Issuu on Google+

Бүгінгі нөмірде:

№150 (28089) 18 МАУСЫМ СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Айбын

Ќўттыќтау жеделхатын жолдады

Петропавл əскери институты 1997 жылы құрылып, Елбасы, Қазақстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев Жауынгерлік Туды салтанатты жағдайда табыс еткен болатын. Содан бері оның қабырғасынан 2280 түлек жоғары əскери білім алып, қорғаныс құрылымдарында абыроймен еңбек етіп жүр.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Хасан Руханиге Иран Ислам Республикасының Президенті болып сайлануына байланысты құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Мемлекет басшысының баспасөз қызметі.

Жеделхатта ел тұрғындарының сайлауға белсенді қатысуы жəне Х.Руханиге кең қолдау көрсетуі жаңа мемлекет басшысы ұсынған саяси жəне экономикалық бағдарламаларға сенім артуының айқын айғағы болып саналатыны атап өтілген. «Сіздің басшылығыңызбен Иран жаңа даму кезеңіне аяқ басады деген сенімдемін», делінген құттықтауда. Сонымен қатар, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан мен Иран арасындағы достық пен өзара тиімді ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынастар алдағы уақытта да екі ел халқының игілігі үшін жалғаса беретініне сенім білдірген. «Осы орайлы сəтті пайдалана отырып, Сізге зор денсаулық, жаңа қызметіңізде табыс, ал достас Иран халқына бейбіт өмір жəне бақбереке тілеймін», делінген жеделхатта.

Сенат Тґраєасыныѕ сапары Кеше Парламент Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми бастаған Қазақстан Республикасы Парламентінің делегациясы Ресей астанасы Мəскеуге келді. Бұл ресми сапар Ресейдің Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің Төрайымы Валентина Матвиенконың шақыруы бойынша жүзеге асып отыр. Мұнда қазақстандық тарап Федерация Кеңесінің Төрайымы Вален тин а Матвиенкомен, Мемлекеттік Думаның Төрағасы Сергей Нарышкинмен кездеседі. Сондай-ақ осы сапар аясында біздің парламенттік делегация «Ұлы Отан соғысы: тарихи сабақ, ортақ естелік жəне

халықтар бауырластығы» халықаралық конференциясына жəне Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезінің 10 жылдығына арналған дөңгелек үстел отырысына қатысады. Съезд Хатшылығының басшысы ретінде Қ.Мəми Мəскеу жəне бүкіл Ресей Патриархы Кириллмен, Ресей Мүфтилер кеңесінің басшылығымен кездесуі жоспарланған. «Егемен-ақпарат».

ЎБТ їмітті аќтап келеді Білім жəне ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевқа 2013 жылғы Ұлттық бірыңғай тестілеу қорытындылары туралы есебін жолдады. Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Өз есебінде Білім жəне ғылым министрі Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) биыл оныншы рет өткізіліп отырғанын атап өткен. Осы уақыт ішінде оған 1 миллион 335 мың мектеп бітіруші қатысып, көпшілігі табысты нəтиже көрсетті. Ал 2013 жылы ҰБТ-ға 143 мың мектеп бітірушінің 95 мың 500-і қатысты.

Бұл ретте тестілеудің нəтижелі өткізіліп келе жатқаны айтылған. Егер 2012 жылы ҰБТ-ның орташа балы 70,9-ды құраса, биыл ол 74,5 балға жетті (мүмкін болған 125 балдың). Білім деңгейінің айтарлықтай өсуін қазақ тілінде білім алған мектеп түлектері көрсетті. Олардың орташа балы 2012 жылы 68,2 болса, биыл 72,8 балға жетті. (Соңы 6-бетте).

ОФИЦЕРЛЕР

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Биылғы оқу жылы жас сардарлардың есінде ұзақ сақ тала тыны сөзсіз. Əске ри өмірге жол дама алған түлек тер дің қатарында көршілес Қырғызстаннан – 8, Тəжікстаннан 10 өкіл лейтенант шенін иеленіп, офицер атанды. Сөйтіп, еңселі оқу орны халықаралық əскери кадрлар əзірлеудің ұстаханасына айналды. Салтанатты шараға ІІМ ішкі əскерлерінің бас қолбасшысы, генерал-майор Руслан Жақсылықов, облыс əкімінің бірінші орынбасары Айдарбек Сапаров, Қырғыз Республикасы ІІМ ішкі əскерлер қолбасшысының бірінші орынбасары – штаб бастығы, полковник Болот Аманалиев, Тəжікстан Республикасы ІІМ ішкі əскерлер қолбасшысының жауынгерлік дайындық жөніндегі орынбасары, подполковник Музаффар Джабборов, ішкі əскерлер ардагерлері, қоғамдық ұйым, жастар өкілдері, институт бітірушілердің туғантуыстары қатысып, еліміздің əскери құрылымдарына 234 офицерді үкілеп шығарып салудың куəсі болды. Олардың 17-і əскери институтты үздік, 4-і озат кеуде белгісімен аяқтады. Президенттің тікелей тапсырмасымен Қызылжар өңірінде отау тіккен əскери білім ордасы алғашқыда əскери училище ретінде шаңырақ көтерсе, кейін əскери институт мəртебесі берілді. Қазір мұнда болашақ офицерлер 7 мамандық бойынша тəлімтəрбие алады. 7 кафедра, біліктілікті арттыру факультеті жұмыс істейді. Еліміздегі ішкі əс керлердің батальондар құрамындағы офицерлердің 90 пайызын

институт түлектері құрайды. Олардың арасында полк командирі дəре же сіне жеткендері, əскери шен ді кезектен тыс алғандары аз емес. Курсанттар ІІМ аясында ұйымдастырылған түрлі байқаулардың жеңімпаздары, жүлдегерлері саналады. М. Бірім жанов, Ə.Тыналин, С.Қадырбеков кикбокстен, А.Қырықбай қоян-қолтық ұрыстан, Д.Колесников гір көтеруден əлем чемпионы болды. Р.Жақсылықов, Ішкі істер министрінің, А.Сапаров аймақ басшысының құттықтауын жеткізді. Отанға, елге қалтқысыз адал қызмет етуге шақырды. Институттың саптық алаңында Қазақстан, Қырғызстан жəне Тəжікстан елдері нің тулары салтанатты түрде көтеріліп, көк байрағымыз жел мен жарыса желбірегенде кешегі курсанттардың офицер

атану салтанатын тамашалай келген ата-аналар мен жұртшылық ерекше сезімге бөленді. Оларға ертеңгі ел қорғаны сеніп тапсы рыл ған зор жауапкершілікті іштей сезініп, ақжол, сəт сапар тілесіп жатты. Қазақстан, Қырғызстан жəне Тəжікстан ішкі істер министрлерінің лейтенант шенін беру туралы бұйрықтары

жеткізіліп, оқуды аяқтағаны туралы құжаттар тарту етілді. Сонымен, білікті офицерлердің тағы бір легі ішкі əскерлер, шекара қызметі, республикалық ұлан, «Бүркіт» арнайы бөлімшелерінде қызмет етуге кəсіби біліктілікпен аттанды. ПЕТРОПАВЛ.

Өркениет құндылықтары 2-бет Отан тарихы туралы ой 4-бет Ақын Сара тұяғы, Қыз ғұмырдың қияғы 5-бет Курортты аймақ қалай дамиды? 7-бет

АҚПАРАТТАР аєыны Соңғы 5 ай ішінде Оңтүстік Қазақстан облысында аналар өлім-жітімі 37 пайызға, сəбилер өлімі 16 пайызға төмендеген. Мұндай көрсеткішке медицина қызметкерлерінің кəсіби біліктілігін жетілдіру мен олар қызмет ететін орындардың заманауи құрал-жабдықпен қамтамасыз етілуі нəтижесінде қол жетіп отыр. Қарағандылық медицина ғылымдарының докторы Роза Əлімханова туабітті жамбас сүйегі таюын емдеудің жаңа тəсілін ойлап тапты. Соның нəтижесінде алғашқы ем алушы өздігінен жүретін дəрежеге жетті. Ал Роза Əлімханова жақын арада Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының алтын медалін жеңіп алды. Солтүстік Қазақстан облысындағы санитар мамандар масаларды улау жұмысына кірісіп кетті. Өйткені, олардың кейбірі жұқпалы ауруды таратады екен. Жалпы, масалардың көзін жою үшін 3 млн. теңге бөлініпті. Төтенше жағдайлар министрлігі еліміздегі жүзуге жəне демалуға арналған 4 мыңнан аса су қоймасын тексеруден өткізді. Сондайақ, жүзу маусымында адамдар өмірінің қауіпсіздігін сақтау мақсатымен 58 суқұтқару стансасының жеке құрамын, 22 құтқару бекетін, 7 оңтайлы іздестіру тобын жəне су-құтқару қызметінің 13 апаттық-құтқару отрядын жасақтады. «Жолаушылар тасымалы» АҚ 2 шілде мен 7 қыр күйек аралығында №483/484 «Астана – Адлер» халықаралық пойызын қолданысқа енгізуді жоспарлап отыр. Оның құрамы 10 купе ден жəне 7 плацкарттан тұрады.

«ҚазАқпарат», Tengrinews, «Қазақстан жаңалықтары» агенттіктерінің хабарлары бойынша дайындалды.

Дерек пен дəйек

Қазақстан Республикасының Заңы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Үкіметі арасындағы Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Ауғанстан Ислам Республикасын тұрақтандыру мен қалпына келтіру жөніндегі халықаралық іс-қимылдарға қатысуына байланысты Қазақстан Республикасының аумағы арқылы əскери мүлік пен персоналдың транзитін қамтамасыз ету туралы келісімді ратификациялау туралы 2012 жылғы 27 ақпанда Астанада жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Үкіметі арасындағы Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Ауғанстан Ислам Республикасын тұрақтандыру мен қалпына келтіру жөніндегі халықаралық іс-қимылдарға қатысуына байланысты Қазақстан Республикасының аумағы арқылы əскери мүлік пен персоналдың транзитін қамтамасыз ету туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 13 маусым № 103-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 17 маусым

№598

Астана, Үкімет үйі

«Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 қыркүйектегі № 1162 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 қыркүйектегі № 1162 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 70, 1010-құжат) мынадай өзг��рістер енгізілсін: 1-тармақтың бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы, он бірінші абзацтары мынадай редакцияда жазылсын: «Баж ставкасы (1 тонна үшін доллармен)» деген бағанда: «164,97», «109,98», «109,98», «109,98», деген сандар тиісінше «168,88», «112,59», «112,59», «112,59» деген сандармен ауыстырылсын». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Ќазаќстан Ресейді ќалай басып озды? Александр АУЗАН,

М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университеті экономика факультетінің деканы, РФ Президенті жанындағы Экономикалық кеңестің, Əкімшілік реформаларын жүзеге асыру жөніндегі үкіметтік комиссияның мүшесі.

Ресейді əдетте АҚШ-пен жəне Еуропамен салыстырып жатамыз. Бірақ бізді көршіміз Қазақстан басып озған екен. Неліктен Қазақстанның қолынан келеді жəне бізге кімнен үйрену керек? Егер бұл сұрақ бұрын «кім қалай өмір сүріп жатыр» деген мағынадағы қызығарлық жəйттердің бірі болса, енді ол тікелей экономикалық саясат мəселесіне айналып отыр. Ресей, Беларусь жəне Қазақстан арасында Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік құрылған сəттен бастап, біз өз жетістіктеріміз бен сəтсіздіктерімізді бір-бірімізден бөлек қарастыра алмайтын болдық. Бұл əсер ету тетігін тамыр ішінде жүгірген қанмен салыстыруға болады: егер одақ құрамындағы біреуінде бірнəрсе жақсы жүріп жатса, онда бизнестің өзі солай қарай көшеді. Міне, сондықтан Ресей үшін Стратегия-2020 жаңа нұсқасы əзірленіп жатқан (бизнесті дамыту мен мемлекеттік реттеуге қатысты тараулар жөнінде) осыдан екі жыл бұрын мен жəне менің əріптестерім біздің жетістіктерімізді өз көрсеткіштерімізге қарап емес, Беларусь пен Қазақстанның деңгейіне қарап, өлшеу қажеттігін ескерткен едік. Қазақстан несімен артық? Ең бірінші, іскерлік ахуалды қалыптастыру жағдайымен. Бұл елге кəсіпорындар қызметі үшін неғұрлым қолайлы жағдай

қалыптастырудың сəті түсті. 2009 жылы бизнес жүргізу үшін жағдай деңгейіне байланысты елдердің халықаралық рейтингінде Ресей Федерациясы «өте құрметті» 120шы орынға жайғасқанда, Қазақстан 70-ші орында тұрды. 2013 жылы Қазақстан бұдан да көтеріліп, 49-шы орынды еншіледі. Рас, Ресей де өз жағдайын біршама жақсартып, 112-ші орынға табан тіреді. Алайда, бұл елдер арасындағы айырмашылық бұрын 50 баспалдақты құраса, енді олардың саны 63-ке жетіп отыр. Біздің қолымыздан кел мейтіндей Қазақстанда не бар? Бұл елде кəсіпорынды тіркеу жəне

оны электрмен қамтуға қосу оңай. Бұл елде заңдар инвесторлар құқығын жақсы қорғайды жəне ең маңыздысы, онда салық төлеу де өте оңай (бұл үдеріске мұнда аз ғана уақыт кетеді жəне ол біздегідей бас ауыртып та жатпайды). Бұл жағдайлардың халықтың тұрмыс деңгейіне қаншалықты қатысы бар? Іскерлік ахуалдың жақсаруы жұмыс орындарының санын арттырады, бюджетті салықтармен толтырады. Егер ресейлік немесе беларусьтік кəсіпорынға Қазақстан заңдылықтары бойынша өмір сүрген жеңілірек болса, онда олар салықтарды да өз елдеріне емес, сонда төлейтін болады. Əзірге біздің Ресейдің қолынан оншалықты келмей отырған істер Қазақстанда неліктен жеңілірек

жүзеге асуда? Өйткені, біздің көршіміз мұнай мен газға бай бізге қарағанда қиынырақ өмір сүруде деп айтамыз ба? Жоқ, олай емес. Қазақстан да минералды ресурстармен жақсы қамтылған. Демек, оның Ресеймен жарыса жүгірмеуіне де болар еді. Ендеше оны не нəрсе жүгіртіп тұр? Бұл ретте бір шетелдік жоғары шенді шенеуніктің сөзін келтіре кетсем, артық болмас: «Тас ғасыры тас таусылғандықтан аяқталған жоқ», деген болатын ол. Қазақстан жаңа жұмыс орындарын құру, жаңа кəсіпорындар ашу секілді істерден бастай отырып, халықтың өмір сүру сапасын жақсарту жөніндегі стратегияны дұрыс қабылдады. Сондықтан, бұл ел өзінде мұнай мен мыстың қорлары болғанына қарамастан, Ресейге қарағанда əлден əлдеқайда

жылдам қозғалыс үстінде келеді. Оның басты себебі – үйренуге үнемі əзір тұрушылық. Алға басу дегеніміз басқалардың білгенін игеруге деген ұмтылыстан басталатындығы анық. Ресей – білім берудің қуатты дəстүрлері қалыптасқан, интеллектуалдық элитасының деңгейі жоғары ел. Алайда, осыдан екі апта бұрын мен МГУдың Қазақстандағы филиалында болған кезімде мұндағы студенттердің білімге сондай бір ынтызарлықтарын байқадым. Бəлкім олар ресейлік студенттермен салыстырғанда, математика мен физика мəселесінде əлсіздеу болар. Бірақ олардың өз білімдерін өмір нəтижесіне айналдыруға деген ынтасы аса күшті. Біз жуықта үйлестірілген білім бағдарламасын аштық. Бұл бағдарламаға енген оқу орнының студенті шетелдік университеттердің бірлескен дипломын ала алады. Ал енді осы мəселе жөніндегі ұсыныстың қай жақтан келіп түскендігі туралы біздің осы жазғанымызға қарап, сіз дұрыс болжам жасап отырған боларсыз. Иə, біз өзімізді əрдайым ұлы державалармен салыстыруға үйреніп кеткенбіз. Бірақ əрбір жаңа уақыт өзіндік жаңа міндеттерін алға тосуда. Сондықтан бізге ендігі кезекте өз естеліктерімізбен жарысқа түсудің қажеті жоқ, оның орнына экономикадағы нақты қалыптасып келе жатқан жағдаймен жарысайық демекпін. Union-report.ru сайтының материалы бойынша əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


2

www.egemen.kz

Кїн тəртібі белгіленді Кеше Қайрат Мəмидің төрағалық етуімен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты бюросының отырысы болды. Бюрода Сенаттың тұрақты комитеттері мен Аппаратқа Парламент Мəжілісінде мақұлданған заң жобалары берілді, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Экономикалық даму жəне кəсіп- Қарыз туралы келісімді («Шымкент керлік комитеті еліміздің кейбір - Ташкент» жолының учаскесін резаңнамалық актілеріне мемлекет- конструкциялау) ратификациялау жекеменшік əріптестігінің жаңа туралы; Қазақстан Республикасының түрлерін енгізу жəне олардың кейбір конституциялық заңдарына қолданылу салаларын кеңейту конституциялық мерзімдерді есептеу мəселелері бойынша өзгерістер мен мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жо- толықтырулар енгізу туралы; кейбір басы бойынша бас комитет болып заңнамалық актілерге азаптаудың жəне белгіленді. басқа да қатыгез, адамгершілікке жатКонституциялық заңнама, сот пайтын немесе ар-намысты қорлайтын жүйесі жəне құқық қорғау органдары іс-əрекеттер мен жазалау түрлерінің комитеті кейбір заңнамалық актілерге алдын алуға бағытталған ұлттық алазаптаудың жəне басқа да қатыгез, дын алу тетігін жасау мəселелері бойадамгершілікке жатпайтын немесе ынша өзгерістер мен толықтырулар ар-намысты қорлайтын іс-əрекеттер енгізу туралы; кейбір заңнамалық мен жазалау түрлерінің алдын алуға актілерге жетім балалардың, атабағытталған ұлттық алдын алу тетігін анасының қамқорлығынсыз қалған жасау мəселелері бойынша өзгерістер балалардың тұрғын үйге құқықтарын мен толықтырулар енгізу туралы заң қамтамасыз ету мəселелері бойынша жобасы бойынша негізгі комитет бол- өзгерістер мен толықтырулар енгізу ды. Бюрода, одан басқа, палатаның туралы (екінші оқылым); кейбір биылғы 20 маусымда болатын жалпы заңнамалық актілерге жаңартылатын отырысының күн тəртібі де белгіленді. энергия көздерін пайдалануды қолдау Отырыс барысында Қазақстан мəселелері бойынша өзгерістер мен мен Ресей үкіметтері арасындағы толықтырулар енгізу туралы (екінші мемлекеттік шекарасында бірлескен оқылым) заң жобаларын талқылау бақылауды жүзеге асыру саласындағы жоспарланды. ынтымақтастық туралы келісімді ратиСондай-ақ отырыста кейбір фикациялау туралы; кейбір заңнамалық заңнамалық актілерге төреліктің жəне актілерге мемлекет-жекеменшік аралық соттың қызметін жетілдіру əріптестігінің жаңа түрлерін енгізу мəселелері бойынша өзгерістер мен жəне олардың қолданылу салала- толықтырулар енгізу туралы заң жорын кеңейту мəселелері бойынша басы бойынша Мəжіліс пен Сенат өзгерістер мен толықтырулар енгізу арасындағы келіспеушіліктерді еңсеру туралы; Қазақстан мен Еуропа Қайта жөніндегі келісу комиссиясының Құру жəне Даму Банкі арасындағы ұсыныстарын қарау да көзделуде.

Берекесіздікке жол берілмейді Мəжіліс Төрағасының орынбасары Сергей Дьяченконың жетекшілігімен кеше «Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің соңғы екі жылда атқарған қызметінің негізгі қорытындысы туралы» деген тақырыппен Үкімет сағаты болып өтті. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Вице-спикер елімізде конфессияаралық қатынастар үшін барлық жағдайлар жасалғандығын баса айтты. Діни бірлестіктер қоғам мен мемлекет дамуына өз үлестерін қосып келеді. Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында елдегі діни жағдайға қатысты маңызды міндеттер жүктеді. Олар: халықтың діни сауаттылығын арттыру, жастар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу, «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заңның орындалуын қатаң қадағалау, діни экстремизм мен терроризмге қарсы күрес жүргізу жəне тиісті мемлекеттік бағдарлама жасау. Осылайша, тапсырмаларды нақты атап шыққан Сергей Дьяченко сөзді Дін істері агенттігінің төрағасы Қайрат Лама Шəріпке берді. Агенттіктің төрағасы осы ретте жаңа заңның қабылдануы уақыт талабынан туындап, мемлекеттің дін саласындағы өзіндік стратегиялық бағытын айқындау кезеңіне айналғанды��ын ерекше айтты. Екі жыл ішінде діни қатынастарды ретке келтіру мақсатында тиісті нормативтікқұқықтық база жасалғандығы да назардан тыс қалған жоқ. Жергілікті билік органдары да заңды жүзеге асыруға белсенді атсалысып, діни əдебиеттерді тарататын стационарлық үй-жайлардың, яғни кітап дүкендерінің тізімін бекітті, сондай-ақ, мешіттер, шіркеулер жəне басқа да діни ғимараттарды салу, олардың орналасатын жерін анықтау туралы шешімдерді қабылдау тəртібі де енгізіліпті. 2011 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша 4551 діни бірлестік қызмет атқарса, 2012 жылдың 25 қазанында аяқталған тіркеуден кейін олардың саны 3088-ге кеміген. Жалған діни құрылымдар мен құрылтайлық құжаттарында дəйексіз мəліметтерді ұсынған бірқатар діни бірлестіктер қайта тіркеуден өткізілмеген. Діни бірлестіктерді қайта тіркеу жұмыстарынан кейін сот органдарына діни бірлестіктерді мəжбүрлеп тарату туралы 436 талап жолданып, олардың бəрін сот қанағаттандырған. Қазіргі күні Қазақстанда 3244 ғибадат үйі жұмыс істейді, олардың басым бөлігі, яғни 2320-сы мешіттер. Үстіміздегі жылдың наурыз айында Үкімет ғибадат үйлерінен тыс жерлерде діни жораларды өткізу үшін ғимарат орнын келісу туралы шешім шығару жөніндегі стандартты бекітті. Бұл базарларда, дүкендерде, қонақ үйлер мен басқа да нысандарда орналасқан намазханалар мен мінəжатханаларға қатысты болып табылады. Бүгінгі таңда республика бойынша 492 намазхана, 15 православтық, барлығы 507 мінəжатхана қызмет атқаруда жəне олар жергілікті əкімдіктер тарапынан ресімдеуден өтуде. Агенттік əкімдіктермен бірлесіп ғибадат үйлері мен мінəжатханалардың қызметін заң талаптарына сəйкестендіру бағытындағы

іс-шараларды одан əрі жалғастыратын болады. Бүгінде діни əдебиеттер мен діни мазмұндағы ақпараттық материалдарға сараптама жүргізу агенттік қызметінің маңызды бөлігі болып отыр. Діни бірлестіктерді қайта тіркеу барысында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы барлық мешіттерді біріктіретін (бүгінгі таңда 2320) бірегей республикалық бірлестік ретінде жасақталды. ҚМДБ құрамына бұрынғы өз мешіттерінен басқа дербес қызмет етіп жүрген 14 жергілікті діни бірлестік филиал ретінде еніп, 79 саны аз діни топ қосылды. Агенттік төрағасы миссионерлер жайына да тоқталып өтті. Заңға сəйкес, қазір тиісті куəлік алғандар миссионерлік қызметін сол құжатта белгіленген өңірлерде ғана жүзеге асыра алады. Осы тəртіп негізінде елімізде 394 миссионер тіркелген. Діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бағытындағы қызмет агенттік үшін ең басты мəселелердің бірі болып қала береді. Отырыста, сонымен қатар Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев қосымша баяндама жасады. Комитет төрағасы осы ретте бір маңызды міндет – азаматтарымызға моральдық тұрғыдан жəне олардың денсаулығына зардап келтіретін əртүрлі секталар мен жалған діни топтардың əрекет етуіне, соның ішінде Интернет арқылы тосқауыл қою болып табылатынын ерекше атады. Біздің ата-бабаларымыз ханафи мазхабын ұстанған. Ханафи мазхабының басқа мазхабтардан ерекшеліктерін көбірек айтып, түсіндіру керек. Салафизмнің бізге жат ағым екенін тайға таңба басқандай етіп ұғындырып, дəлелдеп беруіміз қажет. Сондай-ақ, кез келген дəстүрлі діннің бейбіт мақсатқа жəне рухани дамуға бағытталғанын ұғындыру керек. Қазіргі кезде дінтану, исламтану жəне теология саласындағы бакалаврларды алты жоғары оқу орны дайындайды. Студенттердің жалпы саны – 1500 адам. Ал осы саладағы магистрлерді бес жоғары оқу орны даярлауда. Магистранттардың жалпы саны – 95. Соңғы жылдары 390-ға жуық жастарымыз дінтану мамандығы бойынша жоғары білім алып шыққан. Осындай жастардың өз мамандықтары бойынша жұмысқа орналасуына жəрдемдесіп, оларды алдағы уақытта үгіт-насихат жəне ақпараттық жұмысқа кеңінен тарту қажет. Мəулен Əшімбаев сонымен бірге, мүмкіндігінше, азаматтарымыздың шетелде беймəлім жəне күмəнді діни оқу орындарында дəріс алуына жол бермеу керектігін тілге тиек ете кетті. Бұдан кейін депутаттар қоғамдағы кейбір түйткілді мəселелер бойынша сұрақтар қойып, өз ойларын ортаға салып жатты. Отырысты Мəжіліс Төрағасының орынбасары қорытындылады. Вице-спикер агенттіктің атқарған жұмыстарын оң бағалай келіп, Мəжіліс заңнамалық тұрғыдан əрқашан да қолдау жасайтындығын алға тартты.

18 маусым 2013 жыл

 Дүние жəне дағдарыс 2008 жылы басталған қаржыэкономикалық дағдарыс бүкіл əлемді шарпып, оның соңы жаһандық рецессияға ұласқаны белгілі. Түптеп келгенде, бұл жойқын дүрбелеңге АҚШ-та басталған ипотекалық шиеленіс түрткі болған еді. Оның алғашқы белгілері əлгі елде 2006 жылдың өзінде-ақ сыр бере бастаған. Біртебірте оның зардабы бүкіл əлемге жайылып, үлкенді-кішілі экономикалардың құлдырағаны соншама, бүгінгі таңда əлемдегі жұмыссыздардың саны 200 миллион адамнан асып жығылады. Аталмыш дағдарыс пен рецессия тек қана АҚШ емес, Еуропа елдерінің экономикасын да ойсыратып кеткендіктен, Грекия, Испания секілді мемлекеттерде жұмыссыздардың саны 26 пайыздан асып, оның тең жартысынан астамын жоғары оқу орнын бітірген өрімдей жастар құрады. Дағдарыстың салқыны Ирландия мен Италияға да тиіп, енді, міне, Кипрге де келіп жетті. Бүгінгі таңда жаһандық дағдарыс пен қаржы-экономикалық рецессияның себептерін Давостан бастап əлемнің əр түкпірінде, оның ішінде, біздің елде де жыл сайын өтіп жүрген экономикалық форумдар іздестіруде. Мұның сыртында кешенді зерттеулермен əлемнің айтулы ғалымдары да айналысып, өз ойларын

Ґркениет ќўндылыќтары Батыс елдеріндегі экономиканыѕ шатќаяќтауы – əлеуметтік тўраќсыздыќќа апаратын сын-ќатер Əділ АХМЕТОВ,

сенатор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

ортаға салуда. Бұл тұрғыдан келгенде, Нью-Йорктегі Колумбия университетінің профессоры, белгілі экономист, Нобель сыйлығының лауреаты Джозеф Стиглицтің 1912 жылы ағылшын тілінде жарық көрген «Теңсіздіктің құны» (Joseph E.Stiglitz. The Price of Inequality) атты монографиясының орны ерекше. Туындының авторы – кезінде АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтонның экономикалық мəселелер жөніндегі кеңесшілер тобын басқарған өте білікті маман. Ауруын жасырған өледі демекші, ғалым өзі туып-өскен капиталистік қоғамның бүге-шігесін (саяси жүйесі мен экономикасын, жетістіктері мен кемістіктерін) айқара ашып, жаманын жасырмай, жақсысын асырмай, терең зерттеулер мен дəйекті сараптамалардың негізінде түйінді қорытындылар жасайды. Автор, біріншіден, осы уақытқа дейін ешбір баламасы жоқ деп, кір жуытпай дəріптеліп келген нарықтық экономиканың сол үдеден шыға алмай қалғандығын жəне оның тұрақсыздығын ашып көрсетеді. Екіншіден, аталған экономиканың тізгінін ұстап отырған саяси жүйенің орын алған қателіктер мен олқылықтарды дер кезінде түзетуге шамасы келмей қалғандығын, үшіншіден, нарықтық экономика мен саяси жүйенің əділетсіз екеніне жəне бұл үш фактордың бір-бірімен өте тығыз байланысты екеніне көзді анық жеткізеді. Кітап авторы, сонымен қатар, АҚШтағы, сол сияқты дамыған өзге мемлекеттердің саяси-экономикалық жүйелеріндегі дағдарыстың себебі тек қана сол қоғамдарда орын алып отырған əлеуметтік теңсіздіктен туындайтынын, ал оның салдары əлгі экономикалық жүйені үнемі тұрақсыздыққа əкеліп соқтыратынын жəне өз кезегінде қоғамды қақ бөліп тұрған аталған теңсіздікті бұрынғыдан бетер үдете түсетінін айшықтап береді. Дж. Стиглиц «Теңсіздіктің құнын» жазуға кезінде Тунис пен Египетте басталып, көп ұзамай, Африканың біраз елін шарпыған «араб көктемінің» АҚШ-тың Нью-Йорк, Еуропаның, Лондон, Лиссабон, Мадрид секілді ірі қалаларындағы «батыс күзіне» ұласқан халық наразылығының түрткі болғанын жасырмайды. Массачусетс технологиялық институтында ғылыммен айналысып жүрген кезінде Америкадағы теңсіздікті өзінің докторлық диссертациясына арқау етіп алған Дж.Стиглиц бұл мəселеге деген көзқарасын былайша түйіндейді: дағдарыс кезінде байлар байи түседі, өте

байлар одан бетер байиды. Ал кедейлердің саны тоқтаусыз өсіп, бұрынғыдан бетер кедейленеді. Орташалардың жағдайы да мүшкілденіп, табыстары мен жалақылары құлдырайды. Сөйтіп, тақыр кедейлерге айналғандар мен бай-бақуаттылардың арасын бөліп тұрған шыңырау құз бұрынғыдан бетер тереңдей түседі. Ғалым келтірген деректерге ден қойсақ, соңғы 30 жылда Америка қоғамының 99 пайызын құрайтын төменгі жалақы алатындардың табысы тек 15 пайызға ғана өскен. Керісінше, əлгі қоғамның 1 ғана пайызын құрайтын жоғары жалақы алатын алпауыттардың табысы 150 пайызға көбейген. Ал соңғыларының 0,1 пайызын құрайтын шектен тыс байлардың табысы 300 пайыздан да артыққа өскен. Бұл айтылғандардың құрғақ сөз емес екенін дəлелдеу үшін нақты мысал ретінде ғалым Уолл-Март (Wall-Mart) сауда империясының мұрагерлері болып табылатын Уолтондарды келтіреді. Бүгінгі таңда алты ағайынды Уолтондар жалпы құны 69,7 миллиард долларға теңесетін ұлан-ғайыр байлыққа иелік етіп отырған көрінеді. Бұл байлық бүкіл АҚШ қоғамының 30 пайызын құрайтын ең төменгі жалақы алатын кедей-кепшіктердің жиынтық табысынан да асып түседі екен. Дж.Стиглиц, сонымен қатар, Америкадағы теңсіздіктің тек бүгін ғана пайда болған құбылыс емес екендігіне назар аударады. Сонымен қатар, ол əлгі теңсіздіктің қолдан жасалатынын да жасырмайды. Сосын оның қалыптасуына нарық күштерінің – сұраныс пен ұсыныстың үлес қосатынын жəне əмбебап экономикалық заңдылықтардың да үлкен рөл атқаратынын назардан тыс қалдырмайды. Бірақ, солай бола тұрғанмен, қоғамдағы бүкіл байлықтың 1 пайызға жетер-жетпес аттөбеліндей ғана топтың уысына жинақталуын таза америкалық «жетістік» деген байлам жасайды. Əрине, ғалым «жетістік» деген сөзді бекер тырнақшаға алып отырған жоқ. Оның астарында мүлде қарама-қайшы ұғымды тұспалдап тұрған ащы шындық жатыр. Ғалым АҚШ-та орын алып отырған бүгінгі дағдарыстың басым бөлігі – үкіметтің жүргізіп отырған саясатының тікелей салдары екенін де өте нанымды дəйектермен тиянақтайды. Əсіресе, қаржыны жоғарыдан төменге немесе, керісінше, төменнен жоғары қарай бағыттауға келгенде, саяси биліктің, салықтық, монополистік немесе құқықтық, я болмаса лицензиялық жеңілдіктерді ең алдымен миллиардерлерге қарай бұрып, солардың мүдделерін қызғыштай қорғайтынын, демек, түптеп келгенде, байлардың кедейлер есебінен байитынын үлкен батылдықпен сынға алады. Аш бала тоқ баламен ойнамайды, тоқ бала аш болам деп ойламайды

демекші, Америкадағы тақыр кедейлер мен байлардың арасында пайда болған теңсіздіктің шарықтап кеткендігі соншама, халықтың 1 пайызын ғана құрайтын миллиардерлер бүгінгі таңда қолдан жасалған теңсіздік құзының табанындағы кедейлердің қалай күн көріп жатқанын мүлде елестете алмайтынына назар аударады. Бұл уəждің растығына Дж.Стиглицтің мына бір мысалдары көзді анық жеткізеді. Мəселен, төрт адамнан тұратын екі балалы отбасында жалғыз адам ғана жұмыс істейтін болса, ол аптасына қырық сағаттық жүктеменің əр сағатына бар болғаны сегіз жарым доллар жалақы алатын болады. Əлеуметтік салық жəне отбасы денсаулығын қамсыздандыруға кететін, сол сияқты басқа да міндетті төлемдерді шегеріп тастағанда, бір жылда оның қолына таза тиетіні 14240 долларды құрайды екен. Егер сəті түсіп, ай сайын 700 долларға түсетін екі бөлмелі пəтер жалдай алса, оның қолында бар болғаны 5840 доллар қалады. Ал кез келген америкалық көліксіз жүре алмайтынын ескерсек, жанармайды, қамсыздандыру жарнасын жəне өзге шығындарды қоса есептегенде, тағы да 3000 доллар шығаруға тура келетіні айтпаса да түсінікті. Сонда отбасының бір жылдық тамағы мен киімкешегіне бар болғаны 2840 доллар қалады немесе адам басына шаққанда күніне 3 доллардан ғана келеді екен. Рецессия кезінде ипотекалық несиеге үй алған америкалықтардың жағдайы да мүлде құлдырап кеткен. Ай сайын банктерге қайтарылатын төлемдердің деңгейі 20 пайызға күрт көтеріліп кеткендіктен, миллиондаған адам пəтерлерінен бір сəтте айырылып, көше паналап, қаңғырып қалған. Мұның салдары 2007–2011 жылдар арасында 7,8 миллион адамның жұмыссыз қалуына жəне мыңдаған отбасының күйреуіне əкеліп соққан. Бүгінгі таңда бұл құбылыс тек Американы ғана емес, сонымен қатар, Батыс Еуропа елдерінің көпшілігін өз құрсауында ұстап отыр. Рецессия кезінде миллиардерлер мен банкирлерге қандай шығын келді дейтін мəселеге де Дж.Стиглицтің өз жауабы бар. Дағдарыстан бұрын қоғамда белгілі бір консенсус болғандықтан, ауқаттылардың мол табысы олардың маңдай терінің, яғни өз еңбегінің жемісі деген ұғым қалыптасқан болатын. Сондықтан қарапайым халық оларға түсіністікпен қарайтын. Ал қазіргі дағдарыс кезінде, ораза-намаз тоқтықта, иман кетер жоқтықта демекші, байлар мен банкирлер кедейлердің ашу-ызасын тудырмаса, құрметіне бөленіп отырған жоқ. Өйткені, аталмыш рецессияның салдарынан алпауыттар да белгілі бір шығындарға тап болғанымен, олардың үлкен бонустар алуы əлі тоқтаған жоқ. Анығырақ айтқанда, олардың мұртын қазір де балта шаппайды. Дағдарысты желеу етіп, банкирлер жүздеген

қызметкерлерді жұмыстан босатып жіберді, есесіне, мұрттарын үнемделген қаржының есебінен майлап отыр. Басқа дамыған елдермен салыстырғанда америкалық банкирлер мен ірі компания президенттерінің табысы қатардағы қызметкердің табысынан 200 есе асып түседі екен. Ал Жапонияда бұл көрсеткіш 16 есемен шектеледі. Бұл тұрғыдан келгенде, америкалықтар өзге елдерге жаман үлгі көрсетіп отырғанын Дж.Стиглиц ашып айтады. Айтса айтқандай-ақ, сынықтан басқаның бəрі жұғады демекші, əлгіндей үдеріс енді өзге елдерде де тарап кетсе, оған таңғалуға болмайды. Жоғарыда Джозеф Стиглиц келтірген айғақтардың бұлтартпайтын дəлелдерін Нью-Йорктегі Уолл Стритте орналасқан Американың Goldman Sachs, Morgan Staneley, Merrill Lynch жəне Lazard Freres & Co. сынды ең айтулы инвестициялық банктерде табаны күректей 17 жыл қызмет атқарған тəжірибелі банкир əрі қаламы қарымды журналист Уиллиам Коганның «Соңғы магнаттар: Лазард Фререс жəне Компанияның құпия тарихы» (William Cohan. The Last Tycoons: The Secret History of Lazard Freres & Co.) атты монографиясынан да кездестіреміз. Автор келтірген деректерге қарағанда, жоғарыда аталған инвестициялық банктер арқылы жылына триллиондаған доллар өтіп, оларға миилиардтаған пайда келсе, банкирлердің қалтасына да ондаған миллион табыс түседі екен. Сондықтан да болар, Американың қаржы əлемі атынан ат үркетін əлгі банкирлерге «ұлы еркектер» деген айдар таққан. Өйткені, айтулы алпауыттардың ықпалы соншалықты шексіз болғандықтан, олардың ығына жығылмайтын пенде болмайтын көрінеді. Айтса айтқандай-ақ, əлгі «ұлылардың» ішіндегі түкірігі жерге түспейтін, атағы жер жаратын бір банкирді автор ерекше атайды. Мəселен, бір жарым ғасырлық тарихы бар, даңқы жер жаратын Lazard Freres & Co. инвестициялық банкін ұзақ жылдар бойы басқарған Феликс Рохатин (Felix Roһatyn) 1970 жəне 1975 жылдары Американың Уолл Стрит банктерін оларға төніп келген екі бірдей дағдарыстан аман алып қалыпты. Бірақ сол Феликс Рохатиннің өзі де, Уолл Стриттің жоғарыда аталған өзге «ұлы еркектері» де бұл жолы, атап айтқанда, үстіміздегі ғасырдың 2008 жылы басталып, соңы əлемдік қаржы-экономикалық рецессияға ұласқан дағдарысқа мүлде тосқауыл қоя алмапты. Əрине, олардың бəрі де қолдарынан келгенінше тырысып баққан. Тіпті, билік те оларға барынша көмектескен. Мемлекет тарапынан банктерге триллиондаған доллар ақша да бөлінген. Алайда осы мақаланың басында Дж.Стиглиц атап көрсеткен капиталистік қоғамның кемшіліктері, яғни нарық тұрақсыздығы, билік пен саяси жүйенің олқылықтары мен əділетсіздігі өлшеусіз етек алғандықтан, жойқын дағдарыс пен қаржы-экономикалық рецессияға ешқандай күш тосқауыл бола алмаған. Демек, бүгінгі дағдарыс пен рецессия – жоғарыда аталған үш фактор тудырған теңсіздіктің құны. Оның түбірінде біздің Елбасымыздың «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап өтілген, ХХІ ғасырдың сын-қатерлеріне жатқызылған бүгінгі өркениет құндылықтарының құлдырауы мен əлеуметтік тұрақсыздықтың жатқаны ешбір күмəн тудырмайды. Ендеше, осы тұрғыдан келгенде, Елбасының бастамасымен Астанада жоғары деңгейде өткізіліп жүрген экономикалық форумдардың маңызы өте зор. Оның ішінде, əсіресе, бесінші форумда Президент Назарбаев жария еткен G-Global қағидасының келешегі үлкен. Өйткені, ақпарат құралдары шарықтап дамыған бүгінгі заманда əлемдік экономика мен қаржы саласын тығырыққа тіреп отырған жаһандық дағдарыстың себеп-салдарын тек оза дамыған елдердің басын қосатын G-8 немесе G-20 деп аталатын клубтарға мүше алпауыт елдердің тізгінін ұстағандар ғана шеше алмайтынына адамзаттың көзі анық жетті. Сосын, жаһандық сын-қатерлер мен дағдарысты бүкіл əлемнің ақыл-ойын бір арнаға тоғыстыратын G-Global секілді жаһандық үнқатысу алаңы ғана тоқтата алатынына сенім күннен-күнге артып келеді. Оның үстіне, сырт көз – сыншы демекші, бұл пікірдің дұрыстығына осы мақалада назар аударылған шетелдік ғалымдардың ой-түйіндері де нақты дəлел бола алады.

