылдың басынан бері Еуропаға Африка мен Азия елдерінен 300 мыңнан астам адам келіп үлгерген.

Меркель мигранттарєа байланысты Еуроодаќ саммитін шаќырды Германияның канцлері Ангела Меркель құрлыққа келулері жалғасып жатқан мигранттар жағдайлары күрт нашарлап кетуіне байланысты алдағы аптада Еуропалық одаққа кіретін 28 елдің үкіметтері басшыларын саммит өткізуге шақырды. Бұл туралы хабарды Австрия канцлері Вернер Файманның жеткізгенін ВВС жазды. Оның айтуына қарағанда, мигранттарға қатысты туындап жатқан проблемаларды тек ЕО елдерінің бірлесе күш салуы арқылы ғана шешуге болады. Мұның алдында ЕО елдері ішкі істер министрлері Брюссельде шұғыл кездесу өткізіп, босқындарды қабылдау квотасын белгілеу жайын ақырына дейін шеше алмай қайтқан еді. Əңгіме Еуроодақ елдері арасында бөліске түсуге тиісті 120 мың адам төңірегінен өрбіді. Франция мен Германия босқындарды қабылдау мерзімі мен саны жөніндегі келіссөзді мейлінше қатқыл өткізіп, ешкімнің бекерге қиқаңдамауын алға тартып отыр. Ал бұған қарсылар келушілерге арнайы квота бөлудің сырттан жететін көш керуенінің үдей түсетінін айтып сақтандырады. Олар Еуропаны келімсектер басып қалуынан қорқады. Германия ішкі істер министрі Томас де Мезьер Еурокомиссия төрағасы Жан-Клод Юнкердің квотаға қарсылық білдіретін ЕО елдеріне қысым жасау керек, деген пікірін қолдайтынын білдірді. Атап айтқанда, Брюссель оларға көрсетіп жүрген қаржылық көмегінің ауқымын азайтады. Сонымен бір мезгілде, Венгрияның сыртқы істер министрі Петер Сийярто өз елі үкіметінің Румыниямен шекараға тосқауыл салуға дайындықты бастауға шешім қабылдағанын айтты. Осының алдында Венгрия тап осындай кедергіні серб шекарасына салып болған еді.

Башар Асад жўрттыѕ босуына Еуропаны кінəлады Сирияның президенті Башар Асад Таяу Шығыстан босқындардың ағылып келе бастауына Еуропаның өзі кінəлі екенін айтты. Оның пікірінше, кəрі құрлық елдерінің басшылары мұны Сирияның оппозициясы мен экстремистеріне қолдау көрсету арқылы жасап отыр. «Еуропа саясаткерлері мигранттар тасқынына төтеп бере алмай отырғандарына айыпты екендерін мойындай келіп, əңгімені басқа жаққа бұрып отыр», – деді ол. «Шын мəнінде, – деп есептей ді Асад, – олардың басты кінəлары аймақтағы тұрғы лықты тұрғындардың отандарынан безулеріне жеткізіп отырған процестердің түйінді себептерінде». «Осы кезде Еуропа құдды бір өздерінің кінəлары Жерорта теңізінен өтіп жатқан босқындардың суға батып кетулерінде, көші-қонды дұрыс ұйымдастыра алмай отырғандарында деп көрсеткісі келеді, – деді Асад Ресей БАҚтарына берген сұхбатында.

– Еуропа терроризмді астыртын қолдағаны жəне қолдап келе жатқаны үшін жауапты. Кəрі құрлық саясаткерлері лаңкестерді «қалыпты» деп атап алып, оларды бірнеше топқа бөліп қарастырады. Бірақ, олар қалай дегенде де, экстремистер ғой». Бұдан бөлек, Сирия лидері Еуропаны мигранттар проблемасына қатысты екіжүзді саясат ұстанып отырғанын сынға алды. Асад Сирияның суға батып өлген кішкентай Айланның қазасына, əрине, қатты қайғыратынын, алайда, терроршылардың қолдарынан қаза тауып жатқан басқа мыңдаған адамның өліміне де көз жұмып қарай алмайтынын айтты. «Сонда Сирияда қаза тапқандардың өмірлері теңізде суға батып, ажал құшқандардың тіршіліктерінен төмен болғаны ма? – деді Асад. – Еуропалықтардың осыған қатысты масқара мүнафиқ əрекеттерін біз қабылдай алмаймыз, ол жұрттың бəріне де түсініксіз». Қазір босқындардың қаптап

келіп жатуына байланысты Еуропа елдері мемлекеттік шекарадағы бақылауды барған сайын күшейтіп келеді. Мысалы, мұндай шара Венгрияда бірнеше күннен бері қолданылып жатыр. Ал елдің жаңа заңына сəйкес, шекарадан жасырынып өтіп кеткен босқынды енді үш жыл түрмеде отыру жазасы күтіп тұр. Бұрын шекараны бұзушылық əкімшілік тəртіп талаптарынан аттап кетуге саналатын. Мигранттардың көпшілігі жетіп алуға құштар болып отырған Германия билігі де герман-австрия шекарасындағы бақылауды уақытша күшейтуге шешім қабылдады. Қыркүйектің 13-інде онда паспорттық бақылау орнатылды. Ал миграция істері жөніндегі еурокомиссар Димитрис Аврамопулос мұның Шенген аймағының күні біткенін көрсетпейтінін айтып, өзгелерді жұбатып қояды. Айта кетейік, босқындарды қабылдау мен орналастыру квотасы туралы мəселе əлі күнге дейін ашық қалпында қалып тұр.

АЌШ бїлікшілерді дайындауєа 41 млн. доллар жаратып, еш пайда таппады АҚШ əскерилері оқытып алуды жоспарлаған Сирия оппозициясының 5,5 мың жауынгерінен қазіргі күндері тек 4-5-еуі ғана «Ислам мемлекетіне» қарсы соғысқа қатысып жүр. Мұндай мəліметтерді Американың əскери күштері ісі жөніндегі конгресі келтірді. Американың Түркиядағы

базасында шынында да ықтимал сириялық жауынгерлердің бесеуі ғана қалған, деп атап өтті «Россия 24». Рас, биылғы жылы бұрынырақта АҚШ командованиесі 40 миллион доллар жаратып, 60 адамды дайындап үлгерген болатын. Бірақ, олардың бəрі де лаңкестермен болған бірінші ұрыста-ақ қаза тауыпты.

Пентагонда қазір Сирия бүлікшілерін оқыту жөніндегі бағдарлама өзін өзі ақтамағанын мойындап отыр. Осылайша бұған бөлінген долларлар желге ұшып кеткендей болды. Ал оппозиция қатарынан жаңа еріктілерді алудың ешбір реті болмай тұр. Осы кезде америкалықтардың жаттығуларына жүзден артық адам қатыспайды.

Əскерилер президентті таќтан тайдырды

16 қыркүйек күні Буркино-Фасо мемлекетінде президент гвардиясы үкімет отырысына басып кіріп, мемлекет басшысының міндетін атқарушы Мишель Кафандо мен бірқатар жоғары лауазымды шенеунікті тұтқынға алды. Бұл туралы Reuters хабарлады. «Гвардия солдаттар тобы президентті, премьер-министр мен министрлер кабинеті мүшелерінің бəрін тұтқындады. Əзірге олар ештеңе жайлы сұрап отырған жоқ», – деп мəлімдеді агенттік мəнбесі. Бірқатар мəліметтерге қарағанда, олар Кафандоның отставкаға кетуіне қол жеткізбекші көрінеді. 2014 жылы Африканың бұл елінде президент Блэз Компаоренің елді 27 жыл басқарғаннан кейін де өзінің орынтағында қалуға əрекет жасауына наразылық білдірушілер жаппай ереуілге шығып еді. Елде осы кезде төтенше жағдай жарияланып, үкімет таратылған болатын. Ал Копраоре елден қашып кеткен.


19 қыркүйек 2015 жыл

● Дүние жəне дағдарыс

КƏРІ ЌЎРЛЫЌ Чешендер белорус-поляк шекарасына «шабуыл жасап жатыр» Польшаның Тересполь қаласына жетіп алу үшін ресейлік жүздеген чешендер Беларусьтің Брест бекетінен өтуге ұмтылып жатыр. Олар сонда барып, босқын мəртебесін алмақшы. Бұл туралы белорустің Tut.by басылымы хабарлады. Портал тілшісі Станислав Коршунов пойызбен Ресейден кетіп қалмақ болып бара жатқан чешендермен бірге шекараға дейін келген. «Таңертеңгі Брест – Терасполь пойызы толып отыр. Вагондарға белорустар, чешендер, грузиндер мініп алған. Бəрінің де Польшаға барғылары келеді, бірақ онда санаулы ғана адам жіберіледі», – деп жазады журналист. Брест шекара тобының баспасөз қызметі басылымға 2015 жылғы тамыздың ортасында белорус-поляк шекарасынан өткен босқындар тасқынының күрт өсіп кеткенін баяндады. 2015 жылғы маусымда «Брест» теміржол өткізу бекетінде Польшаға

қарай өтпек болып тіркелген Кавказ бен Орталық Азия аумағы тұрғындарының саны 1700 адамға жеткен. Бұл мөлшер шілдеде 2 мыңнан асса, тамызда 8,3 мыңға жуықтаған, ал қыркүйектің бірінші онкүндігінде 4 мыңнан асып отыр. Салыстыру үшін айта кетейік, белорус-поляк шекарасынан пойызбен өтпекке əрекет жасағандардың қатары қаңтар айында 700 адамнан сəл ғана көтерілген. Жалпы, жаздағы тасқынның 75 пайызының мұндай сапарлары Беларусь жерінен əріге аспай қалды. Мұндай «босқындардың» шамамен жартысы ресейлік чешен ұлтының өкілдері көрінеді. Одан кейінгі орындарда грузиндер, əзербайжандар, армяндар, тəжіктер, қырғыздар, қазақтар тұр. Брест милициясының дерегі бойынша, биылғы тамыз-қыркүйек аралығында елден шекара аймағында болу тəртібін бұзған 22 шетелдік азамат шығарылыпты.

Батыс енді Ресеймен араны жаќсартуєа мїдделілік танытуда Еуропаға Ресеймен қарым-қатынасты дұрыстауға көшетін уақыт келді, деп жазады норвегтің Klassekampen басылымы. Газеттің жазуынша, Норвегия Еуропа одағы мен АҚШ-тың ұсынысымен Ресейге қарсы санкцияға қосылып кеткенімен, жағдайдың мүмкіндік бергенінше өзінің Шығыстағы көршісімен арасын жақсы қалпында сақтап қалу бағытында мақсатты түрде жұмыстар жасап келеді. Тіпті Құрама Штаттар санкцияның орындалу барысын қатаң қадағалап отырған кездің өзінде Норвегия Ресеймен бірқатар бағыттардағы байланысын сақтап қалуға əрекет жасауын тоқтатпады. Ресейге қарсы жүргізілген бұл «салқын майдан» саясаты Норвегияға экономикалық зардаптарын тигізбей қойған жоқ. Атап айтқанда, бұл елге балық пен теңіз өнімдерін, мұнай-газ технологияларын экспортқа шығарудан түсетін табыс біраз түсіп кетті. Осы тұрғыдан келгенде басылым Ресейге жасалған санкциялардың алынып қалатын шағы қашық емес деген ойға

қазық байлайды. Бұл бірінші кезекте саяси себептерге байланысты емес, экономикалық мақсатта орындалуы тиіс. Украинадағы жағдайдың біртіндеп тұрақтанып келе жатқанын ескере отырып, саясатты жұмсартуға бағыт ұстайтын кезең келгенін айтуға болады. Бұдан басқа, Сириядағы соғысты тоқтату үшін Еуропаға ең алдымен Ресеймен қарым-қатынасты қалпына келтіріп алу керек. Еуропа одағында онсыз да проблема аз емес. Осы күңгірт те көңілсіз көріністерді одан бетер қоюландырып алмас үшін Ресеймен араны жақсартып алуға тура келеді. Басылым осыны жаза келіп, алдағы 2 қазан күні Парижде Украинадағы ахуалға байланысты жоғары деңгейде кездесу өткелі тұрғанын, оған Владимир Путин, Ангела Меркель, Петр Порошенко, Франсуа Олланд қатысатынын атап өтеді. «Тараптар арасына жылымық орнату үшін ең қолайлы кезең осы», – деп түйіндейді автор мақаласын.

бөлімшесі мен «Альфа» тобы қарақшылармен бетпе-бет келіп қалды. Түнгі қақтығыс барысында үкіметтік күштердің төрт əскери қызметкері, соның ішінде «Альфа» тобының командирі, полковник Рустам Амакиев қаза тапты», – деп атап өтті мəнбе иесі. Операцияға ішкі істер министрлігі мен мемлекеттік ұлттық қауіпсіздік комитетінің таңдаулы бөлімшелері, тікұшақ авиациясы мен қорғаныс министрлігінің ұшқышсыз ұшақтары қатыстырылды. Күш құрылымдарындағы мəнбе ТАСС тілшісіне берген сұхбатында 4 қыркүйектен бері 22 ықтимал терроршының қаза тауып, 120-дан астам содырдың қолға түскенін айтты. Сондай-ақ, 13 əскери қызметкер опат болған. Сонымен бірге, жергілікті БАҚ-тар бұдан бұрын Рамит

шатқалында Назарзоданың өзі жоқ екенін хабарлаған еді. Олардың мəліметтері бойынша, топ лидері 4 қыркүйектен бірнеше күн кейін негізгі тобырдан бөлініп, басқа жаққа кетіп қалған. Ал «Азия Плюс» ақпарат агенттігі 11 қыркүйекте Абдухалим Назарзоданың Рамит шатқалында жүргізілген терроршыларға қарсы операция барысында өлтірілгенін жеткізген-ді. Тəжікстан бас прокуратурасы үкіметке қарсы топтың басшысы Абдухалим Назарзода мен оның жақын сыбайластарына мемлекетті сату, терроризм, экстремистік тобыр құру жəне басқа да қылмыстар жасау баптары бойынша айып тақты. Тəжікстан президентінің жарлығымен Назарзода 4 қыркүйекте қорғаныс министрінің орынбасары қызметінен босатылды.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Жемќорлыєы їшін партиядан шыєарылды Қытайдың «Sinopec» ұлттық мұнай-химия корпорациясының бұрынғы бас директоры Ван Тяньпуді Қытай коммунистік партиясы қатарынан шығарды. Бұған оған сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деген күдік келтірілуі себеп болған. «Ван Тяньпуға қызмет бабын теріс пайдаланған жəне мемлекеттік меншікті заңсыз иеленген деген күдік келтіріліп отыр. Бұл заңды жəне тəртіпті өрескел бұзу болып табылады», – деп көрсетілген ҚКП тəртіпті тексеру жөніндегі орталық комиссиясының құжатында. Оған қатысты іс материалдары жақын күндері құқық қорғау органдарына берілмек. Жоғарыда аталған корпорация осы елдегі ең ірі үш компанияның бірі болып табылады. Өткен жылы бұл корпорация 43,78 миллион тонна мұнай, 20 миллиард текше метр табиғи газ өндірген.

Импичмент жариялауды талап етті Бразилия конгресі төменгі палатасының спикері Эдуардо Куэнья оппозиция өкілі, бұрынғы əділет министрі Мигель Реаледен елдің президенті Дилма Руссеффті отставкаға жіберуді талап еткен мəлімдеме хат алған. Ел президенті Д.Руссеффті ол салық заңнамаларының бұзылуына қатысы бар жəне өзінің сайлау кампаниясын қаржыландыру кезінде мемлекеттің қаражатын пайдаланды деп айыптайды. Өткен жылы Руссефф екінші мерзімге президент болып қайта сайланған еді. Бірқатар басылымдар экс-министрдің талабын оппозициялық партиялар, диссиденттер мен елдегі ірі қоғамдық қозғалыстардың өкілдері қолдайтындығын атап өткен. «Біз диктатура құралына қарсы күресіп келдік, енді біздер бірігіп, парақорлық диктатурасына қарсы күресуіміз керек», – деп айтыпты М.Реале. Президентке қатысты импичмент жариялау мəселесін көтеруге осы айыптаулар жеткілікті немесе жеткіліксіз болатынын палата спикері шешетін болады.

Жарылыстан 100 адам ќўрбан болды «Рейтер» ақпарат агенттігінің хабарлауынша, Оңтүстік Суданда бензин тасымалдаушы автокөлік цистернасының жарылуынан 100-ден астам адам мерт болған. Қайғылы жағдай автокөліктің жолдан шығып кетуі салдарынан орын алған. Автокөлік маңына цистернадан тамшылаған бензинді құйып алу үшін көп адам жиналған көрінеді. Сол кезде біреу тұтанған сигаретті цистернаға қарай лақтырып жіберіпті. Отқа оранған цистерна бірден жарылған. Орталық Экватория провинциясының ақпарат министрі Чарльз Кисаньяның айтуына қарағанда, жарылыстан тағы 50-дей адам ауыр жарақат алған. Олардың өмір сүрулері қиындау сияқты. Өйткені, бұл аймақта қатты күйгендерді емдейтін қажетті медициналық құралжабдықтар жоқ екен.

Ќысќа ќайырып айтќанда:

Рамит шатќалынан КХДР АЌШ-ќа ќарсы Назарзоданыѕ ґлі денесі табылды ядролыќ соќќы беретінін мəлімдеді 16 қыркүйекте 16-сында Тəжікстанның Рамит шатқалында болған ұрыс қимылдарының нəтижесінде сегіз содырдың, соның ішінде республика қорғаныс министрінің бұрынғы орынбасары Абдухалим Назарзода да бар, өлі денелері табылды. Бұл туралы өзінің арнайы операцияға қатысқан мəнбесіне сілтеме жасаған ТАСС сəрсенбі күні хабарлады. Бұдан бұрын Рамит шатқалы мен оның төңірегінде жүргізілген антитеррорлық операция барысында қылмыстық топтың басшысы, Тəжікстан қорғаныс министрінің бұрынғы орынбасары Абдухалим Назарзода мен оның жақын жақтастары жойылып жіберілгені мəлім етілген болатын. «Операцияның белсенді кезеңі 15 қыркүйектің екінші жартысында басталды. Сонда ОМОН

5

www.egemen.kz

Солтүстік Корея сейсенбі, 15 қыркүйек күні өзінің Йонбёндегі басты ядролық кешеніндегі жұмысын қалпына келтіретінін мəлімдеп, кез келген сəтте АҚШқа қарсы ядролық қару қолдануға дайын екенін ескертті. Бұл туралы bigmir.net хабарлады. Елдің ЦТАК ақпарат агенттігінің бұл хабарламасы Пхеньянның тыйым салынған баллистикалық технологияны метеорологиялық спутник орбитасына шығару үшін қолданатыны туралы қоқанлоқысымен тұспа-тұс келіп отыр. Бұл қорқытушылық КХДР-дың өзінің басты жаулары – Корея мен АҚШ-тан саяси тұрғыда шегінуге қол жеткізгісі келетін кездері кезекті қадамына басқанын көрсетеді. Сеул сейсенбі күні КХДРдың алыс қашықтықтағы зымырандар ұшырғалы жатқанын жеткізді. Осыдан кейін Пхеньян мұны келесі айда болатын маңызды сая си оқиғаға орай жасай алатынын мəлімдеді. Бірақ мұндай қадам айтарлықтай арандатушылық жəне БҰҰның қарарын бұзушылық болып табылады. Ал қарардың бұл тармағы Солтүстік Кореяда баллистикалық ракеталарды сынақтан өткізуге тыйым салады, деп мəлімдеді осыған орай Оңтүстік Корея президентінің ресми өкілі Ким Мин Сек. Солтүстік Кореяның зымыранды бейбіт мақсатта ұшыруды жоспарлап отырғанына қарамастан, АҚШ пен Оңтүстік

Корея бірқатар елдермен бірге күдікпен қарап отыр. Мұны олар баллистикалық ракеталарды сынақтан өткізу үшін пайдаланбақшы деген күмəн келтіреді. АҚШтың одақтасы жəне Солтүстік Кореяның жауы Жапония да сейсенбі күні Пхеньянның баллистикалық ракетаны бейбіт мақсатта сынағаны мен соғыс мақсатында сынағаны арасынан ешқандай айырмашылық көріп отырмағанын мəлімдеді. Еске сала кетейік, КХДР өзіне жасалған санкцияларға қарсы əрекет ретінде 2013 жылдың ақпан айында ядролық қарулар сынағының үшінші сериясын өткізген болатын. Мұның алдындағы сынақтар 2006 жəне 2009 жылдары орындалды. Ал жаңа ракеталарды ату мен ядролық сынақтар жасау екі Корея арасындағы қарым-қатынаста байқала бастаған жылымықтың нүктесін қояр еді. Биылғы тамыз айында тараптар шекарада бір-бірлерінің территорияларын артиллериядан атқылады. Алайда, соңынан өзара қарымқатынасты жақсарту жөніндегі тарихи келісімге қол қойды. Осы келісімге сəйкес, келесі айда екі ел сонау 50-жылдардағы жанжалдан соң шекараның екі бетінде қалып қойған отбасыларының бір-бірлерімен кездесулері ұйымдастырылатын болады. Екі елдің лидерлері сондай-ақ қарым-қатынасты қалыпты етуді талқылау үшін бірнеше кездесу өткізуді жоспарлап отыр.

Айқарма бетті дайындаған Серік ПІРНАЗАР, «Егемен Қазақстан».

● Еуропалық одақ Белоруссияға қарсы санкцияның бір бөлігін алып тастауға жəне ел президенті А.Лукашенконың Еуроодақ елдеріне баруына тыйым салуды ауыстыруға ниетті. Бұл ақпаратты «Рейтер» агенттігі таратты. ● Бағдадтағы террорлық əрекеттерден 12 адам ажал құшты. Қайғылы жағдай негізінен шииттер тұратын Баб əл-Шарки қаласында болған. ● «Ислам мемлекеті» дегеннің қатарында Ресейдің 1800-ге жуық азаматы соғысып жүр. «Бізге «Ислам мемлекетінде» осынша ресейліктің соғысып жүргені белгілі. Олардың 477-іне қылмыстық іс қозғалды», – деп мəлімдеді Ресей ішкі істер министрі В.Колокольцев. ● Тəжікстанның бас прокуратурасы оппозициялық Ислам жаңару партиясының төрағасы Мухиддин Кабириді бүлікші генерал А.Назарзодаға қолдау көрсетті деп айыптады. Ал М.Кабири бұл айыпты жоққа шығарған.

Егер президент болып сайланса, жалаќыдан бас тартады АҚШ президенттігіне кандидаттықтан үміткер миллиардер Дональд Трамп сайлауда жеңіске жеткен жағдайда, президентке тиесілі жалақыдан бас тартатынын мəлімдеді. Мұны ол Рочестер қаласында өз жақтастарымен кездесуде айтқан. «Егер мені президенттікке сайлайтын болса, қызметім үшін ешқандай да ақы алмаймын», – депті миллиардер. Сондай-ақ, Д.Трамп жылына 400 мың доллардан бас тарту өзі үшін «үлкен проблема» болып табылмайтынын атап өткен. Жылжымайтын мүлік бизнесімен айналысатын ол əлемдегі бай адамдар тізімінде 4,1 миллиард доллармен 405-інші орында тұр екен.

Баєдарламаєа енгізуге шешім ќабылдады Ашғабадта өткен Азия Олимпиада кеңесінің бас ассамблеясында өзбектің кураш күресін 18-ші Жазғы Азия ойындарының ресми бағдарламасына енгізуге шешім қабылданды. «Курашты құрлықтың ең маңызды Олимпиада ойындарының ресми спорттық бағдарламасына қосу, бұл күрес түрінің тек Азияда емес, бүкіл əлем бойынша одан əрі жан-жақты дамыту жəне танытудың жаңа дəуірі басталғанын білдіріп отыр», – деді осы жөнінде ІKA президентінің міндетін уақытша атқарушы жəне Азия Олимпиада кеңесі Азия ойындары департаментінің директоры Хайдар Фарман. Индонезияда өтетін ойындар барысында спортшылар кураш бойынша 15 медаль жиынтығы үшін бақ сынасады.

Ќўрбандыќтар саны арта тїсті Чилидегі 8,3 балдық зілзаладан құрбан болғандар саны алты адамға жеткен, сондай-ақ, бір миллионға жуық тұрғын қауіпсіз жерге көшірілген. Төтенше жағдайлар жөніндегі ұлттық басқарманың директоры Рикардо Торо тұрғындарды цунами қауіпі сақталып отырғандығын, сондықтан үйлеріне қазірше оралмауға шақырды. Ал Чили президенті Мишель Бачелет үкімет мүшелерімен бірге, зардап шеккен аудандарға баратынын мəлімдеді. Сонымен қатар, ол зілзала салдарынан жолдар мен көпірлер бүлінгенін, зақымданған үйлер де бар екенін атап өткен. Жер сілкінісі Чили аумағында ғана емес, Аргентинада да сезілген. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

 Мемлекет мерейі Менің білуімше, біз «Ұлы Дала еліміз» деп саналуымыз керек. Кейбіреулер «Аспанасты еліміз» дейді, кейбіреулер «Күншығыс еліміз» дейді. Біз Ұлы Даланың ұрпағымыз. Осы далада біздің атабабамыз даланы сақтап қалған. Қан төгіп, тер төгіп сақтап қалған. Қазақстан мен «Ұлы Дала елі» екеуі қатар жүрсе, дұрыс болады деп ойлаймын! Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ. Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдық мерейтойына арналған ғылыми-тәжірибелік конференцияда сөйлеген сөзінен. Елбасы Ұлы Дала жайлы тағы да бір кемел ой толғады. «Біз «Ұлы Дала еліміз» деп саналуымыз керек», деген Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл пайымды да салиқалы ойынан əрқайсымыздың көз алдымызда көсілген жəне де əрқайсымыздың санамызда жаңғырған Ұлы Даланы мəңгілікке ұлықтау мен сол Ұлы Даланы Мəңгілік Елдің мəңгілік мекені болып тұруы үшін бүгінгі жəне келер ұрпаққа айтылған аманат сынды қабылдау қажет десек, бұл тұжырымды сөздің терең де тарихи маңызы арта түсетіні анық. Жəне де Елбасының бұл ойынан Ұлы Даланы Мəңгілік Елдің мəңгілік мекені етіп ұстап тұру ұлы міндет дегенді ұғынсақ, ол бүгінгі Тəуелсіздігімізді ұстап тұру екендігін де əр саналы көкейдің жықпай танығаны күмəнсіз. Өйткені, Елбасы өзінің көңіл толғанысындағы бір сəтінде: Бабамның қаны, анамның жасы, Сіңген бұл далам, қымбатсың маған, Береке, бірлік – қамалдың басы, Ұрпаққа мəңгі тіл қатшы, далам! – деп жыр көңілімен толғанғандығын да əр қазақ баласы жақсы біледі. Ендігі арада Ұлы Даламыздың ұлылығын бүгінгі жəне келер ұрпақ тани білсе екен деген ниеттегі сөз бұл. Елбасының «Ұрпаққа мəңгі тіл қатшы, далам!», – деп жəне де толғанары ендігі ұрпақтың кіндігі де, ниеті де, еңбегі де, ой-мүдде мақсаты да Ұлы Даламен мəңгілікке байланысып жатса екен деген бағзы бабалар аманатымен үндесіп тұрған ұлағат есебінде қабылдар едік. Елбасы толғанысынан ой түйе отырып, Ұлы Дала деген қасиетті де қастерлі ұғымға Уақыт пен Кеңістіктің ақыл жетпейтін өлшемі сыйып жатқандай көрінері жəне де бар. Əуелі дала – кеңістіктің өлшемі. Дала – біздің бағзы тарихымыздың бастауы, бүгінгі жылнамамыздың жалғасы. Дала – біздің баба тарих, бастау көзіміз! Даламыз қаншалықты кең болса, тарихымыз да соншалықты ауқымды. Ұлы Даланың о шеті мен бұ шеті қаншалықты кең болса, тарихымыз да соншалықты жықпылды да көп қатпарлы. Ұлы Дала қаншалықты шиыр болса, тарихымыз да соншалықты шым-шытырық. Соны сұңғыла көңілімен түйсіне алған Елбасының осы Ұлы Даланың тарихы жайлы Ұлытау бау райында толғана айтқаны да жадымызда. Ұлы Дала тарихын жинақтау үшін Елбасы қай қазынасының болмасын қақпасын кім көрінгенге аша бермейтін іргедегі Қытай басшылығымен өзі келісіп, шығыстағы Парсы мен Мысырға дейін ғалымдарды жұмсап, шашырап қалған құнды құжаттарды жинатып алып жатқандығы да кемел ойлы кемеңгердің елдің жайын ойлағандығы деп білеміз. Биылғы жылы Қазақ хандығының 550 жылдығын айтулы да аталы шараға ұластыра білген Елбасы Ұлы Даланың бүгінгі ұландарының санасын бір сілкіндіріп алмағы жəне де Ұлы Даланың өткеніне бір үңілсін, оның үніне құлақ түрсін деген парасат пайымы еді. Дала бізге кеңдікті, дарқандықты, жомарттықты, қонақжайлықты, қайырымдылықты үйретті. Осынау қасиеттердің бəрі де əр қазақтың қанында бар. Ұлы Даламыз кең болғаннан кейін

Ўлы Даланы ўлыќтау ўлаєаты Жабал ЕРҒАЛИЕВ,

жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Парламент Сенатының депутаты.

көңіліміз де кең, тарылайық десек те тарыла алмас едік. Ұлы Даламыз дарқан да, жомарт та болғаннан кейін біз де солмыз! Ұлы Даламызға, оның өн бойына қазақтың адал ниетінің дастарқанын Жаратқанның өзі ырысымен бірге жайып тастаған, қонақжайлығымыз да сол жаратқаннан! Ұлы Дала бізге əрдайым қайырымдылықпен қарап келеді. Кей кейде сол даланың сəл еңкейіп-ақ алар олжасынан құр қалып жатарымыз да бар. Асқақ көңілмен шауып өте шығамыз. Сонда да сол дала өз баласына деген бір сыбағасын сақтап-ақ отырады. Тарықтырмайды, өзегіңді талдырмайды. Əманда солай! Ұлы Даланы игеру, оған иелік ету қашанда ата-бабаларымызға оңайлыққа түспепті. Сондай сəтте де ата-бабаларымыздың далалық даналығы, кең даладай көсілген шешендігі мен көсемдігі құтқарып қала алған екен. Мына қараңыз, 1742 жылы ойраттың қолына түскен Абылай сұлтанды құтқарып алу үшін елшілікке барған Қаз дауысты Қазыбек би қалмақтың қонтайшысының қоңыр ордасының қақ төрінде отырып, былай демеп пе еді: Біз қазақ деген мал баққан елміз, Ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, Жеріміздің шетін жау баспасын деп, Найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған елміз, Басынан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, Дəм-тұзымызды ақтай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, Анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен қалмақ болсаң, біз қазақ қарпысқалы келгенбіз, Сен темір болсаң, біз – көмір, еріткелі келгенбіз. Қазақ, қалмақ баласы табысқалы келгенбіз, Танымайтын жат елге танысқалы келгенбіз, Танысуға көнбесең, шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан болсаң, мен – арыстан, алысқалы келгенбіз.

Жаңа үйреткен жас тұлпар жарысқалы келгенбіз, Тұтқыр сары желіммен жабысқалы келгенбіз. Берсең жөндеп бітім айт, не тұрысатын жеріңді айт! Ұлы Даланың жайдары жайсаңдығы да, оның айбынды айбары да би бабамыздың мінезімен дала үні, дала айбары жəне де дала рухы болып жау алдында осылайша асқақтағанын қайтерсіз?! Ел бірлігі – Ұлы Даланың ұлы бабаларының аманаты! «Көп қорқытады, терең батырады. Тұлпардың төрт тұяғындай бірлігің бұзылмай, берекелі болғаныңа еш нəрсе жетпейді. Қилықилы заман болар. Сыйлассаң жекжат та туыс. Жекжатты сырттан ізде. Тілектес көбейер, тынысың кеңейер. Туыстық тұтастығың нығайып, жекжаттығың жалпақ елге жайылып жатса, елдігіңнің үстем болғаны!» – деген Өтжан би Күржіұлының өсиеті бүгінгі күнімізге де жарап тұрған ұлағат емес пе?! Жəне де Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ел бірлігі – ең асыл қасиет. Біздің бабаларымыз тірі болуы үшін бір болған, біз ірі болуымыз үшін бір болуымыз керек», – деген пайымды пікірінен дала даналығының сабақтастығын аңғарар едік. Бұл Ұлы Дала рухының бүгінгі ұрпақ санасынан кетпегені де, өшпегені де болар, бəлкім! Ұлы Даланың бүгінгі санасын да, рухын да жаңғыртушы Елбасы екендігін айтқанды да жөн санап отырмыз. Ұлы Дала бізге сұлулық сыйлады, əсемдікке, ізгілікке, мейірімге үйретті. Ұлы Дала – осынау қас-қағым сəттей өмірдің «Дүние ойлап тұрсам шолақ екен, адамдар бір-біріне қонақ екен», – дегізіп, мына дүниенің жалғандығын түсіндірді, аттың жалы, түйенің қомында жүріп, «Дүние күнде өтеді, түнде өтеді, көңілден өлең айтсақ, кір кетеді», – деп мына дүниені сүюді паш етті. Шырқап салар əсем əніміз де, күмбірлете тартар шалқар күйіміз де, «құс салып айдын көлді дабылдатқан» саятшылық өнеріміз де, серілеу де салдау дегдар болмысымыз да осы даламен біткен мінез бен қасиет дегеніміз де абзал. Тау – біздің əкеміз, Дала – анамыз іспетті. Біз далаға қарап сəйгүлігімізді баптайтын халықпыз! Дала – менің жөргектегі үнім болып уілдеп, бесік жыры болып тербетеді, тəй-тəй басқан əр қадамымның куəсіндей көрінеді, құлын

ғұмырымның ойқастай шапқан алаңсыз тірлігі болып шаттанады, асау тайдай аласұрған алапат бұла күшімнің айғағындай бұлқынады, ошақ жағып, отау тіккен адами тірлігімнің көк түтіні болып көлбейді, далаға тəн дархан болмысымның туындай болып желбірейді, тал бесіктен жер бесікке дейін керуен тартқан ғұмыр көшімнің сыбызғылы сырындай, қара домбыраның шанағынан төгілген мамыра-жай күйдей əлдилейді, қара қобыздың шегінен шер болып төгілген сарындай сай сүйегімді сырқыратады. Дала – менің марал оты көктеген мамыра-жай тіршілігімнің, майда қоңыр сағынышымның айғағы! Біз – тауға қарап қыранымызды баптайтын халықпыз! Тау – менің өмір бойы талпынып келе жатқан биіктегі асқақ арманым, қол жетпей кеткен ардағым, сарқырап ағар ғұмыр өзенім, ойға жаңбыр жауғанда, шың басына жауар əппақ қарым мен көгілдір мұнарым, құмарым мен тұмарым, салқын самалым мен саумалым! Арман да арман биігім! Ұлы Дала! Жазылып жатқан жалпақ кеңістік, жасанып, түрленген жазира жайлау, жусаны мен жуасы бұрқырап, боз көдесі мен ақселеуін жамылған шафхат өлке, жасыл шалғыны мен жалаңаш көлдері көз тартатын көкшіл дүние, ерке өзендері есіле аққан ат шаптырым алқап, ат шоқытып шығатын адыр белең, қиялай тартатын қырат, кербезден желпитін керімсал леп, сарайыңды ашатын самал жел, көкжиекті көмкере шөккен көк өңез мұнар, сағыныштың белгісіндей сарсаң қылған сары сағым, шаңқай түсте шалқалап келіп жай тастайтын шағырмақ бұлт – бəрі-бəрі сенің өн бойыңда өріліп жатқан жоқ па?! Ұлы Дала! Жасанған, жайнаған жазира дүниенің бар базары ғана емессің, кеңдіктің, дархандықтың, шексіздіктің, батылдықтың, еркіндіктің баба текті рəмізісің, асқақ арманның, биік мұраттың, мағыналы мақсаттың, жүйрік көңілдің, ұшқыр қиялдың, селкеусіз сезімнің, патша парасаттың, тулаған жүректің, тасыған қанның, лықсып шыққан ұлы шежіренің мəуелі бағысың, тартылмаған тамырысың! Ұлы Дала! Сенің қылтанақтан қылтиып көрінер көгілдір көктемің де, жадыраған шуақпен жаны кіріп жайқалған жасыл барқыт жайдары жазың да, мұңлы бір əнімен қайтқан қазбен бірге қайтар базар қызығыңды бауырыңнан беретін қоңылтақ қоңыр күзің де, ақ жамылып, аяз бен үскірікті үрлеп тұратын алтайы ақ боранды қысың да ғажап қой, шіркін! Соның бəрі де даланың мезгіл бояуымен, мір өрнегімен, тіршілік ғадетімен өніп, өрнектеліп келе жатқан өмір ғой, өмір! Ұлы Дала! Сенің төсіңді мекендеген қазақ деген қайсар, қайратты да бейбітсүйгіш халықтың табиғатына тарту, тарихына таралғы еткен өшпес ерлік, өкінбес мəрттік, кемеңгер ой мен кемел ақылдылық, ханындай қаһарлы, биіндей пайымды, батырындай айбарлы ақсүйек бекзада болмыс, əн болып шалқып, күй болып төгілген зор махаббат, ағыл-тегіл қопарылып, дария дүниенің өзін шайып кететін өлең-жыр, аңыз-дастан осы даланың үстімен көшіп, бұлдырлы бұлыңғыр уақыттың бұлтымен бірге жөңкіліп, замана көшінің зар запыранындай ақтарылып, сезім дүниесінің селі болып төңкеріліп, көз жасы болып мөлтілдеп, көңіл қаяуы болып сөгіліп, шаттық жыры болып шалқып, сазы болып баурап, бізге жеткені ғажабы мен имани шүкіршілігі бүгінгі Тəуелсіздік! Елбасының өз жүрегінде тербеп келе жатқан мына Ұлы Даланың көгілдір заңғар аспанында қырандар ғана қалықтап, кең жазира төсінде сəйгүліктер мен киелі киіктер ғана жүйткісе екен! Қазақстан сынды Ұлы Дала елінің ұрпақтары Тəуелсіздіктің Көк байрағын биікке көтере отырып, ел экономикасының жақсы жетістіктерімен, ынтымағы жарасқан халқының мызғымас бірлігімен төрткүл дүниені сүйсіндіре берсе екен! Елбасының Ұлы Дала елін Мəңгілік Ел етсем деген аңсарлы арманы мен мұратына жеткізе гөр, Тəңірі!

 Абай – 170 – Есмұхан Несіпбайұлы, сіз «Абай» операсының қоюшы-режиссері Джанкарло дель Монаконың кеңесшісі ретінде осы спектакль туралы не айтар едіңіз жəне оған дайындықтың барысы қалай жүріп жатыр? – Елордалық театрда сахналанып жатқан «Абай» операсы Абайдың жан əлемі, шығармашылығы жайында бізге мүлдем жаңа түсінік береді. Осыған дейінгі қалыптасқан дəстүр бойынша Абай философ əрі ұлы ойшыл еді. Яғни, қоюшылар ақын бейнесін жеткізерде оның осы жағына басымдық беріп отырды. Ал мына спектакльде біз оны əрі ақын, əрі ол да ет пен сүйектен жаралған қарапайым тағдыр иесі, аяулы аруды сүйе білген, сүйіктісіне арнап махаббат сырын шерткен, ғашық жан екенін танытып, талантының өзге қыр ларын ашуға тырысамыз. Абай болашақпен өмір кешті, өзін оқитын, өзіне табынатын уақыт ерте ме, кеш пе, əйтеуір, туатынын сезді, күтті. Міне, сол сəттің жеткені бүгінде айнымас ақиқатқа айналуда. Соның біздің тағдырымызға бұйыруы, ақынмен сырласу, үндесу, жан-дүниесін ұғына түсу адамға үлкен миссия жүктейді. Осы сəт келді. Бүгінгі буын ол үшін қайтпек керек? Есік-тереземізді тас бекітіп, демімізді ішімізде тұншықтырып отыра берсек, өзге біреу төбемізге күнді əкеліп орнатып бере ме? Осыған бүгін Абай қалай қараған болар еді. Абай көзімен, Абай танымымен əлемді тану дегеніміз не? Ақын өркениетсіз, сыртқы əлеммен байланыссыз жəне білімсіз болашағымыз бұлыңғыр екенін сол кезде-ақ анық пайымдаған, рухани өсу мен түсудің парқын сонымен байланыстырып айырған жəне онысы қазір расталып та жатыр. Сондықтан, ғаламданудың жылдамдығы мен қарқынына тек үлгеріп отыруды ғана алдымызға мақсат етіп қоюымыз керек. – Сонда, бұрынғы қойылымдардан мұның артықшылығы, жаңашылдығы неде?

Есмўхан ОБАЕВ:

«Абайдыѕ «Ќарасґзі» – даланыѕ дара сґзі» Қазақстанның халық əртісі, профессор, «Парасат» орденінің иегері, белгілі режиссер Есмұхан Обаев елордадағы «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрында 25 жəне 26 қыркүйекте таныстырылымы өтеді деп күтілген «Абай» операсының қоюшырежиссеріне кеңесші ретінде таңдап алынды. Өйткені, режиссер – ұлы Абайдың өмірі мен шығармашылығын нешеме жылдардан бері үзбей зерттеп келе жатқан жəне де осы аттас операны сахналаған жан. Қазақ ұлттық опера өнері үшін соңғы уақыттағы елеулі оқиға болып саналатын қойылым қарсаңында шығармашылық иесімен əңгімелесудің сəті түскен еді. – Орындау мəнері мен өзгеше мəде ниетінде. Менің мақсатым – Абайдың, оны қоршаған ортаның, сол заманның музыкалық бейнесін жасау еді. Ал қоюшы-режиссер елі, жері бөлек деме сеңіз, Джанкарло дель Монако Абайды жатырқамай қабылдады, сөзінен жанына жақындық тауып алды. Ақынды қазақ халқының мəдени қайраткері деп атады жəне онысы даусыз. Абай өмір бойы адам баласының табиғатын зерттеді, қазақ халқының əлеуметтік қағидаларын жақсартуға ұмтылды жəне жұртының ғұмыры өзгеретінін болжады. Қазақтың тағы бір арқалы ақыны Жамбыл Жабаевтан Абайға ақын ретінде баға беруді өтінгенде, ол Абай – ақын емес, ол – пайғамбар деп жауап қатқан! Тамырды дəл табу! Сценография мен костюмдерді əлемге əйгілі италиялық шеберлер Эцио Фриджерио мен Франка Скуарчапино

əзірледі. Мұның өзі спектакльдің үлкен жаңашылдығы болып табылады. «Астана Опера» сахнасының техникалық мүмкіндіктерін жəне оған Джанкарло дель Монаконың ойластырған тың əдіс-тəсілдерін қоссақ, таныстырылым табысты өтеріне сенімдімін. – Жаңашылдық демекші, бұл тұрғыда өзіңіз де осал жан емессіз. Яғни, эксперимент жасауды жаныңыз сүйетінін жақсы білеміз. Осындай танымал тұлғалардан құралған шығармашылық топ жұмысының театр тынысына керемет бір серпіліс алып келеріне сенім мол. Ал осыған көрермен қандай баға беретінін болжай аласыз ба? – Көрерменнің операны қалай қабылдайтынын болжап айту қиын. Мəдени сілкініс, яки серпіліс бола ма – мұны уақыт шешеді, бірақ та бекзат өнерді сүйетін қауымды таңғалдырамыз

деп уəде бере аламыз. Кез келген спектакль өз заманының тілінде сөйлейді. Бұл – заңдылық. Мысалы, қаншама режиссер қанша рет бұл операны сахналап, көрерменге өзі танитын, өзімен тілдесіп, сырын ақтара алған Абайын ұсынды, ал əлем қоғамдастығы күні бүгінге дейін ұлы ойшылдың еңбектерін зерттеуді тоқтатпастан, оның талантының жаңа қырларын ашуда. Абай – ұлттың ар-ұяты дейміз. Аз десеңіз, бас ақынның 170 жылдығы тек елімізде ғана емес, шетелдерде де кеңінен аталып өтуде. Осыған орай, өз басым Абайдың мерейтойын, жалпы, Абай рухын халқымыздың тек мереке күндері ғана еске алып, атап өткенін қаламаймын, тұлғаның қағидалары қазаққа күнде керек екендігін айтып өткім келеді. Абайдың өсиетін əрбір адам жадына мықтап тоқып, өмірлік ұстанымына айналдыруын тілеймін,

біз əр таңымызды Абай деп атқызып, өз-өзімізге: «Бүгін мен тек өзіме ғана емес, жалпы қоғам, көпшілік үшін пайдалы қандай іс атқара аламын?» деген сұрақты қоюға тиіспіз. Яғни, бізде Абайдың алдында жауапкершілік сезімі болуы керек, неге десеңіз, ол сонау заманда біздің бүгініміз үшін қам жеді. Ұлы ақын өз халқын бүкіл дүниежүзіне танытты. – Əлемдік стандарттарға сай «Астана Опера» театры сахнасының техникалық мүмкіндіктері кез келген режиссердің ойындағысын толық жүзеге асыруға қауқарлы əрі қабілетті. Осы ортаға түскенде қандай əсерде болдыңыз? – Қуандым. «Астана Опера» сахнасының техникалық мүмкіндігі өте ауқымды жəне кез келген кісіні қайран қалдырады, бəрінен де классикалық театрдың заман лебінен қалыспай тыныстаған тіршілігі тамаша, бұл тұрғыда асқақ армандарыңды алаңсыз жүзеге асыруға толық мүмкіндік жасалған, күрделі кез келген туындыны қоюға жағдай туғызылған. Көрермен тек əртістің эмоциясына ғана байланып қалмай, кəдімгі кинодағыдай бейнеинсталляцияларды жəне арнайы əсер беретін керемет көріністерді ташамалай алады. Қысқасы, мұны тек міндетті түрде келіп əркім өз көзімен көруі керек, себебі, Абай сан қырлы тұлға, ол оқыған сайын қызықтыратын, соңынан ілестіріп əкететін кітап сияқты. Шығармашылық топтың көздеген мақсаты не десек, ең бастысы – көрерменнің көкірек күймесін бос қайтармау, ойлы, сырлы азықпен толтырып шығару. Абайдың қалай əн салғанын тыңдап қою жеткіліксіз, біз үшін Абайдың не жайлы толғанатынын, не жайлы айтып тұрғанын, ұлы ойшылды не мазалайтынын түйсікке түйдіру маңызды. Əңгімелескен Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған «Барыс» мұз сарайындағы мерейтойлық шоуды ортақ тіл – құштарлық тілінде сөйлейтін шығармашылық топ дайындағаны белгілі. Бас қоюшы режиссерлердің бірі, əлемге танымал италиялық продюсер Марко БАЛИЧТІҢ пікірін оқырманға ұсынып отырмыз.

Ойдаєыны жїзеге асырдыќ! – Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған осындай керемет рəсімге қатысу мен үшін үлкен құр мет. Мен осындай мүмкіндікке ие болғаныма толғанып, қуанудамын. Нағыз италиялық ретінде, яғни əсемдікке құмар жан ретінде, Астананың көркі мені шабыттандырады. Бұл жерде ерекше жігерлендіретін нəрселер өте көп болды. Маған барлығы ұнайды. Азамат ретінде мен ел Президенті жəне Қазақстанның бүкіл халқы мерейтойды өте тəкаппар, лайықты деңгейде тойлап, өз елінің даңқын өте толерантты, бейбіт сипатта шығарғысы келетін оқиғаның куəгері болғаныма қуаныштымын. Біз үшін бұл шара жергілікті зиялы қауым өкілдерімен бірлесе тарихқа, Шыңғыс хан тарихына, Керей жəне Жəнібек тарихына ену, ашаршылық, Қазақстанның барлық тарихи оқиғаларына енудің шынымен де бірегей тəжірибесі болды. Бұл шынымен көпшілікке беймəлім нəрселер. Олардан хабардар болып, сахнада өте қызықты сипатта көрсету біз үшін үлкен мəртебе. Қазақстанның бүкіл халқы жəне халықаралық қауымдастық өкілдері бұл концертті көріп, ерекше бір сезімдерге бөленді деген сенімдемін. Көрермендердің ерекше сезімдерін оята алсақ, біз өз жұмысымызды жақсы орындадық деген сөз. Қазақстанның Мəдениет жəне спорт министрімен біз Миланда өтіп жатқан ЭКСПО кезінде таныстық. Ол біз қойған спектакльдерді көрді. Өте батыл адам екен. Өйткені, Қазақстанда мұндай керемет рəсімді алты апта ішінде дайындауға бел буды. Бізді соған көндірді. Риодағы техникалық директорымызбен техникалық күшімізді біріктіріп, ұйымдастыру жағынан ең күрделі шоуларды дайындай алатын əлемдегі үздік мамандарды шақырдық. Қатарымызға 19 мемлекет өкілдерін тарттық. Олардың арасында Канада, Мексика, Италия, Англия, Əзербайжан, Украина, Ресей жəне, əрине, Қазақстан да бар. Бұл ғажайып жəне қайталанбас шоуларды жасайтындарды ортақ тіл табысып, сол тілде сөйлейтін халықаралық топ десе де болады. Патрик Ледвид – əлемдегі үздік рок-нролл шоуларды ұйымдастырған продюсер, фейерверктер мен арнайы əсерлер əлеміндегі ең басты маман – Антонио Паренте, хореография сала сы ның маманы, Олимпиада ойындарының рəсім дерін қойған тұңғыш əйел-менеджер Джина Мартинц – қай-қайсы да керемет өнер иелері. Қазақстанның шығармашылық тобын бастаған Төлеубек Нығметұлы (Əлпиев – ред.). да сегіз қырлы бір сырлы екен. Баға жетпес тəжірибе алдық десем болады. Италиялық ретінде мен мұндай ұмытылмас атмосфера ұйымдастырғанымызға өте ризамын. Иə, бізге ортақ тіл табу керек болды. Ортақ тіл тапқаннан кейін, біздің қолымыздан барлығы келе бастады. Бұл бірлескен жұмыс тұрғысынан алғанда өте қызықты, əсерлі шықты. Қиындығы да аз болмады. Біз осы сияқты тағы да бірнеше рəсім ұйымдастыра алатынымызды аңғардық. Жалпы, барлық адамдардың жүзінен ризалықты, жайдары көңіл-күйді көрдік. Астанадағы бұл жүздесу жүрегімізде өмір бойы естелік болып қалары анық. Ең алдымен айтарым, қазақ хореографиясы өте əдемі екен. Хореографияның əрқилы түрлерін жануарлармен, қандай да бір күрделі фигуралармен біріктіру – техникалық жағынан алғанда өте жоғары дəреже болды. Мен халықаралық деңгей туралы айтып жатырмын. Өйткені, бұл жерде мақтануға тұрарлық халықаралық өте күрделі хореография құрылған. Бұл зор жетістік деп білемін. Сахнамыздың бірегей құрылымы туралы айтып кеткім келеді. Оның проекцияланған беті үш қабатта – төменгі, ортаңғы жəне жоғары қабаттан тұрады. Бізде диаметрі 10 метр шар, 21 мың шам орнатылған өмір ағашы бар. Костюмдер де тамаша. Мен мұны италиялық ретінде айтып тұрмын. Себебі, біз əрқашан да киімге ерекше мəн береміз. Ең бастысы, ұлт тарихының тамыры тереңде жатыр екен. ––––––––––––––––– Марко Балич (Marco Balich), Рио-2016 Олимпия ойындарының атқарушы директоры, ЭКСПО-2015 көрмесінің көркемдік жетекшісі. Марко Балич, Италиядағы Олимпия ойындарының продюсері, көптеген халықаралық шаралардың көркемдік жетекшісі, BalichWorldwideShowsS.r.l компаниясының негізін қалаушы, ойын-сауық пен шоубизнестің халықаралық деңгейінде жұмыс істейді.


19 қыркүйек 2015 жыл

 Өнеге

 Жағымды жаңалық

Халық даналығы: «Шəкірттің бағы жанбағы – ұстазынан» дейді де көкейде біржақты ұғым қалмас үшін «шəкірттің саналылығы – ұстанымынан» деп те қосып қояды. Осындай ұғым қалдырған ұлтымыз ұстаз бола алмаған, шəкірт тəрбиелей алмаған деп кім айта алады. Сол сияқты ұстазына серік бола алмаған шəкіртте қандай абырой болмақ?! Менің өміріме нұр құйған небір талант иесі, ғылым шыңының биігінен көріне білген, танымал ұстаздарым көп болды. Олар өздерінің ұстаздарын қадір тұтты, бізді де солай үйретті. Ұстаз ұғымының ауқымы кең екенін өз өмір жолдарымен дəлелдеп бере білді.

Білім бекіткен биіктік

Көпшілік математиктерді, «технарларды» сөзге сараң деп ойлайды. Дегенмен, қазақ арасынан «тұңғыш математика ғылымдарының профессоры» атағын алған, Алаш арысы академик Əлімхан Ермеков сөзге алғыр болғаны мəлім. Сол сияқты, өзім еңбек етіп, есейген өлкемде еңбектерімен етене танысқан Қаныш Сəтбаев, Əлкей Марғұлан сияқты ғалымдар жазбаларын, ғылыми еңбектерін парақтасақ, олардың сөйлер сөзге де, айтар ойға да ешкімге есе жібермегеніне куə боламыз. Сондықтан, көкейдегі түйген сырдың кейбір тұстарын қағазға түсіруге ниет еттім. Мұның тағы бір себебі, менің ғана емес-ау біздің, яғни, шəкірттердің ұстазы бола білген Қазақстан ұлттық ғылым академиясының академигі Назарбай Қадырұлы Білиев те сөйлер сөзге шешен екеніне ешкім талас тудыра алмайды. Сонымен қатар, оның ұйымдастырушылық қабілеті де өте жоғары деп айтуға тиістімін. Академик 1988 жылы Қазақ ұлттық ғылым академиясының математика жəне механика институтының директоры болды. Ресей Жаратылыс ғылымдары академиясының академигі еді. «Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым жəне техника қайраткері» құрметті атағының, Халықаралық бірінші дəрежелі Хорезми сыйлығының иегері болды. Бүкіл саналы ғұмырын жастар тəрбиесі мен ғылымға арнаған ұстаз қарым қабілетінің мықтылығын 1999-2002 жылдары ұлттық Ғылым академиясы физика-математика бөлімшесінің академик-хатшысы қызметін қоса атқарған тұсында көрсетті. Оны əріптестері жақсы біледі. Назарбай Қадырұлының ізденіссіз жүргенін көз алдыңызға елестету мүмкін емес. Оның бойында қажымас қайраттың ерекше қайнар көзі бар еді. Маңайына жан жылуын дарытуы өз алдына, қуатты іс-қимылмен шабыттандырып та жіберетін. Сол күш-қайрат нəтижесінде ол қазірде ұлттық Ғылым академиясының математика институтының құрметті директоры жəне бас ғылыми қызметкер болып еңбек етіп келеді. Ол өз маңайына білікті шəкірттерді, талантты, дарынды жастарды таңдай білетінімен де ерекшеленеді. Ғалым адам тануда, адамгершілікті бағалауда жаңылысқан емес. Оның маңайында жүріп өнегесін үйрену, қол астында қызмет ету – əрбір жас ғалым үшін үлкен өмір мектебі саналады. Назарбай Қадырұлы үшін ұстаздық ету – ең қадірлі міндет, сондықтан да одан ешуақытта қол үзген емес. Оның жарқын айғағы ретінде əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі ұстаздық етуі болатын. Қазір де ұстаздықтан қол үзіп көрген емес. Оны айтасыз, 2000 жылдан бері сол ұлттық университетте «Функционалдық анализ жəне ықтималдылықтар теориясы» кафедрасының меңгерушісі қызметін мүлтіксіз атқарып жүргені бір мерей. Шəкірттері бірде «Неге өз ұстазымызбен мақтанбаймыз?» дегеніміз бар. Араға жылдар салып жас ұлғайғанда, өзіңе сабақ берген, дəріс оқыған, ақыл-кеңесін аямаған ұстазың ойға жиі оралып, елжірей сағынады екенсің. Мұндай сезім əркімнің-ақ басында бар шығар?! Иə, əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде оқып жүргенімізде сан мəрте Назарбай Қадырұлының дəрісін тыңда дық. «Дифференциалдық талдау» пə ні бойынша дəрісі естен кетер ме?! Төртінші курстағы арнайы курс бойынша «Жалпыланған аналитикалық функция» деген тақырып бойынша дəріс оқыды. Бұл курс «Дифференциалдық талдау теңдеулер» кафедрасы бойынша мамандық таңдаған студенттерге оқытылады. Мен де өмірлік мамандықты таңдадым. Аққұбаша келген, өңді, сұңғақ бойлы, парасатты адамның аудиторияға алғаш кірген сəтінен бастап-ақ, өзімізге қамқор жан тап болғанын бірден сезініп едік. Оның əуезді үні, сабақ түсіндірудегі өзіндік əдіс-тəсілі, бар зейініңді өзіне аударып, жан дүниеңді баурап алатын ерекше қасиетіне тəнті болдық. Сөзді құйылтқанда қөңіліңдегіні дəл табатын. Əр теорияны тұшымды мысалдармен баяндап, қарапайым тілмен түсіндіріп, қабылдауға жеңіл ұғымдармен ойыңа ұялататын. Əрбір сөзін қадап айтып, тайға таңба басқандай санаңа шегелеп тастайтын. Сол қасиетін шəкірттеріне де жұғысты болғанын қалайтын. Ұстаз сабағынан кешігу тұрмақ, өзге жерде оқыған дəрістерін іздеп барып тыңдап, өз хал-қадірімізше талқыға салып, талдап жататынбыз. Оның қандай жиын, алқалы топ алдында сөзден сүрінгенін көрген емеспіз. Өзін қай ортада да еркін ұстап, суырыла

7

www.egemen.kz

шапқан тұлпардай бауырын жазып, сергек сезімде болатыны біз үшін үлгі, өнеге болып қалыптасты. Ешкімнен тайсалмайтын қайсар келбеті, принципшілдігі, ойындағы пікірді дəл жеткізетіндігі мен сабырлы қалпы əр кез бойынан ерекше жарасымдылық тауып тұратын. Назарбай Қадырұлының тағы бір тамаша қыры, дəріс оқу барысында алдында отырған шəкіртінің, яки дəріс тыңдаушысының жас шамасына қарамастан, білім үйретуді өзіне парыз санайтындығы. Алдына кім келсе де ілтипатпен қабылдап, ынтасын оятып, зор сенім артатын қасиетті үлгі аларлық. Академик мектепте оқыған кезінде геолог болсам деп армандапты. Көрнекті математик, айтулы академик А.Д.Таймановпен Орал пединститутын бірге оқыған, математика пəнінен сабақ берген Жақия Жүсібалиев өмір жолына өзгеріс əкеледі. Университеттің математика бөліміне оқуға түсуіне кеңес береді. 1952 жылы бұрынғы С.М.Киров, қазіргі өзі қызмет етіп жүрген əл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физикаматематика факультетіне оқуға түседі. 1957 жылы университетті табысты тəмамдағаннан кейін Гурьев педагогикалық институтында (қазіргі Атырау университеті) 1960 жылға дейін оқытушы жəне аға оқытушы болып қызмет істеді. Дегенмен, дарынды жасқа алыс шалғайдан гөрі, ғылыммен айналысатын үлкен орта, кең арна қажет болды. Білікті ұстаздардан, тереңдетілген білім алу қажеттігі туындады. «Сабақты ине сəтімен» деген оның да ыңғайы келе қалды. 1960 жылы Мəскеу қаласындағы КСРО Ғылым академиясының беделді В.А. Стеклов атындағы математика институтына аспирант болып қабылданды. 1963-1966 жылдары – Қазақ ұлттық Ғылым академиясының математика жəне механика институтында кіші ғылыми қызметкер болып қызметке кіріседі. 1965 жылы «Эллиптикалық жүйелердің түрін өзгертетін ерекше нүктелердің маңайында аналитикалық шешімдердің бар болуы туралы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Осы сəттен бастап, ғылым теңізіндегі кемеге мінгендей кезең басталды. 1966-1978 жылдары ұлттық Ғылым академиясының Математика жəне механика институтының функциялар теориясы жəне функционалдық анализ лабораториясында аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі болды. 1980 жылы физика-математика ғылымдарының докторы 1985 жылы профессор атағын алды. Назарбай Қадырұлының тамаша қасиеттерінің бірі – ұқыптылық, талап қоя білу, əрі орындалысын жіті қадағалап, жүзеге асыра білуі дер едім. – Қай істе де мұнтаздай тазалық, мінсіз орындалған тиянақтылық қажет. Онсыз ғылымда оң із қалдыру мүмкін емес. «Тəрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы», (əл-Фараби) – деген сол. Тəрбиелі жан, қандай істе де шалағайлыққа орын бермейді. Өз ісіне мұқият болады. Өзгеден де соны талап ете біледі, – дейтін. Оның ғылыми ізденістеріне жетекшілік еткен ғылым докторы В.С.Виноградов еді. Ол КСРО Ғылым академиясының академигі И.Векуаның оқушысы жəне онымен ғылыми байланыстағы адам болатын. Назарбай Қадырұлы алғашқы ғылыми-зерттеулерін эллиптикалық дифференциалдық теңдеулер коэффициенттерінің ерекше нүктелерінің маңайындағы шешімдерінің қасиеттерін зерттеуден бастады. Мұндай ерекше нүктелерді теңдеудің түрін (эллиптикалык, гиперболалық, т.б.) өзгертетін нүктелер ретінде де қарастыруға болады. Осындай ерекше нүктелердің маңайында бірінші ретті эллиптикалық теңдеулер жүйесінің аналитикалық шешімдері болуының қажетті жəне жеткілікті шарттарын алды. Қарастырылған сол нүктелердің маңайында қандай да болмасын оң шешімдердің болуын күту қиын болатын. Сондықтан да, шешімдердің аналитикалық қасиеттерінің болуын дəлелдеу тыңға түрен салғандай мейлінше қиын мəселе еді жəне ол ерекше тапқырлықпен қатар, аса табандылықты талап етті. Бұл нəтижелер геометриядағы беттер теориясында қолданыс табатын үзіліссіз шешімдердің болу шарттарын зерттеулерге бастама болды. Қазақ ғалымының осы зерттеу нəтижелерін И.Векуа өте жоғары бағалап, оны халықаралық конференцияда атап көр сеткені бар. (І.N. Vekua. Оn оnе сlаss оfthe еllipticsystems with singularities.Preceeding of the international Conference on Analysis and Related Topics. Tokyo,April,1969).