Инвестициялар їшін икемді жаєдай Кеше Сыртқы істер министрлігінің мəжіліс залында шетел инвесторларының құқығын қорғау мен елімізде инвестициялық омбудсмен институтын енгізу мəселелеріне арналған бірлескен дөңгелек үстел өтті. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Оған Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев, Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау вице-министрі Марат Құсайынов пен бірқатар мемлекеттік мекемелердің басшылары қатысты. Сондай-ақ, Президент жанындағы шетел инвесторларының кеңесі ассоциациясы, «Атамекен» одағы» ҰЭП, «KAZNEX INVEST» агенттігі» АҚ, халықаралық ұйымның өкілдері, Американың сауда палатасы, Германияның экономика мамандары, Францияның Қазақстандағы іскерлік орта ассоциациясы, Ресейдің сауда өкілдері де дөңгелек үстел жанынан табылды. Омбудсмендік қызметтің ережелері мен талаптары таныстырылған мəжіліске барлығы 77 ұйымнан 100-ге жуық адам келді. Отырысты ашқан Сыртқы істер министрі жиынның мақсатын таныстыра

келіп, Қазақстанның инвестициялық тартымдылығы жөнінде əңгімеледі. Қазіргі таңда елімізде қалыптасып отырған инвестициялық ахуалдың тартымды тұстары жөнінде Ə. Исекешев баяндады. Осы уақытта еліміздің серпінді дамуы үшін инвесторларды көптеп тартып, индустриялануды үдете түсу керек. Бұл мақсатқа ертерек қол жеткізу үшін елімізге жаңа технологиялар əкелуіміз қажет. Біз қазір осы бағытта жұмыс істеп жатырмыз. Мемлекет басшысы айтқандай, ғаламдық дағдарыс орын алған жағдайда жəне елде��дің интеграциялық үдерісі шағында инвестиция үшін болатын күрес күшеймесе бəсеңдемейді. Сол үшін Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын барынша арттырып, бəсекелестігін нықтай түсеміз, деді Премьер-Министрдің орынбасары. Қазақстан бұған дейін де инвестициялық тартымдылығымен шетелдік компаниялардың аңсарын аударып келгені анық. Бұл жағымды ахуал əсіресе соңғы 4 жылда тіптен жақсарған. Мəселен, бүгінгі күнге

дейін елімізге 171 млрд. доллар инвестиция тартылып, құйылған болса, оның 48 пайызы, яғни 81,6 млрд. доллары соңғы 4 жылдың үлесінде екен. Бұл көрсеткіш отандық мамандарымыздың саладағы шеберліктерінің шыңдалып, дəрежесінің артқанын білдіреді. Мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының жемісті жүзеге асырылуының нəтижесінде инвестициялық тартымдылығымыздың құрылымы да жақсы жағына өзгере бастанын айтқым келеді, деді Ə.Исекешев. Əйткенмен, инвесторлардың əлі де еркін жұмыс істеуіне бірқатар кедергілер бар көрінеді. Бүгінгі дөңгелек үстелдің мақсаты туындаған мəселелердің түйінін тиімді тарқату болмақ. Ол үшін таяуда Инвестициялық омбудсмен құрылған. Оған Ə.Исекешевтің өзі басшылық етіп отыр екен. Негізі, инвестициялық тартымдылықты арттыру үшін елімізде бірқатар игі істер қолға алынған. Өйткені, Қазақстан үшін əрбір инвестор мен оның талап-тілегі, пікірі аса маңызды. Сондықтан, бүгінгі күнде Мемлекет басшысы төрағалық ететін Президент жанындағы Шетел инвесторлары кеңесі жемісті жұмыс істеп тұр. Мұнымен қатар, стратегиялық мəселелерді талқылау

мен шешуге арналған Қазақстандағы инвестициялық ахуалды жақсартуға арналған кеңеске Премьер-Министр Серік Ахметовтің өзі төрағалық етеді. Енді, бұйыртса, инвесторлардың тынысын кеңейте түсетін Инвестициялық омбудсмен құруға инвестициялық тартымдылығы мол бірқатар дамыған елдердің тəжірибелері негіз болған. Инвестициялық омбудсмен институтын енгізер кезде біз бірнеше дамыған елдердің тəжірибесін зерттеп, зерделедік, əсіресе Оңтүстік Кореяның жемісті ісіне ден қойдық. Аталмыш елде инвестициялық омбудсмен институты 1999 жылдан бері жұмыс істеп келеді екен. Нəтижесінде, 2000-2012 жылдар аралығында 4500 мəселе тиімді шешіліп, тараптардың ризашылығына негіз болған, деді Ə.Исекешев. Инвесторларға қолайлы жағдай жасаудың ережелері мен жаңа талаптарынан мол мағлұмат алған қатысушылар да өз ой-пікірлерін айтты. «KAZNEX INVST» АҚ директоры Н.Сейтмағамбетов, Нидерланды Корольдігінің елшісі Ван Пейтер, Еуроодақ өкілдігінің басшысы, елші Бушез Аурелии, Американың Қазақстандағы сауда палатасының директоры Брэдбери Дорис сөз сөйледі.


3

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

АСТАНАНЫҢ ӨРКЕНДЕУІ – ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӨРКЕНДЕУІ

Елордаєа австриялыќ инвестиция келді Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Əлеуметтік зерттеулер орталығы жасаған сауалнама деректері бойынша, соңғы жылдары Астанадағы экономикалық ахуал айтарлықтай жақсарған. Астана халықаралық экономикалық жəне инвестициялық форумдар өткізу орталығы болумен қатар, экономиканың əртүрлі салаларына инвестиция тартуда да көшбасшыға айналды. Бас қаламызға инвестиция тартуда Индустриялық парк тің қосып отырған үлесі қомақты. Қазіргі кезеңде оның аумағында 176 млрд. теңге инвестиция салынған 46 жоба іс жүзіне асырылуда. Сонымен бірге, бас қаламыздың жаңа əкімшілік орталығын дамытуда, құрылыс индустриясының негізін қалауда «Астана – жаңа қала» еркін экономикалық аймағы (ЕЭА) шешуші рөл атқарады. ЕЭА аясында өткен жылы 111 млрд. теңгеден астам инвестиция игерілді. Негізінен, бұл инвестициялардың барлығы жеке меншік инвестициялар болып табылады. Яғни, сəні мен салтанаты жарасқан Астана мəдени, əлеуметтік тартымдылығымен бірге, шетел жəне жеке меншік инвестициялар тартуда да тиімді орталыққа айналуда.

Жақында Астана қаласы əкі мінің орынбасары Қанат Сұлт анбеков «Herz Armaturen G.m.b.H» атты австриялық компанияның бас директоры Герхард Глинцерермен екіжақты тиімді келісімге қол қойды. Бұл келісім бойынша, австриялық компания «Астана – жаңа қала» экономикалық аймағындағы бірлескен жобаға 20 млн. еуро инвестиция салады. Меморандум бойынша, «Herz Armaturen G.m.b.H» компаниясы қала аумағында «Жылу жүйесі, сумен жабдықтау, желдеткіш жəне ауаны тазарту үшін термореттегіштер, тежегіш арматуралар өндірісі» зауытын салады. «Herz Armaturen G.m.b.H» компаниясы 1896 жылы құрылған. Ол жылу тарату жүйесі үшін жылу реттегіш жəне құбырлық арматуралар, термостаттық клапондар шығаратын ең ірі еуропалық кəсіпорын болып саналады. Бұл кəсіпорын шығарған өнімдер əлемнің 70-тен астам мемлекетінде қолданылады. Сапасы жоғары. Компания өзі шығарған өнімдерге 5 жылға кепілдік береді. 1999 жылдан бері аталмыш компания зауыттары шығарған өнімдерді қазақстандық рынок кеңінен тұтынып келеді. 2002 жылдан бері Астана қаласында осы фирманың

Дерек пен дəйек

арнаулы офисі, Алматы қаласында оның филиалы жұмыс істейді. «Herz Armaturen G.m.b.H» компаниясының өнімдері бас қаламыздағы «Мюзик Холл» мейрамханасының, «Highvill» жəне «Радуга» тұрғын үй кешендерінің, республикалық қан орталығының құрылыстарында кеңінен пайдаланылған. Австриялық компанияның бас директоры Г.Глинцерердің мəлімдеуінше, Астана қаласындағы жүзеге асырылғалы отырған бұл ірі инвестициялық жоба Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылы Австрияға барған мемлекеттік сапарының жемісі болып табылады. «Біз Қазақстанда соңғы 14-15 жыл бойы тұрақты жұмыс істеп келеміз. Осыдан 10 жыл бұрын біз мұнда өзіміздің өкілдігімізді ашқанбыз. Енді Қазақстан астанасында өндірістік орта лығымызды ашпақпыз. Бүгінгі таңда біздің компанияның өнімдерін шығаратын зауыттар Еуропаның 5 мемлекетінде жұмыс істейді. Қазақстанда біз өзіміздің осындай 6-шы зауытымызды ашуды жоспарлап отырмыз», дейді Герхард Глинцерер. Сөйтіп, «Астана – жаңа қала» экономикалық аймағына австриялықтардың жаңа инвестициясы жол тартты.

• Сарыарқа төсінде сəні мен сəулеті жарасқан Астана атты жаһандық мегаполистің салтанат құрғанына – 15 жыл. • 1998 жылмен салыстырғанда, 15 жыл ішінде жан басына шаққандағы Астананың жалпы өңірлік өнімі (ЖӨӨ) 141 мың теңгеден 3 миллион теңгеге жетті. • 15 жыл ішінде елордадағы орташа еңбекақы мөлшері 13 мың теңгеден 141 мың теңгеге артты. • Осы мерзімде тұрғындардың жан басына шаққанда баспанамен орташа қамтамасыз етілуі 15 шаршы метрден 25 шаршы метрді құрады. • 15 жыл ішінде жан басына шаққандағы инвестиция көлемі 122 мың теңгеден 770 мың теңгеге дейін өсті. • Қала тұрғындарының табиғи өсімі 15 жылда 6 есе артты. Мəселен, 2009 жылы Астанада 12 710 бала туса, 2012 жылы 21 266 сəби дүниеге келді. • Егер осыдан 15 жыл бұрын қалада 37 жалпы білім беретін мектеп болса, қазір олардың саны 82-ге жетті.

Шекті аспаптардан төгілген күмбірлеген күй, əуезді əуен əрқашан көңіл хошын көтеріп, мереке салтанатын арттыра түсетіні белгілі. Астана қаласының 15 жылдық торқалы тойы шеңберінде өткізілетін «Серпер» халық аспаптар оркестрлерінің дəстүрлі фестивалі қала тұрғындары мен қонақтарының көңілінен шығып келеді.

Кїмбірлеген кїй, əуезді əуен шалыќтар кїн Биылғы жылы фестиваль аясындағы халық аспаптар оркестрлерінің өнер сайыстары «Назарбаев орталығы» баспасөз залында өткізіліп, «Қазақ елі» монументі алдындағы алаңдағы гала-концертке ұласады. Халық аспаптар оркестрлерінің бұл концерттері ұлттық музыка өнерінің халық алдындағы үлкен көрмесіне айналып, қала мерекесінің мəнін арттыра түседі. Қала күні мерекесімен орайлас жыл сайын өткізіліп келе жатқан бұл дəстүрлі өнер байқауының ұлттық өнер туындыларын насихаттауда зор маңызы бар. Сонымен бірге, фестиваль күндері өтетін концерттер өнерсүйер қауымның, оның ішінде жастардың халық аспаптарын орындаушылық шеберлігіне, ұлттық əуездерге қызығушылығын арттырады. Халық аспаптар оркестрлерінің өнері еліміздегі ұлтаралық мəдени байланыстардың нығаюына да ерекше ықпал етеді. Бас қаламыздың 15 жылдық мерейлі мерекесі шеңберінде өтетін «Серпер» фестиваліне Астана қаласы əкімдігі мемлекеттік филармониясының халық аспаптары оркестрі, Павлодар облыстық филармониясының И.Байзақов

Кїн энергиясын ґндіретін зауыт Былтыр 25 желтоқсанда Астанада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен «Аstana Solar» фотоэлектрлі модульдер шығаратын зауыт ашылды. Бүгінде өндіріс ошағын іске қосу, жолға қою жұмыстары аяқталып қалды. Келесі жылы толық зауыттық қуатына көшуді жос парлап отырған жобаның алғашқы адымдарымен танысып қайтқан едік. «Аstana Solar» зауыты – «Қазатомпром» ұлттық компаниясының баламалы энергия көздерін дамыту жөніндегі тізбекті өндіріс желісі – KazPV жобасының соңғы буыны. Алғашқы өндірісі – Талдықорғанда орналасқан «KazSilikon» металлургиялық комбинаты болса, екіншісі – Өскеменде іске қосылатын «Kazakhstan Solar Silikon» фотоэлектрлі ұяшық қалыптар жасау зауыты. Үш кəсіпорын тұтас кластер құрып, күн энергетикасы саласындағы баламасы жоқ өндіріске айналмақ. Тұран даңғылы бойында орналасқан үш қабатты зауытты бетке алып келеміз. Нысанды алыстан-ақ фотоэлектрлі модульдер ( ел аузында «күн батареялары» деп те аталып кеткен ) өндіретін кəсіпорын екенін аңғаруға болады. Зауыттың төбесі түгел күн көзін бойына жинақтап, қуат өндіретін панельдермен қапталған. Ал ау��асында сырты зымыранға ұқсайтын төрт қондырғы тұр. Əрқайсысына жапсарлас фотоэлектрлі модульдер орналасыпты. Есік аузынан бізді қарсы алған кəсіпорынның менеджері Нүркен Қожабековтен ауладағы құрылғылардың қандай қызмет атқаратынын сұрап жатырмыз. Сөйтсек, бұл атақты қазақстандық академик Альберт Болотовтың желден энергия өндіретін жел роторлы турбинасы екен. Əлемде баламасы жоқ қондырғының ерекшелігі – желдің қай бағытта, қандай жылдамдықта соққанына қарамастан, энергия өндіретінінде. «Біз өзіміз тұтынған энергияның төрттен бірін осы құрылғыдан аламыз», дейді менеджер. Ал зауыт төбесіндегі күн тақталарының ұзын ырғасы 600-ге жуықтайды екен. Бұл да өндіріс қуатын үнемдеуге əжептəуір көмек көрінеді. Менеджер бізді негізгі өндіріс орны – цехқа бастап жүрді. Жолай «Алғашқы қазақстандық модуль! Құттықтаймын! Н.Назарбаев» деп қол қойылған күн тақтайшасына көзіміз түсті. Былтыр зауыттың ашылу салтанатында Мемлекет басшысы фотоэлектрлі модульдер өндіретін мекемеге экологиялық таза энергияға бағытталған ең озық кəсіпорын деген баға беріп, осы бірінші өнімге қолтаңбасын қалдырғаны есімізде.

Цехта қызу жұмыс жүріп жатыр екен. Адамдарда да, техникаларда да дамыл жоқ. Жұмысшыларға əлденелерді түсіндіріп тұрған жас жігітті əңгіме тарттық. Өзін автоматтандырылған басқару жүйесінің инженері Бауыржан Игіліков деп таныстырған ол осында 30 адам жұмыс істеп жатқанын айтты.

Олардың ішінде тəжірибесімен бөлісуге келген Франция жəне Испания мамандары бар екен. –Бүгінде зауытты іске қосу, құралжабдықтарды сынап көру, мамандарды даярлау жұмыстары жүргізіліп жатыр. Əзірше екі ауысыммен 60 адам еңбек етеді. Олардың барлығы жоғары білімді. Кейбіреулері шетмемлекеттерден біліктілігін жетілдіріп келді. Енді үшінші, төртінші ауысымда еңбек ететін мамандар қабылдап жатырмыз. Бас-аяғы түгелденгеннен кейін зауыт жылына 100 мегаваттық өндірістік қуатына еніп, 24 сағат бойы үздіксіз жұмыс істейтін болады. Ал биылша 50 мегаватт фотоэлектрлі модуль өндіруіміз керек, – дейді инженер. Фотоэлектрлі модульдер шығаратын зауытты бірегей өндіріс желісінің соңғы буыны деп бекер айтқан жоқпыз. Алматы облысы жақтағы Сарыкөл кен орнынан қазып алынған кварц ұнтағынан жоғарыда аталған металлургиялық комбинат (өндірістің

алғашқы желісі) жоғары сұрыпты кремний өндіреді. Əзірше отандық кремний Францияда өңделіп, ұяшық қалыптар жасалып, зауытқа жіберіледі. Ал егер Өскемендегі өндірістің екінші бөлігі пайдалануға берілсе, онда ұяшық қалыптар өзімізде жасалып, зауыттың өнімі 100 пайыз өзіміздікі болады екен. Əрі фотоэлектрлі

модульдердің бағасы да арзандайтын көрінеді. Бүгінде Қазақстан шикізаты – кремнийден бастап, дайын өнім – күн батареяларға дейін шығаратын əлемдегі АҚШ, Жапония, Канада, Қытайдан кейінгі бесінші мемлекет болып отыр. Астанадағы зауыт күніне 160 фотоэлектрлі модульден шығарып отыр. Оның əрқайсысы – 230 ватт. Күн тақтайшаларының ұзындығы 1,6м., ені – 1 м. Салмағы –19,5 кг. Цехқа жеткізілген 156 мм. төртбұрыш ұяшық қалыптарды фотоэлектрлі модульдерге айналдыратын заманауи қондырғылар конвейерлік сипатта жасалған екен. Шетелдік құрал-жабдықты басқару жүйесі автоматтандырылған, адам қолымен басқарылады. Əр құрылғы өз қызметін екі минутта атқарып тастайды. Əуелі кесілген күйі əкелінген пластинкалар бір-бірімен тізбектеле жалғанып, «IC-40» машинасымен дəнекерленеді екен. Бұдан кейін тақтайшалар арнайы

əзірленіп қойған əйнектерге алты-алтыдан 10 қатар болып орналасады. Электр таратушы сымдар өткізілген панельдер «EL-Test» деген қондырғыға жөнелтіліп, сапасы тексеріледі. Егер ешқандай жарықшақ, сынық түспеген болса, онда ламинатор аппаратына қапталуға жіберіледі. Этилвинилацетат (EVA) пленкасымен нығыздала қапталған модульдерге ауа, ылғал, шаң-тозаң кірмей, ұзақ сақталады екен. Аса күтімнің де қажеті жоқ. Панелдің беті тегіс, жылтыр шыны болғандықтан тазалануы да оңай. – Біз өнімімізді «Astana Solar» деген брендпен тек Қазақстан аумағына ғана емес, халықаралық рынокқа да шығаруды жоспарлап отырмыз. Сондықтан модульдеріміз қай жағынан да жоғары талаптарға сай, бəсекеге қабілетті болуына айрықша мəн беріп отырмыз. Өндірісте оның сапасы бірнеше деңгей бойынша тексеруден өтеді, – дейді инженер Бауыржан Игіліков. Келесі жылдан бастап қазақстандық фотоэлектрлі модульді шетелге шығару көзделген. Қазірдің өзінде алдынала жасалған келісім-шарттар бар, меморандумдарға қол қойылған. Күннің көзін энергияға айналдыратын тақтайшаларды тек өндірістер ғана емес, ауылшаруашылық салаларында, шалғай ауылдарда, тіпті жекелеген үйлерде де қолдануға болады. Зауыт өніміне қызығушылық танытып отырғандар өзіміздің елде де баршылық. Бір жер үйді жарықпен толық қамтамасыз ету үшін шамамен 230 ваттық 15 фотоэлектрлі модуль қажет болады екен. Экономистер өнімнің түбегейлі нарықтық бағасын шығара қойған жоқ. Əзірше 1 ватт 394 теңгеге есептеліп отыр. Демек, 230 ваттық бір модуль 90 620 теңгені құрайды. Бұл баға əлі арзандайды, дейді мамандар. Күн тақтайшаларына зауыт 5 жыл кепілдік береді. Ал модульдердің жарамдылық мерзімі – 25 жыл. Күн энергетикасы əлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан сала. Бұл жарық көзі арзан əрі қауіпсіздік жағынан да талапқа сай. Еліміздің энергия қуатын күн нұрынан алуға ұмтылып отырғаны да сондықтан. Қазақстан мен Франция арасындағы жасалған келіссөздер аясында жүзеге асырылып жатқан осы өндірістік желі Елбасы айтқандай, инновациялық өркендеу жолындағы ұлы іс, жарқын болашаққа арналған игілікті қадам екені анық. Қымбат ТОҚТАМҰРАТ.

атындағы халық аспаптары оркестрі, Маңғыстау облыстық филармониясының М.Өскінбаев атындағы халық аспаптары оркестрі жəне Жамбыл облыстық филармониясының халық аспаптары оркестрі қатысып, қала жұртшылығы мен мереке қонақтары алдында өз өнерлерін сарапқа салмақ. «Серпер» халық аспаптары

оркестрлерінің фестивалі Қазақстанның əртүрлі өңірлерінде қалыптасқан ұлттық музыка өнерін насихаттауда ерекше маңызы бар. Бұл орайда фестиваль аясында Арқа, Сыр, Жетісу, Шығыс жəне Батыс өңірлері өнер мектептерінің ерекшеліктері сахна төрінен салтанат құрмақ. Нияз ЖЫЛҚЫБАЕВ.

Қала күні мерекесі шеңберінде «Азия жаңғырығы» атты халықаралық цирк фестивалін өткізу тұрақты дəстүрге айналды. Бұл халықаралық фестиваль Астана қаласын шын мəніндегі цирк өнерінің астанасына айналдырады. Дəстүрлі фестивальді ұйымдастырушылардың айтуынша, халықаралық цирк өнерінің байқауы Қазақстанның əлемдік дəрежедегі өнер жетістіктерінің бірінен саналады.

Цирк ґнерініѕ əлемдік байќауы

Бұл дəстүрлі цирк фестивалі Қала күні мерекесі аясында 1 шілдемен 8 шілде күндері арасында өткізіледі. Биылғы жылы астаналық цирк манежінде Ресей, Қытай, Танзания, Беларусь, Италия, Германия, Польша, Украина, Өзбекстан жəне Қазақстан цирк өнерінің майталмандары өз шеберліктерін сынға салады. Биылғы байқауға келетін əртістердің басым бөлігі дүниежүзілік байқаулардың жүлдегерлері жəне жеңімпаздары болып табылады. Олардың ішінде өз өнерлерінің хас шеберлері атанған цирк əулеттері де баршылық. Астаналық цирк манежіндегі биылғы қойылымдар шын мағынасындағы қайталанбас шеберліктерімен ерекшеленеді. Қала күні мерекесі қарсаңында цирк əртістерінің қатысуымен өтетін тағы бір ұмытылмас сəт – «Кавалькада», яғни фестивальге қатысатын цирктердің өздерінің үйретілген аңдарымен бірге қала көшелерімен жүріп өтетін салтанатты шеруі болып табылады. Халықаралық цирк фестивалі бағдарламасы бойынша манежде белгілі клоундардың, əуе гимнастарының, шебер акробаттардың қойылымдары көрсетіледі. Цирк əртістерінің қойылымдары көрермендерін ертегі əлеміне жетелеп, балалық шақтың ұмытылмас қызықтарына бөлейді. «Егемен-ақпарат».

Беттегі суреттерді түсіргендер Ерлан ОМАРОВ, Орынбай БАЛМҰРАТ.


4

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

 Тарих толқынында

Отан тарихы туралы ой Мəлік-Айдар АСЫЛБЕК,

Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының бас ғылыми қызметкері, ҚР ҰҒА академигі, тарих ғылымдарының докторы, профессор.

«Оќулыєы жўп-жўќа...» Мың өліп мың тірілген қазақ ұлтының төл тарихы да басынан көп қиыншылықтарды өткізді. Кеңес дəуіріндегі алғашқы буын тарихшылар С.Асфендияров, Т.Рысқұлов жəне тағы басқалары буржуазияшыл ұлтшыл делініп, 30-жылдары қуғынсүргінге ұшырап атылды. Екінші буын – Б.Сүлейменов, Е.Бекмаханов бастаған топ 1948 жылдың аяғы мен 1953 жылдың басында Кенесары Қасымов көтерілісіне байланысты сотталып, Сібірге айдалды. Тек «хрущев жылымығы» ғана көп ұзамай олардың елге қайтуына мүмкіндік берді. Сол кезден бастап, орта мектепте Қазақстан тарихы Кеңес Одағы тарихының бір бөлігі ретінде, аз ғана сағат көлемінде оқытыла бастады. Шағын оқулық та жазылды. Дана ақынымыз Қадырдың: біздің тарих бұл да бір қалың тарих, оқулығы жұп-жұқа бірақ тағы, деп жазатыны сол тұста. Мектепте негізінен Ресей мен əлем тарихы оқытылды. Тəуелсіздік жағдайында орта жəне жоғары мектептерде Қазақстан тарихы кеңінен оқытыла бастады. Дегенмен, кейінгі кезде жағдай өзгеріп, төл тарихымызды оқытуда технократтық бағыт қалыптаса бастаған-ды. Жақында Астанада Қазақстан Республи касының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобы��ың кеңейтілген отырысы өтті. Ол отырыстың Елбасымыздың «Қазақстан-2050» Стратегиясындағы «Біз ұлттың тарихи санасын қалыптастыру жұмысын жалғастыруымыз керек» деген тұжырымына орай ұйымдастырылғаны белгілі. Мемлекеттік хатшы М.Тəжиннің жасаған баяндамасында Отан тарихын əрі қарай зерттеу мен оқытудың өзекті мəселелеріне басты назар аударылды. Бұл отырыс еліміз тарихының қордаланып қалған мəселелерін шешуге оң əсер етеді деп сенеміз. Себебі, Отан тарихын жоғары оқу орындарында оқыту мəселесі күрделі, түрлі бағыттағы өзгерістерге ұшырап, бұл саладағы жағдай шиеленісе бастаған еді. Атап айтқанда, жоғары оқу орындарында Қазақстан тарихы кафедралары не жабылып, не азайған-ды, сағаттары қысқарып, тарих пəнінен мемлекеттік емтихандар алынып тастау қаупі төнген-ді. Тарихшы мамандар: оқытушылар мен ғылыми қызметкерлерді дайындау да жыл сайын төмендеп келгенді. Диссертациялық кеңестер жабылған соң, доктор-кандидаттарды даярлау да тоқтап, олардың елдегі саны табиғи түрде кеми бастады. Ал шетелдерде қорғауға рұқсат берілмеді. Отан тарихы бойынша жазылған оқулықтардың да кемшіліктері жеткілікті болды. Осы мəселелердің көбі тарихшылар арасында түсінбестік тудырып, дүрліктіріп келгенді. Сонымен бірге орта мектепте тапсыратын Бірыңғай ұлттық тест оқушыларды білімді саналы түрде меңгеруден алшақтатып, жаттауға үйретіп келеді. Осы жерде айтатын нəрсе – өркениетті саналатын Батыс елдері, əсіресе Франция мен АҚШ-та осындай тестілеудің зардабын бастан кешіп, одан əлдеқашан үзілді-кесілді бас тартқан-ды. Қазақстан тарихы ғылымында да шешілмей жатқан проблемалар, дау-дамай туғызып отырған мəселелер жет кілікті. Əсіресе, тарих ғылымына сырттай араласып, көп мəселелер жөнінде қисынсыз ой-пікір айтып, соны дəріптеп жүргендер аз емес. Отан тарихын ұлттық мүдде негізінен, жаңа көзқараспен талдап, объективті, шынайы зерделеу жетіспей келеді. Міне Отан тарихын оқыту мен зерделеудің осындай кемшіліктер мен қиыншылықтарға кездескен кезінде өткізілген бұл отырыстың өте маңызды да, уақтылы да екені Мемлекеттік хатшы баяндамасынан белгілі болды. Баяндамада Қазақстан тарихын жоғары оқу орындарында оқыту жəне зерделеудің жаңа бағыттары мен жолдары отырысқа қатысқан тарихшылардың кең қолдауын тапты десек орынды болады. Əсіресе, енді бұдан былай əрбір жоғары оқу орнында Қазақстан тарихы кафедрасы ашылатын болды, тарихшы-студенттерге арнайы орын (грант) бөлінеді, профессор, доцент, оқытушылардың оқу жүктеме сағаттары қысқартылады. Та рихи сананы қалыптастыру шаралары кеңінен іске асырылады, Отан тарихы қоғамдық жəне гуманитарлық ғылымдардың көшбасшысына айналады. Міне, оң өзгерістер деген осы. Осы жиынға қатысқандықтан, біз де жоғарыда айтылған мəселелер жөнінде өз ұстанымызды білдіріп, ортаға салғанды жөн көрдік. Єылымды єалымдар басќарсын Қазақстан ғылымы тəуелсіздік жағдайын да, жаңа ұлттық негіз бен бағытта өркен деп дамуы керек еді. Дегенмен, ірі-ірі та быстарға жеткенімен, көлемді қаражат бө лінгенімен, бұрынғымен салыстырғанда адымдап өсіп келеді, деп айта алмаймыз. Оған объективтік себептер де (одақтың ыдырап, ғылыми байланыстың күйреуі, экономикалық дағдарыс, нарық қатынасуына өтудің қиын шылықтары жəне т.б.), субъективтік кемшіліктер де əсер етті. Дегенмен, қазіргі жағдайда ғылымның дамуына кері əсер ететін басты

жағдай, біздің ойымызша, тиімді басқару жүйесі қалыптаспағанында деп ойлаймыз. Бұрынғы қара шаңырақ – Ұлттық ғылым академиясы ғылымнан шет қалды. Оны министр ліктің Астанадағы Ғылым комитеті басқарса, жергілікті жерлерде ғылыми орталықтар қа да ғалайды, ғылыми-зерттеулер жоғары оқу орындарына көбірек тапсырылады. Министрліктің бала-бақшадан, орта мектептен, кəсіби лицейлер мен колледждерден, əсіресе жоғары оқу орындарынан қолы тимейді, ғылымға назар аударуға уақыты да жете бермейді, оны шенеуніктер басқарады. Осыдан шығатын ұсынысымыз – ғылымды басқаруды ғалымдарға берген жөн. Бұл мəселе Түркіменстандағы секілді орнына келетін кез болады, бірақ біз оған неғұрлым тез, төрт көзіміз түгелде жетсек, соғұрлым жақсы болар еді. Тіпті олай болмағанда, Қоғамдық жəне гуманитарлық ғылымдар академия-