Университеттік курстан белгілі болғандай, бір комплекс айнымалының аналитикалық функцияларының теориясы дегеніміз – КошиРиман жүйесінің теориясы. Ал соңғы жүйенің өзі И.Векуа жалпыланған Коши-Риман (ЖК-Р) жүйесі деп атаған, коэффициенттері айнымалы эллиптикалық жүйенің дербес түрі. ЖК-Р жүйесінің теориясын жасауға талпыныс ертедегі Бельтрамиде де 1969 жылдың желтоқсанында Назарбай Қадырұлы Білиевтің семинарда жасаған баяндамасынан кейін, оған И.Векуа маңызды да, жауапты ұсыныс жасады. Ол жалпыланған аналитикалық функциялар (ЖАФ) теориясында əлі қарастырылмаған шеткі жағдайларға мағыналы жалғастыру мүмкіндігін (не мүмкінсіздігін) көрсету еді. Эллиптикалық жүйелердің класында жатқан барлық коэффициенттері үшін теорияның орынсыздығы белгілі еді, бірақ, көрсетілген кластардың, ЖАФ теориясы орынды болатын, меншікті ішкі кеңістіктері болуы мүмкін ғой. Міне, болашағынан мол үміт күттіретін жас ғалымға осы жағдайды ғылыми-зерттеу міндеті тапсырылды. Ол кезде Назарбай Қадырұлы Білиев КСРО ҒА-ның академик С.М. Никольскийдің оқушысы, институт директоры, профессор Т.Аманов басқаратын лабораторияда аға ғылыми кызметкер болатын. Осындай байланыстардың нəтижесі болар, жас ғалым мəселені Никольский-Бесов кеңістіктері шкаласында тексеруді жоспарлады. Бұл кеңістіктерде функциялардың қасиеттерін дəлірек көрсететін қағидалар бар болғанымен, олар əлі де болса айнымалы коэффициенттері дифференциалдық тендеулерді зерттеуге бейімделмеген еді. Табиғатында қайсар жаратылған Назарбай Қадырұлы осындай зерттеулерге қажетті мультипликаторлар туралы алғашқы мəліметтерді дəлелдеп, Векуа теориясы орынды болатындай кеңістіктердің параметрлерінің өзара байланыстарын тапты. Міне, осы нəтижелерге байланысты академик И.Векуаның институт директоры Т.Амановқа бағыттаған пікірінен үзінді келтірейік: «Тбилиси, 23.06. 1971. …Бүгін семинарда жолдас Н.Қ.Білиевтің бізге өте ұнаған баяндамасын тыңдадық. Ол «үзіліссіз шешімдері болатын эллиптикалық жүйелердің жаңа класын тапты» деп есептеймін. Алынған нəтижелер сөзсіз жариялануы керек жəне осы бағыттағы зерттеулерді жалғастыру орынды...». И.Векуа қойған мəселе Бесовтың В-кластары шкаласында толық шешімін тапты жəне ол шешім Соболев кеңістіктерінде берілген Векуа теориясын кеңейтті. Назарбай Қадырұлы осы алған нəтижелері математиканың əртүрлі салаларында өте маңызды қолданыстарда бар. Н.Білиев жəне оның оқушыларының мате матикалық физиканың сызықты емес Шредингер, Кортевегаде Фриза, т.б. теңдеулерді солитон арқылы шешу нəтижелері де ғылымда көрнекті орын алады. Назарбай Қадырұлы 1988 жылы математика жəне механика институтына директоры болып сайланды. Институттың ғылыми-ұйымдастыру жұмысына өзіне тəн үлес қосты, қолтаңбасын қалдырды. Кеңес үкіметінің ыдырауына байланысты туындаған қайта құру кезеңінің қиындықтары сол кезге сəйкес келді. Дегенмен, барлық мүмкіндіктер жұмылдырылып, əр ісі шебер ұйымдастырылып, тыныш шығармашылық орта сақталды. Институттың талантты жастары қолдау тапты, ғылыми қызметкерлердің алыс шетелдермен байланысына, халықаралық ғылыми форумдарға қатынасуға мүмкін болған барлық жағдайлар жасалды. Бұл жұмыстар өз қорытындысын берді, институт халықаралық деңгейдегі байланыс жөнінен алдыңғы қатарлы ұйымдардың бірі болды. 1995 жылы 11 ғылыми қызметкер СОРОС, 3 ғылыми қызметкер ІNTAS грантын алды. Əртүрлі халықаралық математикалық қоғамдардың стипендиаттарына қол жетті. 10 ғылыми қызметкер халықаралық ғылыми ассоциациялардың мүшесі болды. Сол жылы институт ІNTAS грантын иеленді. Бірнеше ғылыми қызметкерлердің монографиялары шетелдерде ағылшын тілінде басылды. Ұстазымыз мінезге аса бай жан. Үлкенкішіге бірдей құрмет көрсететін, кішіге ілтипатпен қарайтын қасиетін өзімізге де жұғысты етуге ұмтылумен келеміз. Қолдан келгенінше біреуге жəрдем жасаудан жаны лəззат алатынына сан мəрте куə болдық. Сол əдеті, көркем мінезі отбасына да жұғысты болды. Назарбай Қадырұлы отбасына да ерекше көңіл бөледі, үлгілі отбасының отағасы, аяулы əке, асыл жар. Жары Раушан екеуі үш бала тəрбиелеп өсірді. Раушан Қажкенқызы да биология ғылымдарының докторы, профессор. Іскер жан, шаруаға мығым, ширақ, ибалы, өнегелі. Отағасының қас-қабағына қарап, ерінің ғылыммен айналысуына кең жол аша жүріп, өзі де ғылымға еңбек сіңіріп келеді. Балалары Ернар, Дəурен мен Дана əке-анасының жолын қуып ғылым саласында табысты еңбек етуде, ғылым кандидаттары. Академик Мемлекеттік сыйлықтар комитетінің, ҒА-сының президиум мүшесі болды. Назарбай Қадырұлы 120-дан аса ғылыми еңбектер жариялады, олардың елге тигізген пайдасы, ғылымға енгізген шарапаты жайлы шетелдіктер де жақсы біледі. Оның оқушыларының ішінде 18 ғылым кандидаты, өз оқушылары мен мектептері бар 3 ғылым докторы бар. Солардың қатарында өзім де, Əлиасқар Түнқатаров, Ратбай Мырзағұлов, т.б. бар. Ол көптеген халықаралық ғылыми форумдарда баяндамалар жасады. Академик ұстаз Назарбай Қадырұлы қазір сексеннің сеңгіріне көтеріліп, аға жасынан, баба жасына келді. Бұл айтулы ғалымның абырой биігі деп білеміз. Сəрсенғали ƏБДІМАНАПОВ, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ экономика, қаржы жəне халықаралық сауда университетінің ректоры. АСТАНА.

Кґкшеніѕ ай сəулелі мешіті

Иə, көкшеліктер көптен күткен қуанышымен қауышты. Сəн-салтанаты келіскен, күнге шағылысқан алтынды күмбезі аспанмен астасқан ақ мешіт жамағатқа есігін айқара ашты. Оған ата дініміздің дамуына қомақты үлес қосқан Науан Хазірет аты берілді. Айтулы шараға Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы, Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары Жабал Ерғалиев, Рашит Əкімов, Дін істері комитетінің төрағасы Ғалым Шойкин, Ақмола облысының əкімі Сергей Кулагин, өңір жұртшылығы мен қонақтары қатысты. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Салтанат Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының өкіл имамы, Көкшетаудағы «Науан Хазірет» атындағы орталық мешіттің бас имамы Қанат Қыдырминнің Құран бағыштауымен басталды. Мешіттің ашылу салтанатында сөйлеген сөзінде облыс əкімі Сергей Кулагин халықты өңірде болып отырған үлкен рухани оқиға – жаңа мешіттің ашылуымен құттықтап, оның салынуына қомақты үлес қосқан «Қазақалтын» АҚ, «Логос Трейд» ЖШС, «Көкшетау Жолдары» ЖШС, «Компания НурайСтрой», «Кокшетауавтодор» ЖШС, «Ақмола Бидай» ЖШС, «Алтын тау» ЖШС сияқты бірқатар мекемелерді атап, ол ұжымдарға алғыс айтты. Бас мүфти Ержан қажы Малға жыұлы да осындай ғибадат орнының ашылуы заманымыздың тыныштығы, еліміздің амандығы, берекелі татулықтың арқасында болып отырғанын, осы ынтымақбірлікті сақтауымыз, оң ниетті болуымыз керектігін атап өтті. «Тарихи-мəдени мұра» қорының төрағасы Болат Жанəділев те осынау сəнді мешіттің ашылуына қол

ұшын берген барша азаматтарға ақ алғысын жаудырды. Ақын Арман Бердалин жырдан шашу шашты. Одан кейін жамағат мешіт ішінде сəлем намазын оқуға кірісті. Мешіт құрылысы 2010 жылы басталып, баяу қарқынмен жүргізілген еді. Облыс əкімдігінің қолдауымен қаржыландыру мəселесі шешіліп, көптен күткен рухани ғимарат жамағат игілігіне берілді. Құрылыстың құны 1,4 миллиард теңгені құрайды. Тəуелсіздік таңы атып, өз қал пымызды, ұлттық ұстанымымызды тауып, өз жолымызға түскелі халқымыздың дінге бет бұрып, иманға ден қойғаны белгілі. Əсіресе, адалдық аңсаған, таза ой, өрелі өріс, биік меже көксеген жастар ата дінімізге асықты. Сөйтіп, іргесі 1903 жылы қаланған орталықтағы шағын мешітке құлшылық етушілер сыймайтын жағдай туындады. Олай екен деп, ешкім бармай қалған жоқ, əрине. Бірақ, қолайсыздық көзге ұрып тұрды. Енді, міне, керемет мешіт есігін айқара ашты. Биіктігі 45 метрлік 4 мұнарасы, 15 күмбезі, оның ішінде 2 үлкен күмбезі бар, бас жəне кіші қақпалы, 350 орындық асханасы, неке қию залы, тағы басқа қажет орындары жеткілікті əсем мешіт

пайдалануға беріліп отыр. Мұнда намаз оқитын үлкен жалпы залдан басқа, əйелдерге арналған намазхана, киім ілетін орын, имам мен наиб-имамға арналған кабинеттер ескерілген. Ішкі безендірілуі де ерекше. Қабырғалар шығыс-араб дəстүрімен, ұлттық нақыш өріле отырып безендірілген. Үлкен күмбез жақтауына Алланың 99 есімі жазылған. Қабырғаларға Құран сүрелері сұйық алтынмен таңбаланған, уағыз айтуға имам көтерілер мінбер еменнен иілген. Мешіттің сыртқы көрінісі де ерекше. Алып ғимараттың сырты Əзербайжан Республикасынан əкелінген «Ағлай» деп аталатын табиғи таспен қапталыпты. Күмбездер нитрат-титан материалдарынан жасалған. Мешіттің ғимарат аумағы 5137,57 шаршы метр болса, жалпы аумағы 15279 шаршы метр. Жан-жағы түгел қоршалып, шамдар орнатылып, орындықтар қойылған. Мешітті айнала ағаштар егіліп, гүлзарлар жайнап тұр. Іргесінен автотұрақтар орын тепті. Сонымен, Көкшетауда «Науан Хазірет» атындағы 1400 орындық жаңа мешіт есік ашты. Бұл қаламыздағы ғана емес, бүкіл өңіріміздегі аса бір қуанышты күн, сүйінші хабар. Өйткені, мешіт – Алланың жердегі үйі, имандылық пен сабырлылық, кішіпейілділік пен мейірім мекені. Тəубесін ту еткен, асылықтан аулақ, қанағатқа тоқтаған, иманды жұртымыздың қатары арта берері сөзсіз. Жақсылыққа жұмылдырар, берекеге бастар ғибадат үйі – жаңа мешіттің ашылуы жамғаттың жүрегін жақсылыққа толтыра бергей! КӨКШЕТАУ.

 Кино

Жанкїйерлерін жатырќатпайды

Кинорежиссер Ермек Тўрсыновтыѕ жаѕа туындысыныѕ кґрсетілімі жїруде Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Бейсенбі күні Торонтадағы халықаралық кинофестивальде қазақ режиссері Ермек Тұрсыновтың «Жат» фильмінің əлемдік таныстырылымы жүріп жатқан кезде Қазақстанда алғашқылардың бірі болып дəл осы күні алматылық журналистер аталмыш картинаны қатар тамашалады. Кино айдынындағы азулы мамандарды елеңдетіп отырған жаңа фильм 19-25 қыркүйек күндері Алматыда өтетін ХІ халықаралық «Еуразия» кинофестивалінің байқауына да ұсынылады. Қаласа өз көрермендеріміздің бұл фильмді «Еуразия» кинофестивалінің аясында 23 қыркүйекте Алматыдағы бірнеше кинотеатрдан бағасын беруге мүмкіндігі бар. Əрбір туындысы жарық көрген сайын талғампаз өнер сыншылары мен көрермендерінің зор қызығушылығын туғызып келе жатқан Ермек Тұрсыновтың бұл картинасын жұртшылық асыға күткен болатын. Бірден айта кету керек, «Жат» Dolby Аtmos пішінінде түсірілген қазақстандық алғашқы фильм ретінде бірден кинематография шежіресіне енді. Атауы «Жат» деп аталғанымен,

сюжет желісі шынайы өмірден алынған бұл туындыда қазақ қоғамының өткен ғасырдың 30-60-жылдары аралығындағы кезеңдерінен сыр шертіледі. Ілияс есімді жас баланың əңгімесін баяндау арқылы сценарий авторы жəне режиссер Ермек Тұрсынов өз көрерменін бірден тарихтың қатпар-қатпар беттеріне үңілдіреді. Оны көріп отырып, кім-кімде өзін еріксіз сол дəуірде жүргендей күйге түседі. Бұл, əрине, кино өнерінің үлкен құдіреті. Ал оны сезіндіруде қоюшы оператор Мұрат Əлиев, қоюшы-суретші Александр Ророкин, дыбыс режиссері Сергей Лобанов, композитор Қуат

Шілдебаев, монтаж режиссері Ғалымжан Санбаевтың маңдай тері ақталған десе де болады. Өнертанушылардың ойынша, «Жат» – Акира Курасаваның «Дерсу Узала», Сидней Поллактың «Иеремия Джонсон» сияқты картиналарымен үндесетін, əфсана. Кино тілі арқылы қазақ фольклоры мен өмірде болған оқиғаларды қатар өрген жазушы-режиссер Ермек Тұрсынов ауыр салдардан қашып құтыла алмас репрессияға ұшыраған қоғамға қарсылық танытқан өркөкірек аутсайдердің оқиғасын баяндайды. АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

 Үйренетін үрдіс

Отандыќ ґнім ґндіру їшін жаѕашылдыќ талап етіледі

Қазақстанның халықаралық деңгейдегі экономика қауымдастығының тұрақ ты мүшесіне айналуы – отандық нарық тарихында өз таңбаларын қалдыруда. Бүгінгі мақсатымыз – əлемдік нарықта орнымызды тауып, технологиялардың даму заманында бəсекеге қабілетті өнім өндіру, мемлекетіміздің азықтүлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету болса керек. Елімізге жаңа өнімдермен бірге, сапасы сын көтермейтін, бағасы арзан азық-түлік өнімдерінің көптеп келуі, жергілікті тауар өндірушілерді біраз əуресарсаңға салатыны да рас. Дегенмен, нарық кеңістігіндегі сауда-саттық, экономикалық қатынастар одан əрі жалғаса береді. Ал біз оған дайынбыз ба? Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың басшылығымен ғасыр ға татитын санаулы 20 жыл ішінде саяси-экономикалық, əлеуметтік тұрғыдан жаңару, жетілу сынақтарынан сүрінбей өттік, етек-жеңімізді жинадық, бар екенімізді, нар екенімізді əлемге паш еттік. Нарықтық экономиканың жақсысы мен жаманына, сонымен бірге, əлемдік дағдарыс пен «қара алтынға» тəуелділіктің қаншалықты болатынына көзімізді жеткіздік. Сондықтан, экономиканы əртараптандырып, индустриялықинновациялық дамудың жолына түсу керектігін түсіндік. Дей тұрғанмен, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап шаруашылықпен айналысып, ісін алға жетелеп келе жатқан азаматтар баршылық. Осынау аз уақыт ішінде тəуелсіз ел намысын ту еткен, халқынан аларынан берері көп кəсіпкерлер, тұлғалар қалыптасты. Сондай адамдардың бірі – Қызылорда облысының Қазалы ауданындағы «Рза» акционерлік қоғамының негізін қалаушы, облыстық мəслихаттың депутаты, танымал басшы, кəсіпкер Самұрат Имандосов деуге болады. Оның тікелей басшылығымен өмірге келген шаруашылық, бүгінде даңқы алты алашқа тарап, шетелдерге де танымал халықаралық кəсіпорынға айналды. Жалпы, «Рза» акционерлік қоғамы – индустриялық-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыруда қомақты үлесін қосып келе жатқан республикадағы алдыңғы қатарлы шаруашылықтардың бірі болып саналады. Кəсіпорын жұмысын ғылыми-өндірістік тұрғыдан тиімді ұйымдастыра отырып, 3 кластерлік жүйе негізінде: күріш, ет жəне шұжық түрлерін, сонымен бірге, сүт өнімдерін өндіруді басты бағыт етіп ұстанды. Акционерлік қоғамының құрамында «Рза-Асыл түлік», «Рза-Агро», «Рзасүт», «Рза-Нан», «Рза-Транс», «Рза-Мұнай-ГазҚұрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестер халық игілігіне жұмыс жасауда. Осы аталмыш кəсіпорындарда мыңнан аса аудан тұрғындары табысты еңбек етуде. Ал тек «Рза-Асыл түлік», «Рза-сүт» серіктестіктерінде, шұжық өнімдерін дайындайтын цех жəне мал шаруашылығы саласында 200-ден астам адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Бұл дегеніңіз, акционерлік қоғам тарапынан жерлестеріне жасалған əлеуметтікэкономикалық көмек, қамқорлық деп санаймын. «Ауылына қарап, азаматын таны» дегендей, уақыт өткен сайын аудан орталығының көркейіп, өркендеп-өсуіне Самұрат Жұманұлының үлесі зор екеніне еш күмəн жоқ. Кəсіпорын өндірісті бірнеше бағытта кластерлік жүйеге сəйкес дамыта білген, соның ішінде тек бір ғана мал шаруашылығы саласында сауын малдарын қоспағанда, 200 етті ірі қара малы, 3000 қой, 580 жылқы жəне 300 түйе өсірілуде. 2005 жылы «Қызылорда-Агросервис» мекемесі арқылы лизингке 100 қара ала тұқымды сүтті сиырын алса, кейін мал табыны Венгриядан əкелінген жоғары өнімді голштин-фриз тұқымының қашарларымен толықтырылды. Санаулы уақыттардан кейін табынның орташа жылдық сауын көрсеткіші 8000 литрге дейін артты. Бұл отандық кəсіпкерлер тарапынан республика деңгейінде теңдесі жоқ зор табыс еді. Мұндай көрсеткіштерді тек дамыған Еуропа елдерінен көріп немесе оқулықтардан оқып таңдай қағатын едік. Бұл шындық, яғни алысқа бармай-ақ іскер азаматтардың қолынан келетін іс екендігін тағы да дəлелдеп берді. Мал асылдандыру жұмыстары негізінен сауын сиырларының түзілісін жетілдіру, сүт өнімділігін арттыру бағытында, таза мал

өсіру əдісі арқылы жүргізілуде. Əрине, айтуға оңай болғанмен, бұл күнделікті күйбең тіршілікте үлкен табандылықты, қажыр мен қайратты, білімділік пен біліктілікті, еңбекті шебер ұйымдастыруды талап ететін үлкен жұмыс. 1200 сауын сиырға арналған тауарлы ферма – Голландия жəне Ир ландия, ал ауысымына 30 тонна сүт өнімдерін өң дейтін зауыт Германия жə не Италия елдерінің жоғары технологиялық қондырғыларымен жаб дықталған. Цехтағы климаттық бақылау, тем пературалық режім, қала берді жалпы технологиялық үдерістер толығымен автоматтандырылған, ал малдардың жай-күйі чип арқылы компьютермен бақыланады. Малды қолдан ұрықтандыруда биотехнологиялық əдістерді, азығын даярлау жəне азықтандыру ісінде озық технологияларды қолдану – мамандар үшін күнделікті іске айналған. Қазалы сүт кешенінде шығарылатын «Рза» өнімдері – Қазақстандағы сапалық жəне сандық көрсеткіштері бойынша үздік еуропалық өнімдермен бəсекеге қабілетті, əрі халықаралық нарықта сұранысқа ие өнім болып саналады. Сонымен қатар, өндірістегі

сатылады. «Рза-Асыл түлік» ЖШС-інде сүтті ірі қарамен қатар, қой шаруашылығын да дамытып келеді. 2007 жылдардан бастап, қаракөл жəне жергілікті қылшық жүнді будан қойларды еділбай қошқарларымен будандастыра бастады. 2011 жылы Атырау облысындағы Жылыой ауданының «Достан ата» ШҚ-дан 50 асыл тұқымды еділбай қошқарын əкеліп, етті-майлы бағыттағы қой шаруашылығын дамытуға түбегейлі бетбұрыс жасады. Нəтижесінде шаруашылықта асыл тұқымды еділбай қойларының отары пайда болды. Əрине, əлем дік қой шаруашылығы тəжірибесінде мал тұқымдарының жекелеген селекциялық белгілерін жетілдіру мақсатында, «кіріспе» будандастыру əдісі кеңінен қолданылады. Осыған орай, 2014 жылы Оңтүстік Қазақстан облысынан етті-майлы бағыттағы Ордабасы қой тұқымының 50 тұқымды қошқарын əкелді. Онымен бірге, жергілікті қылшық жүнді құйрықты қойлардың тірілей салмағын, төлдердің тез жетілгіштігін, ет өнімділігін арттыру мақсатында ғылыми-зерттеу жұмыстарына пайдалана бастады. Ордабасы қой тұқымы өндірістік бағыты жəне шығу тегі жағынан еділбай қой тұқымымен ұқсас, əрі нəсілдік тұрғыдан тығыз байланысты. Осыған орай, Оңтүстік Қазақстан облысының Ордабасы қойларын Сыр өңірінде пайдалану туралы нақты ұсыныстар ғылыми-өндірістік тəжірибе арқылы осы кəсіпорын негізінде даярлануда. Шаруашылық жағдайында, еділбай жəне орда-

кластерлік циклды үздіксіз қамтамасыз ету мақсатында тəулігіне 2 тонна өнім шығаратын еуропалық қондырғылармен жабдықталған шұжық цехы жұмыс істейді. «Рза» акционерлік қоғамы 2014 жылы халыққа ұсынатын қызметтері мен өнімдерінің сапасы бойынша Қазақстан Республикасы Президентінің арнайы «Алтын сапа» сыйлығының иегері атанды. Ал 2011 жылы «Қазақстанның үздік тауары» атты конкурстың жеңімпазы болғанын да айтқан абзал. Акционерлік қоғамның өндіретін өнімдері мен қызметтері барлық менеджмент сапа сертификаты жүйесіне сəйкестендірілген жəне оның талаптарына толығымен жауап береді. Сонымен бірге, кəсіпорын бірнеше халықаралық сертификат жүйесіне тіркелген. Яғни, жоғары дəрежедегі менеджмент жəне сапалы жұмыс жүргізу арқылы, «Рза» акционерлік қоғамы өз қызметін, өндіретін өнімдерін халықаралық нарық сұранысына сай ұйымдастыруды қолға алған. Бұл кəсіпорынның Еуразия экономикалық одақ жəне Бүкілəлемдік сауда ұйымы аясында сапалы қызмет атқаруына, бəсекеге қабілетті мол өнім өндіруге мүмкіндігінің жоғары екендігін көрсетеді. Кəсіпорын жылма-жыл сапалы 5 мың тонна күріш өнімдерін Ресей, Украина, Тəжікстан, Беларусь жəне Түрікменстан мемлекеттеріне экспортқа шығарады. Сол тауарлардың ішінде, шет ел нарығында тұрақты өз тұтынушыларын тапқан «Рза», «Сыр күріші» логотипі бар сапалы өнімдер көңілге мақтаныш ұялатады. Болашақта шаруашылық қазақстандық бренд ретінде саналатын күріш өндірудің көлемін арттыруды жоспарлауда. Ет өнімдерін шығаруға қажетті шикізатты мал шаруашылығы бөлімі мен тауарлы сүт кешені қамтамасыз етеді. Мұнда шұжықтың 14 түрі, ет жəне жартылай тағам өнімдері өндіріледі. Тұтынуға дайын өнімдер жергілікті жердегі жəне Қазалы, Қармақшы, Арал аудандарындағы, сонымен бірге, Байқоңыр қаласындағы сауда нүктелері арқылы көпшілікке

басы тұқымдарын салыстырмалы түрде ғылыми тұрғыдан зерттеу – осы саланың Сыр өңірінде қарқындап дамуына зор септігін тигізері сөзсіз. «Биылғы төлдердің 4-4,5 айлығындағы орташа тірілей салмағы 44-45 кило, ал жекелеген малдарда 46 килоға дейін жетті. Бұл ересек қаракөл саулықтарының салмақ көрсеткіштерінен артық болмаса, кем емес деген сөз. Ал бұдан кейін осы саланың экономикалық тиімділігі туралы айту артық болар. Мақсатымыз – Сыр өңірінде ата кəсібіміз болып саналатын мал шаруашылығын дамыта отырып, ортаға жақсы бейімделген, сандық емес, сапалық тұрғыдан жоғары өнімді мал тұқымдарын өсіруге атсалысу», дейді Самұрат Имандосов. Бұдан басқа, жылқы шаруашылығында Владимир жылқы тұқымын, түйе саласында Астрахань бактерианын пайдалану жұмыстары бір төбе. Жалпы, «Рза» акционерлік қоғамы өндірісті ғылыми тұрғыдан ұйымдастыру жəне жүргізу мақсатында, Қазақ мал шаруашылығы жəне жемшөп өндірісі, Қазақ экономика ғылыми-зерттеу институттарымен, Қазақстан инновациялық жəне телекоммуникациялық жүйе университетімен тығыз жұмыс жасауда. Кəсіпорында маңызды жаңашыл бастамалар мен ұсыныстар жаны жаңалыққа құмар басшы басқаратын ұжымның сараптамасынан өтіп, өндіріске жолдама алуда. Қорыта айтқанда, өндірістің бəсекеге қабілеттілігін арттыру үшін, инновациялық технологияларды жəне кластерлік жүйені ғылыми тұрғыдан тиімді пайдаланып, саланы кешенді түрде дамытуымыз қажет. Өйткені, бүгінгі таңдағы еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі өз қолымызда, сапалы өнім өндіру жолында қолдағы мүмкіндіктерді толық пайдалана отырып, аянбай еңбектену керек. Əліби БАЯХОВ, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор.

Қызылорда облысы.

НООТРОП – КЕЗ КЕЛГЕН ЖАСТА ЖАҚСЫ ЖАД! Жақсы жад пен алғыр ақыл – адамға ең қажетті қабілеттердің бірі. Бірақ, өкінішке қарай, жасымыз ұлғайған сайын есте сақтау мен ақпаратты жеткізу қабілетіміз бірте-бірте төмендейді. Егер сіз өзіңізге керекті сөзді есіңізге түсіре алмай, не бір оқиғаның бөліктерін ұмытқаныңызды байқасаңыз, бұл – миыңызға көмек қажет деген маңызды ескерту. НООТРОП – ғалымдар жад пен ойлау қабілетін қайта қалпына келтіру мақсатында жасап шыққан табиғи препарат. Оның құрамы тек өсімдік тектес заттар мен дәрумендерге және микроэлементтерге негізделген. Бәріне таныс глицин, готу кола, бүкіл әлемге танымал гиго биола, миға пайдалы В3, В6, В5, В12 дәрумендері

және сирек кездесетін К1 дә румені бар. Табиғи белсенді компоненттер жанжақтан мидың жақсы жұмыс істеуіне ықпал етеді. Қан айналымының жақсаруы, қан тамырларының икемделуі, ми құнды заттармен толығып, ми жасушаларының оттегімен толық қамтамасыз етілуі – бұл НООТРОП препаратының нәтижесі. Жеке түйсінуіңізге

тоқталатын болсақ, бұл жерде прогресс айқын – жадтың және ойлау қабілетінің қайта қалпына келуі, жедел реакция, мидың төзімділігінің артуы. НООТРОП препаратымен емделу барысында ма ңызды кезеңнің бірі – нейрондық байланыстың қалпына келуі. Өйткені, олар ми мен ақылдың дұрыс қызмет атқаруын қадағалайды. НООТРОП ешқан дай химиялық қос пасыз ж ән е тәу елділі кке әкелмейді. Оны өте үлкен жаста да қорықпай қолдануға болады. Емдік курстан соң, қол жеткізген нәтижеңіз ұзақ сақталады.

Тегін телефон желісі: 8-800-080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00). Алматы қаласындағы анықтама телефоны: 8-727-297-59-59 www.riapanda.ru

НООТРОП – ЖАДТЫҢ ЖӘНЕ ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТІНІҢ ЖАҚСАРУЫНА АРНАЛҒАН ТАБИҒИ ПРЕПАРАТ

Жарнама. ББҚ. Дәрі болып табылмайды. Қолданар алдында маманмен кеңесіңіз.

 Көкейкесті Алдағы жылыту маусымына тиянақты дайындалудың маңызы зор. Əсіресе, алты ай ақ көрпесін қымтай жамылатын теріскей үшін! Біз қытымыр қыстан қысылмай шығудың мүмкіндіктері қалай қарастырылып жатыр деген сұраққа жауап іздеген едік.

Ќыс келетінін ўмытпайыќ Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Антон ФЕДЯЕВ, облыстық энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы: – Коммуналдық шаруашылық нысандары мен əлеуметтік мекемелердің қысқы жылыту маусымына дайындық шараларына жергілікті қазынадан 1 миллиард, кəсіпорындар есебінен 2,7 миллиард теңге қаражат бөлінген. Облыста 1148 көпқабатты тұрғын үй тіркеуде тұрса, олардың 1041-і Петропавл қаласына тие сілі. Бүгінге дейін тұрғын үй нысандарының жартысынан астамы əзірліктерін аяқтағаны жайлы тиісті құжаттарын алды. Қалғандарында жылу жүйелерін жуып-тазалау, шаю жұ мыс тары қызу жүргізілуде. Əлеуметтік нысандардағы 544 қазандық қалпына келтірілді. Білім беру мекемелерінде 55 жылу қазандығы ауыстырылды. Денсаулық сақтау мекемелерінде 10 жылу қазандығы жөнделді. Жылу желілерінің 72,8 пайызы əбден тозғандықтан түбегейлі жаңартуды қажет етеді. Соңғы жылдары бұл бағытта нақты бағдарламаларды жүзеге асырудың нəтижесінде нормадан артық шығындарды 12,5 пайызға дейін төмендету қамтамасыз етілді. Жеткізуші операторлармен өзара уағдаластыққа сəйкес 182 мың тонна көмір қоры жасалды. Жыл өткен сайын тұрғындар мен мекемелердің жылу мен электр қуаттарына сұранысы артып келеді. Осы бір түйінді проблеманы кедергісіз шешу мақ сатымен жаңадан бой көтерген «Береке» шағын ауданына үшін ші жылу торабы қосылды. Леонид ЛАРИЧЕВ, «СевКазЭнерго» АҚ-тың бас директоры: – Петропавл қаласын жылумен үзіліссіз жабдықтау басты мəселе

екенін түсіне отырып, жыл сайын атқарылатын жұмыстарды тас-түйін шешуге барлық мүм кіндіктерді жұмыл дырып ке леміз. Күрделі жəне ағымдық жөндеу жұмыстары барысында 3,6 шақырым тораптық, 7 шақырым тарату құбырлары жаңар тылды. Компанияға қарасты кəсіпорындардың бірі №2 Петропавл жылу электр ор талығы № 8 жылу қазаны агрегатын іске қосудың арқасында бір жыл ішінде үш мың тонна көмір үнемдеуге мүмкіндік алды. Қуат үнемдейтін технологиялар мен автоматтандырылған есеп-бақылау жүйелерінің енгізілуі нəтижесінде жабдықтардың тозуы 22 пайызға төмендетіліп, келер жылы жылу қуатының мөлшері 541 МВт-қа дейін жеткізілетін болады. Жылумен жабдықтау жүйесіндегі қондырғылар мен құрал-жабдықтарды заманауи үлгілерге ауыстыру өз тиімділігін көрсетіп келеді. Биыл металл құбырларды көбікполиуретанмен қаптау əдісі кеңінен қолданылды. Инвестициялық бағдарламадан тысқары жылу жүйесін жөндеуге арналған қор есебінен 14 шақырым құбырлар жаңартылып, 8 шақырым құбырлардың зақымданған бөліктері қалпына келтірілді. 2015-2016 жылдарды қамтитын жаңғырту жоспары бойынша 848 миллион теңгенің жұмыстары атқарылады. Қала бюджетінен бөлінген 3,8 миллиард теңгеге 6,3 шақырым құбыр тартылады. Бір айта кететіні, қаржы институттарынан алынған несиеге бірнеше жоба жасалып, 7,2 шақырым жылыту жүйесін жөндеу жоспарланған. Ал «Нұрлы Жол» бағдарламасы шеңберінде үш жыл ішінде 11 шақырым жылыту құбыры тартылып, 17 шақырым жердің құбыры оқшаулағышпен оралады. Бір сөзбен айтқанда, сол түстікқазақстандықтардың қыс тан қысылмай шығатынына сенімдімін.

Дулат ҚАЛИАСҚАРОВ, Петропавл қалалық тұрғын үй инс пекциясы бөлімінің жетекшісі: – Қазірдің өзінде петропавлдықтар қытымыр қыстың суық ызғарын сезініп отыр. Түрлі қиындықтар мен кедергілер орын алмас үшін арнайы штаб құрылып, туындаған проблемаларды жедел шешу жолдары жүйелі қарастырылып отырады. Коммуналдық қызмет өкілдерінің, пəтер иелері кооперативтері басшыларының қатысуымен жиындар, тұрғындармен кездесулер өткізіліп, жылу жүйелерін жуып-тазалау, шаю, дəліздерді қымтау, монометрлерді тексеріске беру жұмыстарын бірлесіп атқарғанда ғана қыстан қысылмай шығатынымыз түсіндірілді. Қазір 400-дей көпқабатты үйлерге қарасты ПИК төрағалары қысқа сақадай-сай екендіктерін мəлімдеді. Кей тұрғындардың өз міндеттеріне түсіністікпен қараудың орнына ұзын арқан, кең тұсауға салынатыны, бар жауапкершілікті жергілікті билікке итере салатыны өкінішті. Соның салдарынан үйлерді қабылдауда кестеден кешеуілдеу фактілері кездеспей қоймайды. Ең басты қиындық қажетті қаражаттың уақтылы жиналмауына келіп тіреледі. Қысқа дайындық шараларын күні бұрын бітірген ПИК-тер баршылық. Оған «Автомобилист-2» пəтер иелері кооперативін үлгі етуге болады. Мұндай мысалдар көп. Сондықтан, ПИК төрағалары мен тұрғындардың өз істеріне аса сергектікпен қарағандары жөн. *** Жуырда өңір басшысы Ерік Сұлтановтың төрағалығымен өткен əкімдіктің отырысында энергетикалық кешеннің, тұрғын үй нысандары мен əлеуметтік сала мекемелерінің 2015-2016 жылдардағы жылыту маусымына əзірлігі тағы бір пысықталып, тиісті орындарға нақты тапсырмалар берілді. Солтүстік Қазақстан облысы.

 Басты байлық

Ар алдындаєы адалдыќ Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Адам баласы əуелгі кезекте арының алдында таза болғаны лəзім. Əсіресе, дəрігерлер бұл парызды мүлтіксіз, адал орындаса құбақұп. Десек те, Жамбыл ауданында халықтың көңіліндегі көп ойды дөп басып,тұрғындардың ілтипатына бөленген ақ халатты абзал жан Доғдыргүл Молдахалықованың еңбек жолын еш бүкпесіз ақ қағазға түсіріп, қалың оқырман назарына ұсынуға лайық. Жанына шипа тауып разы болған елдің нағыз дəрігері деп сүйсіне айтатын санатқа қосуға болады. Ол 1982 жылы Талғар медициналық училищесін бітірісімен Алматы медициналық институтына оқуға түсіп, 1988 жылы тəмамдаған. Алғашында учаскелік терапевт дəрігер, сосын Жамбыл аудандық орталық ауруханасында терапия бөлімінің меңгерушісі, Қарғалы ауылдық ауруханасының, аудандық орталық аурухананың бас дəрігері болып төл міндетін мінсіз атқарған. Кəсіби маман ретінде танылған. Сондықтан, жұртшылықтың алдында жүзі жарқын. Біле білген адамға бұл да бір бақыт. 2010 жылдың сəуір айында денсаулық сақтау жүйісіне енгізілген өзгерістерге байланысты Жамбыл аудандық емханасы мемлекеттік мекемесінің директоры болып тағайындалып еңбек етуде. 2012 жылғы сайлауда аудан жұртшылығы Доғдыргүл Молдахалықоваға үлкен сенім артып Алматы облыстық мəслихатына депутат етіп сайлады. Облыстық мəслихатқа депутат болып сайланған күннен бастап ауылдарға арнайы барып өзінің дəрігерлік міндетімен қатар, депутаттық жұмысын да жүйелі жүргізе білді. 2014 жылы Доғдыргүл Өмірқұлқызының ықпал етуімен Беріктас ауылындағы əрбір тұрғын үйге ауызсу құбырлары кір гізілді. Аталған ауылдағы

пошта жұмысында орын алған олқылықтар дер кезінде түзетіліп, қызмет көрсету жақсарды. Əр ауылдағы көрсетілетін міндетті дəрігерлік қызмет сапасы артып, елді мекендерде бірнеше фельдшерлік пункттер салынды. Қазыбек бекетінде 20 орындық осы заманға сай үлкен аурухана іске қосылды. Қайназар, Ынтымақ ауыл дарында фельдшерлік пункттер, Таңбалытас ауылында дəрігерлік амбулатория салынып пайдалануға берілді. Халық қалаулысының ықпал етуімен өзге салаларда да атқарылған жұмыстар аз емес. Атап айтар болсақ, Б.Қыдырбекұлы ауылының су жүйесі толық жөнделіп, ауылдағы мəдениет үйі күрделі жөндеуден өткізілді. Қарақыстақ ауылында жекеменшік балалар бақшасы ашы лып, ауылдағы мəдениет үйіне күрделі жөндеу жұмысы жүргізілді. Биыл осы ауылдағы ауызсу құбырларын жөндеу мен қай та жарақтандыру жұмысы қолға алынады. Депутаттың ықпал етуімен Сарыбастау, Бесмойнақ ауыл дарындағы жаңа мектеп, Аққайнар ауылынан жаңа спорт кеше ні ашылды. Жамбыл жəне Қызылəскер ауылдарында ауызсу жүйелері жөнделіп, қайта салынды. Доғдыргүл Молдахалықованың жылдар бойы тынбай еткен адал

еңбегі еленіп, Денсаулық сақтау министрінің «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісі мен «Қазақстан Республикасының Тəуелсіздігіне – 20 жыл», «Шапағат» медальдарымен марапатталды. Жамбыл ауданының құрметті азаматы. «Доғдыргүл Молдахалықова облыстық мəслихат депутаты болып сайланған күннен бастап белсенділік танытып, «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында мемлекеттік талапқа сай жүйелі түрде жұмыс жүргізуде. Аңғарымпаздығымен халықтың ойынан шығуда. Сондай-ақ, «Нұр Отан» партиясының облыстық, аудандық филиалдарымен тығыз байланыста жұмыс істеуде. Сайлау алды тұғырнаманы жүзеге асыруда депутаттық фракция мүшелерінен құрылған «Əлеуметтік қамтамасыз ету» бағыты бойынша облыстық жəне аудандық сараптамалық топ жетекшісі, «Нұр Отан» партиясы Жамбыл аудандық филиалы саяси кеңесінің мүшесі. Тұтастай алғанда, билік пен халықтың арасындағы алтын көпір іспетті болып, қалыптасып көптің көңілінен шығуда», деді Алматы облыстық мəслихатының хатшысы Ермек Келемсейіт. Негізі Жамбыл ауданында мемлекеттік бағдарламаларға сай атқарылып жатқан жұмыс баршылық. Депутаттық тұғырнамадан тыс қоғамдық жұмыс тардан да біздің кейіпкеріміз тыс қалған емес. Мерзімдік басылымдардың ішінде ел газеті «Егемен Қазақстан» басылымын ең алдымен алып, оқитыны бізді де сүйсінтті. Қорыта айтқанда, осынау игілікті істердің ұйытқысы болуына əу баста жүрек қалауымен таңдап алған дəрігерлік мамандығына адал еңбек етіп, арының алдындағы тазалығын сақтай білуі себеп болғаны анық. Алматы облысы, Жамбыл ауданы.


 Еңбегімен еленген

Екі жїз баланыѕ атасы (Соңы. Басы 1-бетте).

Үшінші сыныпты бітірген соң əкем «балам, сен енді оқуды қалада жалғастыруың керек», деп туып-өскен разъезден қалаға аттандырды. Білім жолына осылай түстім. Ата-анам айтқан өсиет сөздер осы күнге дейін жанымда жаңғырып тұрады. Бүгінде мен ел таныған ғалыммын, академикпін. Ұлттар достығына деген құрметім шексіз. Жоғары оқу орнын аштым. Білімімді, тəжірибемді білікті маман даярлауға жұмсап жүрмін. Зайыбым, қызым, ұлым да ғылым жолында. Біздің отбасын былайғы жұрт «академиктердің отбасы» десіп жатады. Жетім-жесірдің сөзін жерге тастай алмаймын. Сондықтан да болар мені «ата» деп еркелейтін бала көп жəне əр ұлттың балалары. Олай дейтінім Арыс қаласындағы №1 балалар үйінің тəрбиеленушілері əр барған сайын риясыз көңілмен «Атамыз келе жатыр» деп қарсы алады. Осы мекеменің жетпей жатқан жерін бүтіндеймін, балалардың жетістігі болса əр ай сайын «сүйіншімді» дайындап отырамын. Үздік оқитын оқушыларға өз атымнан стипендия тағайындаймын. Өзім негізін қалап, басқарып отырған университетте республиканың түкпір-түкпірінен келген 200ге тарта жетім бала тегін оқиды. Киімін де, тамағын да өз мойныма алғанмын. Тəуелсіз елімнің тұғыры биіктей түсу үшін өзіндік қосқан үлесім осылар. Аз ба, көп пе, оған болашақ баға береді. Осы уақытқа дейінгі еңбекпен өрілген ұзақ жолға ойша сапарласам көз алдыма қазақтың химия саласының көшін бастаған, осы саланың бағын ашқан ұлы тұлға келіп тұра қалады. Ол – Болат Жұбанов, менің əкем мен шешемнен кейінгі ғылым, кісілік, парасат əлеміне жол көрсеткен өмірлік

ұстазым. Күнде таңертең жұмысқа шығарда кісілік келбетімнің бойтұмарына айналған галстукті мойныма тағамын, күнде Болат ағам есіме түседі. Жаспын. Сол кездегі іргелі оқу орны Қаз ХТИ-дің жолдамасымен Алматыға ауысып, ғылым жолына түсіп, химия саласын зерттеп жүрген кезім. Қазақ КСР Ғылым академиясы химия ғылымдары институтының аспирантымын. Жетекшім қазақта алғаш химия саласы бойынша докторлық диссертация қорғаған академик Ердан Əзірбаев. Мендегі ғылымға деген құштарлықты таныған, сол қиын жолда баптап, жол сілтеген ол кісіге менің алғысым шексіз. Жоқ-жітік, үш баламен пəтерде жүргеніме қарамастан мен бақытты аспирант болдым. Бақыттылығым Алматыға білім іздеп барған мені тағдыр текті адамдарға жолықтырды. Таршылық қойсын ба, бір күні институт басшысының алдына елге қайтатынымды айтып кірдім. Аспиранттың стипендиясын пəтерге жеткізе алмаймын. Балалар жалдамалы пəтерде отырады көзі жəутеңдеп, балабақшада орын жоқ, келіншегім жұмыссыз. Осылай да осылай, елге қайтуым керек. Болат аға сөзімді бөлмей тыңдады. – Келіннің мамандығы кім еді? – Химик.Ташкенттегі университетте бірге оқығанбыз. – Жақсы. Менің көптен бері еңсемді басқан мəселе бір-ақ сағатта шешілді. Жатақхана алдым, балалар балабақшаға орналастырылды. Келіншегім бір ғана қоңыраумен Ауыл шаруашылығы институтының зертханасына жұмысқа тұрды. Құтқарушым да, қолдаушым да Болат Ахметұлы. Сол ұлы композитордың ұрпағының шапағатын көрген Карамат Қуатбекова бүгінде Сайрам ауданындағы Ақсукент көпсалалы

колледжінің директоры, химия ғылымдарының кандидаты, профессор, Қазақ ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының коррес пондент-мүшесі, білім жə не ғылым саласының құрметті қызметкері. Болат Ахметұлы жағдайыңды айтпай-ақ түсінетін, бар қазақтың баласын өз баласындай көріп, бауы рына баса алатын ғажап адам еді. Бірде маған сол кездегі осы ғылым ордасының басшысы Болат Ахметовпен сапарлас болу бақыты бұйырды. Мен сол жолы адамгершіліктің асқан бір жоғары үлгісін көрдім. Жұмыс бабымен Мəскеуге бардық. Балалышағалы аспиранттың қалтасында артық ақша қайдан болсын! Алғаш Мəскеуге барасың дегенді естігенде басшылыққа кіріп осыны ескерткім келген. Бірақ, менің қамқор ағам бұл мəселені де шешіп қойыпты. «Ұшаққа билет дайын», дегенді айтты хатшы қыз. Ол кісі менің ғана емес, сол кезде осы салаға келген əрбір жастың болашағынан зор үміт күтетін жəне айтқызбай-ақ жағдайларын түсінуге, қолынан келсе көмектесуге тырысатын. Болат Ахметұлының жұмыс істеу, басқару стилі ерекше еді. Кеңес дəуірінің темірдей тəртібін бұзбай-ақ мəселені ешкімге зиянын тигізбей, ұлттық мүдде тұрғысынан əділ шеше білетін. Ол өте мейірбан, жұмсақ адам, солай бола тұра талапшыл болды. Жауапкершілік жүктей алатын, лауазымына, атақ-даңқына қарамастан жаспен жас, үлкенмен үлкенше сөйлесіп баурап алатын. Бізге сенетін, ал біз шынайы əкелік қамқорлықты сезінетінбіз. Ол бізге елдің болашағы деп қарады. Сол себептен де бізді осы саланың мықтылары саналатын Мəскеу, Ленинградтағы жоғары оқу орындарының оқытушылары, дəре жесі үлкен ғалымдарымен таныстыруды міндеті санайтын. Ол

 Бəрекелді!

500 литрден артыќ ќан тапсырєан (Соңы. Басы 1-бетте). Аталмыш дата адам қанының топтарын ашқан, Нобель сыйлығының лауреаты Карл Ландштейнердің туған күніне орай белгіленген екен. Бір айта кетерлігі, бұл иманды шара əр жылы əр тақырыпта өтеді. Мəселен, биылғы Дүниежүзілік донор күні өтеусіз қан тапсыруға шешім қабылдап, ерлік жа саған адамдарға алғыс пен ризашылық ретінде «Менің өміріме ара ша болғаныңа рахмет!» тақырыбымен өткізілді. «Бауыржан» қоғамдық қоры мен «Қазақстан Қызыл жарты айы» қоғамдық бірлестігі «Самсунг» компания сымен бірлесе отырып, «Сенің күнің, донор!» ұранымен елімізде ақысыз донорлықты дамыту жəне насихаттау акциясын өткізгенін атап өткеніміз жөн. Бұған республикаға белгілі беделді азаматтар, шоу-бизнестің, қоғамдық ұйымдардың өкілдері, Қазақстанның құрметті донорлары қатысқан.

9

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

Осы ретте биылғы айтулы датада мыңыншы қан тапсырған еліміздің құрметті доноры Александр Скаковскийді ерекше атап өткеніміз жөн. Бұл отандасымыз донация саны жағынан Австралия тұрғыны Джеймс Харрисоннан кейін əлемде өтеусіз донорлықтан екінші орынды иеленуі көңілге қуаныш ұялатады. Мейірімді ісін 1971 жылдан бастаған ол – Қан орталығына 1 айда 4 рет келуді əдетке ай налдырған. Осылайша ол 500 литрден артық қан тапсырып үлгерген. – Мен жастайымнан ішімдік пен шылымға еш əуестенбедім. Ең алғаш рет жас ана мен баланың өмірін өлімнен арашалап қалдым. Бұл ісімді 1971 жылдың 12-шілдесінде бастағанмын. Болашақта да ерікті плаз малық жəне иммундық қан тапсырушы болып қала беремін. Осындай көп мөлшерде қан тапсырғаныма қарамастан өзімді жас, əрі жақсы сезінемін», – дейді отандасымыз. Бүгінде əлем бойынша австралиялық Джеймс

Харрисон донорлықтан ешкімге дес бермей келеді. Ол осы күнге дейін 1036 рет қан тапсырыпты. Александр Скаковский болса Джеймстен 9 жасқа кіші болғандықтан, бұл көрсеткішті əлі жаңғыртамын деп отыр. Құрметті донордың тамақтануы да көптен еш ерекшеленбейтін көрінеді. Өзі қанын беріп, өлім аузынан аман сақтап алып қалған жас сəби биыл 41 жасқа келіпті. – Мұндай адамдар өте сирек. Ол кісі Қазақстан емес, бүкіл əлем бойынша екін ші орында тұр. Енді осы кісілерден, осындай до норлардан үлгі алған біздің жастарымыз да сондай көрсеткішке ұмтылады деп есептеймін», – дейді Рес пуб ликалық қан орталығы директорының орынбасары Гүлсара Бекмұхаева. Жалпы алғанда, Алматы қаласы бойынша əр жыл сайын 40 мыңнан астам донор қан тапсырады. Бір ғана қан орталығына 2013 жылы 13 774 донор келсе, өткен жылы 16 мыңнан астам тұрғын қан өткізген. Бұл көрсеткіш жыл сайын 16 пайызға артуда. Соңғы жылы тұрақты қан тапсырушылар саны 2 пайызға өссе, алғаш рет келушілер саны 9 пайызға өсіпті. АЛМАТЫ.

бізді барған жерінде туған баласын ертіп жүргендей ертіп жүрді, достарымен таныстырады. Ал, достары есімдерінен ат үркетін өз ісінің білгірлері еді. Мына жағдай əлі есімнен кетпейді. Мəскеуге алғаш барған сапарымыз. Болат Ахметұлының əр минутының орны бар, жұмыс кестесі түзілген. Бара салып Болат ағам менімен дүкен аралап, бастанаяқ киіндірді. Мойныма галстукті өз қолымен тағып берді. Галстукті тұңғыш рет осылай тақтым, содан кейін галстуксіз жүрген емеспін. Қазір ойласам ол кісі «мен үлкен ғылыми ортаға қазақты əкеліп тұрмын» деп ойлаған екен ғой. Ұлтқа деген құрмет, ұлт болашағына деген сенім деп осыны айту керек! Менің жастарға үнемі «болашақты ойласақ Жұбановша ойлап, қазақты сүйсек Жұбановша сүю керек» деп айтатыным сондық тан. Менің бүгінгі жеткен жетістіктерімнің негізінде Болат Жұбановтың тектілігі мен мейірі мі, үлкен жүрегі жатыр. Мен Ахметұлынан қайырымдылықты, жомарттықты үйрендім. Жұбановтың жүріс-тұрысының өзі сол кездегі жастар үшін өнеге еді. Бұл айтылған жайттан түйетін ойыңыз қандай? «Ешкім Қуатбековтің қолына ат басындай алтын ұстатпапты. Ең əуелі ең бек қорлығымен ерекшеленген. Ата-анадан алған жақсы тəрбиесінің негізінде жақсы ұстазға жолыққан. Биіктерді ақылбілім, парасатымен бағын дырған. Бар қазақты бауырым деп сүйген ұстазы Болат Жұба новтың өнегесі өмірінің өзегіне айналған. Бұған қоса айтары мыз, Қуатбековтер əулеті оңтүстіктегі биылғы «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпазы. Ұлағатты өмір жолының түйіні осы.

Алты жыл аќша жіберіп тўрыпты Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан».

2009 жылы Қ.Бақтиярұлы деген бозбаланы Шымкенттегі бір оқу орнының студенттері тас-талқанын шығарып ұрып, қалтасындағы ақшасын алып қояды. Таяқ жеп қорланған жігіт келесі күні достарын жинап, кек алмаққа бекінеді. Шолақ мылтықпен қаруланған ол Гагарин көшесіндегі өзін жəбірлегендер жиналған жерге келеді. Ешқандай мəмілеге келместен топқа қаратып мылтық атады да, оқиға орнынан қашып кетеді. Оқ он сегіз жасар Ш.Ишан деген бозбаланың өмірін қияды. Қасындағы жігіт жарадар болады. Ізін суытқан кекшіл жігіт алты жылға дейін халықаралық іздеуде болып, құқық қорғау органдарына шалдырмай жү реді. Бірақ, биыл ол өз еркімен келіп берілген. Істі жүргізіп жатқан судья Дəурен Мадалиев оның барлық қылмысы дəлелденгенін айтады. Қылмыскер оқ атып адам өлтіру ойында болмағанын, тек оларды қорқытқысы келгендігін айтқан. Сот оған 10 жыл 6 ай беріп отыр. Бірақ, өлген жігіттің əкесі қылмыскерді ресми түрде кешіріп, қылмыстық қудалаудан босатуды өтінген екен. Сөйтсе, өзінің не бүлдіргенін сезінген жігіт алты жыл іздеуде жүрген уақытында өзі атып өлтірген отбасына қаржылай көмектесіп отырыпты. Бір мезеттік ашуға беріліп, қолы қанданған, бірақ жасаған қылмысына өлердей өкінген жігітке кесілген сот кесігі өз күшінде қалды.

Құрамында бірнеше күшті табиғи заттар мен дәрумендер бар – жгун-тамыр, горянка, женьшень, йохимбе

жаниды,күш-қуатыңыз артып жалпы дәрменге ие боласыз. АЛИКАПС-тың ерекшелігі оның шаршауды басуға

АЛИКАПС – ЕРЛЕР КҮШ-ҚУАТЫН МЕЙЛІНШЕ АРТТЫРАТЫН КҮШТІ ЖӘНЕ ТАБИҒИ ДӘРІ-ДӘРМЕК қабығының сығындысы, индол-3-карбинол (өсімдік негізінде), L-аргинин, кверцетин, фолий қышқылы (В9), В6 және В12 дәрумендері, калий. Олар ұштасқанда ерлердің қуатын күшейтеді. АЛИКАПС ерлер ағзасына жалпы сауықтырғыш әсер береді, тұтастай алғанда ағзаның шыдамдылығын қамтамасыз етеді. Бір ай ішінде күніне небәрі бір капсула – жігеріңізді

қабі летінде. Мәселен, егер күні бойы жұмыста болып,

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8-800-080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00) Алматы қаласындағы анықтама телефоны: 8-727-297-59-59 / www.riapanda.ru

1.«Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен «Асылхан-Агро» ЖШС жəне «Цеснабанк» АҚ арасында жасалған 28.10.2014 жылғы №120/0330-14 Басты несиелік келісім бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз етуге «АсылханАгро» ЖШС-нің міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде, атап айтқанда, жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті «Асылхан-Агро» ЖШС мүлкін беру туралы.

ТОО «Alina Pro» объявляет о своей реорганизации путем выделения из него:

1. Товарищества с ограниченной ответственностью «AlPaint» с местонахождением по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20. 2. Товарищества с ограниченной ответственностью «Alina H» с местонахождением по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20. 3. Товарищества с ограниченной ответственностью «Alina GM» с местонахождением по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20. Вместе с тем, ТОО «Alina Pro» объявляет об уменьшении уставного капитала с изменением фирменного наименования на Товарищество с ограниченной ответственностью «Almix». Дополнительная информация предоставляется и претензии принимаются в течение 2 (двух) месяцев по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20, 4-этаж, кабинет 39. Разделительный баланс

Утверждено общим собранием участников ТОО «Alina Pro» Протокол от 15 сентября 2015 года Баланс ТОО Баланс ТОО «Alina Pro» до «AlPaint» разделения

АКТИВЫ Долгосрочные активы Основные средства Инвестиционная недвижимость Нематериальные активы Инвестиции в дочерние компании и совместные предприятия Прочие долгосрочные активы Итого долгосрочные активы Текущие активы Товарно-материальные запасы Торговая дебиторская задолженность Предоплата по подоходному налогу Предоплата по прочим налогам и платежам Прочие текущие активы Денежные средства и их эквиваленты Итого текущие активы Итого активы КАПИТАЛ И ОБЯЗАТЕЛЬСТВА Капитал Уставный капитал Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Итого капитал Долгосрочные обязательства Долгосрочные финансовые обязательства Долгосрочные оценочные обязательства Обязательства по отсроченному подоходному налогу Итого долгосрочные обязательства Текущие обязательства Краткосрочные финансовые обязательства Торговая кредиторская задолженность Обязательства по подоходному налогу Обязательства по налогам и другим обязательным платежам Краткосрочные оценочные обязательства Прочие текущие обязательства Итого текущие обязательства Итого капитал и обязательства

3 527 399 304

күйзелістермен өткізсеңіз, онда ойыңыздағыңызға мүлдем көңіл бұрмасыңыз анық. Міне осындайда АЛИКАПС қажет болады. Оның бір капсуласын бір сағат бұрын ішсеңіз, ағзаңызда орасан табиғи күш пайда болады, шаршағаныңыз басылып, тамаша күйге бөленесіз. Дәріханалардан сұраңыздар!

Баланс ТОО «Alina H»

Баланс ТОО «Alina GM»

97 919 293 2 154 946 686

5 537 116 46 121 850 150 712 471 3 729 770 741

46 121 850 150 712 471 851 814 798

97 919 293 2 154 946 686 692 395 112 312 000

264 620 084 467 582

625 089 963

Баланс ТОО «Alina Pro» после разделения 649 443 362 0 5 537 116

625 089 963

2 703 505 449 362 426 185 3 988 269 12 954 018 677 117 383 1 368 901 299 5 128 892 603 8 858 663 344

0 0 37 323 142 66 112 744 20 000 000 20 000 000 750 030 254 351 200 409 847 949 546 2 506 147 096

230 397 338 1 516 092 915 361 646 603 3 988 269 248 12 953 770 2 176 969 571 504 529 20 000 000 1 308 901 299 252 574 555 3 775 087 385 877 664 519 4 626 902 183

99 883 037 1 654 032 727 1 753 915 764

9 560 785 158 323 694 167 884 479

9 895 827 163 871 882 173 767 709

28 257 263 467 931 690 496 188 954

-2 428 150

0 52 169 162 863 905 460 916 074 622 -2 428 150 0

294 312 940 291 884 790

0

0

1 235 581 334 1 412 238 547

110 826 580

24 507 670

1 235 581 334 9 456 898 1 267 447 399 0

220 044 602 138 877 108 3 806 121 200 6 812 862 790 8 858 663 344

6 754 583 15 315 831 10 394 747 27 610 381 552 089 158 1 942 524 260 680 065 068 2 009 958 142 847 949 546 2 506 147 096

18 664 024 179 310 164 31 801 408 69 070 571 643 974 479 667 533 303 703 896 810 3 418 942 771 877 664 519 4 626 902 183

0

294 312 940 291 884 790

ТОО «Alina holding» объявляет о своей реорганизации путем выделения из него Товарищества с ограниченной ответственностью «Alina ХозУ» с местонахождением по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20, а также объявляет об уменьшении своего уставного капитала. Дополнительная информация предоставляется и претензии принимаются в течение 2 (двух) месяцев по адресу: Республика Казахстан, 050050, г.Алматы, ул. Казыбаева, 20, 4-этаж, кабинет 39. Разделительный баланс

Утверждено Решением Единственного участника ТОО «Alina holding» от 15 сентября 2015 г.

ШЫМКЕНТ.

АЛИКАПС КӨМЕККЕ КЕЛЕДІ

Әрбір еркек әл-қуатының мықты болуына онша мән бермейтіні рас. Келе-келе оның салдарынан қолайсыз жағдайдың көрініс табатыны да жасырын емес. Мұндай кірпияз проблеманы достарымен немесе әйелімен талқылауды ерлер құп көрмейді. Шығар жолды өзіне іздеуіне тура келеді. Мұндай жол бар! Бұл орайда бел қуаты проблемасынан арылтатын табиғи дәрі-дәрмек туралы айтудың реті келген сыңайлы. Оның аты – АЛИКАПС. Табиғи құралдың күшті екеніне сену қиын ба? Ал фактінің аты факті. АЛИКАПС-тың құрамында ешқандай химия жоқ, өйткені, қабылдағаннан кейін бір сағаттан соң тұрақты да ұзақ мерзімді күш-қуат береді.

«Асылхан-Агро» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 15.10.2015 жылғы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын ауданы, Сергеевка қ., Степная к-сі, 9-үй. Күн тəртібінде мынадай мəселе қаралады:

Оңтүстік Қазақстан облысы.

 Қылмыс

КГУ «Управление здравоохранения акимата Жамбылской области» объявляет о проведении тендера по закупу медицинской техники по 3 лотам на 2015 год на общую сумму 74 639 573,75 тенге. Полный перечень закупаемых товаров, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Товары должны быть поставлены по Жамбылской области и г.Тараз. Требуемый срок поставки в соответствии с тендерной документацией согласно приложения № 1 с момента заключения договора. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в п.8-9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 11.00 часов 8 октября 2015 года включительно по адресу: г. Тараз, ул. Желтоксан, 78, кабинет № 326, время с 09.00 до 18.00 часов или по электронной почте по адресу: dzo_goszakup@mail.ru Окончательный срок представления тендерных заявок до 10.00 часов 9 октября 2015 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11.00 часов 9 октября 2015 года по следующему адресу: г. Тараз, ул. Желтоксан, 78, зал заседаний. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7262) 43-27-49.

«Жамбыл облысы əкімдігінің денсаулық сақтау басқармасы» КММ 2015 жылға медициналық техниканы 3 лот бойынша сатып алу тендерін өткізетіндігін жариялайды. Жалпы сомасы 74 639 573,75 теңге. Сатып алынатын тауарлардың толық тізімі, олардың саны жəне ерекшеліктері тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауарлар Жамбыл облысына жəне Тараз қаласына жеткізілуі тиіс. Қажетті жеткізу мерзімі тендерлік құжаттама бойынша шарт жасалғаннан бастап №1 қосымшаға сəйкес. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы «Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлеміне байланысты фармацевтикалық қызмет көрсету, дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу ережесін бекіту туралы» № 1729 қаулысының 8-9 тармақтарында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттама топтамасын əлеуетті өнім беруші 2015 жылғы 8 қазанда сағат 11.00-ге дейінгі мерзімді қоса алғанда мына мекенжай бойынша: Тараз қ., Желтоқсан к-сі, 78, № 326 кабинеттен сағат 09.00-ден сағат 18.00ге дейін немесе dzo_goszakup@mail.ru электронды поштамен алуға болады. Тендерге қатысуға өтінімдер берудің соңғы мерзімі 2015 жылғы 9 қазанда сағат 10.00-ге дейін. Тендерге қатысуға өтінімдер салынған конверттер 2015 жылғы 9 қазанда сағат 11.00-де мына мекенжай бойынша: Тараз қаласы, Желтоқсан көшесі, 78, мəжіліс залында ашылады. Əлеуетті өнім берушілер тендерге қатысу өтінімдері салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7262) 43-27-49.

Активы Краткосрочные активы Денежные средства Краткосрочная дебиторская задолженность Запасы Текущие налоговые активы Прочие краткосрочные активы Долгосрочные активы Основные средства Нематериальные активы Прочие долгосрочные активы ИТОГО активы Обязательства и капитал Долгосрочные обязательства Долгосрочные финансовые обязательства Долгосрочные оценочные обязательства Краткосрочные обязательства Краткосрочные финансовые обязательства Обязательства по налогам Обязательства по другим обязательным и добровольным платежам Краткосрочная кредиторская задолженность Прочие краткосрочные обязательства Отложенные налоговые обязательства Собственный капитал Уставный капитал Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Итого обязательства и капитал «Əдіскер» ЖШС, БСН 150340000426 өзінің тараты латындығы туралы хабарлайды. Талап-шағымдар мына мекенжай бойынша қабылданады: ҚР, Орал қ., Чапаев көшесі, 3-үй, тел.: +7 747 308 34 74, +7 701 154 68 60.

Салыкбаев Мырзагул Майлыбаевичтің атына Абай атындағы Алматы мем лекеттік университеті берген ЖБ-ІІ №0189478 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Баланс ТОО «Alina Holding» до выделения

Баланс ТОО Баланс выделяе«Alina Holding» мого ТОО «Alina после выделения ХозУ»

241 533 335 15 732 161 144 175 782 37 234 995 1 423 909 42 966 488 1 969 222 496 1 718 609 206 422 233 250 191 057 2 210 755 832

202 089 909 13 232 161 109 763 660 34 703 690 1 423 909 42 966 488 613 200 630 362 587 340 422 233 250 191 057 815 290 539

59 163 008 52 59 162 957 1 661 883 176 0 23 782 692 4 745 353 1 472 176 477 18 073 777 143 104 878 489 709 647 823 000 488 886 647 2 210 755 832

59 163 008 52 59 162 957 575 530 634 0 23 782 692 4 745 353 412 745 344 18 073 777 116 183 469 180 596 896 303 509 180 293 387 815 290 539

39 443 427 2 500 000 34 412 122 2 531 305 1 356 021 866 1 356 021 866 1 395 465 293 0 1 086 352 542

1 059 431 133 26 921 409 309 112 751 519 491 308 593 259 1 395 465 293

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

Їлкен ел – їлкен отбасы

 Е,бəсе!

Велосипедтегі ќондырєы

Американың Миссури штатындағы Канзас-Сити қаласында белгісіз біреу топ адамға қарата оқ жаудырған. Атыс салдарынан сегіз адам жарақат алып қалды. Олардың алтауы балалар болып шықты. NBC телеарнасының хабарлауынша, зардап шеккендердің барлығы жергілікті ауруханаға жеткізілген. Əзірге қаза тапқандар жөнінде ақпар жоқ. Полиция күдіктіні іздеуге кірісті.

Украиналыќтар Тимошенконы Гондурасќа жібергілері келіп отыр Украиналықтар қазіргі күндері Юлия Тимошенконы елден алысқа жіберу үшін қол жинап жатыр. Президент сайтына интернет пайдаланушылар Петр Порошенкодан экс-премьерді Гондурасқа елші етіп жіберу жөнінде өтінген петиция орналастырған. «Басқару тəжірибесі мен қажетті білімі жеткілікті болуына байланысты Юлия Владимировнаны Гондурасқа елші етіп жіберуді сұраймыз», – делінген электронды петиция мəтінінде. Қазірге дейін оның соңына 6 мыңнан астам адам қол қойып үлгеріпті. Ал өтініш орындалуы үшін 25 мың қол жиналуы тиіс.

Ќытайда «їшінші кґзі бар» 68 бассїйек табылды Үрімжінің ежелгі бассүйектері көрмесі қытай сарапшыларын тығырыққа тіреп тастады. Экспозициядағы 68 бассүйектің бəрінде де тағы бір ойық – «үшінші көз» бар екені анықталды. Археологтар бұл ойыққа қатысты бір көзқарасты болып отырған жоқ. Олар 1986-1989 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары кезінде табылған. Бассүйектердің бəрінің жасы 2200-2800 жылдың шамасында деп бағаланған. Ал ғалымдар ойықтың қалай пайда болғанын əлі анықтай алмай отыр.

Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Ақжайык аймағындағы жол сақшыларына Орал қаласының тұрғыны Игорь Бондаренко көмекке келді. Батыс Қазақстан облы сының ішкі істер департаменті баспасөз қызметінен түскен мəліметке сүйенсек, ол жол қозғалысы ережесін бұзғандарды дереу анықтай алатын амал мен тəсіл ойлап тауыпты. Жаңалықты жатсынбай,ылғи да өнертапқыштық ізденістерге жақындау жүретін жан оны өз велосипедіне орнатылған бейнекамераларынын көмегімен іске асырыпты. Осылайша Игорь жол жиегімен велосипед теуіп келе жатқан кезде 55 жол ережесін бұзу жөніндегі деректі тайға таңба басқандай анықтап беріпті.Содан кейін ол осы өзі куə болған жол ережесін бұзушылық жө ніндегі бейне баяндарды, һəм бенебаяндауды əкімшілік полицияға хабарлап отырған. Соның нəтижесінде бүгінде 47 материал бойынша тиісті тəртіпті сақтамаған жүргізушілер əкімшілік жауапкершілікке тартылған.Бұған қоса И.Бондаренко жолдаған 8 іс қаралу сатысында тұр екен.Жол-көлік ережелерін бұзушылық көріністерін дер кезінде анықтаудағы осындай белсенді қызметі мен іс-əрекеті үшін Игорь Бондаренко Батыс Қазақстан облыстық ішкі істер департаменті басшылығы тарапынан арнайы алғыс хатпен жəне ескерткіш сыйлықпен марапатталды. ОРАЛ.

Солардың бірі – танымал əнші Алла Пугачева фестивальде жаңаша түрмен көрінетін сияқты. Алла Борисовна əуелі тағы да біраз арықтап алыпты. 66 жастағы жұлдыз рок стиліндегі кейіпте көрінетін сияқты. Бұл оны айтарлықтай жасартып көрсетпекші.

Аќын Амангґзел Шагулыева «Тїрікменстан батыры» атанды Түрікмен халық жазушысы Амангөзел Шагулыева «Түрікменстан батыры» атағына ие болды. Ол бұл атақты «Göwün otyr aý içinde» деп аталатын жаңа кітабының тұсаукесері барысында алды. Кеш қаламгердің 75 жасқа толуына арналды. Осы басқосуда ақынға «Түрікменстан батыры» атағы беріліп, «Altyn Aý» медалі қоса тапсырылды. Түрікменстан мемлекеттік ақпарат агенттігінің атап өткеніндей, А.Шагулыеваға бұл атақ «ұлттық мəдениетті, көркем əдебиет пен поэзияны дамытуға қосқан үлкен жеке үлесі үшін» берілген.

Ќазаќ ґлеѕініѕ Ќайраты Алматыдағы Ұлттық кітапхананың үлкен залында осындай атпен ақын Қайрат Жұмағалиевтың шығармашылығына арналған еске алу кеші өтті. Талғат СҮЙІНБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Əдетте, өмірден өткеніне көп бола қоймаған Қайрат ақынның есімі аталса, баршаның есіне əп-сəтте «Анасы бар адамдар ешқашан қартаймайды» əнінің əуезі оралатыны бар. Екі ауыз сөзбен қазақ жүрегінің асыл анаға деген махаббатын өзгеше өрнектеп, дəлме-дəл бейнелеп, мəңгілік ескерткіш тұрғызған ақынның бейнесі көз алдыңызда тұра қалады... Əйтсе де – өмірде биязы мінезді Қайрат Жұмағалиевтың бейнесі бүгінгі еске алу кешінде жаңа қырынан танылды. Қайрат ақын күй атасы Құрманғазының өнеріне

Түпнұсқадан əдеуір кіші көшірменің тұрғызылуы үшін ер кісі бұған осы кезге дейінгі жинаптергендерінің бəрін жұмсапты. Ғимараттың тұтастай алғандағы құрылысына 170 мың доллар жұмсалған. Оны тұрғызып шығуға үш жыл кеткен. Квадри сарайды өзімен 53 жыл отасқан марқұм əйелінің рухына арнап салыпты.

Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

қауым елтіп тыңдады, ақын дəл тауып айтқандай

ерекше сезіммен ой құшағына берілді. ...«Тұңғыш» (1964 ж.)

Қазақстан Қарулы КүшОл Қазақстанның əскери-теңіз күштерінің қуатын тері Əскери-теңіз күштері толықтыратын болды. Кеме Невск кеме жасау зауытынан (Санкт-Петербург) келеді жəне жоспар бойынша (ҚР ҚК ƏТК) бас қолбасшысы басқармасындағылардың айқыркүйектің аяғында суға жіберіледі. туынша, корабль базалардың, кемежайлардың, кеме жолдары мен жаға маңының су айдындарын минадан қорғауға арналған. Ол кіріктірілген шағын габаритті навигация жəне тұрақтандыру жүйесімен, корабльді гидрометеорологиялық қам тамасыз ету кешенімен, спутниктік навигациялық жүйелерді қабылдау аппаратурасымен, жаһандық теңіз байланысы жүйесімен, радиотрансляция жəне бақылау аппаратурасымен жабдықталған. Сонымен бірге, кеменің жаппай жою қаруынан қорғау қасиеттері, əмбебап су жəне

магниттік қорғау жүйелері, химияға қарсы желдеткіші мен жарақтандыруда атысты автоматтандырылған басқару жүйесі бар АК-306 штаттық артиллериялық кешені, 12,7 мм оқшашары жəне тартқыш қару-жарағы бар. Бүгінде ҚР ҚК ƏТК жарақтандыруында қазіргі заманғы зымыранартиллериялық корабльдері, шағын күзет кемелері мен катерлері тұр. Аталған минатартқыш корабль осы арсеналды толықтырады, оны іске қосу Қазақстан Қарулы Күштері Əскери-теңіз күштерінің жауынгерлік қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді. «Егемен-ақпарат».

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-54-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-69-31; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 54-31-56; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

республикамыздың танымал мəдениет жəне өнер қайраткерлері, ақынның туғантуыстары мен жақындары, студенттер сахнадан айтылған лебіздер мен төгілген əн-жырға, күмбірлеген күй сазына сатырлата қол соғып, қолпаштап, зал ішінде шынайы мерекелік көңіл-күй ауанын орнатты. Үлкен залдың қабырғасына таяу шыны сөрелерге қойылған Қайрат Жұмағалиевтың «Кітап көрмесі» де ақынның ғұмыр бойы төккен терінің өтеуіндей болып, келушілерге дəріс сабағын өткізгендей əсер етті. Бірінші кітап «Тұңғыштан» бастап классикалық «Граф Монте-Кристоның» аудармасына дейін көздің жауын алып тұрды. Жаны жайсаң ақынның өзі өмірден өтсе де оның өнердегі – поэзиядағы өлмес өмірі сыр болып ашылып, жыр болып төгілді. АЛМАТЫ.

 Апыр-ай!

Минадан ќорєайтын жаѕа кеме

Үндістанның Файзул Хасан Квадри деген 80 жастағы азаматы өзінің жер телімінде үш жылда Аградағы атақты Тəж-Махалдың тура көшірмесін жасап шықты.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы

ғұмыр бойы тəнті болып, оның əрбір күйінің сырына терең үңіліп, зерттеп, жан-жүрегімен тебіреніп өткен екен. Сондықтан да кеш басталар алдында ақынның «Ақбай» күйіне арналған жырының оқылуы тегіннен-тегін емес еді. Жыр соңынан іле-шала Қазақтың мемлекеттік Құр манғазы атындағы «Ха лықтар достығы» орденді академиялық халық аспаптар оркестрінің сүйемелдеуімен айтулы күй орындалды. Ақын мен күйшіге осы лайша теңдей құрмет көрсетілді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жанас Бекентұровтың дирижерлігімен орындалған мұңлы күйді көпшілік

жыр жинағынан басталған поэзия сүрлеуінде Қайрат Жұмағалиев барлығы 30дан астам жыр кітабын шығарыпты. Мұның сыртында аудармалары мен өзге тілге аударылған авторлық шығармалары қаншама. Өмірінің соңына таман туған жеріне – Жайық жағалауына барып күн кешкен ақынмен болған əрбір кездесу мен қауышу туралы айтылған жылы лебіздерді жан тебіренбей тыңдамау да мүмкін емес еді. Ара-тұра жыр моншақтарынан шашу шашылды. Кешті əдемі жүргізген əсем дауысты композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген əртісі Гүлнар Дəукеева ақынның көзі тірісінде өзімен бол ған сұхбат-əңгімелерді еске алса, əдебиет пен өнерде мүдделес болған Қазақстанның Мəдениет қайраткері Донеділ Қажымов ақын есімін ұлықтай отырып, қызықтықызықты деректер айтты. Еске алу кешіне қатысқан

 Айбын

Їнді азаматы əйеліне арнап Тəж-Махал кґшірмесін жасады

Меншік иесі:

• Бала шақтан – болашаққа!

 Тағзым

Алла Пугачева адам танымастай болып ґзгеріпті Латвияның Юрмала қаласынан Ресейдің Сочи кентіне қоныс аударған «Жаңа толқын» фестивалі қарсаңында оған қатысатын шоу-бизнес жұлдыздарының айтарлықтай өзгеріп келіп отырғандары белгілі болып қалды.

Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

Канзас-Ситиде белгісіз біреу алты баланы атып жаралады

«Егемен Ќазаќстан» газеті Ќазаќстан халќы Ассамблеясы жобасы аясындаєы республикалыќ фотоконкурсты жалєастырады

жол ережесін бўзєандарды аныќтайды

85 килоєа жуыќ есірткі заты тəркіленді Ақтау ст. ішкі істер желілік бөлімінің қызметкерлері жедел-іздестіру шараларын өткізу барысында «Уран» атты қызметтік ит «Алматы-Маңғышлақ» жолаушылар пойызынан есірткі затын тапты. Сөйтіп, жолсеріктерден белгісіз зат салынған екі қорапты алып жатқан жерінде Маңғыстау облысының 46 жастағы азаматы ұсталды. Тексеру барысында қораптар ішінен оралған екі қап алынды. Сараптама нəтижесінде алынған заттың жалпы салмағы 49 кило 660 грамды құрайтын «кептірілген марихуана» екендігі анықталды. Осылайша, «Уран» атты қызметтік ит жасырылған есірткі затын табуға үлкен көмек берді. Оған қоса аталған жолаушылар пойызының басқа бір вагонынан тағы да қорап табылды. Тексеру барысында қораптар ішінен өзіне тəн иісі бар, өсімдік тектес зат салынған екі қап алынды. Сараптама нəтижесінде алынған заттың «кептірілген марихуана» екендігі анықталды. Олардың жалпы салмағы 34 кило 880 грамды құрады. Қазіргі уақытта осы қылмысқа қатысы бар тұлғаларды анықтау мақсатында жедел-іздестіру шаралары өткізілуде, деп хабарлады Көліктегі ІІД баспасөз қызметі.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Еламан ҚОҢЫР.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №653 ek


11

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 4 қыркүйек

№745

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 4 қыркүйектегі №745 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заңнаманы бұзумен келтірілген зиянды өтеу мөлшерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 4 қыркүйектегі № 1140 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001 ж., № 31, 407-құжат). 2. «Астық қабылдау кәсіпорны мен астық иесі арасындағы астықты сақтаудың жария шартының үлгі нысанын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 24 қазандағы № 1359 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001 ж., № 36-37, 475-құжат). 3. «Ауыл және орман шаруашылығын жүргiзуге байланысты емес мақсаттарға оларды пайдалану үшiн ауыл шаруашылығы және орман алқаптарын алып қоюдан туындаған ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы өндiрiсiнiң шығындарын өтеу нормативтерiн және Алқаптарды қалпына келтiруге жұмсалатын сома есепке алынып, ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң шығындарын өтеу, сондай-ақ орман шаруашылығы өндірісінің шығындары мен залалдарын өтеу ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 8 қазандағы № 1037 қаулысының 1-тармағының 1) және 2) тармақшалары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 41, 432-құжат). 4. «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде өсіп тұрған сүректі босату ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 22 желтоқсандағы № 1287 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 47, 532-құжат). 5. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 4 қыркүйектегі № 1140 қаулысына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 8 қаңтардағы № 18 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 1, 9-құжат). 6. «Өзендер, көлдер, су қоймалары, каналдар мен басқа да су объектілері жағалауларындағы ормандардың тыйым салынған белдеулерінің енін белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 23 қаңтардағы № 71 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 2, 36-құжат). 7. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 4 қыркүйектегі № 1140 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 5 наурыздағы № 282 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 12, 154-құжат). 8. «Мемлекеттiк орман күзетi туралы ереженi бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 9 наурыздағы № 291 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 12, 160-құжат). 9. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2001 жылғы 24 қазандағы № 1359 қаулысына өзгерiс енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 30 сәуірдегі № 497 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 19, 252-құжат). 10. «Халықаралық және республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарын және (немесе) учаскелерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 қарашадағы № 1137 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 44, 546-құжат). 11. «Зоологиялық коллекциялар жинау және оларды мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 желтоқсандағы № 1413 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 50, 658-құжат). 12. «Айырым белгілері бар нысанды киім (погонсыз) киіп жүруге құқығы бар жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласында мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыратын уәкілетті орган мен аумақтық бөлімшелердің лауазымды адамдарының, сондай-ақ жануарлар дүниесін тікелей қорғауды жүзеге асыратын мемлекеттік мекемелер мен ұйымдар қызметкерлерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 желтоқсандағы № 1415 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 50, 660-құжат). 13. «Қазақстан Республикасында балық шаруашылығын жүргізу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1456 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 51, 679-құжат). 14. «Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін мемлекеттік қорғау туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1457 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 51, 680-құжат). 15. «Қазақстан Республикасының аумағында аң аулау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1458 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 51, 681-құжат). 16. «Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсаттар беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 51, 689-құжат). 17. «Жануарлар дүниесі объектілерін, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға шектеулер мен тыйым салуларды белгілеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 қаңтардағы № 2 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 1, 3-құжат). 18. «Аң аулайтын алқаптарды бекiтiп беру жөнiнде конкурс өткiзу ережесiн және конкурсқа қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптарын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 21 қаңтардағы № 40 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 2, 18-құжат). 19. «Балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін бекiтiп беру бойынша конкурс өткiзу ережесiн және конкурсқа қатысушыларға қойылатын бiлiктiлiк талаптарын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 4 ақпандағы № 102 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 6, 52-құжат). 20. «Балық аулау ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 18 наурыздағы № 246 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 12, 136-құжат). 21. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1458 қаулысына толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 8 желтоқсандағы № 1216 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 46, 607-құжат). 22. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2005 жылғы 4 ақпандағы № 102 қаулысына өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 6 ақпандағы № 68 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 5, 40-құжат). 23. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2005 жылғы 4 ақпандағы № 102 қаулысына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 27 ақпандағы № 136 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 7, 60-құжат). 24. «Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 10 қарашадағы № 1074 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 42, 457-құжат). 25. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгi Орман және аңшылық шаруашылығы комитетiнiң «Көлсай көлдерi» мемлекеттiк ұлттық табиғи паркi» мемлекеттiк мекемесiн құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 7 ақпандағы № 88 қаулысының 7-тармағының 3) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 3, 43-құжат). 26. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Ырғыз-Торғай мемлекеттік табиғи резерваты» мемлекеттік мекемесін құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 14 ақпандағы № 109 қаулысының 7-тармағының 3) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 3, 49-құжат). 27. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1458 қаулысына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 11 қыркүйектегі № 792 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 33, 370-құжат). 28. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы» мемлекеттік мекемесіне тұрақты жер пайдалануға жер учаскелерін беру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 7 қарашадағы № 1054 қаулысының 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 42, 495-құжат). 29. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы» мемлекеттік мекемесіне тұрақты жер пайдалануға жер учаскелерін беру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 11 желтоқсандағы № 1214 қаулысының 4-тармағы. 30. «Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» мемлекеттік мекемесінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 желтоқсандағы № 1305 қаулысының 6-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 49, 601-құжат). 31. «Республикалық маңызы бар Жарсор-Ұрқаш мемлекеттік табиғи қаумалын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 570 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 30, 295-құжат). 32. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 26 маусымдағы № 619 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 31, 320-құжат). 33. «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы нормативтерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 1 тамыздағы № 731 қаулысы. 34. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 18 наурыздағы № 246 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 28 қарашадағы № 1109 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 44, 507-құжат). 35. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығы» мемлекеттік мекемесінің аумағын кеңейтудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 18 желтоқсандағы № 1183 қаулысының 4-тармағы. 36. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Ақжайық» мемлекеттік табиғи резерваты» мемлекеттік мекемесін құрудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 ақпандағы № 119 қаулысының 7-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 9, 47-құжат). 37. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» мемлекеттік мекемесінің аумағын кеңейтудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 ақпандағы № 121 қаулысының 4-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 9, 47-құжат). 38. «Қарағанды облысының жекелеген ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 ақпандағы № 122 қаулысының 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 10, 50-құжат). 39. «Аңшылық және балық аулау объектілері болып табылатын жануарлардың құнды түрлерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 5 мамырдағы № 625 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 22-23, 195-құжат). 40. «Алматы облысының жекелеген мемлекеттік мекемелерінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 30 сәуірдегі № 370 қаулысы 8-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 31, 250-құжат). 41. «Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының «Бурабай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» мемлекеттік мекемесінің аумағын кеңейтудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 1 маусымдағы № 501 қаулысының 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 36, 291-құжат). 42. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 маусымдағы № 566 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 38, 328-құжат). 43. «Су айдындарын халықаралық және республикалық маңызы бар сулы-батпақты алқаптарға жатқызу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 маусымдағы № 567 қаулысы. 44. «Жануарлар дүниесі объектілерін алып қоюға арналған квоталарды бөлу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 маусымдағы № 570 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 38, 330-құжат). 45. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 17 маусымдағы № 604 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 9-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 39, 339-құжат). 46. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 ақпандағы № 119 және 2006 жылғы 10 қарашадағы № 1074 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 29 шілдедегі № 763 қаулысының 1-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 45, 411-құжат). 47. «Республикалық маңызы бар Кендірлі-Қаясан мемлекеттік табиғи қорығы аймағының аумағын азайту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 қыркүйектегі № 942 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 51, 490-құжат). 48. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Алакөл мемлекеттік табиғи қорығы» мемлекеттік мекемесінің аумағын кеңейтудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 5 қазандағы № 1025 қаулысының 5-тармағы. 49. «Табиғи мекендеу ортасынан алып қойылған бекіре тұқымдас балықтарды және олардың уылдырығын мемлекеттік монополия субъектісі болып табылатын мемлекеттік кәсіпорынның өткізу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 31 желтоқсандағы № 1499 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 10-11, 138-құжат). 50. «Қарағанды және Ақмола облыстарының жекелеген мемлекеттік мекемелерінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 11 наурыздағы № 247 қаулысының 9-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 26, 308-құжат). 51. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 16 қаңтардағы № 42 және 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 29 наурыздағы № 286 қаулысының 1-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 27, 327-құжат). 52. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 1002 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2 және 3-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 53, 746-құжат). 53. «Жануарлар дүниесі объектілерін алып қоюға арналған квоталарды бөлу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 маусымдағы № 570 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 23 қыркүйектегі № 1088 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 54, 776-құжат). 54. «Республикалық маңызы бар Қарғалы мемлекеттік табиғи (зоологиялық) қаумал аумағын азайту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 17 қазандағы № 1184 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 57, 815-құжат). 55. «Ұзақ мерзімді орман пайдалану кезінде орман пайдаланушылар әзірлейтін өртке қарсы іс-шаралар жоспарларына қойылатын талаптарды айқындау туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қазандағы № 1212 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 58, 824-құжат). 56. «Судың бастапқы есебінің қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қазандағы № 1216 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 58, 827-құжат). 57. «Мемлекеттік орман қоры аумағында шайыр, ағаш шырының, қосалқы сүрек ресурстарын дайындау қағидаларын, сондай-ақ сүрекдіңдерден сөл алынуы мүмкін аймақтарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы № 1267 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 60, 865-құжат). 58. «Мемлекеттік орман қоры аумағында орман пайдаланушылар сауықтыру, рекреациялық, тарихимәдени, туристік, спорттық және басқа да іс-шаралар өткізетін орындардағы өрт сөндіру құралдарының тиесілілік нормаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 қарашадағы № 1400 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 4, 82-құжат).

59. «Жолдаманың үлгі нысанын, сондай-ақ оны беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 желтоқсандағы № 1507 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 7, 144-құжат). 60. «Ағаш кесу мен орман билетінің нысандарын, Ағаш кесу және орман билетін есепке алу, сақтау, толтыру және беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 12 желтоқсандағы № 1511 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 7, 146-құжат). 61. «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде кеспеағаштарды бөліп беру мен мөлшерлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 12 желтоқсандағы № 1512 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 7, 147-құжат). 62. «Орман тұқымдарын дайындау, қайта өңдеу, сақтау мен пайдалану және олардың сапасына бақылау жасау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 23 желтоқсандағы № 1590 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 9, 188-құжат). 63. «Дериваттар тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 26 желтоқсандағы № 1597 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 10, 194-құжат). 64. «Астық сапасын сараптау тәртiбiне және астық сапасы паспортын беруге қойылатын талаптарды бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 1675 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 15, 247-құжат). 65. «Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсат беру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 1 ақпандағы № 187 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 31, 411-құжат). 66. «Жануарлар дүниесі объектілерін пайдалануға шектеулер мен тыйым салуларды белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 қаңтардағы № 2 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 22 ақпандағы № 254 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 34, 444-құжат). 67. «Балық ресурстары мен басқа да су жануарларын, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға шектеу мен тыйым салуды енгізу, оларды пайдалану орындары мен мерзімдерін белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 наурыздағы № 303 (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 35, 470-құжат). 68. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 наурыздағы № 305 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 1 және 3-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 35, 472-құжат). 69. «Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының күзету аймағында тұратын жергілікті халықтың мұқтажы үшін рұқсат етілетін әуесқойлық (спорттық) балық аулау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 сәуірдегі № 512 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 45, 603-құжат). 70. «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ағаш кесілген орындарды куәландыруды өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 сәуірдегі № 514 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 45, 605-құжат). 71. «Дериваттар тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 мамырдағы № 633 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 50, 685-құжат). 72. «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ұзақ мерзімді орман пайдалану шартын аумақтық бөлімшелерде мемлекеттік тіркеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 мамырдағы № 666 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 51, 700-құжат). 73. «Аңшылықта пайдаланылатын аушы жыртқыш құстарды есепке алуды жүргізу және тіркеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 1 маусымдағы № 725 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 55, 741-құжат). 74. «Жануарларды еріксіз және жартылай ерікті жағдайларда ұстау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 2 маусымдағы № 736 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 55, 747-құжат). 75. «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жекелеген жер учаскелерін босалқы жерге ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 маусымдағы № 808 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 57, № 787-құжат). 76. «Мемлекеттік орман қорында таңбалар қолдану қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 26 маусымдағы № 852 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 59, 813-құжат). 77. «Қазақстан Республикасының аумағында аң аулау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1458 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 2 шілдедегі № 901 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 62, 849-құжат). 78. «Балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін ерекше құндыларға жатқызу, олардың шекараларын белгілеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 шілдедегі № 949 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 872-құжат). 79. «Орман ресурстары сауықтыру, рекреакциялық, тарихи-мәдени, туристік және спорттық мақсаттар; аңшылық шаруашылығының мұқтаждары; жанама орман пайдалану үшін ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген мемлекеттік орман қоры жерлерінде орман пайдаланушыларға құрылыс объектілерін салуға учаскелер беру және осы учаскелерді осындай объектілер салуға пайдалануға рұқсат беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 шілдедегі № 953 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 875-құжат). 80. «Орман қорының аумағында өрттен келтірілген залалды есепке алу, айқындау және өтеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 шілдедегі № 955 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 876-құжат). 81. «Мемлекеттік орман иеленушінің ормандағы өрт сөндіру станциясы туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 шілдедегі № 956 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 877-құжат). 82. «Орман қоры аумағында ағаштың заңсыз кесілуінен келтірілген залалды есепке алу және анықтау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 шілдедегі № 957 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 878-құжат). 83. «Ормандарды молықтыру, орман өсіру және олардың сапасына бақылау жасау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 шілдедегі № 958 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 63, 879-құжат). 84. «Орман қорының жерлерін орман шаруашылығын жүргізумен байланысты емес мақсаттар үшін басқа санаттардағы жерлерге ауыстыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 1 тамыздағы № 1015 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 65, 912-құжат). 85. «Оңтүстік Алтай» республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумалын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 тамыздағы № 1083 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 67, 960-құжат). 86. «Балық шаруашылығы су айдындарын және (немесе) учаскелерін акваөсіруді дамыту үшін пайдалану қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 5 қыркүйектегі № 1141 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 69, 999-құжат). 87. «Қазақстан Республикасы мемлекеттік орман инспекциясы лауазымды адамдарының орман қорын күзету, қорғау, пайдалану, ормандарды молықтыру және орман өсіру саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыруы жөніндегі қағидаларды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 5 қыркүйектегі № 1145 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 69, 1001-құжат). 88. «Орман қорын күзету және қорғау жөніндегі авиациялық жұмыстарды жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 қыркүйектегі № 1221 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 71, 1041-құжат). 89. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 қарашадағы № 1413 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 5, 6, 7, 8, 9, 10, 14, 16, 17 және 18-тармақтары. 90. «Алматы облысында ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жекелеген жер учаскелерін босалқы жерге ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 10 қарашадағы № 1408 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 77-78, 1144-құжат). 91. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің «Алтын Дала» мемлекеттік табиғи резерваты» мемлекеттік мекемесін құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 26 қарашадағы № 1496 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 1, 6-құжат). 92. «Зоологиялық коллекциялар жинау және оларды мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 желтоқсандағы № 1413 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы № 1562 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 3, 45-құжат). 93. «Республикалық маңызы бар Ақдала мемлекеттік табиғи қаумал (ботаникалық) аумағын азайту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 желтоқсандағы № 1658 қаулысының 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 4, 95-құжат). 94. «Жануарлар дүниесiн пайдалануға рұқсат беру ережесiн бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулысына өзгерiстер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 25 қаңтардағы № 34 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 12, 216-құжат). 95. «Балық аулау ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 18 наурыздағы № 246 қаулысына өзгерiстер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 қаңтардағы № 64 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 13, 236-құжат). 96. «Халықаралық және республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының (учаскелерінің) тізбесін бекіту туралы «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 қарашадағы № 1137 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 қаңтардағы № 65 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 13, 237-құжат). 97. «Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін мемлекеттік қорғау туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1457 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 15 наурыздағы № 247 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 21, 346-құжат). 98. «Аңшылар мен аңшылық шаруашылығы субъектілері қоғамдық бірлестіктерінің республикалық қауымдастығының аңшылық минимумды өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 11 сәуірдегі № 335 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 24, 390-құжат). 99. «Балық ресурстары мен басқа да су жануарларын, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға шектеу мен тыйым салуды енгізу, оларды пайдалану орындары мен мерзімдерін белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 наурыздағы № 303 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 15 сәуірдегі № 351 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 25, 401-құжат). 100. «Балық ресурстары мен басқа да су жануарларын, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға шектеу мен тыйым салуды енгізу, оларды пайдалану орындары мен мерзімдерін белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 наурыздағы № 303 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 наурыздағы № 303 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 8 мамырдағы № 472 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 32, 488-құжат). 101. «Қазақстан Республикасының аумағында аң аулау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1458 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 10 шілдедегі № 717 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 41, 612-құжат). 102. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 23 шілдедегі № 735 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 6 және 46-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 42, 623-құжат). 103. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне өзгерiстер мен толықтыру енгiзу және кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 23 тамыздағы № 825 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2, 3, 4 және 5 тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 48, 677-құжат). 104. «Астық қабылдау кәсiпорны мен астық иесi арасындағы астықты сақтаудың жария шартының үлгi нысанын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 24 қазандағы № 1359 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 9 қыркүйектегі № 942 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 53, 742-құжат). 105. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 қарашадағы № 1102 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2, 3, 6, 7, 9, 13 және 15-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 59, 818-құжат). 106. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 20 желтоқсандағы № 1363 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 1 және 2-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 72, 951-құжат). 107. «Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 27 желтоқсандағы № 1413 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 74, 980-құжат). 108. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1510 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 78, 1026-құжат). 109. «Республикалық маңызы бар Тауынсор мемлекеттік табиғи (зоологиялық) қаумалының аумағын азайту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 13 ақпандағы № 91 қаулысының 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 6, 60-құжат). 110. «Астық экспорттаушыға мемлекеттік астық ресурстарына астықты жеткізу жөніндегі міндеттемелерді астық экспорттаушылардың сақтауы туралы растаманы беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 ақпандағы № 159 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 13, 112-құжат). 111. «Астық қолхаттарын беру арқылы қойма қызметі бойынша қызметтер көрсетуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 ақпандағы № 160 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 13, 113-құжат). 112. «Алматы және Оңтүстік Қазақстан облыстарында ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жекелеген жер учаскелерін босалқы жерлерге ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 11 мамырдағы № 474 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 33, 307-құжат). 113. «Ақмола облысындағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жекелеген жер учаскелерін босалқы жерге ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 13 мамырдағы № 487 қаулысының 4-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 33, 312-құжат). 114. «Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі көрсететін мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту, Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 3 маусымдағы № 607 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3 және 4-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 38-39, 370-құжат). 115. «Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі көрсететін мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту, Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп тану

туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 маусымдағы № 702 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2 және 5-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 43, 413-құжат). 116. «Шығыс Қазақстан облысының ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының жекелеген жер учаскелерін босалқы жерлерге ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 21 шілдедегі № 807 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 46-47, 469-құжат). 117. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 22 қыркүйектегі № 1002 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 58, 549-құжат). 118. «Туризм объектісін салу және оның жұмыс істеуі үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жекелеген жер учаскелерін Алматы қаласының босалқы жерлеріне ауыстыру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 2 желтоқсандағы № 1267 қаулысының 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 75, 670-құжат). 119. «Республикалық маңызы бар «Ертіс жағалауы» мемлекеттік табиғи қаумалының (кешенді) аумағын азайту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 12 желтоқсандағы № 1306 қаулысының 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 80, 688-құжат). 120. «Мемлекеттік меншіктің кейбір мәселелері және Қазақ ССР Министрлер Кеңесi мен Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң кейбiр шешімдерінің күшi жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 10 сәуірдегі № 221 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2015 ж., № 21, 122-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 4 қыркүйек

№747

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Химиялық өнімді тіркеу және есепке алу ережесін бекіту туралы» 2008 жылғы 11 маусымдағы № 572 және «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» 2013 жылғы 6 маусымдағы № 580 қаулыларының күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Мыналардың күші жойылды деп танылсын: 1) «Химиялық өнімді тіркеу және есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы №572 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 30, 296-құжат); 2) «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 6 маусымдағы № 580 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 36, 536-құжат). 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 қыркүйек

№750

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 қырқүйектегі № 750 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Жерді бағалаудың экологиялық критерийлерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 7 шілдедегі № 581 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 24, 276-құжат). 2. «Аумақтардың экологиялық ахуалын бағалау критерийлерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 31 шілдедегі № 653 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 26, 307-құжат). 3. «Қоршаған ортаға эмиссияларды қысқартуға арналған квоталар мен міндеттемелерді сату ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 6 ақпандағы № 107 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 5, 59-құжат). 4. «Шекті тарифтерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 25 наурыздағы № 392 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 17, 142-құжат). 5. «Жер қойнауын пайдаланушы келісімшарттық аумақта өндірген мұнайдың көлемі мен салмағын өлшеу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 12 қарашадағы № 1195 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 60, 593-құжат). 6. «Теңізде, ішкі су айдындарында, төтенше экологиялық жағдай аймақтарында және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда мұнай операцияларын жүргізу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 24 қарашадағы № 1245 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 2, 26-құжат). 7. «Жасанды аралдарды, бөгеттерді, құрылыстар мен қондырғыларды, сондай-ақ мұнай операцияларымен байланысты өзге де объектілерді құру, пайдалану және қолдану қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 30 желтоқсандағы № 1452 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 9, 113-құжат). 8. «Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар жобаларының сараптамасын жүзеге асыру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 ақпандағы № 118 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 18, 228-құжат). 9. «Шекті тарифтерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 25 наурыздағы № 392 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 29 желтоқсандағы № 1628 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы 2012 ж., №11, 216-құжат). 10. «Мұнай өнімдерін өндіру және өткізу мониторингін жүзеге асыру қағидалары» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 қаңтардағы № 137 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 29, 386-құжат). 11. «Парниктік газдар шығарындыларына квоталарды беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 584 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 48, 653-құжат). 12. «Парниктік газдар шығарындыларына квоталарды өзгерту және сертификатты қайта ресімдеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 585 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 48, 654-құжат). 13. «Инвестициялық бағдарламаларды әзірлеу, бекіту және келісу, сондай-ақ олардың іске асырылуы туралы есептілікті ұсыну қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 588 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 48, 657-құжат). 14. «Қазақстан Республикасының энергетикалық ұйымдарында персоналмен жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 15 маусымдағы № 796 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 57, № 780-құжат). 15. «Электр және энергия қондырғыларының техникалық жай-күйі мен оларды пайдалану қауіпсіздігін бақылауды жүзеге асыру үшін электр және жылу энергиясын өндіруді, беру мен бөлуді және оларды энергиямен жабдықтау мақсатында сатып алуды жүзеге асыратын ұйымдар басшыларының, мамандарының техникалық пайдалану қағидаларын және қауіпсіздік қағидаларын білуіне біліктілік тексеру жүргізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 маусымдағы № 893 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №61, 844-құжат). 16. «Біртұтас электр энергетикасы жүйесінің, электр станцияларының, аудандық қазандықтардың, электр және жылу желілерінің жұмысындағы технологиялық бұзушылықтарға тексеру жүргізу және оларды есепке алу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 қазандағы № 1345 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 75-76, 1103-құжат). 17. «Тұтынушылардың электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 қазандағы № 1354 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 75-76, 1110-құжат). 18. «Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеуі қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қарашадағы № 1508 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 1, 17-құжат). 19. «Магистральдық құбырларды күзетуді ұйымдастыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 4 желтоқсандағы № 1541 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 2, 30-құжат). 20. «Парниктік газдар шығарындыларына квоталар беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 584 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 ақпандағы № 153 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 16, 288-құжат). 21. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы № 309 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 23, 378-құжат). 22. «Мұнай өнімдерін өндіру және өткізу мониторингін жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 қаңтардағы № 137 қаулысына толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 шілдедегі № 669 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 40, 583-құжат). 23. «Жылу энергиясын жіберуді және жылу жеткізгішін есепке алу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 27 тамыздағы № 869 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 51, 709-құжат). 24. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 27 тамыздағы № 871 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 51, 711-құжат). 25. «Парниктік газдар шығарындыларына квоталарды өзгерту және сертификатты қайта ресімдеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 585 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 24 қыркүйектегі № 1000 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 57, 781-құжат). 26. «Жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі есеп айырысу-қаржы орталығын айқындау туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 қарашадағы № 1281 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 68, 912-құжат). 27. «Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеуі қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қарашадағы № 1508 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 желтоқсандағы № 1417 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 74, 983-құжат). 28. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 4 ақпандағы № 49 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 4, 35-құжат). 29. «Жаңартылатын энергия көздерін қолдауға арналған тарифті айқындау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 1 сәуірдегі № 290 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 25, 193-құжат). 30. «Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеуі қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қарашадағы № 1508 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 18 сәуірдегі № 376 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 29, 245-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 қыркүйек

№751

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 қыркүйектегі №751 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Азаматтық хал актілерін тіркеу және апостильдеу мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1559 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 82, 1068-құжат). 2. «Заңды тұлғаларды, филиалдар мен өкілдіктерді тіркеу мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1570 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 85, 1077-құжат). 3. «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу және міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілін тіркеу мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1586 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 88, 1092-құжат). 4. «Жеке сот орындаушысы қызметімен айналысу құқығына біліктілік емтиханын өткізу және лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1456 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 77, 1002-құжат). 5. «Авторлық және сабақтас құқықтар саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 қаңтардағы № 34 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 3, 25-құжат). 6. «Өнеркәсіптік меншік саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 13 ақпандағы № 92 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 6, 61-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 қыркүйек

№754

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 қыркүйектегі №754 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Қазақстан Республикасы әлеуметтiк-экономикалық дамуының аса маңызды макроэкономикалық көрсеткіштерінің қысқа мерзiмдi болжамдары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 16 шілдедегі № 959 қаулысы. 2. «Қосылған құн салығы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12 маусымдағы Кодексінде (Салық кодексі), «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Заңында белгіленген тәртіппен есепке алу әдісімен төленетін импортталатын тауарлардың тізбесін және оны қалыптастыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысы. 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 18 шілдедегі № 720 қаулысы. 4. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбір шешiмдерiне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 26 қарашадағы № 1184 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 4-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 44, 484-құжат). 5. «Иондаушы сәулелендіру көздерiмен жұмыс iстеу, медициналық рентген-радиологиялық процедуралар жүргiзу кезiнде, сондай-ақ радиациялық аяға байланысты азаматтар алған жеке сәуле мөлшерлерiн бақылау мен есепке алу ережесiн бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 1277 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 47, 528-құжат). 6. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 12 ақпандағы № 170 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбір шешiмдеріне енгізiлетiн өзгерiстердің 4-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 7, 97-құжат). 7. «Қазақстан Республикасы Үкіметiнiң 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 20 сәуірдегі № 437 қаулысы. 8. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 20 желтоқсандағы № 1334 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 49, 633-құжат). 9. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 22 ақпандағы № 162 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 9, 90-құжат). 10. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 және 2004 жылғы 28 сәуiрдегі № 475 қаулыларына өзгерiстер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 2 наурыздағы № 193 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 11, 108-құжат). 11. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2001 жылғы 16 шiлдедегi № 959 қаулысына өзгерiстер мен толықтыру енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2005 жылғы 4 мамырдағы № 426 қаулысы. 12. «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметi саласында инжинирингтiк қызметтер көрсету ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 27 маусымдағы № 635 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 27, 330-құжат). 13. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 26 желтоқсандағы № 1287 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 49, 635-құжат). 14. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 8, 71-құжат). 15. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына толықтыру енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 13 қазандағы № 994 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 37, 416-құжат). 16. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 10 сәуірдегі № 284 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 11, 131-құжат). 17. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 4 шілдедегі № 571 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 24, 271-құжат). 18. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 12 шілдедегі № 595 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 24, 280-құжат). 19. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына толықтырулар мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 қыркүйектегі № 854 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 35, 398-құжат). 20. «Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін оңайлатылған мемлекеттік реттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1157 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 45, 532-құжат). 21. «Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалануға тиіс тамақ өнімдерін байыту (фортификациялау) ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 19 қаңтардағы № 32 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 1, 17-құжат). 22. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 5 наурыздағы № 221 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 12-13, 120-құжат). 23. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 16 мамырдағы № 458 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 24, 244-құжат). 24. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қыркүйектегі № 882 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 39, 429-құжат). 25. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына толықтыру мен өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 26 желтоқсандағы № 1281 қаулысы. 26. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы № 1313 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 47, 533-құжат). 27. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 237 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 13, 92-құжат). 28. «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 13, 93-құжат). 29. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1157 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 20 сәуірдегі № 556 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 20, 177-құжат). 30. «Әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзірлеу қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 27 тамыздағы № 1251 қаулысы. 31. «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы жергілікті атқарушы органдардың қызметін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 21 қыркүйектегі № 1415 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 39, 383-құжат). 32. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 15 қазандағы № 1328 және 2005 жылғы 27 маусымдағы № 635 қаулыларына толықтырулар мен өзгерістер енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 29 қыркүйектегі № 1468 қаулысының 1-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 40, 390-құжат). 33. «Кондоминиум объектісін басқару органы мен түпкі тұтынушыларға коммуналдық қызметтерді жеткізуші нарық субъектілері арасындағы ынтымақтастықтың үлгі шарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 11 желтоқсандағы № 2081 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 58, 506-құжат). 34. «Туындау және таралу қатері төнген кезде шектеу іс-шаралары, оның ішінде карантин енгізілетін инфекциялық аурулардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 желтоқсандағы № 2269 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 4, 33-құжат). 35. «Қазақстан Республикасының аумағында шектеу іс-шараларын, оның ішінде карантинді, сондай-ақ халық тұрмысының және кәсіпкерлік және (немесе) өзге де қызметті жүргізудің ерекше шарттары мен режимдерін жүзеге асыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 желтоқсандағы № 2270 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 4, 34-құжат). 36. «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында инфекциялық және паразиттік аурулардың енуіне және таралуына санитариялық-карантиндік бақылауды жүзеге асыру және Қазақстан Республикасының шекарасы мен аумағын санитариялық қорғауды қамтамасыз ету ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 желтоқсандағы № 2293 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 4, 43-құжат). 37. «Қазақстан Республикасының тұрғын үй қорын мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 31 желтоқсандағы № 2336 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 5, 73-құжат). 38. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 8 маусымдағы № 537 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 37, 317-құжат). 39. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 маусымдағы № 582 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 38, 334-құжат). 40. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 18 маусымдағы № 613 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 26-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 39, 342-құжат). 41. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 19 тамыздағы № 825 қаулысы. 42. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 ақпандағы № 153 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 20, 249-құжат). 43. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 2 наурыздағы № 211 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 23, 287-құжат). 44. «Тауар биржалары арқылы өткізілетін биржалық тауарлардың тізбесін және ұсынылатын партиялардың ең аз мөлшерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 6 сәуірдегі № 375 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 30, 376-құжат). 45. «Шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорындарда байқау кеңесін құру қағидасын, байқау кеңесінің құрамына сайланатын адамдарға қойылатын талаптарды, сондай-ақ Байқау кеңесінің мүшелерін конкурстық іріктеу және олардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 22 маусымдағы № 686 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 43, 557-құжат). 46. «Байқау кеңестері құрылатын шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорындарға қойылатын критерийлерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 27 маусымдағы № 712 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 43, 570-құжат). 47. «Байқау кеңесі мүшелерінің қызметін бағалау және байқау кеңесінің мүшелеріне сыйақы төлеу лимитін айқындау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 29 шілдедегі № 876 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 50, 682-құжат). 48. «Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтерінің (тауарларының, жұмыстарының) тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 26 тамыздағы № 966 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 52, 731-құжат). 49. «Жеке медициналық кітапшаларды беру, есепке алу және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қазандағы № 1240 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 59, 841-құжат). 50. «Құрылыс объектілерін салу, реконструкциялау, жөндеу және пайдалануға беру кезіндегі еңбек және тұрмыстық қызмет көрсету жағдайларына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 қарашадағы № 1320 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 2, 31-құжат). 51. «Радиотехникалық объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 15 қарашадағы № 1341 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 4, 49-құжат). 52. «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 қарашадағы № 1402 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 4, 84-құжат). 53. «Адамға әсер ететін физикалық факторлар (компьютерлер мен бейнетерминалдар) көздерімен жұмыс істеу жағдайларына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 желтоқсандағы № 1430 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 5, 95-құжат). 54. «Тұрғын үйді және басқа да үй-жайларды, қоғамдық ғимараттарды күтіп-ұстауға және пайдалануға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 желтоқсандағы № 1431 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 5, 96-құжат). 55. «Алкоголь өнімдерін, алкогольсіз өнімдерді және ыдыстарға құйылған ауыз суды өндіру жөніндегі объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 желтоқсандағы № 1432 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 5, 97-құжат). 56. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің мемлекеттік мекемелері - обаға қарсы күрес станцияларына қызмет көрсетуге арналған автомобиль және механикалық көлік құралдарының заттай нормаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 6 желтоқсандағы № 1475 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 6, 127-құжат). 57. «Аса қауіпті инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 6 желтоқсандағы № 1476 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 6, 128-құжат). (Cоңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Cоңы. Басы 11-бетте). 58. «Қоғамдық тамақтану объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 1665 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 14, 242-құжат). 59. «Балалар мен жасөспірімдерді тәрбиелеу мен білім беру объектілеріне қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 1684 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 16, 254-құжат). 60. «Профилактикалық (иммундық-биологиялық, диагностикалық, дезинфекциялаушы) препараттарды сақтау, тасымалдау және пайдалану қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 1691 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 16, 260-құжат). 61. «Халыққа профилактикалық егуді жүргізу бойынша санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 9 қаңтардағы № 8 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 22, 307-құжат). 62. «Зертханаларға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 10 қаңтардағы № 13 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 22, 309-құжат). 63. «Инфекциялық аурулардың (обаның, тырысқақтың) алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 қаңтардағы № 32 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 22, 315-құжат). 64. «Инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 қаңтардағы № 33 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 22, 316-құжат). 65. «Көлік құралдарына және жолаушыларға қызмет көрсету жөніндегі объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы № 44 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 23, 322-құжат). 66. «Шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорындарда байқау кеңесін құру қағидасын, байқау кеңесінің құрамына сайланатын адамдарға қойылатын талаптарды, сондай-ақ Байқау кеңесінің мүшелерін конкурстық іріктеу және олардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 22 маусымдағы № 686 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 16 қаңтардағы № 69 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 24, 336-құжат). 67. «Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 87 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 25, 347-құжат). 68. «Тамақ өнімдерінің көтерме және бөлшек сауда объектілеріне қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 88 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 25, 348-құжат). 69. «Паразиттік аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 89 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 25, 349-құжат). 70. «Дәрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың айналысы саласындағы объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 91 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 25, 351-құжат). 71. «Өндірістік мақсаттағы ғимараттарға және құрылыстарға қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» және «Өндірістік объектілердің санитариялық-қорғаныш аймағын белгілеу бойынша санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 93 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 26, 353-құжат). 72. «Коммуналдық мақсаттағы объектілерге қойылатын cанитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 94 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 26, 354-құжат). 73. «Су көздеріне, шаруашылық-ауыз су мақсаты үшін су жинау орындарына, шаруашылықауыз сумен жабдықтауға, суды мәдени-тұрмыстық пайдалану орындарына және су объектілерінің қауіпсіздігіне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 18 қаңтардағы № 104 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 26, 359-құжат). 74. «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы және лицензиялау саласындағы жергілікті атқарушы органдардың қызметіне сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның бақылауды жүзеге асыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 21 қыркүйектегі № 1415 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қаңтардағы № 160 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 29, 391-құжат). 75. «Есептеу аспаптары жоқ тұтынушылар үшін жылумен жабдықтау және электрмен жабдықтау бойынша коммуналдық қызметтерді тұтыну нормаларын есептеудің үлгі қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қаңтардағы № 161 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 29, 392-құжат). 76. «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында инжинирингтік қызметтер көрсету ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 27 маусымдағы № 635 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қаңтардағы № 163 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 29, 394-құжат). 77. «Міндетті медициналық тексеріп-қарау өткізілетін зиянды өндірістік факторлардың, кәсіптердің тізбесін, Міндетті медициналық тексеріп-қарауды өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қаңтардағы № 166 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 30, 397-құжат). 78. «Санаториялық және сауықтыру объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 қаңтардағы № 178 қаулысы. 79. «Кондитерлік бұйымдарды өндіру объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 1 ақпандағы № 183 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 31, 407-құжат). 80. «Тамақ өнімдерін өндіру жөніндегі объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 3 ақпандағы № 200 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №32, 417-құжат). 81. «Радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» гигиеналық нормативтерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 3 ақпандағы № 201 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 32, 418-құжат). 82. «Радиациялық қауiпсiздiктi қамтамасыз етуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 3 ақпандағы № 202 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 33, 420-құжат). 83. «Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 6 наурыздағы № 291 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 35, 464-құжат). 84. «Радиациялық қауіпті объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 11 наурыздағы № 308 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 35, 474-құжат). 85. «Жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналған көлік құралдарына қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 11 наурыздағы № 309 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 36, 478-құжат). 86. «Әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзірлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 27 тамыздағы № 1251 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 6 сәуірдегі № 423 қаулысы. 87. «Қарсы профилактикалық егулер жүргізілетін инфекциялық аурулармен ауыратын науқастарға қатысты санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және өткізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 сәуірдегі № 448 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 42, 567-құжат). 88. «Қосылған құн салығы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12 маусымдағы Кодексінде (Салық кодексі) белгіленген тәртіппен есепке алу әдісімен төленетін импортталатын тауарлардың тізбесін және оны қалыптастыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 4 мамырдағы № 572 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 48, 644-құжат). 89. «Тауар биржалары арқылы өткізілетін биржалық тауарлардың тізбесін және ұсынылатын партиялардың ең аз мөлшерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 6 сәуірдегі № 375 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 27 маусымдағы № 857 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 59, 816-құжат). 90. «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау және қадағалау, лицензиялау саласындағы жергілікті атқарушы органдардың қызметін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 21 қыркүйектегі № 1415 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 28 маусымдағы № 864 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 60, 824-құжат). 91. «Қосылған құн салығы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12 маусымдағы Кодексінде (Салық кодексі), «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Заңында белгіленген тәртіппен есепке алу әдісімен төленетін импортталатын тауарлардың тізбесін және оны қалыптастыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 269 қаулысына толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 маусымдағы № 885 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 61, 837-құжат). 92. «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 4 тамыздағы № 1022 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 65, 919-құжат). 93. «Тауар биржаларының электрондық сауда жүйесiне қойылатын мiндеттi талаптарды бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 6 желтоқсандағы № 1552 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 2, 37-құжат). 94. «Тауар биржалары есептілігінің күнделікті электрондық нысандарын, оларды ұсыну қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 28 желтоқсандағы № 1707 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 6, 125-құжат). 95. «Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 87 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 25 қаңтардағы № 40 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 12, 221-құжат). 96. «Әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзірлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 27 тамыздағы № 1251 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 ақпандағы № 88 қаулысы. 97. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттеліп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 26 ақпандағы № 182 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 17, 303-құжат). 98. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 6 наурыздағы № 218 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 19, 327-құжат). 99. «Су көздеріне, шаруашылық-ауыз су мақсаты үшін су жинау орындарына, шаруашылық-ауыз сумен жабдықтауға, суды мәдени-тұрмыстық пайдалану орындарына және су объектілерінің қауіпсіздігіне қойылатын санитариялық- эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 18 қаңтардағы № 104 қаулысына толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы № 307 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 23, 377-құжат). 100. «Дезинфекция, дезинсекция мен дератизацияны ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 16 сәуірдегі № 364 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 25, 407-құжат). 101. «Табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламасын (жобасын) бекіту және оны түзету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 24 сәуірдегі № 394 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 28, 427-құжат). 102. «Инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 қаңтардағы № 33 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 627 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 38, 562-құжат). 103. «Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін оңайлатылған мемлекеттік реттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1157 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 шілдедегі № 689 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 40, 591-құжат). 104. «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 шілдедегі № 692 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 40, 593-құжат). 105. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 23 шілдедегі № 735 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 16, 32 және 54-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 42, 623-құжат). 106. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 тамыздағы № 780 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 43, 643-құжат). 107. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 11 қарашадағы № 1201 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 63, 872-құжат). 108. «Қазақстан Республикасының тұрғын үй қорын мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 31 желтоқсандағы № 2336 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 20 желтоқсандағы № 1364 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 72, 952-құжат). 109. «Балалар мен жасөспірімдерді тәрбиелеу мен білім беру объектілеріне қойылатын санитариялықэпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 1684 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 20 желтоқсандағы № 1367 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 72, 955-құжат). 110. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1571 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 86, 1078-құжат). 111. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Ішкі нарықта тауарлық және сұйытылған мұнай газын көтерме саудада өткізудің шекті бағаларын айқындау қағидаларын бекіту туралы» 2012 жылғы 29 маусымдағы № 884 және «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 11 ақпандағы № 77 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 5, 52-құжат). 112. «Ауылдық елді мекендерге жұмыс істеуге және тұруға келген денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және агроөнеркәсіптік кешен мамандарына әлеуметтік қолдау

19 қыркүйек 2015 жыл

шараларын ұсыну» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 12 ақпандағы № 80 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 5, 54-құжат). 113. «Өз қызметін концессия шарттары бойынша жүзеге асыратын табиғи монополия субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтеріне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтерді (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) қалыптастыру және бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 4 мамырдағы № 435 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 32, 287-құжат). 114. «Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 17 қаңтардағы № 87 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 4 мамырдағы № 450 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 33, 298-құжат). 115. «Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 22 мамырдағы № 533 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 34, 334-құжат). 116. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Ауылдық елді мекендерге жұмыс істеу және тұру үшін келген денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және ветеринария мамандарына әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну мөлшерін және ережесін бекіту туралы» 2009 жылғы 18 ақпандағы № 183 және «Ауылдық елді мекендерге жұмыс істеуге және тұруға келген денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және ветеринария мамандарына әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» 2014 жылғы 12 ақпандағы № 80 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 шілдедегі № 837 қаулысының 1-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 48, 481-құжат). 117. «Міндетті медициналық тексеріп-қарау өткізілетін зиянды өндірістік факторлардың, кәсіптердің тізбесін, Міндетті медициналық тексеріп-қарауды өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қаңтардағы № 166 қаулысына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 31 шілдедегі № 867 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 48 499-құжат). 118. «Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiнiң (тауарларының, жұмыстарының) тiзбесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 14 наурыздағы № 155 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 869 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 49-50 504-құжат). 119. «Жергілікті атқарушы органдар борышының 2015 жылға арналған лимиттері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 3 қыркүйектегі № 968 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 55-56, 539-құжат).