сын құрып, ғы лымдардың осы саласын тікелей Үкімет ке ба ғындырса да, не өз алдына тікелей Президентке бағынатын үкімет органын құрса да болар еді. Ғылыми-зерттеулердің басым көпшілігін арнайы ғылыми институттарға тапсырған жөн. Батыстың моделі бізге дұрыс келе бермейді, оларда дəстүрлі түрде ғылым университеттерде дамыған, ал бізде арнайы зерттеу институттарында өркендеген. Жоғары оқу орындарында істейтін аға мұғалім, доцент жəне профессорлардың мың сағатқа дейін міндетті дəрісінен кейін, ғылыммен айналысуға, ішінде аз ғана дарындылары болмаса, мүмкіндіктері де жоқ. Қазіргі тарих ғылымы салалары негізінде зерттеулер бұрынғы Алматыдағы Ұлттық ғылым академиясындағы үш институтта жəне Астанадағы Мемлекет тарихы институтында жүргізіліп келе жатыр. 1980 жылдың аяғынан бастап, əсіресе тəуелсіздік кезеңінде Отан тарихы салаларында көптеген проблемалар жаңа көзқараспен қайта қаралып, жаңа тұжырымдар жасалды. Жаңа тарихи ұлттық сана қалыптаса бастады. Солардың бастылары: Қазақ мемлекетінің негізі тереңнен, ежелгі түркілерден, əсіресе Алтын Орда ыдырағаннан бастау алатыны: Қазақ хандарының, батыр, билерінің ел тəуелсіздігі үшін күресінің мəні мен мазмұны; Ресейге бодан болудың əртүрлі жақтары мен зардаптары; ұлт-азаттық қозғалысының басталуы, барысы мен нəтижелері; əсіресе Кенесары көтерілісінің маңызы; Алаш қайраткерлерінің ісəрекеттері мен тағылымы; кеңестік дəуірдегі қазақ көрген зорлық-зомбылық, жаппай ашаршылық, қуғын-сүргін; Кеңес өкіметіне қарсылық; өз отанында қазақтардың аз ұлтқа айналуы; Семей, Арал сияқты ел қасіреті жəне т.б. Қазір біздің институт басқа институттармен біріге отырып, 10 томдық, 20 кітаптан тұратын «Қазақстан тарихы» атты көлемді зерттеу ісін қолға алып, ірі де, жауапты да іске кірісті. Отан тарихында қол жеткен жетістіктердің бəрі бұл еңбекте өзінің тиісті орнын алады деп ойлаймыз. Дегенмен, əлі де Отан тарихында шешілмеген, əртүрлі дау-дамай, пікір талас-айтыс тудырып жүрген мəселелер де жеткілікті. Солардың басты-бастыларын атап қана өтейін. Отарлыќ дəуірге «ода» Ресейдегі үш тарихи институт басшылары мен ат төбеліндей аз ғана тарихшылар: Ресей мемлекеті құрамында болған əртүрлі халықтар мен аймақтар үшін, Ресей отарлық империя да болған жоқ, сондықтан олардың тарихында «отарлық дəуір» де болған жоқ деп уағыздап келеді. Бұл мəселе патшалық дəуірде де, кеңестік дəуірде де еш талас тудырмаған еді. Қазір Ресейдің геосаясатына байланысты, бұрынғы Ресей империясы мен Кеңес Одағы құрамында болған, қазіргі тəуелсіз ұлттық мемлекеттер мен аймақтарды Ресей төңірегіне жинау мақсатында осындай ғылыми жалған тұжырым орын алуда. Кеңес дəуіріндегі мына мəселелерді анықтап алуымыз қажет сияқты: қа зақ коммунистері мен Алаш пар ти ясы

арасындағы жергілікті күрес, оның себептері, зардаптары мен нəти желері; 1931-1933 жылдардағы ашаршылықтың себептері, нəтижелері мен салдары; 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы əскери тұтқынға түскен қазақтардың тағдыры; тың жəне тыңайған жерлерді игерудің нəтижесі мен салдары; Қазақстан экономикасында тоқырау болды ма, болса нəтижесі мен салдары; Қазақстан халқының демографиялық дамуы, жергілікті ұлттың даму ерекшеліктері, өзінің табиғи территориясында (1959 ж. – 29,8%-ға) азшылыққа айналуы; Кеңес өкіметінің көші-қон саясатының салдары, Қазақстанға жер аударылған көптеген халықтың жағдайы, лагерьлер құрылуы, қоныс аударушылардың жұмыс күші ретінде көптеп келуі жəне т.б. жетерлік. Осы көптеген мəселелерге біз дұрыс тұжырым жасауымыз, оны он томдықта көрсете отырып, бұл оның ішінде жергілікті коммунистер

мен «Алаш» қозғалысының қайраткерлері арасындағы күресті анықтап алуды тағы да қажет етеді. Тарих ғылымы төңірегіндегі кейбір адамдар Əлиби Жангелдинді, Сəкен Сейфуллинді, Бақытжан Қаратаевты, Тұрар Рысқұловты, Мұхамедияр Тұнғаншинді жəне де басқа кеңес билігінде болған қайраткерлерді «əшкерелейді». 1917-1930 жылдардағы қарқынды саяси қарамақайшылықтар арасындағы жағдайды тың тұрғыдан қарастырмай, тарихымызды игере алмаймыз. Ұлт коммунистері де, «Алаш» қайраткерлері де, олардың барлығы өздерінше қазақ халқының əлеуметтікмəдени жəне саяси дамуы үшін, жарқын болашағы үшін еңбек етті жəне күресті. Бұл мəселеде РКФСР Халкомның төрағасының орынбасары Т.Рысқұлов пен Қоқан автономия үкіметінің төрағасы, Уақытша үкіметтің Жетісудағы комиссары М.Тынышбаевтың Түркістан-Сібір темір жолын салудағы бірлесіп атқарған қызметі жарқын үлгі бола алады. Қазақ элитасының осы екі тобының қасіретті тағдыры тек бірін-бірі жойғанында ғана емес, «бөліп ал да, билей бер» деген орталық саясаттың іске асуында да жатыр. Жоғарыдағы жəйт орталықтың ұлттық республикаларды басқарудағы сынақтан өткен əдісі, əр 5-10 жыл сайын қазақтың ұлттық қаймағы – қазақ интеллигенциясы өкілдерін жойып отыруы. Дəл осы жағдай Кеңес Одағының басқа ұлттық республикаларында да, облыстары мен округтарында да орын алған еді. Көп томдық «Қазақстан тарихында» бұл мəселелер өзінің объективті бағасын табуы қажет. Осы еңбекте М. Шоқай да лайықты орнын алуы керек. Бізге Кеңес кезінде Мұса Жəлилді ардақтай алған татар тарихшыларының қызметі үлгі болуы керек. Жалпы соғыста жау қолына тұтқынға түскен өз азаматтарына көрсеткен қуғын-сүргіні бойынша, Кеңес өкіметі шектен шыққан қатыгездік көрсеткенін арнайы зерттеген де жөн. 1931-1933 жылдары жаппай ашаршылық жылдарында қазақ халқы жартысынан айырылды. Бұл орасан зор қайғылы оқиға, бірақ оны арнайы ұйымдастырылды, жерді орыстарға босату үшін қазақты жоюды көздеді деуге болмайды. Аштық алдында, оның кезінде жəне кейін де үкіметтің төтенше шаралар қолданып, халықты аман алып қалу жөніндегі əрекеттері туралы деректер жеткілікті. Бір мысал келтіре кетейін: 1928 жылдың өзінде Жетісу облысында халыққа азық-түлік жетіспеу сезіле бастады, миллиондаған сом Қытайдан астық əкелуге бөлінді, ал жергілікті биліктің қылмысы – сол астықты уақтылы сатып алуды ұйымдастыра алмауында, ақшаны игере алмауында еді. Кґзќарас ґзгеруге тиіс Отан тарихы тəуелсіз Қазақстан халқын, əсіресе жастарды патриоттық рухта, өз Отанын, туған ұлты мен жерін, оның өткені мен қазіргісін сүйіп, болашағына адал еңбек етіп, үлкен сеніммен қарауға тəрбиелеп, баулитын ең бір күшті құрал мен ғылым. Міне, сондықтан Отан тарихына деген көзқарас біздің қоғамда əлі де өз деңгейінде

емес десек қателеспейміз. Қазір жоғары оқу орындарындағы Қазақстан тарихын оқыту күрделі, түсініксіз бағыттағы өзгерістерге ұшырауда. Бұрынғы оқылатын 75 сағаттан 30 сағатқа дейін (оның 15-і ғана лекция) қысқарып, мемлекеттік емтихан жойылды. Бұл оқиғаны өз қолымызбен жасалған, орны толмас теріс іс, ұлттық намысқа, ар-ожданға, ең негізгісі отансүйгіштікке, патриоттық тəрбие ісіне тікелей қарсы бағытталған əрекет деп санамасқа болмайды. «Ақын болу міндет емес, азамат болу – парызың», – деген еді Н.Некрасов. Тəуелсіздік жағдайында Отан тарихына, оның жоғары мектептерде оқылуына жасалған бұл бірінші шабуыл емес. Осыдан 7-8 жыл бұрын да жоғары техникалық оқу орындары басшыларының осындай теріс пиғылдағы, технократиялық орашолақ əрекеті болған-ды. Сонда тарихшылар қоғам дағы гуманитарлық зиялы қауыммен одақтасып, бұл əрекетке тойтарыс берген-ді. Ал қазір ше?! Тарихшылар конгресі бұл күрделі мəселеден неге тыс қалып отыр?! «Абылайдың асында шаппаған аттан» не үміт, не қайырдың кері келіп отырған жоқ па?! Билікке сөзі өтетін тарихшылар қауымы қайда?! Əлі де кеш емес, бұл мəселені оңды шешуге республикадағы тарихшылар жиыны өз үлесін қосады деп сенеміз. Сөз орайында жақында ғана болған өрескел бір оқиғаны айта кетейін: Мемлекеттік хатшының Астанадағы баяндамасынан кейін Өскемен қаласындағы Сəрсен Аманжолов атындағы мемлекеттік университетте күтпеген жағдай болды. Осы жоғары оқу орнындағы Қазақстан тарихы кафедрасы жабылып, əлем тарихы кафедрасына қосылды. Тарихшылардың наразылығына қарамастан университет басшылығы ұлттық мүддеге қарсы Отан тарихына зиян келтіретін өрескел іс-əрекетке барды. Мұны не деуге болады? Осы жерде Мемлекет тарихы институтының жауапкершілігі күшті. Біріншіден, бұл институт басшылары Қазақстан тарихын оқыту бағдарламалары мен оқу жоспарларын қарастыратын жұмысшы комиссияларын басқарған. Міне сондықтан Қазақстан тарихын оқытудағы теріс өзгерістерге, əсіресе тек тəуелсіздік дəуірді ғана оқыту туралы шешімге осы институт басшыларының үзілді-кесілді қарсы тұруы керек еді. Өздерінің оң пікірін айтып, баспасөзде жариялау ғана дұрыс. Тəуелсіздіктен бұрынғы Отан тарихы – біздің еліміздің төл тарихы емес пе?! Тəуелсіздіктің өзі сол ғасырлар бойындағы күрестің нəтижесі еді ғой?! Содан кейін, Мемлекет тарихы институты қазіргі мемлекетіміздің табыстарын уағыздап, ғылым мен үгіт-насихат саласында, əрине, едəуір еңбек етіп келеді. Дегенмен, институт жұмысының бағытына бір жүйелілік, нақты бағыт жеткіліксіз сияқты көрінеді. Оның соңғы зерттеулері С.Əсіпов, Қ.Алдажұманов, С.Шілдебай жəне т.б. тарихшылар тарапынан əділ сынға ұшырауда. Мысалы: Отанын сатқан Резун (Суворов) сияқтыларға сүйеніп, Ұлы Отан соғысы тарихын талдау шындыққа жатпайды; Ахмет Байтұрсыновты ақтаймын деп, Əліби Жангелдинді қаралауға болмайды. Деректер мен мақалалар жинақтарына көп көңіл бөлгенше, қазіргі мемлекеттігіміздің күрделі мəселелерін шешуге үлес қосқан орынды болар еді деп санаймыз. Тарихшы маман ғалымдарды даярлау мəселесі қазіргі жағдайда күйзеліске ұшырауда десек те қателеспейміз. Болон процесіне қосылу нəтижесінде, докторлық жəне кандидаттық диссертациялар қорғататын кеңестер жойылды. Доктор-кандидаттар қатары азаюда, əсіресе докторлар қатары табиғи жағдайға байланысты сиреп келеді, кандидаттар қатары енді көбеймейді, жылдан жылға азая түседі, олардың орнын басатын доктор PhD-дердің өсуі шамалы. Жалпы доктор PhD ғылыми дəрежеден академиялық атаққа жақын екені де белгілі. Олардың көбінің деңгейі кандидаттан да төмен. Осыдан кейін 5-10 жыл ішінде жоғары оқу орындарында да, ғылымизерттеу институттарында да істейтін тарихшы мамандардың көбі магистрант, тіпті бакалавр болмасына кім кепіл бола алады?! Сондықтан, жоғары мамандығы бар тарихшы ғалымдарды даярлау ісін қазірден бастап, қайта қолға алу керек. Ол үшін, біріншіден, қорғауға ұсынылған докторлық-кандидаттық диссертациясы бар, бірақ үлгере алмағандарға мүмкіндік беру керек; республика бойынша Астана мен Алматыда арнаулы, уақытша 2 кеңес ашып, қорғайтындарды анықтап, 1-2 жылдың ішінде мүмкіндік бергені жөн; екін шіден, ғылыми-зерттеу институттарына арнайы PhD-ге орындар бөліп, оған түсуші міндетті түрде, сол институт ұсынған адам алуы қажет; үшіншіден, сыртта қорғауға да рұқсат беру керек. Мұның бəрі – Болон жүйесі мен отандық жүйенің қатар жүре беруін ерте, қажетсіз, тоқтатудан шыққан кемшіліктер екені енді белгілі болған жоқ па?! Астанадағы отырыста Мемлекеттік хатшының жасаған баяндамасындағы шешімдер мен шығып сөйлеген тарихшылардың ұсыныстары жəне Отан тарихының қоғамымыздағы мəні мен маңызын жоғары көтеруге бағытталған күрделі шаралар оның ғылымы мен оқыту жүйесіндегі өскелең дамуына үлкен үлес қосады деп сенеміз. АЛМАТЫ.

Таяуда еліміздің бас қаласында Елбасының тапсырмасымен республиканың танымал тарихшы ғалымдарының басын қосқан екі күндік алқалы кеңес өтті. Онда ұлт тарихын зерттеу мен жазудың негізгі бағыттары мен міндеттері айқындалды. Елбасы тапсырмасы бойынша жетекші ғалымдарға тың көзқараспен, ғылыми негізге сүйенген, жаңаша сипаттағы жоғары оқу орындарына арналған ежелгі заманнан 1991 жылға дейін жəне Қазақстанның т əуел сіздік жылдарындағы та-

Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық кезінде жəне сынақ тапсыру барысында талай дау-дамайға себеп болып жүргені рас. Қалың қазақ осы сұрақтарға 20 жыл бойы жауап күтумен келеді. Ғалымдарымыз болса əлі «талқылауда». Мұндай

Ортаќ ўстанымнан ўтылмаймыз Сейітқали ДҮЙСЕН,

Мемлекет тарихы институтының жетекші ғылыми қызметкері, педагогика ғылымдарының кандидаты.

рихына арналған екі кітаптан тұратын базалық оқулық жазу міндеті жүктелді. Бұл тарихшы ғалымдарға берілген мем лекеттік тапсырма болды. Осындай маңызды оқулықта ұлт тарихының мұқият зерделенген, бір арнаға тоғысқан ортақ тұжырымы орын алатыны түсінікті. Жалпы, оқулықты жазғанда, Отан тарихын оқытқанда елдік тұжырым негізге алынатыны белгілі. Оқулықты, оның ішінде мектеп оқулығын ғалым, əдіскер, жастармен күнде жұмыс істеп жүрген білімді ұстаз жазса жарасымды шығатыны анық. Тарих оқулығын жазғанда, ел ең маңызды мəселелерге, айтулы оқиғаларға, тұлғаларға қатысты бұған дейінгі тарихи еңбектердегідей жалпылама емес, «бұл мəселе əлі зерттелуде» деген дүдəмал ойға қалдырмайтындай етіп жазсақ ұтылмаймыз. Кез келген ұлт өзінің төл тарихын білуге ұмтылатыны табиғи құбылыс. Солардың ең негізгісі – «Біз, қазақ кімбіз, тек тамырымыз қайдан, мерейлі мемлекеттігіміз туралы ұғым, танымымыз қандай?» деген өте маңызды сұрақтарға жауап берулері керек. Келесі бір мəселе – Қазақ хандығының құрылған уақыты туралы. Қазақ мемлекеттілігінің тарихы қай кезден, кімдерден басталады деген мəселе төңірегінде ғалымдар арасында ортақ пікір жоқ. Таяуда өткен кеңесте Қазақ мемлекеттілігінің пайда болуын соңғы бес ғасырмен шектеу дұрыс емес деген пікір айтылды. Бұл терең зерттеуді қажет ететін, күрделі мəселе. Мұны зеректікпен, зерделікпен ойластырып, нақты дерек көздеріне сүйеніп барып бір байламға келсек, ұрпақ алдындағы парызды тиянақты өтегеніміз болар еді. Иə, ұлтымыздың атымен аталатын төл мемлекетіміз – Қазақ хандығының құрылған уақыты туралы зерттеулер мен деректер бар. Оны іргетас десек болатын шығар. Тарихшылар Қазақ хандығы 1428, 1456, 1457, 1459, 1465-1466, 1458-1470 жылдары немесе XV ғасырдың ортасында, XV ғасырдың екінші жартысында құрылды деген пікірлерді ұстануда. Академиялық басылымдарда немесе оқулықтар мен оқу құралдарында «бұл мəселе əлі де терең зерттеуді, ғалымдардың талқылауын қажет етеді» деген сыңайлы жалпылама, сырғытпа жауап беріп оқырмандарды дүдəмал ойға қалдыруда. Осыны ғалымдарымыз «менікі дұрысқа» баса бермей ортақ бір шешімге тоқталса, қанеки. Келесі бір назар аударатын мəселе – Ұлт тарихын қалай атау туралы. Деректанушы ғалым Қ.Атабаев бірнеше жылдан бері Қазақстан тарихын «Қазақ тарихы» деп атауды қолдайды. Сонымен қатар, «Қазақ елінің тарихы», «Қазақия» десек деген ұсыныстар да бар. Мұны да бір ізге түсіретін уақыт жеткен секілді. Қазақ халқының жоң ғар лармен болған негізгі шайқастарының уақыты мен болған жері туралы пікірлер де əралуан. Ұлт тарихынан алар орны ерекше кейбір белгілі қоғам, мемлекет қайраткерлері мен тарихи тұлғалардың (Абылай хан, Сырым Датұлы т.с.с.) өмір сүрген жылдары туралы тұжырымдарда да бірізділік жоқ. Тарихи зерттеулердегі осындай сəйкессіздіктер мектеп оқулықтарынан да орын алып, оқушыларға қиындық тудырып жүргенін ашып айтқанның артықтығы жоқ деп білеміз. Қазақ стан тарихынан, мəселен,

«жайбасарлық» отандық тарих ғылымына абырой əпермесе керек. Осындай маңызды сұрақтарға өзімізді былай қойғанда өзге жұрттар «Қазақтар деген кім, мемлекетін қашан құрған, əлемге танытар кімдері бар?» деген сұрақтар қойса күмілжіп

қаламыз. Əрқайсымыз өз байламымызды айтып, болжамдарға сүйенсек: «Қазақ – тарихы бұлыңғыр ұлт екен-ау, ə!» деген пікір қалыптасуы мүмкін ғой. Біздің айтпағымыз осы мəселелермен айналысып жүрген ғалымдарымыз бір түйінге келіп, «дұрысы осы, басқаша болуы мүмкін емес» деген ниет қана. Əрине, мен тарихшы ғалымдар қол қусырып қарап отыр деген пікірден аулақпын. Ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі кеңесте 20 жылдан бері ғалымдарымыздың ізденісіне, қол жеткізген табыстарына лайықты баға берілді. Дегенмен, Отан тарихын жазуда бірқатар мəселелер бойынша ғалымдар арасында ортақ пікірлердің, көзқарастардың бір арнаға тоғыспауы – тарих ғылымының дамуына кедергі болып отырғанын жоққа шығара алмасақ керек. Солардың негізгілеріне қалай ортақ жауап табуға болады деген мəселеге өзімнің төмендегідей ұсынысымды білдірсем деймін. Пікіралуандылығын бір жүйеге келтіру үшін Отан тарихының əр дəуірін зерттейтін тарихшы ғалымдарды мəселен, бі рін ші, Ежелгі Қазақстан тарихы (О.Смағұлов, К.Байпақов, Б.Байтанаев, Ə.Төлеубаев, З.Са машев т.б), екінші, Орта ғасырлар тарихы (Б.Көмеков, М.Əб у сейітова, З.Қинаятұлы, С.Сыздықов, Б.Кəрібаев т.б), үшінші Қазақстанның жаңа жəне қазіргі за ман тарихы (М.Асылбеков, Б.Аяған, Х.Əбжанов, Қ.Қаражанов, М.Қойгелдиев, Т.Омарбеков, Қ.Атабаев, З.Қабылдинов т.б) бойынша Астанадағы Мемлекет тарихы институтын да алқалы жиын өткізіп, ортақ бір шешімге келсек, ала-құла əңгімеге нүкте қойылар еді. Бұл оқулық жазу ісінде де бірізділікке жол ашар еді. Сөз түйініне келсек, отан тарихын орнықтыруда зиялы қауым бір арнада ой тоғыстырсақ ұстанымнан ұтылмасымыз анық.


 Əдебиеттің əңгімесі

, ы є я ў т а р а С н ы ы Аќ є я и ќ ѕ ы д р ы м ў є з ы Ќ Жұма-Назар СОМЖҮРЕК, Жұ сыншы.

Ел тағдырын өз тағдырындай жылдар бойы жырына арқау етіп жүрген бір ақын қызымыз бар. Ол – Айнұр Əбдірəсілқызы. Қарындасымыздың еліне, ұлтына деген ыстық махаббатқа суарылған жақұттай жырларымен бұрыннан таныс біздер оның өлеңдерін іздеп жүретінбіз. Баспасөз беттерінен сирек көрінеді. Жақында «Жалын» журналының наурыз айындағы санында жарияланған Айнұрдың бір топ өлеңдерін оқып, оның тақырыбына адалдығына сүйсіндік. Айнұрдың елді елең еткізіп, жырсүйер қауымды тамсандырған өлеңдерін мен алғаш сонау 2006 жылы «Əдебиет айдыны» газеті беттерінен оқығанмын. Сүйсіндім деген жай сөз, ғажап қалғанмын. Оның сол өлеңдерін оқыған белгілі ақын Əбубəкір Қайран: «Анау бір күні Айнұр Əбдірəсілқызы деген қарындасымның өлеңдерін оқып, жүрегім тоқтап қала жаздап барып, қайта соғып кеткені бар», – деп ағынан жарылған. «Ақын деген, шіркін, айтқыш халық қой, ақын Əбубəкір ақын Айнұрдың өлеңдеріне қалай қайран қалғанын қалай келістіріп айтқан», – деп, оның сөзіне мен таң қалғанмын. Айнұр жырларының басты ерекшелігі – айтар ойы, ашық кен карьеріндегідей үстіңгі қабатында емес, астыңғы қабатында жатады. Тереңде жатқан тылсым сыр, астарлы ойларын ерінбей аршып алуың керек. Егер жырларының мағынасын толық тереңдете ашар болсақ, ұзаққа кетер едік. Жеңілдетіп айтқанда, жаһандану желеуімен қымбат құндылықтарымызды өз қолымызбен құнсыздандырып құрдымға құлатып бара жатқанымызды жүрегі сыздап жыр етеді. Айнұрдың айтып отырған құндылықтарының ішінде не бар? Бəрі бар. Аяқ асты болып, жоғалып жатқан салт-дəстүрлеріміз, тəуелсіздік алсақ та əлі есіктен сығалап, теңеле алмай жүрген тіліміз, қырық бөлініп, құрыққа түскен дініміз, сатылып, жекешеленіп кеткен қасиетті жеріміз, ақшаға айырбасталған арымыз... Оның бəрін санап тауыса алмайсыз. Жаһандану тұсында қайда бет алуымыз керек? Қалай қарай жүруіміз қажет? Дағдарыстар батпағына батып

жатқан ан батысқа батысқа ма? Əлде Əл миллиардтаған халқы тұра, экономикасы өркендеп халқ бола б жатқан шығысқа ма? Қытай түгіл, азаттық үшін Франциямен, одан соң АҚШ-пен отыз жыл соғысқан, ақыры қырылса да, титықтаса да жеңіп шыққан Вьетнам аз-ақ жыл ішінде гүлденіп, өркендеп жатқанын басылымдар жарыса жазып жүр. Оның сыры неде? Айнұр келесі бір жырында «ұл болып тумай, ұтылдым», деп өкінеді. Егер ұл болып тусам, ұлт аңсаған ерен ер өзім болар ма едім, деп көксейтіндей. «Жайлауын рухтың жат алған» деп басталатын жырындағы: «Дəрменін табар бар ма күн, Дəурені көшкен даланың?!» – деп, қыстақтар жансыз, жайлауы малсыз қалып, қыры құлазып, басынан бағы ұшқан бүгінгі ауылдарға не дəрмен табарын білмей дағдарады. Қанатты сөздерден бас құраған көркем жыр жолдары сол дала, сол ауылдан шыққан сенің де санаңды сарт етіп, сілкіндіреді. Міржақып Дулатовтың «Оян, қазақ!» деп ұлтына ұран тастағанындай, Айнұр да «Тілеуі бірлер түрегел!» – деп, жамбастап жатқан жұртына жар салады. Түрегел! – деген бір сөзбен санамызды салғырттық сарсытып, бойымызды бойкүйездік жайлап, рухымызды өзіміз емес, жат билеп, немқұрайды-немкетті жұртқа айналғанымызды, қалғып-шұлғып жантайып жатқанымызды айтып тұр. Не істеу керек? Солай мəңгүрттеніп жата береміз бе? Жоқ, түрегелу керек! Бірақ қалай, кім түрегеледі? Өзіміз түрегелетін түріміз жоқ. Бұл өлеңнен ешкім астар іздемей-ақ қойсын. Ақын дамып келе жатқан еліміздің жетістіктерін жоққа шығармайды. Авторды мазасыздандыратыны – тоғышарлыққа ұшыраған санамыз, қоспаға ұшыраған рухымыз. Саяси тəуелсіздікке қол жеткенімен, сана тəуелсіздігіне жеткеніміз жоқ. Оны батыс жаулап алып жатыр. Яғни санамыз жаһандану шырмауында. Санамызды шырмаудан шығарады дейтін оқымыстыларымыз бен зиялыларымыздың өздері сарыжамбас болып шөгілген, шөгерілген. Əйтсе де, ақын қыз елге тілеуі бірлерді түгендейді, алдымен солар түрегеліп, өзгелерді де түрегелтуі керек дейді. Жаһандану жамбастап жылжып келе жатқанда: Құнсызға құлқы құл болған, Телініп жатқа тұр үнің. ...Ұғымсыз ұлтқа ұл болған, У мен зар менің ғұмырым, – деп те

шерленеді ақын қыз і ұлға балап қыз. Ө Өзін сөйл сөйлейді. й Ұлдың сөзін, ердің сөзін айтып отырған соң онысы орынды да. Енді бір жырында: Мөлдіреген менің мəңгі мұңымда, Мың жүректің бір-бір тамшы жасы бар, – деп мыңдардың ойының үстінен дөп түседі. Иə, мыңдардың мұңы – мəңгі мұң екені де жəне ел мұңының көз жасындай, мөлдіртұнық болатыны да даусыз. Қайғыны қара дейміз, ал мұңға анықтауыш жоқ-ты. Айнұр оған тамаша эпитет таба біліпті. Мөлдір мұң! Келісті де көкейге қонымды, шынайы сөз тіркесі дүниеге келіп тұр. Оны айналымға енгізген Айнұр ақын деп білеміз. Менде Айнұрдың өз қолымен қолтаңба жазып берген екі жыр жинағы бар. Біріншісі, 2006 жылы «Жазушы» баспасынан Фариза Оңғарсынованың алғысөзімен жарық көрген. Екіншісі, 2010 жылы «Жалын» баспасынан шыққан. Алғысөзін жазған Исраил Сапарбай да бізден кем тамсанбапты: «Əр жолында, əр шумағында сары алтындай салмақты һəм қорғасындай ауыр ой орамдары, сергек сезім сілемдері мен мұндалайды... Мынадай дүри-гауһар дүниелерімен осы мезетке дейін қалайша ауызға алынбай, көзге шалынбай жүр...» – деп таңданыс танытқан. Айнұрдың ауызға алынбай, кеңінен танылмай жүргеніне мына біздердің, алдындағы ақын-сыншы ағаларының да кінəсі бар. Сөз орайында мына жайтты айта кетейін: Айнұрды танытуға алғашқы қадам жасаған кездерім бар-ды. Оның елді елең еткізіп, ақын ағаларын тамсантқан бір топ өлеңдері «Əдебиет айдыны» газетінің 2006 жылғы 16 ақпандағы санында жарияланды. Мен сол кезде Алматыда қызмет істеп жүрген едім. Айнұр өлеңдеріне жай қайран қалып қана қоймай, өлеңдері менің де мұңымның үстінен түсіп жатқан соң, өлеңмен хат жазып, шығармашылығын жоғары бағалап: ...Шарпиды ойың шың басын, Екенсің мұңлық мұңдасым. Жеке ерлер жүрген мұң басып, Мұңдастар мұңын тыңдасын,.. деп бастап өлең-хат жаздым. Айнұр ол кезде Алматыда Ұлттық ғылым академиясы М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтында ғылыми қызметкер болатын. Өлеңдері қандай болса, өзі де сондай сымбатты, сұңғақ бойлы көркем қарындас екен. Өлеңіне өзі мен сөзі сай, бірімен бірі үндесіп үйлесім тапқаны қандай ғанибет деп сүйсіндім. Айнұр бірер күннен кейін жауап қайтарды:

Ғасырдың ұлын іздеген, Ғазалдың соңы тынбапты-ау! Құрбыдан күдер үзбеп ем, Ақсақал ғана үн қатты-ау,.. дегені бар қарындасымның. Мен оны ортаға танытпас бұрын, алдымен өзім танып алайын, деп басылымдар беттеріндегі жəне аталмыш екі жыр кітабындағы жырларын əр жолына мұқият үңіліп, əлденеше реттен оқыдым. Бірақ тереңіне бойлатар емес. Үңілген сайын тереңіне тарта береді. Тағы бір жырында: ... Шаттығым шығар тым таяз, Ал мұңым менің – тереңде, – дейді. «Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла», – деп хакім Абай айтқанындай, ақын қыздың сол тылсым жұмбақ əлемі, ой орманы баурайды да тұрады. Жан қайғы емен жасымнан, Санама сыймас тар ұғым. Жадаулы дертім жасырған – Жалғанның мұңы, жарығым! Жалғанның мұңы – жер жаһанның мұңы деген сөз. «Санама сыймай тар ұғым», деп отырғанындай, ақын Айнұр мұңының шеңбері кең. Мөлдір мұңының аясында адами жан аңсары мен адамзаттық арман да, адам мен қоғамға ерен еңбек етсем деген ұлы мұрат та, «ұл болып тумай ұтылғанына» өкініш те, бойдағы бұлқынған бұла сезімдердің өрісін таппай тұншығып булығуы да, жан азабы да бар. Ақын Айнұрдың лирикалық кейіпкері музейдегі қалқанның тұсынан бір қарап қана өте шықпаған, ойға батқан. Мынау қалқан жау оғы мен найзасынан ерді сақтаған, ал ер жан аямай қан төге жүріп, жаудан елін ссақтаған, осынау ұлы даланы қорғап қалған. Қ Қалқан асынған ерлер халқына қалқан б болған, бейбіт күнде де ел-жұртына пана болған, деп толғанады. Айнұр Əбдірəсілқызының «Хикмет – ғұмыр» кітабында өлең мен философиялық қарасөздері кезектесе сөз алысып, ой-пікір жарыстырып отырады. Менің пайымым бойынша, Айнұр өмірден көргені мен түйгені аса көп терең ойлы философ ақын. Аспан да ала, жер де ала, Ерлер де ала, ел де ала. Жақын да ала, жат та ала, Ақыл да ала, бақ та ала. Ғұмыр да ала, жыр да ала, Сезім де ала, сыр да ала. Осы алты жол өлең сөзімізге дəйек болады. Енді Айнұрдың поэзияда ғана емес, өмірде де ерен еңбек етіп, патриоттық іс атқарып жүргенін айта кету керек деп білемін. Айнұр 1996 жылы Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің шығыстану факультетін, содан соң соның аспирантурасын бітірген. «Қожа Ахмет Ясауидің ақындық əлемі» атты монографиялық зерттеуі жарық көрген, ғылым кандидаты. Қазір Дін істері агенттігінде қызмет атқарады. Агенттікке арнайы іздеп барып: «Айнұржан-ау, əдеби ортаңды таппайсың ба, орталарында жарқылдап жүрмеймісің?» дегенімде ол: – Əдеби орта ойда жүрген бір арман ғой. Бірақ өмір мені олай қарай аяқ бастыратын емес. Дін істері агенттігі жаңа құрылып жатыр. Жүздеген жат пиғылды, шетелдік діни бірлестіктер елді жайлап алған. Дінімізді де, ділімізді де іштей бұзып, жастарымызды теріс жаққа бұрып, іріткі салып жүрген миссионерлер қаншама. Мына сөрелерде тіреліп тұрған солардың кітаптары, насихаттық əдебиеттері. Бəрін оқып, сараптап, пиғылдарын анықтап, зияндыларын əшкерелеп, қайта тіркеуден өткізіп, елді жат пиғылдан тазартуымыз керек. Бұл ауыр, əрі аса жауапты міндет, тастап кетуге болмайды, – деді. Өткен жаңа оқу жылында оны Еуразия ұлттық университетіне шақырды. Жалақысы да жоғары, пəтер алу мүмкіндігі бар еді. Бірақ Айнұр ұсыныстан бас тартты. Міне, осыдан-ақ ақын қарындасымыздың азаматтық келбетін танып, ой өресінің биіктігін байқаймыз. Қызметке бас пайдасы тұрғысынан емес, мемлекеттік, елдік мүдде тұрғысынан қарайтын патриот осындай болса керек. АСТАНА.

Жаѕа жобалы жорыќ Үстіміздегі жылдың 15 маусымында Францияның Савойя қаласынан тұңғыш рет «The Sun Trip: Астана ЭКСПО-2017 бағытында» атты жоба аясындағы велосипедшілер тобы елордамызға қарай аттанды. Айдар ӨРІСБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Саяхатшылардың велосипедтері күн батареяларынан қуат алатын электр моторымен жабдықталғандығы жоба жетекшілерінің 2017 жылғы ЭКСПО көрмесінің «Болашақ энергиясы» тақырыбына қолдау көрсетіп отырғандығын айқындайды. Жоба жетекшісі «Жаңартылмалы энергияға саяхат» (Aventure à Energie Renouvelable) қауымдастығының президенті Флориан Байли мен веложорыққа қатысушылар əлем назарын экологияға нұқсан келтірмейтін жаңартылмалы энергия көздерін пайдалану мен энергияны үнемдеу саясатына аударуды көздеп отыр. Бірегей сапарға Бельгия, Швей цария, Канада, Чехия мен Фран ция мемелекеттерінен 33 адам қатысуда. Еліміздің атынан атал мыш жобаға Қазақстан

5

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

велобірлестігі қауымдастығының мүшесі алматылық Асқар Сызбаев та қатысады. Жорық Савойя қаласындағы INES Күн энергиясы ұлттық институты ғимаратынан бастау алды. Жол-жөнекей олар Венеция, София, Бухарест, Одесса, Ыстамбұл, Сочи, Баку, Атырау, Ақтөбе қалаларына аялдап, саяхат соңында елордамыз Астана қаласына табан тірейтін болады. Елордаға баратын жол бағдарын əрбір қатысушы өзі таңдай алады. Жалпы, веложорық барысында қатысушылардың бағындыруға көзделген қашықтығы шамамен 6-7 мың шақырымды құрап отыр. Саяхаттың өзі 2 не 3 айға созылмақ. Елордамызға велосипедшілер тамыз айының 15-не таман келеді деп жоспарлануда. Мұнда оларды жанкүйерлер тобы қарсы алып, веложарыс ұйымдастырмақ ойлары бар. «The Sun Trip 2013» шарасына қатысушылардың барлығы

жігерлі де қуатты, түрлі жастағы жəне тəжірибесі əртүрлі саяхатшылар. Бұлар жаңартылмалы энергия көздеріне назар аудару сынды ортақ бір идеяны ұстанып жорық жасауда, – деп атап өтті «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Ермегияев. – The Sun Trip бұрын-соңды болмаған əлемдік маңызы бар жоба. Ол Еуропа мен Азия елдерін ЭКСПО-2017 халықаралық ма мандандырылған көрмесімен таныстырады. Саяхатшыларға сəт сапар тілейміз!». «Біз велосипедшілер үшін Дакар сияқты жаңа қозғалыс ұйымдастырып, баламалы энергия көздерінің шексіз мүмкіндіктерін насихаттамақшымыз, – деді жобаның негізін салушы Флориан Бейли. – Сондай-ақ Қазақстанда велоспорт өте жақсы дамығанын білеміз. Сондықтан да саяхатымыздың мəресін дəл осы елге белгілеуді жөн көрдік». «The Sun Trip: Астана ЭКСПО-2017 бағытында» атты жобаны ресми түрде қолдағандар – Францияның бұрынғы экономика министрі жəне Савойя аймағының президенті Эрве Гаймард, Еуроодақ

ШАРАЙНА

Əлем жаңалықтары

Рухани – Иранныѕ жаѕа президенті Халықаралық қоғамдастық Иран президенті болып Хасан Руханидің сайланғанына қолдау білдіріп, Теһранмен ынтымақтастық қайта жанданатынына үміт артады. Бұл елде президенттік сайлау 14 маусымда өтті. Нəтижесінде, бұрындары Иранның ядролық бағдарламаларына қатысты келіссөздер жүргізген 64 жастағы Хасан Рухани бірінші турда-ақ жеңіске жетті. Оған сайлаушылардың 50,6 пайызы дауыс берген. Бірқатар жылдан бері Иран саясатына оң қабақ танытпаған АҚШ бұл елдегі дауыс беру нəтижесін «құрметтейтінін» жəне Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мəселені шешуге «тікелей көмек көрсететінін» де білдірді. БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Иран аймақтық жəне халықаралық мəселелерді шешуде «үйлесімді рөл» атқаратынына үмітті екенін мəлімдеді. Ал Израиль Иранның ядролық мəселесін ел президенті емес, елдің рухани жетекшісі шешетінін айтып, Иранды ядролық бағдарламасынан бас тартуға шақырды.