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 30 қаңтар

№69

Астана қаласы

Кемелерді лоцмандық алып өтуді жүзеге асыру қағидаларын айқындау туралы «Ішкі су көлігі туралы» 2004 жылғы 6 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабы 1-тармағының 26-10) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес Кемелерді лоцмандық алып өтуді жүзеге асыру қағидалары айқындалсын. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Көлік комитеті (Ә.А. Асавбаев): 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңнамада белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркеуді; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін, бұйрықтың көшірмесін күнтізбелік он күн ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында және «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму бірінші вицеминистрі Ж.М. Қасымбекке жүктелсін. 4. Осы бұйрық оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі Ә.ИСЕКЕШЕВ. «КЕЛІСІЛДІ»: Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі ________________ И. Тасмағамбетов 2015 жылғы «___» ___________ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 30 қаңтардағы №69 бұйрығына қосымша Кемелердi лоцмандық алып өтудi жүзеге асыру қағидалары 1. Кемелердi лоцмандық алып өтудi жүзеге асыру қағидалары (бұдан әрi - Қағидалар) «Ішкі су көлiгі туралы» 2004 жылғы 6 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабы 1-тармағының 26-10) тармақшасына сәйкес әзiрлендi. 2. Осы Қағидалар iшкi су жолдары бойынша кеме қатынасы қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету және кемелер ұшырайтын көлiк оқиғаларын болдырмау мақсатында кемелердi лоцмандық алып өтудi жүзеге асыру тәртiбiн регламенттейдi. 3. Лоцмандар арасында орындалатын жұмыстың аражiгiн ажыратуды лоцмандардың даярлық дәрежесiне, алып өтетiн кемелердiң түрi мен мөлшерiне және лоцмандық алып өту ауданының жағдайын көрсететiн басқа да факторларға байланысты лоцмандық қызмет белгiлейдi. 4. Лоцмандар лоцмандық алып өтудi көздейтiн кеме қатынасы су жолдары учаскелерiнiң жай-күйiн бақылайды және осы учаскелердiң тереңдiгiн өлшеудi жүргiзедi. 5. Лоцмандар апатты жағдайлар бойынша (судың тартылуы, тұман) оларды қауiпсiз алып өту қамтамасыз етілмейтiн жағдайлардан басқа, тәулiктiң кез келген уақытында кеменi алып өтедi. 6. Кемелердi алып өту кезiнде лоцмандар навигациялық қоршаулардың жай-күйi мен дұрыстығын бақылайды және барлық ақаулар мен кемшiлiктер туралы Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Көлік комитетіне (бұдан әрi - Комитет) дереу хабарлайды. Олар алып өтетiн кемелердегi немесе жолда кездесетiн басқа кемелердегі барлық авариялық жағдайлар туралы да хабарлайды. 7. Лоцмандар алып өтетін кемелердiң кеменің жүзу мен iшкi су жолдарының кемелерден аққан сарқынды және құрамында мұнайы бар сулармен ластануын алдын алу қағидаларын сақтауын бақылайды. 8. Лоцмандар алып өтетiн кемелердiң капитандарына кемелердiң жүзу қағидаларын және iшкi су көлiгi саласында қолданылып жүрген өзге де қағидаларды сақтаудың анықталған бұзушылықтары туралы хабардар етедi және анықталған бұзушылықтарды жоюды ұсынады, ал капитан көрсетiлген бұзушылықтарды жоймаған жағдайда, бұл туралы дереу Комитетке хабарлайды. 9. Лоцмандық алып өту ауданында кемеде авария немесе адамдармен жазатайым оқиға болған жағдайда, лоцмандар көмек көрсету жөнiндегi барлық мүмкiн болатын шараларды қабылдайды. 10. Лоцмандық алып өтудi жүргiзу болған жағдайда, кемe капитаны лоцмандық қызметке лоцманға арналған өтінімдi бередi, лоцман кемеге өтінiмде көрсетiлген уақытта келедi. Лоцманның көрсетiлген мерзiмде келуi мүмкін болмаған жағдайда, лоцмандық қызмет кеме капитанына лоцманның келу уақыты мен орны туралы хабарлайды. 11. Егер кеме лоцманды қабылдайтын жерге капитан өтiнiмде көрсеткен уақытта келмесе, мұндай жағдайларда кешiккен кеме лоцмандық алып өтумен кезек тәртiбiнде қамтамасыз етiледi. 12. Капитан лоцманды кеме бортына тез және қауiпсiз қабылдауды қамтамасыз етедi және бұл ретте лоцмандық боттың (кеменің) зақымдалуына жол бермейді. Лоцманды қабылдау және түсiру кезiнде кеме капитаны лоцман ботымен байланыс ұстауға және онымен өз әрекетiн келiсуге тиiс. Лоцманның келу сәтiнен бастап және оның кетуiне дейiн кемеде – «Менiң бортымда лоцман бар» деген жалау белгiсi көтерiледi. 13. Лоцманды лоцмандық боттан келе жатқан кемеге түсiру мүмкiн болмайтын қолайсыз ауа райы жағдайында, осы кеменiң капитанымен келiсiм бойынша лоцман алып өтудi лоцманды кеме бортына қабылдау мүмкiн болатын жерге дейiн бастап жүру әдiсiмен жүзеге асыруы мүмкiн. Кеме мен лоцман боты арасында сенiмдi байланыс қамтамасыз етілуi тиiс. 14. Лоцман кеменi лоцмандық алып өтудi жүзеге асыру кезiнде кеме капитаны лоцманға кеменiң шөгуi туралы, ұзындығы, ені мен сыйымдылығы туралы нақты деректерді хабарлайды. Сонымен қатар, лоцман кеме капитанынан кеменi лоцмандық алып өтудi жүзеге асыру үшiн лоцманға қажеттi кеме туралы өзге деректердi (маневрлiк сипаттамалар және басқалар) талап етуi мүмкін. 15. Кеме капитаны лоцманның талабы бойынша оның қызметтік жұмысы мәселелерi жөнiнде байланысуы үшiн оған кеме радиостанциясын пайдалануға бередi. 16. Лоцмандық алып өту қауiпсiздігінде көрiнiс табатын жағдайлар (көрiнудiң нашарлауы, тұман, кеме жолы тереңдiгінің азаюы) туындаған кезде кеме капитаны лоцманның талабы бойынша лоцман көрсеткен тәртiпте кеме электр радионавигацияпық жабдығының құралдарын (эхолот, радиолокатор, радиопеленгатор) пайдаланады. Алып өту ауданында жағалаулық радиолокациялық станция болған кезде лоцман бұл жағдайларда аталған станцияның қызметін пайдалана алады. 17. Жүзу қауiпсiздiгi мақсатында кеме капитаны лоцманның ұсынымдарын басшылыққа алады. Рульдi басқарушыға барлық бұйрықтарды капитанның өзі бередi. Егер де маневрдi орындауды жеделдету мақсатында капитан лоцманның өзiне бұйрық беруге рұқсат етсе, онда бұл жағдайда да олар капитан бұйрығы бойынша орындалған болып саналады, ол үшiн капитан жауапты болады. 18. Егер капитан кемеге лоцманды қабылдап, оның ұсынымдарын ескермесе, соңғысы үшiншi тұлғаның қатысуымен кеменi алып өтудi жалғастырудан бас тартуы мүмкiн, бұл туралы кеме журналында жазылуы тиiс. Бұдан басқа, лоцман болған оқиға туралы лоцмандық қызметке дереу хабарлайды. Алайда, алып өтуден бас тартқаннан кейiн де лоцман мiнбеде қалады және, егер капитанға қауiпсiз жүзу үшін мәлiметтер қажет болса, ол олар туралы хабарлайды. 19. Лоцман ұсынымының дұрыстығына күмән болған жағдайда, кеме капитаны оның қызметiнен бас тартуы мүмкiн. Бұл ретте мүмкiн болатын мiндетті лоцмандық алып өту ауданында кеме басқа лоцманның келуiн күтуге тоқтатылуы тиiс. 20. Лоцман капитанның келiсiмiнсiз кеме қауiпсiз жерде зәкiрге отырғызылғанға немесе лоцман басқа лоцманмен ауыстырылғанға дейiн кеменi тастай алмайды. 21. Кеме капитаны мiндеттi емес лоцмандық алып өту аудандарында, қажет жағдайда, шығыстарды кеме иесінің есебiне жатқыза отырып, лоцманды кемеге алуы мүмкiн. 22. Лоцман және ол қызметкерi болып табылатын ұйым Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес жауапты болады. 23. Тиiсiнше лоцмандық алып өтпеуге кiнәлi лоцманды Комитеттің, ол қызметкерi болып табылатын ұйымның және лоцмандық қызметтің басшыларынан құрылған бiлiктiлiк комиссиясы мамандығынан айыруы мүмкiн. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 12 наурызда Нормативтік -құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10417 болып енгізілді.

Қа ақстан Республи асы Инвестициялар және даму министр н ң бұйрығы жы ы

Қа ақс ан Республи асының ең С м ы ж м ы ы м ш ы Қ ы Қ Қ Р ыИ ы ы ы Қ Р ы ж

ы Қ ш

ж

ы ж м м ы ш ы ым м м м ы О ы м м О ы

Р

м

ы ы Қ

Р

ы Р м ы ы Р

ж ш ы

ы

ыИ ы

м

ыҚ

Р

м

м

м

ж

ш

Қ

ы ы

ж ы ы ӘА А

ы

ж м м ы ы ы м м ы м м

у уралы

ы

ы м

м м Ә

м ш ж

ыж

ы ы ж

ы

м м ы

ш м

м

ы ш

ы

Р

м

ж мы ы ы

ы

ы

ы ж

ы Р

КЕЛ С ЛД Қ Р бли ы ың Д л м д м ми и р жыл ы р бли

ы

м ж

Қ

КЕЛ С ЛД Қ Р ми и р жыл ы

жы ы б йыр мы ы ы ж м м ыӘ м

ыӘ ж ыИ

ы

А

емелер нде қы ме жар ысын бе

ыӘ м ы ым ы

м

ы

ы

ы

Р

ы Қ ы ы Қ ы ы

өл

бли лы

ы ың И в

ж Т Д й

ици л р ж

д м ми и р Ә ИСЕКЕШЕВ

ов

ы ың Сыр ы р Е Ыдыры ов

р

т

Р

Қ

ыИ

Р

бли

т

ы ың

ж

ң

өл

м м

т

м л р д

жы ы ы ым

ы м

т

ы

т

ж ры ы

Ж л ы р ж л р О ыҚ Р ы ы м ы м ж ы ы Ж ы С м ы ж ы жы ы ы Қ Р ы ы ы ы м ы ы м ш ы ж Қ Р ы ы м м ы м ым ы ы ж ы ы О ы Ж ы м ы ж м ш ы ы м Қ Р ы ы М м ы ж ж ы ы ы м ы ы О ыЖ ыҚ Р ы ы Ә Т ш ж ш ы ы м м ы ж м ы м ы О ыЖ ы ы ы м жы м ш м ж ы м м ы ы ш ж м ы м м м ж мы ы ы ж м ы Э ж м ы м ы ы ж ыЖ ы ым ы ы О ыЖ ы м жм ш ым ы м м ым м ы ш м ым ы ыы ы ы м ы м ым ы ы ж ы ы м ш ж шы м ы ш ы ы м ы ы м ы ы ы М мл Қ Р ы ы М м ы м ы ы м ы ы м ш ы ы ы ш Т м Қ Р ыМ м ы ж ыы ы Т ы ш ы м м ы м Қ Р ы ы М м ы м Қ Р ы М м

м

ы ым Қ ж м

ф ы

ыж ы

ы ы М м ж ж Қ Р ы ы м м м шы Қ Р ы ы ы м ы ы ым м м ж Қ Р ж ым м м ы ж Ш м м м ы ж ш м ым м ы Ф м ы м Қ

Р

мы

Қ Қ

Р Р

ы ы П ы ы П

Қ

Р

ы ы П

м ы

ы м

Қ Қ Р

Р ы

м ж

Қ

ы

Р

Р

ы ы ы

ы

ш ы

м ы

ы

м

Қ Р ы ы ы ж

ы

ы

м ы ы ж ж

м

ж

м м

ы

Р Қ

Қ

ж

м

ы ы

ы ы М м ым

м м Х ы ы

ы

м

ж

м

М м

ж

ы

м м

ф ы

ж

Р

м

ы ы П Р

м

ыж ы ш

ы

ы

ы

ы ы ы М м

Қ

ы

ы

ж м м

м

М

м

ы ж ы ж

ы шы Р

ф

ы

ы

ж м ым ш

ж ш

м ы

ы

м шы м

м

м м

ы ы

м

ы

м ы ж

м

ым м ы

м П

ы

ы ы Ү м м ы м ы

ы ым м м

ым ы ж ы ы ы м ы ы ш м ы ш

Қ М м

ы м ж ы ыы ш

ым Қ

ы

15. Кемеде осы Жарғының 12-тармағында көрсетілген тұлғалар болған кезде кеме капитаны жеке өзі оларды кеме трапында күтіп алады және рапорт береді. Рапортта кеменің атауы, рейс, кеме экипажы туралы қысқаша мәліметтер көрсетіледі және кеме капитанының тегі хабарланады. Кемеде шетелдік мемлекеттің ресми тұлғалары болған кезде Қазақстан Республикасының елшілігі немесе консулдығының келуімен капитан оларды қарсы алады және өзін таныстырады. 3. Кеме экипажы 16. Барлық техникалық құралдар, жабдықтау және жарақтау бұйымдары, сондай-ақ кеме үй-жайы, олардың сенімді жұмысын, техникалық қызмет көрсетуін, жұмыс істеуге дайындығын және сақталуын қамтамасыз ету мақсатында кеме экипажының белгілі бір мүшелеріне бекітіледі. Кеме экипажының мүшелерін және олардың қызметтерін бекіту осы Жарғыда, кеме кестесінде, лауазымдық нұсқаулықтарда анықталады және оны капитан бекітеді. 17. Экипаждың әрбір мүшесі: 1) мемлекеттің беделін, Қазақстан Республикасының туын көтеріп жүзетін теңізшінің ар-намысы мен абыройын қолдайды; 2) мемлекеттік құпияны сақтайды; 3) оған сеніп тапсырылған мүлікті сақтайды; 4) Қазақстан Республикасы заңнамасының, осы Жарғының талаптарын, кеме иесі мен кеме капитанының бұйрықтары мен өкімдерін, сондай-ақ теңіз флоты кемелеріндегі қағидалар мен нұсқаулықтарды орындайды; 5) теңіздегі қеме қатынасына қатысты халықаралық нормативтік құжаттар талаптарын сақтайды; 6) қызметтік міндеттерді орындайды, тәртіпті болады, командирлер өкімдерін мүлтіксіз және тез орындайды; 7) теңізде жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, өз мамандығын, кеме құрылысын және оны меңгерімін білу, үнемі өз білімін жетілдіреді; 8) өз міндеттеріне сәйкес кеменің өміршеңдік техникалық құралдарын, авариялық-құтқару және өртке қарсы мүлікті және құрал-сайманды пайдалана отырып, кеме өміршеңдігі үшін күрес бойынша өз міндеттерін атқарады, жеке және ұйымдық құтқару құралдарын пайдалана біледі; 9) еңбек қауiпсiздiгi және еңбектi қорғау, өрт қауіпсіздігі қағидаларын және санитарлық қағиданы білу және қатаң сақтау, жазатайым оқиғалар кезінде алғашқы медициналық көмек көрсетуді біледі; 10) таза және ұқыпты киінеді, арнайы киімді кию қағидаларын сақтайды. 18. Кеменің техникалық құралдарын пайдаланатын тұлғалар және тұрмыстық қызмет көрсету құралдарын пайдаланушылар олар кімнің қарамағында болғанына қарамастан олардың дұрыс пайдаланылуына толық жауап береді. Кең орта пайдаланатын кеменің техникалық құралынан хабардар экипаж мүшелері осы құралдың пайдалану тәртібі туралы нұсқаулықтың болуын қадағалап отыруы керек. 19. Экипаж мүшесі кеменің техникалық құралдарының дұрыс жұмыс істемеуін немесе қанағаттанарлықсыз жағдайын анықтаған кезде капитанның вахталық көмекшісіне (вахталық механикке), сондай-ақ тікелей командирге осы туралы дереу баяндайды, егер кеменің техникалық құралдарының жұмыс істеуін жалғастыру кеменің қауіпсіздігіне, экипаж мүшелерінің өміріне немесе денсаулығына қауіп төндіретін болса, онда оларды жою үшін барлық мүмкін шараларды қабылдайды. 20. Өз командирінің рұқсатынсыз және капитанның вахталық көмекшісіне ескертпей (вахталық механик) экипаж мүшелеріне техникалық құралдардың уақытша бұзылуымен байланысты жөндеу, профилактикалық немесе реттеу жұмыстарын жүргізуге жіберілмейді. 21. Әрбір экипаж мүшесі кеменің қауіпсіздігіне қамқорлық жасауға тиіс және тұлғаларға, кемеге, жүкке және техникалық құралдарға төніп тұрған қауіпті анықтаған кезде, бір мезгілде оны жою үшін барлық мүмкін шараларды қабылдап, капитанның вахталық көмекшісіне (вахталық механикке) осы туралы дереу баяндайды. 22. Экипаждың барлық мүшелері капитан жариялаған авариялық және авралды жұмыстарды орындайды. Авариялық жұмыстарға капитанның қарауы бойынша кеме бортындағы барлық тұлғалар тартылуы мүмкін. 23. Кеме экипажының мүшелері оларға сеніп тапсырылған құндылықтарды сақтауды қамтамасыз етеді. 24. Кемедегі жұмыс түрі бойынша азық-түлікті сақтауға, пайдалануға әзірлеуге, таратуға немесе сатып алуға қатысты тұлғалар (аспазшы, стюард, буфетші, кеме артельшісі және басқалар) уақтылы дәрігерлік караудан өтейді. Экипажда штаттық кеме артельші жоқ болған кезде кеме комитетінде алдын ала талқыланған кандидатура экипаждың жалпы отырысында сайланады және кейін капитан бұйрығымен азықты сақтау және есептеу міндетін орындауға тағайындалады. 25. Егер арнайы даярланған кадрлардың болуы экипаждың штат санын қысқартуға мүмкіндік берсе, еңбек заңнамасында белгіленген тәртіппен бір тұлғасының екі немесе бірнеше мамандықты (лауазымдарды) оның жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы шегінде қоса атқаруына жол беріледі. Екі немесе бірнеше мамандықтарды (лауазымдарды) жұмыс істейтін адамдарда біліктілігін растайтын құжаттары болады және осы Жарғыда және мамандықтарды (лауазымдарды) қоса атқару тәртібі мен кемелерде еңбекті ұйымдастырудың тиісті нысанын белгілейтін Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген міндеттер мен талаптарды орындайды. 26. Қызметтік міндеттерді орындау кезінде өзара қарым-қатынас ресми болады. Командалық құрамдағы тұлғаның лауазымы бойынша төмен экипаж мүшесімен сөйлескен кезде соңғысы орнынан тұрады. Қызметтегі тапсырмалар бұйрық түрінде беріледі. Бұйрық нақты әрі қысқа болуы тиіс. Бұйрық алушы оны қайталайды және орындағаннан кейін, сол сияқты орындау мүмкін болмаған кезде бұйрық берушіге баяндайды. Біріншісін орындауға кедергі келтіретін командалық құрамның басқа тұлғасынан бұйрық алған жағдайда орындаушы екінші бұйрық берген тұлғаға осы туралы баяндауға, және бұдан әрі оның нұсқауы бойынша әрекет етуге тиіс. 27. Экипаж мүшесін кеме есебінен шығару кезінде ол жұмыстарын еркін жасалған қабылдау-тапсыру актісіне сәйкес өзінің меңгергенін және оның атына есептелген мүлікті жаңадан тағайындалған тұлғаға немесе қызметінің тікелей бастығы атаған тұлғаға тапсырады. 28. Экипаж мүшелерін жағаға шығару кеме капитаның нұсқауы бойынша жүргізіледі. Кеме экипажының мүшелері кемеден өздерінің тікелей бастықтарының рұқсатымен және капитанның вахталық көмекшісін ескертіп қана кете алады. Кемеге оралғаннан кейін олар капитанның вахталық көмекшісіне осы туралы хабарлайды. Кеме кететін күні бүкіл экипаж капитан бекіткен уақытта кеме бортына келеді. 29. Экипаж мүшелері жағаға шыққан кезде кеме бортында кеменің қауіпсіздігін және қажетті жұмыстарды орындауды қамтамасыз ете алатын экипаждың бір бөлігі қалады. Ашық рейдтерде кеме тұраққа тұрған кезде экипаждың 30 % - ынан көп емес, ал ішкі порттық рейдтерде және айлақтарда - экипаждың 50 %- ына дейін шығаруға рұқсат беріледі. 30. Кеме экипажын кеме портта тұраққа тұрған кезде де, кеме белгілі бір уақытқа жүзу мерзімінде де ауыспалы экипажбен ауыстыруға жол беріледі. Ауыспалы экипаждың саны Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министр міндетін атқарушысының 2015 жылғы № 163 бұйрығымен бекітілген кеме экипажының ең аз құрамына қойылатын талаптарды (Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10649 нөмірмен тіркелген) сақтаумен кеме иесі бекіткен штат кестесінде белгіленеді. Өз қызметінде ауыспалы экипаж осы Жарғыны басшылыққа алады. 4. Кеменің командалық құрамы 31. Командалық құрам қол астындағыларының әрекеттерін басқарады және жеке өзі кемені басқаруға және оны пайдалануға қатысады. 32. Командалық құрамның тұлғалары кеме экипажының басқаларына еңбекте және тұрмыста үлгі болады, талапшылдықты қол астындағыларды күнделікті қорғаумен епті байланыстыра біледі, олардың бастамашылдығын дамытады, олардың біліктілігін көтеруге ықпал етеді, қол астындағылардың тапсырылған іске, техникалық құралдар мен кеме мүлкінің сақталуына жауапкершілік сезімін, Отанға, теңіз флотына және өз кемесіне деген патриоттық және сүйіспеншілік сезімін тәрбиелейді. 33. Командалық құрамның тұлғалары: 1) өзінің қол астындағыларының жұмыстарын ұйымдастырады және басқарады, олардың арнайы және жалпы дайындығын көтереді, еңбек өнімінің өсуіне әрекет етеді; 2) қол астындағылардан еңбек тәртібін бұлжытпай сақтауды, осы Жарғыны, теңіз көлігінде қолданылатын бұйрықтарды, насихаттарды, нұсқаулықтарды білуді және орындауды талап етеді және қол астындағылардың өз қызметтік міндеттерін дәл орындауын тексереді; 3) кеменің құрылғысын, өндірістік және техникалық деректерін біледі, кеменің өміршеңдігі үшін күрес жөніндегі іс-шараларды, өз меңгеріміндегі техникалық құралдарды және осы құралдарды пайдалану қағидаларын біледі; 4) өз меңгеріміндегі техникалық құралдарды белгіленген мерзімде куәландыруға ұсынады және олардың ақаулары мен зақымдарын уақтылы жоюға тиісті шаралар қабылдайды; 5) өз меңгеріміндегі техникалық құралдарды рейске шығуға дайындайды, дайын болу жағдайы туралы өз командиріне баяндайды, теңіз дауылы жағдайларында өзінің меңгерімінің жүзуге дайындығын қамтамасыз етеді; 6) өз қол астындағыларын міндеттер, алдағы рейстің жағдайы және ерекшеліктері туралы хабардар етеді; 7) өзінің меңгерімі бойынша техникалық қызмет көрсету жоспар-кестесін жасайды және оның орындалуын қамтамасыз етеді; 8) аға механикке өзінің меңгерімі бойынша материалдық-техникалық жабдықтауға және ауытылымды-қосалқы бөлшектерге өтінім жасайды және ұсынады, жабдықтарды алуды, оны сақтауды, тиімді пайдалануды және есепке алуды ұйымдастырады; 9) аға механикке өзінің меңгерімі бойынша жөндеу тізімдемесін (жөндеу тізімдемесі үшін материалдар) жасайды және ұсынады, жөндеу барысын және сапасын бақылайды. 34. Кемеге тағайындау немесе экипаж мүшелерін лауазымы бойынша ауыстыру кезінде, қол астына жаңадан тағайындалғандар келетін командалық құрамның тұлғасы оларды кемемен, дабыл және басқа да кемелік кестелер бойынша міндеттерімен, бүкіл кеме бойынша авариялық-құтқару және өртке қарсы мүліктердің, жабдықтардың және құрал-сайманның мақсатымен және орналастыруымен, басқа да қызметтік міндеттермен, ішкі тәртіп қағидалармен таныстырады. 35. Кемеге жаңадан тағайындалған командалық құрамның тұлғасы өз алдында болған адамнан өзінің меңгерімі бойынша жабдықты, техникалық құралдарды, құрал-сайманның, материалдар мен құжаттаманы еркін жасалған қабылдау-тапсыру актісіне сәйкес қабылдайды. 36. Командалық құрамның тұлғалары кеме кестесіне сәйкес жүру және тұрақтау вахталарын атқарады. 5. Капитан 1-параграф. Жалпы ережелер 37. Капитан кеме экипажының басқарушысы, кеменің сақталуына, ондағы тұлғалардың өміріне және тасымалданатын жүкке жауап беретін кеме иесінің сенім білдірген тұлғасы болып табылады. 38. Капитан кемені дара басшылық негізінде басқарады және тікелей кеме исіне бағынады. Кеменің қызметіне қатысты барлық нұсқаулар капитанға тапсырылады, ол олардың орындалуына жауап береді. 39. Кеме бортында жоғары лауазымды тұлғалардың болуы капитаннан оған жүктелген міндеттерді орындауға жауапкершілігін алып тастамайды. 40. Капитан: 1) экипаж мүшелерінің және кемедегі барлық тұлғалардың заңды мүдделерін және құқықтарын қорғауды; 2) кемеде Қазақстан Республикасының заңнамасын, Қазақстан Республикасы қатысушы болып табылатын халықаралық конвенциялар мен келісімдерді сақтауды; 3) кемеде сыныптау қоғамының және басқа да қадағалау органдарының нормативтік құжаттарының, осы Жарғының, нұсқаулықтардың, насихаттардың, бұйрықтар мен кеменің, тұлғалардың, жүктердің қауіпсіздігін, кеменің өндірістік қызметін және оны техникалық пайдалануды қамтамасыз ету бойынша басқа да нормативтік құжаттардың талаптарын сақтауды; 4) рейстік тапсырмаларды және кеменің рентабельді жұмыс істеуін орындауды; 5) еңбек тәртібін сақтауды және кеме қызметін ұйымдастыруды; 6) экипаждың тәрбиелік жұмысының және моральды-этикалық жай-күйінің жоғары деңгейін; 7) кемеде мемлекеттік құпияны сақтау жөніндегі қажетті шараларды сақтауды; 8) экипажды кеменің өміршеңдігі үшін күреске, теңізде адамды құтқару бойынша іс-қимылдарға дайындықты ұйымдастыруды және бақылауды; 9) кеме кестелерін тексеруді және бекітуді; 10) еңбек заңнамасына және қолданыстағы теңіз көлігі кемелерінің жүзу құрамының жұмыс уақыты және демалыс уақыты туралы ережеге сәйкес экипаждың еңбек және демалыс режимін; 11) жолаушыларды, жүктерді, багажды және поштаны тасымалдау қағидаларын және жолаушыларға қызмет көрсетудің жоғары деңгейін сақтауды; 12) экипаждың экономикалық және техникалық оқуын ұйымдастыруды және бақылауды, командалық құрам мен кеме командасы тұлғаларының біліктілігін арттыру; 13) кемеге жолданған курсанттардың, студенттердің және оқушылардың тәжірибесін жалпы басқаруды; 14) нақты кемеге техникалық қадағалауды жүзеге асыратын сыныптау қоғамы қағидаларының талаптарына сәйкес кемені және техникалық құралдарды уақтылы куәландыруға ұсынуды; 15) кеме, машина, радиотелеграф журналдарын және басқа да құжаттамалардың дұрыс жүргізілуін бақылауды; 16) кемені басып алуға жол бермеуді және ондағы тұлғаларды, құжаттарды, жүктерді және басқа да мүліктерді сақталуды; 17) еңбек қауiпсiздiгi және еңбектi қорғау, өрт қауіпсіздігі қағидаларын және кеме бортындағы санитарлық қағидаларды сақтауды қамтамасыз етеді. 41. Кеменің және жүктің қауіпсіздігін, сондай-ақ рейстің барынша тиімді болуын қамтамасыз ету мақсатында капитан өзі қажет деп санайтын жүру жолын таңдайды. 42. Рейстік тапсырма алғаннан кейін капитан командалық құраммен алдағы рейсті пысықтайды және оның негізгі міндеттері мен ерекшеліктерін экипаждың барлық мүшелеріне жеткізеді. 43. Кемеге және ондағы адамдарға қауіп төну жағдайында, не болмаса басқа кемеге немесе адамдарға көмек көрсету үшін капитан басты қозғалтқыштардың немесе кеменің басқа техникалық құралдарының жұмыс режимін белгіленген нормалардан өзгерте отырып белгілейді. Берілген бұйрық туралы кеме, машина және электромеханикалық (электроходтарда) журналдарында тиісті жазба жасалады. 44. Кемеге және ондағы адамдарға немесе жүкке қауіп төну жағдайында, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайларда капитан кеме кеңесін шақырады. Кеме кеңесіне аға көмекші, аға механик, кеме қызметтерінің басқа да басшылары кіреді. Капитанға кеңес отырысына қатысуға экипаждың басқа да мүшелерін тартуға жол беріледі. Кеме кеңесі капитанның құқығын шектемейді. Соңғы шешімді капитан қабылдайды. 45. Капитан өз құзыреті шегінде кеме бойынша бұйрықтар және өкімдер шығарады, олар кемедегі барлық адамдардың мүлтіксіз орындалуына жатады. Кемедегі кімде-кім осы Жарғының талаптары мен капитанның өкімдерін орындамаған жағдайда капитан осы адамдарға қатысты кеме экипажының осы адамын қызметтік міндеттерден шеттетуге және оны кемеден шығарып тастауға дейін шаралар қабылдайды. 46. Капитан кеменiң және (немесе) ондағы адамдар мен мүлiктiң қауiпсiздiгiне қатер төндiретiн адамды, соның iшiнде жұқпалы аурулар жұқтырады деп сезiк келтiрiлген адамды мiндеттi түрде оқшаулайды. Капитан Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдарында көзделген қылмыс жасады деп сезiк келтiрiлген адамды ұстайды және оны Қазақстан Республикасының кеме кiретiн бiрiншi портындағы құзыреттi органдарға беру үшiн арнайы бейiмделген орында ұстайды. Капитан егер Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шартта көзделсе, Қазақстан Республикасының азаматын, сондай-ақ тұрақты тұрғылықты жерi Қазақстан Республикасы болып табылатын азаматтығы жоқ адамдарды қоспағанда, кеменiң теңiзде жүзу қауiпсiздiгiне қарсы бағытталған қылмыс жасады деп сезiк келтiрiлген адамды шет мемлекеттiң құзыреттi органдарына береді. 47. Нәтижесінде кеме иесіне талаптар қойылатын, кемеде авариялар, бұзылу, ақаулар немесе тасымалданудағы жүктің немесе багаждың жоғалуы, адамдарға зақым келтіру жағдайларында және басқа да жағдайларда, капитан осы жағдайларды Қазақстан Республикасының сауда мақсатында теңізде жүзу саласындағы заңнамасында белгіленген тәртіппен ресімдеу үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды. 48. Капитан кемеде экипаж мүшелерін таңдауды және орналастыруды жүзеге асырады. Экипаж мүшелерінің атқарып отырған лауазымдарына сәйкес келмеуі анықталған кезде капитанның талабы бойынша оларды ауыстыруға рұқсат беріледі. 49. Капитан жұмыстың нақты жағдайларына немесе еңбекті ұйымдастырудың жаңа нысандарын енгізуге байланысты Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес жекелеген экипаж мүшелері арасында міндеттерді қажетті қайта бөлуді жүргізеді. Барлық экипаждың немесе оның көпшілік бөлігінің қатысуын талап ететін жұмыстарды орындау қажет болған жағдайда капитан қауырт және авариялық жұмыстарды хабарлайды. 50. Кемеде бала туылған немесе қайтыс болған әрбір жағдай туралы капитан екі куәгердің және кеме дәрігердің (жалпы практика дәрігердің) фельдшердің қатысуымен акт жасайды, сондай-ақ кеме журналында жазба жасайды. Капитан кемедегі адам жазған өсиетті куәландырады, оны сақтауға қабылдайды және Қазақстан Республикасының теңіз порты әкімшілігінің басшысына немесе шетел портындағы Қазақстан Республикасының консулына тапсырғанға дейін сақтайды. 51. Қайтыс болу туралы актіге қайтыс болған адамның кемедегі мүлкі туралы тізімдемесі қоса беріледі, оның сақталуына капитан қажетті шаралар қабылдайды. Қайтыс болған адамның мәйіті кемеде оқшауланады. Қазақстан Республикасының портына немесе Қазақстан Республикасының консулы бар шетел портына келген кезде капитан қайтыс болған адамның қазасы және оның мүлкі туралы кеме актісін және сондай-ақ оның тізілімдемесін Қазақстан Республикасының теңіз порты әкімшілігінің басшысына, ал шетел портында Қазақстаң Республикасының консулына тапсырады және Қазақстан Республикасының консулымен бірлесіп, жергілікті билік органдарын тарта отырып, қайтыс болу себептерін куәландыру мен қорытынды жасау жөнінде шаралар қабылдайды. Егер қаза болу жағдайы теңізде болған болса, онда бұл рәсімдер кірген бірінші портта жүргізіледі. Жерлеу, қайтыс болған адамның денесін кремациялау немесе марқұмның мәйітін тіркелу орнына тапсыру мәселелерін Қазақстан Республикасының консулы халықаралық құқық нормаларына сәйкес кеме иесінің, марқұмның туғандарының келісімімен шешеді. Ерекше жағдайларда кеме ұзақ уақыт теңізде болса және марқұмның мәйітінің сақталуы мүмкін болмаған жағдайларда, капитан тиісті актіні жасау арқылы мәйітті теңіз дәстүрлеріне сәйкес теңізге жібереді. 2-параграф. Капитанның кемені қабылдау және тапсыру кезіндегі функциялары 52. Капитан ауысқан кезде кемені тапсыру және қабылдау кеме иесінің нұсқауы бойынша жүргізіледі. Кемені қабылдау мен тапсыруды капитан жеке өзі жүзеге асырады. Тапсырушы капитан болмаған жағдайда кемені қабылдау кеме иесі тағайындаған комиссияның қатысуымен жүргізіледі. 53. Кемені қабылдау және тапсыру кезінде капитан: 1) барлық кеме құжаттарын тізілім бойынша, ал ақшалай сомаларды, қаржылық құжаттарды және құнды қағаздарды - кассалық кітап бойынша қабылдайды немесе тапсырады; 2) артық немесе кем ақшалай сомалардың, қаржылық құжаттардың, құнды қағаздардың және кеме мүлкінің артығын немесе жетіспеушілігін тиісті актіде белгілейді. Тапсырушы капитан және қабылдап алушы капитан кеменің командалық құрамынан олар сеніп тапсырылған меңгерімдердің және мүліктің жай-күйі туралы жазбаша рапортты талап етеді. 54. Кемені қабылдау кезінде капитан: 1) кеме экипажымен танысады; 2) кемені тапсырушы капитаннан кеменің конструктивтік ерекшеліктері және оның пайдалану, теңізде жүзу және маневрлік қасиеттері, кеменің алдағы рейске дайындығы туралы (жөндеу барысы туралы), орын алған авариялық жағдайлар және оның салдары туралы қажетті деректер алады; 3) кеменің рейстік тапсырмасымен және оны орындалу барысымен танысады; 4) кемені тапсырушы капитанмен бірлесіп және аға механиктің алып жүруімен аға көмекшінің қатысуымен кемені қарайды, қажетті түсіндірмелер мен мәліметтер алады; 5) кемені тапсыру және қабылдау аяқталғаннан кейін еркін нысаны бойынша қабылдау-тапсыру туралы акті жасайды және кеме иесіне жолдайды. 55. Тапсыру-қабылдау және тағайындалған капитанның кемені басқаруға кірісуі кеме журналында уақыты көрсетіле отырып тіркеледі, тапсырушы және қабылдаушы капитандардың қолы қойылады. 56. Ерекше жағдайларда кеме иесінің нұсқауымен тапсыру және қабылдау қысқа мерзімде жүргізілгенде жаңадан тағайындалған капитанның басқаруға кірісуі мынадай тәртіппен ресімделеді: 1) екі капитан кемені, ақшалай сомаларды, қаржылық құжаттарды және құнды қағаздарды кассалық кітап бойынша қабылдау-тапсыру туралы акті жасайды және қол қояды. Актіде - «Кеме қараусыз қабылданды» деп көрсетіледі; 2) кеме журналында тапсырушы капитанның кемені басқаруды тапсырғаны және жаңадан тағайындалған капитанның басқаруға кіріскені туралы жазба енгізіледі, оған екі капитан да қол қояды; 3) капитан басқаруға кіріскеннен кейін осы Жарғыда көзделген тәртіпке қатысты кемемен танысады, бұрын жасалған актіге аға көмекшінің және аға механиктің қолдары бар толықтыруды жасайды және кеме иесіне жолдайды. 3-параграф. Капитанның кемені пайдалануға енгізген (пайдаланудан шығарған) және жүзуге дайындаған кездегі функциялары 57. Кемені пайдалануға беру (пайдаланудан шығару) кеме иесінің бұйрығымен жарияланады. 58. Кемені пайдалануға енгізу немесе теңізге шығару алдында капитан кеменің жай-күйін белгіленген техникалық талаптарға және тиісті қағидаларға сәйкестігін және кеменің жүзуге дайындығын тексереді. 59. Капитан рейс басталғанға дейін алдын ала: 1) кеменің қауіпсіз жүзуге техникалық және навигациялық дайындығын қамтамасыз етеді; 2) кемені экипажбен және алдағы рейске қажетті жабдықтың барлық түрімен жинақталуын және осы рейске арналған жүкті тасымалдайтын кеменің барлық үй-жайларының, оның сақталып тасымалдануы үшін дайын болуын қамтамасыз етеді; 3) капитанның аға көмекшісіне және аға механикке кеменің кетуге дайын нақты уақытын белгілейді; 4) рейс үшін қажетті түзетілген навигациялық карталардың және жүзуге арналған нұсқаулықтың болуын тексереді; 5) штурман құраммен алдағы жүзу маршруты және рейстің навигациялық бөлігі бойынша навигациялық және гидрометеорологиялық жағдайларды пысықтауды жүзеге асырады;

6) меңгеруге жауапты адамдар арқылы кеменің отынмен, сумен, азық-түлік қорларымен және материалдықтехникалық жабдықтаумен қажетті мөлшерде қамтамасыз етілуін тексереді; 7) жүзу қауіпсіздігі талаптарына сәйкес жүктердің кеме құжаттарында көрсетілген нормалардан артық тиелуіне жол бермей, кемеде жүктердің дұрыс орналастырылуын және қабылданған жолаушылар санын тексереді; 8) тіркеп сүйреу операцияларын жүзеге асыру кезінде жеке өзі немесе аға көмекші арқылы кеменің осы операцияларға дайындығын тексереді. 60. Жүктерді кемеге қабылдау алдында капитан алдын ала жүк жоспарын қарап шығады және белгіленген тиеу нұсқасы жүзу қауіпсіздігін, кеменің тиісті теңізде жүзу сапасын және сақталуын қамтамасыз ететініне сенімді болғаннан кейін оны бекітеді. Капитан, егер жүктерді тасымалдау қолданыстағы қағидаларға қайшы келсе немесе адамдардың, кеменің немесе жүктің қауіпсіздігіне қауіп төндірсе жекелеген жүктерді қабылдаудан бас тартады. 10) Жүк операциялары барысында капитан жүктерді трюмдерде және палубада дұрыс салуды және бекітуді, балласт пен бункердің орналасуын және басты және твиндті палубаларға жүктеменің рұқсат етілген нормалардан асып кетпеуін бақылауды қамтамасыз етеді. Капитан жүк операцияларын оларды жүргізу технологиясын бұзу анықталған немесе жүк жоспарынан ауытқуға жол берілген жағдайда тоқтатады. 62. Капитан аға көмекшіден және аға механиктен кету үшін белгіленген уақыттан 15 минут бұрын кеменің дайындығы туралы, бортта бүкіл экипаждың болуы туралы немесе кемеде бөгде адамдардың болмауы туралы рапорт қабылдайды. 63. Кемеде келе жатқан экипаж мүшелерінің немесе адамдардың біреуі кету үшін бекітілген уақытта келмеген жағдайда капитан бұл туралы келмеген адамдардың тегін, атын және әкесінің атын, сондай-ақ лауазымдары және кемеден кеткен уақыттарын көрсете отырып, кеме иесіне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының порттарында порт капитанына, ал шетелде Қазақстан Республикасының консулына дереу хабарлайды. Бір мезгілде капитан осы адамдарды кемеге қайтаруға барлық мүмкін шараларды қабылдайды. 64. Капитан алдағы болатын рейстің ұзақтығын ескере отырып, кеме құжаттарының қолданылу мерзімдерін уақтылы тексереді. 4-параграф. Капитанның жүзу кезеңіндегі функциялары 65. Капитан да көмекшілерінен кеменің орнын неғұрлым дәлдікті қамтамасыз ететін барлық қол жетімді тәсілдермен және құралдарымен анықтауды осы анықтамалардың сапалы және уақтылы болуын бақылауды жүзеге асыра отырып, талап етеді. 66. Бағытты және жылдамдықты, басқару тәсілін және негізгі қоғалтқыштың жұмыс режимін белгілеп немесе өзгерте отырып, капитан бұл туралы вахталық көмекшіні хабардар етеді. Капитанның рұқсатынсыз, кемеге, адамдарға және жүкке қауіп төну жағдайларында вахталық көмекшіден басқасына ол бекіткен курсты өзгертуге рұқсат етілмейді, ол өз әрекеттері туралы капитанға дереу хабарлайды. 67. Вахталық көмекшінің шақыруы бойынша капитан дереу көпіршеге шығады. Тар жерлерде, қарқынды кеме қатынасы аудандарында, мұз жағдайларында ұзақ жүзген (12 сағаттан артық) кезде капитан демалыс уақытында өз орнына аға көмекшіні қалдырады. 68. Капитан тұрақты түрде ауа райы болжамын алуды талап етіп, бұл үшін кемеде бар барлық құралдарды пайдаланып, дауыл жағдайында алдын ала барлық қажетті шараларды қабылдай отырып, гидрометеорологиялық жағдайдың барлық өзгерістерін бақылайды. 69. Капитан теңізде жүзушілердің навигациялық хабарламалар мен навигациялық ескертулерді және навигациялық жағдайлардың өзгерісі туралы басқа да ақпараттар алуын, жүзу үшін карталарды уақтылы түзетуді, лоциялар мен басқа да оқу құралдарын алуды бақылауды үнемі жүзеге асырады. 70. Портқа кірген және одан шыққан кезде капитан барлық қауіпсіздік шараларын қабылдай отырып, көпіршеде болады және кемені өзі басқарады. 71. Лоцмандық міндетті алып өту аудандарда жүзген кезде капитан лоцманды кемеге алады. Лоцмандық алып өту міндетті болмайтын аудандардан өту кезінде капитан, егер оны қажетті деп есептесе, лоцманды кемеге алады. 72. Капитан лоцманды кеме бортына қауіпсіз қабылдауды және оны кемеден қауіпсіз түсіруді қамтамасыз етеді. Лоцманды кеме бортына қабылдай отырып, капитан оған алып өту үшін үшін қажетті кеме туралы деректерді хабарлайды, кемені басқарудың ерекшеліктерімен таныстырады, руль басқарушыға команда беру тәртібі туралы келіседі. Лоцманға кемеде үй-жай бөлінеді және кеме есебінен тамақтану ұсынылады. 73. Кемеде лоцманның болуы кеме капитанының кемені басқару жауапкершілігін алып тастамайды. Лоцман ұсыныстарының дұрыстығына күдіктенуге жеткілікті негіздер болған кезде кеменің қауіпсіз жүзуі мақсатында осы лоцманның қызметтерінен кеме капитанының бас тартуына рұқсат етіледі. Кемені лоцмандық алып өту міндетті болған жағдайда кеме капитаны лоцманды ауыстыруды талап етеді. Көпіршеден кетерде капитан лоцманға ол болмағанда кемені басқаруға жауапты адамды көрсетеді. 74. Мұз жағдайларында жүзу кезінде, әсіресе теңізде мұзды кездейсоқ кездестіру қаупі болғанда, капитан кеме корпусына, винттер мен рульге зақым келтірмеу үшін барынша абайлап әрекет етеді. Кемені мұзжарғышпен алып өту жағдайында кеме капитаны мұзжарғыш капитанының өкімдерін орындайды және мұз арқылы мұзжарғыштар алып өтетін кемелерге арналған қағидаларды басшылыққа алады. 75. Ашық теңізде кемеде өмірге қажетті қорлардың, оның ішінде азық- түліктің азайтылмайтын қоры таусылған жағдайда капитан ортақ бөліп беру мақсатында кемедегі адамдардың билік етуіндегі азық-түлік қорына реквизиция немесе тағам үшін пайдаланануға болатын кемедегі жүкке ревизиция жүргізеді. Реквизиция туралы акт жасалады. Теңізде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туын көтеріп жүзетін кемені кездестіргенде капитан одан көмек сұрай алады. 76. Капитан борт сыртына құлаған адамды құтқару үшін барлық шараларды қабылдайды, бұл ретте жақындағы құтқару үйлестіру орталығын ескертеді және іздестіру ауданынан іздестіру нәтижесіз екеніне көз жеткізгеннен кейін ғана кетеді. 77. Капитан өзінің кемесіне, экипажына және жолаушыларға қауіпсіз түрде: 1) теңізде табылған, өлім қаупі төнген кез келген адамға көмек көрсетеді; 2) өлім аузындағыларға көмекке, егер оған оларға көмек керек деп хабарланған болса, егер мұндай әрекетке оның тарапынан орынды сенуге болатындай болса барынша мүмкін жылдамдықпен жүреді. 78. Апатқа ұшыраған кемеге көмек көрсету кезінде капитан адамдарды құтқару үшін барлық шараларды қабылдайды. Капитан жүкті және басқа мүлікті құтқару шараларын апатқа ұшыраған кеме капитанының келісімімен ғана қабылдайды, ол құтқару туралы шартқа қол қоюы тиіс. Апатқа ұшыраған кеменің капитаны табиғи немесе басқа да жағдайлар бойынша құтқару туралы шартқа қол қоя алмайтын болған жағдайда капитан алғашқы мүмкіндік кезінде шартқа қол қоюға оның келісімін алады, бұл туралы кеме журналында жазылады. 79. Теңізде экипажы тастап кеткен кемені кездестірген кезде бұл туралы капитан кеме иесіне дереу хабарлайды және бұдан әрі оның нұсқауы бойынша әрекет етеді. Капитан кеме журналында тастап кеткен кеменің табылған орнының координаттарын жазады, сондай-ақ ол туралы жақын портқа және басқа кемелерге хабарлайды. Тастап кеткен кемені шетел портына тіркеп сүйреу туралы тапсырма алғаннан кейін капитан бұл туралы өзі бағыт алуға ниеттенген Қазақстан Республикасының консулына және тиісті порт биліктеріне хабарлайды. 80. Егер кемеге апат төніп тұрса және ол көмекке мұқтаж болса, капитан мүмкіндігінше Қазақстан Республикасының туын көтеріп жүзетін басқа кемеден көмек алу үшін барлық мүмкін болатын шараларды қабылдайды. 81. Басқа кемемен соқтығысқан жағдайда капитан соқтығысқан кеме капитанынан: 1) көмек керектігін сұрайды және қажет болған кезде оны көрсетеді, егер бұл өз кемесіне, экипажына және жолаушыларына елеулі қауіп төндірмейтін болса; 2) соқтығысқан кеме капитанынан кеме атауын, тіркелу пунктін, шыққан және межелі пункттерін, алынған зақымдар сипаттамасын сұрайды, сондай-ақ өзінің кемесі бойынша ұқсас мәліметтерді соқтығысқан кеме капитанына хабарлайды. 82. Егер капитанның пікірі бойынша кемеге апат болу қаупі анық төнген жағдайда, ол кемедегі адамдарды құтқару үшін барлық шараларды қабылдайды. Жолаушыларды құтқару жөніндегі барлық шаралар қабылдағаннан кейін капитан кеме экипажына кемені тастап шығуға бұйрық береді. Адамдарды құтқару кезінде капитан ең бірінші кезекте балаларды, әйелдерді және қарттарды құтқаруды қамтамасыз етеді. Кеменің маневрлеуін көрсететін теңіз карталарын және басқа навигациялық құжаттарды, сондайақ кеме, машина, радиотелеграф журналдарын, кеме құжаттарын және құндылықтарын, сондай-ақ экипаждық дипломдар мен сертификаттарын құтқаруға барлық шараларды қабылдағаннан кейін капитан кемеден соңғы болып кетеді. 83. Кеме апат болған жағдайда, оның экипажы қайда жеткізілсе капитан құтқарылған адамдарға қатысты өзінің құқықтары мен міндеттерін толық сақтайды. Егер экипаж шетел портына жеткізілген болса, капитан оның тез арада Қазақстан Республикасына жеткізілуіне барлық мүмкін шараларды қабылдайды. 84. Егер кеменің экипажы мен жолаушыларын шетел кемесі құтқаратын болса, капитан Қазақстан Республикасының азаматтары шетел кемесі бортында болғанда осы кемеде белгіленген тәртібін сақтау үшін шаралар қабылдайды. 85. Капитан барлық авариялық және жазатайым оқиғалар туралы кеме иесіне баяндайды және адамдардың, кеменің және жүктің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге өзіне байланысты барлық шараларды қабылдайды. Капитан кеменің маневрлеуін көрсететін теңіз карталары мен басқа да навигациялық құжаттардың рейс аяқталғанға және портқа кіргенге дейін, авариялық жағдайлар кезінде - оларды тексеру аяқталғанға дейін сақталуын және қол сұқпаушылығын қамтамасыз етеді. 86. Ауруға кемеде көрсетіле алмайтын жедел білікті медициналық көмек керек болған жағдайда капитан кеме иесіне ол жөнінде хабарлап, жақын портқа кіруі тиіс. 87. Капитан ауырған жағдайда кемені уақытша басқаруды аға көмекшіге тапсырады, ол жөнінде кеме иесіне дереу баяндайды, ал шетел портында Қазақстан Республикасының консулына хабарлайды. Кеме журналына басқару тапсырылған күні мен уақыты және кеменің тұрған жері жазылады. 5-параграф. Капитанның порт тұрағында кеме тұрған кездегі функциялары 88. Кеме шет мемлекеттің аумақтық суларына немесе Қазақстан Респуликасының суларына, сондай-ақ кез келген портқа кіру кезінде капитан жергілікті порттық, кедендік, санитарлық және басқа да қағидаларды сақтайды. Портқа жақындаған кезде капитан кемені және кемелік құжаттаманы порттық билік орындарына көрсету үшін дайындайды. 89. Кеме портқа келген кезде капитан кемедегі адамдардың ешқайсысы санитарлық, кедендік, шекаралық және порттық билік орындарының тиісті рұқсатын алғанға дейін жағамен қатынаста болмау үшін шаралар қабылдайды. 90. Капитан рейс аяқталғаннан кейін кеме иесіне рейстік хабарламаны ұсынады. 91. Кеме портта тұраққа тұрған кезде капитан порттық билік орындарының талабы бойынша портта немесе теңізде болып жатқан апаттық жағдайда өртті сөндіру үшін немесе көмек көрсету (кеме қауіпсіздігіне зиян келтірмей) үшін кемені, экипажды және кеме құралдарын ұсынады 92. Капитан жағаға шығарда, капитанның аға немесе вахта көмекшісіне кеме қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қажетті жұмыстарды жүргізу және шаралар қабылдау туралы ауызша немесе жазбаша тапсырма қалдырады, сондай-ақ жағада өзінің болатын жерін хабарлайды. Капитан рейдте тұрған кемені, сондай-ақ бортында қауіпті жүгі бар кемені капитанның аға көмекшісіне қалдырады. Ерекше жағдайларда, кеме иесінің келісімі бойынша, капитан кемені ұзақ емес уақытқа капитанның екінші көмекшісінің жауапкершілігіне қалдырады. 93. Порттық, техникалық және қызметтік көмекші флоттардың капитандары кемелерді кеме иесі бекіткен тәртіпке сәйкес қалдырады. 6-параграф. Капитанның кемені жасау және жөндеу кезіндегі функциялары 94. Кемені жасаушы зауыттан қабылдау кезінде капитан қысқа мерзім ішінде корпусты, тетіктерді, қондырғыларды, жүйелерді және техникалық құралдарды, сондай-ақ құжаттамалар мен мүліктерді ерекшеліктеріне сәйкес кеме мамандырының біліп тануын және қабылдауын ұйымдастырады. 95. Капитан аға механиктен кеме иесі бекіткен шектеу шеңберінде кемені жөндеуге қою үшін қажетті құжаттамаларды уақтылы жасауды талап етеді. Жөндеу ведомстарын (жөндеу ведомстарына арналған материалдар) меңгерімдер бойынша аға механиктің басшылығымен кеме мамандары жасайды және аға механик пен капитан қол қояды. 96. Кемені жөндеуге қойған кезде және кеменің пайдаланудан шығуының басқа жағдайларында капитан кемені қорғауға және қауіпсіз тұрақта тұруға Шаралар қабылдайды. 97. Кемені докқа (слипке көтеру) қойған және оны доктан шығарған кезде (слиптен түсіру) капитан кемеде өзі болады және экипаж жұмысын басқарады. Докта тұрақта тұрған кезде капитан док әкімшілігіне жан-жақты жәрдем көрсетеді. 98. Кемені докқа қойғаннан кейін капитан кеме жөндеу кәсіпорнының өкілдерімен және кеме мамандарымен бірлесіп, корпусты, түп-борттық арматураларын, қозғалу-рульдік кешенін сырттай қарауды жүргізеді және олардың жай-күйі туралы акт жасайды. Док әкімшілігі капитанға ұсынатын кемені суға түсіруге дайын болғандығы туралы актіге кеме комиссиясы түп-борттық арматураларын, бұрама-рульдік кешенін, эхолот пен лаганың вибраторларын және көрсеткіштерін және кеме корпусының су астындағы бөлігінің бүтіндігін тексергеннен кейін ғана қол қойылады. Тексеру нәтижелері кеме журналына жазылады. 99. Кемені жөндеу кезінде капитан жөндеу жұмыстары барысын үнемі қарауды және бақылауды ұйымдастырады. 6. Жалпы кеме қызметі 1-параграф. Жалпы ережелер 100. Жалпы кеме қызметі кеме қауіпсіздігін (кеме жүргізуді қоса алғанда), жүк операцияларын, корпусқа қызмет көрсетуді, құтқару құралдарын, кемедегі адамдарға тұрмыстық қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді және оны капитанның аға көмекшісі басқарады. 101. Жалпы кеме қызметіне: 1) капитанның көмекшісі; 2) палуба командасы: боцман; аға матрос; 1-класты матрос; 2-класты матрос; матрос; сүңгуірлер кіреді. 3) тұрмыстық командасына: аспазшы; буфетші (стюард); камбуздық персонал адамдары; басқа тұрмыстық қызмет көрсету адамдары кіреді. 2-параграф. Капитанның аға көмекшісі 102. Капитанның аға көмекшісі капитанға бағынады, оның бірінші орынбасары және кемеде жалпы кеме қызметін ұйымдастыруға жауапты болып табылады. Қажет болған жағдайда капитанның орнын үнемі ауыстыруға және кемені өзі басқаруға үнемі дайын болады. Капитан жоқ кезде аға көмекші өз бетінше қайта арқандап байлауды және қажет болған жағдайда лоцман мен порттық сүйрегіштерді шақырта отырып, порт суларында кеменің жүрісін дербес жүргізе алады. 103. Аға кемекшіге әкімшілік жағынан бүкіл экипаж бағынышты және оның кеменің тәртіп ережелерін, қызметті және күн тәртібін ұйымдастыру бөлігіндегі өкімдері бүкіл экипаж мүшелеріне және кемедегі адамдарға міндетті болады. 104. Аға көмекші жалпы кеме қызметінің бастығы болып табылады, палуба командасын және тұрмыстық команданы, сондай-ақ барлық капитан көмекшілерінің жұмысын басқарады. 105. Аға көмекші жүкті, багажды және поштаны қабылдау мен тапсыруды басқарады, олардың дұрыс қабылдануын, орналастырылуын, сақталуын, жиналуын, бекітілуін, тасымалдануын, түсірілуін, тапсырылуын қамтамасыз етеді және құжаттарды ресімдеуге жауап береді. 106. Капитанның аға көмекшісі: 1) кеме кестесін жасайды және түзетеді; 2) экипаждың кеменің өміршеңдігі үшін күресу, құтқару құралдарын пайдалану және адамдарды, жүкті және кеме мүлкін құтқару бойынша дайындығын ұйымдастырады және өткізеді, авариялық партиялар мен топтар дайындығын бақылайды, кеменің өміршеңдігі үшін күрес бойынша экипаж дайындығын тікелей өзі басқарады; 3) құтқару құралдарының дереу пайлануға дайын болуын, олардың тиісті жабдықтармен жинақталуын қамтамасыз етеді; 4) бортта азық-түліктің азаймайтын қорының болуын және тиісті сақталуын қамтамасыз етеді; 5) балласты және ауыз су цистерналарындағы су көлемін, оның жұмсалуын бақылайды және есебін жүргізеді; 6) қызмет басшыларымен бірлесіп экипаж мүшелері мен кемеге уақытша келген адамдарды тұрғын үй-жайларға орналастырады; 7) мыналар: корпустың, палубалардың, қондырмалардың, кеме бөлмелерінің және ауыз су танклері үй-жайларының, ұйымдық қорғау, медициналық көмек және провизио ы м м м ы ы ж ы ж ы ы ы ж ы ж ы м ы ы ы ы ж ы ы ы м м ы ш ж ы ы ы ы ы ж ж ы ж ы ы ы м ш ы м ыш ы ш м ыш ы ж ыш ы ы ы ы ы ж ы м м ы м м ж ж ы ы ж ы м ж мы ы ж ы ыж ыж ж ы ы м ы ы ы ы ш ы м ы ш ы м ы м ы ш ж ш м ы ы ы ыж ым ж м ы ж ы м ы м ы ш ж ы ыж шы ы м ы ы ы ы ы шы ы ыж ы м м ы м ы ж ш м ш м ф ы ы ж ж ы ж ы м ы ы ыы ж ы ы ж м м ы ж ы ыж ы ы ы ж ым ы ж ы ы ы ы м ж ы ы ы ыы ы ы ы ы ж ж ы ж ж м м ы ж ы ы ш ж м ж ж м м ы ы ы ж ж ы ж ж ы ы ы м м ы ы ы м ж ы ж Ж ы ы ы ы ж ы ы ы м ш ж ы ж ы ы ы ж ж ы ы ы м м ы А м м м ж ы м ж ы ы м ш м ы ы ыы ж ы м ыж ж ж ы ы ж ж ы м ж ым ы ыы ж ыж ы ж ш ыж ж ы ым ы ы ы ы м м ы ю м ж ы ы ы ы ы ы ж ж ы ы ж ы ж м ж ыы ы ы Р шы ы ы м ш м ы ыж ы ы ым ж м м ы ш ю ы ы ы ы ы ы ш ы ж ы ы ы ж ы ы ы м ш ы ы м ш фы ы ж ы ыш ы ы ы ы ы П м ы юм ю ы ы ы ы ж ы ы ы ж ы ы ж шы ы ы м ы ыы ыж м ы м шы ы ы ы ы Р ы м ш ы ы ж ж ы ы ш м ы ы ы ы м ыы ым ы ыж ы ж ж ы м м ы ш ы м ы ы ж ж м м ы ыы ы м ж ы м ж ы м м ы ж м м ы м ы ж А м ш ж ыж ы ы ш м ш м м ш ы ж ыж ш м ш ы ы ы Қ ы ж ы ы ы ш ыж ы А ы ы м ш ш м ы ы ы ш ж ы Ө ы м ы ш ы м ш ымы м м ы м ы м ш ж

Cоңы 13 б


(Cоңы. Басы 12-бетте). 113. Фельдшер (санитариялық фельдшер) лауазымы көзделмеген кемелерде олардың міндеттері капитанның аға көмекшісіне жүктеледі. 3-параграф. Капитанның екінші көмекшісі 114. Капитанның екінші көмекшісі қажетті жағдайларда аға көмекшіні ауыстырады. 115. Екінші көмекші: 1) жүк операцияларын, әсіресе тез тұтанғыш және жарылғыш жүктермен жүзеге асырған кезде, өрт қауіпсіздігі ережелерін, сондай-ақ улы және басқа да қауіпті заттарды тасымалдау ережелерін орындауды қамтамасыз етеді; 2) трюмдердің санитарлық жай-күйін және трюмдер мен жүк қоймалары рефрижераторларында температура режимінің сақталуын бақылайды; 3) льялдардың, құдықтардың, қылталардың, қабылдау торларының, желдетпе жүйесінің және жүк үйжайларының басқа да құрылғыларының жай-күйін жүк қабылдау алдында кеме журналына жазба жасап, міндетті түрде жүйелі тексереді; 4) кеме құралдарының тиеу-түсіру жұмыстары механизацияларының және трюм ішіндегі механизацияның техникалық жарамды жай-күйін қамтамасыз етуді бақылайды; 5) трюмдердің, танкілердің және басқа да жүк үй-жайларының дұрыс ашылуы мен жабылуын бақылайды. Оларды жабу алдында ішінде адамдардың жоқ екендігіне көз жеткізеді, жүк үй-жайларына пломба салуға қатысады және пломбылардың сақталуын тексереді; 6) құю кемелерінде кемені балласттауды тікелей басқарады; 7) жүк үй-жайларындағы температура және газ режимдерін бақылайды; 8) трюмдердің өртке қарсы жабдықтарының жай-күйін бақылайды. 116. Екінші көмекші сағат 00.00-ден 04.00-ге дейін вахтаны жүріп және сағат 12.00-ден 16.00-ге дейін тұрақтау вахтасын атқарады (капитанның шешімімен жүк операциялары кезінде тұрақтау вахтасынан босатылуы мүмкін). Арқандап байлау операциялары кезінде капитанның нұсқауы бойынша кеменің артқы жағындағы немесе өзге жеріндегі жұмыстарды басқарады. 4-параграф. Капитанның үшінші көмекшісі 117. Капитанның үшінші көмекшісі қажетті жағдайларда екінші көмекшіні ауыстырады. 118. Үшінші көмекші навигациялық карталардан және жүзуге арналған оқулықтардан, навигациялық және гидрометеорологиялық жабдықтар мен - аспаптардан, көретін және сигналдық мақсаттағы штурмандық кеме құралдарынан, дозиметрлік және химиялық аспаптардан, кеменің және шлюпка пиротехникасы жай-күйінен хабардар болады. 119. Үшінші көмекші: 1) навигациялық және кәсіпшілік карталарды, жүзуге арналған оқулықты және түзету құжаттамаларын уақтылы алады, сақтайды және олардың есебін жүргізеді, түзетуді жедел жүргізеді; 2) кемеге келіп түсетін навигациялық, гидрометеорологиялық және кәсіпшілік ақпараттарға есеп жүргізеді; 3) барлық рульдік радионавигациялық жабдығының және штурмандық рубкалардың өз меңгерімінің жабдықтары мен аспаптарының жарамды жағдайын, дұрыс пайдалануын және мезгілінде жөнделуін қамтамасыз етеді, техникалық құжаттама жүргізеді; 4) күн сайын хронометр түзетулерін анықтайды, кеме сағаттары көрсеткіштерін салыстырады; 5) кемедегі девиациондық жұмыстардың уақтылы жүргізілуін бақылайды; 6) пиротехникалық құралдарды тиісті түрде уақтылы алады, ауыстырады және сақтайды; 7) өз меңгерімінің жабдықтары мен аспаптарын пайдалану жөнінде теңізшілерге сабақтар мен жаттығулар өткізеді; 8) кеме штатында капитанның төртінші көмекшісі лауазымы болмаған кезде жағдайда оның міндеттерін орындайды. 120. Үшінші көмекші сағат 08.00-ден 12.00-ге дейін және сағат 20.00-ден 24.00-ге дейін вахтаны жүріп атқарады. Арқандап байлау операциялары кезінде капитанның нұсқауы бойынша бактағы (жарты бакте) немесе өзге жердегі жұмыстарды басқарады. 5-параграф. Капитанның төртінші көмекшісі 121. Капитанның төртінші көмекшісі қажетті жағдайларда үшінші көмекшіні ауыстырады. Төртінші көмекші капитанның аға көмекшісінің нұсқауы бойынша міндеттерді атқарады және кеме кеңсесін жүргізеді. 122. Төртінші көмекші: 1) кеме рөльдерін, кедендік декларацияларды, жолаушылар тізімін және басқа да жедел құжаттарды жасайды; 2) кеменің келгенін және кеткенін ресімдейді; 3) кеме, машина және басқа да журналдарды алады және тіркейді; 4) экипаждың тізімдік құрамының, жұмыс уақытының, қызметтік үй- жайлардың есебін жүргізеді және демалыс кестесін жасайды. 123. Төртінші көмекші аға көмекшінің басшылығымен сағат 16.00-ден 20.00-ге дейін бір вахтаны жүріп атқарады, сондай-ақ кестесін және ұзақтығын капитан анықтайтын тұрақтау вахтасын атқарады, арқандап байлау операциялары кезінде ол капитанның нұсқауы бойынша іс-қимыл жасайды. 6-параграф. Боцман 124. Боцман капитанның аға көмекшісіне бағынады және палуба командасының тікелей бастығы болып табылады. 125. Боцман: 1) антенна шаруашылығын қоса алғанда, басқыш конструкцияларын, кранцтық қорғанысын, клинкетті есіктерді және олардың жетектерін корпусқа, палубаға, жүк және кеме үй-жайларына, қондырмаларға, тұщы су танкілеріне, өлшеу, қабылдау және әуе құбырларына, рангоутқа, такелажға; 2) рульге, жүкке, зәкірге, арқандап байлау және тіркеп сүйреу құрылғыларына олардың техникалық құралдарымен бірге (механикасыз, гидравликасыз және электрсіз); 3) өз меңгеріміндегі құтқару құралдарына, өртке қарсы, авариялық-құтқару жабдықтарына, мүлік пен құралсаймандарына және басқа да техникалық құралдарына, жабдықтар мен құрылғыларға техникалық қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. 126. Ауыстырылым-қосалқы бөлшектерден, материалды техникалық жабдықтардан, өз меңгерімінің қоймаларынан хабардар болады және кеме жұмыстарының тікелей басшысы болып табылады. 127. Боцман: 1) өз меңгерімінің техникалық құралдарын техникалық пайдалану және қызмет көрсету қағидаларын сақтайды, оларды басқара біледі; 2) кеме құрылғыларын және олардың бөлшектерін уақтылы тексеруді және сынауды қамтамасыз етеді, профилактика мен жөндеуді жүзеге асырады; 3) кеме жұмыстарының жоспарын құрады, қол астындағыларды орналастырады және жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз етеді; 4) құтқару құралдарының, жеке және ұжымдық пайдаланатын авариялық- құтқару және өртке қарсы құралдардың іс-қимылға дайындығын қамтамасыз етеді; 5) құтқару салдарының және шлюпкалардың үнемі дайын болуын, олардың жабдықталғанын, түсірмелі жабдықтың тиісті техникалық жай-күйін бақылайды; 6) жөндеу тізімдемелерін жасауға арналған материалдарды дайындайды, жөндеу жұмыстарының мерзімін және сапасын бақылайды; 7) авариялық-құтқару және өртке қарсы мүлікті, лак-бояу материалдары мен улы химикаттарды, құрал-сайманды, материалдық техникалық жабдықтауды алуды, сақтауды және есепке алуды қамтамасыз етеді, белгіленген құжаттаманы жүргізеді; 8) трюмдер мен жүк кешенін жүк операцияларына дайындауды қамтамасыз етеді, ірі габаритті және ауыр салмақты жүктерді бекіту, тиеу және түсіру жұмыстарына жеке өзі қатысады; 9) тұрғын үй-жайлардың және асхана командасының тазалығы мен тәртібін бақылайды, кемені күнделікті тексеріп шығуды жүргізеді; 10) ағаштардың, күркелердің және биікте және борттың сыртындағы жұмыстарға арналған құралдардың дайын болуын, аса қауіпті жұмыстар кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз етеді; 11) кеменің кранцтық қорғанысын дайындайды және бекітеді; 12) су палуба магистралінің, дауыл портиктерінің, шпигаттардың, льялды трюм құдықтарының, су ағу саңылауларының жарамды жай-күйін бақылайды; 13) кеменің тұрмыстық қалдықтарының арнайы бөлінген жерлерде жинауын, жинақталуын, сақтауы мен тартуын бақылайды және қоқысты қабылдаушы жағалау станцияларына тапсыру қажеттілігі туралы аға көмекшіге алдын ала баяндайды; 14) өз меңгерімінің теңізге шығуға дайын болуын, ашық палубалардың тиісті дайындығын, жабдықтың қорғалуын, жүк және өзге де люктер мен қылталардың жабық болуын, палуба құрылғыларының, жүктердің және тағы басқалардың бекітілгенін тексереді; 15) кеменің палубалық тетіктері мен құрылғыларының, барлық рангоуты мен такелажының, жарық берушінің теңіз дауылына, мұзданумен күресуге дайындығын тексереді; 16) кеме тұрақта тұрған кезде арқандап байлау тростарынының, кранцтық қорғанысының бекітілуін, басқыштарды орнатуы мен құралдандыруды, баспалдақтар мен өтпелерді, ағызу және шпигат саңылауларында қалқандардың, егеуқұйрық қалқандарының бар болуын және тиісінше жарықтандыруды бақылайды; 17) кемелер тар жерлерден өткен кезде, портқа кірер және шығар кезде, зәкір тұрағынының орнына жақындағанда күрделі жүзу жағдайларында және арқандап байлау операциялары кезінде зәкірді қайтаруға дайындайды және бакта немесе аға (вахталық) көмекшінің нұсқауы бойынша басқа орында болады. 7-параграф. Аға матрос 128. Аға матрос боцманға бағынады. 129. Аға матрос: 1) барлық палубалық техникалық құралдарды басқарады, зәкірлік құрылғылармен дербес жұмыс істейді, аса қауіпті кеме жұмыстарын орындайды; 2) ағаш шебері жұмыстарын және кеменің кранцтық қорғанысын орнату бойынша жұмыстар орындайды; 3) қажет болған жағдайда бакта немесе кеменің артқы жағында кемені арқандап байлауды басқарады; 4) барлық өрт сөндіру құралдарын пайдалана біледі; 5) ескекті, моторлы және желкенді қайықтарды басқарады және қайықтағы басшы міндеттерін орындайды; 6) жұмыстарды қауіпсіз орындауды қамтамасыз етеді; 7) ағаш шеберінің міндеттерін орындайды; 8) рульде және трапта кеме кестесі бойынша вахта жұмысын атқарады; 9) руль командаларын ағылшын тілінде біледі және түсінеді. 8-параграф. l-кластағы матрос 130. 1-кластағы матрос боцманға бағынады. 131. 1-кластағы матрос: 1) магниттік компас пен гидрокомпас бойынша рульде тұрады және кемені автоматты басқарудан қолмен басқаруға және керісінше ауыстыруды біледі; 2) жүк үй-жайларының, балластты және тұщы су танкілердің, олардың өлшеу және әуе құбырларының орналасуы туралы біледі; 3) жүктерді салуды және есептеуді жүргізеді; 4) қауіпті жүктерді тиеу ерекшелігі туралы біледі; 5) мыналарды: барлық ішкі байланыс және авариялық сигнализация құралдарын пайдалануды; көзбен шолу және есту бойынша бақылау жүргізуді; жүк, қайық, зәкір, арқандап байлау және палуба құрылғыларымен жұмыс істеуді; жеке құтқару және кеме құралдарын пайдалануды; кеменің кранцтық қорғанысын орналастыруды; палубалық техникалық құралдарды басқаруды (жүкшығар, крандар және басқа да көтергіш құралдарды); льялдар және құдықтарды өлшеуді жүргізуді; сырлау, текелажды, желкенді және өзге кеме сыртындағы жұмыстарды қоса алғанда биіктікте және борт жұмыстарын жүргізуді біледі; 6) жүзгенде және тұрғанда вахта жұмысын атқарады, құю кемелерінде жүк және тазарту магистраль қондырғыларын және орналасуын біледі; 7) рульге ағылшын тіліндегі команданы біледі және түсінеді. 9-параграф. 2-кластағы матрос 132. 2-кластағы матрос боцманға бағынады. 133. 2-кластағы матрос: 1) жүк үй-жайларының, балластты және тұщы су танкелерінің, олардың өлшеу және әуе құбырларының орналасуын біледі; 2) мыналарды: барлық ішкі байланыс және авариялық сигнализация, жеке құтқару және кеме құралдарын пайдалануды; көзбен шолу және есту бойынша бақылау жүргізуді; палуба қондырғыларын, рангоут пен такелажды, палуба мен кеме үй-жайларын күтіп ұстауды жүзеге асыруды; рульдегінің және алға қараушының міндеттерін орындауды; жүк, қайық, зәкір, арқандап байлау және палуба құрылғылармен жұмыс істеуді; кеменің кранцтық қорғанысын дайындауды; текелажды, сырлау, желкенді және басқа да кеме жұмыстарын жүргізуді; 3) тұрақта және басқарумен жүзгенде вахта жұмысын атқарады; 4) құю кемелерінде жүк және тазарту магистраль құрылғысын және орналасуын біледі және басқарумен жетектермен жұмыс істеуді біледі. 10-параграф. Матрос 134. Матрос боцманға бағынады. Ол өзінің меңгеріміндегі үй-жайларды жинауды жүргізеді және боцманның нұсқауы бойынша кеменің қосалқы жұмыстарына қатысады. 135. Бірнеше матросы бар кемелерде олардың әр қайсысының міндеттерін капитанның аға көмекшісі белгілейді. 11-параграф. Сүңгуір 136. Сүңгуір капитанның аға көмекшісіне бағынады. 137. Сүңгуір: 1) сүңгуір жарақтары мен жабдықтарын жарамды техникалық жай-күйде күтіп ұстайды, оны тексеруді және сынауды уақтылы жүргізеді; 2) авариялық пластерлерді қою, кеменің тоттануға қарсы (анодтық) қорғанысын ауыстыру, бұранда рульдік кешендегі орамдарды жою, корпустың су астындағы бөлігін өсінділерден тазалау бойынша жұмыстарды орындайды; 3) корпустың су астындағы бөлігіне акті жасаумен білікті техникалық тексеру жүргізеді; 4) кеменің су астындағы арматурасына, қолданыстағы кеме корпусының су астындағы бөлігіндегі ақауларды жоюға байланысты жұмыстарды орындайды; 5) сүңгуір қобдишасын уақтылы ауыстырады, сүңгуір жарағын залалсыздандырады; 6) өз меңгерімінің есеп құжаттамасын жүргізеді. 138. Сүңгуір жұмыстары жоқ болған кезде аға матростың (1-класты) міндеттерін орындайды. 12-параграф. Аспазшы 139. Аспазшы кеме экипажының мүшелеріне тамақ дайындауды қамтамасыз етеді, тікелей капитанның аға көмекшісіне бағынады. 140. Аспазшы: 1) мәзір жасайды және тамақ өнімдеріне тапсырыс жасауға қатысады; 2) тамақты сапалы дайындайды және оларды таратуды белгіленген тамақ қабылдау уақытында жүргізеді; 3) нанды жүзбелі дүкендерден немесе жағалаудан алу мүмкіндігі болмаған кезде пісіреді; 4) камбуздық ыдыстың сақталуын және үнемі таза болуын қамтамасыз етеді; 5) камбуздық жабдықтарды пайдалану қағидаларын сақтайды және оны тазалықта ұстайды; 6) камбуздық үй-жайлар мен тоңазытқыштарды, сондай-ақ өзінің арнайы киімін тазалықта ұстайды; 7) санитарлық қағиданы сақтайды. 1-параграф 3. Буфетші (стюард) 141. Буфетші (стюард) асхана және буфет ыдыстарын, төсек орын және өзінің меңгерімі бойынша үй-жайлардың шаруашылық құрал-сайманын: кір жуатын орынды, асхана мен каюта-компанияларды сақтауды, толығымен күтіп ұстауды қамтамасыз етеді. 142. Буфетші (стюард): 1) кеме кестесіне сәйкес тағам қабылдау алдында экипаж үшін столдарды дайындайды; 2) асхана және буфет ыдыстарын тазалықта ұстайды; 3) аспазшыға тағам таратуға және салқын кесінділер жасауға көмектеседі; 4) өз меңгерімінің үй-жайларында күнделікті дымқыл тазалап жинауды жүргізеді және тиісті санитарлық жайкүйді сақтайды; 5) мәзір жасауға және тағам өнімдеріне тапсырыс жасауға қатысады; 6) экипаж үшін санитарлық қағидаларда анықталған мерзімде төсек орын жаймасын жуу мен оны ауыстыруды жүргізеді. 143. Буфетші (стюард) лазаретпен немесе осы мақсатқа арналған басқа санитарлық блокпен жабдықталған кемелерде күнде дымқыл тазалап жинауды жүргізеді. 7. Радиотехникалық қызметі 1-параграф. Жалпы ережелер 144. 1974 жылғы Радиотехникалық қызмет Теңізде адам өмірін қорғау жөніндегі халықаралық конвенция (бұдан әрі - СОЛАС-74) талаптарына сәйкес апаттық жағдайларда байланыстың ғаламдық теңіз жүйесі (бұдан әрі - ДТБАЖ) аппаратурасынық үздіксіз жұмыс істеуін, кеменің теңізде қауіпсіз жүзуін, теңіз көлігі бойынша операторлықдиспетчерлік радиобайланысты қамтамасыз етеді. Радиотехникалық қызметке ДТБАЖ операторы ретінде кеменің барлық штурмандық құрамы кіреді. Радиотехникалық қызметке ДТБАЖ операторы дипломы бар экипаждың басқа да мүшелері кіреді. Радиотехникалық қызметті кеме капитаны басқарады. 2-параграф. ДТБАЖ операторы 145. ДТБАЖ операторы кеме капитанына бағынады. Оған кемені барлық радиобайланыспен және радиобайланыс аппаратурасының, оның ішінде вахта атқару кезінде спутниктік, электррадионавигациялық, радиотехникалық құрылғылардың техникалық қызметін қамтамасыз ету жүктеледі. 146. Капитанның радиожабдық техникалық құралдарын пайдалану мәселелері жөніндегі-тапсырмалары ДТБАЖ әрбір операторы үшін міндетті болады. ДТБАЖ операторлары арасындағы радиотехникалық құралдарға қызмет көрсету (жөндеулер, өндірушінің регламентіне сәйкес профилактикалық шаралары, формулярларды жүргізу, тапсырыстар және қызмет көрсетудің басқа түрлері) бойынша міндеттерді бөлуді капитан белгілейді және кеме бойынша бұйрықпен жарияланады. 147. ДТБАЖ операторы: 1) радиобайланыс тәртібін регламенттейтін халықаралық, ұлттық және ведомстволық құжаттар талаптарының орындалуын қамтамасыз етеді; 2) ұйымдастырушылық және техникалық қағидаттары мен ДТБАЖ туралы білімі бар құралдары, құтқару-үйлестіру орталықтарының және жағалаулық радиостанцияларының орналасуын, жүзу ауданында цифрлы таңдау шақыру жүйесіндегі жүргізуші дыбыстық бақылауды біледі; 3) қызметтердің барлық құралдарының сенімді жұмысын қамтамасыз етеді және оларды тиісті техникалық жайкүйде күтіп ұстайды, оларды қадағалау органдарына уақтылы куәландыруға ұсынады; 4) кіріс және шығыс хат-хабарды бақылайды, кеме радиостанциясының журналын жүргізеді; 5) авариялық радиобайланыс, радиобуй және радиолокациялық транспондерлердің тұрақты дайындығын қамтамасыз етеді; 6) метео- және навигациялық ақпараттарды қабылдауды қамтамасыз етеді; 7) ДТБАЖ жүйесінде цифрлы таңдау шақыруды халықаралық және ұлттық жиіліктерде бақылауды қамтамасыз етеді; 8) шақыру, жедел, қауіпсіздік және апаттар сигналдарының дыбыстық бақылауын қамтамасыз етеді; 9) апат сигналдары бойынша көпіршеге капитан келгенше радиоалмасуды жүзеге асырады және қамтамасыз етеді; 10) жеделдік санатына қарай дауыс құралдары бойынша кемеге келіп түскен хат-хабарлар мен ақпараттарды капитанға мерзімінде береді. 148. Кез келген шығыс хат-хабарлар әрдайым капитан атынан кетеді. 8. Кеменің механика қызметі 1-параграф. Жалпы ережелер 149. Кеменің механика қызметі өзінің иелігіндегі техникалық құралдарды пайдалануды қамтамасыз етеді. 150. Қызметке: 1) кеме механиктері; 4) машина командасы: 2) электр механиктері; 5) мотористер (машинистер); 3) рефрижераторлық қондырғылар механиктері; 6) электриктер жатады. 2-параграф. Аға механик 151. Аға механик капитанға бағынады және кеме механикасының бастығы болып табылады. 152. Аға механик энергетикалық қондырғыны, қосалқы тетіктерді, кеме жүйелерін, электр жабдықтарын,

13

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

рефрижераторлық қондырғыларды, технологиялық жабдықтарды, палубалық тетіктер мен қондырғыларды, кеменің өміршеңдігі үшін күрестің техникалық құралдарын, теңіз (өз меңгеріміндегі) ластануын болдырмау құралдарын, автоматтау және трюм ішіндегі маханизация құралдарын, герметизация және машина үй-жайларының қараңғылануын, қызметтің үй-жайларын жүргізеді. 153. Техникалық құралдарды пайдалану бойынша аға механиктің нұсқаулары мен тапсырмалары экипаж мүшелерінің барлық мүшелеріне міндетті болады. 154. Аға механик энергетикалық қондырғылардың оларды пайдалану жөніндегі қағидаларына сәйкес жұмыс режимін белгілейді. Энергетикалық қондырғының белгіленген қысым шегін көпіршеден жүрісті жеделдету туралы бұйрық болмағанша көтеруге рұқсат етілмейді. 155. Аға механик қызметтің техникалық құралдарын пайдалану бөлігіндегі капитанның бұйрықтарын орындайды. Егер бұйрықтарды орындау техникалық құралдарды бұзылуына әкелетін болса, ол капитанды мүмкін болатын салдарлар туралы ескертеді және оның нұсқауы бойынша әрекет етеді. Ондай тапсырмалар мен ескертулер туралы машина журналында тиісті жазба жүргізіледі. 156. Кемені қауіпсіз пайдалану режимінің бұзылуына әкелетін техникалық құралдардың істен шығаруы немесе жұмыс режимінің өзгерту капитанның рұқсаты бойынша жүргізіледі. Капитанның рұқсатын уақтылы алу мүмкіндігін болдырмайтын, шұғыл жағдайларда аға механик вахталық көмекшіні ол туралы ескертіп, өзінің қарауы бойынша әрекет етеді. Егер қол астындағылардың бірінің іс-қимылы техникалық құралдардың істен шығуына қауіп төндірсе, ол туралы аға механик капитанға баяндап, оны міндеттер атқарудан босатады. 157. Аға механик: 1) қызмет мамандарының жұмысын басқарады; 2) қызметтің техникалық құралдарын дұрыс пайдалануды және оларды тиісті техникалық жай-күйде күтіп ұстауды қамтамасыз етеді; 3) кеменің өміршеңдігі үшін күрес барлық техникалық құралдарының үнемі дайындығын қамтамасыз етеді; 4) қолданылатын отынның, майлау материалдарының, сондай-ақ отын, майлар, қазандық және салқындатқыш су қоспаларының белгіленген талаптарға сәйкестігін бақылайды; 5) отын, майлау материалдарының, судың, қызмет қажеттілігін қамтамасыз ету қорының болуын бақылайды; 6) профилактикалық және жөндеу жұмыстарын, техникалық құралдарға вахталық қызмет көрсетуді ұйымдастыруды жоспарлайды; қадағалау органдарына техникалық құралдарды куәландыруға уақтылы ұсынуды бақылайды; 7) кеменің өміршеңдігі үшін күреске барлық экипаж мүшелерін ұйымдастыруды және дайындауды қамтамасыз етеді. Кеме дабылы уақыты кезінде қызмет үй-жайларында еміршеңдік үшін іс-қимылдарды тікелей жеке басқарады; 8) жөндеу ведомостарын уақтылы құруды, авариялық мүлікпен, құрал - сайманмен, материалдармен, ауыстырылым қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етуді жүзеге асырады; 9) кәсіпорындар мен кеме мамандары орындайтын техникалық құралдарының жөнделу сапасын бақылайды; 10) теңіз ортасы ластануының алдын алу бойынша конвенциялық талаптарды орындайды; 11) техникалық оқуды жүргізуді жоспарлайды; 12) қызметтің машина журналын, есеп құжаттамасын жүргізуді бақылайды; 13) сағат 08.00-ден 12.00-ге дейін және 20.00-ден 24.00-ге дейін машина бөлімінде (МБ) немесе орталық басқару постында (ОБП) вахтаны, тұрақтағы вахтада, егер капитан бекіткен кеменің тұру ұзақтығы мен вахтаны атқару тұрақ кестесі өзгені көздемейтін болса, сол уақытта атқарады. 158. Істерді қабылдау кезінде аға механик: 1) қызметтің командалық құрамынан олардың меңгерімдерінің жай-күйі туралы жазбаша рапортты талап етеді; 2) қызмет меңгеріміндегі барлық техникалық құралдар мен үй-жайларды қабылдайды; 3) қызметтің құрамымен және жинақталуымен, техникалық құралдардың жай-күйімен, қосалқы бөлшектер мен басқа мүліктердің, отынның, майлардың, қазандық судың болуымен, жөндеу барысымен орын алған авариялық жағдайлармен және олардың салдарларымен танысады; 4) істі тапсырушымен бірлесіп және тиісті техникалық құралдар меңгеріміндегі адамдардың қатысуымен оларды қарап тексеру, қажет болған жағдайда ашуды және тексеруді талап ете отырып, кез келген механизм мен қондырғыны қозғалыс кезінде тексереді; 5) бұранда руль кешені және артқы жағындағы дейдвутты тығыздықтың техникалық жай-күйін тексеру үшін капитаннан сүңгуірлік қарап тексеруді талап етеді; 6) кеменің есеп және нормативтік техникалық құжаттамасының жинақтылығын тексереді; 7) қабылдау-тапсыруды тапсырушы мен қабылдаушы қол қойған машина журналында белгілейді. Жаңадан тағайындалған аға механик машина журналына, қабылдау-тапсыру актісіне қол қойған және кеме капитанына бір уақытта рапорт тапсырған сәттен бастап лауазымына кіріседі. 159. Пайдалану кезеңінде аға механик: 1) техникалық құралдарының жай-күйін және мамандармен жинақталуын қоса алғанда, қызметтің теңізге шығуын, қамтамасыз етеді. Шығуға 2 сағат бұрын капитанға қызметтің рейске дайындығын және 15 минут бұрын - жүзуге дайындығын баяндайды; 2) жүзу шарттарының барлық өзгерістерін қадағалайды және қызметі бойынша алдын алу шараларын қабылдайды; 3) жүзудің қиын жағдайларында (портқа кіру және шығу кезінде, тар жерлерге кіргенде, арнада, белсенді кеме қатынасы ауданында, жағаға немесе қауіпті жерлерге жақындағанда, мұз жағдайларында және арқандап байлау операцияларында және тағы да басқа) энергетикалық қондырғы басқару постында болады және машина вахтасын басқарады. Егер мұндай жүзу ұзақ уақытқа созылса, ол капитанның рұқсаты бойынша өзінің орнына екінші механикті қалдырып машина бөлімінен уақытша кетеді; 4) вахта механигінің шақыруы бойынша дереу орнына келеді және оны жағдай талап еткенше сол жерде болады; 5) авариялық жағдайларда машина бөлімінде басқару постында болады және қызмет іс-қимылдарын басқарады. 160. Кемені жасау және жөндеу кезінде аға механик: 1) жаңа кемені қабылдау кезінде жасау туралы шарт (келісімшарт) талаптарын, ерекшелікті, қабылдау комиссиясы мен сыныптау қоғамдарының және қадағалау органдарының материалдарын басшылыққа ала отырып, қызмет мамандарының меңгерімі бойынша техникалық құралдарды, құжаттамаларды, ауыстырылым қосалқы бөлшектерді, мүлікті, аспаптар мен құрал-сайманды қабылдауын қамтамасыз етеді; 2) кемені докқа қойғаннан кейін (слипке көтеру) және доктан шығару алдында (слипті түсіру) капитанмен және аға көмекшімен бірлесіп корпусты сыртынан, борт артындағы саңылауларға және арматураға, қозғалтқыштарды, дейдвутты тығыздағыштарға, рульдік қондырғыға, тоттанудан қорғау қондырғыларына тексеру жүргізеді; 3) өз қызметі бойынша кеменің өміршеңдігін қамтамасыз ету үшін барлық шараларды қабылдайды; сапалы жұмысты және олардың жөндеу ведомстарына, жобаларға және сызбаларға сәйкестігін бақылауды қамтамасыз етеді; жөндеуді бақылау үшін қызмет мамандарын бөледі; кеме жөндеу кәсіпорнынан және мамандардан жұмысты қабылдауды қамтамасыз етеді; 4) жөндеуден кейін басты энергетикалық қондырғыны сынақ пайдалану кезінде жеке өзі қатысады, сондай-ақ қондырғыны айналдыру және кеменің барлық жүйелерін сынау кезеңінде қызмет мамандарын тиісті бақылауды қамтамасыз етеді; 5) кеменің өртке қарсы қауіпсіздігін қамтамасыз етеді; 6) кеменің өртке қарсы қауіпсіздік жай-күйін және экипаждың өртке қарсы қағидаларды сақтауын бақылайды; 7) кемеде жөндеу жұмыстарын және ашық отпен жұмыс жүргізу кезінде өртке қарсы қорғаныс шараларын қамтамасыз етеді; 8) кемеде өрт қаупін тудыратын жабдықтарды, техникалық құралдар мен материалдарды пайдалануға жол бермейді; 9) тәулік бойы стационарлық және тасымалданатын өрт сөндіру құралдарын, түтіннен қорғайтын дербес пайдаланатын аспаптарын, олардың іс-қимылға дайындығын, өрт сигнализациясы мен өртке қарсы жабу жүйелерінің жарамдылығын тексереді; 10) экипажбен өрттің алдын алу және өртті сөндіру практикасы бойынша нұсқаулықтар, оқулар мен жаттығулар (оқу дабылы) өткізеді; 11) авариялық топтамалары (топтарды) тікелей өзі басқарады; 12) өрт қауіпті жүктерді қабылдау алдында кеменің жүк операцияларына дайындығын тексереді; 13) өртке қарсы мүлік пен құрал-сайман жай-күйін тексереді, оны жөндеу және белгіленген нормаға дейін толықтыру шараларын уақтылы қабылдайды. 3-параграф. Екінші механик 161. Екінші механик қажетті жағдайларда аға механикті ауыстырады. 162. Екінші механик басты қозғалтқыштардың олардың қызмет көрсететін техникалық құралдарының, әуе компрессорларының, қысылған ауа жүйесі мен әуе салқындатқыш жүйелерінің, басты білік сымдары мен жұмсақ және жан-жақты муфталы электрлі емес редукторлардың, жылжытқыштардың, рульдік қондырғының механикалық және гидравликалық бөлімінің, руль астындағы қондырғының, құтқару шлюпкаларының қозғалтқыштарының, машина бөлімінде орналасқан өрт сөндіру жүйелерінің, авариялық жабдықтың, клинкетті есіктердің, олардың жетектерінің гидравликалық және механикалық бөлімінің сенімді жұмыс істеуін, дұрыс техникалық пайдалануын және тиісті техникалық жай-күйін қамтамасыз етеді. Оның меңгерімінде шлангілер мен жағу майларын қабылдауға арналған сүзгіштер, мұнай өнімдерін талдау зертханасы болады. 163. Екінші механик: 1) қол астындағыларды басқарады, оларды вахталар мен жұмыстары бойынша бөледі, жұмыс уақытының есебін жүргізеді, қауіпсіз жұмыстың ұйымдастырылуын және техникалық оқу өткізуді қамтамасыз етеді; 2) жағатын майларды қабылдауды (беруді) жүргізеді; су дайындығын және басты және барлық қозғалтқыштардың біріккен салқындату жүйесі кезінде сапасын бақылауды жүргізеді; 3) жөндеу тізімдемесін жасайды, жөндеу жұмыстарының мерзімі мен сапасын бақылайды. Машина бөлімінде жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде ауыр салмақтыларды көтеруді жеке өзі басқарады, басты қозғалтқыштардың цилиндірін, редукторлар корпустарын жабу, реттелетін бұранда қадамын өзгерту механизмін жинау, ескек біліктерін және дейдвуд пен басқа да басты тетіктерді орнату кезінде, сондай-ақ жөндеуден кейін оларды айналдыру және сынаққа қосу кезінде өзі қатысады; 4) белгіленген техникалық және есеп құжаттамаларын жүргізеді. 164. Жабдықтарды жөндеу бойынша маханигі және рефрижератор механигі жоқ кемелерде екінші механик оның міндеттерін атқарады. Тұрақты вахта кемелеріндегі МБ-де немесе ПБО-да екінші механик сағат 00.00-ден 04.00-ге дейін вахтаны жүріп атқарады және сағат 12.00-ден 16.00-ге дейін тұрақтау вахтасын атқарады. Автоматтандырылған кемелерде (тұрақты вахтасы жоқ) ол кестеге сәйкес вахтаны жүріп және тұрақтау вахтасын атқарады. 4-параграф. Үшінші механик 165. Үшінші механик қажет болған жағдайларда екінші механикті ауыстырады. 166. Үшінші механик көмекші қондырғылардың, отын жүйесі мен сепараторлардың сенімді жұмысын, дұрыс техникалық пайдалану және тиісті техникалық жай-күйін қамтамасыз етеді. 167. Үшінші механик: 1) қауіпсіз жұмысты қамтамасыз ете отырып, қол астындағылардың жұмысын басқарады; 2) жөндеу тізімдемесін жасайды, өз меңгеріміндегі жөндеу жұмыстарының мерзімі мен сапасын бақылайды; 3) материалдық техникалық жабдыққа тапсырыс жасайды, ауыстыру қосалқы бөлшектер, құрал-саймандар мен тетіктер есебін жүргізеді; отынды қабылдауды (беруді) жүргізеді; 4) белгіленген құжаттаманы жүргізеді. 168. Үшінші механик электрмеханигі және төртінші механик лауазымдары жоқ кемелерде олардың міндеттерін атқарады. 169. Тұрақ вахтасын өткізетін кемелерде МБ-де немесе ПБО-да екінші механик сағат 00.00-ден 04.00-ге дейін вахтаны жүріп атқарады және сағат 12,00-ден 16.00-ге дейін тұрақтау вахтасын атқарады. Автоматтандырылған кемелерде (тұрақ вахтасы жоқ) ол кестеге сәйкес вахтаны жүру және тұрақтау вахтасын атқарады. 5-параграф. Төртінші механик 170. Төртінші механик қажет болған жағдайларда үшінші механикті ауыстырады. 171. Төртінші механик техникалық құралдары бар көмекші қазандық қондырғылардың, тұщыландырушы қондырғылардың, мұнайы бар суларды тазалау бойынша техникалық құралдардың, аталған электрлі (электронды емес) әрекетті емес жабдықтардың автоматизация құралдарының, палубалық бөлім механизмдерінің, механикалық машина телеграфының, өрт сөндіру, балласты кептіру, суландыру мен жуу, эжекторлармен, сорғыш және арматуралармен арнайы өңдеу жүйелерінің, камбуздың механикалық жабдығының, кір жуу және медицина пунктінің, құтқару щлюпкаларының қозғалтқыштарының, қатты қалдықтарды жою және тұрып қалған суларды залалсыздандыру қондырғыларының, аталған электрлі емес (электронды емес) әрекетті жабдықтардың автоматтау құралдарының сенімді жұмыс істеуін, дұрыс техникалық пайдалануын және техникалық жағдайын қамтамасыз етеді. 172. Төртінші механиктің иелігінде суды бақылау зертханасы, қазандыққа суды қабылдау шлангілері, арнайы құрал, тетіктер және қазандық қондырғысының ауыстырылым қосалқы бөлшектері болады. 173. Төртінші механик: 1) қауіпсіз жұмысты қамтамасыз ете отырып, қол астындағылардың жұмысын басқарады; 2) өз меңгерімі бөлігінде жөндеу тізімдемесін жасайды, жөндеу жұмыстарының мерзімі мен сапасын бақылайды; 3) сүзгіш желдетпе қондырғылардың және жабық цикл бойынша герметизация режимінде жұмыс істейтін үйжайлардың желдетпе жүйесінің жұмысын қамтамасыз етеді. 174. Төртінші механик кеме жүйелері бойынша механигі, технологиялық жабдық бойынша баптаушы механигі, кран шаруашылығы бойынша механигі жоқ кемелерде олардың міндеттерін атқарады. 175. Тұрақты вахта өткізетін кемелерде МБ-де немесе ПБО-да төртінші механик аға механиктің жауапкершілігімен сағат 08.00-ден 12.00-ге дейін вахтаны жүріп атқаруға тартылуы мүмкін. Автоматтандырылған кемелерде (тұрақты вахтасыз) ол кестеге сәйкес вахтаны жүріп немесе тұрақтау вахтасын атқарады. 6-параграф. Электр механигі 176. Электр механигі аға механикке бағынады және электр техникалық персоналдың бастығы болып табылады. 177. Оның иелігінде мыналар: 1) электр қуат көздері - негізгі (электр қозғалмалы кемелердегі басты және көмекші генераторлар, электр қозғалмалы емес кемелердегі жергілікті жетегі және валогенераторы бар генераторлар), жағадағы қордың авариялық станциясы, ескекті электрлі қондырғы, басты және көмекші бөлу қалқандары, басқа да бөлу қондырғылары; 2) посттардың және басқару пульттерінің электр жабдықтары, автоматика жүйесінің және қондырғысының электрлі (электронды), оның ішінде Қашықтан автоматты басқару (бұдан әрі - ҚАБ) және қашықтан басқару (бұдан әрі - ҚБ), барлық сигнал беру және қорғау жүйесінің бөліктері; 3) кабельді трассалар, магнитті ажыратқыш қондырғылар, машина қазандық бөлімінің іске қосуды реттеу және қорғау аспабы механизмдері бар электр жетектері, палуба механизмдерінің электр жабдықтары; 4) рульдік басқарудың электр бөлігі (авто рульдеуді қоса алғанда), машина телеграфы және аксиометрлер, телефония, оқтау қондырғылары бар аккумуляторлар, өз меңгерімінің көмекші дизельді генератор және электрлі өлшеу құралдары, жарықтандыру, тұрмыстық мақсаттағы электр жабдықтар, дәнекерлеу агрегаттары, жүру оттарының станциялары, авралды сигнал беру және дауыс зорайтқыш кеме ішілік байланыс, материалды-техникалық жабдықтау және есептілік жатады. 178. Электр механик: 1) қауіпсіз жұмысты ұйымдастыруды, тетіктердің, қондырғылардың, жүйелердің, жабдықтардың тиімді жұмыс істеуін және тиісті техникалық жағдайын, электр жабдықтарын және автоматтау құралдарын дұрыс пайдалануды қамтамасыз етеді; 2) электр тетіктері жұмыстарының режимін бақылайды; 3) барлық электр жабдықтарының регламенттік профилактикалық жұмыстарын және оқшаулау кедергісін өлшеуді жүргізеді; 4) техникалық оқу жүргізуді қамтамасыз етеді; 5) электр техникалық журнал мен формулярды жүргізуді бақылайды; 6) жұмыс уақыты есебін жүргізеді; 7) жүзудің қиын жағдайларында ПБО-да немесе басты бөлу қалқанында (ББҚ) болады және электр механикалық вахтаны басқарады. Автоматтау белгілері бар (А1, A3) кемелерде ПБО-да немесе көпіршеде пульт жанында болады. Егер мұндай жүзу ұзақ уақытқа созылса, ол қызмет бастығының рұқсаты бойынша өзінің орнына жауапты маманды тастап, посттан уақытша кете алады; 8) кеме рейске шығар-алдында кемінде 2 сағат бұрын қызмет-бастығына меңгерімінің дайындығы туралы баяндайды; 9) вахталықтардың (көмекшінің, механиктің, электриктің) шақыруы бойынша орнына келеді және жағдай талап еткенше сол жерде болады; 10) кемеге тағайындаған кезде тапсырушыдан электр жабдықты және автоматтау құралдарын, қосалқы - ауыстыру бөлшектерді, аспапты, құрал- саймандарды және өз меңгерімінің құжаттамаларын қабылдайды. Қабылдауістерді тапсыру туралы акті жасалады және тапсыру электр техникалық журналда жазылады; 11) мұнай құю терминалына арқандап байлау кезінде (газ тасымалдаушы, химия тасымалдаушы, мұнай тасымалдаушы), сондай-ақ бункерлеу операциялары кезінде кеме және жаға арасын жерге қосуды қамтамасыз етеді; 12) кеме жөндеуде болған кезде жағалық электр қуатымен қамтамасыз ету кезінде электр қауіпсіздігін қамтамасыз етеді; 13) докқа немесе айлаққа қою кезінде зауыт кеме корпусын жерге қосқанына көз жеткізеді, жаға кернеуі және кеме жүйесінің параметрлерін бақылайды. 7-параграф. Рефрижераторлы қондырғылар механигі 179. Рефрижераторлы қондырғылар механигі (РҚ) аға механикке бағынады. 180. Оның иелігінде өндірістік және тұрмыстық мақсаттағы тоңазытқыш қондырғылар, мұз генераторлары, мұздатқыш аппараттарының және технологиялық жабдықтарының тоңазытқыш бөліктері, тетіктері, аппараттары, аспаптары, құбырлары, арматуралары, электрлі емес (электронды емес) әрекетті автоматтау жүйелері мен қондырғылары бар әуені салқындату жүйелері, өндірістік қорғау құралдары (басты және авариялық әуе алмастыру, суландыру, хладагенттің авариялық шығу, жеке басты қорғау және тағы басқа жүйелері), материалды техникалық қамтамасыз ету және есептілік бар. 181. РҚ механигі: 1) сенімді жұмысты, өз меңгерімінің дұрыс техникалық пайдалануын және тиісті техникалық жағдайын қамтамасыз етеді; 2) тоңазытқыш қондырғыларының жұмыс режимін бақылайды; 3) салқындатылатын үй-жайлардағы, мұздатқыш аппаратындағы және басқа да салқындатқыш қондырғыларындағы белгіленген температура режимін қамтамасыз етеді; 4) тоңазытқыш қондырғылары жүйелерінің су өткізбеушілігін қамтамасыз етеді; 5) тоңазытқыш қондырғысы журналын жүргізуді бақылайды, құжаттаманы жүргізеді; 6) тоңазытқыш қондырғылары режимін ұстап тұру мүмкін емес болған кезде бұл туралы аға механикке баяндайды және оның нұсқауы бойынша әрекет етеді. 182. РҚ механигінің жұмыс уақытының режимі лауазымдық нұсқаулықпен белгіленеді. 8-параграф. Моторшы (машинист) 183. Моторшы (машинист) екінші механикке бағынады. 184. Моторшы (машинист): 1) басты және көмекші тетіктерге, олардың жұмысын қамтамасыз ететін кеме жүйесіне және техникалық құралдарға, палуба механикалық бөліміне және рульдік қондырғыларға қызмет көрсетеді; 2) барлық техникалық құралдарға қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарына қатысады; 3) кеме жүйелері құбырлары мен клапандарының орналасуын біледі және оларды басқарады; 4) энергетикалық қондырғылардың барлық механизмдерін және кеме жүйелерін басқарады; 5) слесарьлық-монтаж жұмыстарын орындайды; 6) кестеге сәйкес вахта атқарады. 185. Моторшы вахта механигінің басшылығымен вахтаны атқарады. 9-параграф. Электрик 186. Электрик электр механигіне бағынады. 187. Электрик: 1) электр жабдықтары және автоматтау құралдарын пайдалану қағидаларын орындайды; 2) құралдарды біледі және генераторларға, электр қозғалтқыштарына, жүйенің бөлу қондырғыларына, қорғауды басқару және сигнализация жүйелеріне, телефонияға, оқтау қондырғысы бар аккумулятор шаруашылығына қызмет көрсетеді; 3) ескекті электр қозғалтқыштарын басқаруды біледі; 4) электр монтаждау жұмыстарын және электр жабдықтарды жөндеуді орындайды; 5) вахтаны кестеге сәйкес атқарады. 188. Электр механик лауазымы жоқ кемелерде электрик оның міндеттерін орындайды және екінші механикке бағынады. 9. Медициналық-санитарлық қызметі 1-параграф. Жалпы ережелер 189. Медициналық-санитарлық қызмет экипаждың денсаулығын сақтауды және кеменің санитарлық жағдайын қамтамасыз етеді, жолаушыларға медициналық көмек көрсетеді және оны капитанға бағынатын кеме дәрігерімен (жалпы практика дәрiгерi) басқарады. 190. Кеме дәрігері (жалпы практика дәрiгерi) денсаулық сақтау саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өз қызметін жүзеге асырады.

2-параграф. Кеме дәрігері (жалпы практика дәрiгерi) және фельдшер 191. Кеме дәрігері (жалпы практика дәрiгерi) және фельдшер экипажды медициналық қамтамасыз етеді және кеменің санитарлық жағдайын қарайды. Оның меңгерімінде медициналық мақсаттағы үй-жайлар мен жабдықтар, медициналық аспаптар мен дәрiлiк заттар бар болады. Кеме дәрігердің (жалпы практика дәрiгерi) және фельдшердің емдеу және санитарлық ережелер бөлігіндегі талаптар кемедегі барлық адамдар үшін міндетті болады. 192. Кеме дәрігері (жалпы практика дәрiгерi): 1) кемедегі адамдарға және қажет болған жағдайда басқа кемелердің экипаж мүшелеріне емдеупрофилактикалық медициналық көмек көрсетеді. Тексерудің және емдеудің қиын жағдайларында мамандардан радио арқылы кеңес алады; 2) экипажға бірінші медициналық көмек әдістерін оқытуды жүзеге асырады; 3) экипаждың медициналық тексеруден және талап етілетін егуден уақтылы өтуін ұйымдастыруды қамтамасыз етеді. 193. Фельдшер: 1) кемеде гигиеналық және санитарлық ережелерді сақтауды қамтамасыз етеді; 2) санитаралық-гигиеналық және эпидемиологияға қарсы іс-шараларды жүргізеді, капитанға жұқпалы және жаппай ауру жағдайлары туралы баяндайды; 3) кеменің санитарлық жағдайын, провизияны және төмендемейтін қорды сақтауды, ішетін су сапасын, құтқару құралдарының медициналық жинағын күнделікті бақылауды жүзеге асырады; 4) дератизация мен залалсыздандыруды уақтылы жүргізуді қамтамасыз етеді; 5) халықаралық, ұлттық және жергілікті санитарлық ережелердің сақталуын қадағалайды; 6) медициналық санитарлық жабдықтарға тапсырыс береді, оны қабылдауды, есепке алады және жұмсайды; 7) ас мәзірін жасауға қатысады, азық-түлік сапасын, олардың құнарлығын және астың дайындалуын бақылайды; 8) кеменің портқа келген кезде (кеткен) санитарлық формальдылық жағдайларды және карантин іс-шараларын орындауды жүзеге асырады; 9) капитанның аға көмекшісіне қызметтің рейске шығуға дайындығын баяндайды. 10. Вахта қызметі 1-параграф. Жалпы ережелер 194. Кемелердегі вахта қызметі (вахта) постыда немесе жұмыс орнында міндетті болу мен назар аударуды талап ететін қызмет түрі болып табылады. 195. Вахтадағы кеме экипажының мүшелері вахталық деп аталады. 196. Пайдаланылатын барлық кемелерде тәулік бойы вахта қызметі бекітіледі. 197. Пайдаланудан шыққан кемелерде вахтаны атқару қызмет тәртібін кеме иесі белгілейді. 198. Вахта қызметі кемені басқаруды, оның қауіпсіздігін, өміршеңдігін, өндірістік қызметін және кемеге бөгде адамдардың келуін бақылауды қамтамасыз етеді. 199. Кеме капитаны вахта қызметін ұйымдастыруға жауапты болып табылады, ал вахта қызметін ұйымдастыру тікелей басқару капитанның аға көмекшісі мен аға механикке жүктеледі. Вахтаны тиісті атқару жауапкершілігі вахтаны атқарушыларға жүктеледі. Вахтаға тиісті демалыс алған адамдар тартылады. 200. Кеме вахталары жүріп атқаратын және тұрақтау вахтасы болып бөлінеді. Жүріп атқаратын немесе тұрақтау вахтасын капитан нақты жағдайларға байланысты белгілейді. Бір вахтаның ұзақтығы 4 сағатты құрайды, бірақ 8 сағаттан аспайды. Кеме тұраққа тұрған уақытта немесе рейдте экипаж мүшелері кемеде кеме капитанның тапсырмасы бойынша белгіленген уақыттан тыс (негізгі жұмысты атқармай) кеменің қауіпсіздігі үшін, оның ішінде өртке қарсы қауіпсіздік үшін қалдыруға жол беріледі. Сондай-ақ кеме айлақтағы тұраққа тұрған кезде экипаж құрамының ең аз саны кемінде 30 %-ды, ал ашық рейдтерде кемінде 50 %-ды құрайды. 201. Вахта ауысымы вахта атқару орнына алдын ала келеді және вахтаға шыққанға дейін жүзу шарттары мен техникалық құралдар жұмысының режимімен танысады. Командалық құрам адамдары вахта басталғанға дейін 10 минут бұрын келеді. Вахтаға шығу туралы кезекті ауысым 15 минут бұрын ескертіледі. Ауысып жатқан вахта кіші вахта болып табылады және қажет болған жағдайда вахтаны уақытша күшейту немесе жекелеген вахталықтарды ауыстыру үшін пайдаланылады. Кеме тұраққа тұрған уақытта вахта тізімі трапта тақтайшада ілініп тұрады. 202. Вахталықтар осы қызмет түріне белгіленген киімде (формада) болады. Бұдан басқа кеме портқа тұраққа тұрған кезде капитанның вахталық көмекшісінің және вахталық матростың сол қолдарында үш жолақты қолға байланатын таңғышы болады. Таңғыштың жалпы ені 4,5 см, әр жолақ 1,5 см. Жолақтың түсі: капитанның вахталық көмекшісінің таңғышы көк, ақ, көк; вахталық матростың таңғышы қызыл, ақ, қызыл. 203. Вахта ауысымы бастығының рұқсатынсыз вахталықтардың постты қалдыруға немесе өз міндеттерін орындауға біреуге тапсыруға жол берілмейді. 204. Вахталықтар дабыл кезінде өз постысын дабыл кестесіне сәйкес вахтаға шығушы адамдарға тапсырғаннан кейін ғана дабыл бойынша кестеде көзделген өз орындарында болады. 205. Вахта кезінде капитанның вахталық көмекшісі, вахталық механик, вахталық электр механигі, вахталық радио операторы және вахта атқарушы командалық құрамның басқа да адамдары кемеде вахта қызметін көрсететін қажетті жазбалар жүргізеді, аяқталғаннан кейін осы жазбаларды тиісті журналдарға енгізеді. 206. Порттарда тұраққа тұрған кезде тиісті біліктілігі бар кеме экипажының кез келген адамы кеме капитанның тапсырмасы бойынша тиісті демалыстан немесе нұсқаулықтан кейін кемеде вахта атқаруға тартылады. 207. Вахтаға шығушылар вахта ауысымы бастығынан вахтаға шығу туралы рұқсат алады. 208. Кемені арқандап байлау операциясына дайындауды вахталық қызмет жүзеге асырады. 2-параграф. Капитанның вахталық көмекшісі 209. Капитанның вахталық көмекшісі кеменің барлық вахталық қызметі бойынша жауапты болып табылады және тікелей капитанға, ал ол кемеде болмағанда капитанның аға көмекшісіне бағынады. Капитанның вахталық көмекшісі өзіне жүктелген міндеттер шегінде кемеде вахталық қызметті тиісті атқаруғажәне кеменің, адамдардың, кемедегі жүктердің және басқа мүліктердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ теңіз ортасы ластануын болдырмауға жауап береді. Капитанның вахталық көмекшісінің тапсырмалары оның өкілеттігі шеңберіндегі кеме экипажының әр мүшесіне және кемедегі басқа да адамдарға міндетті болады. Кеме капитанынан, ол болмаған жағдайда - капитанның аға көмекшісінен басқа, ешкімнің капитанның вахталық көмекшісінің тапсырмасын бұзбайды немесе өзгертпейді. 210. Капитанның вахталық көмекшісі кемені пайдалануға байланысты жұмыстарды орындау үшін, сондай-ақ кеменің тұрақта қауіпсіз тұруын қамтамасыз етуге аға механикті ескертіп, бірыңғай техникалық қызмет құрамынан тиісті мамандығы мен біліктілігі бар адамдарды шақыртады. 211. Капитанның вахталық көмекшісі кеме капитанның, ал ол болмаған кезде капитанның аға көмекшісінің рұқсатынсыз вахтадан кетіп қалмайды. Вахтаға шыққан кезде капитанның вахталық көмекшісі вахта құрамымен танысады және вахта қызметін атқару бойынша нұсқау жүргізеді, вахтаны тапсырушыдан кеменің тұрағы, айналадағы жағдайы, тұрақ шарттары, жүк операцияларының барысы, жөндеу және басқа да жұмыстар, кемеде капитанның, командалық құрамның, команданың және экипаж құрамына кірмейтін басқа да адамдардың болуы туралы барлық қажетті мәліметтер, сондай-ақ кеменің қауіпсізідігін қамтамасыз етуге және пайдалану қызметіне байланысты басқа да мәліметтер алады, оның ішінде: 1) вахта ауысым бастығының тапсырмалары туралы; 2) кемені балласттау және кемедегі су, отын және май қорын танкілер мен цистерналарға бөлу туралы; 3) борт артындағы арматуралары бар ашық палубаларда ашық отты пайдалаңып жүргізіліп жатқан жұмыстарға ерекше назар аудара отырып, кеме және жөндеу жұмыстары туралы; 4) бортта және бакштовта жүзбелі құралдардың бар болуы туралы; 5) ашық люктер, мойыншалар және басқа борт артындағы саңылау туралы; 6) лас және тұрып қалған құдықтарды судың бар болуы туралы; 7) басты қозғалтқыштардың дайындығымен белгіленген кеменің рейдке шығуға дайын уақытын белгілеу және кеме жабдығының болуы туралы. 212. Вахта атқару кезінде капитанның вахталық көмекшісі: 1) порт бойынша қаулылар мен жергілікті ережелерді, Теңізде кемелердің соқтығысуын алдын алу үшін халықаралық ережелерді және қауіпсіз теңізде жүзуге, отты және басқа сигнализация құралдарын пайдалануға қатысты басқа да халықаралық талаптарды уақтылы және нақты орындауды қамтамасыз етеді; 2) вахталық қызметті тиісті атқаруды ұйымдастырады, кемеде тәртіп пен тазалықты, сондай-ақ бақылау мен байланысты тиісті ұйымдастыруды қамтамасыз етеді; 3) кеменің жағдайына сенімді бақылауды жүргізеді, адамдар, кеме және жүк қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылдайды, барлық өрт сөндіру құралдарын пайдалануды ұйымдастырады; 4) тиісті ережеге сәйкес келетін, кеменің жай-күйі мен айналысатын қызмет түріне тиісті ерекше сигнал оттарын уақтылы қосуды, белгілер мен сигналдарды қоюды қамтамасыз етеді, олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды; 5) лас және тұрып қалған құдықтардағы суды өлшеуді қамтамасыз етеді және кеме журналына нәтижелерін жазады: жүрген кезде - әр вахтада; зәкірде және арқандап байлау кезінде - тәулігіне 2 реттен сирек емес; суды, отын қабылдау кезінде, мұздарда жүзген кезде, дауылды жағдайларында жүзген және басқа ерекше жағдайларда, кемеге борт артына суы түсу мүмкіндігін жиі бақылау талап етілген жағдайда - 2 сағат сайын бір реттен сирек емес. Дауылды жағдайларда жүзу кезінде ластарда суды өлшеу мүмкін емес болған жағдайда оларда судың болуын бақылау капитанның вахталық көмекшісінің нұсқауы бойынша тартуды бақылау жолымен жүргізіледі. Су деңгейі жоғарлаған жағдайда капитанға баяндайды; 6) кеменің кренін және дифферентін бақылауды жүргізеді; 7) трюмдердің температуралық режимі мен желдетуін бақылайды; 8) кезекші шлюпкалардың түсуге дайындығын қамтамасыз етеді және шлюпка командирлерінен түсуге және борттан кетуге дайындығы туралы баяндаманы қабылдайды. Олар кемеге оралғаннан кейін шлюпка командирлерінен баяндама қабылдайды; 9) кемеге жақындап келе жатқан және оның бортындағы жүзбелі құралдардың орнын бақылайды, оларға бортта тұраққа тұру орнын көрсетеді. Кеменің жүзбелі құралдарын суға түсірер кезде оларды бақылайды және оларды бортқа уақтылы көтеру үшін шаралар қабылдайды; 10) адамдарды бортқа қабылдау кезінде, адамдарды кемеден түсіру кезінде олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін шаралар қабылдайды. 11) кемеге төніп тұрған қауіпті (өрт, жарылыс, тесілу) байқаған кезде, сондай-ақ адам борттан құлаған кезде дербес дабыл жариялайды және қауіпсіздіктің алдын алу үшін немесе борттан құлаған адамды құтқару үшін барлық шараларды қабылдайды; 12) белгіленген тәртіп бойынша кеме журналында жазба жүргізеді. 213. Капитанның вахталық көмекшісі вахтаға шығушы капитан көмекшісі өз міндеттерін тиімді орындауға сенімді болмаса, вахтаны тапсырмайды. Мұндай жағдайда капитанға хабарлайды. 3-параграф. Капитанның вахталық көмекшісінің жүріп атқаратын вахтадағы қызметтері 214. Вахтаға түскен кезде капитанның вахталық көмекшісі: 1) компастық бағыт пен картаға түсірілген компастың жалпы түзетулерін тексереді; 2) карта бойынша жүзу ауданымен, навигациялық жағдаймен, сондай-ақ жүзу шарттарымен және жағдайларымен танысады; 3) вахтаны қабылдау кезінде картада есептелінген бойынша кеме орнын тексереді, оны лаг көрсеткіштерін соңғы обсервациямен салыстырады, мүмкін болған жағдайда - кеменің орнын өзі анықтайды; 4) алдыңғы тасқындар мен ағыстардың бағытқа және жылдамдыққа әсерін анықтайды; 5) кеме бағытын гирокомпас және магнит компас бойынша және оның түзетулерін тексереді, кеменің жылдамдығын тексереді, лага түзетулерін және басты қозғалтқыш жұмысының белгіленген режимге сәйкестігін тексереді; 6) қашықтықтан басқарылатын кемелерде механикалық қондырылған басты қозғалтқыштар осы уақытта (көпіршеден немесе машина үй-жайында) қалай жұмыс істейтінін анықтайды; 7) көпіршеде басты қозғалтқыштарды басқару кезінде басқару пультінің жай-күйі жарамдылығына және бақылау параметрлерінің белгіленген нормаларға сәйкес екеніне көз жеткізеді; 8) кеме жүргізу техникалық құралдарының дұрыс жұмыс істеп тұрғанына көз жеткізеді; 9) курсограф лентасындағы уақыт белгісін тексереді; 10) көру қабілеті көру жағдайға үйреніскеніне көз жеткізеді; 11) капитанның вахталық көмекшісінің, вахтаны тапсырушының қатысуымен айналадағы жағдаймен (жаға, от, кемелер), ауа райы жағдайымен және көру мүмкіншілігімен, қабылданған ауа райы және дауыл ескертулерімен, сондай-ақ кеменің жүзуіне қатысты капитан берген барлық тапсырмалармен танысады; 12) жүріс оттарының дұрыс жұмыс істейтіне көз жеткізеді; 13) маневр атқару кезінде атқарылып жатқан іс-қимыл толығымен аяқталғанға дейін вахта тапсырылмайды. 215. Жүріп атқаратын вахта кезінде капитанның вахталық көмекшісі: 1) көпіршеде үнемі болады және айналадағы жағдайды бақылайды. Штурмандық рубкаға оның штурмандық міндеттерін орындау үшін ғана аз уақытқа жіберіледі, бірақ мүнын алдында ол бұл қауіпсіз екеніне және ол жоқ болған кезде тиісті бақылау қамтамасыз етілетініне сенімді болады; 2) кеме жүрісін есептейді. Кеменің орнын анықтау үшін кез келген навигациялық, астрономиялық және радиотехникалық мүмкіндікті пайдаланады, ішінен осы жағдайларға лайықтысын тандайды; 3) жүріс оттарының дұрыс жұмыс істейтінін бақылайды; 4) сағат сайын және бағытты әр өзгерткеннен кейін магниттік компас көрсеткіштерін гирокомпаспен салыстырады және белгіленген бағытта кеменің-дәл тұруын бақылайды; 5) кеме жүргізу техникалық құралдарының жұмысын бақылайды және оның түзетулерін анықтайды; 6) гидрометеорологиялық шарттар өзгерген кезде, белгіленген бағытты сақтау қауіпсіз емес болған кезде, есептелінген уақытта жаға, навигациялық белгі немесе болжамды тереңдік көрінбеген кезде, кенеттен жаға ашылған кезде, навигациялық белгі немесе тереңдік кенеттен өзгерген кезде, сондай-ақ басты қозғалтқыш, рульдік басқару немесе қандай да бір навигацилық жабдық бұзылған кезде, қандай да бір күдік пайда болған кезде дереу кеме капитанына баяндайды және оның нұсқауы бойынша әрекет етеді. Жоғарыда аталған барлық жағдайларда капитанның вахталық көмекшісі егер жағдай талап етсе, кешіктірмей кеменің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдайды; 7) айыру үшін қажетті шараларды талап ететін жақындап келе жатқан басқа кемені анықтаған кезден бастап қарсы кеменің қозғалысын анықтау мақсатында пеленг және қашықтық өзгерістерін бақылайды, нәтижелерін кеме капитанына баяндайды, қауіп төнген жағдайда кеменің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін шараларды дереу қабылдайды; 8) өз кемесінің маневрлік мүмкіндіктерін жетік біледі; 9) тұман, жаңбыр, қар түсер алдында және көруді шектейтін басқа да атмосфералық құбылыстар алдында капитанға баяндайды, рульді қолмен басқаруға ауысады, радиолокациялық станция мен жүріс оттарын дереу жұмысқа дайындайды және қосады, дыбыс белгілерін беруге арналған қондырғыларды тексереді, алдын ала нұсқау беріп бақылаушыны қояды, вахталық механиктік мүмкін реверс туралы ескертеді, штурмандық рубка сағаты мен машина үй-жайындағы сағатты салыстырады, курсограммадағы уақытты белгілейді, мүмкіндігінше кеменің орнын анықтайды, бұдан әрі КСАХЕ-72 басшылыққа алады. Көру қабілеті кенеттен нашарлаған кезде бір мезетте айтылған шараларды қабылдап капитан көпіршеге келгенге дейін КСАХЕ-72 басшылыққа алады; 10) жағаға, тар жерлерге, арналарға, суы аз жерлерге және қауіпті жерлерге жақындаған кезде капитанды және вахталық механикті алдын ала ескертеді, бакқа боцманды немесе I дәрежелі матросты шығарады, зәкірді түсіруге дайындайды, және осы аудандарда жүзу кезінде жүзу ауданын қамтитын және соңғы ақпарат ңегізінде (үнемі белгілі учаскелерде тар жерлер мен арналарда жұмыс істейтін порт, техникалық және қызметтік-көмекші флот кемелерінде, боцманды немесе I дәрежелі матросты бакқа шығару талап етілмейді) түзетілген ең үлкен масштабды картаны пайдаланады; 11) кездесетін барлық белгілерді және басқа да навигациялық қоршау құралдарын таниды; 12) дауыл жақындаған жағдайда дауыл жағдайларында кеменің қауіпсіз жүзуін қамтамасыз ететін қажетті шаралар қабылдайды; 13) қайықтар мен кемелердің, жүк садақтары мен крандардың, палуба жүктері мен палубадағы қозғалмалы заттардың мықты бекітілгенін, люк жабуларының жағдайын бақылайды; 14) адам борт сыртына құлаған жағдайда дабыл қағады, оны құтқару үшін дербес барлық қажетті шаралар қабылдайды және болған жағдайды және қабылданған шаралар туралы кеме капитанға баяндайды; 15) гидрометеорологиялық бақылауды белгіленген уақытта жүргізуді қамтамасыз етеді; 16) кеме бортына лоцманды қабылдау кезінде кеменің орнын және оның қозғалысын бақылауды жалғастырады, ал іс-қимылдардан немесе лоцманның ниетінен күмәнданған кезде кеме капитанға баяндайды және алдын алу шараларын қабылдайды; 17) жарық және жалау сигнализация көмегімен байланысты жүзеге асырады; 18) кемені зәкірге қойған кезде кеменің орнын анықтайды. 216. Жүріп атқаратын вахтада капитанның вахталық көмекшісіне басқа жұмыспен айналысуға немесе вахтаны атқаруға қатысы жоқ міндеттерді өзіне алуға тыйым салынады. 217. Капитанның вахталық көмекшісі көпіршеде кеме капитанның болуына қарамастан өзінің вахтасы уақытында кеме капитаны кемені басқаруды бұл туралы ресми хабарлап өзіне қабылдағанға дейін кеменің қауіпсіз жүзуін қамтамасыз етеді. 218. Тұрақты вахтасы жоқ кемелерде машина үй-жайында және ПБО көпіршеде механикалық қондырғымен басқару кезінде капитанның вахталық көмекшісі көпіршеде механикалық қондырғымен басқару бойынша нұсқаулықты басшылыққа алады және механикалық қондырғы жұмысы туралы түсіп жатқан сигналдарды бақылауды жүргізеді; оның жұмысында бұзылу пайда болған кезде вахталық механикті шақырады. Қиын жағдайларда жүзу кезінде машина үй-жайына вахталық механикті шақырады. 219. Капитанның вахталық көмекшісі кемеге, адамдарға, жүктерге қауіп төну кезінде капитан белгілеген бағытты, жылдамдықты, басқару әдісін және басты қозғалтқыштың жұмыс режимін өзгертуге құқылы. Өндірістік өзгерістер туралы кеме капитанына дереу баяндайды. 4-параграф. Капитанның вахталық көмекшісінің кеме зәкірде тұраққа тұрған кездегі қызметтері 220. Кеме зәкірде тұраққа тұрған кезде капитанның вахталық көмекшісі: 1) ауа райы мен қоршаған орта жағдайын үнемі бақылауды қамтамасыз етеді, кеменің орнын барлық қолайлы әдістермен жүйелі түрде бақылайды, дрейфтің алдын алу үшін шаралар қабылдайды; 2) зәкір-шынжырды тартуды және орналасуын, түсірілген зәкір-шынжыр ұзындығының тұрақ шартына сәйкестігін бақылайды; 3) басқа кемелермен соқтығусудың немесе зәкірдегі кемені іздеу кезінде және жел мен ағыс бағытының өзгеруі кезінде навигациялық қауіпті алдын алады. 5-параграф. Капитанның вахталық көмекшісінің кеме айлаққа тұраққа тұрған кездегі қызметтері 221. Кеме айлаққа тұраққа тұрған кезде капитанның вахталық көмекшісі: 1) бортта кеменің тереңдік жағдайын, арқандап байлау тростарының және крандардың тиісті бекітілгенін және жағдайларын бақылайды, сондай-ақ жергілікті ережелер мен порт дәстүрлерін сақтайды; 2) ауа райы бұзылған кезде, сондай-ақ шторм есертулерін қабылдаған кезде қосымша арқандап байлайды және кеменің тұрақта қауіпсіз тұруын қамтамасыз етуге шаралар қабылдайды; 3) трап немесе баспалдақтар берік бекітілігенін және сақтық торларымен жабдықталғанын, тұтқалар орнатылғанын, ал леерлер тартылғанын, трап немесе баспалдақтарда лақтыру ұшу бар құтқару дөңгелектері дайын болуын, сондай-ақ тиісті жарықтандыру қамтамасыз етілгенін бақылайды; 4) жүк операциялары кезінде кеме қисаюына жол бермейді, жүк жоспарына сәйкес тиеуді және кеменің жүк құралдарын дұрыс пайдалануды бақылайды, трюмарды ашу мен жабуды басқарады, жүк операциялары жүріп жатқан борттың арқандап байлау иллюминаторлары көтерілгенін бақылайды; 5) жүк люктерін, мойыншалар мен желдеткіштерді және палуба мен борттың басқа да саңылауларын уақтылы ашу мен жабуды қамтамасыз етеді; 6) корпустық бөлікте жұмыстар орындау кезінде өртке қарсы ережелерді сақтауды бақылайды; 7) кемеде капитан мен капитанның аға көмекшісі болмағанда кеменің өміршеңдігі үшін күресті басқарады. Жағада, кеменің қасында немесе жанында тұрған кеме қасына қауіп төну кезінде өз кемесінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қажетті көмек көрсету үшін шаралар қабылдайды; 8) порттың құтқару және өрт құралдарын шақырту тәртібін біледі, ал қажет болған жағдайда оларды дереу шақыртады; 9) мөр басылған трюмалар мен үй-жайлардағы пломба пен мөрлер жағдайын бақылайды; 10) су есу бұранданы бұру кезінде үнемі бақылайды және кеменің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді; 11) кеменің арқандап байлау операцияларына (траптарды жинау, шлюпка бөренелерін, крандарды, садақтарды және т.с жинау), уақтылы дайын болуын, арқандап байлауды тез қабылдауды (беруді), крандық қорғауды дұрыс пайдалануды қамтамасыз етеді; 12) түнгі уақытта кеме үй-жайларын жүйелі түрде аралауды және тексеруді жүргізеді. 222. Капитан кемеден кетер кезде вахталық көмекші оны трапқа дейін шығарып салады. Капитан қайтып келген кезде вахталық көмекші оны траптың алдынан күтіп алады және оған кеменің жай-күйі, жүргізіліп жатқан жұмыстар және орын алған жағдайлар туралы баяндайды. 223. Капитанның вахталық көмекшісінің рұқсатымен ғана кемеге бөгде адамдар кіре алады. Көпіршеде қызметтік лауазымдарын атқарып жүрген адамдар ғана бола алады. Капитанның немесе капитанның вахталық көмекшісінің рұқсатынсыз көпіршеге, штурмандық рубкаға және басқа да қызметтік үй-жайларға бөгде адамдардың кіруіне тыйым салынады.