КХДР ўсынысы талќылануы мїмкін АҚШ Солтүстік Кореямен келіссөздер жүргізу үшін ашық. Бірақ ресми Пхеньян өзінің халықаралық міндеттемелерін орындауы қажет. АҚШ ұлттық қауіпсіздік кеңесінің баспасөз хатшысы Кейтлин Хэйден осылай деп мəлімдеді. Баспасөз хатшысының мəлім етуінше, Вашингтон Солтүстік Корея басшылығының сөзіне қарап емес, ісі бойынша «қарастырады». Сонымен бірге, ол Пхеньянды БҰҰ қарарларына мойынсұнуға жəне Корей түбегіндегі қауіпсіздікті «саудаға салмауға» шақырды. КХДР 16 маусымда АҚШ қандайда бір талаптарсыз келіссөздерге келісуі қажет деген мағынада мəлімдеме таратқан еді. Бұған қоса Пхеньян арасында Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламалары бар бірқатар мəселелерді талқылауды ұсынып отыр. Жақын күндері АҚШ, Жапония жəне Оңтүстік Кореяның өкілдерімен КХДР ұсынысын талқылауы мүмкін.

Азамат соєысыныѕ салдары Жексенбі күні кешкісін Сирияның Дамаск аумағындағы əскери əуежайда күшті жарылыс болды. Бұл жөнінде «Ассошейтед пресс» агенттігі осы елдің телеарнасына сілтеме жасай отырып хабарлады. Əуежай орналасқан аумақтың батысында шетел елшіліктерінің ғимараттары да бар екен. Қазірге нақты ақпараттар жоқ. Айта кетейік, өткен аптада осы елде болған жарылыстардан 15 адам мерт болып, 30дан астам адам жараланған еді. Сирияда екі жылдан бері 80 мыңға жуық адам қаза тапты деген деректер бар. Бұл – азамат соғысының кесірі.

Қысқа қайырып айтқанда:

 Түркия билігі елдегі кəсіподақтардың қолдауымен 17 маусымда өтуі тиіс ереуілді заңсыз деп атады. Бұл жөнінде Түркияның ішкі істер министрі Муаммер Гюлер мəлімдеді.  Ирактың Кут жəне Азизия қалаларында жасалған сериялы жарылыстардан 14 адам қаза тауып, 44-тен астам адам жарақат алды.  Камчатка өлкесінде Авача жəне Камчатка өзендеріндегі су деңгейінің көтерілуіне байланысты төтенше режім жарияланды. Соның салдарынан бес бағыттағы көлік қатынасында проблема қалыптасты.  «Сэнди» дауылынан кейін Нью-Йорк мэрі Майкл Блумберг қаланы табиғат апатынан қорғаудың жобасын ұсынды. Жобаның жалпы құны 20 миллиард долларды құрайды.

Премьер-министр отставкаєа кетпек Чехияның премьер-министрі Петр Нечас өзінің үкімет басшысы қызметінен кетуге ықтимал екенін мəлімдеді. Бұл мəлімдемені ол коалициядағы серіктестерімен келіссөзден соң жасаған. Премьер-министрдің сөзіне қарағанда, ол 17 маусым, дүйсенбі күні отставкаға кету жөнінде өтініш беретін сияқты. Сондай-ақ, П.Нечас өзі жетекшілік ететін Азаматтық демократиялық партиясының төрағасы лауазымынан да кететін көрінеді. Мұндай шешімді ол ��саяси жауапкершілік» деп түсіндіреді. Үкімет басшысының айтуынша, оның осындай шешім қабылдауына оппозиция тарапынан жасалған қысымның ешқандай қатысы жоқ. Премьер-министрдің отставкаға кетуі 13 маусымға қараған түні Чехияның бірқатар жоғары лауазымдағы шенеуніктерінің ұсталғандығына байланысты болса керек. Олардың ішінде Азаматтық демократиялық партиясының да мүшелері бар.

Ўрланєан балалар оќитын медресе табылды Тəжікстанда ұрланған балалар оқитын жасырын медресе табылды. «Интерфакс» агенттігінің хабарлауынша, елдің ішкі істер министрлігінің қызметкерлері осындай медресенің бірін Гиссар, екіншісін Шахринов аудандарының аумағында тапқан. Құқық қорғау органдары өкілінің айтуынша, осындай мектептердің жұмыс істейтіндігін Душанбе қаласында бала ұрлады деген күдікпен ұсталған 48 жастағы А.Раджабов деген айтып берген. Сондай-ақ, ол милицияға діни ағымдағы аталған медреселердің тиісті лицензиясы жоқ екендігін, ал балалар антисанитарлық жағдайда тұрып жатқандығын да айтып беріпті.

Сот шешімімен парламент таратылды Кувейттің конституциялық соты ел парламентін таратып, мерзімінен бұрын парламент сайлауын өткізу туралы шешім қабылдады. Бұл жөнінде «Рейтер» ақпарат агенттігі хабарлады. комиссиясының мүшесі Мишель Бар ниер, Олимпиада чемпионы жəне халықаралық Олимпиада комитетінің мүшесі Жан-Клод Килли, ТВ жұлдызы, Франция президентінің қоршаған орта мəселелері бойынша кеңесшісі Никола Улот, Олимпиада чемпионы Александр Винокуров пен Қазақстан Республикасының

Франциядағы елшілігі. The Sun Trip серіктестері қатарына EDF (Францияның ұлттық электро компаниясы), INES (Францияның күн энергиясын зерттеу орталығы), ADEME (Францияның баламалы энергияны пайдалану бойынша мемлекеттік ұйым) жəне т.б. кіреді.

Сот мұндай шешімді өткен жылдың қазанында елдің сайлау заңнамаларына енгізілген түзетулерге байланысты түскен шағымдарды қараудың қорытындысына қатысты қабылдап отыр. Судьялардың пікірінше, оппозициялық партиялардың қатысуынсыз өткен сайлау заңды деп есептелмейді. Сайлау заңнамаларына түзету енгізілгеннен кейін Кувейтте парламент сайлауы 2012 жылдың 1 желтоқсанында өткен болатын. Оппозициядағылар бұл сайлауға қатыспай, байкот жариялаған еді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

 Алаштың ардақтысы ЕЛДІКТІЅ БЕЛГІСІ – ЕСКЕРТКІШ Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Елімізді əлемге танытатын – ұлтымыздың мəдениеті. Біз мемлекет ретінде өзіміздің ұлттық «Мəдени мұра» бағдарламасының орындалуына барлық ықпал жасаймыз. Ендігі мəселе – барымызды бағалап, өнер мен мəдениеттің заман талабының биігінен көрінуіне жұмыс жасайық» деген ұлағатты сөзінің Жетісу жерінде жанды жалғасын тауып жатқанын дүйім жұрт көріп, алғыстарын ағытты. Соның нақты бір дəлелі, бейнесін келістіре қоладан

мəнді əрі мəңгі. Бір ғана «Біржан-Сара» операсы қазақтың классикалық музыка өнерінің шоқтығы биік, қайталанбас туындысы. Мұқан есімін ең алғаш əлемдік музыка кеңістігіне көтерген де осы «БіржанСара» операсы. Мұқан Төлебаевтың тұңғыш шығармасы «Кешкі көк» романсынан бастап, сан түрлі сазды əуенді бір арнаға түсірген шығармалары оны қазақ классикалық музыкасының бəйтерегіне айналдырды. Атап айтар болсақ, Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туындыларына жазған «Қамар», «Көп жүрдім» романстары болашақ дара тұлғаның тырнақалды туындылары еді.

СЫБЫЗЄЫ КҐЛДЕН ШЫЌЌАН СЫРНАЙ ЇНІ Азан шақырып қойған аты Мұхамедсəлім – Мұқан Төлебаевтың анасы Тəжібала Ақшалқызы суырып салма ақын, əрі əнші болғандықтан композиторлық қасиет оған ана сүтімен сіңген екен. Əкесі Төлебай Үйсінбайұлы қарапайым ұсталық қасиеті бар өте еңбекқор, біртоға жан болыпты. Бес жасында бала Мұқанның қолына нағашы ағасы дəстүрлі айтыскер ақын, домбырашы Апырбай Əуелбайұлы музыка өнеріне баули бастайды. Ол бала күнінен

Əуені əлемде əуелеген

КСРО халыќ əртісі, Мемлекеттік сыйлыќтыѕ лауреаты, ќазаќтыѕ ўлы сазгері Мўќан Тґлебаевтыѕ 100 жылдыќ тойы Жетісу жерінде дїркіреп ґтті Қорғанбек АМАНЖОЛ, Нұрбол ƏЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан».

1958 жылы Мəскеуде өткен қазақ əдебиеті мен өнерінің онкүндігі Мұқан Төлебаев есімін классикалық музыка тарихына алтын əріппен жазып қалдырды. Сол онкүндікте Мұқанның «Коммунизм шұғыласы» атты туындысы мен «Біржан-Сара» операсы талғамы биік көрермендерінің назарына ұсынылып, ең жоғары бағаға қол жеткізді. Мұқан десе, есімізге бірден қазақтың өткен ғасырдағы музыкалық мəдениетінің ең көрнекті табыстарының бірі саналатын «Біржан-Сара» операсы оралады. Бұл шығарма дарынды композиторға КСРО Мемлекеттік сыйлығын əперген туынды болатын», деп сөз аяғын түйді Аңсар Мұсаханов. ЖАЌСЫДАН – ШАРАПАТ

құйып, еңселі гранит тас тұғырына отырғызған М.Төлебаев ескерткішінің Талдықорғанның қақ төрінен орын алғаны болды. «Опера – музыка өнерінің биік шыңы» деп айтумен шектелмей, Еуропа төрінде қанаттанған сол операны жазып, қалың қазақты сусындатуды армандап, жеке шығармашылығының шыңына айналдыра білген Мұқан Төлебаевтың Талдықорғандағы ескерткішінің ашылу салтанатында Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов: «Жер жаннаты Жетісу өлкесі – ертеденақ əн мен күйдің, өлең мен жырдың алтын бесігіне айналған мекен. Бір аймақтың ғана емес, иісі қазақ жұртының рухани кеңістігінің мұзарт шыңында қырандай қалықтаған небір дара тұлғаларды өмірге əкелген өлке. Бүгін, міне, қазақ елінің мəдени əлеміне ерекше қолтаңба қалдырып, классикалық музыка өнері арқылы қазақ операсының туын көкке көтерген жарық жұлдызы, халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, даңқты композитор Мұқан Төлебаевтың 100 жылдығына арналған мереке

Əлемге қазақ халқын танытқан алып тұлғаның 100 жылдық мерейтойын ұйымдастыру жұмыстары Алматы облысында былтыр басталған. Лепсі – М.Төлебаев жəне Құрақ су – Матай ауылдары арасындағы, ұзындығы 71,5 шақырым облыстық маңызы бар жолдың 45,84 шаршы метрін жөндеу жұмыстарына 133,860 млн. теңге бөлінді. Қызыл қайың – Лепсі жолын жөндеуге 26,0 млн. теңге қарастырылған. Талдықорған – Лепсі аралығындағы жол ретке келтірілген. М.Төлебаев, Үлгі ауылдары тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз етуге 98 млн. теңге бөлініп, құрылысы қарқынды атқарылған. Үлгі ауылының медициналық пунктінің құрылысына 50,0 млн. теңге, М.Төлебаев атындағы орта мектепке 120,4 млн. теңге, Лепсі ауылдық ауруханасының жылыту жүйелері мен бу қазандығына 20 млн. теңге бөлініп күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілген. Лепсі өзенінің жағалауын көркейтуге 35,100 млн. теңге қарастырылып, жөндеу жұмыстары атқарылған. Лепсі ауылында жолаушыларға арналған 3 үлгідегі вокзал салуға, айналасын қоршауға, өзге де шараларға 17 млн. теңге бөлініп, құрылыс жұмыстары шешімін тапқан. М.Төлебаев ауылының көшелерін жарықтандыруға, абаттандыруға 10 млн. теңге, қоқысты шығаруға, бұзылған ескі ғимараттардың орнын тазартуға 15 млн.теңге бөлініп, тиімді пайдаланылған. Мұқан Төлебаев атындағы ауылдық мəдениет үйінің күрделі жөндеуі мен ауласындағы абаттандыру жұмыстарына 98 млн. 277 мың теңге қаражат тиімді жұмсалған. 2012 жылы Лепсі ауылдық Мəдениет үйіне 25,0 млн.

əнші, сазгер Құл ақын мен суырып салма Шашубай Қошқарбайұлы сынды өнер саңлақтарының туындыларымен сусындапты. Қолына қазақтың қара домбырасын ұстатып Мұқанның талабын байқап көрген ол баланың бойындағы талантын аңғарып, саз əуенінің иірімдеріне бойлатады. Домбыра үні сыбызғы үніне алмасады. Бала Мұқанның жан дүниесін тербеген күй ұстазына да ұқсайды. Тылсым дүние сыры сыбызғыда шыға береді. Өнерге бас иген халық Мұқан өнеріне сүйсініп қамысты көлге Сыбызғы көлі деп ат қойып алады. Сөйтіп, бала Мұқанның Сыбызғы көлден шыққан сырнайының əуені əлемді шарлап кетеді. БАЌЫТТЫ КЇНДЕР – БАЛ КЇНДЕР Дариға ТӨЛЕБАЕВА, зайыбы: Мен Мұқан туралы тек қана екеуміздің махаббатымыз, бақытты (бірақ аса ұзақ емес) бірге өмір сүрген күндеріміз туралы ғана айта аламын. Сол күндерді бір сəт есімнен шығара алмаймын. Мұқан сынды дара адаммен өмірлік жолымды түйістірген тағдырыма айтарым тек қана алғыс. Алғашында біздің кездесуіміз кездейсоқтық болар деп ойладым. 1952 жылдың жазы еді. Алматыдағы Гоголь көшесінің бойындағы Қыздар педагогикалық институтының тұсынан өтіп бара жатқанымда күн кешкіріп қалса да оқу жайлы білгім келіп кірген едім. Бұл қадам менің бақытты да қызықты студенттік өмірімнің бастауы болды. Көп ұзамай қаладағы жоғары оқу орындары студенттерінің арасында көркемөнерден шығармашылық байқау өтті. Концерт залына тыңғылықты дайындалып барғанымызда көрші тұратын, ұлт арыстарының бірі Қанабек Байсейітовпен кездесіп қалдым. Арада бірер күн өткенде Қанабек аға қасында бейтаныс бір кісімен бірге біздің үйдің жанында менің анаммен əңгімелесіп тұр екен. Бір аптадан кейін мен Мұқанға жар болып шыға келдім. Біраз уақыт өткен соң Қанабек аға бастап біз Мұқанның туған ауылына бардық. Мұқан менің қолымнан жетелеп Лепсі өзенінің бойына апарды. Жиде бұтағын ұстаған қалпы өзен толқынын қарап тұрды. Оның не ойлап тұрғанын білмедім. Көп уақыт өткеннен кейін ғана мен Мұқанның даламен, табиғатпен тығыз байланысы бар екенін түсіндім. Мұқан жуас еді. Ал мен керісінше əсершіл, əрі əңгімешіл болдым. Сондықтан ба, мені тыңдағанды жақсы көретін. Анасы Тəжібала апа Мұқанды басқа балаларынан ерекшелейтін. Ол кісінің естеліктерінен жадымда қалғаны, ауыл балалары доп қуалап ойнап жүрсе Мұқан қамыстың ортасында өзі жасап алған сыбызғысымен əуен шығарып, мəз болып отырады екен.

Төлебаевтың шығармалары орындалып еліміздің рухын асқақтатты. Бүгінгі таңдағы кəсіби мамандардың айтуынша «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» шығармасы «Біржан-Сара» операсынан да көркем дейді. Бірақ 4 актілі операның жартысы ғана бар. Мүмкіндік болса «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» операсының ноталарын талантты жастарға тапсырып, мəресіне жетсе арманымыздың бірі орындалар еді-ау! ЌАЗАЌ РОМАНСЫНЫЅ АТАСЫ М.Төлебаевтың 100 жылдығы аясында Лепсі кентінде өткен «Мұқанның мұрасы» атты ғылыми конференцияға Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед арнайы құттықтауын жолдаған екен. Дүйім жұртқа Мұқантанушы ғалымдар баяндамалар жасап, құнды пікірлерін ортаға салды. «Көркем шығармашылық шебері көп қырлы талант иесі Мұқан Төлебаев бүкіл қазақ мəдениетінің өркендеп өсуіне зор еңбек сіңірді. Əсіресе, ұлт музыкасының үзіліссіз дамып, аршындай алға басуына орасан үлес қосты. Оның композиторлық шығармашылығы бүгінгі күнде кəсіби қазақ музыкасының ең жоғары шыңы саналады. Алуан жанрда еңбек еткен ол камералық жанрдағы пьесалар, хорға айналған поэмалар мен миниатюра авторы. Мұқан Төлебаев лирик, қазақ романсының атасы. «Біржан-Сара» операсындағы нөмірлер белгілі жүйемен, тəртіппен орналастырылған. Ішкі сарайы кең бір жағынан той, жəрмеңкені тамашаласақ, екінші қырынан баласын жоқтаған ананың зары, махаббат иірімдерін көреміз», – деді Қазақстан Композиторлар одағының төрайымы Балнұр Қыдырбек. Осынау ғылыми тұжырымды ауыл ақиқатымен ұштастырсақ, «Біз Айдар екеуміз бір ауылда бірге өскен түйдей құрдаспыз. Мұқан көкеміз қандай да бір шығарма жазса əуелгі кезекте Тəжібала апамызға оқып беретін. Егер апамыз үнсіз отырып қалса онда бұл туындының бір жерінде шикілік бар-ау деп қайта жазып отыратын еді. Ал Тəжібала апа алғаш тыңдағанда-ақ жадырап жақсы сөздерін ағытса көңілі марқайып келесі шығармасын жазуды ойластыратынын бала болсақ та сан рет естіп, көкейімізге түйіп алғанбыз», дейді Алматы облыстық телекоммуникациялар дирекциясының бас директоры Жексенбай Мейрамбаев. Талантқа тағзым ретінде арнайы телефильм дайындалып, республикалық «Алтын таяқша» композиторлар, «Кестелі орамал» атты композиторлар мен вокалистер байқауы өтіп, ел көңіліне шалқар шабыт сыйлады. Ақсу ауданы Қапал ауылында «Біржанның інілері, Сараның сіңлілері» атты республикалық ақындар айтысында 26 ақынның арасынан іріктелген 14 ақын бақ сынады. 7 ақын Алматы облысының атынан қатысса, жеті ақын Астана, Алматы қаласы, Орал, Жамбыл Қарағанды, Ақмола облыстарының атынан сынға түсті. Айтыс нəтижесінде Алматы облысының жүйрігі Балғымбек Имашев бас жүлдені жеңіп алды. Қазақы дəстүрмен ат бəйгесі де өтті. Құнан бəйгеде бірінші орынды Ескелді ауданының Шалқұйрығы, аламан бəйгеде Жамбыл ауданының Еркежаны бірінші орынды, топ бəйгеде Қарасай ауданынан əкелінген Желі бас жүлдені жеңіп алса, жорға жарысында Алакөл ауданынан əкелінген Олбур шашасына шаң жұқтырмады. Əлбетте, дүбірлі думан болған соң, қазақы дəстүрмен той шашу да шашылмай ма?! Ел газеті «Егемен Қазақстан» басылымының өкілі ретінде бізге де сөз кезегі берілді. Сонда дүйім жұрттың алдында тойға шашқан жыр шашуымыз «Жетісу» деп аталды. Алатау, Балқаш арасы, Өрнегін салған өзендер. Көзімнің ақ пен қарасы Дейтіндей десте, кезең, бел. Көзімнің нұры дейтіндей Көксу мен Ақсу толқыны. Көңілдің гүлі дейтіндей Жетісу екен жер тіні. Жəннаттың нағыз кейпіндей Жерінің кесте, суреті. Қимайтын қыздар төркіндей Есік көл Есте үр беті. Тасына дейін таңбалы Табиғат əні ерке Іле. Алау гүл алқап, жондары Тартады тосын көркіне. Қарқара жайлау қайдасың, Үш Мерке, айһай, Үшқараш. Құмына құтын жайласын Сексеуіл сырлы Бақанас.

мерейімізді асырып отыр» дей келе, мерейтойға музыка заңғарының замандастары, шəкірттері, ізбасарлары, туған-туыстарымен бірге, ұлттық мəдениетіміз бен əдебиетіміздің нар тұлғалары қатысып отырғанын атап айтты. Бұл дүбірі Жетісу топырағынан бастап, Алатау мен Арқаға, Атырау мен Алтайға жетіп жатқан ортақ қуаныш. «Өнерін сүйген, өнерпазын мəпелеген елдің қашанда мəртебесі жоғары», деп Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев атап көрсеткендей, біз бүгін ұлы композитор Мұқан Төлебаевтың музыка саласындағы мұра етіп қалдырған ұлағатты жолын тағы бір мəрте саралап, өскелең ұрпақ жүрегінде мəңгі сақталуына қарышты қадаммен талпынудамыз. Мұқан мұрасы ұлттық өнеріміз бен əлемдік музыка саласының қайнар бұлағына айналып үлгерді. Соның бір айғағы ретінде Түрік мəдениетінің халықаралық ТҮРКСОЙ ұйымы 2013 жылды белгілі қазақ композиторы «Мұқан Төлебаев жылы» деп жариялады. Осындай биік мəртебеге жеткен қазақ перзенттерінің ішінде Мұқан Төлебаевтың болуын біз мақтан тұтамыз, деді. «Қазақтың мəдениеті мен өнері тарихындағы ең жарқын есімдердің бірі, ұлттық жəне əлемдік музыканы бір арнада біріктірген бірегей – Мұқан Төлебаев шығармаларының қайсысын алсақ та, шоқтығы биік ұлы мұралар қатарына қоса аламыз, деген əкім, сондықтан Мұқан есімі мəуелілігімен

теңге бөлініп күрделі жөндеу жұмыстары басталған болатын. 2013 жылдың басында қосымша 72 млн. 869 мың теңге, ақпан айында қосымша 132 млн. 984 мың теңге бөлініп, мəдениет үйі толық жөндеуден өткен. Лепсі кентіндегі Ақжібек Жұматаева басқаратын М.Төлебаевтың мемориалдық музейі де əрленіп сəнделіп, көркейтілген. Сарқан ауданы Қарашыған ауылдық округіне қарасты М.Төлебаев ауылындағы Мəдениет үйінің алдына орнатылатын бюсттің айналасын абаттандыру жұмыстарына 16 млн. 700 мың теңге жəне Талдықорған қаласындағы ескерткішке 47 млн. теңге бөлінді. Облыс əкімдігі тарапынан мерейтойды атқару жұмыстарының бүге-шүгесіне дейін тізбелеп отыруымыздың өзіндік мəні бар. Бейресми мəліметке сүйенсек, еліміз тəуелсіздігін төрткүл дүниеге паш еткелі Қазақстан бойынша қазақтың хандары мен батырларына, билері мен ақын-жырауларына, жалпы ел тарихында өзіндік орны бар тұлғаларға арналып орнатылған ескерткіштердің 50 пайыздан астамы тек Жетісу жерінде бой көтеріпті. Дəл осы жерде тарихи тұлғаларға белгі орнатуда əкімдер көшін бастаған бүгінде Парламент Мəжілісінің депутаты Серік Үмбетовтің «Бір ескерткіш мың балаға тəлімтəрбие беріп, жақсы ой салады», деген сөзін ескерсек, мұны жетісулықтардың көпке үлгі тұтар бір қыры десек, жарасар.

Мұқан басты жұмысым «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» операсы деуші еді. Ол бұл опера «БіржанСарадан» жақсы болады, алтын ноталармен жазылады дейтін. Ол арман орындалмады ғой. Мұқанмен болған күндер – бақытты күндер, бал күндер еді-ау! ПЕРЗЕНТТІК СЫР Айдар ТӨЛЕБАЕВ, баласы, Қазақ сəулет акаде миясының басшысы: Мен жас кезімде Тəжібала апамның қолында, ауылда тəрбиелендім. Кейіннен əкем қайтыс боларының алдында мені өз қолына алып Алматыдағы №10 мектепке оқуға берді. Əкемнің бөлмесі опера театрының екінші қабатында болатын. Сол кездегі ел аузындағы өнер тарландарының бəрі сонда жиналатын. Менің естуімше, əкем бірталай жазбаларын бітіре алмай, сыйлас өнер азаматтарына аманаттап қалдырған секілді. Ойын баласы болып жүрсем де «Айдар» деген шығармасы бар екенін біліп, «Шайтанқара» атты қолжазбасын өз көзіммен көргенмін. Өкінішке қарай, бүгінгі күнде ол туындыларды көзім шала қоймады. Еуропа елдерінде менің əкемнің шығармаларын білетін музыканттар бар екен. 1960-1970 жылдары Кеңес Одағы заманында француздар «Біржан-Сара» операсын қоюға рұқсат ала алмаған көрінеді. Музыка əуесқойлары керекті ноталарды өздері көшіріп алып, қажетінше пайдаланған. Жақында Венада Мұқан

Үшқоңыр, Күрті, Қаскелең, Талғарым күнге талпынған. Ақылға – кенен, жасқа – кен, Осында шыққан нар тұлғаң. Мұзартта тұрып қарасаң: Көктұма, Көктал, Күреңбел, Текелі, Қапал, Арасан, Қызықтап дəурен сүрген жер. Қаймағын қалқып ырыстың, Қотарған қара орманым. Тəуелсіз жаңа тыныстың Тұнбасы – Талдықорғаным. Самалдап жеткен сал Біржан Сағындым ақын Сараны. Мейірді сазға қандырған Сағындым Мұқан дараны. Сүйінбай, Жамбыл пірлерім, Құлагер пырақ Ілияс, Қабанбай, Балпық дүрлерім, Нұрғиса күймен көңіл аш. Жəннаттың жеті сипатын Жекелеп өзі алғандай, Жетісу гөзал қияпатын Жеткізер, сірə, тіл қандай!.. АЛМАТЫ-ТАЛДЫҚОРҒАН-ЛЕПСІ.

ЎБТ їмітті аќтап келеді (Соңы. Басы 1-бетте). Жоғары оқу орындарына түсуге арналған 50 шекті балдық деңгейді қатысушылардың 71,2%-ы жинады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда жoғapы (63,2%). Ең үздік көрсеткішке Алматы қаласы (орташа балл 85,8) жəне Астана қаласының (81,0) мектеп бітіруші түлектері қол жеткізді. Мектеп бітірушілер арасында 100 балдан асырып алғандар саны – 11167 (11,7%), бұл да өткен жылғы нəтижеден жоғары (10756 немесе 9,2%). 7 мектеп бітіруші ең жоғары 125 балды жинады (олардың саны 2012 жылы үшеу болған). «Алтын белгіге» лайықты білім деңгейін дəлелдеген үміткерлер үлесі айтарлықтай болды. Яғни 4568 үміткердің 1553-і немесе 34%ы «Алтын белгіні» лайықты қорғай алды. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 26%-ды құрап еді. Білім жəне ғылым министрі мұндай динамика оқушыларды даярлау сапасы өскенінің айғағы екенін, оған кешенді түрдегі жүйелі шара арқасында қол жеткізілгенін атап өтті. Мемлекет басшысының тапсыр масы бойынша ұлттық деңгейде білім беру сапасын бақылау жүйесінің енгізілуі маңызды рөл атқарды. Тест тапсырмаларының 50 пайыз ға жуығын ең үздік педагогəдістемешілер қарап шығып, үш мəрте сараптамадан өткізді. Əлемдік тəжірибе ескеріле отырып, логикалық сипаттағы тапсырмалар енгізілді. Соның нəтижесінде, Білім жəне ғылым министрі атап өткендей, қазіргі уақытта тестердің олқылықтарына қатысты шағым түскен жоқ, олардың сапасы артты. Бұған қоса, тестілеуді ұйымдастыру талабы күшейтілді. Жергілікті атқарушы органдардың, ІІМ мен ҰҚК-нің бірлескен іс-қимылы арқасында тестілеу рəсімдерін бұзуға ұмтылу əрекеттерінің дер кезінде жолы кесілді. Ұялы телефондар мен шпаргалкалардан əртүрлі рацияларға дейін 28 мыңға жуық тиым салынған заттар алынды. Тестілеу тапсырмаларының құпиялылығы толық қамтамасыз етілді, өткен жылдардан бір ерекшелігі, жауап нұсқаларының күні бұрын таралып кетуіне жол берілген жоқ. Нəтижесінде адам факторының ықпалы іс жүзінде мейлінше азайтылды. Жұртшылық арасында жүргізілген сауалнама ҰБТ-ның объективтілігі арта түскенін дəлелдеп отыр. Есепті қорытындылай келе, Б.Жұмағұлов қол жеткен нəтижелер Мемлекет басшысының тапсырмаларына сəйкес білім сапасын арттыру жолының дұрыс таңдалғанын дəлелдей түсетінін атап өтті.

Жаѕа вагондармен жабдыќталады Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Бұдан былай «МаңғыстауАстана» бағытында қатынайтын №037/038 пойыздар құрамдары украиналық «Крюков вагон жасау зауыты» кəсіпорнында шығарылған жаңа вагондармен жабдықталмақ. Вагондарды жылжымалы құрамның техникалық ресурсын жаңарту жəне арттыру бағдарламасы бойынша «Жолаушылар тасымалы» АҚ-тың еншілес кəсіпорны «Жолаушылар лизингілік вагон компаниясы» АҚ сатып алыпты. Алдымен 16 плацкарт вагондар келіп жетсе, кейіннен бұл қатар 30-дан астам купе вагондары мен 2 жəне 4 орындық СВ класындағы вагондармен толықты. «Өзен-Түркіменстанмен мемлекеттік шекара» темір жол желісінің ашылу салтанатына бізді алып барған заманауи интерьері бар, яғни суға арналған диспенсерлер, микротолқынды пештер, тоңазытқыштар, ауа баптау жəне радиохабарын тарату жүйелері, ақпараттық электронды табло, биодəретхана бар жайлы плацкарт вагондар Астана бағытына қатынайтын болып шықты. Ал купе вагондарына жоғарыдағы техникалармен қоса, телевизорлар орнатылған. Демек, СВ класындағы жайлылық деңгейі одан да жоғары деген сөз. «Жолаушылар тасымалы» АҚ өкілдерінің айтуынша, алдағы уақытта «Маңғыстау-Астана» бағытында қатынайтын пойыздар фирмалық мəртебеге жəне өзіндік атауға ие болмақ жəне киелі түбектен елордаға қарай жолаушылар алып жүретін үш құрамның барлығы да жаңа вагондармен жабдықталатын болады. Маңғыстау облысы.


 Зерде Ұлт тарихындағы замана шамшырақтары Қазтуған жырау (XV ғ.), Доспам бет жырау (XVI ғ.), Шалкиіз жырау (1465-1560), Жиембет жырау (XVII ғ.), Марғасқа жырау (XVII ғ.), Бұқар жырау (1668-1781), Тəтіқара жырау (XVIII ғ.), Үмбетей жырау (1706-1778) – қадірлі-қасиетті заңғар тұлғаларымен айрықшаланып, ұлылықтың, даналықтың көзіндей, күмбезіндей жарқырайды. Мемлекеттің ішкі-сыртқы саясатына араласқан атақты жыраулардың болмысына, маңдайына, тағдырына Жаратқан Ие алуан-алуан озық та озат қабілеттер дарытқан. Олар хан кеңесшісі, əскербасы, тайпа көсемі, саясаткер, баһадүр, би, соғыс өнерінің майталманы. Осындай болат тұяқ мұзбалақтардың бірегейі – Толыбай сыншы баласы Қожаберген жырау (16631763). Ол – Əз Тəукенің кеңесшісі. Жастайынан Самарқанд пен Бұхарада мұсылманша терең білім алған, арабпарсы, шағатай тілдерін жақсы білген білімдар, сұңғыла саясаткер, шежіреші, күйші, қобызшы екен. Академик Манаш Қозыбаевтың «Дауылпаз баба – Қожаберген» дейтін байыптамасында Қожаберген жырау қазақ, ноғай, қарақалпақ халықтарының ортақ жасағына қолбасшылық еткен. Орталық Азия деңгейіндегі əскери қайраткер деп есептейді. «XVIII ғасырдағы қазақ тіршілігінің энциклопедиясы» (Сəбит Мұқанов), «кө ме кей əулие» атанған Бұқар жырау «Қамалды бұзған құлшына» дейтін толғауында: «Күрзімен жауды басқа ұрған, Қалмақтың ханын састырған, Жаралы дұшпан басшысын, Ат тұяғына бастырған. Осындай игі ісімен, Сарқылмас мол күшімен, Қожаберген ұстазым». тағы бірде: «Ақжолды сардар Қожа-екең, Дұшпаннан айыл жимаған. Ерлігі көп ұстазды, Мұсылман түгел сыйлаған. Шаңқобызын Қожа-екең, Жосаменен сырлаған. «Елім-айдай» хиссасын, Қан майданда жырлаған». – деп, Қожаберген жыраудың елшілдік, мемлекетшілдік, қаһармандық істерін тамылжыта, төгілте сипаттайды. Толғауда Қожаберген жыраудың Түркі елінің ортақ перзенті, баһадүр, сардар, ордабасы, қобызшы, емші, əнші, күйші, данагөй, ойға, сөзге телегей екендігі нақышты бедерленген. Ұлттық тарихты көркемдік-философиялық тұрғыдан суреткерлікпен шалқыта зерделеген дəуір жыршысы Əбіш Кекілбаев «Əйтеке би» дейтін тарихиəдеби еңбегінде (1991) Қожаберген жырауға қатысты сындарлы ой-пікірлер сабақтайды. Бұл орайда хас суреткер Мəшһүр Жүсіп Көпейұлының «Даналар» атты жырынан: «Өнерге құлаш ұрып бала жастан, Тарихын бұл үш жүздің етіп дастан, Баласы Толыбай сыншы Қожаберген, Бой ұрған ерен іске əуел бастан», – дейтін шумақты келтіреді. Қаламгер Ə.Кекілбаев Қожаберген жыраудың «Елім-ай» дастанынан айыр тілді Əйтеке бидің ғұмырнамалық белбелестерін, ұлт тəуелсіздігі, ұлы мақсат жолындағы берекелі іс-əрекеттеріне, қайраткерлік тұлғасына байланысты ой сарындары мен тарихи деректерді меруерттей тізіп көрсетеді. Қожаберген жыраудың «Елім-ай» дастаны хақында пікірлер қайшылығы, көзқарастар алуандығы бар. Ол – хатқа уақтысында түсірілмеген, күні кешеге дейін беймəлім келген. Десек те ұлт руханияты тарихындағы кейбір

 Замандас азуын айға білеген атақты жыраулардың толғаулары ХІХ ғасырдың 4-ші ширегінде жарияланған жайы бар. Мысалы, Асан қайғы, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз, Жиембет жыраулардың мұрасы Мұхамед Османов құрастырған «Ноғай уə-құмық шиғырлары» (Спб, 1883), Ы.Алтынсариннің «Қазақ хрестоматиясы» (Қазан, 1879), Мақаш Бекмұхамедовтың «Жақсы үгіт» кітабында (Қазан, 1908), Ғабдолла Мұштақтың «Шайыр, яки қазақ ақындарының басты жырлары» (Орынбор, 1910), В.В.Радловтың «Образцы народной литературы тюркских племен» (т.7, Спб, 1896), Арыстанғали Берқалыұғлының «Ақын» (Қазан, 1912), Сəкен Сейфуллиннің «Қазақ əдебиеті» (Алматы, 1932) деген жинақтарында тұңғыш рет жарияланған. Ал Ақтамберді жырау шығармалары 1963-1969 жылдарда ел аузынан жазылып алынған. Бұқар жырау шығармаларын хатқа түсірген Мəшһүр Жүсіп екендігі мəлім.