224. Егер кемеде корпустық бөлік бойынша жұмыстарды кеме құрамы жүргізбеген болса, капитанның вахталық көмекші ж ы ж мы ъ шы ы ж м ж ж ы ы м ш ж ж ж ы м ы ы ж ы ш ы ы ы ы м ш ДТБАЖ ж м ы ы м м ы ж м ы ы ы ы м ш ж ыж ы ю ы м ш ш м ы р р ф В лы м ро В ы м ы ы м ш ы ы м ж ы ш ы м м ы ы ы ы шы жы ы ы ы ы ж ым ы ы ж ж ы ы ыж ы ы ж ы ы ыш ш ыш ы ы ы ы ы ж м м ш ы ы ы ы ы м ш ыж ы ы ы ш ш ы ы ы ы ыж ы ы ы ж ы ы ы ы М ж ы ы шы м ы ш ы ы ы ыж ы ы ы м ы ы ы ы ы ы ы ы м ы м м ж ш ы ы ы м ж ы м ыы ы м ы ы ы ыы ы ы ы ы м ш ы ы ш м ы ы р р ф В лы м и В ы м ы м м ы ы м ыы ы ы ыж м м ы ы ы ы м м ы ы ы м ж мы ы м м ш ы ы ы ы ы В ы м ы ы м ш ы ы м м ы ы В ы м ы ы ж мы ы м м ы ы ы ж мы ж мм м м ш ш ы ш ы м ы ы ы ы ы ы шы м м ы О ы ы ы м м ы ы ш ш ы ы ы шы ыж ы юм ы ы шы ыж Л м ш ж ы ы ы ыж ы м ш ы ы ш ы ы ж м ы шы ыж м ы ж м м ы ы ж ш ы ы м ж ж мы ы ж ж м м ы ш ы ж ы м ш ыж ыж ю ы ш ш ы ы м ы ы ы ы ж мы ы м ж ы м ж ы ж ы ы ы ы ж мы ы ж ы ы ж ы ы ы м ж м ы ы ы А м м ы м ж м ы м жы ы м м ы М ш ж ы м ы м ым ы ы ы ы ж ы ж ы м ы ж ы ж мы ы м м ы м ш ж ы ж мы ы ы м ж ы ыж ыж ж ы М ш ж ы м м ы ы ы шы м м м ы ы ж м ы ы м ыж ы ы м ыы В шы ы м ы ы ы ж мы ы ж ш м ш м ы ы м ы ы м ж ж ж м ш ж ы ыж м ж шы ы ж ж ы ы ж мы ж ж ы ж мы ы ы ым ы ш ы м ы ы ы ы ы ы ы ы м ыы ы ж ы м ш ж м ж ы ы ы м ы ы ы ы ы ы ы юж ы ы ы м ж ю ы ы ж ы ы ы ы м ы ж ш ы ы ы ж м ы ым м ы ж мы ы ы м ш ы ы ж ы ы ы ж ы ы м ы ж ы ю ы ыш ж ы ы ж м ы ы ы ы ыж м ш ж мы м ы ы ы ы ыы ы ы ж мы ж м ы ы ы м ы ы ы ы ы ым ш ж ы ж ж ы ж ш ы В ы ы шы м ы шы м ш ж ы юы ы ы ы ы ы ы М м ы ж ы ы ы ы м ыы ы ым ж ы ы ым Ж ы ы м ы ы м м ш м МБ м ПБО ы ы ы ы ы ыж ы ж мы ж м м м ы ж ы шы ж ж ы м ы ы ш ы ы ы ы МБ м ПБО ы м ы ы ым ш м ы м ш ы ы ж ы ы ж ы ж ы ш ы ы ыж ы ы ы ы ы м м м ш м ы ы ш ж ы м ыы ы ы ы ш ы ы ы м ш ж ы ж ж ы м м ы ы ы ы ы ы шы ыж ы ш ж ы м ыы ы ш ы ж ш ы ы ым ыы ы ж м м ы ы ы ы ы ж ы ы ы ы ы ы шы ы ы ым м ш ж ы ым ы Т ы ы м ы м ы ыж ы м ы ж ш ы ы м м м ы ыж ы ы м ж мы м м ш м м ы ы ш ы ы ыы м м ы ы ы ы ыш ы ы ы ы м шы ы ы ы ы ыы ж ы ж ж мы ы ы ы ы ы Э ы ы ы ы ы ы м ы ы м ш ым ыы ы ы ы ы ым ы ы ы ш м ж ы ы ы ым ы ж ы ы м ыж ым ы ы М ш м ш ы ҚАБ ж мы ы ы ы ы мы ы ы ы ы м ш ым ы ы ы ы ы ы ы ы ж ы м ы ыж м ш ж ы ы м ы ы ы ы ы ж ш ы ы ы ы ж ы ы ы ы мы ы ыы ы ы м ыы ыж ы ы ы ш ы ы м ш ы р р ф В лы мо ори В ы м ы м ы ы В ы м ы ы шы ы ж мы ы ы ж м ы ыж ы ш ы м ым м ы ы ы ж м ыы ы ы ы ы ы ыж ж мы м м ы ы м ы ы м ш м ы К м ң өм рш ңд ш р йымд ыр м м ш м м ы ым ы ж Х ы ы ж м ж Сы ы мым Б ы ы ы ы Қ ж м ым ы ы ш ыж ш ы м м ш ш ж ы ы ыым мы ы ы ы ж ы ы ы ж ы ы ы м м ш м м ы ым ы мы ы м ы ы ы ы ы ы ж ж ыы м ж ы м м ы м м ж ыж ы ы м м ш ш ы ы м ы ыы м ш ш м м ы ж ы ы м ы А ы ж ым м мм м жы м ы ы м м ш ы ы ы ыж м ы А м м мм ы м ы ы ж м Б ы м шы ы ж м ы ы ы ы ы фф м ш м ы ы Б ы ы ы ж ыы ы ы ы м ы ыж ы ы м ш ы ш м м ш ш ж ы шы ы ы м ж ы ы ы м ш ж Өм ш ш ым ы ш м м ы м ы м м ы ы ж шы м ы ы ы мы м ы ы жм ш ы м м ш ш ж мы м м ы ы м А м м ш ж ы м ш ы ш мы ы ыж м м ы ы ы ыы м м ы м ж ы м ш м ж м м ш ш ы ы м ш ы м м ш ш ым ы ы ы ы ш ы ы ы Д ы ы ш ж ы ы м ш м ы ы м ж ы ж Д ы ы ш м ж ы ым м м ы ы ыы ж м ф ы ы ы Д ы ы ш жм ш м шы ы Д ы ы ш ж ж ы ы ы ы м ш ж Д ы ы ш мы ж ы м ы ы ш ы ш м ф ж ы ы ы мм ы м м ы шы ы м м ж ж ю Б ы ы м ы ы ы ш ш ю ы ы ы ш м ы Ж ы м ы ы ш ы ж ы м м мы ы ы ы м ы ж ы ы ж м ы ы м м ы м м ш ш ж м ы ы ы ж ж шы м ы м ж ы ж шы м А ы ы ы м ыж ы м ы ы ы ш ы ж ы ш ш м ш ш ы ыы ы мы ым ж ы ы ы Б ы ы м ы ы ы ш ы ы ы м ы м ы м ы ш ж ы м ы ы Б ы ы м ы ы ы ш ы ы ы ж м Ш ю ы ы ы ш мы жм ш м ы ы жым ы ы ы ы ж ж ы ж м ж ы м м ы ш ю ж шы м ж ы ы ы м ж м ш ж ы м ж ым ы ы ы ы ж ы м м ж м ш м ж ш м ы ы ым ы Ж ы м ы ы ы ы м ш ы ж ж м ы ш ы ы ы ы ы ы ы м м ж ы ы м ш ы Ш ж ж ы ы ш м ы ж ы ж Э ж ы ы ы м ж м ы Мы ы ж ы м ы ыш ы ы Ө шы ш ы ыж ы ымш м Б ы ы ж

шы

м

м ш ж ы ы ы ш м ы ж Б ы ы ы ы м ы м ы ы м ы жж ж м ы ы ы ж м

ы

м ы ы м ы ю ы ы шы м ыЖ ы ы м м ы ы м ш м ж ы м м ш м ы м ы ж ы м м ш м ы ж ф ыж ы ы ж ы м ым ж ы ж м ы ы ы ш ш ы ы ы ы ж м ы ы ы ж ы ы ы ы ы ы ы ш Ә О ф ы ы ы ы м ы м м ж ы ы Ө ы ы ж ы м ы ы ж ы м ж ы м ы ы ы ы ым ш ы ыы ы ш ю ы ы ы ы ым ж ы ж Р ы ы ж ы ы ы ыж ыш ы ж ы ш ж ы Х м ы ы ы ж ы ы ы ыж ыш ы ж ы ш ж ы Қ ы ы ы шы ы ы ы ым ф м м м Б ы ы ы ы м ы ж ы ш ы ы м ж ы ы ы Т м ж ы ы м ы Б ы ы ы ы ыж ы ш м м ж ы Ж ы ы ы ы ж ы ы м ы ш Э

м ы ы ы

м О ы

ы ы ы ы ы

ы м ш м ы ы ы ш жы м ы ы м ж ы ш ж ш ю ы ы ы м Б ы ы ы ы Д ы ы ш м ш ж м ж ы ж Э ж ы м ш ы ы ы ы м Ж шы ы ж ы ы ы мы ы м ы ы ы ы м ы ы ы ш ж ы жым ы ы ы ы ш ю ы ы ы ж ы м м ы ы ж ы ю м ы ш ы ю ы м м ы ж ы шы ы ы м м ш ы ш мы ы ж ы ш м м ы ы ы ш ж ы ыж Ә ж ы ы ы ж Ж шы ы ыж ы ы ы ы м ы ы ы ш жы ы Т м м ы ш ы ж ы мж м К м р ж л р м м ш ы ы Э жм ш ы ы ы м ы ы ж м ж ы жм ш ж ым м ы ы ы ы м ы ы м ыж м м м шы м ы ы ы м ш ы ы ы ы ш мы м ы м жы м ш шм ш ж м м ж м С ы ш ж ш ю ж ж ы м ы м ш ы ы ш ш ы ы м ш ж м

ы

ы ы

ж ы

Б йры Қ ы ты

т Р п бли ы ың Әд л т ми и трл мд рд м мл тт т р д ң т л м №

д

ы

ы

ы

жыл ы м мырд ы Норм ти т болып лд

ы


14

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитетінің бұйрығы 2014 жылғы 28 қазан

№28

Астана қаласы

Энергетика статистикасы бойынша жалпымемлекеттік статистикалық байқаулардың статистикалық нысандары мен оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы (Соңы. Басы 167-нөмірде) 4.2. Электр энергиясының республикадан тысқары жерлерге жіберу туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың кВт сағ Укажите сведения об отпуске электроэнергии за пределы республики, в тысячах кВт ч Жол коды Код строки

Электр энергиясы жіберілген мемлекеттің атауы Наименование государства, куда была отпущена электроэнергия Б Барлығы Всего

А 1

ЕЖ бойынша коды Код по КС

Барлығы Всего

1

2

19 қыркүйек 2015 жыл

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 3-қосымша Приложение 3 к приказу Председателя Комитета по статистике Министерства Национальной экономики Республики Казахстан от 28 октября 2014 года №28

Есептілікті толтыруға жұмсалған уақыт, сағатпен Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz (қажеттісін қоршаңыз) сайтынан алуға болады Время, затраченное на заполнение отчета, Статистическую форму можно получить в часах (нужное обвести) на сайте www.stat.gov.kz 1 сағатқа 1-2 2-4 4-8 8-40 40 сағаттан Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына дейін артық дәйексіз деректерді ұсыну және алғашқы до 1 часа более 40 статистикалық деректерді тапсырмау часов «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 497-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар болып табылады. Представление недостоверных и непредставление первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики являются административными правонарушениями, предусмотренными статьей 497 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».

Қазандықтардың жұмысы туралы есеп

Статистикалық нысан коды 0281104 Код статистической формы 0281104

1.1

1.2

1.3 1.4 1.5 1.6 2

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 3

3.1 3.2

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Кәсіпорын ішінде тұтынылғаны Потреблено внутри предприятия соның ішінде: в том числе: электр станциясының өзінің өндірістік қажеттіліктеріне (электр энергиясы мен жылу энергиясын өндіруге) на собственные производственные нужды электростанции (на производство электроэнергии и теплоэнергии) электр аппараттарымен технологиялық үдеріс үшін (құрғату, қыздыру, электрмен пісіру, электрмен балқыту, электролиз және тағы сол сияқты) электроаппаратами для технологических процессов (сушка, нагрев, электросварка,электроплавка, электролиз и так далее) электр қозғалтқыштармен қозғалтқыш күшіне электродвигателями на двигательную силу өндірістік үй-жайларды жарықтандыруға на освещение производственных помещений зауыт желілеріндегі, трансформаторлы қосалқы станциялардағы және түрлендіргіштердегі шығындар потери в заводских сетях, трансформаторных подстанциях и преобразователях өз шаруашылық қажеттіліктеріне на собственные хозяйственные нужды Тұтынушыларға жіберілгені, барлығы Отпущено потребителям, всего одан: из них: ауыл тұрғындарының пәтерлерін жарықтандыруға және басқа да тұрғын үй қажеттіліктеріне на освещение квартир и другие жилищные нужды сельского населения ауылдық жердегі көшелерді жарықтандыруға на освещение улиц в сельской местности қала тұрғындарының пәтерлерін жарықтандыруға және басқа да тұрғын үй қажеттіліктеріне на освещение квартир и другие жилищные нужды городского населения қалалық жердегі көшелерді жарықтандыруға на освещение улиц в городской местности басқа энергиямен жабдықтайтын кәсіпорындарға (қайта сатушыларға) сторонним энергоснабжающим предприятиям (перепродавцам) Электр энергиясының шығындары Потери электроэнергии соның ішінде: в том числе: электр желілері арқылы беру бойынша технологиялық шығыстар (шығындар) технологический расход (потери) на передачу по электрическим сетям коммерциялық шығындар коммерческие потери

Барлығы Всего 1

6. Электр энергиясын экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың кВт сағ Укажите сведения об отпуске электроэнергии по видам экономической деятельности, в тысячах кВт ч Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

А 1

Б

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

1.6 1.7 1.8 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15

1.16

Барлығы Всего одан: из них: Ауыл, орман және балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркәсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдерді және мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік және жинақтау Транспорт и складирование Тұру және тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат және байланыс Информация и связь Қаржы және сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету саласындағы Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование

ЭҚЖЖ бойынша коды4 Код по ОКЭД В

Есепті жылдағы За отчетный год 1

A B C D E

F G H I J K L M N O

P

1.17

Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги

Q

1.18

Өнер, ойын-сауық және демалыс Искусство, развлечения и отдых

R

__________________________________________________

1 электр энергиясы алынған облыстың атауын көрсету қажет необходимо указать наименование области, от которой получена электроэнергия 2 ЕЖ – мұнда және бұдан әрі «Елдер жіктеуіші», статистикалық нысанды қағаз тасығышта тапсыру кезінде статистика органының қызметкерлері толтырады КС – здесь и далее «Классификатор стран», заполняется работниками органа статистики при сдаче статистической формы на бумажном носителе 3 электр энергиясы жіберілген облыстың атауын көрсету қажет необходимо указать наименование области, куда была отпущена электроэнергия 4 ЭҚЖЖ – мұнда және бұдан әрі «Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші» ОКЭД – здесь и далее «Общий классификатор видов экономической деятельности»

Атауы____________________________________

Мекенжайы_______________________________

Наименование _____________________________

Адрес ____________________________________

Жылдық Годовая

Есепті кезең Отчетный период

Орындаушы Исполнитель ____________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Басшы Руководитель ___________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество

Өлшем бірлігі Единица измерения

А

Б

ЭӨСЖ9 бойынша коды (респондентпен толтырылады) Код по СКПЭ 1

Жылу энергиясын өндіруге На выработку теплоэнергии 2

Жол коды Көрсеткіштердің атауы Код строки Наименование показателей А Б 1 Жылумен жабдықтау көздеріндегі, бу және жылу желілеріндегі апаттардың саны, бірлікпен Число аварий на источниках теплоснабжения, паровых и тепловых сетях, в единицах оның ішінде: в том числе: 1.1 жылумен жабдықтау көздерінде источники теплоснабжения 1.2 бу және жылу желілерінде паровые и тепловые сети 2 Агрегаттардың апатты жөндеуде бос тұрғаны, сағатпен Простои агрегатов в аварийном ремонте, в часах

2. Қазандық Котельная 3.Жылу энергиясы туралы мәліметтерді көрсетіңіз Укажите сведения о теплоэнергии Жол коды Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Код строки А Б 1 Жылумен жабдықтау көздерімен өндірілген жылу энергиясы, мың Гкал5 Выработано тепловой энергии источниками теплоснабжения, в тысячах Гкал одан қуаттылығы: из нее мощностью: 1.1 3 Гкал/сағ. дейін6 до 3 Гкал/ч. 1.2 3,1-ден 20 Гкал/сағ. дейін от 3,1 до 20 Гкал/ч. 1.3 20,1-ден 100 Гкал/сағ. дейін от 20,1 до 100 Гкал/ч. 1.4 100,1 Гкал/сағ. жоғары свыше 100,1 Гкал/ч. 2 Басқа жақтан алынған жылу энергиясы, мың Гкал Получено тепловой энергии со стороны, в тысячах Гкал 3 Өзінің қажеттіліктеріне жұмсалған жылу энергиясы, мың Гкал Израсходовано тепловой энергии на собственные нужды, в тысячах Гкал 4 Тұтынушыларға жіберілген жылу энергиясы, мың Гкал Отпущено тепловой энергии потребителям, в тысячах Гкал КСП 152904 оның ішінде: в том числе: 4.1 халыққа населению 4.2 кәсіпорындардың коммуналдық қажеттіліктеріне на коммунальные нужды предприятий 4.3 кәсіпорындардың өндірістік қажеттіліктеріне на производственные нужды предприятий 4.4 өзге де тұтынушыларға прочим потребителям 5 Жылу энергиясының шығыны, мың Гкал Потери тепловой энергии, в тысячах Гкал 5.1 одан жылу және бу желілерінде из них на тепловых и паровых сетях 6 Есепті жылдың соңына жылумен жабдықтау көздерінің саны, бірлікпен Число источников теплоснабжения на конец отчетного года, в единицах қуаттылығы: мощностью: 6.1 3 Гкал/сағ дейін до 3 Гкал/ч 6.2 3,1-ден 20 Гкал/сағ дейін от 3,1 до 20 Гкал/ч 6.3 20,1-ден 100 Гкал/сағ дейін от 20,1 до 100 Гкал/ч 6.4 100,1 Гкал/сағ жоғары свыше 100,1 Гкал/ч 7 6 - жолдан - жалға берудегі және концессиядағы Из строки 6 - находящиеся в аренде и концессии 8 Орнатылған қазандардың (энергоқондырғылардың) саны, бірлікпен Количество установленных котлов (энергоустановок), в единицах 9 Қазандардың орташа ПҚК3, пайызбен Средний КПД котлов, в процентах

Есепті жылдағы За отчетный год 1

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

А 1

Б Барлығы Всего одан: из них: Ауыл, орман және балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркәсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдерді және мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік және жинақтау Транспорт и складирование Тұру және тамақтандыру бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат және байланыс Информация и связь Қаржы және сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық және демалыс Искусство, развлечения и отдых

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

1.10

1.9

1.11 1.12 1.13 1.14

1.15

1.16 1.17 1.18

1.1 1.2 1.3 1.4

1.5 1.6 1.6.1 1.6.1.1

А

1

1 жылдан 3 жылға дейін от 1 года до 3 лет

3 жылдан асатын превышающая 3 года

А 1

Б Жылу энергиясы үшін тұтынушылардың берешек сомасы - барлығы Сумма задолженности потребителей за тепловую энергию - всего оның ішінде: в том числе: халықтың населения кәсіпорындардың предприятий республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет республиканского бюджета жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет местного бюджета өзге де тұтынушылардың прочих потребителей

1

2

3

4

Атауы____________________________________ Наименование _____________________________

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеушінің - 35.22, 35.23 кодтарына сәйкес негізгі және қосымша қызмет түрлерімен құбырлар арқылы газ тәрізді отынды бөлетін және (немесе) сататын барлық заңды тұлғалар мен (немесе) олардың құрылымдық және оқшауланған бөлімшелері ұсынады. Представляют все юридические лица и (или) их структурные и обособленные подразделения, осуществляющие распределение и (или) продажу газообразного топлива по трубопроводам с основным или вторичными видами деятельности согласно кодам Общего классификатора видов экономической деятельности - 35.22, 35.23.

1. 1. Тауарлық және сұйытылған табиғи газды бөлуді жүзеге асыратын объектісінің нақты орналасу жерін көрсетіңіз (тіркелген жеріне қарамастан) - облыс, қала, аудан, елді мекен Укажите фактическое местонахождение объекта, осуществляющего распределение товарного и сжиженного природного газа (независимо от места регистрации) - область, город, район, населенный пункт Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішіне (мұнда және бұдан әрi – ӘАОЖ) сәйкес аумақ коды (мұнда және бұдан әрi статистикалық нысанды қағаз тасығышта тапсыру кезінде статистика органының қызметкерлері толтырады) Код территории согласно Классификатору административнотерриториальных объектов (здесь и далее – КАТО) (здесь и далее заполняется работниками органа статистики при сдаче статистической формы на бумажном носителе) 2. Газдандырылған елді мекендердің атауларын көрсетіңіз Укажите наименования газифицированных населенных пунктов Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А тауарлық табиғи газбен товарным природным газом

Мекенжайы_______________________________ Адрес ____________________________________

3. Тауарлық газды бөлу туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың текше м.1 (үтірден кейін бір ондық белгімен) Укажите сведения о распределении товарного природного газа, в тыс. куб м. (с одним десятичным знаком после запятой) Жол коды Код строки

А 1

1.2

1.2.1

Электрондық почта мекенжайы Адрес электронной почты _________________________________________

ЭҚЖЖ8 бойынша коды Код по ОКЭД В

Есепті жылдағы За отчетный год 1

Орындаушы Исполнитель ____________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Басшы Руководитель ___________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество

1.2.2

_______________________________ телефон телефоны ________________________________ қолы подпись ______________________________ қолы подпись Мөрдің орны (бар болған жағдайда) Место для печати (при наличии)

A

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО Б

сұйытылған табиғи газбен сжиженным природным газом

Телефон _________________________________________________________ Телефоны

1.2.3 1.2.4 1.3 1.4

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Всего

Б Желіге берілгені Подано в сеть оның ішінде: в том числе: тұтынушыларға жіберілгені отпущено потребителям оның ішінде: в том числе: халыққа населению кәсіпорындардың коммуналдық қажеттіліктеріне на коммунальные нужды предприятий кәсіпорындардың өндірістік қажеттіліктеріне на производственные нужды предприятий өзге де тұтынушыларға прочим потребителям өзінің өндірістік қажеттіліктеріне жұмсалғаны израсходовано на собственные производственные нужды шығындар потери

Соның ішінде: В том числе: қалалық жер ауылдық жер городская сельская местность местность 2 3

1

3.1. Елді мекендер бойынша тауарлық газдың жіберілуін және шығындарын көрсетіңіз, мың текше м. Укажите отпуск и потери товарного природного газа по населенным пунктам, в тыс. куб м. Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО Б

Жіберілгені Отпущено 1

Шығындары Потери 2

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 4-қосымша

B

«Қазандықтардың жұмысы туралы есеп» (коды 0281104, индексі 6-ТК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық

C D E

F G H I J K L M N

O

P Q R

Есепті жылдағы За отчетный год 1

Екі құбырлық есептегі Одан: Из них: жылу және бу желілерінің ескі ауыстыруды ұзындығы Протяженность тепловых и желілер қажет ететіндері нуждаются в паровых сетей в двухтрубном ветхие сети замене исчислении 2

2 айдан 1 жылға дейін от 2 месяцев до 1 года

____________________________________________________ 5 мың Гкал – мұнда және бұдан әрі гигакалория тысяч Гкал – здесь и далее гигакалория 6 Гкал/сағ – мұнда және бұдан әрі сағатына гигакалория Гкал/ч – здесь и далее гигакалория в час 7 ПҚК – пайдалы қызмет коэффициенті КПД – коэффициент полезного действия 8 ЭҚЖЖ – мұнда және бұдан әрі “Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші” ОКЭД – “Общий классификатор видов экономической деятельности” 9 ЭӨСЖ – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің www.stat.gov.kz интернет-ресурсында орналасқан “Энергетика өнімдерінің статистикалық жіктеуіші” СКПЭ – “Статистический классификатор продукции энергетики”, размещенный на интернет-ресурсе Комитета по статистике министерства национальной экономики www.stat.gov.kz

5.1. Елді мекендердегі жылу желілерінің ұзындығын көрсетіңіз, километрмен Укажите протяженность тепловых сетей в населенных пунктах, в километрах ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО

Барлығы Всего

1.5

жыл год

БСН коды код БИН

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1.4

Есепті кезең Отчетный период

Тапсыру мерзімі - есепті кезеңнен кейінгі 31 қаңтар. Срок представления - 31 января после отчетного периода.

Жол коды Код строки

1.3

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Екі құбырлық есептегі жылу және бу желілерінің ұзындығы Протяженность тепловых и паровых сетей в двухтрубном исчислении Диаметрі: Диаметром: 200 мм-ге дейін до 200 мм 201-ден 400 мм-ге дейін от 201 до 400 мм 401-ден 600 мм-ге дейін от 401 до 600 мм 600 мм-ден жоғары свыше 600 мм 1 - жолдан: из строки 1: ескі желілер ветхие сети ауыстыруды қажет ететіндері нуждаются в замене одан ауыстырылғаны из них заменено кәсіпорынның өз қаражаты есебінен за счет собственных средств предприятия

Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов

Есепті жылдағы За отчетный год 1

Соның ішінде: В том числе:

1.2

5.Жылу желілерінің ұзындығын көрсетіңіз, километрмен Укажите протяженность тепловых сетей, в километрах Жол коды Код строки А 1

Тауарлық (табиғи) және сұйытылған табиғи газды бөлу туралы есеп Отчет о распределении товарного (природного) и сжиженного природного газа

Жылдық Годовая

9.Жылу энергиясы үшін тұтынушылардың берешек сомасын көрсетіңіз, мың теңгемен Укажите сумму задолженности потребителей за тепловую энергию, в тысячах тенге

1.1

4.Жылу энергиясын экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың Гкал Укажите сведения об отпуске теплоэнергии по видам экономической деятельности, в тысячах Гкал Жол коды Код строки

Аумақтық статистика органына тапсырылады Представляется территориальному органу статистики

1-ГАЗ

1. Жылу электр орталығы Теплоэлектроцентраль

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 5-қосымша Приложение 5 к приказу Председателя Комитета по статистике Министерства Национальной экономики Республики Казахстан от 28 октября 2014 года №28

Есептілікті толтыруға жұмсалған уақыт, сағатпен Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz (қажеттісін қоршаңыз) сайтынан алуға болады Время, затраченное на заполнение отчета, Статистическую форму можно получить в часах (нужное обвести) на сайте www.stat.gov.kz 1 сағатқа 1-2 2-4 4-8 8-40 40 сағаттан Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына дейін артық дәйексіз деректерді ұсыну және алғашқы до 1 часа более 40 статистикалық деректерді тапсырмау часов «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 497-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар болып табылады. Представление недостоверных и непредставление первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики являются административными правонарушениями, предусмотренными статьей 497 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».

8.Апаттардың және агрегаттардың апатты жөндеуде тоқтап тұруының санын көрсетіңіз Укажите число аварий и простои агрегатов в аварийном ремонте

2. Энергия өндіруші ұйымының түрін көрсетіңіз ( «√» белгісімен белгілеңіз) Укажите тип энергопроизводящей организации (отметьте значком «√»)

________________________________ қолы подпись

1. Осы «Электр энергиясын өндіру, бөлу және тұтыну туралы есеп» (коды 0271104, индексі 24-энергетика, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 19 наурыздағы «Мемлекеттік статистика туралы» Заңының 12-бабы 8) тармақшасына сәйкес әзірленді және «Электр энергиясын өндіру, бөлу және тұтыну туралы есеп» (коды 0271104, индексі 24-энергетика, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыруын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) конденсаттық электр станциясы – тек қана электр энергиясын өндіретін электр станциясы; 2) жылу электр орталығы – электр энергиясын өндірумен қатар, жылумен жабдықтаудың орталықтандырылған жүйелеріндегі жылу энергиясының көзі болып табылатын жылу электр станциясы; 3) газ-турбиналық – газ тектес отын түрін энергия көзі ретінде пайдаланатын электр станциясы; 4) гидроэлектр станциясы – су ағыны энергиясын энергия көзі ретінде пайдаланатын электр станциясы; 3. Электробаланс электр энергиясының келіп түсу көздері мен оның бөліну тарауларын сипаттайды. 2-бөлімде «Электр энергиясының өндірілгені туралы мәліметтер» генератордағы есептегіштердің көрсеткіштері бойынша анықталатын есепті кезеңде өндірілген электр энергиясының көлемі туралы деректер көрсетіледі. Есеп әрбір энергия өндіруші ұйымдардың түрі бойынша жеке тапсырылады. 4. 5-бөлімде «Электр энергиясын жіберу және тұтынылғаны туралы мәліметтер», 1-жолда «Кәсіпорын ішінде тұтынылғаны» тұтынылған электр энергиясына сыртқа берілген электр энергиясы көлемін шегеріп тастағандағы өз электр станциясының өндірген және сырттан алынған электр энергиясының барлық көлемі жатады. 1.3-жолда «Электр қозғалтқыштармен қозғалтқыш күшіне» электр станцияның өз қажеттіліктерін күтуші электр қозғалтқыштарды қоспағанда барлық электр қозғалтқыштармен тұтынылған электр энергиясы туралы деректер көрсетіледі. 1.6-жолда «Өз шаруашылық қажеттіліктеріне» өндіретін және тұтынатын кәсіпорындардың өндірістік емес бөлмелерін жарықтандыруға, сондай-ақ электр энергиясы мен жылу энергиясын өндірумен байланысты емес электр энергиясын техникалық мақсаттарға тұтынылған электр энергиясының мөлшері туралы деректер көрсетіледі. 2-жолды «Тұтынушыларға жіберілгені» және оған кіретін жолдарды жабдықтайтын ұйымдар және электр энергиясы жабдықтайтын ұйымдарды өтіп абоненттерге (немесе электр станциядан тысқары жерлерде орналасқан электр станциясының бөлімшелеріне) түсетін электр станциялар толтырады. 2.5-жолда «Басқа энергиямен жабдықтайтын кәсіпорындарға (қайта сатушыларға)» жыл ішіндегі осы кәсіпорынның нақты берген электр энергиясының барлық көлемі көрсетіледі. «Қайта сатушылар» бар болған жағдайда электр энергиясын көтермелеп сатып алатын және оны тұтынушыларға қайта сататын арнаулы ұйымдарға (қалалық коммуналдық электр желілеріне және тағы сол сияқты) жіберілген электр энергиясы көрсетіледі. Мұнда сондай-ақ транзиттік берулер қосылады. Сальдо көлемі, яғни электр энергиясының өзара берілген саны арасындағы айырмасы есепке алынбайды. Өнеркәсіптік қызмет үдерісінде электр энергиясын тұтынған кәсіпорындармен электр энергиясының транзиттік беру бар болған жағдайда беру бойынша деректерді көрсету қажет. 5. 6-бөлімде «Электр энергиясын экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтер» ұйымға арналған сәйкес негізгі экономикалық қызмет түрлері бойынша ұйымдарға электр энергиясын жіберу жайында мәліметтер көрсетіледі. 6. Осы статистикалық нысанды тапсыру қағаз тасығышта немесе электронды форматта жүзеге асырылады. Статистикалық нысанды электронды форматта толтыру Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті интернет-ресурсының (www.stat.gov.kz) «On-line есептер» бөлімінде орналастырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы іске асырылады. 7. Арифметикалық-логикалық бақылау: 3.1-бөлім «Электр энергиясының республика шегінде алынғаны»: 1-жол = 1.1, 1.2-жолдардың ∑; 4.1-бөлім «Электр энергиясының республика шегінде жіберілгені»: 1-жол = 1.1, 1.2-жолдардың ∑; Бөлімдер арасындағы бақылау: 2-бөлімнің 1-жолы + 3.1-бөлімнің 1-жолы + 3.2-бөлімнің 1-жолы = 4.1-бөлімнің 1-жолы + 4.2-бөлімнің 1-жолы + 6-бөлімнің 1,2,3-жолдардың ∑; 5-бөлімнің 2-жолы = 6-бөлімнің 1-жолы = 4.1-бөлімнің 1-жолы + 4.2-бөлімнің 1-жолы.

Отынның түрі Вид топлива

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения

Статистикалық нысан коды 0291104 Код статистической формы 0291104

Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішіне (мұнда және бұдан әрi – ӘАОЖ) сәйкес аумақ коды (мұнда және бұдан әрi статистикалық нысанды қағаз тасығышта тапсыру кезінде статистика органының қызметкерлері толтырады) Код территории согласно Классификатору административнотерриториальных объектов (здесь и далее – КАТО) (здесь и далее заполняется работниками органа статистики при сдаче статистической формы на бумажном носителе)

1.8

«Электр энергиясын өндіру, бөлу және тұтыну туралы есеп» (коды 0271104, индексі 24-энергетика, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық

5

7.Табиғи отынның жұмсалған көлемін көрсетіңіз Укажите количество израсходованного натурального топлива

жыл год

1. Электр энергиясын өндіру, тарату және тұтыну объектісінің нақты орналасқан орнын көрсетіңіз (тіркелген жеріне қарамастан) – облыс, қала, аудан, елді мекен Укажите фактическое местонахождение объекта производства, распределения и потребления электроэнергии (независимо от места регистрации) - область, город, район, населенный пункт

_______________________________ телефон телефоны

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазан №28 бұйрығына 2-қосымша

4

БСН коды код БИН

1.7

Мөрдің орны (бар болған жағдайда) Место для печати (при наличии)

3

Барлығы Всего 1

Тапсыру мерзімі – есепті кезеңнен кейінгі 16 наурыз Срок представления – 16 марта после отчетного периода

1.6

______________________________ қолы подпись

2

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Жыл соңына белгіленген қуаты Установленная мощность на конец года Жыл соңына орналасқан қуаты Располагаемая мощность на конец года Есепті жылғы белгіленген орташа қуаты Средняя за отчетный год установленная мощность Есепті жылғы орташа жұмыс қуаты Средняя за отчетный год рабочая мощность Ең жоғарғы жүктеме Максимум нагрузки

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінің (ЭҚЖЖ) – 05-39 кодтарына сәйкес негізгі немесе қосымша қызмет түрімен өнеркәсіптік қызмет процесінде электр энергиясын өндіретін, бөлетін, сондайақ электр энергиясын тұтынатын заңды тұлғалар және (немесе) олардың құрылымдық және оқшауланған бөлімшелері тапсырады. Представляют юридические лица и (или) их структурные и обособленные подразделения производящие, распределяющие, а также потребляющие электроэнергию в процессе промышленной деятельности, с основным или вторичным видом деятельности согласно коду Общего классификатора видов экономической деятельности (ОКЭД) – 05-39.

Телефон _________________________________________________________ Телефоны Электрондық почта мекенжайы Адрес электронной почты _________________________________________

Жол коды Код строки А 1

Отчет о работе котельных

6-ТП

5. Электр энергиясын жіберу және тұтынылғаны туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың кВт сағ Укажите сведения об отпуске и потреблении электроэнергии, в тысячах кВт ч Жол коды Код строки А 1

6.Жылу энергиясын өндіру объектісінің жылу қуатын көрсетіңіз, Гкал/сағ Укажите тепловую мощность объекта производства тепловой энергии, в Гкал/ч

Аумақтық статистика органына тапсырылады Представляется территориальному органу статистики

7-жол ≥ 8-жол. 4-бөлім. «Жылу энергиясын экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтер»: 1-жол ≥ 1.1 – 1.18- жолдардың ∑. 5-бөлім. «Жылу желілерінің ұзындығы»: 1-жол = 1.1 – 1.4-жолдардың ∑; 1.5-жол ≤ 1-жол; 1.6-жол ≤ 1-жол; 1.6.1-жол ≤ 1.6-жол және 1-жол; 1.6.1.1-жол ≤ 1.6.1-жол. 5.1-бөлім. «Елді мекендердегі жылу желілерінің ұзындығы»: 2-баған ≥ әрбір жол үшін 3-баған; 2-баған ≥ әрбір жол үшін 4-баған; 4-баған ≥ әрбір жол үшін 5-баған. 8-бөлім «Апаттардың және агрегаттардың апатты жөндеуде бос тұрған саны»: 1-жол = 1.1, 1.2- жолдардың ∑. 9-бөлім «Электр және жылу энергиясы үшін тұтынушылардың берешек сомасы»: 1-жол = әрбір баған үшін 1.1 – 1.5-жолдардың ∑; 1-баған ≥ әрбір жол үшін 2, 3, 4 бағандардың ∑. Бөлімдер арасындағы бақылау: 4-бөлімнің 1-жолы = 3-бөлімінің 3-жолы; 4-бөлімнің 1-жолы = 3-бөлімінің 5-жолы.

3

4

одан: из них: ауыстырылғаны заменено 5

1. Осы «Қазандықтардың жұмысы туралы есеп» (коды 0281104, индексі 6-ТК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 19 наурыздағы Заңының 12-бабы 8) тармақшасына сәйкес әзірленді және «Қазандықтардың жұмысы туралы есеп» (коды 0281104, индексі 6-ТК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыруын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) жылу электр орталығы – электр энергиясын өндірумен қатар, жылумен жабдықтаудың орталықтандырылған жүйелеріндегі жылу энергиясының көзі болып табылатын жылу электр станциясы; 2) қазандық қондырғысы – қазандықтың және қосалқы жабдықтың жиынтығы; 3) қазандық – отынды жағудан жылу энергиясының есебінен қысыммен буды алу үшін немесе суды қайнату үшін бір тұтас кешенге конструктивті біріктірілген құрылғы. Қазандыққа мыналар толықтай немесе ішінара кіруі мүмкін: пештің оттығы, бу қыздырғыш, экономайзер, ауа жылытқыш, каркас, қалап тастау, жылу оқшаулау, қаптау; 4) көмекші жабдық – тарту-үрлеу машиналары, қызу бетін тазалау құрылғысы, қазандық қондырғы шегінде отын бергіш пен отын дайындағыш, қож алу және күл алу жабдығы, күл ұстағыш және газ-ауа өткізгіш қазандығы кірмейтін басқа да газ тазарту құрылғылары, су, бу және отын өткізгіш құбыры, арқаулық, гарнитура, автоматика, бақылау және қорғау аспаптары мен құрылғылары, сондай-ақ қазанға жататын су дайындау жабдығы мен түтін мұржасы; 5) жыл аяғына белгіленген жылу қуаты – бұл акт бойынша пайдалануға қабылданған жабдықтың, тұтынушыларға бумен және ыстық сумен қоса жылу жіберуге арналған барлық атаулы жылу қуаттарының (зауыттық және қайта маркаланған) жиынтығы; 6) жылу энергиясының шығыны – желіге берілген жылу энергиясы көлемі (өндірілген жылу энергиясы мен сырттан алынған жылу энергиясынан өзінің қажеттіліктеріне жұмсалғанын шегеріп тастағандағы) мен шетке жіберілген жылу энергиясы көлемінің (тұтынушыларға және басқа кәсіпорынға-қайта сатушыға босатылған жылу энергиясының көлемі) арасындағы айырма; 7) ең жоғарғы жылу жүктемесі – есепті жылы аз дегенде жарты сағаттан кем емес уақыт ішінде жабдықтың барлық түрлерімен бір мезгілде жіберілген ең жоғарғы жылу энергиясы; 8) апат – тұтынушыларға және абоненттерге жылытуға жылу энергиясының және ыстық сумен жабдықтауды 8 сағаттан көп кезеңге тоқтатуға әкеп соққан жылумен жабдықтау көздері, жүйелері және желілері элементтерінің істен шығуы; 9) концессия – концессия шарты бойынша мемлекеттiк меншiк объектiлерiн жақсарту және тиiмдi пайдалану мақсатында уақытша иеленуге және пайдалануға беру, оған иелену, пайдалану, оны басқару құқықтарын берумен немесе мұндай объектілерді мемлекетке бере отырып, концессияның қаражаты есебінен міндетті түрде қаржыландырумен концеденттік қаражаты есебінен жаңа объектілерді салу (құрылысы) құқығын беру; 10) жалға беру – жекеменшіктің жалға алушыға рентасын төлеу шарты бойынша белгіленген уақытқа пайдалану және айрықша иелік ету құқығын беретін келісім, бірақ объектіге жекеменшік құқығын бермейді. 3. 2-бөлімде «Энергия өндіруші ұйымының түрі» жылу энергиясын өндіру объектісінің түрі көрсетіледі. Есеп әрбір энергия өндіруші ұйымдардың түрі бойынша жеке тапсырылады. 4. 3-бөлімде «Жылу энергиясы туралы мәліметтер» қуаттылығы әр түрлі жылумен қамтамасыз ету көздері есепті кезеңде өндірген жылу энергиясының өлшеу құралдарының көрсеткіштеріне сәйкес мөлшері көрсетіледі. Станциялардан жіберілген жылу энергиясы деп электр өндіруші ұйымнан жіберілген барлық жылуды айтады және одан ұйымға өндірістік будың конденсатымен, кері қайтатын желілік сумен, сыртқы тұтынушыларда пайдаланылған «езілген бумен», сондай-ақ қайтпаған конденсат пен желідегі су ысырабы толтыратын суық судың жылуы шығарып тасталады. 4-жолда «Өзінің қажеттіліктеріне жұмсалған жылу энергиясы» электр және жылу энергиясын өндірумен байланысты емес техникалық мақсатта жылу тұтынуға арналған шығындар бойынша деректер көрсетіледі. 5.4-жолда «Басқа тұтынушыларға жіберілген жылу энергиясы» тұтынушыларға қайта сататын арнаулы жылумен жабдықтайтын кәсіпорындарға (қайта сатушыларға) жіберілген жылу энергиясы бойынша деректер көрсетіледі. 5. 4-бөлімде «Жылу энергиясын экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтер» ұйымға арналған сәйкес негізгі экономикалық қызмет түрлері бойынша (ауыл, орман, балық шаруашылығы; кен өндіру және карьерлерді қазу; өңдеу өнеркәсібі, т.б.) ұйымдарға жылу энергиясын жіберу жайында мәліметтер көрсетіледі. 6. 5-бөлімде «Жылу желілерінің ұзындығы» жылу желілерінің ұзындығына кварталішілік (аулалық) желілер енгізілмейді. Жылу желілерінің ұзындығы орнату әдісіне тәуелсіз, олардың екі құбырымен жатқызылған трассасының ұзындығы бойынша анықталады: су желілері, бу құбырларына арналған тура және кері және бу желілеріне арналған конденсатор құбырлар. Ыстық сумен жабдықтау үшін пайдаланылатын басқа желілердің ұзындығы су желілерінің ұзындығында ескерілуі керек. Желілерді ауыстыру – олардың ерте тозуының алдын алу мақсатында жоспарлы-ескерту жұмыстарын өткізу болып табылады. 7. Белгіленген орташа жылдық электр қуатын анықтаған кезде жөндеудегі, қайта құруда, резервте, маусымдық және ұзақ уақыт тоқтап тұрған турбоагрегаттар мен басқа да механикалық қозғалтқыштардың, сондай-ақ синхрондық компенсатор режимінде жұмыс істейтін генераторлы қозғалтқыштардың қуаттары да есепке алынады. 8. 7-бөлімде «Табиғи отынның жұмсалған көлемі» жылу энергиясын өндіруге арналған отын шығысына қазандықтағы күрделі жөндеуден кейін қазандарды құрғату, жағу және ыстық резерв үшін жұмсалған отындардың барлығы кіреді. Өлшем бірлік пен отын түрін Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің www.stat.gov.kz интернет-ресурсында орналасқан Энергетика өнімдерінің статистикалық жіктеуішіне сәйкес көрсету қажет, бұл ретте, отынның коды 6 таңбалы болу керек. 9. 9-бөлімде «Жылу энергиясы үшін тұтынушылардың берешек сомасы» есепті жылдан кейінгі 1 қантардағы жағдай бойынша жіберілген жылу энергиясы үшін тұтынушылар берешегінің жалпы сомасы туралы деректер көрсетіледі. 1.2-жолда «Кәсіпорындардың берешек сомасы» шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам, өндірістік кооператив түрінде құрылған коммерциялық ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың жіберілген жылу энергиясы үшін берешегі туралы деректер көрсетіледі. 1.5-жолда «Өзге де тұтынушылардың берешек сомасы» бойынша қоғамдық бірлестіктер, тұтыну кооперативтері, қоғамдық қорлар, діни бірлестіктер және өзге де ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын коммерциялық емес ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың, сондай-ақ жоғарыда аталған тұтынушылардың санатына кірмеген басқа да тұтынушылардың жіберілген жылу энергиясы үшін берешегі туралы деректер көрсетіледі. 10. Осы статистикалық нысанды тапсыру қағаз тасығышта немесе электронды форматта жүзеге асырылады. Статистикалық нысанды электронды форматта толтыру Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті Интернет-ресурсының (www.stat.gov.kz) «On-line есептер» бөлімінде орналастырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы іске асырылады. 11. Арифметикалық-логикалық бақылау: 3-бөлім. «Жылу энергиясы туралы мәліметтер»: 1-жол ≥ 1.1 – 1.4-жолдардың ∑; 3-жол = 3.1 – 3.3-жолдардың ∑; 5-жол = 5.1 – 5.4-жолдардың ∑; 6-жол ≥ 6.1-жол; 7-жол ≥ 7.1 – 7.4-жолдардың ∑;

4. Сұйытылған табиғи газды бөлу туралы мәліметтерді көрсетіңіз, тоннамен Укажите сведения о распределении сжиженного природного газа, в тоннах Жол коды Код строки

А 1 2 3

3.1 3.2 3.3 3.4 4 5 6 7

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Всего

Б Жыл басындағы қалдығы Остаток на начало года Сатып алынғаны Приобретено Тұтынушыларға жіберілгені Отпущено потребителям оның ішінде: в том числе: халыққа населению кәсіпорындардың коммуналдық қажеттіліктеріне на коммунальные нужды предприятий кәсіпорындардың өндірістік қажеттіліктеріне на производственные нужды предприятий өзге де тұтынушыларға прочим потребителям Өзінің өндірістік қажеттіліктеріне жұмсалғаны Израсходовано на собственные производственные нужды Шығындар Потери Жыл соңындағы қалдығы Остаток на конец года Жыл соңындағы сұйытылған табиғи газдың жерасты сақтау орындардың (орамдық және аулалық) сыйымдылығы Емкость подземных газохранилищ сжиженного природного газа (квартальных и дворовых) на конец года

1

Соның ішінде: В том числе: қалалық жер ауылдық жер городская сельская местность местность 2 3

4.1. Елді мекендер бойынша сұйытылған табиғи газдың жіберілуін және шығындарын көрсетіңіз, тоннамен Укажите отпуск и потери сжиженного природного газа по населенным пунктам, в тоннах Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО Б

Жіберілгені Отпущено 1

Шығындары Потери 2

5. Газды экономикалық қызмет түрлері бойынша тұтынушыларға жіберу туралы мәліметтерді көрсетіңіз Укажите сведения об отпуске газа потребителям по видам экономической деятельности

Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

А 1

Б Барлығы Всего одан: из них: Ауыл, орман және балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркәсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов

1.1 1.2

1.3 1.4

1.5

ЭҚЖЖ2 бойынша коды Код по ОКЭД B

A B

C D

E

(Жалғасы 15-бетте).

Есепті жылдағы За отчетный год тауарлық газ, сұйытылған табиғи мың текше м газ, тоннамен товарный сжиженный природный газ, природный газ, в тыс куб м в тоннах 1 2


(Жалғасы. Басы 14-бетте).

Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

ЭҚЖЖ2 бойынша коды Код по ОКЭД

А 1.6

Б

B

1.7

1.8 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14

1.15

1.16 1.17 1.18

Құрылыс Строительство Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдерді және мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік және жинақтау Транспорт и складирование Тұру және тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат және байланыс Информация и связь Қаржы және сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом

F

Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету саласындағы Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық және демалыс Искусство, развлечения и отдых

M

Есепті жылдағы За отчетный год тауарлық газ, сұйытылған табиғи мың текше м газ, тоннамен товарный сжиженный природный газ, природный газ, в тыс куб м в тоннах 1 2

G

H I J K L

N

O

P Q R

6. Газ желісінің ұзындығын көрсетіңіз, километрмен (үтірден кейін бір ондық белгімен) және апаттар санын, бірлікпен Укажите протяженность газовой сети, в километрах (с одним десятичным знаком после запятой) и число аварий, в единицах Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Всего

А 1

Б Жыл басындағы көшедегі газ желісінің ұзындығы Протяженность уличной газовой сети на начало года Көшедегі газ желісінің қосылғаны Добавлено уличной газовой сети оның ішінде: в том числе: жаңа құрылыс пен бұрынғылардың кеңеюі есебінен за счет нового строительства и расширения действующих басқа ұйымдардан қабылдау есебінен за счет принятия от других организаций басқа себептер бойынша по другим причинам Көшедегі газ желісінің істен шыққаны Выбыло уличной газовой сети оның ішінде: в том числе: физикалық тұрғыдан істен шығарылу, ескіру салдарынан вследствие физического выбытия, ветхости басқа ұйымдарға беру есебінен за счет передачи другим организациям басқа себептер бойынша по другим причинам Жөндеуді қажет ететін көшедегі газ желісінің ұзындығы Протяженность уличной газовой сети, нуждающейся в ремонте Жөнделген көшедегі газ желісінің ұзындығы Протяженность отремонтированной уличной газовой сети одан: из них: күрделі жөндеу есебінен за счет капитального ремонта ағымдағы жөндеу есебінен за счет текущего ремонта 5-жолдан: из строки 5: республикалық бюджет қаражатынан за счет средств республиканского бюджета жергілікті бюджет қаражатынан за счет средств местного бюджета кәсіпорынның жеке меншік қаражатынан за счет собственных средств предприятия Жыл соңындағы көшедегі газ желісінің ұзындығы Протяженность уличной газовой сети на конец года Жыл соңындағы орам ішіндегі (аула ішіндегі) желілердің ұзындығы Протяженность внутриквартальных (внутридворовых) сетей на конец года Газ желілеріндегі апаттар саны Число аварий на газовых сетях

1

2

2.1 2.2 2.3 3

3.1 3.2 3.3 4

5

5.1 5.2 6 6.1 6.2 6.3 7 8

9

Соның ішінде: В том числе: қалалық жер ауылдық городская жер сельская местность местность 2 3

6.1. Елді мекендердегі газ желілерінің ұзындығын көрсетіңіз, километрмен Укажите протяженность газовых сетей в населенных пунктах, в километрах Елді мекендердің ӘАОЖ бойынша атауы коды Наименование Код по КАТО населенных пунктов

А

Газ желілерінің ұзындығы Протяженность газовых сетей

Б

1

Одан: Из них: ауыстыруды қажет одан: ететіндері из них: нуждаются в замене ауыстырылғаны заменено 2 3

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 6-қосымша «Тауарлық (табиғи) және сұйытылған табиғи газды бөлу туралы есеп» (коды 0291104, индексі 1-ГАЗ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық 1. Осы «Тауарлық табиғи және сұйытылған табиғи газды бөлу туралы есеп» (коды 0291104, индексі 1-ГАЗ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 19 наурыздағы Заңының 12 - бабы 8) тармақшасына сәйкес әзірленді және «Тауарлық табиғи және сұйытылған табиғи газды бөлу туралы есеп» (коды 0291104, индексі 1-ГАЗ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыруын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) тауарлық табиғи газ – шикі газды өңдеу өнімі болып табылатын және құрамдастарының сапалық және сандық құрамы бойынша техникалық регламенттер мен мемлекеттік стандарттар талаптарына сай келетін құрамында газ тәріздес күйде болатын метаны басым көмірсутегілердің көпқұрамдасты қоспасы; 2) сұйытылған табиғи газ – құрамында метаны басым, тасымалдау және сақтау мақсатында сұйық күйге ауыстырылған, шикі газды өңдеу өнімі болып табылатын және құрамдастарының сапалық және сандық құрамы бойынша техникалық регламенттер мен мемлекеттік стандарттар талаптарына сай келетін көмірсутегілердің көпқұрамдасты қоспа; 3) апат – қауіпті өндірістік объектілерінде қолданылатын, технологиялық жабдықтардың немесе құрылыстардың бұзылуы, бақыланбайтын қауіпті заттардың шығарындылары немесе жарылыстары; 4) газ реттеуіш пункті – газ қысымын азайту және оны газ бөлу желiлерiнiң белгіленген денгейлерінде сақтауға арналған технологиялық құрылғысы; 5) шкафтық газ реттеуiш пункті – шкафтық орындауындағы газ реттеуіш пункті; 3. Осы статистикалық нысанда баллондағы сұйытылған газ есепке алынбайды. 4. 3 – бөлімде «Тауарлық газды бөлу туралы мәліметтер» 1-жолда «Желіге берілгені» желіге жіберілген тауарлық газдың көлемі кәсіпорынның өз мұқтаждықтарына жұмсалуын және ысырап болған газды алып тастағанда, өзі өндірген газ көлемінің деректері мен шеттен алынған (жеткізушілерден) газ көлемінің негізінде анықталады. Тұтынушыларға шығарылған газдың көлемі есеп кітапшаларының деректері бойынша немесе есеп карточкалары мен тұтынушыларға орнатылған газ есептеу құралының көрсеткіштері негізінде екі жақты актілердің деректері бойынша, газды есептеу құралы жоқ жерлерде немесе олар жарамсыз болған жағдайда іске қосылған газдың жану жүйесінің белгіленген қуаты мен оның жұмыс істеген уақыты бойынша, ал халық үшін бекітілген тариф пен норма бойынша анықталады. Егер қаладағы газ шаруашылығы кәсіпорны газды басқа елді мекендегі кәсіпорындарға беретін болса, онда желідегі жоғалған газ көлемін анықтау үшін желіге берілген газ көлемінен, өзінің қаласындағы барлық абоненттеріне және басқа елді мекендегі газ шаруашылықтарына жіберілген газ көлемін алып тастау қажет. 1.2.4-жолда «Тауарлық газдың өзге де тұтынушыларға жіберілгені» үшінші тұлғалардың бақылауындағы газ бөлу жүйелері арқылы газ сату және бөлуді ұйымдастыруға қатысатын делдалдар мен агенттерге жіберілген газдың көлемі туралы деректер көрсетіледі. Газдың шығыны желіге берілгені мен барлық тұтынушыларға жіберілген газ және өз қажетіне жұмсалған газ көлемдерінің арасындағы айырмашылығы болып табылады. 5. 4-бөлімде «Сұйытылған табиғи газды бөлу туралы мәліметтер» 1 – 4 жолдар бойынша деректер көшедегі газ желісі бар болған жағдайда көрсетіледі, көше желілері жоқ (сұйытылған газды тасымалдайтын арнаулы машинамен толтырылатын) орта газ сыйымдылықты қондырғы пайдаланатын жағдайда 5-жол бойынша деректер көрсетіледі. 3.4-жолда «Сұйытылған табиғи газдың басқа тұтынушыларға жіберілгені» үшінші тұлғалардың бақылауындағы газ бөлу жүйелері арқылы газ сату және бөлуді ұйымдастыруға қатысатын делдалдар мен агенттерге жіберілген газдың көлемі туралы деректер көрсетіледі. 7-жолда «Жыл соңындағы сұйытылған газдың жерасты сақтау орындардың (орамдық және аулалық) сыйымдылығы» кәсіпорын теңгеріміндегі немесе басқа кәсіпорындардың жалға алынған жер асты орамдық және аулалық газ сақтағыштардың жиынтық сыйымдылығы көрсетіледі. Сұйытылған табиғи газ сақтайтын сыйымдылығы ыдыстың геометриялық көлемдегі сыйымдылығының текше метр туралы төлқұжат деректерін ескергендегі сұйытылған газды 1 текше метр геометриялық көлемінде белгіленген толу нормасының есебімен анықталады. 6. 5 бөлімде «Газды экономикалық қызмет түрлері бойынша жіберу туралы мәліметтер» 1.1 – 1.18 жолдары бойынша ұйымға арналған сәйкес негізгі экономикалық қызмет түрлері бойынша ұйымдарға газды жіберу жайында мәліметтер көрсетіледі. 7. 6-бөлімде «Газ желісінің ұзындығы және апаттар саны» көшедегі газ желісінің ұзындығы біркелкі есептеу, яғни бір қатар бойынша ескеріледі. Егер көшеде құбыр екі қатарлы не одан да көп қатарлы болып жүргізілсе, онда газ желісінің ұзындығын анықтау үшін барлық ұзындықтарды қосып есептеу қажет. Көшедегі желінің ұзындығына ішкі орам ішімен және аула ішімен жүргізілген желілер ұзындығы қосылмайды. 1 және 7-жолдарында тиісінше жыл басындағы және соңындағы кәсіпорынның теңгеріміндегі және (немесе) басқа кәсіпорындардан жалға алынған көшедегі газ желілерінің ұзындығы жайында деректер көрсетіледі. 2-жолда «Көшедегі газ желісінің қосылғаны» есепті жылда пайдалануға қосылған көшедегі газ желілерінің біркелкі ұзындығы туралы деректер көрсетіледі (жаңа құрылыс пен әрекеттегі кеңеюі есебінен және басқа ұйымдардан қабылдау есебінен желілерді қоса алғанда, кәсіпорынның теңгеріміне жаңадан қабылданған желілері). 3-жолда «Көшедегі газ желісінің істен шыққаны» есепті жылда пайдаланудан шығарылған көшедегі газ желілерінің біркелкі ұзындығы туралы деректер көрсетіледі (елді мекенді қайта құруға байланысты физикалық тұрғыдан істен шығарылу, ескіру салдарынан пайдаланудан шығарылған және басқа ұйымдарға берілген желілерді қоса алғанда, кәсіпорынның теңгерімінен шығарылған желілері). 8-жолда «жыл соңындағы орам ішіндегі (аула ішіндегі) желілердің ұзындығы» жыл соңындағы кәсіпорынның теңгеріміндегі және (немесе) басқа кәсіпорындардан жалға алынған орам ішіндегі (ішкі аулалық) желілердің біркелкі ұзындығы жайында деректер көрсетіледі. Орам ішіндегі және ішкі аулалық желілерге көшедегі тарамдалатын газ желісінен баспалдақ торларына қондырылған (үйдің төменгі бөлігі) тармақтану орнынан ажыратқыш құрылғыға дейін жүргізілген газ құбырлары жатады. 8. 8-бөлімде «Жіберілген газ үшін тұтынушылардың берешек сомасы» есепті жылдан кейінгі 1 қантардағы жағдай бойынша жіберілген газ үшін тұтынушылар берешегінің жалпы сомасы туралы деректер көрсетіледі. 1.2 және 2.2-жолдарда «Кәсіпорындардың берешек сомасы» шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам, өндірістік кооператив түрінде құрылған коммерциялық ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың жіберілген газ үшін берешегі туралы деректер көрсетіледі. 1.5 және 2.5-жолдарда «Өзге де тұтынушылардың берешек сомасы» бойынша қоғамдық бірлестіктер, тұтыну кооперативтері, қоғамдық қорлар, діни бірлестіктер және өзге де ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын коммерциялық емес ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың, сондай-ақ жоғарыда аталған тұтынушылардың санатына кірмеген басқа да тұтынушылардың жіберілген газ үшін берешегі туралы деректер көрсетіледі. 9. Осы статистикалық нысанды тапсыру қағаз тасығышта немесе электронды форматта жүзеге асырылады. Статистикалық нысанды электронды форматта толтыру Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті Интернет-ресурсының (www.stat.gov.kz) «On-line есептер» бөлімінде орналастырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы іске асырылады. 10. Арифметикалық-логикалық бақылау: 3-бөлім «Тауарлық табиғи газды бөлу туралы мәліметтер»: 1-жол = 1-баған үшін 1.2 – 1.4 жолдардың ∑; 1.2-жол = әр баған үшін 1.2.1 – 1.2.4-жолдардың ∑; 1-баған = 1.3-жолдан басқа әр жол үшін 2, 3-бағандардың ∑. 4-бөлім «Сұйытылған табиғи газды бөлу туралы мәліметтер»: 6-жол =жол 1 + жол 2 – жол 3 – жол 4 – жол 5 3-жол = әр баған үшін 3.1 – 3.4-жолдардың ∑; 1-баған = 4, 7-жолдардан басқа әр жол үшін 2, 3-бағандардың ∑. 1 жол 1 баған (жылдық есеп) = 6 жол 1 баған (өткен жыл) 5-бөлім «Газды экономиканың түрлері бойынша шығару туралы мәліметтерді көрсетіңіз»: 1-жол = 1.1 – 1.8-жолдардың ∑; 1 жол 1 баған = 1 жол 3 бөлім 1 жол 2 баған = 3 жол 4 бөлім 6-бөлім «Газ желісінің ұзындығы және апаттар саны»: 2-жол = әр баған үшін 2.1 – 2.3-жолдардың ∑; 3-жол = әр баған үшін 3.1 – 3.3-жолдардың ∑; 5-жол ≥ әр баған үшін 5.1, 5.2-жолдардың ∑; 6-жол ≥ әр баған үшін 6.1 – 6.3-жолдардың ∑; 5-жол = строка 6-жол; 7-жол = әр баған үшін 1, 2-жолдардың ∑ – 3-жол; 1-баған = әр жол үшін 2, 3-бағандардың ∑. 1 жол 1 баған (жылдық есеп) = 10 жол 1 баған (өткен жыл) 7-бөлім «Газ реттеуіш пунктілері және орнатылған есеп құралдарының саны»: 1-жол = әр баған үшін 1.1, 1.2-жолдардың ∑; 1-баған = әр жол үшін 2, 3-бағандардың ∑; 4-баған = әр жол үшін 5, 6-бағандардың ∑. 8 - бөлім «Жіберілген газ үшін тұтынушылардың берешек сомасын көрсетіңіз»: 1-жол = 1.1 – 1.5-жолдардың ∑; 2-жол = 2.1 – 2.5-жолдардың ∑; 1-баған ≥ әр жол үшін 2 – 4-бағандардың ∑. Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 7-қосымша Приложение 7 к приказу Председателя Комитета по статистике Министерства Национальной экономики Республики Казахстан от 28 октября 2014 года №28

1.3

ішкі орам және ішкі аула желілері внутриквартальной и внутридворовой сети оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене Ауыстырылған желілер – барлығы Заменено сетей – всего

1.3.1 2

2.1 2.2 2.3 3

3.1

7. Газ реттеуiш пунктілер және орнатылған есептеу құралдарының санын көрсетіңіз, бірлікпен Укажите количество газорегуляторных пунктов и установленных приборов учета, в единицах

А 1

1.1 1.2 2

3

Б Газ реттеуiш пункттерінің саны Количество газорегуляторных пунктов оның ішінде: в том числе: жұмыс істейтін действующие жұмыс істемейтін бездействующие Шкафтық газ реттеуiш пунктілерінің саны Количество шкафных газорегуляторных пунктов Орнатылған есептеу құралдарының саны Количество установленных приборов учета

Сұйытылған табиғи газ Сжиженный природный газ оның ішінде: в том числе: қалалық ауылдық жер жер городская сельская местность местность 4 5 6

барлығы всего

Тауарлық газ Товарный природный газ оның ішінде: в том числе: қалалық ауылдық жер жер городская сельская местность местность 1 2 3

барлығы всего

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1-ВК

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

А 1

Б Жіберілген тауарлық газ үшін тұтынушылардың берешек сомасы - барлығы Сумма задолженности потребителей за отпущенный товарный природный газ - всего соның ішінде: в том числе: халықтың населения кәсіпорындардың предприятий республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет республиканского бюджета жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет местного бюджета өзге де тұтынушылардың прочих потребителей Жіберілген сұйытылған табиғи газ үшін тұтынушылардың берешек сомасы - барлығы Сумма задолженности потребителей за отпущенный сжиженный природный газ - всего соның ішінде: в том числе: халықтың населения кәсіпорындардың предприятий республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет республиканского бюджета жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың организаций, содержащихся за счет местного бюджета өзге де тұтынушылардың прочих потребителей

1.1 1.2 1.3

1.4

1.5 2

2.1 2.2 2.3

2.4

2.5

3.3 4

Есепті кезең Отчетный период

жыл год

1

2

4

Жол коды Код строки А 1

1.1 1.1.1 1.2 1.2.1 1.3 1.3.1 2

2.1 2.2 2.3 3

3.1 3.2 3.3 4

Жол коды Код строки А 1

____________________________________________

мың текше м. – мұнда және бұдан әрі мың текше метр тыс. куб м. – здесь и далее тысяча кубических метров 2 ЭҚЖЖ – мұнда және бұдан әрі «Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші» ОКЭД – здесь и далее «Общий классификатор видов экономической деятельности»

Атауы____________________________________ Мекенжайы_______________________________ Наименование _____________________________ Адрес ____________________________________ Телефон _________________________________________________________ Телефоны Электрондық почта мекенжайы Адрес электронной почты _________________________________________ _______________________________ телефон телефоны ________________________________ қолы подпись ______________________________ қолы подпись Мөрдің орны (бар болған жағдайда) Место для печати (при наличии)

2 2.1 3 3.1

1.1 1.2 1.3

3 4 4.1 4.2 4.3 5

Жол коды Код строки А 1 1.1 2

4

4.1 4.2 4.3 4.4

1.1 1.1.1 1.2 1.2.1

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б

Ұзындығы Протяженность соның ішінде в том числе сутартқыштардың водоводов оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене көшедегі желі уличной сети оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене

5

Жыл соңына На конец года 1

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б

Жыл соңына На конец года 2

Ұзындығы, км Протяженность соның ішінде в том числе бас коллекторлардың главных коллекторов оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене көшедегі желі уличной сети оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене ішкі орам және ішкі аула желілері внутриквартальной и внутридворовой сети оның ішінде ауыстыруды қажет ететіндері из них нуждающиеся в замене Ауыстырылған желілер – барлығы Заменено сетей – всего соның ішінде: в том числе: бас коллекторлардың главных коллекторов көшедегі желі уличной сети орам ішіндегі және аула ішіндегі желілер внутриквартальной и внутридворовой сети Жөнделген желілердің ұзындығы Протяженность отремонтированных сетей одан: из нее: республикалық бюджет қаражаты есебінен за счет средств республиканского бюджета жергілікті бюджет қаражаты есебінен за счет средств местного бюджета кәсіпорынның жеке қаражаты есебінен за счет собственных средств предприятия Желілердің тозу деңгейі, пайыз Степень износа сетей, в процентах

N O

P Q R

Өлшем бірлігі Единица измерения В тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки

Жыл соңына На конец года 1

тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки бірлік единиц бірлік единиц

10. Кәріз имараттары жұмысының негізгі көрсеткіштерін көрсетіңіз, мың текше метрмен Укажите основные показатели работы канализационных сооружений, в тысячах кубических метров Жол коды Көрсеткіштердің атауы Код строки Наименование показателей А Б 1 Жіберілген ақаба суы - барлығы Пропущено сточных вод - всего 1.1 оның ішінде басқа кәріздерден немесе жеке кәріздер желісінен қабылданғандары из них принятых от других канализаций или отдельных канализационных сетей 2 Тазарту имараттары арқылы өткізілген ақаба суы-барлығы Пропущено сточных вод через очистные сооружения - всего 2.1 оның ішінде толық биологиялық (физикалық-химиялық) тазартуға из них на полную биологическую очистку (физико-химическую) оның ішінде: из них: 2.1.1 қайта тазартумен с доочисткой 2.1.2 нормативке сай тазартылған нормативно очищенной 2.1.3 жеткіліксіз тазартылған недостаточно очищенной 3 Басқа кәріздерге немесе жеке кәріздер желісіне жіберілген ақаба су Передано сточных вод другим канализациям или отдельным канализационным сетям

Есепті жылдағы За отчетный год 1

11. Тұтынушылардың берешек сомасын көрсетіңіз, мың теңгемен Укажите сумму задолженности потребителей, в тысячах тенге

Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Всего

А

Б Тұтынушылардың су үшін берешек сомасы - барлығы Сумма задолженности потребителей за воду - всего соның ішінде: в том числе: халық население кәсіпорындар предприятия республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар организации, содержащиеся за счет республиканского бюджета жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар организации, содержащиеся за счет местного бюджета өзге де тұтынушылардың другие Тұтынушылардың кәріз үшін берешек сомасы - барлығы Сумма задолженности потребителей за канализацию - всего соның ішінде: в том числе: халық население кәсіпорындар предприятия республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар организации, содержащиеся за счет республиканского бюджета жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар организации, содержащиеся за счет местного бюджета өзге де тұтынушылардың другие

1

1

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО 1

1.1

Ұзындығы Протяженность 2

1.2

1.5 Өлшем бірлігі Единица измерения В

2

Жыл соңына На конец года 1

2.1 тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки

2.2 2.3

2.4

тәулігіне мың текше м тыс. куб. м в сутки

2.5

одан: из нее: 2 айдан 1 жылдан 1 жылға 3 жылға дейін дейін от 2 месяцев от 1 года до до 1 года 3 лет 2 3

3 жылдан асатын превышающая 3 года 4

12. Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған сумен жабдықталатын елді мекендердің атауын көрсетіңіз Укажите наименования населенных пунктов, снабжаемых водой

бірлік единиц бірлік единиц бірлік единиц бірлік единиц

Жол коды Код строки

1

6

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б І көтерімдегі сорғы станцияларымен көтерілген сулар Поднято воды насосными станциями І подъема оның ішінде жер асты из нее подземной Желіге берілген су – барлығы Подано воды в сеть – всего соның ішінде в том числе өз сорғыларымен своими насосами өзі ағатын самотеком басқа другое Тазарту имараттар арқылы өткізілген су Пропущено воды через очистные сооружения Тұтынушыларға жіберілген су – барлығы Отпущено воды потребителям – всего оның ішінде: в том числе: халыққа населению кәсіпорындардың коммуналдық қажеттіліктеріне на коммунальные нужды предприятий кәсіпорындардың өндірістік қажеттіліктеріне на производственные нужды предприятий басқаларға другим Жеке өндірістік қажеттіліктерге жұмсалғандары Израсходовано на собственные производственные нужды Судың жылыстауы және есепке алынбаған шығыстары Утечка и неучтенный расход воды

Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А

Есепті жылдағы За отчетный год 1

А

Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО В

Б Орталықтандырылған сумен жабдықталатын Обеспечиваемые централизованным водоснабжением

Адамдардың саны, бірлік Количество людей, единиц 1

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО 1

Жіберілген су Отпущено воды 2

Электрондық почта мекенжайы Адрес электронной почты _________________________________________

Судың жылыстауы және есепке алынбаған шығыстары Утечка и неучтенный расход воды 3

А 1

Б Барлығы Всего одан из них Ауыл, орман және балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркәсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдерді және мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік және жинақтау Транспорт и складирование Тұру және тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат және байланыс Информация и связь Қаржы және сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность

В

1.4 1.5

1.6 1.7 1.8 1.9 1.10 1.11

2-жолдан – су әкелумен Из строки 2 – путем привоза воды

Атауы____________________________________ Мекенжайы_______________________________ Наименование _____________________________ Адрес ____________________________________ Телефон _________________________________________________________ Телефоны

ЭҚЖЖ бойынша коды1 Код по ОКЭД

1.3

2.1

ЭҚЖЖ – «Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші» ОКЭД – «Общий классификатор видов экономической деятельности»

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1.2

Орталықтандырылмаған сумен жабдықталатын Обеспечиваемые децентрализованным водоснабжением

1

Жол коды Код строки

1.1

2

____________________________________

8. Суды экономикалық қызмет түрлері бойынша босату туралы мәліметтерді көрсетіңіз, мың текше метрмен Укажите сведения об отпуске воды по видам экономической деятельности, в тысячах кубических метров

Жыл соңына На конец года 1

Жол коды Көрсеткіштердің атауы Код строки Наименование показателей А Б 1 Кәріздік сорғы станцияларының белгіленген қуаттылығы Установочная мощность канализационных насосных станций 2 Тазарту имараттарының белгіленген өткізу қабілеттілігі Установленная пропускная способность очистных сооружений 3 Механикалық тазарту имараттарының белгіленген өткізу қабілеттілігі Установленная пропускная способность сооружений механической очистки 4 Биологиялық тазарту имараттарының белгіленген өткізу қабілеттілігі Установленная пропускная способность сооружений биологической очистки 5 Кәріздік сорғы станцияларының саны Число канализационных насосных станций 6 Кәріз тазарту имараттарының саны Число канализационных очистных сооружений

Ұзындығы Протяженность 2

7.1. Елді мекендер бойынша су жіберу және шығындарын көрсетіңіз, мың текше метрмен Укажите отпуск и потери воды по населенным пунктам, в тысячах кубических метров

Жыл соңына На конец года 2

M

7. Су құбыры имараттары жұмысының негізгі көрсеткіштерін көрсетіңіз, мың текше метрмен Укажите основные показатели работы водопроводных сооружений, в тысячах кубических метров

3

4. Су құбырлары желілерінің ұзындығын (жеке ұзындығы) және тозу деңгейін көрсетіңіз Укажите протяженность и степень износа водопроводных сетей (одиночное протяжение), в километрах, процентах Жол коды Код строки А 1

ӘАОЖ бойынша коды Код по КАТО 1

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Сорғы станцияларының белгіленген өндірістік қуаты: Установленная производственная мощность насосных станций: І көтерімдегі І подъема ІI көтерімдегі ІI подъема IIІ көтерімдегі IIІ подъема Тазарту имараттарының белгіленген өндірістік қуаты Установленная производственная мощность очистных сооружений Су құбырларының белгіленген өндірістік қуаты Установленная производственная мощность водопроводов Сорғы станцияларының саны: Число насосных станций: І көтерімдегі І подъема ІI көтерімдегі ІI подъема IIІ көтерімдегі IIІ подъема Тазарту имараттарының су құбырлары саны Число водопроводных очистных сооружений

Есепті жылдағы За отчетный год 1

9. Кәріз имараттарының саны мен қуатын көрсетіңіз Укажите число и мощность канализационных сооружений

6. Су құбыры имараттардың қуаты мен санын көрсетіңіз Укажите мощность и число водопроводных сооружений

2. Су құбырлары имараттарының, апаттардың, суды есепке алу құралдарының санын көрсетіңіз, бірлікпен Укажите количество водопроводных сооружений, аварий, приборов учета воды, в единицах

Имараттардың саны Число сооружений Жеке желілердің саны Число отдельных сетей оның ішінде жалдаудағы мен концессиядағы из них находящиеся в аренде и концессии Апаттар саны Число аварий оның ішінде желілерде из них на сетях

1.18

1.4

2.3

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б

1.17

1.3

1. Объектінің нақты орналасқан орнын көрсетіңіз (респонденттің тіркелген жеріне қарамастан) – облыс, қала, аудан, елді мекен Укажите фактическое местонахождение объекта (независимо от места регистрации респондента) – область, город, район, населенный пункт Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішіне (мұнда және бұдан әрі - ӘАОЖ) сәйкес аумақ коды (мұнда және бұдан әрі статистикалық нысанды қағаз тасығышта тапсыру кезінде статистика органының қызметкері толтырады) Код территории согласно Классификатору административно-территориальных объектов (здесь и далее - КАТО) (здесь и далее заполняется работником органа статистики при сдаче статистической формы на бумажном носителе)

Жол коды Код строки А 1

1.16

Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А

2.1

3. Кәріз имараттарының, апаттардың, суды есепке алу құралдарының санын көрсетіңіз, бірлікпен Укажите количество канализационных сооружений, аварий, в единицах

В L

одан: из нее:

5.1. Елді мекендер бойынша кәріз желілерінің ұзындығын (жеке ұзындығы) көрсетіңіз, километрмен Укажите протяженность канализационных сетей (одиночное протяжение) по населенным пунктам, в километрах

2.2

Жол коды Көрсеткіштердің атауы Код строки Наименование показателей А Б 1 Имараттардың саны Число сооружений 2 Жеке желілердің саны Число отдельных сетей 2.1 оның ішінде жалдаудағы мен концессиядағы из них находящиеся в аренде и концессии 3 Көшедегі су тарататын құрылғылардың саны (будкалар, колонкалар, крандар) Число уличных водоразборов (будок, колонок, кранов) 4 Апаттар саны Число аварий 4.1 оның ішінде желілерде из них на сетях 5 Орнатылған суды есепке алу құралдарының саны Количество установленных приборов учета воды 6 Суды тұтынушылардың саны Количество потребителей воды 6.1 оның ішінде суды есепке алудың жеке құралдарымен қамтылған из них, обеспеченных индивидуальными приборами учета воды

Б Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық және демалыс Искусство, развлечения и отдых

1.15

5. Кәріз желілерінің ұзындығын (жеке ұзындығы) және тозу деңгейін көрсетіңіз Укажите протяженность и степень износа канализационных сетей (одиночное протяжение), в километрах, процентах

БСН коды код БИН

3

А 1.12

Жөнделген желілердің ұзындығы Протяженность отремонтированных сетей

Елді мекендердің атауы Наименование населенных пунктов А

Тапсыру мерзімі - есепті кезеңнен кейінгі 22 ақпан. Срок представления - 22 февраля после отчетного периода.

Соның ішінде: В том числе: 1 жылдан 3 жылдан Барлығы 2 айдан 1 3 жылға асатын Всего жылға дейін дейін превыот 2 месяцев от 1 года шающая до 1 года до 3 лет 3 года

ЭҚЖЖ бойынша коды1 Код по ОКЭД

1.14

4.1. Елді мекендер бойынша су құбырлары желілерінің ұзындығын (жеке ұзындығы) көрсетіңіз, километрмен Укажите протяженность водопроводных сетей (одиночное протяжение) по населенным пунктам, в километрах

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінің 36, 37 - кодтарына сәйкес негізгі және қосымша қызмет түрлері «Суды жинау, өңдеу және бөлу», «Кәріз жүйесі» болып табылатын барлық заңды тұлғалар және (немесе) олардың құрылымдық және оқшауланған бөлімшелері тапсырады. Представляют все юридические лица и (или) их структурные и обособленные подразделения, с основным или вторичным видами деятельности «Сбор, обработка и распределение воды», «Канализационная система» согласно кодам Общего классификатора видов экономической деятельности - 36, 37.

1

Орындаушы Исполнитель ____________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Басшы Руководитель ___________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество

Су құбыры, кәріз және олардың жеке желілерінің жұмыстары туралы есеп Отчет о работе водопровода, канализации и их отдельных сетей

Жылдық Годовая

8. Жіберілген газ үшін тұтынушылардың берешек сомасын көрсетіңіз, мың теңгемен Укажите сумму задолженности потребителей за отпущенный газ, в тысячах тенге

Жол коды Код строки

Статистикалық нысан коды 0261104 Код статистической формы 0261104

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1.13

республикалық бюджет қаражаты есебінен за счет средств республиканского бюджета жергілікті бюджет қаражаты есебінен за счет средств местного бюджета кәсіпорынның жеке қаражаты есебінен за счет собственных средств предприятия Желілердің тозу деңгейі, пайыз Степень износа сетей, в процентах

3.2

2

Есептілікті толтыруға жұмсалған уақыт, сағатпен Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz (қажеттісін қоршаңыз) сайтынан алуға болады Время, затраченное на заполнение отчета, Статистическую форму можно получить в часах (нужное обвести) на сайте www.stat.gov.kz 1 сағатқа 1-2 2-4 4-8 8-40 40 сағаттан Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына дейін артық дәйексіз деректерді ұсыну және алғашқы до 1 часа более 40 статистикалық деректерді тапсырмау часов «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 497-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар болып табылады. Представление недостоверных и непредставление первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики являются административными правонарушениями, предусмотренными статьей 497 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».

Жол коды Код строки

соның ішінде: в том числе: сутартқыштардың водоводов көшедегі желі уличной сети ішкі орам және ішкі аула желілері внутриквартальной и внутридворовой сети

Аумақтық статистика органына тапсырылады Представляется территориальному органу статистики

Жол коды Код строки

15

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

A B C D E

F G H I J K

Есепті жылдағы За отчетный год 1

Орындаушы Исполнитель ____________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Басшы Руководитель ___________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество

_______________________________ телефон телефоны ________________________________ қолы подпись ______________________________ қолы подпись Мөрдің орны (бар болған жағдайда) Место для печати (при наличии)

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 8-қосымша «Су құбыры, кәріз және олардың жеке желілерінің жұмыстары туралы есеп» (коды 0261104, индексі 1-СК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық 1. Осы «Су құбыры, кәріз және олардың жеке желілерінің жұмыстары туралы есеп» (коды 0261104, индексі 1-СК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сәйкес әзірленген және «Су құбыры, кәріз және олардың жеке желілерінің жұмыстары туралы есеп» (коды 0261104, индексі 1-СК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыруды нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады. 1) аула ішіндегі желі – көшедегі су құбыры желісіне қосу үшін үй иелігіндегі аумақта салынған құбыр желісі, сондай-ақ үй иеліктерін көшедегі кәріздік желілерге қосуға арналған кәріздік құбырлар; 2) бас коллектор – өзінің кәріздік аумағында ақаба суларды жинайтын және оны тазарту имараттарына немесе су қоймаларына бұратын құбыр (немесе арна); 3) жеке су құбыры желісі – бұл су жинайтын және тазартатын имараттары жоқ су құбыры шаруашылығы; тек басқа ұйымдар, кәсіпорындардың су құбырынан келетін суды бөлетін көшедегі желі; 4) жалға беру (жалдау) – меншік иесінің жалға алушыға рента төлеу шартымен белгілі уақытқа пайдалану және айрықша иелік ету құқығын беретін, бірақ объектіге меншік құқығын бермейтін келісім; 5) желіге берілген су – бұл су көзінен алынғанына – I көтерілудегі сорғылармен көтерілгеніне, өз бетінше ағатын сумен келгеніне немесе өнеркәсіптік немесе басқа да су құбыры тарапынан алынғанына қарамастан, желіге нақты жіберілген су; 6) жеке кәріздік желі – өзінің ағытқышы жоқ, бірақ ақаба сұйықтықты басқа кәсіпорындардың кәріздік имараттарына жіберетін желі; 7) кәріз – ол құбырлар мен коллекторлардың (арналардың) суды бұру желісі және өзінің ағытқышы бар, елді мекен аумағынан немесе оның бөлігінен ақаба суды шығаруға арналған имараттар жиынтығы; 8) концессия – концессия шарты бойынша мемлекеттiк меншiк объектiлерiн жақсарту және тиiмдi пайдалану мақсатында уақытша иеленуге және пайдалануға беру, сондай-ақ соңғысына иелену, пайдалану және билік ету құқығын ұсынумен концессионердің қаражаты есебінен немесе онсыз концессионердің қаражаты есебінен міндетті қаржыландырумен және мемлекетке бере отырып, жаңа объектілерді құруға (салуға) құқықтар беру; 9) кәріздер жүйесіндегі апат – бұл ақаба суды сыртқа шығарумен құбырлардың тесілуі; 10) көшедегі су құбырының желісі – бұл көшелердің, өту жолдары, тұйық көшелердің, жағалаулардың және соған ұқсастардың бойын бойлай жүргізілген құбыр желісі; 11) ішкі орам желісі – ішкі орамның өту жолдары бойымен жүргізілген құбыр желісі; 12) көшедегі кәріз желісі – құрама коллекторлар ұзындығын қоса, бірақ бас коллекторларсыз, елді мекеннің көше бойларына, өту жолдарға, тұйық көшелерге, жағалауларға және басқа елді мекеннің өту жолдарына салынған құбыр желілері; 13) су құбыры – бұл халықты, коммуналдық, сауда, мәдени-тұрмыстық, өнеркәсіптік және басқа да кәсіпорындар мен ұйымдарды сумен қамтуға арналған, су жиналатын имараттың, суды тазартатын имараттың және бөлу желілерінің жиынтығы; 14) сутартқыш – бұл су жиналған жерден (сумен қамту көзінен) көшедегі су тарату желісінің бірінші бөлгішіне дейін жүргізілген су құбыры; 15) халықты ауыз сумен қамту жүйесіндегі апат – елді мекенді немесе оның жеке ауданын, көп пәтерлі үйді сумен қамтуды 8 сағаттан артық ұзақтықпен толық немесе ішінара тоқтату болып табылады; 16) су құбырларының тазарту имараттары – суды қайта өңдейтін және оны әр түрлі қосындылардан тазартатын көп деңгейлі кешен;

(Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 14-15-беттерде). 17) кәріздік тазарту имараттары –елді мекенің немесе кәсіпорынның кәріз жүйесіндегі ақаба сулар құрамындағы ластауыштардан тазартуға арналған инженерлік имараттар кешені; 18) елді мекендердің орталықтандырылған сумен жабдықтауға қолжетімділігі – суды тұтыну орындарына жинау, сақтау, дайындау, жіберу және таратуға арналған инженерлік желілер мен имараттар кешенінің болуы; 19) елді мекендердің орталықтандырылған су бұруға қолжетімділігі – ақаба суды жинау, жеткізу, тазалау және бұруға арналған инженерлік желілер мен имараттар кешенінің болуы; 20) тұтынушы – меншігінде сумен жабдықтау және су бұру жүйелері бар немесе өзге заңдық негіздерде сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне қосылған және қызмет берушінің келісімшарт негізінде сумен жабдықтау және су бұру бойынша қызметтерді пайдаланатын жеке және заңды тұлға; 21) көрсетілген қызметті беруші - сумен жабдықтау және су бұру бойынша тұтынушыларға қызмет көрсету мақсатында сумен жабдықтау және су бұрудың толық технологиялық үдерісін жүзеге асыратын және елді мекеннің сумен жабдықтау және су бұру жүйесін пайдаланатын, сонымен бірге тұтынушылардың сумен жабдықтау және су бұру жүйесінің жағдайына техникалық қадағалауды жүзеге асыратын, жалпы елді мекеннің сумен жабдықтау және су бұру жүйесін реттейтін және бақылайтын су шарушылығы ұйымы (сумен жабдықтау және су бұру кәсіпорны); 22) физикалық тозу – табиғи ескіру, дұрыс емес пайдалану, сыртқы ортаның әсері нәтижесінде объектінің пайдалану жарамдылығы белгілерін жартылай немесе толық жоғалтуына байланысты құнын жоғалту. 3. Егер елді мекендегі екі не одан көп су құбырлары бір кәсіпорынға біріктірілсе, онда елді мекен бойынша бір есеп тапсырылады. Егер су құбырының кәсіпорны сумен бірнеше елді мекенді қамтамасыз ететін болса, онда ол әрбір елді мекен бойынша жеке есеп құрастырады және тұрған жеріндегі статистика органына тапсырады. Су құбырларын немесе бөлек су құбыры желілерін бір кәсіпорыннан басқаға берген кезде статистикалық нысан басқаға бергенге дейінгі (кейінгі) нақты жұмыс істеген уақытына жеке толтырылады. Егер елді мекенде екі немесе одан да көп бөлек шаруашылық-нәжістік немесе жалпы ағызатын кәріздер бір шаруашылыққа біріксе, онда елді мекен бойынша бір есеп жасалады. Егер кәріздік шаруашылық кәріздік желісі есеп беруші кәсіпорынның теңгерімінде тұрған басқа елді мекендердің жеке кәріздік желісінен ақабаны алатын болса, онда ол әрбір елді мекеннің кәріздік шаруашылығына жеке есеп жасайды және барлық есептерді өзінің тұрған жеріндегі статистика органына ұсынады. 4. Мыналар есеп тапсырмайды: 1) өнеркәсіп кәсіпорындарынан, құрылыс, көлік және тағы басқа ұйымдардан тек қана техникалық ақаба суларды бұратын кәріз шаруашылығы кәсіпорны (ұйымдары); 2) тек қана атмосфералық ақаба суларды бұратын кәріз кәсіпорындары (нөсер кәріздері); 3) бір иеліктегі үйге қызмет көрсететін, ақаба суды одан тыс ағызбайтын қарапайым құрылғыдағы аула кәріздері есеп тапсырмайды; 4) бұратын құбырлары жоқ ақаба суды ағызуға арналған имарат кәріз деп саналмайды; 5) ұңғымалары бар және оны тек меншікті қажеттіліктер үшін пайдаланатын кәсіпорындар. 5. 1 - бөлімде елді мекендердегі (облыс, қала, аудан, елді мекен) су құбырлары және (немесе) кәріз имараттары бар объектілердің нақты орналасқан орнын көрсету қажет. Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішінің кодтарын статистика органының қызметкерлері толтырады. 6. 2 - бөлімнің 1 - жолында су құбыры имараттарының саны, 2-жолда - есеп беруші кәсіпорынның теңгірімінде тұрған жеке су құбыры желілерінің саны көрсетіледі. 2.1-жолда жалға және концессияға берілген су құбырлары желілері көрсетіледі. Жалға беру дегеніміз түрлі табиғи және мүлік объектілерін (жер, кәсіпорындар және тағы басқа), сондайақ бастапқы келісімдегі белгілі бір төлемге өзге мүлікті уақытша иелік етуге және пайдалануға ұсыну немесе қабылдау кіреді. 3-жолда жыл соңына су құбыры желісіне орнатылған көшедегі барлық жұмыс істеп тұрған су таратқыштар (будкалар, колонкалар, крандар) көрсетіледі. 4-жолда орталықтандырылған сумен жабдықтаудың барлық жүйесіндегі апаттардың саны көрсетіледі, 4.1 жолда желілердегі апаттардың саны бөліп көрсетіледі. 5 - жолда көппәтерлі тұрғын үйлерде орнатылған үйге ортақ есепке алу құралдарының саны көрсетіледі. 6 - жолда суды тұтынатын адамдардың жалпы саны көрсетіледі. 6.1 - жолда жеке суды есепке алу құралдарымен қамтылған адамдар саны көрсетіледі. 7. 3 - бөлімнің 1 - жолында кәріз имараттарының саны, 2-жолда - есеп беруші кәсіпорынның теңгерімінде тұрған жеке кәріз желілерінің саны көрсетіледі. 2.1-жолда жалға және концессияға берілген кәріз желілері көрсетіледі. 3-жолда орталықтандырылған кәріздің барлық жүйесіндегі апаттардың саны, одан 3.1 - жолда желілердегі апаттардың саны бөліп көрсетіледі. 8. 4 - бөлімнің 1.1, 1.2, 1.3 - жолдарында жыл соңына сутартқыштардың, көшедегі су құбырлары, орам ішіндегі және аула ішіндегі желілердің ұзындығы көрсетіледі. 1.1.1, 1.2.1, 1.3.1 - жолдарда сутартқыштар, көшедегі су құбырларының, ішкі орамдық және ішкі аулалық желілердің ауыстыруды қажет ететіндері көрсетіледі. Cутартқыштың ұзындығы бір тінге салынған құбырлардың ұзындығымен анықталады. Егер сутартқыш екі не одан көп құбыр желілерінен тұрса, онда әр құбыр желісінің ұзындығын бөлек санау қажет. 2 - жолда ауыстырылған су құбырларының ұзындығы көрсетіледі. Ауыстырылған желілердің жалпы санынан 2.1-жолы бойынша ауыстырылған сутартқыштар, 2.2-жолы бойынша көшедегі су құбырлары, 2.3-жолы бойынша орам ішіндегі және аула ішіндегі желілердің алмастырылғаны бөлініп көрсетіледі. 3 - жолда барлық қаржыландыру көздерінен жөнделген су құбырлары желілерінің ұзындығы көрсетіледі. 4-жолда желілердің тозу деңгейі пайызбен көрсетіледі. 9. 5 - бөлімнің 1.1, 1.2, 1.3 - жолдарында жыл соңына бас коллекторлардың, көшедегі кәріз желілерінің, ішкі орамдық және ішкі аулалық желілердің ұзындығы көрсетіледі. 1.1.1, 1.2.1, 1.3.1 - жолдарда бас коллекторлардың, көшедегі кәріз желілерінің, ішкі орамдық және ішкі аулалық желілердің ауыстыруды қажет ететіндері көрсетіледі. 2 - жолда ауыстырылған кәріздердің ұзындығы көрсетіледі. Ауыстырылған желілердің жалпы санынан 2.1-жолы бойынша ауыстырылған бас коллекторлар, 2.2-жолы бойынша көшедегі кәріздері, 2.4-жолы бойынша ішкі орамдық және ішкі аулалық желілердің алмастырылғаны бөлініп көрсетіледі. 3 - жолда барлық қаржыландыру көздерінен жөнделген кәріз желілерінің ұзындығы көрсетіледі. 4-жолда желілердің тозу деңгейі пайызбен көрсетіледі. 4.1 және 5.1 – ішкі бөлімдерде елді мекендер бойынша су құбырлары мен кәріздік желілерінің ұзындығы көрсетіледі. 10. 6 - бөлімнің 1-жолында кәсіпорында (ұйымда) бар барлық I көтерілудегі сорғы станцияларының белгіленген өндірістік қуаты көрсетіледі. Ол жыл соңына барлық орнатылған сорғылардың жұмыс істеп тұрғанына, болмаса әр түрлі себептермен (жөндеуде, жұмыс режимі) бос тұрғанына қарамастан өнімділігін қосумен анықталады. Резервтегі сорғылардың (вакуум сорғыларының, эжекторлардың) өнімділігі бұл көрсеткішке қосылмайды. 2, 3 - жолдарда II және III көтерілудегі сорғы станцияларының есепті жыл соңына барлық орнатылған сорғылардың жұмыс істеп тұрғанына, болмаса әр түрлі себептермен (жөндеуде, жұмыс режимі) бос тұрғанына қарамастан өнімділігін қосумен анықталатын белгіленген өндірістік қуаты көрсетіледі. Әрбір сорғының өнімділігі дайындаушы зауыттың техникалық паспортында көрсетілген деректері бойынша есептеледі. Резервтегі сорғылардың, өрт сорғыларының (арнайы құрылғы ретінде) және қосалқы сорғылардың (вакуум сорғыларының, эжекторлардың) өнімділігі бұл көрсеткішке қосылмайды. 4 - жолда су құбырының тазарту имаратының белгіленген өндірістік қуаты көрсетіледі. Ол сүзгіленетін кеңістік ауданы және сүзгілеу жылдамдығы туралы деректер негізінде барлық қолда бар сүзгілер мен түйіскен жарық беретіндердің өткізу қабілетін қосу жолымен анықталады. 5 - жолда су құбырларының белгіленген өндірістік қуаты көрсетіледі. Ол бір тәулікте желіге жіберілетін ең жоғары су көлемімен, су жіберуді шектейтін су құбырының негізгі имараттарының: ұңғымалардың немесе ашық су бас тоғанының, I көтерілудегі сорғы станцияларының, тазарту ғимараттарының, II көтерілудегі сорғы станцияларының, сутартқыштардың өнімділігіне сүйене отырып анықталады. 6, 7, 8 - жолдарда бірінші, екінші және үшінші көтерілудегі сорғы станцияларының саны көрсетіледі. 9 - жолда су құбырларының тазарту имараттарының саны көрсетіледі. 11. 7 - бөлімнің 1 - жолында деректер су өлшеуіш көрсеткіштері негізінде, ал су өлшеуіш болмаған жағдайда, сорғы жұмысының уақыты бойынша және олардың бір сағаттағы белгіленген өнімділігі немесе басқа да ең дәл, есептеу тәсілімен (сорғы аумағында орналасқан резервуарлардың көлемі бойынша), сорғы станцияларының техникалық журналдарындағы күнделікті жазулары бойынша анықталады. Өздігінен ағатын су құбырлары мен бөлек су құбыры желілері бойынша бұл көрсеткіш толтырылмайды. Аралас су құбыры бойынша (су алу тәсілі бойынша) шаруашылықтағы бар 1-көтерілудегі сорғымен көтерілген судың тек көлемі ғана көрсетіледі. 2 - жолдың көрсеткіштері су құбырының бөлу желісімен көшедегі жалғасатын жеріндегі су тартқышқа қондырылған су өлшеуіштің техникалық журналдағы күнделікті жазылған деректері бойынша анықталады. Су иірімінде су өлшеуіштер болмаған жағдайда желіге берілген судың көлемі су құбырының түріне байланысты анықталады: 1) тазарту имараттарымен жабдықталған механикалық су құбырларында - өз қажетіне жаратқан суды шегергендегі тазарту имараты арқылы өткізілген судың көлемі туралы деректер бойынша; 2) механикалық су құбырында тазарту имараты болмаған жағдайда, әдетте I-көтерілудегі сорғымен көтерілген судың көлемі желіге берілген судың көлеміне тең; 3) өздігінен ағатын су құбырларында - сумен жабдықтау көздерінен шығатын суға орнатылған су өлшеуіш бойынша немесе тұтынушылардың желісіне қондырылған (егер желіге берілген барлық су сол арқылы өтетін болса) бақылау суөлшеуіші бойынша немесе сутартқыш құбырлардың қиылысуы мен олардағы су ағысының жылдамдығы бойынша анықталады. 2.3 - жолда басқа жақтан алынған су көрсетіледі. Бұл жолды әртүрлі ведомстволарға қарайтын өнеркәсіптік және басқа да су құбырларынан суды (сатып алатын) алатын кәсіпорындар толтырады. Басқа жақтан алынған су есепті жыл ішінде өлшеу құралдарының көрсеткіштері негізінде жазылған, жабдықтаушы шоттарының деректері бойынша анықталады. 3 - жолдың деректері сол имараттарда орнатылған су өлшеуіш бойынша анықталады. Тазарту имаратында су өлшеуіш болмаған жағдайда жіберілген судың көлемі 1-көтерілудегі сорғымен нақты көтерілген судан (егер барлық су осы тазарту имаратынан өткен болса) өз қажетіне жұмсаған суды алып тастағандағы көлемі бойынша анықталады. Әр түрлі су құбыры шаруашылықтарындағы су көздеріне байланысты тазарту имараттының құрамы әртүрлі болып келеді: тазарту имараттарының толық кешені, тек тұндырғыштар немесе сүзгіштер болады. Құрамына қарамастан тазарту имараттарынан өткізілген су ғана таза су болып саналады. Егер ол тек қана хлорландырудан өткен болса, онда ол су тазарту имаратынан өткен болып саналмайды. Су құбыры шаруашылығы (су өлшеуіші болмаған жағдайда) көтерген суынан басқа шеттен алынған (сатып алынған) суды тазартатын болса, онда судың нақты көлемін анықтау үшін 1-көтерудегі сорғы станциясымен нақты көтерілген судың көлемін және шеттен алынған судың көлеміне қосып және одан алынған көлемнен есепті жыл ішінде өз қажетіне пайдаланған су шығынын алып тастауы қажет. 4-4.4 жолдарда халыққа, кәсіпорындардың тұрғын үй-коммуналдық қажеттіліктеріне, өндірістік қажеттіліктерге, басқа су құбырларына, бөлек су құбырлары желілеріне жіберілген су көрсетіледі. Судың жіберілуі су өлшеуіштің көрсеткіші негізде жазылып, көрсетілген абоненттік шоттар бойынша анықталады, егер су өлшеуіш болмаған жағдайда, тұтынушылардың әртүрлі санаттары үшін жергілікті атқарушы-басқарушы органдары белгілеген су шығынының нормасы бойынша анықталады. 6 - жол желіге берілген су көлемі, барлық тұтынушыларға жіберілген және жеке өндірістік қажеттіліктерге жұмсалған су көлемі арасындағы айырма ретінде анықталады. Судың ысырап болуы тұтынушыларға суды тасымалдау кезінде, су құбыры желісіндегі құбырлардың жарамсыздығынан, жапқыш арматуралар мен гидранттарды жалғастыру кезінде, сондай-ақ су желісіндегі апат салдарынан болады. Судың ескерілмеген шығындарына өрт сөндіру, өрт сөндіруді оқып-үйрену мақсатында суды пайдалану шығындары жатады. 7.1 – ішкі бөлімде елді мекендер бойынша су жіберілуі және ысырабы көрсетіледі. 12. 8-бөлімде 1.1-1.18-жолдар бойынша Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішіне сәйкес экономикалық қызмет түрлері бойынша суды босату туралы мәліметтер көрсетіледі. 13. 9 - бөлімнің 1-жолында кәріздік сорғы станцияларының белгіленген қуаты көрсетіледі. Сорғы станцияларының қуаты сорғы жабдығынан нормативтік-техникалық құжаттамасына сәйкес анықталады. 2 - жолда тазарту имараттарының белгіленген су өткізу қабілеті көрсетіледі. Ол тазарту имараттарының барлық кешені толық жұмыс істеген және ақаба сұйықтықты тазартуға қойылатын белгіленген талаптар сақталған жағдайда тазарту имараттары бір тәулікте өткізе алатын ақаба сұйықтық көлеміне тең. 3 - жолда механикалық тазарту имараттарының белгіленген өткізу қабілеті, 4 - жолда биологиялық тазарту имараттарының белгіленген өткізу қабілеті, 5 - жолда кәріздік сорғы станцияларының саны, 6 - жолда кәріздік тазарту имараттардың саны көрсетіледі. 14. 10 - бөлімнің 1-жолында бір жыл ішінде кәрізбен өткізілген барлық ақаба су көрсетіледі. Есепті жылы кәріз арқылы өткізілген ақаба сулардың (өндірістік-техникалық, шаруашылық-нәжістік ақаба сулар, сондай-ақ коммуналдық кәсіпорындардың суларын қоса) нақты мөлшері абоненттерге ұсынылған шоттар бойынша анықталады. Абоненттен шығарылған ақаба судың көлемі су құбырынан алынған су көлеміне тең қабылданады. Егер абонентте сумен қамтамасыз етудің басқа көздері болса (меншікті бас тоған, басқа су құбыры), онда кәрізге жіберілетін ақаба су көлемі абонент алатын су есебінің деректері бойынша (өлшеу құралдарының, сорғы өнімділігі, технологиялық қажеттіліктерге жұмсалған су шығысына және тағы басқа) немесе ақабаның нақты көлемін өлшеу бойынша анықталады. Ауыз су жартылай фабрикат болған жағдайда шығарылатын өнім құрамына кіреді және кәрізге жіберілмейді, кәрізге жіберілетін ағыстың көлемін анықтау барысында ол есептелмейді. 1.1 - жолда жіберілген ақаба судың жалпы көлемінен басқа кәріздерден немесе жекелеген кәріздік желілерден қабылданған ақаба судың көлемі бөліп көрсетіледі. 2 - жолда кәріздің тазарту имараттары арқылы өткізілген ақаба су көлемі көрсетіледі, олар осы имараттардағы өлшеу құралдарының көрсетуі бойынша анықталып, бір жылда абоненттен тазарту станциясына түскен ақаба сұйықтықтың жалпы көлемін құрайды. Егер кәріздің тазарту имаратының құрамында тұндырғылар болмаса және ақаба сұйықтықтың торы мен елек арқылы өрескел мөлдірленуі ғана жүргізілсе, онда бұл сұйықтық 2 – жолға енгізілмейді. Тазартылған ақаба сулардың жалпы көлемінен толық биологиялық тазартуға (физикалық-химиялық (2.1-жол), одан 2.1.1-жолда – қайталап тазартуға берілген ақаба су бөліп көрсетіледі. 2.1.2 - жолда нормативке сай тазартылған ақаба судың көлемі көрсетіледі. 2.1.3 - жолда жеткіліксіз тазартылған ақаба судың көлемі көрсетіледі. 3 - жолда басқа кәріздердің тазарту имараттарына өткізілген ақаба сулардың көлемі көрсетіледі. Жекелеген кәріздік желілер жіберілген ақаба сулардың барлық көлемін, 3-жолдағы кәріздердің тазарту имараттарына жіберілгенді қоса, көрсетеді. 15. 11 – бөлімнің 1 - жолында есепті жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтардағы жағдай бойынша босатылған су және кәріз үшін тұтынушылар берешегінің жалпы сомасы, соның ішінде халықтың, кәсіпорындардың, республикалық және жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың және басқа да тұтынушылардың берешегі көрсетіледі. 1.1, 2.1 - жолдары бойынша халықтың жіберілген су және кәріз үшін берешегін көрсету қажет. 1.2, 2.2 - жолдары бойынша шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам, өндірістік кооператив нысанында құрылуы мүмкін коммерциялық ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың жіберілген су және кәріз үшін берешегін көрсету қажет. 1.3, 2.3 - жолдары бойынша республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың жіберілген су және кәріз үшін берешегін көрсету қажет. 1.4, 2.4 - жолдары бойынша жергілікті бюджет есебінен ұсталатын ұйымдардың жіберілген су және кәріз үшін берешегін көрсету қажет. 1.5, 2.5 - жолдары бойынша қоғамдық бірлестіктер, тұтыну кооперативтері, қоғамдық қорлар, діни бірлестіктер және өзге де нысанында құрылуы мүмкін коммерциялық емес ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың, сондай-ақ жоғарыда аталған тұтынушылардың санатына кірмеген басқа да тұлғалардың жіберілген су және кәріз үшін берешегін көрсету қажет. 16. 12-бөлімнің 1-жолы бойынша орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұруға қолжетімділікпен қамтылған адамдардың жалпы саны көрсетіледі. 1.1-жол бойынша қалалық елді мекендерінде орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұруға қолжетімділікпен қамтылған адамдардың жалпы саны және 1.2-жолда ауылдық елді мекендегі деректер көрсетіледі. 12-бөлімнің 2-жолы бойынша орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұруға қолжетімділікпен қамтылған елді мекендердің жалпы саны көрсетіледі. 2.1-жолы бойынша орталықтандырылған сумен жабдықтау және су бұруға қолжетімділікпен қамтылған қалалық елді мекендердің жалпы саны және 2.2-жолында ауылдық елді мекендердің саны көрсетіледі. 3-жолда орталықтандырылмаған суды қолданатын елді мекендердің саны көрсетіледі. 3.1-жолы бойынша – тасып әкелінетін суды пайдаланатын елді мекендердің саны. 17. Осы нысанды тапсыру қағаз тасымалдағышта немесе электронды форматта жүзеге асырылады. Нысанды электронды форматта толтыру Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі Интернет-ресурсының (www.stat.gov.kz) «On-line есептер» бөлімінде орналастырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы іске асырылады. Ескертпе: Х - берілген айқындама толтыруға жатпайды 18. Арифметикалық-логикалық бақылау: 1) 4 - бөлім «Су құбырлары желілерінің ұзындығы»: 1-жол = 1.1, 1.2, 1.3-жолдардың Σ; 2-жол = 2.1, 2.2, 2.3-жолдардың Σ; 3-жол ≥ 3.1, 3.2, 3.3-жолдардың Σ; 2) 5 - бөлім «Кәріз желілерінің ұзындығы»: 1-жол = 1.1, 1.2, 1.3-жолдардың Σ; 2-жол = 2.1, 2.2, 2.3-жолдардың Σ; 3-жол ≥ 3.1, 3.2, 3.3-жолдардың Σ; 3) 7 - бөлім «Су құбыры имараттары жұмысының негізгі көрсеткіштері»: 2-жол = 2.1, 2.2, 2.3-жолдардың Σ; 4-жол = 4.1, 4.2, 4.3, 4.4-жолдардың Σ; 6-жол = 2-жолы – 4-жолы – 5-жолы; 4) 8 - бөлім «Суды экономиканың түрлері бойынша шығару туралы мәліметтерді көрсетіңіз»: 1-жол ≥ 1.1 - 1.8-жолдардың ∑; 5) 10 - бөлім «Кәріз имараттары жұмысының негізгі көрсеткіштері»: 1.1-жол ≤ 1-жолға; 2.1-жол ≤ 2-жолға; 2.1-жол ≥ 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3-жолдардың Σ; 6) 11 - бөлім «Жіберілген су және кәріз үшін тұтынушылардың берешек сомасын көрсетіңіз»: 1-жол = 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5-жолдардың Σ; 2-жол = 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.5-жолдардың Σ; 1-баған ≥ 2, 3, 4, бағандардың Σ әр жол үшін; 7) Бөлімдер арасындағы бақылау: 7.1-бөліміндегі 2 бағандағы жолдар сомасы = 7-бөлімнің 4-жолына; 7.1-бөліміндегі 3 бағандағы жолдар сомасы = 7-бөлімнің 6-жолына; 8-бөлімнің 1-жолы 1-бағаны ≤ 7-бөлімнің 4жолына немесе 7.1-бөлімнің 2-бағанының жолдар сомасына. Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 9-қосымша Приложение 9 к приказу Председателя Комитета по статистике Министерства Национальной экономики Республики Казахстан от 28 октября 2014 года №28

Аумақтық статистика органына тапсырылады Представляется территориальному органу статистики Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына дәйексіз деректерді ұсыну және алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы»

Есептілікті толтыруға жұмсалған уақыт, сағатпен (қажеттісін қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение отчета, в часах (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 2-4 4-8 8-40 40 сағаттан дейін артық до 1 часа более 40 часов

19 қыркүйек 2015 жыл

Қазақстан Республикасы Кодексінің 497-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар болып табылады. Представление недостоверных и непредставление первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики являются административными правонарушениями, предусмотренными статьей 497 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 3001104 Код статистической формы 3001104

ВИЭ-001

Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілерін зерттеу сауалнамасы Анкета обследования объектов по использованию возобновляемых источников энергии

Жылдық Годовая

Есепті кезең Отчетный период

жыл год

Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері бар заңды тұлғалар және олардың құрылымдық бөлімшелері, сондай-ақ жеке кәсіпкерлер тапсырады. Представляют юридические лица и (или) их структурные подразделения, а также индивидуальные предприниматели, имеющие в наличии объекты по использованию возобновляемых источников энергии. Тапсыру мерзімі – есепті кезеңнен кейінгі 25 наурыз Срок представления – 25 марта после отчетного периода БСН коды код БИН ЖСН коды код ИИН

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 6 қаңтардағы Нормативтікқұқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №100696 болып енгізілді.