жемісі» – деп жазады. Шоқан Уəлиханов: «Көне дастандардың сол бəз қалпында, ұшы-қиыры жоқ даланың бір шетінде айтылатын шығарманың оқиғасы боз даланың екінші бір шетінде айна-қатесіз қайталануы таңдандырмай қоймайды» – дейді. «Ер тарғын» толғауын жылқы жылы (1861) Табын еліндегі атақты Марабай ақыннан жазып алдым» – дейді Н.Ильминский. Шоқан Уəлихановтың ұстазы И.Н.Березин Омбыда Шөже ақыннан «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырын жазып алған. Мұның 16 нұсқасы бар. Негізінде, «Елім-ай» дастаны ел арасына ауызша да, қолжазба күйінде де тараған. Жазбаша нұсқасын сақтаған Қожаберген жыраудың ағасы Қарабастың ұрпағы Шақшақ батыр Көшекұлы. Одан Сегіз сері көшіріп, одан соң Ер Есенейдің жиені Тəштит Тəбейұлы Барлыбаевтан Шыңғыс Уəлиханов, Зілғара шешен баласы Мұса үйренген. Ең ақырында Қожахмет Дəрібайұлы (1891-1978) насихаттаған.

Əз Тəуке қасындағы қолбасы едім. Кейінгі ақындарға нұсқа айтқан, Қазақтың аға жырау жорғасы едім. не: «Шəкіртім қайда екен Бұқар жыршы, Ол Бұқар əрі ақын, əрі сыншы... Кенжесі ем Толыбай сыншы Қожаберген, Бата алғам Əнет пенен Əз Тəукеден. ...Ер Көкше, Ер Есімді хисса еткен, Керейдің жырауы мен – Қожаберген. Арғы атам – Ордабасы Дəулен батыр, Еділге, Алтайға да тіккен шатыр...» Қожаберген жыраудың тарихи дастанында Ресей, Қытай, Қалмақ хандығы «жүз құлпырған, қызықтырған» Қазақ жерін ту-талақай етіп бөліп иемденбекші екендігін: «Жолығып көп мылтықты дүлей күшке, Айналды жақсы тұрмыс көрген түске. Ресей, Қытай, Қалмақ ақылдасып, Алмақшы Қазақ жерін бөліп үшке». – деп, ел басына үйірілген қасірет-

«Керей Қожаберген жыраудай бұрынғы-соңды өмір сүрген қазақ ақындарының бірде-біреуі қазақ жұрты жерінің көлемін, шекарасын айқындап берген емес. Ол кісінің «Елім-ай» жыры – əскери дастан! Жас бала кезімде оны əншілердің аузынан талай рет естіп едім. Шіркін, сол əскери дастан қайда бар екен?..» деп жазыпты Бауыржан Момышұлы. Əйгілі əнші Манарбек Ержанов Сегіз серінің «Толыбайын» Əміре Қашаубаевтың өз аузынан үйренген. Қожаберген жыраудың «Елім-ай» дастанында замана суреттері, түркі жұрттарының тағдыр-талайы, жалмаңдаған жоңғарлықтардың жыртқыштық қанқұйлы қимылдары, қазақ хандары мен көсем билерінің кесек тұлғасы тарихилық пен деректілік негізінде келісті баяндалған. Əсіресе, жолға салса, жорға, жонға салса, жүйрік Қожаберген жыраудың ата-тек шежіресі, өміртарихы, қолбасшылық өнері мен өнегесі терең де əсерлі сипатталған: «Атыма көптен қанық Қазақ, Ноғай, Есімім – Қожаберген, əкем – Толыбай. Бөгенбай бұрынғы Ордабасы ем, Үш жүзде сардар болған қалың қолға-ай. Қалмақтың қамалдарын бұзған талай,

тақсіретті, қырғын-сүргінді нақпа-нақ көрсетеді. Жырау ұлт трагедиясын: «Бұл заман, қ��й-қай заман, құйын заман, Шіріткен тамам жұрттың миын жаман... Бұл заман, қай-қай заман, қасқыр заман, Көрші ел жоқ қазақтарға қас қылмаған...» деп, гөй-гөйлетеді. «Елім-ай» дастанында тұлғатануға қатысты шежірелік-деректемелік арқаулар, жер-су, ру-тайпа аттары жеткілікті. Қожаберген жыраудың «Баба тілі», «Ататек» дейтін дастандарында ата тарихымыздың, озық дəстүріміздің сəулелі ұшқындары, тарихи сана-зердеміз, Асан қайғы, Жиренше, Əз Жəнібек сыйлап өткен, «миды оятқан» ғажап, таза, киеліжүйелі тіліміз, ерлік-елдік қасиеттеріміз ересен көркемдік-философиялық тегеурін-қуатпен жырланған. «Баба тілін қадірле, Болашақтан түңілме!» дегені парасаттылықтың белгісіндей. Оның «Жақсылық пен жамандық жайындағы хикаятында» сақилық пен сараңдықты салыстырып, мырзалықты, адамшылықты, жанашырлықты дəріптейді. «Ақсауыт», «Насихат өлеңдері», «Бес қару», «Білерсің» атты жыр-толғауларында даналық ой-пікірлер туындатқан. Академик Салық Зиманов Қожаберген жыраудың «Жеті жарғы» дейтін дастан жазғанын айтады. Жəне де: «Шығайдан соң орнына Тəуке қалды, Кезінде Əз Тəуке деп атақ алды. Қазыбек, Төле, Əйтеке ақылшы боп, Дейтұғын «Жеті жарғы» заң шығарды». – деген жолдарды мысалға алады. Қазақ ұлт-азаттық қоз ға лы сы ның қаһарманы, дариядай шалқыған даңғайыр жыраулық өнердің дүрі, пірі «Елім-ай» дастанында: «Қазағым дəулеті мол, қарқынды еді, Жүздері ерлерімнің жарқын еді. Құс төресі аққу құс секілденген, Жұртымның қыз-келіні алтын еді». – деген ел-жұртының асыл қасиеттеріне, асқақ рухына бөленген бақ тірегіндей – ақ тілеуі ғасырлар төрінен дауылпаздың даусындай саңқылдап естіледі.

Аќ тілеулі абыз

Серік НЕГИМОВ,

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы.

Шал ақын (1748-1819) өлеңдері ХХ ғасырдың 30 жылдарынан бастап Қазақ ССР Ғылым академиясы Орталық ғылыми кітапханасының сирек қолжазбалар қорына жинақтала бастаған. 1949 жылы Айқын Нұрқатов пен Əйтім Əбдірахманов, 1964 жылы Мұхтар Мағауин Шалдың інісі Қазақбайдың ұрпағы Қошан Жантілеуовтен жазып алып, атақты «Алдаспан» антологиясына (1970) қосқан. Ақынның 15 жасында шығарған «Өлеңге тоқтамайды Шал дегенің» атты өлеңі тіпті бертін «Қазақ əдебиеті» газетінде (1985 жыл, 28 қараша) жарияланды. Айтайын дегеніміз замандар мен дəуірлер өтсе де ұлттың ойсанасында, тарихи зердесінде қатталғансақталған сап таза жырлар, эпостық шығармалар тағдыры турасында эпостанушы А.Ф.Лосев: «Ескі жырлар қағаз бетіне түсірілмей-ақ əлденеше ғасыр бойы өзінің əрі мен нəрін, əу бастағы қалпын сақтай алды. Бұл көне мұраны ұрпақтанұрпаққа жеткізуде қалыптасқан салттың

 Көкейкесті

Курортты аймаќ ќалай дамиды? Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Премьер-Министрдің орын басары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешевтің төрағалығымен Бурабайда Ақмола облысындағы туризм мəселелеріне қатысты көшпелі мəжіліс өткізілді. Басқосудың заманалық «Rixos Lake Borovoe» отеліндегі «Бəйтерек» залында өткізілуі Щучье-Бурабай курортты аймағын дамыту бағдарламасының баяндылығын көрсеткендей. Соған қарамастан, жиын төрағасы талқылауға Ақмола облысындағы Бурабай курортты аймағын дамытудың жүйелі жоспары мен аймақты дамыту жоспарының орындалу барысы, ЕХРО-2017 көрмесіне дайындық аясындағы туристік саланы дамыту міндеттері туралы мəселелерді шығаруы алдағы жұмыстардың ауқымдылығын байқатады. Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметовтің кеңейтілген хабарламасынан кейін Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі туризм индустриясы комитеті төрағасының кеңесшісі Қайрат Сəдуақасовтың, Бурабай ауданы əкімінің орынбасары Еркебұлан Каменовтің, «Бурабай» арнайы экономикалық аймағының басқарушы директоры Алмаз Отаровтың, «Қазақстанның Даму банкі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Марат Əйтеновтің баяндамалары тыңдалды. Мем лекет басшысының əлем дік деңгейдегі курорттық жүйені құру

7

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

тапсырмасын орындау мақсатында ЩучьеБурабай курортты аймағында ұйымдастыру бағытындағы маңызды шаралар іске асырылды. Парламент Сенаты депутаттарының көшпелі мəжілісінде өзекті мəселелер талқыланып, оның қорытындылары бірінші кезектегі шаралар жоспарына негіз болды. Ақмола облысында туристік кластерді дамытудың 2013-2016 жылдарға арналған шеберлік-жоспарында туризмді өркендетуге қатысты басым бағыттар айқындалды. Оған облыстың бар лық мүдделі басқармалары мен ведомстволары қатысты. Бурабай кенті мен Щучье қаласын сумен қамтамасыз етуді жақсарту жобасы жүзеге асырылды. Сондай-ақ, облыстық туризм басқармасы құрылып, «Есіл» ƏКК жанынан туристік ақпараттық орталық жұмыс істей бастады. Курортты аймақты дамытудың 20122013 жылдарға арналған жоспарында 17,8 миллиард теңгені құрайтын 89 шараны жүзеге асыру қарастырылған. Əйткенмен, 2012 жылдың еншісіндегі 3,1 миллиард теңге қаржы республикалық бюджеттен əлі күнге бөлінбегендіктен жұмыстың үйлесімділігі бұзылған. Оның үстіне, облыс өкілдері 2013 жылға жоспарланған 7,4 миллиард теңгенің 1,6 миллиард теңгесі ғана бөлінгенін тілге тиек етті. Ол Бурабай кентінің инфрақұрылымдық жобаларына жұмсалып, толық игерілген. Мəжіліс қорытындысында Əсет Исекешев туризм индустриясын дамыту

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

жəне инвестициялық тартымдылықты арттыруға бағытталған жоспарлы шаралардың нақтылығы мен үйлесімділігін қамтамасыз етуді тапсырды. Кезек күттірмес мəсе лелер қатарында туристік инфрақұрылымды нығайту мен ұқыпты пай далану, демалыс орындарының

жыл бойғы қызметін қамтамасыз ету, Щучье-Бурабай курортты айма ғының ведомстволық шашыраңқылығы, туристік бизнесті сертификаттау жəне статистикалық есеп мəселелері атап көрсетілді. Ақмола облысы.

2070 кїнніѕ абыройы Жабал ЕРҒАЛИЕВ,

жазушы, Парламент Сенатының депутаты.

Елбасының сенімін ақтап, қазақ елінің қай төрінде өз халқының мүддесі үшін адал еңбек етіп жүрген кімдер бар дегенде алаштың ардақты бір азаматы Серік Əбікенұлы Үмбетовтің есімі ойға оралатыны бар-ды. Қашан болсын жақсының аты мен өрелі істері жайлы əңгіме, баяғының сөзімен айтар болсақ, отыз рулы елге лезде тарайтыны бар емес пе?! Сол үрдіспен бір кездері Жамбыл, одан соң Алматы облыстарының əкімі болып жүрген Үмбетовтің үні, елім мен халқым деп соққан жүрек лүпілі Сарыарқаның сайын даласында жатқан бізге де жетіп тұратын. Сүйсінетінбіз! Серік Əбікенұлымен танысып, білісуімізге жəне де ағалы-інілік адал көңілмен ниеттес те тілектес болуды тағдыр жазды. Мен мұны əрдайым өз өмірімнің үлкен бір олжасы, бағы деп бағалаймын. Сол Серік ағам Парламент Мəжілісінің депутаты болып Астанаға қоныс тепкелі араластығымыз, ой мен пікір бөлісуіміз тіпті де жиі бола бастады. Бір ғажабы, қашан болсын Үмбетовке жолығуға, сəлем беруге келіп едік деген халықтың қарасы бір үзілмейтіні бар. Сондай бір сəтте: «Сіздің есігіңіздің алдында кезек күтіп тұрған мына адамдарды көріп қуанамын», дедім. «Неге?» деген сауалына «Сіз əкім болып жүрген кезіңізде алдыңызға келетіндерден есігіңіз жабылмауы бір басқа да, мына келіп отырған халықтың жөні бір басқа. Соңыңыздан еліңіз іздеп келіп, есігіңіз əлі де жабылмай жатса, бұл сіздің абыройыңыз, еліңіздің өзіңізге деген сүйіспеншілігі болар! Осылай ойлаймын», – деп жауап қатқаным бар. Бұл жайдың қайта бір еске түсуіне қолыма тиген Алматыдан басылып шыққан «Жетісудағы жемісті жылдар» атты кітап жəне де осы қалың кітаптағы ел ықыласы əсер етті. Бұл кітап тағы да Серік Əбікенұлы Үмбетовтің азаматтығы мен елжандылығы жəне де парасаттылығы мен нағыз халықтық қарапайым жүрегі, жаны мен ар тазалығы, ой тереңдігі мен көпшіл көңілі жайында сыр айтады. «Жетісу өлкесі – өзінің бай табиғатымен Қазақстанның жерұйығына айналған жəне Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың кіндік қаны тамған жер. Осы іргелі өңірді басқару қоғам қайраткері Серік Əбікенұлы Үмбетовке 2005 жылы екінші рет сеніп тапсырылды. Өзіне жүктелген міндетті абыроймен атқару тұрғысында Серік Əбікенұлы сенім үдесінен шығып, халыққа адал қызмет етті. «Əкім бол, халқыңа жақын бол» деген қанатты сөзді əрдайым басты назарда ұстады», – деп кітаптың алғысөзінде тұжырым жасалып айтылып отырған жайды біз де қалың елдің бағасы деп қабылдасақ етті. Шынында да Үмбетовтің Алматы облысын 5 жыл 8 ай 2 күн немесе толық 2070 күн басқарғандығын да есепшотқа қағып есептеп отырған елінің назары үнемі өз əкімдерінің үстінде болғандығын аңдатады. Бұл да болса қашанда жақсыға деген қалың жұрттың жан ынтықтығынан болса керек. Елге жақпасаң əкім болмақ түгілі кім болсаң да сырт айналар жұрт бар. «Ұлық болсаң кішік бол» дегенді айта білген халқымыз иілгенге иіліп, шікірейгенге шекесінен де қарай білген. Ал, енді өз ұлын əспеттеп те, ардақтап та отырған халықтың шынайы ықыласы ауған азаматтың 2070 күнде атқарған əкімдік ісіне, расында да кім де болса сүйсінгендей еді. Серік Үмбетов əкім болған 2005 жылғы тамыз айы мен 2011 жылғы сəуір айларының аралығында Алматы облысының əлеуметтік-экономикалық саласының тасы өрге домалаған екен. Мысалы, 2005 жылы бұл облыстың өнеркəсіп өндірісінің көлемі 180,5 миллиард теңге болса, 2011 жылы бұл көрсеткіш 345,1 миллиард теңгені құрап шыға келді. Ауыл шаруашылығының да, инвестиция көлем��нің де, бюджеттің кірісі де өсті. Бұл Үмбетов басқарған елдің табысты да ырысты болғандығын аңдатса керек. Жан дүниесі таза да арлы, өресі биік, ақылы дария, қашан болсын елім деп соқан жүрегі бар Серік Үмбетов сынды азаматтың қай жерде, қай салада жұмыс істемесін ол ең əуелі Тəуелсіздік мүддесін бəрінен де жоғары қойып, елді ел қыламын деп күні-түні тыным таппай жүрген Елбасының бір жағына шығыссам екен, Елбасының атына сөз келтірмесем екен, Елбасының сенімін ақтасам екен деген бір ғана оймен ой тербейді санасын. Осы бір асыл ой ғана Үмбетовті əрдайым абыройға бөлеп те келе жатқандай. «Ескерткіш тұрғызғыш Үмбетов», «Қымызхана құрағыш Үмбетов» деген ат жамылғандығын да естіп жүрдік. Алайда, Серік Əбікенұлының осы бір «ескерткіш тұрғызғыш» қасиеті

арқылы қазақ деген тұтас бір халықтың ұмыт бола бастаған небір тарихи тұлғалары мен би-шешендерінің асыл басы ардақталып, Елбасы мұрат қылып отырған Мəңгілік Елдің бүгінгі жəне келер ұрпақтың рухын асқақтатып, қазақ даласында мəңгі тұрары болса, ендігі бір қасиеті «қымызхана құрағыш» қасиеті арқылы баяғының билерінше айтар болсақ «сасық суға өкпесі қабынып» жүрген бүгінгі ұрпағымыздың қымыз сияқты асыл асымызға ерні де тиді. Ұлттық болмысымызды да, ұлттық ырысымызды да Үмбетов осылайша ұлықтай білді! Үмбетовтің бұл өнегесі кез келген əкім-қараға да жұғысты болса екен деріміз де бар. Міне, абзал бір іс тындырып, Айдар Башбаев пен Сағыныш Намазшамова құрастырған «Жетісудағы жемісті жылдар» кітабы бізді осы бір толғанысты ойларға жетелегені болды. Кітаптың «Ел ішіндегі екі мың жетпіс күн» атты бірінші бөлімі Алматы облысының əкімі Серік Үмбетовтің атқарған қызметі туралы толықтай жылнамалық шежірені қамтиды. Кітаптың «Ізгілік іздері» атты екінші бөлімін негізінен өз елі мен халқының Серік Үмбетовке берген бағасы, былайша айтқанда азаматтың асыл қасиетін жазбай тани білген халықтың жүрегінде жазылып та, жатталып та қалған мінездемесі деп қабылдаған абзал. «Ал адамдық болмысы... Қызмет этикасы, жалпы жаратылысы жұмсақ, айналасына жайлы. Дауыс көтеріп, даушар іздеуден аулақ. Көпшіліктің, əртүрлі ұлт өкілдерінің ортақ тілін оңай таба алады, бейбіт қатынасқа, ымыраға ыңғай беріп тұрады, осы қалпымен ел-жұрт арасында сыйлы, құрметті. Қазақы қарапайымдылығы, дінге беріктігі, саламаттылық салтын мықтап ұстайтындығы сан алуан ортада беделінің артуына, мерейінің өсуіне айтарлықтай əсері бар», – деп жазады «Алтын орда» газетіндегі Дүйсенбек Айбеков. «Ана тілі» газетіндегі Дағжан Бөлдеубайұлының: «Айналасына сергек сезіммен қарау, арақ-шарапсыз орта қалыптастыру Серік Əбікенұлының қашанғы ұстанымдарының бірі. Біз білетін Серік Үмбетов ешқашан аруақ аттамайтын, «өлі риза болмай, тірі байымайтынын» жадында берік тұтатын, бүгінгі мансаптыларда өте сирек кезігетін қазақи болмысты азамат», деген пікірін ғана жаңғырта отырып, біз мұны Үмбетовке берген туған халқының мінездемесі деп қабылдамасқа лажың да жоқ. Бір ерекшелігі мұндай халықтық мінездемені осы кітаптағы əр мақаладан, ақын жырларынан да ойып тұрып алуға əбден болар еді. Жасыңнан жаным сүйген Серігім ең, Жүремін мақтан етіп, сені кілең. Əрдайым саған сенген Президенттің, Шыға гөр бұл жолы да сенімінен, – деген қазақтың аса көрнекті ақыны Тұмағаңның, Тұманбай Молдағалиевтің Серік інісіне арнаған өлеңінде жыр жүректің қаншама жылуы мен ізгі көңіл ниеті жатыр десеңізші! Шал ақынның «Елінде жақсы жігіттің алыста даңқы зор болар», – деп айтқанындай, сол алысқа жайылған Үмбетов даңқының қыры мен сырын «Жетісудағы жемісті жылдар» атты кітап беттерінен танып, білу арқылы біз азаматты тағы да жақынырақ тани түскенімізді жəне оның адами бітім-болмысына тереңірек бойлап, Үмбетовтің жалпы адам баласына деген жан жылуын сезінгендей əсерге бөлендік. Адал өмір сүріп, адал еңбек етіп келе жатқан Серік Əбікенұлына деген ел ықыласы қашан болсын ортаймасы анық. Біз соған тілекшіміз əрі осыған қуаныштымыз. АСТАНА.


8

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

«Ерте заманда Ерназар деген кісі болыпты. Ерназардың өзі бай болыпты. Төрт түлік малы сай болыпты. Қора толған қойлары болыпты. Келе-келе түйелері болыпты. Өріс толған жылқылары болыпты. Ерназардың сегіз ұлы болыпты. Бір жылы үлкен жұт болып, ел малын алысқа, отарға айдап кетіпті. Ерназардың сегіз ұлы да соның ішінде кетіпті. Бір қыстық азығын алып, кемпірі мен Ерназар үйінде қалыпты. Ерназардың сегіз ұлы сол кеткеннен хабарсыз кетеді, айлар өтеді, келмейді...» Қазақ деген данышпан халықтың осы бір ертегісін оқыған сайын ойыма ауыл оралады. Қора толған қой, келе-келе түйе тұрмақ, Ерназардың сегіз ұлы іспетті құрық ұстарлық, тебен шаншырлық ұл-қыздың бəрі қыр асып жоғалғанда, кемпір-шал қолын күнге көлегейлеп, үйінің алдында сопиып қала берді. Айлар сырғыды, жылдар жылжыды. Туған бала кіндік қанын жуған қасиетті мекенін ұмытты ма? Күпті сауал əке-шешеге əжім түсіріп қана қоймай, ауылдың да бет-бедерін айғыздап, таңбасын басып үлгерді. Бір қуаныш, бір өкініш – ілесе жүретін ғадеті. Тоқсаныншы жылдары тəуелсіздіктің алақайлы аптығын басқан нарықтың нарқыспағы ауылдарға осылай тиіп еді. Шырєалаѕныѕ шешімі Ауыл – қазақтың түпқазығы, алтын бесігі. Баршамыз ауылда тудық, өстік, жетілдік. Түбіт мұрт тебіндеп, тұлымшағымыз желбірегенде қалаға бет бұрдық. Жылдар өте жөргекке ораған қасиетті өлке ұмыт қала берді. Тіршілік түйткілдері жар бермеді, еңбек мойын бұрғызбады. Біріміз мансаптың, қайсыбіріміз ел қатарлы болудың соңында жүргенде көз алдыңнан кетпес ыстық мекен көмескі тартыпты, жүрек жылытар сартап сағыныш қоламтаға айналыпты. Бақсақ, тізе қанатқан кедір тасы да, бұзау қуалап, тайға шапқан сай-сала, жон-жотасы да шөп басқан көне сүрлеудей көңілден өше бастапты. Осы қоламтаны үрлеп, шөп басқан соқпақты аршып, шідерлі жылқыдай мегаполис маңынан ұзай алмай қалған ағайынды атажұрты ауылына шақырған шырайлы бастама – Ерназардың сегіз ұлын, яки сегіз ағасын іздеп шыққан Төстіктің ерен ерлігіндей еді. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ауылдың алтын бесік екенін үнемі айтып келеді. Елбасының ауылдың ұдайы қамқорлықта болу қажеттілігіне көңіл бөлуінің бір ұшы – өзінің де жазира жайлаулы ауылда туып-өсуінде болар деп ойлаймыз. Мемлекеттік бағдарламалардың, əлеуметтік жеңілдіктердің ауылға бағытталып, қиырдағы азаматтардың ахуалын жақсартуға арналуы көп уақыт пен жігерді қажет ететін қажырлы еңбек. Жасыратыны жоқ, кеңес кезінде гүлденіп, мал-жаны тасып тұрған елді мекен дердің көбі нарық өткелінде шайқа лып, қаңырап, қирап қалды. Оңтайландыру жүрген сəтте, байтақ атырапты алып жатқан бұрынғы екі облыстан бөлек, қаншама аудандар қосылып, біріккен болатын. Салдары көзге ұрып тұратын. Алыстан андағайлап көрінетін алып ғимараттар үйіндіге айналған. Ауыз судан тарыққан жұрт, балабақшасыз қалған бүлдіршін, апатты ахуалда тұрған мектеп, кірпішіне дейін талан-таражға түскен аурухана, шұрқ тесік жол... Президент – шырғалаңды шешудің шебері. Мемлекет қаржысы негізгі инфрақұрылымдарды дамытуға, халықтың əлеуметтік қамсыздандырылуына жұмсалады. Сонымен бірге, ауылды да көркейту қажет. Түйткілді һəм жанашыр сауал тығырыққа тірейді. Бірақ, тың жол табу керек. Əр істің шешімі бар. «Туған жерге тағзым» акциясы осындай қиындықтарды еңсеру мақсатында туған бірегей бастама болды. Шығыс Қазақстан өңірінде қолға алынған «Туған жерге тағзым» акциясының арқасында жергілікті аудан əкімдері өңірден түлеп ұшқан, қалталы азаматтармен тізе қосу арқылы да ауылды

Аягөз қаласындағы спорт кешені.

Ауылдарды абаттандырєан «Туєан жерге таєзым» акциясы Шыєыс Ќазаќстанєа 4 жылдыѕ ішінде ќомаќты ќаржы əкелді «Туєан ел – алтын бесігім» Əлқисса. Алдымен жергілікті халықтың рухын көтеру керек болды. Абай, Шəкəрім, Мұхтар сынды дала алыптарын тудырған өлкенің тасын өрге сүйреп жүрген қайраткерлері жетерлік. Тек, оларды елмен жүздестіру, халықпен тілдестіру қажет. Жеке қонаққа шақырып, май асатып отырудың қисыны жоқ. Осы орайда, «Туған ел – алтын бесігім» атты акциясы аясында облыстағы барлық аудандардың мəдени күндерін өткізу ойластырылды. Акция шеңберінде ауданның ғана емес, мұқым қазақтың құрметіне ие болған жерлестер атбасын шығысқа бұрды. Өткен ғасырда Алматыдан Ғабеңдер, Ғабит Мүсірепов бастаған ақын-жазушылар келгенде «Приветствуем, гостей из Казахстана!» деп қарсы алатын Өскеменнің өңі Абай мен Пушкин орныққан соң өзгеше реңге ие болып, елдегі толеранттылықтың жарқын үлгісіне айналды. «Ауылды ұмытқан жазушы əрден де, нəрден де айырылады» депті Оралхан Бөкей. «Алтайдың кербұғысы» атанған əйгілі жазушы туған ауылы – Шыңғыстайға жылына үш-төрт мəрте барып қайтады екен. Қаламгер інісі Əлібек Асқаров осылай дейді. Оралханның ауылжандылығын оқушылары біледі, оған шүбə жоқ. Шыңғыстайына жиі барып тұрса, шығармасы да шұрайлы болмай қайтеді?! Өскемендегі Металлургтер сарайы ұлттық мəдениеттің ордасына айналды. Айталық, облыс орталығында Семейдің мəдени күндері өткенде бұлбұл əнші, КСРО жəне Қазақстанның халық əртісі Бибігүл Төлегенова жерлестерімен кездесіп, сандуғаш үні Ертістің жағасында сайрады. «Ел деп еміренген азаматтарымыздың істерін қолдап-қоштағаннан басқа не келеді бі��дің қолдан. Облыста «Туған ел – алтын бесігім» атты акцияның қолға алынғанына қуанып жатырмын. Əр ауданның облыс орталығына келіп, өнері мен өресін, ырысдəулетін паш етіп жатқанын өзім бірінші рет көріп отырмын», – деп ағынан жарылды сол келісінде əйгілі əнші.

М.Əуезов кентіндегі мемориалдық кешені.

жерлестердің ұзын саны елуге жуық. Облыс орталығында Жарма ауданының мəдени күндерін өткізгенде қаршадай болса да, даңқы алысқа кеткен Роза Рымбаева жүрді. Бесқарағайлықтардың шашпауын көтере келген сазгер Төлеген Мұхамеджанов пен жары, опера əншісі Нұржамал Үсенбаеваның кеші жерлестеріне бекзат өнердің шашуындай əсер қалдырды. Сондай-ақ, Қазақстанның халық жазушысы, Елбасын үнемі қолдап, қуаттап жүретін майдангер жазушы, марқұм Əзілхан Нұршайықов та туған елімен жиі жүздесіп, игі істердің ортасында жүрді. Одан өзге Ұлан ауданының тумасы, ғалым, қайраткер Шериаздан Елеукенов, Абай ауданында əке ізімен саяхат жасаған Мұрат Əуезов, ақын Несіпбек Айтұлы, Үржар ауданымен бірге жазушы Қабдеш Жұмаділов, күйші Секен Тұрысбеков, зайсандық жерлестерімен ақын Ұлықбек Есдəулет, Күршім ауданынан шыққан актер Досхан Жолжақсынов, катонқарағайлық жерлестерін қуантқан жазушылар Қалихан Ысқақ, Əлібек Асқаров жəне тағы басқа өңірлерден түлеп ұшқан ұлт зиялыларының келуі шығыстан рауандап атқан руханияттың шапағындай əсер қалдырды. «Шығыс шынары» атты жыр мүшəйрасы да шығыстық шайырлар мен ұлт əдебиетіне қолдау көрсетуге өзгеше серпін берді. Əдебиет мен мəдениеттің жайсаңдары облыс орталығымен шектелмей, аудан орталықтарында, алыс ауылдарда өнерге сусап жатқан ағайынмен жүздесті, пікірлесті. Бұған ел де үйреніп қалды. «Енді кім келеді?» деп елеңдеп отыратын болды.

Əлеуметтік нысандар бой кґтерді

Үржар ауданы, Ақжар ауылындағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған «Шапағат» сауықтыру орталығы.

өркендетуге болатындығын түсіне бастады. Үкөктен Үлбіге, Ертістен Емілге дейін, Алтай мен Алакөл арасын ен жайлаған шығыс өңірінің тоқсаныншы жылдардағы тоқыраудан тұралап қалған тұрмысын түзеу үдесіндегі мемлекеттік бағдарламаларға аталған акция да елеулі үлес қосты. Негізі, «Туған жерге тағзым» акциясы мен «Туған ел – алтын бесігім» деп аталған акция – екеуі екі бөлек іс-шара. «Туған ел – алтын бесігім» деп аталған акция Шығыстан шыққан таланттарды, танымал тұлғаларды туған жеріне, ел ортасына əкелді. Ал «Туған жерге тағзым» акциясы – өңірдің экономикалықəлеуметтік ахуалына бағытталған дүние. Осы ретте Шығыс Қазақстанда туып, еліміздің əр өңірінде қызмет етіп, кəсібін дөңгелетіп жүрген қалталы азаматтар туған өңірлеріне түрлі əлеуметтік нысандар құрылысын салып, облыс экономикасына қомақты инвестиция құйды.

буржуазияның ұлттық санасы ояна қойған жоқ, көп жағдайда кемшін түсіп жататыны жасырын емес. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев та кəсіпкерлермен жүздесуі барысында бұл мəселеге жіті назар аударып, ішкі инвестицияның қажеттілігіне байланысты қадау-қадау тапсырмалар жүктеп отырады. Кəсіпкерлерді туған өлкесін өркендетуге тарта білу де үлкен өнер. Аты да, заты да ірі іс-шара мемлекет қаржысына бекіткен бағдарламадан тыс, азаматтың ар-ұжданы мен перзенттік парызына орайлас жүргізіліп келе жатқанына бес жылдың бедеріне жуықтапты. «Ауылдан шыққан кəсіпкер, іскер азаматтарды іздеп табыңыздар. Шет мемлекеттерде, Астана мен Алматыда, облыс көлемінде, өзге өңірлерде жетекшілік қызметте, кəсіпкерлікпен шұғылданып жүрген түлектерге сараптама жасап, байланысқа шығыңыздар. Олар осы

Бибігүл апамыз айтқандай, аталған акция шеңберінде аудандарда өндірілген өнімдер облыс орталығында ұйымдастырылған жəрмеңкеде арзан бағамен сатыла бастады. Төрт жылда ауыл шаруашылығы жəрмеңкелерінде құны 4 млрд. теңгенің өнімдері сатылды. Ауыл мен қала жұрты тоқайласқан жəрмеңке ескідегі Қояндыны еске түсіргендей еді. Ол кезде Иса, Əміре, Қажымұқандардың өнерін сағынған жұрт жəрмеңкеге ағылса, бұл күнде Бибігүлдей нəзира таланттарын іздеген ел еңку-еңку жер шалып, алыстағы ауылдан ат шалдырып келуі дағдыға айналды. Жəрмеңкенің өнер майталмандарының мерекелік кешіне жалғасуы, жергілікті дарындардың да ұмыт қалмауы өңір руханияты үшін үлкен серпіліс тудырғаны рас. 2009-2013 жылдары аралығында осы іспетті облыс аумағында 100-ден астам концерт өткізіліп, оған 250 мыңнан аса адам қатысқан екен. Жəне бұл кештерде кімдер болмады десеңізші?! Танымал

Жоғарыда құлазып қалған ауыл ахуалын бекер сөз еткеніміз жоқ. Ел еңсесін ұлт зиялылары бір көтеріп тастаған сəтте, облыс көлемінде кəсіпкерлер туған ауылына қомақты инвестиция құюды бастап кетті. Əрине, айтуға оңай. Бұл жұмыстың да ауы мен бауы көп, ешкім қаржысын қалтасынан суырып бере салмайды. Бізде өркениетті елдердегідей емес, ұлттық

ауылдың топырағының нəрінен, жерінің құнарынан бүгінгі биігіне көтеріліп, жетістікке жетіп отыр. Сондықтан, туған ауылының қандай да бір қажетіне жарауы перзенттік парызы, азаматтық борышы» дейтін облыс басшысының ұсынысы бар. Шəкəрімнің: «Насихатты тыңдаған адамның құлағында қырағы көзі болса, жүрегінде əділ тезі болса, сəті келген дəрідей ем болып, жаман мінезді жазады. Егер ондай болмай, құры ғана қуыс құлақпен тыңдаса, құмға сіңген сумен бір есеп болып, жалғыз тал жасыл шөп шықпайды», – дейтін сөзі хаттаулы. Намысқа түрткен насихат сөз нарға жүк артқандай. Алғашқы жылдары тасбақаның жүрісіндей мимырт қозғалса да, акция аясында 2009 жылдың өзінде құны 1,6 млрд. теңгені құрайтын 126 жоба жүзеге асыпты. Қазақстанның Чехиядағы Төтенше жəне өкілетті елшісі А. Қарашев пен оның ағайындары Үржар ауданының Көлденең ауылына спорт кешенінің ғимаратын салуға 70 млн. теңге бөлді. Бүгінде бұл ғимарат жұмыс істеп тұр. Бородулиха ауданынан шыққан азаматтар алғашқы бір жыл ішінде 394 млн. теңге аударыпты. Бұл қаражат жекелеген ауылдарда соғыс жəне еңбек ардагерлеріне ескерткіш ашуға, балабақша, мешіт салуға, мектеп жөндеуге жұмсалған. 2010 жылы «Туған жерге тағзым» акциясына бөлінген қаржы 3,9 млрд. теңгені құрады. Оған облыс бойынша 331 жоба жүзеге асырылды. Бұл сияқты жұмыстардың барлығын қамтып айту мүмкін емес. Сондықтан, 2009-2013 жылдар аралығында жүзеге асырылған ең ауқымды жобаларға тоқталайық. Əлеуметтік жағынан маңызды жəне өзге жобаларға қарағанда ірілеу нысандардың ішінде Аягөз қаласында салынған спорт кешенін айтуға болады. Бұл ғимаратты салуға еліміздің тұңғыш Сыртқы істер министрі, белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Төлеутай Сүлейменов атсалысты. Аталған ғимарат бүгінде жұмыс істеп тұр. Спорт кешенінің құрылысына 64 млн. теңге жұмсалған болатын. Қазіргі заман талабына сай, сапалы салынған ғимарат аудан жастарын спортқа

Ұлан ауданы, Қ.Қайсенов кентіндегі «Ұлан» орталық стадионы.

тəрбиелеуде үлкен көмегін тигізіп келе жатыр. Сондай-ақ, мұнда халықаралық жарыстар да жиі өткізіліп тұрады. Көкпекті ауданының Көкпекті ауылында «Елім-ай» атты мəдени-сауықтыру орталығы салынды. Құны 170 млн. теңге тұратын құрылысқа белгілі бизнесмен Серік Уəлиев қаржы бөлді. Ұлан ауданының орталығы – Қ.Қайсенов кентінде «Ұлан» орталық стадионының құрылысы жүргізілді. «Өскемен құс фабрикасы» АҚ бас директоры Серік Толықпаев аталған стадионға 40 млн. теңге бөлген болатын. Стадионның жанкүйерлер отыратын мінбері шатырмен жабуланған. Акция шеңберінде Үржар ауданының Ақжар ауылында мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған «Шапағат» оңалту орталығы пайдалануға берілді. Екі қабаттан тұратын бұл орталықтың құрылысын жүргізуге 70 млн. теңге қаржы жұмсалды. Құрылысқа аталған қаржыны «ETG Invest Holding» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы Серік Уəлиев құйды. «Багратион-2» шаруа қожалығының басшысы Василий Воропай болса, 86,7 млн. теңге қаржысын Ұлан ауданының Привольное ауылындағы спорт кешенінің құрылысын жүргізуге салды. «ПСК Өскемен-Құрылыс» ЖШС директоры Ержан Сқақов 250 млн. теңгеге Күршім ауданының Күршім ауылында сауда-тұрмыстық қызмет көрсету үйін тұрғызды. Мұнда шаштараз, байланыс торабы, асхана, басқа да қызмет көрсету түрлері жолға қойылған. Абай ауданының орталығы Қарауылда «Тарбағатай-Мұнай» ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы Медғат Құлжанов 120 млн. теңге бөліп, спорт кешенінің құрылысын бастады. Жуырда ғана аудан əкімдігімен бірлескен меморандумға қол қойып, салтанатты түрде іргесін қалаған құрылыс биыл қазан айында аяқталып, заманауи талаптарға сай жарақтандырылмақ. Зəулім спорт кешені аудан көркін де ашып тұратын болады. Катонқарағай ауданындағы Новохайрузовка ауылының Мəдениет үйін

ауылындағы от басылық-дəрігерлік амбулаторияға күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ел десе емешегі үзіліп тұратын кəсіпкер жас мамандарға арнап бірнеше үй де салып берді. Аталған жұмыстарға кəсіпкер 39 млн. теңге қаражатын жұмсады. Бородулиха ауданының Красный Яр ауылында бүлдіршіндерге арналған шағын орталық ғимаратына күрделі жөндеу жүргізілді. Аталған жұмысты акция шеңберінде «Красный Яр» шаруа қожалығының басшысы С.Быков 8 млн. теңге қаражатқа жасатыпты. «Туған жерге тағзым» акциясына, тіпті шетелдік азаматтар да үн қосуда. Мəселен, Ресей Федерациясының азаматы, «Юганстройтранс» ЖШҚ бас директоры, Сургут аудандық Думасының депутаты Оразхан Қалиев өзіміз��ің Жарма ауданының Əуезов ауылының тумасы екен. Ол туған ауылына соғыс ардагерлеріне арналған ескерткішмемориал құрылысына 25 млн. теңге аударды. Қазіргі кезде күркіреп өткен соғыстың құрбандары мен ардагерлерінің есімдері əдіптелген алып мемориал ауыл сəулетін арттыра түскендей. Міне, осы сияқты мысалдарды Шығыс Қазақстан облысының əр ауылынан келтіруге болады. Жалпы, алғанда 20092012 жылдары өңірде 2031 жоба жүзеге асырылыпты. Оған 15,7 млрд. теңге инвестиция құйылды. Биыл жоспар бойынша жалпы сомасы 8 млрд. теңге болатын 635 жоба жүзеге асырылып жатыр. «Туған жерге тағзым» акциясының мақсат-мүддесі де осы – ауылды жер жазирасына айналдырып, көркейту. Жоғарыда айтылған əлеуметтік нысандар ашылған соң бос тұрмайды. Халыққа қызмет көрсетеді. Бірқатар адам жұмыспен қамтылады. Яғни, бұл акцияның тағы бір қыры – жұмыспен қамту болып табылады. Осы орайда бір əпсана еске түсіп отыр: Атымтай Жомарт өзi есепсiз бай бола тұрып, күн сайын бiр мезгiл үстiне ескiқұсқы киiм киiп, отын кесiп, шөп тасып жұмыс істейді екен. Бiр күнi өзiнiң жақын таныстары сұрады дейдi: – Жомарт, құдай берген дəулетiңiз бар, ашқа – тамақ, жалаңашқа – киiм, үйсiздерге – үй болдыңыз, сөйтiп тұрып өз басыңызды кемшiлiкке салып, жете алмаған жарлыша отын кесiп, шөп тасығаныңыздың мағынасы не? – деп. Жомарт айтты дейдi: – Төрт түрлi себеп бар. Əуелгiсi: əдемi ат, асыл киiм, асқан дəулеттi өне бойы əдет етсең, көңiлге жел кiргiзедi; сол желiккен көңiлмен өзiмнен терезесi төмен бейшаралардан жиренiп, көз салмай, кем-кетiкке жəрдем берудi ұмытармын деп қорқамын. Екiншiсi: бар бола тұрып жұмыс қылсам, мұның кемшiлiк емес екенiн бiлiп, кейiнгiлер əбiрет (үлгі) алсын деймiн. Үшiншiсi: күн сайын өз бейнетiммен тапқан бiр-екi пұлға нан

Көкпекті ауылындағы «Елім-ай» мəдени ойын-сауық орталығы.

күрделі жөндеуден өткізуге «Самайтранс» ЖШС-нің аудандық филиалының жетекшісі М.Сəдуов 30 млн. теңге қаражат аударды. Көптеген елді мекендерде аузына қара құлып салынған мəдениет ошақтары бүгінде Алматы мен облыс орталығынан, шетелден келетін өнерпаздарды қабылдай бастады. «Туған жерге тағзым» акциясы аясында жеке кəсіпкер С.Исаев Үржар ауданының Қарабұта ауылындағы орталық саябақтың құрылысына 11 млн. теңге берді. Аталған саябақ бүгінде ауыл тұрғындарының тынығатын, сейілдейтін көрікті орындарының біріне айналды. Саябақта ана мен бала бақыты жəне т.б. түрлі композициялық мүсіндер, орын дықтар көз тартарлықтай əдемі үйлесімділікпен жасалған. «Камышинское» шаруа қожалығының бас шысы В.Акулов Шемонайха ауданының Пруггерово ауылында балабақша ғимаратына, Камышенское

сатып алып жесем де бойыма сол тамақ болып тарайды, еңбекпен табылған дəмнiң тəттiлiгi, сiңiмдiлiгi болады екен. Төртiншiсi: Құдай тағаламның берген дəулетiн өзiмсiнiп, тиiстi орындарына жаратпай, көбiсiн өзiм iшiп-жеп, өзiм тұтынсам, мал берген иесiне күнəлi болармын деп қорқамын, – дедi. Əр кəсіпкердің, іскер азаматтың жұмыс бөлмесіне жазып қоятын темірқазық сөзі осы болса керек. Сұраусыз дүние болмайды. Құдайдың берген байлығының да сұрауы бар. Көкіректе сəуле, көңілде сенім болмаса, жиған байлықтан не пайда? Алтын бесік – ауылыңның алғысынан асқан байлық жоқ! Туған жерге тағзым етіңіз! Думан АНАШ, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Шығыс Қазақстан облысы.


 Өңір өмірі

Словакия да ынтымаќтастыќќа ыќыласты Өндірісі өркендеу үстіндегі өңірдің Еуропа мемлекеттерімен экономикалық байланысы жылдан-жылға өрістеп келеді. Словакияның ірі компаниялары мен іскер топтары өкілдерінен құралған бизнес делегациясының Қарағанды облысында болуы сапарында екіжақты қарым-қатынасты кеңейтіп, нығайтуға жаңаша бетбұрыс жасалды.

«Егемен Қазақстан».

«Егемен Қазақстан».

Делегацияны Словак Республикасы Ұлттық кеңесінің төрағасы Павел Пашко бастап келді. Меймандар алдымен Спасск мемориалдық кешенінде болып, сталиндік қуғын-сүргін жылдары жазықсыз запа шеккен отандастарына орнатылған ескерткіш белгісіне гүл шоқтарын қойды. Облыстық əкімдікте өткен кездесуде аймақ басшысы Бауыржан Əбдішев делегация мүшелеріне өлкенің əлеуметтік-экономикалық дамуымен таныстырып, түрлі салалардың ынтымақтастық мүмкіндігі туралы əңгімеледі. Облыс өнеркəсібі, құрылыс саласының 60-тан астам өкілдері қатысуымен жалғасқан басқосуда өзара байланыстарды жетілдіру жөнінде ойлар ортаға салынды. Бұл мақсаттағы мəселені

талқылау нəтижесінде 2 меморандумға қол қойылды. Атап айтқанда, «Шахтинскжылуэнерго» ЖШС мен «Фотовольт Кошице» жəне LTD «ISTROENERGO GROUP» компания арасында Шахтинск жылу электр орталығын жаңғырту инвестициялық бағдарламасын бірлесіп іске асыру келісімі, сондай-ақ, Саран қаласы əкімдігі мен «Фотовольт Кошице» компаниясы жасаған шарт бойынша қуаттылығы 60 МВт фотовольтты электр станса құрылысын салу ұйғарылды. Алдағы уақытта мұндай тиімді байланыстарды əртараптандыру арқылы ынтымақтастықты кеңейте беруге өзара ықылас танытылды. ҚАРАҒАНДЫ.

Тїркістанныѕ тірлігі тап-тўйнаќтай Түркістан қаласы бас жоспарының бекітілгеніне көп уақыт болған жоқ. Əрине, бас жоспар қала тұрғындары, туристер жəне қалаға келуші қонақтардың тіршілік əрекетіне қолайлы жағдай жасау жəне қаланың тарихи маңызын назарға ала отырып, туризм саласын нығайтуға бағытталғаны анық. Осыған орай көне қалада көп тірліктер қолға алынуда.

«Егемен Қазақстан».

Қазір Түркістан – Балтакөл бағытындағы жолдың оң жақ бетінен 103 гектар жер бөлініп, индустриялық аймақ құрылып, инвесторлар тартылуда. Ондағы мақсат – қаланың оңтүстік батыс бөлігінде өнеркəсіп аймағын дамыту. Ал, қаладан Шымкент бағытына шығатын жолдың оң жақ бөлігінен əкімшілік іскерлік аумақ салу жəне осы жолдың сол жақ бөлігінен тұрғын үй алабы мен Кентау бағыты жол бойына демалыс, ойын-сауық орындарын салу жобаланған. Одан бөлек, Отырар – Түркістан бағытындағы аймаққа туристерге қызмет көрсету салаларын қалыптастыру белгіленген. Сонымен бірге, Қызылорда бағытында тұрғын үй алабы жəне түрлі саладағы қызмет көрсету тетіктерін қалыптастыру жобаланған. Соңғы бір жылда Түркістанда бірнеше əлеуметтік нысандар бой көтерді. Атап айтар болсақ, жыл басында бір мезгілде 300 көрермен тамашалай алатын спорт кешені салынып, жалпы 6 білім мекемесі пайдалануға берілсе, 3 елді мекенде ауылдық емхана ашылды. Сонымен бірге, ауысымына 500 адам қабылдайтын емхана мен 200 орындық балалар ауруханасы ғимараттарының құрылысы басталды. Оған қоса, қала ішіндегі жəне елді мекендердегі 36 көшеге жөндеу жұмыстары жүргізіліп, 14 нысанда ауыз су құбырлары іске қосылды. Жəне қаладағы өзек ті мəселелердің бірі – қала орталығын «Бекзат» шағын ауданымен жалғастырып тұрған көпір қайта жөндеуден өткізіліп, орталық базар алдындағы көлік кептелісін азайту мақсатында, жол жиегін кеңейтіп, жаяу жүргіншілерге тротуар мен көшеден өтетін бағдаршам орнатылды. Қызылорда бағытындағы үлкен жол бойы кеңейтіліп, орталық көшелердің жиегіне жарықшамдар жəне қала көркіне сəн беретін арнайы гүлдер мен ұлттық нақыштағы оюөрнектер орнатылды. «Бүгінгі заманның талабы бөлек. Енді біз бұрынғыдай еккен

Біз «Қазақстан Барысы» турнирінің финалдық сынында өз облыстарының намысын қорғайтын 33 балуанды таныстыруды одан əрі жалғастырамыз. Бүгінгі кезек Батыс Қазақстан мен Шығыс Қазақстан облысының абыройын арқалап шығатын жігіттерге келіп отыр. Дастан КЕНЖАЛИН,

Айқын НЕСІПБАЙ,

Оралхан ДƏУІТ,

9

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

егісіміз өнім берген кезде базарға апарып сатудан бұрын, оны өңдеу жолын да қарастыруымыз керек. Себебі, ала жаздай төккен тердің ақысын нарықтағы арзан бағаға телігенше, бірігіп аталған өнімді өңдеу арқылы мол пайдаға кенелуді ойлауымыз керек. Мəселен, облысымыздың кейбір аймақтарында ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу жүйелі жолға қойылып келеді. Осы бағытта қаламызда да өндіріс орындары бар. Дегенмен, ол біздің өнімдерді толықтай қайта өңдеуге қауқарсыз». Міне, Түркістан қаласының əкімі Əліпбек Өсербаев мəселені осылайша төтесінен қойып отыр. Мəселен, қала көлемінде өткен жылы 6,52 мың тонна ет өндірілсе, 54,6 мың тонна сүт өндірілген. Ал, осы өнімдерді қайта өңдеуге келгенде бірді-екілі өндіріс орындарын ғана айтуға болады. Осы орайда қаладағы кəсіпкерлерді жəне іріленген шаруа қожалық басшыларын сүт өңдейтін, көкөніс консервілерін дайындайтын цехтар ашуға шақыру қажет. Мұндай істі қолға аламын деушілерге мемлекет деңгейінде жеңілдіктер қарастырылған емес пе? Жəне мұндай кезде жергілікті атқарушы билік те қолдау көрсететін болады. Өткен жылы мал басы, атап айтқанда: ірі қара мал 12,3 пайызға, жылқы 0,5 пайызға, шошқа 29,2 пайызға, құс 11,0 пайызға өсіпті. Ал, қой-ешкі 97,6 пайызды, түйе 98,2 пайызды құрады. Яғни, жыл сайын мал басы артып келеді деген сөз. Алайда мұндай өсу динамикасы осы өңірдегі мал шаруашылығын дамытуға үлкен серпін бермейді. Негізгі күшті саннан сапаға жұмсау керек. Нақтырақ айтсақ, асыл тұқымды мал шаруашылығын дамыту жұмыстары тұрақты жəне жедел түрде жүргізілуі тиіс. Соңғы жылдары көне қалада өнеркəсіп саласын дамыту мəселесі жақсы қолға алынып келеді. Нəтижесі де көңіл көншітерлік. Мəселен, өткен жылдың қорытындысы бойынша қаланың жалпы өңірлік өнім көлемінің 12,4 пайызы өнеркəсіп саласына тиесілі болыпты. «Қазіргі күнде қала

аум��ғында өзіңізге қажетті сапалы аяқ киімді жəне сыртқы киімдерді алыстан іздемей-ақ осында алуға болады. Айта кетерлігі, мектеп жасындағы оқушыларымыз үшін мектеп үлгісіндегі киімдерді ба зар бағасынан төмен бағада алуға болады. Бұлай деп отырған себебім, мектеп оқушыларының киімдерін бірдейлендіру барысында қаламыздағы əр мектепте əртүрлі киімдер таңдап алынған. Бұл оқушы киімін бірдейлендіру деп айтылғанымен көшеде екі мектептің оқушысы екі түрлі киімде жүреді (біреуі қызыл, біреуі көк түсті киім). Сондықтан осы мəселеде ұстаздар мен ата-аналарды нақты шешім қабылдауға шақырамын. Сонымен қатар, тігін-тоқыма өндірісінен бөлек қаламызда тұрмысқа қажетті мақта майы жəне мақта қалдықтарынан су сабын өндірілуде жəне ел нарығында өзіндік орны қалыптасқан медициналық вата өндірісі де тұрақты жұмыс жасап келеді. Оған қоса, жоғары сұранысқа ие темір-бетон конструкциялары, полиэтилен құбырлары мен тамшылатып суғару құрылғылары қаламызда жасалуда» дейді бұл жөнінде Түркістан қаласының əкімі Əліпбек Шəріпбекұлы. Шаруаға бейім халықтың тағы бір күн көріс көзі – шағын жəне орта кəсіпкерлік саласы. Тоғыз жолдың торабындағы Түркістанның бұл саладағы салмағы жалпы өңірлік өнім көлемінің 21,4 пайызын құрайды. Өткен жылдың н ə ти жесімен шағын жəне орта кəсіпкерліктегі субъектiлерiнiң жалпы саны 15373 бiрлiктi, оның ішінде белсенді іс-əрекеттегі 10702 бірлікті құрап, 2011 жылмен салыстырғанда 10 пайызға артты. Сондай-ақ, шағын жəне орта кəсіпкерлік саласында былтыр 51,6 млрд. теңгенiң өнiмi өндiрiлiп, өткен жылмен салыстырғанда 20 пайызға артты. Біздің елде Түркістан десе туризм, туризм десе Түркістан еске түседі. Əйтеуір ежелден Жібек жолы бойындағы сауда-саттықтың орталығы болған көне Түркістан мен туризм – егіз ұғым болып кеткен. Көзін тапсаң, туризм саласынан түсетін пайда көп. Жалпы туристердің көпшілігі Қ.А.Ясауи кесенесіне жəне Сауран қалашығы, Үкаш ата, Гауһар ана кесенелеріне жиі барады. Осы бағытты одан əрі жандандыру мақсатында, əлгі Үкаш ата, Сауран қалашығы, Гауһар ана кесенелеріне баратын жол салынды. Сонымен бірге, облыс басшылығының қол дауымен биыл қалада 200 орындық зияратшыларға қызмет көрсету орталығын салу жоспарланып отыр. Мұнда зияратшыларға қажетті қызмет түрлерінің барлығы қарастырылған. Осы секілді қолөнер шеберлерінің орталығын салу жоспарда бар. Алдағы уақытта осы мектеп іске асқан жағдайда, шет елдің арзанқол кəдесыйлық бұйымдарының орнын отандық өнімдермен алмастыруы қажет. Бұл əрине, өңірдегі қолөнер шеберлеріне үлкен жауапкершілік жүктейді. Сол секілді туристік фирмалармен байланыс орнату жəне өзге де құрылыс нысандарын салу жөнінде де жобалар бар екен. Бұл жұмыстар алдағы уақытта кезеңкезеңімен іске асырылатын болады. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Алдымен Батыс Қазақстан облысы туралы айтсақ, бұл жерден Ақжайық өңірінің намысын Ринат Ибрагимов пен Сұңғат Махамбетов қорғайтын болады. Негізі, биылғы облыстық іріктеу жарысында Еділ Үсеновтің бағы жанып, ол тағы да «Қазақстан Барысының» финалдық сынына сүрінбей өткен болатын. Бірақ, жарақат деген спортшының жарыс жолына тұсау болатын нəрсе бар емес пе, сол жарақат Еділдің Жайық өңірінің намысын тағы да қорғауға мүмкіндік бермеді. Əйтпесе, Еділдің финалдық сын ға дайындығы жақсы еді. Амал не, Үсенов жарақатына бай ланысты финалдық сыннан сырт қалды. Осыған орай, Батыс Қазақстан облысының намысын іріктеу айналымының үшінші кезеңінде екінші орын алған Ринат Ибрагимов пен үшінші орын иегері Сұңғат Махамбетов қорғайды деп шешілді. Бұл балуандардың да аты елімізге жақсы таныс деуге болады. Ринат Ибрагимовтің өзі екі Олимпиадаға қатысқан балуан. Екеуінде де, Бейжің мен Лондон Олимпиадасында дзюдодан ұлттық құраманың мүшесі болғанын білеміз. Енді міне, күні кешеге дейін дзюдодан ұлттық құраманың мүшесі болған Ринат алғаш рет «Қазақстан Барысының» финалдық белдесуінде бақ сынағалы отыр. Салмағы едəуір аз болғанына қарамай, ол алыптармен айқасуға əзірмін дейді. Несін айтамыз, осындайда біз де Ринат бауырымызға аузыңа май, астыңа тай дейміз де. Ринаттың да өзге балуандар сияқты бүркеншік аты бар. «Жайық» балуаны деген. Биыл бұл жігітіміз 27-ге толды. 1986 жылы 7 мамырда туған Ринаттың салмағы аса көп емес, 85 кило. Ал, бойы: – 181 см. Оны қазір Самат Жылқыбаев пен Қошқарбай Табынбаев деген мамандар жаттықтырады. Лондон Олимпиадасынан кейін, үлкен спортпен қош айтыстым. Бірақ, ес білгелі күресіп жүрген мен үшін татамиден ажырап қалу кішкене қиындық туғызды. Сол сəтте «Қазақстан Барысына» қатысуды жөн көрдім. Мен бұл турнирге екі мақсатпен қатысудамын. Біріншісі – ұлттық күрестің насихатына үлес қосу. Себебі, үнемі дзюдомен шұғылдандым да, төл күресімізге көңіл аудара алмадым. Енді осы олқылықтың орнын толтырсам деймін. Екіншіден, көптен бері күресті аңсап жүр едім. «Қазақстан Барысына» қатысып, күреске деген сағынышымды біраз басып

жаттықтырады. Енді өзіне сөз берсек, оның биылға алдына қойған мақсаты жəне арманы «Қазақстан Ба рысының» финалдық белдесуіне қатысу болған екен. Бірақ, облыстық іріктеу жарысында үшінші орын алғанда ішінде бір күйініш, өзіне деген бір өкпе қалғаны болды енді. Соны өзі де жасырмай айтады. Тыңдап көрейік.

тəжірибелі Шалқар Жоламановты кім білмейді дейсіз. Ол екі жыл қатарынан турнирдегі үздіктер қатарына ілікті. Биыл Шалқар кілемге шықпайды. Үшінші маусымда Шығыстың намысын қорғау міндеті енді Айбек Нұғымаров пен Мұхит Тұрсыновқа жүктеліп отыр. Айбек Нұғымаров былтыр

Намыстан жаралєан жігіттер

алғым келеді. Турнирдің жүлде қоры қомақты. Бірақ, мен үшін ең басты нəрсе – өз əлеуетімді тексеру. Дзюдода тек өз салмағымдағы балуандармен белдестім. Енді ауыр салмақтағы спортшымен кездесіп, деңгейімді тексеріп көремін, – дейді Ринат. Ал Жайықтың жағасында туып-өскен тағы бір балуанды да көп адамдар біледі деп ойлаймыз. Оның есімі əсіресе, кіндік қаны тамған Орал өңіріне жақсы таныс. Бұл балуанның аты – Сұңғат Махамбетов. Ол биылғы финалдық сынға қатысатын жас балуандардың бірі болғалы отыр. Оның жасы – 23-те. 1992 жылы 2 сəуірде туған. Оны білетіндер жас болса, жарыстарда бас бола білетін балуан дейді. Мүмкін солай да шығар, ал, біз білетін Сұңғат самбодан жастар арасындағы əлем чемпионатының күміс жүлдегері, Азия чемпионы болған. Сұңғаттың бүркеншік аты – «Бура». Жас болса да 100 кило салмағы бар. Бойы – 173 см. «Бураны» Райбек Меңдіғалиев, Қайырбек Оңдағановтар

– «Қазақстан Барысына» қатысуды арман еткеніммен, биыл облыстық сында жартылай финалда сүріндім. Сол кезде ішіме сыймай, не істерімді білмей қалдым. Бірақ, біздің өңірдің бас балуаны жарақат алып қалғанда оған да жаным ашып кетті. Өкінішке қарай, Еділ Үсенов жарақат алып, финалдық белдесулерге қатыспайтын болды. Осыдан соң, облыс намысын қорғау міндеті маған жүктелді. Биыл финалға қатысатын балуандар кіл «сен тұр, мен атайын» деген мықтылар. Сондықтан, оңай болмайтынын білемін. Бірақ, намысқа салып, жеңіп шығуға тырысамын, – дейді Сұңғат Махамбетов. Тағы бір айтатын нəрсе, Сұң ғат турнирдегі бойы аласа балуандардың бірі болғалы отыр. Енді Шығыс Қазақстан облысына келсек, бұл облыс «Қазақстан Барысы» турнирінен екі жыл бойы жүлде алған аймақтардың бірі. Оны күрес десе делебесі қозатын жанкүйерлердің бəрі біледі. Ал, жастайынан ысылған, талай кілем нің шаңын қағып өскен,

«Қазақстан Барысы» турнирінде қола жүлдеге ие болғаны белгілі. Енді Айбек биыл құрмет тұғырының ең биік сатысынан көріну үшін бар күшін саламын деп, мақсат қойып отыр. Оның бүркеншік аты – «Шығыс барысы». Былтыр да ол осы бүркеншік атпен кілемге шыққан. 1987 жылы 3 маусымда туған. Айбек биылғы сында ең ауыр салмақты балуандардың бірі болады. Оның салмағы – 134 кило. Бойына келсек, 189 см. Жаттықтырушысы – Серік Қоржыкенов. – Өткен жылы ширек финалда алған жарақатым белдесуді сəтті аяқтауыма біраз кедергі келтірді. Енді былтырғы олқылықтың орнын толтырып, жеңімпаз атансам деймін. Финалға шыққандардың қатарында осал балуан жоқ. Бəрі де санасуға тұрарлық балуандар. Сондықтан, дайындықты одан əрі күшейтіп жатырмын, – дейді Айбек. Айбек Нұғымаров былтыр аса ауыр салмақта дзюдодан Қазақстан чемпионы болған. Қазақ күресімен дзюдоны қатар алып жүрген балуан енді халықтық турнир «Қазақстан Барысының» бас жүлдесінен үмітті. Екінші балуанымыз Мұхит Тұрсыновтың бүркеншік аты – «Алтайдың ақиығы». 1988 жылы 22 сəуірде туған. Салмағы – 90 кило, бойы – 185 см. Жаттықтырушылары – Шыңғысбек Тұрсынов пен Мұқсым Нұртазин. Мұхиттың есімі қазақ күресінің жанкүйерлеріне жақсы таныс. Төл күресімізден өткен əлем кубогының иегері. Жақында ол қазақ күресінен өткен ел чемпионатында 90 кило салмақта чемпион атанды. – «Қазақстан Барысы» турнирінің финалына екінші рет жолдама алдым. Шығыс жақтың жігіттері шымыр келетінін білесіз дер. Сондықтан, облыстық турнирде озып шығу оңай болған жоқ. Биылғы финалға қандай да бір жорамал айтқым келмейді. Кімнің дайындығы мықты соның бағы жанарына сенім мол, – дейді Мұхит. ––––––––––––

Суреттерде: Мұхит ТҰРСЫНОВ пен Айбек НҰҒЫМАРОВ жəне Ринат ИБРАГИМОВ пен Сұңғат МАХАМБЕТОВ.

 Қылмыс пен жаза

Бўлтарар шамасы жоќ Қазақстандық қашқындардың елге қайтарылатыны сөзсіз. Сола��дың бірі – Мұхтар Əбілəзов. Өйткені, қазіргі күні байқап қарасаңыз, Əбілəзовтің халықаралық алаяқтық ісін тарқатуға ирландық билік те кірісіп кетті. Мəселен, Inforos.ru хабарлағандай, бұл елдің өкіметі өздерінің азаматы Филип Барвелл жəне Латвия азаматы Стэн Горинге, Эрик Ванагелсаға жəне Юрий Витманға қатысты істі тергеп жатқан көрінеді. Өйткені бұл адамдар БТА Банктің қаражаттарын шығарған оффшорлар жүйесін құрған адамдар сияқты. Оның үстіне бұлар тек Қазақстаннан ғана емес, сонымен қатар, Украина мен Латвиядан да жалған жолмен ақша шығарған екен. Енді мұндай «салық жұмақтары» бірқатар елдерден байқалып отыр. Сол тізімнің соңғысы Кипр Республикасы, онда тіркелген компанияға, кейін анықталғандай, Мұхтар Əбілəзовтің де қатысы бар екен. Қазіргі күні Villtown Corporate Services компаниясы жоғарыда айтылған Горин мен Ванагелстің жетекшілігімен БТА Банктен шетелге қаражат шығару үшін Loginex Projects LLP құрыпты. Мұндағы ең басты дəлел, яғни алаяқтықты ашудың көрінісі – жасырылған қаражаттардың анықталуы болып отыр. Осылайша анықтау үрдісі басталып кетті. Енді британдық заңгерлердің алған бетінен қайтпайтын түріне қарағанда, бұл басталған істі аяғына жеткізетін секілді. Сондықтан

да қазақстандық қашқын банкир бəрібір елге қайтарылатынына сенім мол. Жалпы Əбілəзов немесе сондай болғысы келетін жандардың елде тағы бар-жоқтығын кім білсін, бірақ оған бүлдірген ісіне байланысты жеккөре қарайтындай баршылық екені сөзсіз. Мұндай жандар мемлекеттің ақшасын ұрламай, жемей көк тиынын шығындамай, шіркін, елдің қажетіне жұмсаса ғой деп армандайды. Өйткені Əбілəзов секілділер жалғыз емес қой. Ол мұзтаудың ұшы ғана болса, қалғандары судың астында көрінбей бүлдіріп жатыр. Міне, солар оның қате басқан қадамынан қасірет туындап жатқанын ұғып, жаздым-жаңылдым деп сыбайласа жегендерін қайыра қайтарса, алдағы уақытта арам ақшаға жоламаймын деп ат-тонын ала қашса, еліне пайда ғой. Əй бірақ, мұндайды түсінетін

Əбілəзов секілділер ме? Олар ешуақытта ұсталмаймын деп ойлайды. Олар біреудің несібесі көз жасы боп сіңген ақшаны сыбайласа жеп үйіне жеткізген кезде, өз қолымен отбасына біртіндеп əсер етер қасіретті у əкелгенін қайдан түсінсін. Міне, Əбілəзовтің де жеткен жері осы болды. Ақыры өз отбасын отқа байлап берді. Енді оған не қалды? Қарақан басын күйттеп, тығылу ғана. Əбілəзовтің біздің елімізде БТА банктің бұрынғы басшысы болып тұрғанда орасан қылмыстық əрекеттерге барғаны баршаға белгілі. Содан 2009 жылдың басында мемлекеттің БТА банктің капиталына енуінен жəне аталмыш банктің «Самұрық-Қазына» əлауқат қорының бақылауына өтуінен кейін оған қарсы қылмыстық іс қозғалды. Бір емес, бірнеше рет оның қылмыстық əрекеттері төбе көрсетіп жатты. Сонда бұл

М.Əбілəзов не істеген дейсіз ғой? Сөйтсек, оның істемегені жоқ екен. Əбілəзов елдегі өзінің қылмыстық əрекетін бастаған соң оның ісі заң бойынша тергеуге алынады. Арнаулы прокурор басқаратын ведомствоаралық тергеу тобы «БТА Банк» АҚ-тың қаржысын талан-таражға салу дерегі бойынша құрамына «БТА Банк» АҚ директорлар кеңесінің бұрынғы төрағасы М.Əбілəзов жəне осы банктің несие комитетінің төрағасы Ж.Жəрімбетов кірген бір топ адамға қатысты қылмыстық істі барынша жан-жақты талдап, ашық тергеу жүргізді. Сөйтіп, жоғарыдағы тергеу мəліметтері бойынша белгілі болғанындай, 2005-2008 жылдар ішінде Əбілəзов пен ол сенім білдірген адамдар тобы Банктің акционерлері мен мыңдаған салымшыларының мүддесімен санаспастан, құпия əрекет етіп, арнайы құрылған жəне банкте қарыз алушы ретінде əрекет еткен өте көптеген қазақстандық жəне оффшорлық компаниялар арқылы, осы компанияларға несиелерді заңсыз беру жолымен орасан мол қаржыны банктен шығарған, яғни айрықша көп мөлшерде талан-тараж жасаған. Мұның салдарын қазір Əбілəзов тартып жатыр. Жоғарыда айтқанымыздай, жасаған қылмыстық əрекеттері əшкереленген соң, бұлтаруға шамасы келмей түрлі жалған қорғану амалдарына барып, тал қармануда. Бір ел емес, оған қатысты бірнеше ел қылмыстық іс қозғаған соң нағыз халықаралық қылмыскерге айналды. Алмас БОЛАТОВ.