1. Жаңартылатын энергия көздерiн пайдалану объектiсiнің нақты орналасқан орнын көрсетіңіз (заңды тұлғаның және (немесе) оның құрылымдық және оқшауланған бөлімшесінің тіркелген жеріне қарамастан) – облыс, қала, аудан, елді мекен Укажите фактическое местонахождение объекта по использованию возобновляемых источников энергии (независимо от места регистрации юридического лица и (или) его структурного и обособленного подразделения) – область, город, район, населенный пункт Аумақ коды Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішіне (ӘАОЖ) сәйкес (статистикалық нысанды қағаз тасығышта тапсыру кезінде статистика органының қызметкерлері толтырады) Код территории согласно Классификатору административнотерриториальных объектов (КАТО) (заполняется работниками органа статистики при сдаче статистической формы на бумажном носителе)

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 18 маусым

Есепті жылдағы За отчетный год 1

_________________________________________________________________________________________ 2 Гкал – мұнда және бұдан әрі гигакалория Гкал – здесь и далее гигакалория

кВт сағ – мұнда және бұдан әрі киловатт-сағат кВт ч – здесь и далее киловатт-час

3. Жылу және (немесе) электр энергиясын тұтыну және жіберу туралы деректерді көрсетіңіз Укажите данные о потреблении и отпуске тепловой и (или) электрической энергии

Б Кәсіпорын ішінде тұтынылғаны Потреблено внутри предприятия Халыққа жіберілгені Отпущено населению соның ішінде: в том числе: ауылдық жердегі сельской местности қалалық жердегі городской местности

2

2.1 2.2

Электр энергиясы, мың кВт сағ Электрическая энергия, в тысячах кВт ч 1

Жылу энергиясы, мың Гкал Тепловая энергия, в тысячах Гкал 2

4. Жылу және (немесе) электр энергиясын жіберу туралы деректерді көрсетіңіз Укажите данные об отпуске тепловой и (или) электрической энергии Жол коды Код строки

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

ЭҚЖЖ1 бойынша коды Код по ОКЭД

А 1

Б Жіберілгені, барлығы Отпущено, всего одан экономикалық қызмет түрлері бойынша: из них по видам экономической деятельности: Ауыл, орман және балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркәсібі және карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркәсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау; газ, бу беру және ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдерді және мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік және жинақтау Транспорт и складирование Тұру және тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат және байланыс Информация и связь Қаржы және сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Әкімшілік және қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару және қорғаныс; міндетті әлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық және демалыс Искусство, развлечения и отдых

В

1.1 1.2 1.3 1.4

1.5

1.6 1.7

1.8 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14

1.15

1.16 1.17 1.18

Электр энергия- Жылу энергиясы, мың кВт сағ сы, мың Гкал Электрическая Тепловая энерэнергия, в тыся- гия, в тысячах чах кВт ч Гкал 1 2

А В С D

E

F G

H I J K L M N

O

P Q R

_____________________________________________________________________ ЭҚЖЖ – мұнда және бұдан әрі «Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші» ОКЭД – здесь и далее «Общий классификатор видов экономической деятельности»

1

5. Электр және жылу энергиясының шығыны туралы деректерді көрсетіңіз Укажите данные о потерях электрической и тепловой энергии Жол коды Код строки А 1 2

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Электр энергиясының шығыны, мың кВт сағ Потери электроэнергии, в тысячах кВт ч Жылу энергиясының шығыны, мың Гкал Потери тепловой энергии, в тысячах Гкал

Есепті жылы За отчетный год 1

Атауы____________________________________ Мекенжайы_______________________________ Наименование _____________________________ Адрес ____________________________________ Телефон _________________________________________________________ Телефоны Электрондық почта мекенжайы Адрес электронной почты _________________________________________ Орындаушы Исполнитель ____________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Басшы Руководитель ___________________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________________ тегі, аты және әкесінің аты фамилия, имя и отчество

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393 бұйрығына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына 16-қосымша Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптары үшін «Қазақ тілі» пәнінен типтік оқу бағдарламасы (қарапайым деңгей) (оқыту қазақ тілінде емес)

1

А 1

Астана қаласы

(Жалғасы. Басы 158-нөмірде)

Жол коды Энергия көзі Код строки Источник энергии А Б 1 Жаңартылатын энергия көздерімен өндірілген электр энергиясы, барлығы, мың кВт сағ1 Выработано электрической энергии возобновляемыми источниками энергии, всего, в тысячах кВт ч. 1.1 Шағын гидроэлектр станциялары өндірген электр энергиясы, мың кВт сағ Электроэнергия, произведенная малыми гидроэлектростанциями, в тысячах кВт ч 1.2 Жел электр станциялары өндірген жел электр энергиясы, мың кВт сағ Электроэнергия ветровая, произведенная ветровыми электростанциями, в тысячах кВт ч 1.3 Күн электр станциялары өндірген күн электр энергиясы, мың кВт сағ Электроэнергия солнечная, произведенная солнечными электростанциями, в тысячах кВт ч 1.4 Биогаз қондырғыларында өндірілген биогаз электр энергиясы, мың кВт сағ Электроэнергия от биогаза, произведенная биогазовыми установками, в тысячах кВт ч 2 Жаңартылатын энергия көздерімен өндірілген жылу энергиясы, барлығы, мың Гкал2 Выработано тепловой энергии возобновляемыми источниками энергии, всего, в тысячах Гкал 2.1 Геотермальдық энергия көздерінен алынған жылу энергиясы, мың Гкал Теплоэнергия, полученная от геотермальных источников, в тысячах Гкал 2.2 Күн сәулесінен алынған жылу энергиясы, мың Гкал Теплоэнергия, полученная от солнечных излучений, в тысячах Гкал 2.3 Биомассаны пайдалану есебінен өндірілген жылу энергиясы, мың Гкал Теплоэнергия, произведенная за счет использования биомассы, в тысячах Гкал 2.4 Биогазды пайдалану есебінен өндірілген жылу энергиясы, мың Гкал Теплоэнергия, произведенная за счет использования биогаза, в тысячах Гкал

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

№393

«Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы

2. Жылу және (немесе) электр энергиясын өндіру туралы деректерді көрсетіңіз Укажите данные о выработке тепловой и (или) электрической энергии

Жол коды Код строки

4. 3-бөлімде жылу және (немесе) электр энергиясын тұтыну және жіберу туралы деректер келтіріледі. «Кәсіпорынның ішінде тұтынылғаны» көрсеткіші жаңартылатын энергия көздерін пайдалану бойынша объектінің өндірістік және шаруашылық қажеттіліктеріне жылу және электр энергиясын тұтынудан тұрады. 2.1, 2.2-жолдарында пәтерлер мен үйлерді жарықтандыруға және (немесе) жылытуға жіберілген жылу және (немесе) электр энергиясының көлемі көрсетіледі. 5. 4-бөлімде 1.1 – 1.18 жолдар бойынша экономиканың тиісті секторларында қызметті жүзеге асыратын кәсіпорындарға жылу және (немесе) электр энергиясын жіберу көрсетіледі. 6. 5-бөлімнің 1-жолы желілер арқылы энергияны беруге жұмсалған технологиялық шығындардан тұрады. Жылу энергиясының шығындары желіге берілген жылу көлемі мен шетке жіберілген жылу көлемі арасындағы айырмасы болып анықталады. 7. Осы статистикалық нысанды тапсыру қағаз тасығышта немесе электронды форматта жүзеге асырылады. Статистикалық нысанды электронды форматта толтыру Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті Интернет-ресурсының (www.stat.gov.kz) «On-line есептер» бөлімінде орналастырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану арқылы іске асырылады. 8. Арифметикалық-логикалық бақылау: 2-бөлім «Өндірілген жылу және (немесе) электр энергиясының көлемі»: 1-жол = 1.1, 1.2, 1.3, 1.4-жолдардың ∑; 2-жол = 2.1, 2.2, 2.3, 2.4-жолдардың ∑; 3-бөлім «Жылу және (немесе) электр энергиясын тұтыну және жіберу туралы деректер»: 2-жол = 2.1, 2.2-жолдардың ∑; 4-бөлім «Жылу және (немесе) электр энергиясын жіберу туралы деректер»: 1-жол = 1.1 – 1.19-жолдардың ∑; Бөлімдер арасындағы бақылау Жол 1 бөлім 5 =жол 1 бөлім 2 – ∑ жол 1, 2 баған бөлім 3 – жол 1 баған 1 бөлім 4 Жол 2 бөлім 5 =жол 2 бөлім 2 – ∑ жол 1, 2 баған бөлім 3 – жол 1 баған 2 бөлім 4

_______________________________ телефон телефоны ________________________________ қолы подпись ______________________________ қолы подпись Мөрдің орны (бар болған жағдайда) Место для печати (при наличии)

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті төрағасының 2014 жылғы 28 қазандағы №28 бұйрығына 10-қосымша «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілерін зерттеу сауалнамасы» (коды 3001104, индексі ЖЭК-001, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық 1. Осы «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері бар кәсіпорындарды зерттеу сауалнамасы» (коды 3001104, индексі ЖЭК-001, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 19 наурыздағы Заңы 12-бабының 8) тармақшасына сәйкес әзірленді және «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері бар кәсіпорындарды зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын (коды 3001104, индексі ЖЭК-001, кезеңділігі жылдық) толтыруды нақтылайды. 2. Статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 11) жаңартылатын энергия көздерi – табиғи жаратылыс процестерi есебiнен үздiксiз жаңартылатын энергия көздерi, олар мынадай түрлерді қамтиды: күн сәулесiнiң энергиясы, жел энергиясы, гидродинамикалық су энергиясы; геотермальдық энергия: топырақтың, жерасты суларының, өзендердiң, су айдындарының жылуы, сондай-ақ бастапқы энергия ресурстарының антропогендiк көздерi: биомасса, биогаз және электр және (немесе) жылу энергиясын өндiру үшiн пайдаланылатын органикалық қалдықтардан алынатын өзге де отын; 12) жаңартылатын энергия көздерiн пайдалану объектiсi – жаңартылатын энергия көздерiн пайдалана отырып, электр және (немесе) жылу энергиясын өндіруге арналған техникалық құрылғылар және жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектісін игеру үшін технологиялық тұрғыдан қажетті және жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектісі меншік иесінің балансындағы, олармен өзара байланысты құрылыстар мен инфрақұрылым; 13) шағын гидроэлектр станциялары – энергияның жаңартылатын көздерін пайдаланумен өндірілген электр энергиясын есептік-қаржы орталығымен орталықтандырылған сатып алу қағидаларына сәйкес энергияның жаңартылатын көздерін пайдалануды қолдау саласындағы уәкілетті органмен анықталатын реттеудің тәуліктік мерзімінен артықты қамтамасыз ететін, жиынтық қуаттылығы отыз бес мегаваттан артық емес, бір гидроторапта орналастырылған құрылғылары бар гидроэлектр станциялары; 14) жел энергиясы – электр энергиясын өндіру үшін жел қозғалтқыштарында пайдаланылатын желдің кинетикалық энергиясы; 15) күн энергиясы – тікелей күн сәулесінің астына қойылатын арнайы жартылай өткізгіштік күн пластиналық коллекторлардың көмегімен жылу және электр энергиясына өңделіп айналдырылған күн сәулесінің энергиясы; 16) геотермальдық энергия – жер қабатынан бөлінетін жылу, әдетте, қыздырылған су немесе бу түріндегі энергия; 17) биомасса – органикалық, қазба емес биологиялық туынды материалдар; 18) биогаз – биомассаны ашыту нәтижесінде алынатын метан, көміртегінің және (немесе) сутегінің монооксиді. 3. 2-бөлімде жаңартылатын энергия көздерін пайдалану бойынша объекті өндірген жылу және (немесе) электр энергиясының көлемдері туралы деректер келтіріледі.

1. Түсінік хат 1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді. 2. Пәннің маңыздылығы қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесімен және ойды түсінікті жеткізуді мақсат тұтатын коммуникативтік бағытымен дәйектеледі. 3. Бағдарлама өзге тілде білім алатын бастауыш сынып оқушысын қазақ тілін сөйлесім әрекеті арқылы мәдениетаралық қатысым құралы ретінде меңгертуді көздейді. 4. Бағдарлама білім берудің ұлттық жүйесін халықаралық стандарттарға негіздей отырып, Қазақстан Республикасының қоғамдық-әлеуметтік, ұлттық және т.б. ерекшеліктерін ескере келе, тілді үйретудің тиімді әдістемесін жүзеге асырудың жолдарын айқындайды. Тілді меңгерту бойынша өркениетті елдердің тәжірибесі мен отандық озық дәстүрлер үйлестіріліп, тілдерді оқытудың жаңа бағыттары белгіленді. 5. Бастауыш мектепте 1-4-сыныптарда қарапайым деңгейдің 4 игерімін меңгерту талап етіледі: 1) 1-2-сыныптардағы қарапайым деңгей - А1 2 игерімді қамтиды: бастапқы жеңіл игерім А1 – 1-сынып; бастапқы орта игерім А1.1 – 2-сынып; 2) 3-4-сыныптардағы қарапайым деңгей - А1 2 игерімді қамтиды: бастапқы толық игерім А1.2 – 3-сынып; бастапқы жетік игерім А1 + – 4-сынып. 6. Қазақ тілді емес жалпы білім беретін мектептерінде тілдерді оқыту мен үйретудің өзіндік ерекшелігі ескерілді және тілдерді деңгейлік меңгерудің еуропалық жүйесі негізге алынды. 7. Білім мазмұнының желісі үш аяға бөлініп ұсынылды: 1) әлеуметтік-тұрмыстық ая; 2) оқу-еңбек аясы; 3) әлеуметтік-мәдени ая. 8. Бағдарлама қазақ тілін үйренуге негіз болатын тақырыптық, аялық бөлімдер арқылы оқушылардың жобаланған оқу нәтижелеріне жетуін қарастырады. Басты мәселе сөйлесім әрекеттеріне негізделген тілдік және мәденитанымдық құзіреттіліктер, қатысымдық (коммуникативтік), проблемалардың шешімін табу, ақпараттық түйінді құзіреттіліктерді қалыптастыруға бағытталады. 9. Пәнді оқыту мақсаты – қарапайым деңгей бойынша қазақ тілін қатысымдық тұрғыдан меңгерту; сөйлесім әрекетінің түрлеріне сай оқушыны тілдік білім негізінде түсінікті сөйлеуге, сауатты жазуға үйреу. 10. Оқыту міндеттері: 1) оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін күнделікті қарым-қатынас деңгейінде меңгерту; 2) оқушылардың тілдік дағдысы мен білігін дамыту; 3) қарым-қатынас әдебінің қарапайым нормаларын меңгерту: 4) ойын жағдаяттарында қазақ тілін қолдану арқылы оқушыларды жаңа әлеуметтік тәжірибеге қатыстыру; 5) оқушыны сөйлесімдік қарым-қатынастың жаңа тәсілдеріне (қазақ тіліндегі), қазақ халқының мәдениетіне, ұлттық-мәдени сөйлесім ерекшелігіне баулу; 6) оқушылардың оқу білігін, шынайы өмірлік жағдаяттарда алған тілдік білімдерін шығармашылықпен пайдалануға дайын болу білігін қалыптастыру; 7) оқушыларды қазақ халқының балаларға арналған әндермен, тақпақтармен және ертегілермен, фольклормен, көркем әдебиетімен, ойындармен таныстыру; 8) оқушылардың қазақ тіліне қызығушылығын дамыту, қазақ еліне, мемлекеттік тілге деген құрмет сезімін тәрбиелеу. 11. Білім мазмұнын іріктеуде қатысымдық-әрекетшілдік, қатысымдық-функционалдық, тілдік білімді функционалдық тұрғыдан сұрыптау, ұлттық ерекшеліктерді ескеру, оқу әдебиеті мазмұнының аутенттілігі, шындық өмірге сәйкестігі, оқушы деңгейіне сай келуі, білім мазмұнының жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуға, оның өзіндік және шығармашылық қабілетін арттыруға, қажетті іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыруға бағыттау ұстанымдары басшылыққа алынды. 12. «Қазақ тілі» пәнінің білімдік, тәрбиелік мақсаттары келесі пәндермен тығыз байланыста іске асырылады: 1) «Әдебиеттік оқу» пәнімен: қазақ тілінде берілген аутентті мәтіндер негізінде оқушылар өз ойын қазақ тілінің танымдық ерекшеліктеріне сай жеткізуге дағдыланады; Отанын – Қазақстан Республикасын, қазақ халқының тілін, мәдениетін, тарихын құрметтеуге тәрбиеленеді; 2) «Музыка» пәнімен: қазақ тілінде берілген әндерді тыңдау, оны өздері айтып үйрену арқылы оқушылар адамның көңіл күйін, сезімін түсінеді, эстетикалық талғамы дамиды; 3) «Бейнелеу өнері» пәнімен: қазақ тілінде берілген суреттер арқылы оқушылар өнердің адам табиғатымен, өмірімен үндестігін түсінеді, әдемілікті, сұлулықты көріп сезінеді, иллюстрацияларды ауызша/жазбаша суреттеу арқылы ойлау-қабылдау қабілеті мен тілдерін дамытады; 4) «Еңбекке баулу» пәнімен: қазақ тілінде берілген тәрбиелік мәтіндердің мазмұны арқылы оқушылар оқудың, білім алудың, тіл үйренудің маңызын игереді, еңбектің адам өміріндегі орнын түсінеді; 5) «Математика» пәнімен: қазақ тілінде ұсынылған мәтіндер негізінде оқушылар сандар мен фигуралардың атауын қазақ тілінде үйрену барысында математикадан алған білімдерін еске түсіреді, толықтырады, логикалық ойлау қабілеттерін дамытады; 6) «Дүниетану» пәнімен: қазақ тілінде ұсынылған мәтіндер арқылы оқушылар өз айналасын таза ұстауға, қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты аялауға үйренеді. 13. Оқу жүктемесінің көлемі: 1) оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептерде: 1-сынып – аптасына 2 сағат, барлығы – 66 сағат (33 апта), оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 10 сағат; 2-сынып – аптасына 2 сағат, барлығы – 68 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 8 сағат; 3-сынып – аптасына 4 сағат, барлығы – 136 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 16 сағат; 4-сынып – аптасына 4 сағат, барлығы – 136 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 16 сағат; 2) оқу ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде жүргізілетін мектептерде: 1-сынып – аптасына 2 сағат, барлығы – 66 сағат (33 апта), оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 10 сағат; 2-сынып – аптасына 2 сағат, барлығы – 68 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 8 сағат; 3-сынып – аптасына 3 сағат, барлығы – 102 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 6 сағат; 4-сынып – аптасына 3 сағат, барлығы – 102 сағат, оның ішінде ағымдағы бақылау жұмыстарына және тоқсандық, жылдық қайталауларға 6 сағат. 14. Оқу бағдарламасының 3-4-сыныптарға арналған білім мазмұнында сағаттар мөлшері оқыту тіліне байланысты келесідей үлгіде көрсетілген. Мысалы: І. Әлеуметтік-тұрмыстық ая – 30/24 сағат: «Мен және менің отбасым. Отбасы мүшелерінің жұмыстары» – 5/4 сағат. Мұндағы алдыңғы сан орыс тілді мектептерге, белгіленген соңғы сан ұйғыр, өзбек, тәжік тілді мектептерге арналып көрсетілген. 2. Оқу пәнінің 1-сыныптағы базалық білім мазмұны 15. Пәнді оқытуға аптасына 2 сағаттан, барлығы 66 сағат бөлінген. 16. Курстың білім мазмұны төмендегідей тақырыптарды қамтиды: 17. Әлеуметтік-тұрмыстық ая – 16 сағат, «Сәлем, менің атым - Әлібек!» - 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: тәуелдік жалғау; лексика: Сәлем! Сәлеметсіз бе! Менің, сенің, оның, атым, ағай, апай сенің, кім? Бұл, әкем, анам, атам, әжем, бар, жоқ; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Амандасу. Танысу. Қысқа диалогтік сөйлеу. Диалог-сұрақ. Монологтік сөйлесім. Өзін таныстыру. Сөйлесімде «бар»/«жоқ» сөздерін қолдану; тыңдалым: қысқа, нақты, қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөздер мен сөз тіркестерін дауыстап оқу. Таныс сөздерді оқу барысында лексикалық мағынасына сәйкестендіру, яғни түсініп оқу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар). Ең көп тараған қазақ достарының аттары. 18. «Менің досым» - 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: тәуелдік жалғауы, қандай? сұрауы; фонетика: Әә дыбысы; лексика: досым, жақсы, әдемі, бар ма? иә, оның, ақылды; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Баяндаудың қысқаша қарапайым түрі; тыңдалым: дене мүшелеріне қатысты бұйрықтарды түсіну. Тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап оқу. Таныс сөздерді оқу барысында лексикалық мағынасына сәйкестендіру; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар, тақпақтар). 19. «Бұл не? Аңдар» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Тәуелдік жалғауы. Піл үлкен. Қоян кішкентай; фонетика: Іі дыбысы; лексика: аю, қоян, үлкен, кішкентай, піл, түлкі, кірпі, арыстан, ақ, қара; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Суретті (тақырып бойынша) қарапайым сипаттау; тыңдалым: қысқа, нақты қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну. Тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап оқу. Оқу барысында таныс сөздерді лексикалық мағынасына сәйкестендіру; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар, тақпақтар, жұмбақтар). 20. «Робот – менің досым – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: тәуелдік жалғауы. Бұйрық рай. Қолыңды көтер, Қара, қоян жүр ме?; фонетика: Ңң дыбысы; лексика: бас, қол, аяқ, сол, қол, отыр, жатыр, тұр, жүр. 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Бір-бірімен бұйрық алмасуы. Монологтік сөйлесім; тыңдалым: тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап оқу. Таныс сөздерді оқу барысында лексикалық мағынасына сәйкестендіру; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар, тақпақтар, жұмбақтар). 21. Оқу-еңбек аясы – 24 сағат. «Кел, санаймыз!» - 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Жіктік жалғау. Бұйрық рай, Неше? сұрауы, Оның неше шары бар?; фонетика: Үү дыбысы; лексика: сан, сана, неше? шар, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 сандары. 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Заттарды қосу. Затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау; тыңдалым: көрнекілікке сүйеніп қарапайым, нақты айтылған шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: таныс тілдік бөлім негізінде құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп оқу. Қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 22. «Мен алтыдамын/жетідемін» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы. Мен алтыдамын. Сен нешедесің?; фонетика: Ыы дыбысы; лексика: мен, алты, жеті, Ол нешеде? 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. 1-10-ға дейін санау. Қарапайым хабарлау; тыңдалым: қысқа, нақты, қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну. Тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап оқу. Таныс сөздерді оқу барысында мағынасын түсіну; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар, тақпақтар, жұмбақтар). 23. «Бұл - қалам» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: не? сұрау есімдігі. Бұл - қалам. Оның түсі көк; фонетика: Ққ дыбысы; лексика: қалам, алшы/берші, қарындаш, ақ/қара, қызыл, сары, және, ту, жасыл, көк, түсі; 2) Қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Тақырып көлеміндегі затты, суретті қарапайым сипаттау; тыңдалым: көрнекілікке сүйеніп қарапайым шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: таныс тілдік бөлім негізінде құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп оқу. Қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) Мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде).

24. «Сурет саламын» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы. Мен сурет саламын. кімнің/ненің суреті? Таудың суретін саламын; фонетика: Ұұ дыбысы; лексика: кімнің/ненің? сурет, қағаз, саламын, ненің? гүл, бұлт, тау, күн, ай; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау; тыңдалым: қысқа, нақты, қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну; оқылым: тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап оқу. Таныс сөздерді оқу барысында мағынасын түсіну; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері (санамақтар, тақпақтар, жұмбақтар). 25. «Сөмкеңде не бар?» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: зат есім. Ережесіз. Көптік жалғаулар; фонетика: Өө дыбысы; лексика: сөмке, ауыр, жеңіл, таза, лас; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Баяндау. Затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау; тыңдалым: көрнекілікке сүйеніп қарапайым, нақты айтылған шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: таныс тілдік бөлім негізінде құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп оқу. Қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 26. «Жүр, бассейнге барамыз» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Мен бассейнге барамын/бармаймын. Барыс септігі; фонетика: қазақ тілінің төл дыбыстары; лексика: су, жылы, суық, бала, жүзу, үйрену, көп/аз; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау; тыңдалым: көрнекілікке сүйеніп қарапайым, нақты шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: таныс тілдік бөлім негізінде құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп оқу. Қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 27. Әлеуметтік-мәдени ая – 16 сағат. «Менің аулам» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Қайда? сұрауы, Аулада әткеншек бар. Қандай? сұрауы. Сенің аулаң қандай? Жатыс септік; фонетика: Ғғ дыбысы; лексика: қайда? аула, әткеншек, сырғанақ, құм, орындық, ойнау, тебу, ағаш, арқы, қоқыс, қоқыс жәшігі, қоқыс тастама; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Қарапайым хабарлама жасау. Тақырыпқа қатысты сурет бойынша қарапайым сипаттау; тыңдалым: тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 28. «Үзіліс. Жүр, асханаға барамыз» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Неше? сұрауы. Кіші үзіліс неше минут? Сен не жейсің? Барыс септігі, жатыс септігі; фонетика: қазақ тілінің төл дыбыстары; лексика: қазір, үзіліс, үлкен/ кіші, барамыз, жиырма, асхана, нан, май, ботқа, жеймін/жемеймін, дәмді тамақ; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Күнделікті іс-әрекетін сипаттау (тақырып көлемінде); тыңдалым: тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым, нақты шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 29. «Мен шырын ішемін» - 4 сағат. 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы, Бұл - алма шырыны. Қандай шырын ішесің?; фонетика: қазақ тілінің төл дыбыстары; лексика: шырын, тәтті, ішу, алма, анар, дәмді, сәбіз, қызанақ, пайдалы, салқын, жылы; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Қарапайым хабарлама жасау. Тақырыпқа қатысты сурет бойынша қарапайым сипаттау; тыңдалым: тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 30. «Демалыс!» - 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: кіммен барасың? Анаммен барамын. Көмектес септігі. Сен барасың ба? Иә, барамын/ бармаймын; фонетика: қазақ тілінің төл дыбыстары; лексика: жазғы демалыс, аяқталады, басталады, хайуанаттар бағы, керік, маймыл, бұғы, қасқыр; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Қысқа диалогтік сөйлеу. Монологтік сөйлесім. Тақырыпқа қатысты суреттер бойынша сұрақтарға жауап беру; тыңдалым: тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым, нақты шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу. Түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету; жазылым: сөз бен сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар (тақырып көлемінде). 3. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны 31. Пәнді оқытуға аптасына 2 сағаттан, барлығы 68 сағат бөлінген. 32. Курстың білім мазмұны төмендегідей тақырыптарды қамтиды. 33. Әлеуметтік-тұрмыстық ая – 28 сағат. «Мен және менің отбасым» - 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: сенің әпкең/ағаң бар ма? тәуелдік жалғауы. Әнелдің інісі бар. Ілік септігі. Кімді? сұрауы, табыс септігі. Кіммен? сұрауы; фонетика: қазақ тілінің төл дыбыстарын қайталау; лексика: әпке, аға, іні, қарындас, сіңілі, жақсы көремін, кімді? Татумыз, кіммен?. 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-мәлімет. Диалог-сұрақ. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Қарапайым баяндау. Қарапайым сипаттау. Бағалау (қарапайым); тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты, шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: сөйлемді графикалық нұсқасына қарап жазу. Жазбаша жауап; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу; этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 34. «Менің достарым» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Менің күшігім бар. Сенің досың бар ма? Тәуелдік жалғауы, Нені? сұрауы; лексика: ең жақын, күшік, мысық, мейірімді, батыл, шатыр, тосап, бал, нені? 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-мәлімет. Диалог-сұрақ. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Баяндаудың қарапайым түрі. Сипаттау (қарапайым түрі). Бағалау (қарапайым түрі); тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: графикалық нұсқасына қарап жазу. Жазбаша жауап. Жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Көп тараған қазақ достарының аттарын айту. 35. «Дене мүшелері» – 4 сағат: тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: менің көзім. Тәуелдік жалғауы. Тісіңді тазала. Табыс септігі. Бұйрық рай. Сенің шашың ұзын ба? Менің құлағым. Дыбыс үндестігі (к/г), лексика: саусақ, бармақ, бақай, көз, мұрын, құлақ, ауыз, тіс, шаш, ұзын/қысқа, қоңыр; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-мәлімет. Диалог-сұрақ. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Баяндау (қарапайым). Сипаттау. Бағалау; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: графикалық нұсқаға қарап жазу. Жазбаша жауап. Жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 36. «Менің киімім» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы С Ды ы С ж ш ж м ш ж м м Қ ы ым ы м м ы ым м Д Д ж ш ы ым М м С Б ы ым ы ы ы ы ы ы ш ы м ы Ты м ы ы ы ы ым ш ы м м ф ы ы ы ы ы ы ш ж ш ы м ы ы ы ы ым м ы Ш ы м ж ым м ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ж ш ж ж ш м ым ы ы ы м ым ы м ы ым ы м ым м ж м ж ы ш ы ы м М ы шы ым м мм ы мы О ы шы ы ы ш С ы шы ы С ю м м Ж ы ы шы ш ы ш ы ж м ы ым ы м м ы ым м Д Д ж ш ы ым М м Ш ы м ы С Б ы ым ы ы ы ы ы ы ш ы м ы Ты м ы ы ы ы ым ш ы м м ф ы ы ы ы ы ы ш ж ш ы м ы ы ы ы ым м ы Ш ы м ж ым м ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ж ш ж ж ш м ым ы ы ы м ым ы м ы ым ы м ым м ж м ж ы ш ы ы м С м мм ы С М мы Ж ж ы О ы ы м ы мы ы м ф м ы ы ы мы м ы ым ы м м ы ым м Д Д ж ш ы ым М м Ш ы м ы С Б ы ым ы ы ы ы ы ы ш ы м ы Ты м ы ы ы ы ым ш ы м м ф ы ы ы ы ы ы ш ж ш ы м ы ы ы ы ым м ы Ш ы м ж ым м ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ж ш ж ж ш м ым ы ы ы м ым ы м ы ым ы м ым м ж м ж ы ш ы ы м Ү ж ы м мм ы А ы м ы С ш ы м С ы м Ды ы ш ы ш м м ы ы ы ы ы ы ым ы м м ы ым м Д Д ш ы ым М м Б ы ым ы ы ы ы ы ы ш ы м ы ы ым ш ы м м ф ы ы ы ы ы ы ш ж ш ы м ы ы ы ы ым м ы Ш ы м ж ым м ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ж ш ж ж ш м ым ы ы ы м ым ы м ы ым ы м ым м ж м ж ы ш ы ы м О ы Б м мм ы м ш Қ ш ы Н ш ш Қ ш ш Р м ж м ж ш ш Е ы ым ы м м ы ым м Д Ж ш ы ым М м С ы ы ш ы м ы ы ым ы ы ы ы ы ы ш ы м ы Ты м ж ы ы ы ым ш ы м м ф ы ы ы ы ы ы ш ж ш ы м ы ы ы ы ым м ы Ш ы м ж ым м ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ж ш ж ж ш м ым ы ы ы м ым ы м ы ым ы м ым м ж м ж ы ш ы ы м мы м мм ы ж ы ж ж ы ы С ы ы ы ы ы ы ш м м ы мы м ы ым ы м м

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 16-бетте). айтылым: Диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Жауап. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Монологтік сөйленім құрастыру; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді нақты сұраққа жауап беру арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: екі-үш сөзден сөйлем құрап жазу, жазбаша жауап, жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 42. «Менің оқу-құрал жабдықтарым» – 4 сағат: тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сенің сөмкеңде не бар? тәуелдік жалғауы; лексика: кітап, дәптер, қаламсауыт, ұштағыш, өшіргіш, қалың, жұқа, күнделік, толтырамын, апарамын/апармаймын, сал/саламын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: Диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Жауап. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Монологтік сөйленім құрастыру; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді нақты сұраққа жауап беру арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: сурет бойынша екі-үш сөйлем жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 43. «Дәптер сатып аламын» – 4 сағат: тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: барыс септігі. Сұрау есімдігі: қандай? қанша? Бала қайда тұр? Бала мектептің жанында тұр; лексика: жанында, үй, дүкен, сатып алу, алыс/жақын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Жауап беру. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді затты көрсету, суретті таңдап алу арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: өзінің құралы туралы жазу; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 44. Әлеуметтік-мәдени ая – 12 сағат. «Менің демалыс күнім. Жүр, Думанға, барамыз» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сен қайда қыдырасың? Ертең не істейсің? барыс септігі, табыс септігі. Жіктік жалғауы; лексика: демалыс күні, қыдырамын, жарайды, мұхитарал, балық, тасбақа, енді, көреміз, бардым/бармадым; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Диалог-жауап. Диалог-реакция. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Шағын әңгіме құрастыру, сипаттау; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді затты көрсету, суретті таңдап алу арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін кестеге толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: жазбаша жауап, жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 45. «Біздің көше» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Ілік септігі. Барыс септігі. Зат есім, көпше түрі. Көптік жалғау. Жіктеу есімдігі; лексика: көше, тар, кең, жолаяқ, бағдаршам, тоқта, қызылда тоқта, сарыда дайындал, жасылда жүр; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Жауап. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Сипаттау тұрғысында шағын әңгіме құрастыру. Өзінің іс-әрекеттін сипаттау; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді затты көрсету, суретті таңдап алу арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: жазбаша жауап, жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 46. «Тазалық сақтаймыз» – 4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: ілік септігі. Жатыс септігі. Көптік жалғау. Барыс септігі; лексика: тазалау/тазаламау, тазалық сақта, күнде, аула сыпырушы, сыпыру, күрек, қазады, ұстайды; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалогтік сөйлесім. Диалог-сұрақ. Жауап. Клишені қатысымда қолдану. Монологтік сөйлесім. Ісәрекетті сипаттау. Бағалау; тыңдалым: өзіне таныс тақырыптағы нақты айтылған, шағын хабарламаларды түсіну. Тыңдаған мәтінді затты көрсету, суретті таңдап алу арқылы түсінгенін білдіру; оқылым: шағын мәтіндердегі сөздер мен фразалардың дауыс ырғағын дұрыс қойып оқу. Іштей оқу және шағын мәтіндерді оқығанда өзіне таныс тақырыптағы мазмұнды түсіну. Шағын мәтіндердің жалпы мазмұнын дұрыс түсінгенін таблица толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіру; жазылым: жазбаша жауап, жазбаша сұрақ; тілдесім: қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу, этикеттік оралымдарды қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 4. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны 47. Пәнді оқытуға оқыту орыс тілінде жүргізілетін мектептерде аптасына 4 сағаттан, барлығы – 136 сағат; оқыту ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде жүргізілетін мектептерде аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағат бөлінген. 48. Курстың білім мазмұны төмендегідей тақырыптардан тұрады: 49. Әлеуметтік-тұрмыстық ая – 30/24 сағат. «Мен және менің отбасым, Отбасы мүшелерінің жұмыстары» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сенің отбасың қандай? тәуелдік жалғауы. Жатыс септігі. Отбасымда алты адам бар. Анам отызда. Сан есім. Мынау – менің кішкентай қарындасым. Сілтеу есімдігі; лексика: өзі, адам, мүше, шағын, дәрігер, мұғалім, заңгер, зейнеткер, жиырма, отыз, қырық, елу, алпыс, жетпіс, сексен, толқсан, жүз, балабақша, аурухана, жұмыс; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: отбасы мүшелері, олардың жұмыстары туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 50. «Атам ауылда тұрады» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Қайда тұрады? сұрауы. Атам ауылда тұрады. Жатыс септігі. Бақша суарамын. Етістіктің жіктелуі; лексика: ауылда тұру, шарбақ, алма бағы, бақша, суару, жинау, қора, лақ, айран, дәмді; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: ауыл, үй жануарлары туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 51. «Мен бөлмемді жинаймын» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сенің бөлмеңде не бар? Оның бөлмесі қандай? табыс септігі. Жатыс септігі. Алуа, терезені аш! Бұйрық рай; лексика: бөлме, кітап сөресі, төсек, үстел, орындық, көрпе, жастық, еден, кілем, жалқау/жалқау емес, терезені аш/жап; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог. Баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: өзінің бөлмесі және т. б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкция-ларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 52. «Сағат неше болды?» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сағат неше болды? Қашан? сұрауы. Менің сағатым екі болды. Тәуелдік жалғауы. Сағат жетіде тұрамын. Жатыс септігі; лексика: сағат, неше? Тұру, жуыну, жаттығу жасау, дұрыс/дұрыс емес, қашан? таңертең, түсте, кешке, күн тәртібі, таңертеңгі, кешкі, түскі, ас, сабақ оқу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог. Баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: өзінің күн тәртібі туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 53. «Мен азық-түлік дүкеніне барамын» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сұрау есімдігі: қай? қайда? Сілтеу есімдігі; лексика: азық-түлік, қаймақ, қант, ірімшік, жүзім, ас болсын! қияр, тұз, жұмыртқа, тұрау, бұршақ; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: азық-түлік дүкені, дүкенге бару туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 54. «Мультфильм көремін» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Не көресің? Не туралы? сұрауы; лексика: тігінші, не көресің, не туралы, тігу, күн сайын, ренжу, сараң, тапқыр, сүйікті; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Баяу, нақтылы, түсінікті берілген сұхбаттарды түсіну, айту. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: таныс сөздер мен қысқа фразаларды ұғу; күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: өзінің көрген мультфильмі, ондағы кейіпкерлер туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкция-ларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 55. Оқу еңбек аясы – 20/16 сағат. «Менің сыныбым» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Менің сыныбым. Тәуелдік жалғау. Мынау кімнің мектебі? Ол неше қабатты? Ол нешінші сыныпта оқиды? Сұрау есімдігі: қанша? неше? нешеде? лексика: сыныптас, ұл, қыз, нешінші, қабат, күнде, түстен кейін, екі жарымда; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-реплика – тілдік қатынаста адам ойын қысқа сөздер мен сөз тіркестері арқылы тез жеткізе білу. Диалог-реакция – берілген сұраққа немесе сөйлем ішіндегі бір сөзге не ойға айрықша мән беріп, соған қатысты өз көзқарасын білдіру. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: өзінің сыныбы, сыныптасы және т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) Мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 56. «Менің оқу құралдарым» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Бұл қандай оқулық? қанша? Керек пе? Сұрауы; лексика: оқулық, қазақ тілі, орыс тілі, ағылшын тілі, тыстау, сызғыш, керек пе? Қазір, сабақ, сөйлеу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-сұрақ. Диалогтың бұл түрінде сұрақ берушінің қызметі басым болып, ол өзіне керек мәліметті екінші адамнан алуға ұмтылады, сондықтан сұрақ қажет мәліметке байланысты қойылады, сұраққа жауап беру талап етіледі. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру. Оқылым. Таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен

17

www.egemen.kz

19 қыркүйек 2015 жыл

безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: оқу құралдары және т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 57. «Кітапханаға барамын» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Бұл не? Кітапханаға барамын. Етістіктің жіктелуі; лексика: кітапхана, тыныштық сақтау, қызықты, суретті, уақытында өткізу, таза ұстау, балаларға арналған, көрме, байқау, өткізу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-сұрақ. Диалогтың бұл түрінде сұрақ берушінің қызметі басым болып, ол өзіне керек мәліметті екінші адамнан алуға ұмтылады, сондықтан сұрақ қажет мәліметке байланысты қойылады, сұраққа жауап беру талап етіледі. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру. Оқылым. Таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: кітап, кітапхана туралы және т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 58. «Үйірмеге барамын» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Қашан? Үйірмеге түстен кейін барамын. Мектебіңде қандай үйірмелер бар? лексика: үйірме, жаттығу, жасау, жаттықтырушы, қатысу, жарыс, күй тарту, домбыра тарту, тоғызқұмалақ, ойлау, ұлттық ойын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-сұрақ. Диалогтың бұл түрінде сұрақ берушінің қызметі басым болып, ол өзіне керек мәліметті екінші адамнан алуға ұмтылады, сондықтан сұрақ қажет мәліметке байланысты қойылады, сұраққа жауап беру талап етіледі. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру. Оқылым. Таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: мектептегі үйірме, өзі қатысатын үйірмелер және т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 59. Әлеуметтік-мәдени ая – 70/56 сағат. «Мұражайға барғанда» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сұрау есімдігі: қай? Мұражай қай көшеде? лексика: орталық, орналасу, мұражай, жиі, көне заттар, құмыра, ыдыстар, «Алтын адам», олардың ішінде, ғасыр; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: мұражай, мұражайдың мекенжайы т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 60. «Бүгін ауа райы қандай?» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Ауа райы қандай? Күн суық па? қандай? қашан? Болымсыз етістіктің жұрнағы – ма/ ме/ба/бе/па/пе; лексика: ауа райы, торғай, тоңды, жел соқты, гуілдеді, ұшты, күн ашық, бұлтты, аяз, тоңып қалады, мұз қатады; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог, хабарлау, баяндау, санау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: ауа райы туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 61. «Шаңғы тебемін» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сұрау есімдігі: қандай? қашан? Сен шаңғы тебесің бе? Сен немен сырғанайсың? лексика: шана, сырғанау, суытты, қар күреймін, шаңғы, байлау, таяқ, отын, ұшырып, көрінбейді, әкелу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог, хабарлау, баяндау, санау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойыншатапсырмаларды орындау; жазылым: қыс, шаңғы тебу, сырғанақ туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 62. «Аққала соғамыз» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: сұрау есімдігі: неден? қалай? Қағаздан қар жасаймын. Қардан аққала соғамыз; лексика: қайшы, бүктейміз, қиямыз, қарды домалату, түйме, шелек, жарысыпты, сәндепті, аққалалар отбасы, безендіру, сыйқыр, жыл мезгілі, таласу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог, хабарлау, баяндау, санау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойыншатапсырмаларды орындау; жазылым: аққала соғу, қағаздан қар жасау, жаңа жыл мерекесі туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 63. «Мұзайдынына барамыз» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сен мұзайдынына барасың ба? жіктік жалғауы; лексика: мұзайдыны, жасадық, тегістейді, тасыды, құлады, ауырды, жыламады, қатысу, қақпашы, шабуылшы, командалық ойын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: мұзайдыны, мұзайдынында сырғанау және т.б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 64. «Сенің туған күнің қашан?» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Сенің туған күнің қашан? тәуелдік жалғауы. Інімнің туған күні жазда. Ілік, жатыс септіктері; лексика: туған күн, дастарқан, құттықтаймын, сыйлық, сыйлады, ұнады, жыл мезгілдері, қаңтар, ақпан, наурыз, сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан, тілек, тілеймін; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: жыл мезгілдері, ай аттары, туған күн туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 65. «Сыйлық беремін» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Бұл - менің сыйлығым. Анамның туған күніне сыйлық жасадым. Ілік, барыс септіктері. Сен не сыйладың? Жіктік жалғау; лексика: қолдан жасау; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды, пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: сыйлық, сыйлық жасау туралы жазу, қысқа тілек жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 66. «Спортзалда» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Спортзалда не бар? Неше рет? септеулік шылаулары: соң/кейін; лексика: секіргіш, арқан, шеңбер, тік, белге қой, көтер, иіл, шұғылданамын, күрес, ұзындық; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұқбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: спортзал, спорт жарыстары, жаттығулар туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 67. «Допты берші» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Футболдан соң тамақтануға барамыз. Туралы, дейін, соң шылаулары; лексика: қақпаға кіргізу, қақпашы, шабуылшы, қорғаушы, ойыншы, лақтыру, қағып алу, себет, алғаш рет, қауырсын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: спорт, спорт түрлері, спорттық ойындар туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 68. Кел, ойнаймыз!» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Қандай ойын ойнайсың? лексика: жұптық, топтық, тақта, дайындалу, көзді байлау, тап, ұстап алу, көзін жұму, шашылған, жинау; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Қысқа диалог. Өзіне қойылған қарапайым, жеңіл сұрақтарға жауап беру. Монолог, баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұхбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: дойбы, шахмат, тоғызқұмалақ және т.б. ойындар туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 69. «Наурыз келді» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Наурыз қандай мейрам? Наурызда не істейді? жіктік жалғауы; лексика: алаң, жеті түрлі дән, көңілді, бата беру, шашу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұқбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: наурыз, наурыз көже, мейрам туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 70. «Көшет отырғызамын» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Олар көшет отырғызады. Жіктік жалғауы; лексика: көшет отырғызу, шырша, қайың, ағаш, жер қазу, көшет таңдау, мектеп ауласы, кесте, сындыру/сындырмау, өседі; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұқбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойыншатапсырмаларды орындау;

жазылым: көшет отырғызу, наурыз және т. б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 71. «Құстарды қарсы аламыз» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Құстар қайдан келді? Шығыс септігі; лексика: құстар, табиғат, ұшып келеді, қарсы аламыз, ұя жасаймыз, туық, үйрек, қаз; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұқбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойынша тапсырмаларды орындау; жазылым: құстар, оларға ұя жасау, жем беру, үй құстары және т. б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 72. «Алақай, демалыс!» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Демалысты жоспарладым. Жіктік жалғауы; лексика: жаз айлары, жоспарладым, шомыламын, жазғы демалыс, шығыршық, жайлау; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Диалог-мәлімет – белгілі оқиға, не бір мәселе туралы хабар беру. Диалог-талап. Монолог. Баяндау, сипаттау; тыңдалым: күнделікті өмірде жиі қолданылатын сұқбаттарды пікірлесуді түсіну; таныс тақырыптар бойынша қойылған сұрақтарға жауап беру; оқылым: таныс атауларды, сөздерді оқып, түсіну. Түрлі-түсті суреттермен безендірілген мәтіндерді оқу, түсіну. Нақты үлгі бойыншатапсырмаларды орындау; жазылым: жазғы демалыс, демалысты жоспарлау, жазда ойнайтын ойындар және т. б. туралы жазу; тілдесім: синтаксистік құрылымда үйренген қарапайым конструкцияларды пайдаланып, сөз тіркестері мен оралымдарды күнделікті жағдаяттарда қолдану; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). 5. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны 73. Пәнді оқытуға оқыту орыс тілінде жүргізілетін мектептерде аптасына 4 сағаттан, барлығы – 136 сағат; оқыту ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде жүргізілетін мектептерде аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағат бөлінген. 74. Курстың білім мазмұны төмендегідей тақырыптарды қамтиды. 75. Әлеуметтік-тұрмыстық ая – 50/40 сағат. «Демалыс қалай өтті?» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы, Не істеді? Қайда? Қашан? Қандай? сұраулары; лексика: жеміс ағаштары, шөп жұлу, ауыл, құрт жасау, терең, таяз, балық аулау, жағажай, күнге қыздырыну, шатыр құру; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Демалыс қалай өткендігі туралы 3-4 сөйлемнен тұратын сипаттама; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: жазғы демалыс туралы оқу мәтіндері; жазылым: жазғы демалыс туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесу. Сұрақтарға жауап қайтару. Өзінің демалысты қалай өткізгені туралы достарымен пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 76.«Жеміс-жидек дүкенінде» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы, қанша тұрады? лексика: алмұрт, шие, қарақат, қырыққабат, қызылша, қанша тұрады? Маған қияр беріңізші! Жуу, салу, тез, ағза, дәрумендер; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Жеміс-жидек дүкенінде болу туралы 3-4 сөйлемнен тұратын сипаттама; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған жеміс-жидек дүкені туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: жеміс-жидек дүкені туралы оқу мәтіндері; жазылым: жеміс-жидек дүкені туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесу. Сұрақтарға жауап қайтару. Қарапайым этикеттік орамдарды пайдаланып, пікірлесім жасау; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 77.«Саябаққа барамыз» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Жапырақтардың түсі қандай? Жапырақтан не жасаймыз? Ауа райы қандай? лексика: күзгі саябақ, терек, жапырақ, жасауға болады, ауа райы, қолшатыр, бұршақ, хабарлады; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Саябаққа 3-4 сөйлемнен тұратын сипаттама; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған саябақ туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: саябақ туралы оқу мәтіндері; жазылым: саябақ туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесу. Сұрақтарға жауап қайтару. Қарапайым этикеттік орамдарды пайдаланып, пікірлесім жасау; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 78. «Сен қайда тұрасың» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Ол қайда барды? Ауылдың жанында не бар? Сенің мекенжайың қандай? Жіктік, тәуелдік жалғауы; лексика: тоғай, бұлақ, аң аулайды, үй күзетеді, ит, ықшамаудан, мекенжай, пәтер, орналасқан, дәліз, ас үй, қонақ бөлме, жатын бөлме; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Мекенжайына 3-4 сөйлемнен тұратын сипаттама; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған мекенжайы туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: мекенжайы туралы оқу мәтіндері; жазылым: мекенжайы туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесу. Сұрақтарға жауап қайтару. Қарапайым этикеттік орамдарды пайдаланып, пікірлесім жасау; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 79 . «Отбасы мүшелерінің сүйікті істері» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: кім не істейді? Мен би билеймін; лексика: күй, үйрету, шахмат тақтасы, қарсылас, жеңу/жеңілу, ойын ережесі, би үйірмесі, қатысу, аптасына үш рет, би көйлектері, жүгіру; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Отбасы мүшелерінің сүйікті істеру туралы 3-4 сөйлемнен тұратын сипаттама; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: отбасы мүшелерінің сүйікті істері туралы оқу мәтіндері; жазылым: отбасы туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесу. Сұрақтарға жауап қайтару. Қарапайым этикеттік орамдарды пайдаланып, пікірлесім жасау; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 80. «Үйде не істеймін?» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: көпше түрдегі жіктеу есімдігі; лексика: ыдыс жуу, қасық, шанышқы, кесе, сүрту, жиһаз, айна, есік, ілу, үтіктеу, ілгіш, ерте тұрамын, кеш жатамын, тыңдау; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Үйде не істейтіні туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған үй шаруасы туралы шағын диалогтар; оқылым: үйде атқарылатын жұмыс туралы оқу мәтіндері; жазылым: үйде не істейтіні туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап. Үйде не істейтіні туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 81. «Кім не істейді?» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: кім не істейді? көпше түрдегі жіктеу есімдігі; лексика: құрылысшы, үй саламын, мақтан етемін, емхана, емдеу, суретін салу, табиғат, кейіпкер, ақша, сатады, өлшейді; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: тақырып бойынша өз ойы. Кімнің не істейтіні туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған шағын диалогтар; оқылым: кімнің қандай жұмыс істейтіні туралы оқу мәтіндері; жазылым: кімнің не істейтіні туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап. Кімнің не істейтіні туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 82. «Менің сүйікті тағамым» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы, мен жеймін, ет тураймын (көсемше жұрнақтары), Сенің сүйікті тағамың қандай? лексика: жүгері, тары, күріш, жақсарту, кеспе, дәмхана, ет, сорпа; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Өзінің сүйікті тағамы туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған тағамдар туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: тамақтың түрлері туралы оқу мәтіндері; жазылым: өзінің сүйікті тағамы туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. Өзінің сүйікті тағамы туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 83. «Қандай дәмді!» – 5/4 сағат: тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: жіктік жалғауы, Ас мәзірінде қандай тағамдар бар? Не сатып аласың? лексика: тапсырыс беру, ас мәзірі, шашуға болмайды, құстарға беру, нан илеу, араластыру; қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Өзінің не істейтіні туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған тағамдар туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: ас мәзірі туралы оқу мәтіндері; жазылым: өзі қандай тағам дайындайтыны туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. Өзі дайындайтын тағам туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 84. «Жануарлар бұрышы» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: сын есім, етістіктер; лексика: алтын балық, орманшы, тотықұс, ұстап алу, тор, қайталап айту, босату, бір күні, жайбасар, мүйізтұмсық, қолтырауын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: өзі ұнататын аң/құс туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін айту; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған зоопарктегі аңдар туралы шағын ақпараттар; оқылым: аң мен құстардың түрлері туралы оқу мәтіндері; жазылым: зоопарк және өзінің сүйікті аң/құсы туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Зоопарктегі өзіне ұнайтын аң/құс түрлері туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 85. Оқу еңбек аясы – 20/16 сағат, «Менің мектебім» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Кітапхана қай жерде? күрделі зат есімдер. Ауыспалы осы шақ; лексика: көтерілу, баспалдақ, күзетші, бөтен адам, бейнекамера, киім ілгіш, оң қанат, оқырман билеті, жаздырып алу, әділ қазылар, орын беру, байқау, тексеру; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: өзінің мектебі туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған мектеп туралы ақпараттар; оқылым: мектеп өмірі туралы оқу мәтіндері; жазылым: өзінің мектебі туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Мектеп өмірі туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 86. «Менің күнделігім» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: қос сөздер. Күрделі етістіктер, Сенің күнделігің қандай? лексика: баға қою, тексеру, қол қою, ата-аналар жиналысы, сабақ кестесі, дайын/дайын емеспін; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: өзінің күнделігі туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін айта алады; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі күнделік туралы ақпараттар; оқылым: оқу мәтіндеріндегі сөздердің мағынасын ажырата алады. Оқушы күнделігі туралы оқу мәтіндері; жазылым: өзінің күнделігі туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. Оқушы күнделігі қандай болуы керектігі туралы достарымен пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 87. «Ертегі оқиық!» - 5/4 сағат:

1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: қос сөздер. Күрделі етістіктер; лексика: сенемін, кезекпен, адамдар үшін, жылдың төрт мезгілі, мұз қатады, боран соғады, тон, қар ериді, найзағай ойнайды, бүршік жарады, егін ору, шық түсу, жиі; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: жыл мезгілдеріне байланысты ертегілер туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін айту; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі жыл мезгілдері туралы ақпараттар; оқылым: оқу мәтіндеріндегі сөздердің мағынасын ажырата алады. жыл мезгілдері туралы оқу мәтіндері; жазылым: жыл мезгілдері туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. жыл мезгілдері туралы достарымен пікірлесім; 3) Мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 88. «Менің сүйікті спортшым» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Кім немен шұғылданады? Жіктік жалғауы, күрделі етістік, біріккен сөздер; лексика: шұғылдану, жеңіс, жүлдегер, жеңімпаз, үздік боксшы, болғым келеді, зілтемір, әлем рекорды, көтеру, велошабандоз, озып келу, шынығу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: өзі ұнататын спортшы туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған спорт түрлері туралы шағын диалогті ақпараттар; оқылым: спорт түрлері туралы оқу мәтіндері; жазылым: спорт, өзінің сүйікті спортшысы туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. Өзіне ұнайтын спорт түрлері мен спортшылар туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 89. Әлеуметтік-мәдени ая – 50/40 сағат, «Менің елім – Қазақстан» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: көптік, септік жалғаулары. Біріккен сөздер; лексика: отан, мақтану, халық, әнұран, рәміз, сөзін жазған, әнін жазған, қыран бүркіт, көгілдір түс, ою-өрнек, күннің шапағы, елтаңба, алтын түстес, қанатты тұлпарлар, шаңырақ; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Қазақстан, мемлекеттік рәміздер туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған Қазақстан, мемлекеттік рәміздер туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Қазақстан, мемлекеттік рәміздер туралы оқу мәтіндері; жазылым: Қазақстан, мемлекеттік рәміздер туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Өзінің елі – Қазақстан, мемлекеттік рәміздер туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 90. «Менің сүйікті қалам» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Қандай қала? Әсем қала. Сын есім. Сен қай жерде тудың? Жіктік жалғаулары. Субұрқаққа барамын. Барыс септігі; лексика: субұрқақ, аспалы жол, балмұздақ, құлпынай, тоңазытқыш; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Сүйікті қалалары туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған сүйікті қалалары туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Сүйікті қалалары туралы оқу мәтіндері; жазылым: Сүйікті қалалары туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сүйікті қалалары туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 91. «Астана – таза қала» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Біз Бәйтерекке барамыз. Астана – таза қала. Жалқы есім. Жіктік жалғауының көпше түрі; лексика: биіктігі, қолдың ізі, алаңы, оқушылар сарайы, серуендеу, жолаушы, тұрғын; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Астананың қандай қала екендігі туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған Астана туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Астана туралы оқу мәтіндері; жазылым: Астананың демалыс орталықтары туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап беру. Астананың көрікті жерлері туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 92. «Алматы метросында» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Жер астындағы жеті мұражай. Байқоңыр бекетінен отырдым. Жалқы есім. Метрода қауіпсіздік ережелерін сақтаймыз. Етістіктің жіктелуі. Менің ғарым әлемім. Тәуелдік жалғауы; лексика: бекет, жылдам, қауіпсіздік ережелері, есікке жақын тұрмау, автоматты хабарландыру, көшелердің қиылысы, түсеміз, жоғары көтерілеміз, төмен түсеміз, ғарыш әлемі; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Алматы қаласындағы метро туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған Алматы қаласындағы метро туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Алматы қаласындағы метро туралы оқу мәтіндері; жазылым: Алматы қаласындағы метро туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап беру. Астананың көрікті жерлері туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 93. «Абайла, бағдаршам» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Жүруге болмайды. Болымсыз етістік. Сары көзі нені білдіреді? Жолдан өтуге бола ма? Ауыспалы осы шақ; лексика: нені білдіреді, жаяу жүргінші, қарау, кептеліс, әлде, сөндіру, жөндеу, белгі беру, түсінбеу, ала құлан, кішіпейіл, жол салу, қорқу, ашық түсті, жолдың екінші беті, ала жолақ, жерасты өтпе жолы, аялдама; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Бағдаршам туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған бағдаршам туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Бағдаршам туралы оқу мәтіндері; жазылым: Бағдаршам туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап беру. Бағдаршам туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 94. «Қуыршақ театрында» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Мен ертегі оқимын. Жіктік жалғауы. Менің қуыршағым әдемі. Тәуелдік жалғауы. Желімді көзіңе тигізбе! Бұйрық рай; лексика: сахна, қуыршақ, қолөнер, ине, лақтыру, желім, тигізу, жапсыру; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойы. Қуыршақ театры туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған қуыршақ театры туралы шағын диалогтегі ақпараттар; оқылым: Қуыршақ театры туралы оқу мәтіндері; жазылым: Қуыршақ театры туралы шағын мәтін. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлемдер. Сұрақтарға жауап жазу; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап беру. Қуыршақ театры туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 95. «Мереке құтты болсын!» – 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Наурыз мерекесі құтты болсын! Лепті сөйлем. Мен ұлттық тағам дайындадым. Өткен шақ. Біз алаңға бардық. Жіктік жалғауының көпше түрі; лексика: ұлттық ойындар, көше, жиналу, шығу, таласу; 2) қатысымдық-сөйлесімдік бөлім: айтылым: диалог. Тақырып бойынша өз ойын айту. Монолог: өзі ұнататын мереке туралы 3-4 сөйлемнен тұратын мәтін айту; тыңдалым: мұғалімнің, сыныптастарының сөздеріндегі және үнтаспадан тыңдаған Қазақстандағы тойланатын мерекелер туралы шағын диалогті ақпараттар; оқылым: Қазақстандағы мереке түрлері туралы оқу мәтіндері; жазылым: мерекелер туралы шағын мәтін жазу. Берілген тірек сөздер бойынша сөйлем құрау; тілдесім: ұсынылған тақырып бойынша сөйлесім. Сұрақтарға жауап қайтару. Өзіне ұнайтын мерекелер туралы пікірлесім; 3) мәдениетаралық қарым-қатынас бөлімі: қазақ балалар әдебиетінің қарапайым үлгілері: санамақтар, тақпақтар, әндер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер (тақырып көлемінде). Қазіргі балалар әдебиетінің тақырыпқа қатысты үлгілері. 96. «Маған ұнайтын мереке» - 5/4 сағат: 1) тілдік бөлім: сөйлеу грамматикасы: Мен анамды мерекемен құттықтаймын. Табыс, көмектес септіктері. Соңы кім? сұрауы. Бақыт, қуаныш тілеймін. Жалпы есімдер; лексика: тосынсый, тегін, кезекке тұру, сізден кейін, ашықхат, тілек, тілек тілеймін, бақыт, қуаныш; 2) қатысымдық-сөйлесімд