10

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

Бос әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: С-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтіл үш жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. С-2 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. С-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы, ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-5 санаты үшін: білімі – жоғары. - «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары Санат С-1 С-2 С-3

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 175 533 237 033 156 954 212 048 118 516 160 158

Санат C-4 C-5

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 106 344 143 501 80 078 108 266

I. Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі (010000 Астана қаласы, Орынбор көшесі 8, Министрліктер үйі, 15-кіреберіс, 3-қабат, 314-кабинет, анықтама үшін телефондар: (7172) 74-01-27, a.makhina@mki.gov. kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаменті директорының орынбасары (С-2) Функционалдық міндеттері: Министрліктің стратегиялық жəне операциялық жоспарларын, тұжырымдамаларын, даму бағдарламаларын əзірлеу, олардың іске асырылу тетіктеріне бақылау жəне мониторинг жүргізу; Стратегиялық жоспарды (Қадағаланатын аяда/салада/өңірде стратегиялық мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу жəне іске асыру» көрсеткіші бойынша) іске асыру тиімділігін бағалау жұмысын ұйымдастыру; мəдениет, тілдерді дамыту, ақпарат жəне мұрағат ісі, құжаттама саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру жөніндегі тұжырымдамаларды, бағдарламаларды, іс-шаралар жоспарларын, арнайы жобаларды əзірлеу; талдамалық есептер, жазбалар жəне басшылықтың баяндамаларын əзірлеу; министрлік қызметінің барлық бағыттары бойынша жиынтық-талдау қызметін ұйымдастыру; саланың даму деңгейінің ахуалдық талдауын жүргізу; социологиялық зерттеулерді ұйымдастыру жəне бақылау; мəдениет, тілдерді дамыту жəне ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, ақпарат жəне мұрағат ісі, құжаттама салаларындағы мемлекеттік саясаттың тиімділігін арттыру жөнінде ұсынымдар мен ұсыныстар əзірлеу; Департамент құзыретіне қатысты мəселелер бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың хаттарын, өтініштерін қарау; құжаттамалық жəне электрондық деректер қорын қалыптастыру, тұрақты толықтыру жəне құрылымдау; Министрліктің басшыларымен Департаментке жүктелген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (философия, тарих, филология, мəдениеттану, халықаралық қатынастар), əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, психология) білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерін, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 2. Министрдің кеңесшісі (2 бірлік, С-3) Функционалдық міндеттері: Министрдің шығармашылық одақтардың жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың басшыларымен кездесуін ұйымдастыру; Министр жанындағы кеңестерді жəне өзге де іс-шараларды өткізуді ұйымдастыру жəне оларға қатысу; тиісті құрылымдық бөлімшелердің кеңестерде жəне өзге де ісшараларда қабылданған шешімдерді ресімдеуіне қатысу; мəдениет, ақпарат, мұрағат ісі жəне құжаттандыру, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелері бойынша Министрдің атына ұсыныстар дайындау; мəдениет, ақпарат, мұрағат ісі жəне құжаттандыру, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелеріне қатысты Министрдің сөйлейтін сөздерінің тезистерін дайындауды жүзеге асыру; Министрдің баяндамасы үшін келіп түскен құжаттарды қарау; Министрдің тапсырмасы бойынша министрліктегі кеңес жəне үйлестіру органдарының жұмыстарына, кеңестерге қатысу; Министрліктің басқа да құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік органдар жəне мемлекеттік емес ұйымдар өкілдерімен мəдениет, ақпарат, мұрағат ісі жəне құжаттандыру, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелері бойынша өзара іс-қимыл; өз құзыреті шегінде өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, журналистика), гуманитарлық (тарих, филология, философия, мəдениеттану), құқықтық (заңтану), өнер (музыкатану, өнертану), қызметтер (мəдени-демалыс жұмыс), экономикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. 3. Баспасөз хатшысы (С-3) Функционалдық міндеттері: Бұқаралық ақпарат құралдарымен байланысты жүзеге асыру жəне қолдау; Министрдің кеңінен таныстыруға арналған қызметі туралы материалдарды дайындау жəне Министрліктің интернет-ресурсында орналастыру (баспасөз парағы, мəлімдемелер, сұхбаттар); Министрдің баспасөз конференцияларын, сұхбаттарын, брифингтерін ұйымдастыру; бұқаралық ақпарат құралдарымен қарымқатынас мəселелері бойынша Министрге мəлімет беру; Министрліктің интернетресурсының, Министрдің блогының уақтылы толықтырылуын қамтамасыз ету; Министрліктің басқа да құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік органдар жəне мемлекеттік емес ұйымдар өкілдерімен департаменттің құзыретіне жататын мəселелер бойынша өзара іс-қимыл; өз құзыреті шегінде өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары əлеуметтік (журналистика, жұртшылықпен байланыс, саясаттану), гуманитарлық (филология, халықаралық қатынастар, мəдениеттану, тарих), педагогикалық (қазақ тілі мен əдебиеті, тарих) білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. 4. Кадр қызметі басқармасының басшысы (С-3) Функционалдық міндеттері: Басқарма жұмысын ұйымдастыру жəне жалпы басшылық жасау; басқарма қызметі туралы жұмыс жоспарлары мен есептерді дайындау; құрылымдық бөлімшелердің Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасының жəне Еңбек кодексінің талаптарын орындауы жөніндегі қызметін үйлестіру; тəртіптік, аттестациялық, конкурстық, наградалар жəне кадр мəселелері жөніндегі өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастыру; мемлекеттік қызметшілердің аттетсациядан жəне конкурстық іріктеуден өтуі, мансаптық жылжуы, тəртіптік жазаға тартылуы, мемлекеттік қызметшілерді жұмыстан босату жөніндегі процедуралардың сақталуын қамтамасыз ету, кадрларды іріктеуді, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызмет өткеруімен байланысты құжаттарды рəсімдеуді ұйымдастыру; мемлекеттік қызметшілердің тағылымдамасын, тəлімгерлігін, қызметін бағалауды, оқытуды, қайта даярлауды жəне біліктілігін арттыруды ұйымдастыру, мемлекеттік қызмершілерді ынталандырудың түрлерін жəне оларды қолдану тəртібін əзірлеу; мемлекеттік қызметшілердің дербес деректерін жəне бағалау, аттестациядан өтуі, оқуының нəтижелері туралы мəліметтерді есепке алудың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру; басқарма қызметкерлерінің міндеттерін бөлу; Министрлік басшылығына басқарма қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтен босату, көтермелеу жəне оларға тəртіптік жазалау шараларын қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; құрылымдық бөлімше мен қызметкерлер қызметінің тиімділігін бағалау жөніндегі жұмысты жүргізу; Басқарма қызметкерлерінің Қазақстан Республикасы бойынша жəне шетелдерге іссапарлары туралы ұсыныстар енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық немесе құқықтық немесе педагогикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, іс қағаздарын жүргізу саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 5. Қоғамдық-саяси жұмыс департаменті қоғамдық-саяси жұмыс басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттері: Қоғамдық-саяси жəне ғылыми-практикалық ісшараларды өткізу жəне əзірлеу; жоғары тұрған органдардың тапсырмалары мен хаттамалық шешімдерін орындау, іс-шаралар жоспарын іске асыру; қоғамдық-саяси іс-шараларды өткізу мен əзірлеу жөніндегі конкурстық құжаттардың жазба бөлігін əзірлеу; өңірлік ішкі саясат басқармаларына, басқа да мемлекеттік органдарға арналған оқыту семинарларын əзірлеу жəне ұйымдастыру; нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; есепті жəне жинақталған материалдар əзірлеу; мемлекеттік органдармен, қоғамдық бірлестіктермен, депутаттар жəне азаматтармен хат алмасуды жүргізу; басқарма қызметінің бағыттарына сəйкес өзге де міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, философия, халықаралық қатынастар, филология), əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, журналистика), құқықтық (заңтану) немесе экономикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді, қоғамдық қатынастар мен ішкі саяси процестер саласын реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 6. Заң қызметі департаменті құқықтық қамтамасыз ету жəне сараптама басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттері: Құқықтық мəселелер бойынша Министрлік департаменттерімен жəне ведомстволарымен өзара іс-қимыл; келісуге ұсынылған нормативтік құқықтық актілердің заңнама талаптарына сəйкестігіне сараптаманы жүзеге асыру; Министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; Министрлік пен оның құрылымдық бөлімшелері құзыретіне жатқызылған мəселелерді шешу кезінде нормативтік құқықтық актілерді қолдану жөнінде əдістемелік ұсынымдар əзірлеу, нормативтік құқықтық актілердің монитрингін, деректер қорын (тізілімін, тізбесін) жүргізу, сотта министрліктің мүддесін білдіру, ведомстволық бағынысты ұйымдардың құқықтық мəселелері бойынша кеңестер беру; басқа органдарда құқықтық сипаттағы мəселелерді қарау кезінде Министрліктің мүдделерін білдіру; жұмыс жоспарларын, желілік кестелерді жəне басқарманың жұмысы туралы есептерді дайындауға қатысу; құқықтық мəселелер бойынша талдамалық ақпараттар жəне анықтамалар дайындау; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша азаматтар мен заңды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың хаттарын, өтініштерін қарау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары құқықтық (заңтану) білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық құқық, азаматтық процессуалдық құқық, əкімшілік құқық саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 7. Заң қызметі департаменті құқықтық қамтамасыз ету жəне сараптама басқармасының бас сарапшысы (С-4, негізгі қызметкердің жүктілікке жəне босануға байланысты демалысы кезеңіне) Функционалдық міндеттері: Құқықтық мəселелер бойынша Министрлік департаменттерімен жəне ведомстволарымен өзара іс-қимыл; келісуге ұсынылған нормативтік құқықтық актілердің заңнама талаптарына сəйкестігіне сараптаманы жүзеге асыру; Министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; Министрлік пен оның құрылымдық бөлімшелері құзыретіне жатқызылған мəселелерді шешу кезінде нормативтік құқықтық актілерді қолдану жөнінде əдістемелік ұсынымдар əзірлеу, нормативтік құқықтық актілердің монитрингін, деректер қорын (тізілімін, тізбесін)жүргізу, сотта министрліктің мүддесін білдіру, ведомстволық бағынысты ұйымдардың құқықтық мəселелері бойынша кеңестер беру; басқа органдарда құқықтық сипаттағы мəселелерді қарау кезінде Министрліктің мүдделерін білдіру; жұмыс жоспарларын, желілік кестелерді жəне

басқарманың жұмысы туралы есептерді дайындауға қатысу; құқықтық мəселелер бойынша талдамалық ақпараттар жəне анықтамалар дайындау; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша азаматтар мен заңды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың хаттарын, өтініштерін қарау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары құқықтық (заңтану) білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық құқық, азаматтық процессуалдық құқық, əкімшілік құқық саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 8. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаменті стратегиялық жоспарлау жəне аймақтық даму басқармасының сарапшысы, (С-5, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне) Функционалдық міндеттері: Басқарма əзірлейтін стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға талдамалық материалдарды жинау жəне ұсыну, мониторинг жүргізу; мəдениет жəне тіл салаларындағы шет мемлекеттердің тəжірибелеріне салыстырмалы талдау; басқарма құзыретіне кіретін нормативтік-құқықтық актілерге талдамалық материалдар ұсыну; басқарма құзыретіне кіретін нормативтік-құқықтық актілер жобаларын əзірлеуге, келісуге жəне бекітуге қатысу; талдамалық есептер, баяндамалар жəне жазбалар əзірлеуге қатысу; жоғары тұрған органдарға есептер əзірлеу; министрліктің басқа да құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік жəне мемлекеттік емес құрылымдар өкілдерімен басқарманың құзыретіне жататын мəселелер бойынша өзара іс-қимыл; жетекшілік ететін бағыттар бойынша Операциялық жоспар дайындау; министрліктің, департаменттің, басқарманың жұмысын жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізу; басшылық тапсырмаларының сапалы жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз ету; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, философия, филология, мəдениеттану) əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану), экономикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерін, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. 9. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаменті стратегиялық жоспарлау жəне аймақтық даму басқармасының сарапшысы (негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне, С-5) Функционалдық міндеттері: Өңірлік саясатты дамытуға бағытталған бағдарламалық жəне стратегиялық құжаттарды жинақтау, мониторинг жүргізу жəне талдамалық материалдар ұсыну; министрлік басшылық ететін салаларды дамытудағы республика өңірлерінің тəжірибесіне компаративті талдау жасау; мəдениет, тілдерді дамыту жəне ішкі саясат басқармаларының территорияны дамыту бағдарламаларын, стратегиялық жоспарларын келісу; басқармамен əзірленетін нормативтік-құқықтық актілерге талдамалық материалдар ұсыну; басқарманың құзыретіне кіретін нормативтікқұқықтық актілерді əзірлеуге, келісуге жəне бекітуге қатысу; талдамалық есептерді, хаттарды жəне баяндамаларды əзірлеуге қатысу; жоғарғы тұрған мемлекеттік органдарға есептер əзірлеу; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша департаменттің, Министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің басқа да қызметкерлерімен, мемлекеттік жəне мемлекеттік емес құрылымдардың өкілдерімен өзар іс-қимыл жасасу; басшылық тапсырмаларының уақытылы жəне сапалы орындалуын қамтамасыз ету; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, философия, филология, халықаралық қатынастар, мəдениеттану), əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару), экономикалық, құқықтық (заңтану) білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерін, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу 10. Қоғамдық-саяси жұмыс департаменті қоғамдық-саяси жұмыс басқармасының сарапшысы (С-5, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне) Функционалдық міндеттері: Президенттің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауларын мен мемлекеттің өзге де стартегиялық құжаттарын іске асыру барысын идеологиялық, ақпараттық-анықтамалық жəне əдістемелік сүйемелдеуді қамтамасыз ету, оның ішінде ақпараттық-насихаттық жұмыстарды өткізуге, жоғары тұрған органдардың есептік ақпаратына арналған сүйемелдеу, АНТ қызметі нəтижелерін талдау жəне жинақтау, ақпараттық-насихаттық қызметті жетілдіру бойынша ұсынымдар жетілдіру, мемлекеттік органдар мен АНТ мүшелеріне əдістемелік көмек көрсету, іс-шараларды ақпараттық-əдістемелік жəне сараптама-талдамалық сүйемелдеуді қамтамасыз ету, ішкі саясат саласында мемлекеттік органдарға əдістемелік көмек көрсету, басқарма жұмыстарын жетілдіру бойынша ұсынымдар əзірлеу, басқарма қызметінің бағыттарына сəйкес өзге де міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, дінтану, философия, халықаралық қатынастар, филология), əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, психология, журналистика), құқықтық (заңтану) немесе педагогикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді, қоғамдық қатынастар мен ішкі саяси процестер саласын реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 11. Экономика жəне қаржы департаменті бухгалтерлік есеп басқармасының сарапшысы (С-5) Функционалдық міндеттері: Бухгалтерлік есепті жүргізуге байланысты жұмыстар кешенін жүзеге асыру; Министрліктің орталық аппараты бойынша жылдық жəне тоқсандық бухгалтерлік есептілігін жасауға қатысу; Министрліктің орталық аппаратының дебиторлық жəне кредиторлық берешек туралы айлық, тоқсандық, жылдық есептерін жасауға қатысу; толық жəне шынайы есептік-бухгалтерлік ақпарат жасау; мемориалдық ордерлерін жасау; барлық қаржылық операцияларды Қазынашылық жəне банк арқылы жүргізу; жеткізушілермен жəне мердігерлермен есеп айырысуын салыстыру, ағымдағы корреспонденциялармен, хаттармен жəне азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеу; тауарлық-материалдық құндылықтардың негізгі құралдарының жыл сайынғы түгендеуіне қатысу, олардың сақталуына жəне амортизациялық аударымдардың дұрыс есептелуін бақылау; қажет болған жағдайда негізгі құралдарды нарықтық құнына сəйкес қайта бағалау, құжаттардың уақтылы жəне сапалы орындалуын қамтамасыз ету, басқарманың іс қағаздарын жүргізу жəне мұрағатқа құжаттард�� дайындау, өз құзыреті шегінде басқа да қызметтерді атқару. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары экономикалық білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді, бюджеттік қатынастар, қаржылықэкономикалық қызмет, салықтарды жəне міндетті төлемдер, бухгалтерлік есеп жəне есептілік саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу. ҚСХҚЕС сертификатының болуы. II. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 14 үй, 525 кабинет, анықтама телефоны: 71-27-81, факс 5025-34, 7172573@prokuror.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға конкурс жариялайды: 1. Бас прокуратураның Ішкі бақылау басқармасының бастығы (С-3). Функционалдық міндеттері: Басқарманың қызметін ұйымдастыру, басқару жəне бақылау; басқарма қызметкерлерінің қызметтік міндеттерін белгілеу; басқарманың жұмыс жоспарларының орындалуына бақылау жүргізу; басқарма қызметкерлерімен қаржы бақылаудың мемлекеттік стандарттары сақталуына бақылау жүргізу жəне т.б. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғарғы экономикалық немесе заңгерлік білімінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның Даму стратегиясын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазым бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімінің болуы. Əкімшілік мемлекеттік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес келуі. 2. Бас прокуратураның Ішкі бақылау басқармасының бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: Прокуратура органдарымен, мекемелерімен жəне ведомстволарымен Қазақстан Республикасының бюджеттік жəне басқа да заңнамасының сақталуына ішкі бақылауды жүргізеді. Төмен тұрған прокуратураларға практикалық жəне əдіснамалық көмек көрсетуге қатысады. Ішкі бақылаудың қорытындысын жəне Бас Прокурорға енгізілетін ұсыныстың жобасын əзірлеуге қатысады. Прокуратура органдары жұмысының тиімділігін арттыру, олардың қызметтерін тікелей жəне түпкілікті нəтижелерге жеткізу мақсаттарында ішкі рəсімдерді, ережелерді, процестерді жақсартуға бағытталған ұсыныстардың жобасын дайындауға қатысады. Тексеру қорытындыларының нəтижесімен прокуратура органдарына жолданған ұсыныстардың жəне бақылау іс-шараларының қорытындысымен қабылданған шешімдердің орындалуына бақылауды жүргізеді. Басқарманың міндеті мен функцияларына қатысты əр түрлі комиссиялардың, басқа да тұрақты немесе уақытша органдардың жұмысына, ұйымдастыру-бөлу актілердің əзірленуіне қатысады жəне т.б. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білімінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазым бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білім. Əкімшілік мемлекеттік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес келуі. III. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеті, 010000, Астана қаласы, Мəскеу көшесі, 34 үй, байланыс телефондары 8 (7172) 31-74-06, kim_v_a@pravstat.kz, kulmanov_a_b@pravstat.kz, бос мемлекеттік əкімшілік қызметке конкурс жариялайды: Арнайы есепке алу басқармасының Тегі, іздеу жəне дактилоскопиялық есепке алу бөлімінің бас сарапшысы (С-4, негізгі қызметкердің баласы 3 жасқа толғанға дейінгі бала күтуге байланысты еңбекақысыз демалыс уақытына) Функционалдық міндеттері: Комитеттің аумақтық басқармалары сотталған адамдарға қатысты АЕААЖ-ға енгізген мəліметтерге көзбе көз бақылау (мониторинг) жасайды, уақтылы енгізілуін жəне көрсетілген мəліметтердің толықтығын бақылайды. Əліпбилік карточкаларда көрсетілген сот шешімдерін ҚР ҚК мен ҚІЖК-нің нормаларына қайшы келу мəніне тексереді. АЕААЖ-дағы бұрмалаушылықтар жəне Комитеттің аумақтық органдарына сұрауларды жолдау жəне құжаттарды пысықтауға қайтару арқылы ақпараттық есепке алу құжаттары бойынша нақтылауларды жүргізеді. АЕААЖ-ға мəліметтерді енгізудің сапасы, толықтығы жəне уақтылы болуы мəселесі бойынша талдаулар мен қорытындылар жүргізеді. Комитет басшылығының, басқарма мен бөлім басшыларының тапсырмаларын жəне бөлімнің міндетіне кіретін басқа да жұмыстарды орындайды, жүктелген бөлігіндегі жұмысы үшін дербес жауапты болады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғарғы заң білімі болуы. Мемлекеттік қызметтегі еңбек өтілі 2 жылдан кем емес немесе лауазымның қызметтік бағыттарына сəйкес келетін саладағы еңбек өтілі 3 жыл. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білуі тестілеу бағдарламасына сəйкес, Қазақстанның 2050 Даму стратегиясын, осы санаттағы нақты лауазымның маманданымына сəйкес саладағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, сонымен қатар лауазымы бойынша қызметтік міндеттерін орындауға қажетті басқа да міндетті білімге ие болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей алуы. IV. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы жанындағы Материалдық-техникалық қамсыздандыру басқармасы, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 14, № 229 каб., анықтамалар үшін телефон: 8 (7172) 71-28-79, 71-27-92, 7172792@prokuror.kz 7172923@prokuror.kz, бос мемлекеттік əкiмшiлiк лауазымдарына конкурс жариялайды: 1. Басқарманың бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: Ұйым басшысының немесе оның бөлімшесінің жұмысын қамтамасыз ету жəне қызмет көрсету бойынша техникалық функциялар атқарады. Басшының телефонмен сөйлесуін ұйымдастырады, телефонограммаларды қабылдайды жəне жібереді. Басшы өткізетін отырыстар мен кеңестерді дайындау жөніндегі жұмыстарды жүзеге асырады (қажетті материалдар жинау, отырысқа немесе жиналысқа қатысушыларға оның уақыты, орны, күн тəртібі туралы хабардар ету, оларды тіркеу), хаттамаларды жүргізеді жəне ресімдейді. БАТЖ-да іс қағаздарын жүргізеді. Басшының бақылауға алынған тапсырмаларының орындалу мерзімдерін қадағалайды. Келушілердің қабылдануын ұйымдастырады. Бекітілген номенклатураға сəйкес нарядтар қалыптастырады, олардың сақталуын қамтамасыз етеді жəне белгіленген мерзімде мұрағатқа өткізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары заң білім. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамаларын білу. Осы санаттың нақты лауазымының мамандандырылуына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдерінің болуы. Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарының сəйкестігі. Word, Excel бағдарламалары бар дербес компьютермен, ұйымдастыру техникасымен жұмыс істеу. 2. Басқарманың сарапшысы (С-5, негізгі қызметкерлердің бала күту демалыс мерзімдерінің уақытына) - 3 бірлік. Функционалдық міндеттері: Қылмыстық, азаматтық, əкімшілік іс құжаттарын жəне қабылдаудан бас тартылған материалдарды қабылдауды жүзеге асырады; келіп түскен құжаттардың, іс қағаздарының есебін жүргізеді. Жеке тұлғалардан келіп түскен өтініштерді келіп түскен күні тіркейді, сканерлейді, келіп түскен құжаттар бойынша хат жазысулардың бар-жоқтығы туралы жүйеде анықтама жасайды. ҚР ПƏ-ден, ПМКден, ҚК-ден келген құжаттарды, «Қадағалау» АЖ-дан келіп түскен арнайы хабарды, жинақтауға келіп түскен ұсыныс жазылған іс қағаздарын қағаз көздерінде тіркейді, сканерлейді, қарарларға сəйкес БП басшылығын таныстыруды жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары заң білім. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамаларын білу. Осы санаттың нақты лауазымының мамандандырылуына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдерінің болуы. Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарының сəйкестігі. Word, Excel бағдарламалары бар дербес компьютермен, ұйымдастыру техникасымен жұмыс істеу. V. Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігі, 010000 Астана қаласы, Орынбор көшесі 8, Министрліктер үйі, 13-кіреберіс, 908 кабинеті, анықтама үшін телефоны: 8 (7172) 74-09-33, adr@din.gov.kz, «Б» корпусы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Баспасөз хатшысы (С-3). Функционалдық міндеттері: Бұқаралық ақпарат құралдарымен өзара іс-қимыл жасау мəселелері бойынша Агенттіктің құрылымдық бөлімшелерінің жұмысын үйлестіру, ақпараттық-аналитикалық материалдарды дайындау, Қазақстан Республика��ы Үкіметінің, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының, Мəжілісінің, Тəуелсіз мемлекеттер достастығы елдері Үкіметтерінің Баспасөз қызметтерімен өзара іс-қимыл жасау, БАҚ-қа Агенттіктің қызметіне қатысты материалдар бойынша мониторинг жүргізу, Агенттіктің басшылығы жүктеген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Гуманитарлық немесе журналистика немесе қоғаммен байланыс немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе саясаттану немесе əлеуметтану мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан

Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы», «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» заңдарын жəне конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жəне діни бірлестіктермен өзара ісқимыл жасау саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі, осы санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқадай міндетті білімі. Мемлекеттік əкімшілік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. 2. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаментінің талдау жəне мониторинг басқармасының басшысы (С-3) Функционалдық міндеттері: Басқармаға жалпы басшылық ету жəне оның жұмысын ұйымдастыру, басқарма құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі, Үкіметі, Агенттік пен Департамент бекіткен Іс-шаралар жоспарларының, сондай-ақ Агенттік басшылығы бұйрықтарының, тапсырмаларының жəне хаттамалық шешімдерінің уақтылы орындалуына бақылауды қамтамасыз ету, дін мəселелері жөнінде аналитикалық есептердің, əлеуметтанушылық зерттеулердің, əдістемелік материалдардың дайындалуын қамтамасыз ету, ақпаратқа талдау жасауға бақылауды жүзеге асыру, практикалық ұсыныстарды жасап шығару, басқарма құзыреті шеңберінде азаматтардың арыздары мен өтініштерін қарау, басқарма құзыреті шеңберінде мемлекеттік жəне өзге де ұйымдармен бірлесіп жұмыс жүргізуді қамтамасыз ету, басқарманың жұмыс жоспарларының, Агенттіктің жұмыс жоспарларына енген дін мəселелері жөніндегі іс-шаралардың уақтылы орындалуын бақылау, лауазымдық нұсқаулыққа сəйкес өзге де міндеттерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Гуманитарлық немесе саясаттану немесе əлеуметтану немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе құқықтану немесе аймақтану мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» заңдарын жəне конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жəне діни бірлестіктермен өзара іс-қимыл жасау саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі, осы санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқадай міндетті білімі. Мемлекеттік əкімшілік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше қызмет бағыты бойынша жұмыс тəжірибесінің бар болуы. 3. Конфессияаралық қатынастар департаментінің исламдық діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі басқармасының бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: Республика аумағында құрылған исламдық діни бірлестіктердің, оның ішінде миссионерлердің қызметін зерделеу жəне талдау, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдіктері жанындағы Діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі кеңестермен өзара іс-қимыл жасау, дін мəселелері бойынша талдамалы баяндамалар мен ақпараттарды, əдістемелік материалдарды дайындау, республиканың өңірлерінде ақпараттық-насихаттау жұмыстарын жүргізу, республика аумағында қызмет ететін исламдық діни бірлестіктер туралы ақпараттық дерекқор құру, өз құзыреті шегінде дін саласындағы жергілікті атқарушы органның жұмысын үйлестіру, заңнаманы əзірлеу жəне жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу, өз құзыретіне кіретін мəселелер бойынша құқық қорғау жəне өзге де мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау жəне лауазымдық нұсқаулыққа сəйкес басқа да міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Гуманитарлық немесе құқықтану немесе саясаттану немесе əлеуметтану немесе аймақтану мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» заңдарын жəне конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жəне діни бірлестіктермен өзара іс-қимыл жасау саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі, осы санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқадай міндетті білімі. Мемлекеттік əкімшілік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. 4. Конфессияаралық қатынастар департаментінің христиандық жəне басқа діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі басқармасының сарапшысы (С-5). Функционалдық міндеттері: Республика аумағында құрылған христиандық жəне басқа да діни бірлестіктердің, оның ішінде миссионерлердің қызметін зерделеу жəне талдау, христиандық жəне басқа да діни бірлестіктерді тіркеу (қайта тіркеу) мəселелері бойынша азаматтарға кеңес беру, дін саласындағы заңнаманы сақтау мəселелері бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштері мен арыздарын қарау, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдіктері жанындағы Діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі кеңестермен өзара іс-қимыл жасау, республика аумағында қызмет ететін христиандық жəне басқа да діни бірлестіктер туралы ақпараттық дерекқор құру, мемлекеттік қызметті көрсету бойынша тиісті нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу, өз құзыретіне кіретін мəселелер бойынша мемлекеттік жəне өзге де органдармен бірлесіп жұмыс жүргізу, басқарма ішінде іс-қағаздарын жүргізу, басқарма құжаттарын, соның ішінде «қызмет бабында пайдалану үшін» белгісі бар құжаттарды сақтау жəне есепке алу, лауазымдық нұсқаулыққа сəйкес басқа да міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Гуманитарлық немесе құқықтану немесе саясаттану немесе əлеуметтану немесе аймақтану мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» заңдарын жəне конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жəне діни бірлестіктермен өзара іс-қимыл жасау саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі, осы санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқадай міндетті білімі. Мемлекеттік əкімшілік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. 5. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаментінің халықаралық ынтымақтастық басқарма��ының сарапшысы (С-5). Функционалдық міндеттері: Басқарма құзыреті шегінде іс-шараларды жүзеге асыру, Агенттіктің халықаралық ынтымақтастық мəселелері жөнінде үкіметаралық комиссияларды, шағын комиссия, жұмыс топтарының отырыстарын ұйымдастыруға жəне өткізуге қатысу, Агенттік басшылығының шет мемлекеттері өкілдерімен кездесулер өткізуге материалдар дайындау, Қазақстанның шет мемлекеттері өкілдерімен ынтымақтастық мəселелері бойынша Агенттік басшылығының кездесулерін ұйымдастыру бойынша хаттамалық іс-шараларды өткізуді қамтамасыз ету, Агенттіктің халықаралық ынтымақтастығы саласында келісімдерді, шарттарды, бағдарламалар мен іс-əрекет жоспарларды дайындау, Қазақстан Республикасының шет мемлекеттерімен ынтымақтастығын дамыту мəселелері бойынша ұсыныстар жасау, мемлекеттік органдармен жəне ведомстволық бағынысты орталықтармен өзара əрекеттесу, басқарма құзыреті шеңберінде мемлекеттік қызметті көрсету, Қазақстан Республикасында миссионерлік қызметті жүзеге асыратын тұлғалар бойынша статистикалық деректерді жинақтау жəне талдау, лауазымдық нұсқаулыққа сəйкес басқа да міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Халықаралық қатынастар немесе шығыстану немесе шет тілі: екі шетел тілі немесе аймақтану немесе халықаралық құқық мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы», «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» заңдарын жəне конфессияаралық келісім, азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жəне діни бірлестіктермен өзара іс-қимыл жасау саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі, осы санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқадай міндетті білімі. Мемлекеттік əкімшілік лауазым санаттарына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше шет тілдерін білуі. VI. Мұнай жəне газ министрлігінің Мұнай-газ кешеніндеші мемлекеттік инспекциялау комитеті 010000, Астана қ, Қабанбай батыр 19 даңғылы, Казмұнайгаз ғимараты, А блогы, анықтама үшін телефондар 97-68-11, факс 9768-76, электрондық адрес: k.Dzhambulov@mgm.gov.kz бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға конкурс жариялайды . Лицензиялау жəне заң қызметі басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттер: мұнай-газ, мұнай-химия өнеркəсібі, көмірсутек шикізатын тасымалдау салаларындағы мемлекеттік саясатты іске асырға қатысу; арнайы құрылған жұмыс тобы жəне комиссия қызметіне қатысу; өз құзыреті шегінде нормативтік құқықтық актілерді жəне нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеуге, сондай-ақ мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; Қазақстан Республикасы заңнамалары талаптарының бұзылуы туралы уəкілетті жəне құқық қорғау органдарына материалдар əзірлеу; заңнамалар талаптарының бұзылуы туралы істер бойынша талап арыз əзірлеу жəне сотпен іс қарауға қатысу; құжат айналымының бірыңғай тəртібін қамтамасыз ету, құжаттармен жұмысты ұйымдастыру; іс номенклатурасын əзірлеу; ведомстволық мұрағатта құжаттарды сақтауды жүргізу; ведомстволық мұрағаттан Ұлттық мұрағат қорына құжаттарды өткізу; құжат айналымы туралы статистикалық есептілік əзірлеу; нормативтік құқықтық актілерге мониторинг жүргізу; Комитет əзірленген нормативтік құқықтық актілерді бекітуге енгізу жөніндегі жұмысты қамтамасыз ету;стратегиялық жəне операциялық жоспар бойынша есептілікті жүргізу; өз құзыреті шегінде бюджеттік өтінімдерді жəне бағдарламаларды қалыптастыру; кадрлық жұмысты, мемлекеттік қызметкерлер мониторингі бойынша есептілік жүргізу, əрекеттегі заңнамаға сəйкес газ желісі ұйымдары бойынша маңызды ақпарат интернет – қорында мониторингімен орналастыруы, аккредиттеу туралы куəлік есептілігін дайындау; мемлекеттік бақылау мен қадағалау заңнамасына сəйкес газ желісі ұйымдарының қызметін тексеру мен ұйымдастыру, газ желісі ұйымдарының реестрін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары техникалық (Мұнайгаз ісі; Тау-кен ісі; Геология жəне пайдалы қазбалар кен орындарын барлау) немесе экономикалық (Экономика; Есеп жəне аудит; Қаржы; Менеджмент; Мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе заңгерлік (Юриспруденция). VII. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Ақпарат жəне мұрағат Комитеті, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі 8, Министрліктер үйі, 15 кіреберіс, 2 қабат, 217 кабинет, анықтама үшін телефоны: (7172) 74-0491, электрондық адрес g.topanbaeva@mki.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Мұрағат жəне құжаттама басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттері: Ұлттық мұрағат қорын қалыптастыру мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жұмысын ұйымдастыру, құжаттың құндылығына сараптама жасау жəне ведомстволық сақталуын жетілдіру. Ұйымдар мұрағаттарындағы іс жүргізу саласындағы нормативтік-құқықтық актілер мен ғылыми-əдістемелік құжаттарды əзірлеу. Салааралық ұйымдастыру - əдістемелік басшылықты іске асыру, ұйымдар мұрағаттарындағы жұмысты, іс-жүргізудің жай-күйін бақылау. Мемлекеттік (салалық) бағдарламаларға қатысты ұйымдар мұрағаттарының іс-жүргізуі мен жұмысын жетілдіру мəселелері, мұрағат іс мен құжаттаманы дамытудың стратегиялық жəне ағымдағы жоспарлары жөнінде ұсыныстар дайындау жəне оларды жүзеге асыруға қатысу. Мұрағат ісі мен құжаттаманы жетілдіру, стратегиялық жоспардың, республиканың мұрағат ісінің негізгі даму бағыттарының орындалуы туралы есептерді дайындау жəне Министрлік пен Комитеттің алқа мəжілісінің қарауына материалдар мен баяндамалар дайындау. Ұйымдардағы іс жүргізудің жəне құжаттардың сақталуының жай-күйіне, мемлекеттік мұрағат мекемелерінің жұмысына тексеріс жүргізу, олардың нəтижелері бойынша ақпараттар мен ұсыныстар дайындау. Басқармадағы құпия іс жүргізуді іске асыру. Сақтау мерзімдерін көрсете отырып, құжаттар тізбесін, шамамен (тұрпатты) іс номенклатураларын əзірлеу жəне келісуге қатысу. Ұйымдардың іс жүргізу жəне мұрағаттық қызмет қызметкерлерінің біліктілігін көтеру мəселелері. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: гуманитарлық ғылымдар немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (мұрағаттану, құжаттама жəне құжаттамалық қамтамасыз ету). Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы», «Əкімшілік процедуралар туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, осы санаттың нақты лауазымының мамандандырылуына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050 Стратегиясы: мемлекеттің жаңа саяси курсын білу. Қазақстан Республикасының «Ұлттық мұрағат қоры жəне мұрағаттар туралы», «Мəдениет туралы», «Мемлекеттік құпиялар туралы» жəне құжаттама мəселесі, құжаттаманы басқару жəне мұрағат ісіне қатысты əдістемелік құжаттар, мемлекеттік жəне ведомстволық мұрағаттардың жұмысы бойынша басқа да нормативтік-құқықтық актілерді білу. Мұрағаттану, құжаттану жəне құжаттаманы басқару саласына қатысты теориялық жəне практикалық білім. Мұрағат ісі саласындағы отандық жəне шетелдік алдыңғы тəжірибелерді білу. VIII. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі, 010000, Астана қаласы, Кенесары көшесі 36, 9 қабат, 905 кабинет, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 555-870, 555-796 (факс), электронды пошта мекен-жайы myrzabekova.s@minagri.gov.kz, «Б» корпусының бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Ішкі аудит жəне бақылау департаментінің директоры, (С-1). Функционалдық міндеттері: Департаменттің қызметіне жалпы басшылықты

жүзеге асырады жəне Департаментке жүктелген міндеттердің орындалуына дербес жауап береді; Министр берген тапсырмалардың белгіленген мерзімде сапалы орындалуын ұйымдастырады, сондай-ақ, Министрліктің басқа да ведомстволары мен құрылымдық бөлімшелерінің Департаменттің құзыретіне кіретін мəселелер бойынша қажетті құжаттарды жəне материалдарды дайындауына Департамент қызметкерлерінің қатысуын қамтамасыз етеді; белгіленген тəртіппен Департамент атынан шығыс құжаттарына қол қояды, Департаменттің кіріс құжаттарын қарайды жəне Департамент қызметкерлеріне орындау үшін жібереді; белгіленген тəртіппен Департамент құзыретіне кіретін мəселелер бойынша Министрліктің алқа отырыстарына, сонымен қатар, Министр, Жауапты хатшы жəне Вице-министрлер өткізетін жиналыстарға қатысады; бақылау объектілерінің жауапты тұлғаларын жазалау бойынша Министрге жəне Жауапты хатшыға ұсыныстар енгізеді; Ішкі бақылау қызметі мамандарының жұмыстарын басқарады; Департамент құзыретіне жататын мəселелер бойынша Министрлікке ведомстволық бағынысты ұйымдардың, Комитеттердің жəне оған ведомстволық бағынысты ұйымдардың басшысын жəне бас бухгалтерін, қызметкерлерін, Министрліктің орталық аппаратының құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлерін шақыра отырып, кеңес өткізеді; еңбекақы төлеу қоры мен қызметкерлер санының белгіленген шегінде Министрге жəне Жауапты хатшыға Департаменттің құрылымы мен штаттық кестесі туралы ұсыныстар енгізеді; өз құзыреті шегінде Департамент қызметкерлеріне жазбаша жəне ауызша нұсқаулар береді, қызметке тағайындау жəне қызметтен босату, сондай-ақ ынталандыру жəне тəртіптік жаза қолдану мəселелері бойынша Жауапты хатшыға кадрлық ұсыныстар дайындайды жəне ұсынады; Департамент қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықтарын бекітеді; заңнамаға сəйкес өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау немесе экономикалық теория) немесе есеп жəне аудит (бухгалтерлік есеп жəне аудит) немесе қаржы (қаржы жəне несие) мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексін, «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы», «Бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңдарын жəне тиісті функционалдық міндеттер саласында басқа да нормативтік құқықтық актілерді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білуі. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2008 жылғы 30 желтоқсандағы № 648 бұйрығымен бекітілген ішкі бақылау қызметі қызметкерлеріне арналған үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілер əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 2. Мал шаруашылығы департаменті Мал шаруашылығының мониторингі жəне талдау басқармасының бас сарапшысы, (С-4). Функционалдық міндеттері: Мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында қолданыстағыларды жетілдіру жəне мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері мен нысандарын енгізу жөнінде ұсыныстар əзірлеуге қатысу; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында мемлекеттік қолдауды жүзеге асыратын тетіктерді реттейтін заңнама актілерін жетілдіру, қолданыстағылардың тиімділігін арттыру, мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері мен нысандарын енгізу жөнінде ұсыныстар енгізу; бюджеттік бағдарламаларды іске асыру жөніндегі жұмысты үйлестіру жəне мониторинг; бюджеттік бағдарламаларды іске асыру нəтижелері туралы, тиісті бағдарламалар шеңберінде бөлінген бюджеттік қаражаттарды игеру туралы талдамалық ақпаратты жасау; бюджеттік бағдарламаларды іске асыру мəселелері бойынша жергілікті атқарушы органдармен өзара іс-қимыл жасау; мал шаруашылығы мен балық шаруашылықтарын дамыту стратегиясының мəселелері бойынша министрліктің кеңестерін, алқа мəжілістерін жəне ҒТК жəне өзге де іс-шараларды өткізу үшін баяндамалар мен презентациялық материалдар дайындауға қатысады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы (зоотехния немесе фермерлік іс немесе ауыл шаруашылығының биотехнологиясы жəне селекция немесе мал өнімдерін тану немесе мал шаруашылығындағы селекция жəне биотехнология немесе мал шаруашылығы өнімдерін өндіру жəне қайта өңдеу технологиясы немесе мал шаруашылығы өнімдерінің технологиясы) немесе қаржы (қаржы жəне несие) немесе экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау немесе экономикалық теория) немесе немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару (мемлекеттік жəне муниципалдық басқару) мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Бюджеттік кодексті, «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы», «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы», «АӨК дамуын мемлекеттік реттеу» Қазақстан Республикасының заңдарын жəне функционалдық міндеттеріне сəйкес саладағы басқа да нормативтік құқықтық актілерді білу. Ресми құжаттарды дайындау деңгейінде мемлекеттік тілді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Компьютерде жұмыс істей білу. 3. Егіншілік департаменті Тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау басқармасының бас сарапшысы, (С-4). Функционалдық міндеттері: Тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау саласындағы стратегиялық жоспарларды, мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; саланың дамуын талдау жəне мониторинг жəне тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау мəселелері бойынша мемлекеттік аграрлық саясатты əзірлеу; тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау мəселелері жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді, халықаралық ынтымақтастық жөніндегі келісімдерді əзірлеуге жəне келісуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Агрономия немесе экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау, немесе экономикалық теория) мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған сынақтау бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Функционалдық міндеттерге сəйкес саладағы нормативтік-құқықтық актілерді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым категориясына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сай. Мүмкіндігінше нормативтік құқықтық актілер əзірлеу бойынша жұмыс тəжірибесінің болуы. Компьютерде жұмыс істей білу. 4. Егіншілік департаменті Өсімдік шаруашылығындағы техникалық саясат басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттері: Егіншілікті механикаландырудың жай-күйіне жəне даму перспективаларын талдау жəне мониторинг Тұжырымдамаларды, нормативтік құқықтық актілерді, нормативтік жəне əдістемелік құжаттарды, ведомстволық статистикалық есептілік нысандарын жəне оларды толтыру тəртібін, бюджеттік бағдарламаларды, қолда бар машина-трактор паркінің жұмыс істеу қабілетін қамтамасыз ету жəне сақтау, агроөнеркəсіп кешенін техникалық жарақтандыру деңгейін арттыру жөніндегі шараларды, мемлекетаралық экономикалық байланыстың басым бағыттарын, тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді мемлекеттік сатып алу бойынша шарттар жобаларын, мемлекетаралық келісімдерді жүзеге асыру мақсатында келісімдер жəне/немесе келісім шарттарды əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Ауыл шаруашылығы өндірісі процестерін механикаландыру (ауыл шаруашылығын механикаландыру) немесе аграрлық техника жəне технология (агроинженерия) немесе технологиялық машиналар мен жабдықтар (салалар бойынша) немесе машина жасау немесе экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау, немесе экономикалық теория) мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған сынақтау бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Функционалдық міндеттерге сəйкес саладағы нормативтік құқықтық актілерді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше нормативтік құқықтық актілер əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. Компьютерде жұмыс істей білу. 5. Мелиорация жəне ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы, (С-4). Функционалдық міндеттері: Суармалы жерлерді мелиорациялау жəне мониторингі саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; мелиорациялау жəне прогресивтік технологиялар саласындағы нормативтік-құқықтық жəне нормативтік-əдістемелік базаны жетілдіруге қатысу (суару режімі жəне техникасын, меншік нысандарына қарамастан гидромелиоративтік жүйелер деңгейіндегі су бөлуді диспетчерлеу мен автоматтандыру); суармалы жерлерді гидромелиорациялау мəселелері жөніндегі ҚР Үкіметі қаулыларының, ҚР АШМ бұйрықтарының жобаларын дайындау; ҚР АШМ Стратегиялық жоспарының іс-шараларын орындау; суармалы ж��рлерді гидромелиорациялау мəселелері бойынша министрліктермен, ведомстволармен жəне жергілікті атқарушы органдармен өзара əрекеттесу; тұжырымдамалық ұсыныстарды дайындай отырып, мелиорациялау мен су үнемдеу технологияларының, гидромелиоративтік жүйелер деңгейіндегі су пайдаланудың іс жүзіндегі жай-күйін зерделеу жəне талдау; суармалы жерлердің мелиоративтік жай күйін мониторингілеу жəне бағалау саласындағы республикалық бюджеттік бағдарламаларды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу, су объектілерін қорғау саласында əдістемелік қызметті көрсету; мелиоративтік шараларды жүзеге асыру жəне су үнемдеу технологияларын енгізу бойынша инфрақұрылымдар мен субъектілердің өзара əрекеттесуін жəне оларға əдістемелік қолдау көрсетуді ұйымдастыру; мелиорациялау жəне су үнемдеу технологияларын енгізу жөніндегі шығындарды қаржыландыру, субсидиялау бойынша жұмыстардың ұйымдастыру жəне мониторингілеу; басшылықтың тапсырмасы бойынша өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Гидромелиорация немесе су ресурстары жəне суды пайдалану немесе мелиорация, құнарландыру жəне жерді қорғау немесе топырақтану жəне агрохимия немесе маркетинг (маркетинг жəне коммерция) мамандықтары бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасының заңнамаларын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативті құқықтық актілерді білу. ҚР Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін, Бюджеттік кодексті, Су кодексін, Жер кодексін, «Əкімшілік процедуралар туралы», «Заңды жəне жеке тұлғалардың үндеулерін қарастыру тəртібі туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» жəне Қазақстан Республикасындағы басқа нормативтік құқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Мемлекеттік əкімшілік лауазымының көрсетілген санатына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше су шаруашылығы саласында жұмыс тəжірибесінің, нормативті құқықтық актілерді əзірлеуде жұмыс дағдысының болуы. Компьютерде жұмыс істей білу. 6. Ішкі аудит жəне бақылау департаменті Мал шаруашылығының мониторингі жəне талдау басқармасының сарапшысы, (С-5, негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Басқарманың міндеттерін орындауға байланысты кешенді жұмыстарды жүзеге асыру: Министрліктің жəне оның құрылымдық бөлімшелері жұмысының сапасы мен өнімділігін арттыру мақсатында оның қызметіне бақылау жүргізу; Министрлікке, оның ведомстволары мен ведомстволы бағынысты ұйымдарына мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасына бақылау жүргізу; мемлекеттік кəсіпорындарға жəне мемлекеттік мекемелерге, Министрліктің орталық аппаратының ведомстволық бағыныстыларға бекітілген мемлекеттік мүліктің тиімді пайдалануына бақылау жүргізу; Министрлік жəне Департамент басшылығының тапсырмаларына материалдар мен қорытындыларды уақтылы дайындау, бөлімнің құзыретіне жататын мəселелер бойынша хаттарды, ұйымдардың ұсыныстарын жəне азаматтардың өтініштерін қарау (функционалдық міндеттер бөлігінде); Департамент басшылығының ағымдағы тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау немесе экономикалық теория) немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит (бухгалтерлік есеп жəне аудит) немесе қаржы (қаржы жəне несие) немесе юриспруденция (құқықтану) немесе құқық жəне экономика негіздері мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім). Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. ҚР бюджет кодексі «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы», «Бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік туралы» ҚР заңдарын жəне тиісті функционалдық міндеттер саласында басқа да нормативтік-құқықтық актілерді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Компьютерде жұмыс істей білу. 7. Мал шаруашылығы департаменті Мал шаруашылығын дамыту стратегиясы басқармасының сарапшысы (С-5) Функционалдық міндеттері: Мал шаруашылығы жəне балық шаруашылығы саласында заңнаманы жетілдіру, мал шаруашылығында жəне тауарлы балық өсіруде мемлекеттік саясаттың тиімділігін арттыру, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Стратегиялық жоспарының жəне мал шаруашылығы жəне балық шаруашылығы саласындағы өзге де салалық бағдарламалардың көрсеткіштерін əзірлеу жəне түзету жөнінде ұсыныстар енгізеді; ауыл шаруашылығы малдарының ішкі жəне сыртқы рыноктарын жəне мал өнімдерінің рыноктарын дамыту туралы, сондай-ақ республика облыстарының бөлінісінде осы рыноктарға баға белгілеудің қағидаттары мен жүйесі туралы талдамалық ақпарат жасайды; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы саласында жаңа технологиялардың трансферттерін дамыту жəне ғылым мен техниканың алдыңғы қатарлы жетістіктерін енгізу туралы талдамалық ақпарат жасайды; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы кəсіпорындарының жемшөптік жəне материалды-техникалық базаларының жай-күйі туралы жедел ақпаратты жəне деректерді жинайды жəне өңдейді; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығын дамыту стратегиясы мəселелері бойынша қоғамдық бірлестіктермен, партиялармен жəне үкіметтік емес ұйымдармен, сондай-ақ БАҚ-пен өзара іс-қимыл жасайды; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығын дамыту стратегиясы мəселелері бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштеріне жауаптарды дайындайды; мал шаруашылығы мен балық шаруашылықтарын дамыту стратегиясының мəселелері бойынша министрліктің кеңестерін, алқа мəжілістерін жəне ҒТК жəне өзге де іс-шараларды өткізу үшін баяндамалар мен презентациялық материалдар дайындауға қатысады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы (зоотехния немесе фермерлік іс немесе ауыл шаруашылығының биотехнологиясы жəне селекция немесе мал өнімдерін тану немесе мал шаруашылығындағы селекция жəне биотехнология немесе мал шаруашылығы өнімдерін өндіру жəне қайта өңдеу технологиясы немесе мал шаруашылығы өнімдерінің технологиясы) немесе аграрлық техника жəне технология (агроинженерия немесе ауыл шаруашылығы өндірісін механикаландыру, немесе технологиялық машиналар жəне жабдықтар) немесе экономика немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару (мемлекеттік жəне муниципалдық басқару) немесе юриспруденция (құқықтану) мамандығы бойынша жоғарғы кəсіптік білім. Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы», «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы», «АӨК дамуын мемлекеттік реттеу» Қазақстан Республикасының заңдарын жəне функционалдық міндеттеріне сəйкес саладағы басқа да нормативтік құқықтық актілерді білу. Мемлекеттік тілді арнайы құжаттарды дайындау дəрежесінде білуге тиісті. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Компьютерде жұмыс істей білу.

8. Мал шаруашылығы департаменті Мал шаруашылығының мониторингі жəне талдау басқармасының сарапшысы, (С-5, негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында қолданыстағыларды жетілдіру жəне мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері мен нысандарын енгізу жөнінде ұсыныстар əзірлеуге қатысу; мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында мемлекеттік қолдауды жүзеге асыратын тетіктерді реттейтін заңнама актілерін жетілдіру, қолданыстағылардың тиімділігін арттыру, мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы салаларында мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері мен нысандарын енгізу жөнінде ұсыныстар енгізу; 001 бюджеттік бағдарламаның 103, 101 кіші бағдарламаларды іске асыру жөніндегі жұмысты үйлестіру жəне мониторинг; 001 бюджеттік бағдарламаның 103, 101 кіші бағдарламаларды іске асыру нəтижелері туралы, тиісті бағдарламалар шеңберінде бөлінген бюджеттік қаражаттарды игеру туралы талдамалық ақпаратты жасау; 001 бюджеттік бағдарламаның 103, 101 кіші бағдарламалар шеңберінде көрсетілген қызметтерді қабылдап алу жəне бағалау жөніндегі комиссияның жұмысын ұйымдастыру; 001 бюджеттік бағдарламаның 103, 101 кіші бағдарламалар шеңберінде қызметтер көрсету туралы жеткізушілердің ай сайынғы; алдын ала жəне қорытынды есептерін талдау;мал шаруашылығы мен балық шаруашылықтарын дамыту стратегиясының мəселелері бойынша министрліктің кеңестерін, алқа мəжілістерін жəне ҒТК жəне өзге де іс-шараларды өткізу үшін баяндамалар мен презентациялық материалдар дайындауға қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы (зоотехния немесе фермерлік іс немесе ауыл шаруашылығының биотехнологиясы жəне селекция немесе мал өнімдерін тану немесе мал шаруашылығындағы селекция жəне биотехнология немесе мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы немесе мал шаруашылығы өнімдерінің технологиясы) немесе экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау, немесе экономикалық теория) немесе ветеринариялық медицина немесе ветеринариялық санитария (ветеринария) немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару (мемлекеттік жəне муниципалдық басқару) мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Бюджеттік кодексті, «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы», «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы», «АӨК дамуын мемлекеттік реттеу» Қазақстан Республикасының заңдарын жəне функционалдық міндеттеріне сəйкес саладағы басқа да нормативтік құқықтық актілерді білу. Ресми құжаттарды дайындау деңгейінде мемлекеттік тілді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым санатына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Компьютерде жұмыс істей білу. 9. Егіншілік департаменті Тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау басқармасының сарапшысы (С-5, негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау саласының жағдайын талдау жəне мониторинг жəне даму перспективаларын талдау; ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологияларын дамыту, жетілдіру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау мəселелері жөніндегі заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің жобасын əзірлеуге қатысу жəне келісу, ғылыми-зерттеу институттарымен жəне Ауыл шаруашылығы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерімен бірлесе отырып ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологияларын дамыту, аймақтық мамандандыру, жетілдіру мəселелері бойынша ұсыныстар əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Агрономия немесе биотехнология (өсімдік шаруашылығындағы селекция жəне биотехнология) немесе юриспруденция немесе экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау немесе экономикалық теория) немесе дəнді дақылдар өнеркəсібі мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған сынақтау бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Функционалдық міндеттерге сəйкес саладағы нормативтік құқықтық актілерді білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын» білу. Көрсетілген əкімшілік мемлекеттік лауазым категориясына қойылатын үлгілік біліктілік талаптарына сай. Компьютерде жұмыс істей білу. 10. Қайта өндеу жəне аграрлық азық-түлік нарығы департаменті АӨК нарықтарының мониторингі басқармасының сарапшысы (С-5, негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Аграрлық азық-түлік нарықтарын əлемдік нарықтарға ілгерілету жөнінде ұсыныстар дайындауға, ауыл шаруашылығы жəне азықтүлік нарығын құруға əдістемелік қолдауды ұйымдастыруға қатысады; негізгі тауарлық топтар бойынша аграрлық азық-түлік нарығы жай-күйінің, əлемдік нарықтардың жəне ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түліктің негізгі түрлерінің жай-күйін қоса алғанда, жəне олардың ішкі азық-түлік нарығындағы бағаларға ықпалының мониторингін жəне талдау жүргізеді; «Агроөнеркəсіп кешені салаларын басқарудың «Е-Agriculture» бірегей автоматтандырылған басқару жүйесінің» кіші жүйелерін жетілдіру жұмыстарын жүргізеді; Департаменттің жұмыс процестерін автоматтандыру жөнінде ұсыныстар əзірлейді; ішкі аграрлық азық-түлік нарығындағы инфрақұрылымның тенденциялық дамуы жəне жай-күйі туралы ақпарат дайындайды; Департамент, басқарма басшылығының басқа да тапсырмаларын орындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Экономика (кəсіпорындардағы экономика (салалар бойынша) жəне басқару немесе ауыл шаруашылығын жоспарлау немесе экономикалық теория) немесе менеджмент немесе ақпараттық технологиялар мамандығы бойынша жоғары кəсіптік білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу. Функционалдық міндеттерге сəйкес салада ы н м и ы ы д б Қ н С и ы ып н м м ңж ң и б ы ын б К н мш м м ым н ын йы ын б п ын й М м нд нш н м и ы ы б йынш ж иб н ң б ы К мп ю д ж мы йб Ғылым ж н инн в циялық я қ рм ының р пшы ы С Ф нкци н л ық м н р АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы м б йынш н м и ы ы дң ж б ын ж н ы ды ж д б йынш ыны н АӨК ы ыми м м ы и ын м м бюдж ж н б д б д м дың ж б ын ж н ы ы АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы б йынш бюдж б д м ды мш АӨК ы б йынш ы ыми б м б ш нд н б йынш ж б ды й ж н Қ А Инн ци АҚ Ди ң н м и д д йынд Қ А Инн ци АҚ ж н ның нш йымд ының жы ш шы ы ы м нңж п ын ж н ды ынд б йынш п д Бюдж б д м б йынш АӨК н ң ынд ы ж н Ғ ТКЖ ж н АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы б йынш б д б д м дың п н ж н д АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы м б йынш й ң ы ыми нф нци ж н ң ы ҚР П ид н Ə мш н ң ҚР П м н н ң ҚР Ү м н ң ж н б нд дың б ы д ы п ы м ы н ным н м дың АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы б йынш ж нш н ж пб ж б ын д йынд Ғы ыми ни ы инн ци ы ы м и м нш ж н ы ы ым ын ды д мы б йынш ыны н АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы ынд ы ыми ж ң ы м н ы ы ы ыми ы м н йымд дың м н м ни ин ж нды ы ыми йымд дың н ы ы ы ыми ы м н ымд ым н ым ын н ы ж н ы п д м АӨК б мд ы ы б йынш м нб ы АӨК ы ыми м м ы ж н инн ци ы д мы м б йынш ы ж н ж шы м м нд ж н м м йымд м н ж мы ж П ид н Ə мш Ү м ңж н м м нд дың ң ш ш мд н м ни ин ж Қ ы ш нд ж б й ны ы БАҚ н ж н ы ыми б ы ымд ж и шнм и д ҚР АШМ б й ын ж н Қ н Р п б и ы А ы ш шы ы ы мини нң б ын п д йынд Б м ның н м н ын ж ж н ж мы нд нж ды д м ы м п ы Б м ы ш нд б д п ы м ды ынд К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р А н ми н м би и н м ы ни ж н н и инж н и н м ы ш шы ы ы нд н м ни нды н м ы ш шы ы ын м ни нды н м ж м жид ш шы ы ы ж м жид ж н ж м ш шы ы ы н м б ы ш шы ы ы ж н нд б ы н м м н ыж н м нш шы ы ы н м пы н ж н ими н м ы ш шы ы ын п н м м ы н м ыж н ды д н н м ңшы ы н ж н ң ш шы ы ы н м би н и м ш шы ы ынд ы би н и ж н ци н м ж н ы н м ы ы ы н м н ми ж н м н джм н н м н ми п ынд д ы н ми б йынш ж н б н м ы ш шы ы ын ж п ж н н ми ы и н м жы жы ж н н и н м ю и п д нци ы н н м пж н ди б пж н ди н м фи и м м нды ы б йынш ж ы п б м Қ н Р п б и ының ңн м ын б н н б д м ын й н м и ы ы д б Ф н ци н ды м нд й д ын м и ы ы д б Қ н С и ы ып н м м ң ж ң и б ы ын б К н мш м м ым н ын йы ын б п ын й М м нд нш н м и ы ы б йынш ж иб н ң б ы М м нд нш ы ы ым ж н АӨК инн ци ы ынд ж мы ж иб н ң б ы К мп ю д ж мы йб Қ қық ық қ м м ы п р м н Н рм ив к қ қық ық к л р р п м ы қ рм ының р пшы ы С н қы м к р ң л к м ж нн м лы к ң н Ф нкци н л ық м н р Мини ы м нд ынд н ы ы м н м и б йынш ы ынды д йынд ы ды н п ш н ынд ы ңн м ны ж д ж н нд ыны ы ы б б д ҚР Ү м н ң п ы м ы м м нд дың ы ымды б мш дң ы ы ип ы ы б йынш ы ынды д йынд йды мини ң ы ымды б мш ңж б ы ж мы ын ж н ңж б ым н д н м и ы ы д ж н нд ж н п ы м ды ып ы ын ж н ынд ын ж пы б ы дың ы б ы ы ы м н д м б шы ы ж ж н б шн ж п ы ж н ы ы м Қ нР п б и ыА ы ш шы ы ы мини н ңн м и ы ы н п м ж д Б м ы н нб д п ы м ды ынд К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р Ю и п д нци ы н н м ы ы ы м м нды ы б йынш ж ыб м Қ н Р п б и ы ңн м ын б н н б д м ын й н м и ы ы д б Қ н Р п б и ының Ə мш мд ы Н м и ы ы ы Ж ж н ңды дың н ш н б ы ңд ын б Мини ң ым н й нн м и ы ы д б Қ н С и ы ып нм м ң ж ң и б ы ын б К н мш м м ым н ын йы ын б п ын й К мп ю д ж мы йб Инв ициялық я п р м н Сыр қы йл ны р қ рм ының р пшы ы С Ф нкци н л ық м н р О ы ы ш ңб нд бы д н н ш ш мд д ы ж н нд п д йынд ш д м н ы ш шы ы ы ынд ын ым ы б йынш ыны ды д йынд Ж п ы н Мини б ып бы ын д н ми ы ы ыми ни ы м д ни м ни ы ын ым ы б йынш м ы ми и ы ы ын м и д ды д йынд ж н ш д м н ын ым ы б йынш м ы ми и ды Қ н Р п б и ының Ү м н Қ н Р п б и ының Сы ы мини н ж н Қ н Р п б и ының б д мини н Е б ының ш д п ы б ы ынд ж н д ы ж н д н ми ы ы ыми ни ы ж н м д ни м ни ы ын ым ы б й ынш м ы ми и ы ы ының ы ынды ы б йынш нж н ж ы жы йын п п ды д йынд Қ нР п б и ым ш б ып бы ын БҰҰ ның А ы ж н ы ш шы ы йымы ФАО Х ы ы пи и ы бю ы МЭБ Э н ми ы ын ым ы йымы ЭЫҰ Е п ы ж н ж ң д мд д ж н н ин йымы ЕОК Р А ы ш шы ы ын д мы ы ы ы ИФАД ы ы ы ш шы ы йымд м н ын ым ы ы д мы б йынш ыны ды д йынд ж н ш ды Мини б шы ы ының дип м и ы п п нж н ми ш д д ци д м н д м н м ы ш ын Мини ы пп ының ы м дң ш д н йымд ы п ыб й ы ды ж н мд д д йынд ж ж ж ды дип м и ы ж н ы м ж ды мд Мини б шы ы ы ш н н йд ж н шы ы ш д ю д ж ж н дың д н ж н нд ҚР С М пб Э н ми ы ф мд йымд ы ы Қ н Р п б и ын н д ци мын ып ы Мини ң м дд ы ымды б мш м н б п д м ы ж н м и д б нд м м нд н д йын д А ы ш шы ы ы н мд н мд ын шы м ынд ы ы м нды нд ш д ы ы ж н нд йымд ы шы ы ж мы ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р Х ы ы ын н м д м н м н ми п ынд д ы н ми ж н б н м жы жы ж н н и н м мд н ми н м фи и н м ю и п д нци ы н н м ы ни ж н н и инж н и н м ы ш шы ы ын м ни нды м м нды ы б йынш ж ы п б м Қ н Р п б и ы ңн м ын б н н б д м ын й н м и ы ы д б Ф н ци н ды м нд й д ын м и ы ы д б Қ н С и ы ып нм м ңж ң и б ы ын б К н мш м м ым н ын йы ын б п ын й М м нд нш н м и ы ы б йынш ж иб н ң б ы К мп ю д ж мы йб X Қ қ н Р п лик ы Өң рл к м мини рл Қ рылы ж н р ын й к мм н л ық ш р шылық р к ми А н қ л ы Е л ң л ж л ы Орын р к ш й Мини рл к р й им р ы кр р нық м ш н л ф н m E R k @m n n k м мл к к к мш л к л ым р қ ы к нк р ж риял й ы Ж лық ж мы р қ рм ының р пшы ы С жыл ы м мыр йнн қы м к р ң л к м йынш м лы ы к н Ф нкци н л ық м н р М м ин ици бн н ы

Соңы 11 бетте


Б��с әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру (Соңы. Басы 10-бетте). немесе ішінара қаржыланатын жəне Комитет бекітетін құрылыс объектілері мен кешендерінің техникалық-экономикалық негіздемелері мен жобаларын қарауға қатысу, жобалау барысын бақылауды жүзеге асыру, техникалық-экономикалық негіздемелер мен жобаларға мемлекеттік сараптама жүргізу мəселелері бойынша əдіснамалық көмек, ақпараттық жəне консультативтік қолдау көрсетуді, жобалық құжаттаманың сапасына жəне жобалау ұйымдарының қызметіне мониторинг жүргізуді ұйымдастыру. Жобалау саласында нормативтік-құқықтық актілер, нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеуге, келісуге қатысу. Үлгі жобаларын əзірлеу, бекіту жəне мүдделі мемлекеттік органдарға тапсыруды ұйымдастыру; Үлгі жобалау құжаттамаларының қорын əзірлеу мен енгізуге қатысу жəне ұйымдастыру, үлгі жобаларды əзірлеу бойынша мемлекеттік сатып алу (қызмет) жұмыстарын жүргізу, бюджеттік өтінімдерді, Министрліктің стратегиялық, операциялық жоспарларының тиісті бөлімдерін дайындауды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Экономика; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР заңдарын, Салық кодексін, Бюджет кодексін білу; дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 2. Сумен жабдықтау жəне су бұру басқармасының бас сарапшысы (С-4) Функционалдық міндеттері: Сумен жабдықтау мен су бұру жүйелерін дамыту бойынша бюджеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау, ауыз сумен жабдықтаудың баламасыз көздері болып табылатын аса маңызды топтық жəне оқшау сумен жабдықтау жүйелерінен ауыз су беру жөніндегі қызметтердің құнын субсидиялау. Жергілікті атқарушы органдармен нысаналы трансферттер бойынша келісімдер жобасын дайындау. Бюджеттік инвестициялық жобалардың жəне бюджеттік инвестициялардың іске асырылуын бағалау жəне мониторинг жүргізу. Жергілікті атқарушы органдардың бюджеттік инвестициялық жобаларына талдау жəне олардың одан əрі іске асырылуына, сондай-ақ, сумен жабдықтау жəне су бұру инженерлік желілер мен су бұру құрылғыларының жай-күйі бөлігінде коммуналдық қызметті дамыту бойынша жергілікті атқарушы органдардың қызметіне мониторинг жəне талдау жүргізу. Елді мекендерді сумен жабдықтау жəне су бұру саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық жобаларын келісуге, жетекшілік ететін саланы əдіснамалық қамтамасыз етуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Жылу энергетикасы немесе Электр энергетикасы немесе Су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Кадастр немесе Бағалау немесе Мұнай-газ ісі немесе Экономика немесе Заңтану немесе Халықаралық құқық немесе Мемлекеттік жəне жергілікті басқару; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы», ҚР заңдарын, Су Кодексін білуі; дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 3. Тұрғын үй қорын дамыту басқармасының бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік тұрғын үй қорынан берілетін тұрғын үйлерді тіркеу мен беру бойынша жергілікті атқарушы органдардың, мемлекеттік кəсіпорындар мен мекемелердің қызметіне мониторинг жүргізуді, тұрғын үй инспекцияларының қызметіне, кондоминиум объектілерін басқару органдарының қызметіне мониторинг жүргізуді, тұрғын үй қорының жай-күйіне, тұрғын үй секторындағы 2011-2020 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасын іске асыруда мониторинг жүргізу, кондоминиум объектісін басқару органы мен түпкі тұтынушыларға коммуналдық қызметтерді жеткізуші нарық субъектілері арасындағы ынтымақтастықтың үлгі шарттарын жасауды, кондоминиум объектілерін басқару органдары мен ағымдағы жəне жинақ шоттарынан ашылған пəтер меншік иелері арасында ынтымақтастық шарттар жасауда мониторинг жүргізуге бақылауды ұйымдастыру. Тұрғын үй қатынастары саласында бюджеттік бағдарламаларды іске асыруды қамтамасыз ету. Стратегиялық жоспардың тиісті бөлігін, жергілікті атқарушы органдармен келісімдер əзірлеу, жасау жəне оның орындалуына мониторинг жүргізуді ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Жылу энергетикасы немесе Электр энергетикасы немесе Су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Экономика немесе Қаржы немесе Заңтану немесе Халықаралық құқық немесе Мемлекеттік жəне жергілікті басқару, «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР заңдарын білу, дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 4. Коммуналдық шаруашылық басқармасының сарапшысы (С-5, 2014 жылғы 18 маусымға дейін негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезінде). Функционалдық міндеттері: Реттелетін саладағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; коммуналдық салада табиғи монополия субъектілерінің инвестициялық жобаларын келісуге қатысу. Бюджеттік инвестициялық жобаларға одан əрі мониторинг жəне талдау жүргізе отырып, жергілікті атқарушы органдардың бюджеттік инвестициялық жобаларын қарау. Белгіленген қуаты 100 Гкал/сағ. Қазандық; отын қазандықтарын қамтамасыз ету; білім беру жəне денсаулық сақтау объектілері; əлеуметтік объектілер; тұрғын үйлер, жылумен, сумен, электрмен жəне газбен жабдықтау желілері, су бұру бағыттары бойынша жылыту маусымына дайындықты жəне оны өткізуді

«Рахат» АҚ Директорлар кеңесіне Біз 2012 жылғы 31 желтоқсандағы қаржылық жағдай туралы, жиынтық табыс туралы топтастырылған есептен, капиталдағы өзгеріс туралы топтастырылған есеп пен көрсетілген күні аяқталған, бір жылғы ақша қаражаты қозғалысы туралы топтастырылған есептен, сонымен бірге есеп саясатының елеулі аспектілері туралы ақпараттан жəне басқа түсіндірме мəліметтерден тұратын «Рахат» АҚ мен оның еншілес компанияларының (бұдан əрі – «Топ»), топтастырылған қаржылық есебіне аудит тексерісін жүргіздік. Топтастырылған қаржылық есепке қатысты басшылық жауапкершілігі Топтастырылған қаржылық есептің Халықаралық стандарттарға сəйкес дайындалуына жəне дұрыс, нақты берілуіне, сондай-ақ, басшылық пікірінше, өрескел əрекеттер мен қателер əсерінен елеулі бұрмалау болмайтын, топтастырылған қаржылық есеп дайындауды қамтамасыз етуге қажетті жүргізілген ішкі бақылау шараларына байланысты Топ басшылығы жауапкершілік артады. Аудиторлар жауапкершілігі Біздің міндетіміз - өзіміз жүргізген аудит негізінде осы топтастырылған қаржылық есеп туралы өз пікірімізді білдіру. Біз аудитті халықаралық стандарттарға сəйкес жүргіздік. Бұл стандарттар бізден əдептілік нормаларын сақтауды жəне аудитті топтастырылған қаржылық есепте айтарлықтай бұрмалау болмағандығына жеткілікті дəрежеде көз жеткізу үшін жоспарлап, жүргізуді талап етеді. Аудит берілген топтастырылған қаржылық есептің сомалары мен мəліметтеріне қатысты аудиторлық дəлелдемелерді алуға бағытталған шараларды орындайды. Топтастырылған қаржылық есепті өрескел əрекеттер мен қателер əсерінен елеулі түрде бұрмалау тəуекелін бағалаумен қоса, шараларды таңдау аудитордың пікірінде негізделеді. Бұл тəуекелді бағалау кезінде аудитор компанияның ішкі бақылау жүйесінің тиімділігі туралы пікірлерді көрсету үшін емес, нақты жағдайларда қажетті аудит шараларын анықтау үшін компанияның топтастырылған қаржылық есепті дайындауы мен нақты беруіне қатысты ішкі бақылау аспектілерін қарайды. Сонымен бірге, таңдалған есеп саясатының орындылығын бағалау жəне басшылық жасаған бухгалтерлік бағалардың негізділігі мен тұтастай алғанда топтастырылған қаржылық есептің берілуін бағалау аудит қызметін құрайды. Біз алынған аудиторлық дəлелдеріміз жеткілікті жəне пікір білдіруге лайық деп санаймыз. Пікір Біздің пікірімізше, топтастырылған қаржылық есеп елеулі аспектілердің барлығында Халықаралық қаржылық есеп стандарттарына сəйкес Топтың 2012 жылғы 31 желтоқсанға арналған, белгіленген күні аяқталған қаржылық жағдайын, сонымен бірге оның қаржылық нəтижелері мен бір жылғы ақша қаражаты қозғалысын нақты көрсетеді.

1994 ж. 21 қазанда берілген № 000137 біліктілік куəлігі)

2012 ЖЫЛҒЫ 31 ЖЕЛТОҚСАНДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ БОЙЫНША ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙ ТУРАЛЫ ТОПТАСТЫРЫЛҒАН ЕСЕП мың теңге Ескерту

2012

2011

6

6.963.751 54.224 140.577 24.307

6.643.849 52.327 211.573 32.454

7.182.859

6.940.203

7.474.718 449.614 1.144.039 215.196 181.435 1.303.613

6.660.579 274.596 1.537.589 105.150 138.116 564.376

10.768.615

9.280.406

17.951.474

16.220.609

8 9 10 11 12

БАРЛЫҚ АКТИВТЕР КАПИТАЛ ЖƏНЕ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Бас компанияның меншік иелеріне тиісті капитал Жарғылық капитал Резервтік капитал Шетел валютасын қайта есептеу қоры Бөлінбеген табыс

13 13 13

Бақыланбайтын қатысу үлестері Барлық капитал Ұзақ мерзімді міндеттемелер Кейінге қалдырылғын салық міндеттемелері Қысқа мерзімді міндеттемелер Қарыздар Саудалық кредиторлық берешек Алынған аванстар Төлеуге жататын ағымдағы кіріс салығы Басқа мерзімді міндеттемелер

23

14 15

16

Капитал мен міндеттемелердің барлығы

900.000 180.000 (5.292) 14.964.403 16.039.111 53 16.039.164

900.000 180.000 (1.779) 12.987.036 14.065.257 59 14.065.316

812.857

839.169

812.857

839.169

149.393 66.448 445 883.167 1.099.453 1.912.310 17.951.474

277.333 131.669 85.477 90 821.555 1.316.124 2.155.293 16.220.609

Операциялық қызметтен пайда Қаржыландыру бойынша шығыстар Қаржыландырудан түскен табыстар Бағамның оң /(теріс) айырмашылығы Салық салуға дейінгі пайда

Ескерту Сатудан түскен табыс Сатылған өнімнің өзіндік құны

мың теңге 2011

17 29.390.162 18 (23.161.871)

28.760.908 (23.425.350)

6.228.291

5.335.558

(2.186.389) (1.506.078)

(1.778.002) (1.403.099)

Жалпы пайда Жалпы жəне əкімшілік шығыстар Сату бойынша шығыстар

2012

19 20

21 21

Табыс салығы бойынша шығыстар Есеп беру жылындағы пайда

23

Пайда: Бас компанияның меншік иелеріне тиісті Бақыланбайтын қатысу үлестері Басқа жиынтық пайдалар Шетелдік бөлімшелер есебін қайта санау кезіндегі бағам айырмашылығы Есеп беру жылындағы салықты шегергендегі басқа жиынтық (шығын)/ пайда Есеп беру жылындағы салықты шегергендегі барлық жиынтық пайда соның ішінде: Бас компанияның меншік иелеріне тиісті Бақыланбайтын қатысу үлестеріне тиісті

Акцияға пайда Бас компанияның меншік иелеріне тиісті, есеп берілетін жылғы табысына қатысты негізгі жəне көбейтілген түрдегі

(67.820) 58.361

(16.216) 116.303

2.526.365 (45.459) 7.965 16.389 2.505.260

2.254.544 (94.808) 21.335 (2.305) 2.178.766

(527.899) 1.977.361

(708.424) 1.470.342

1.977.367 (6)

1.470.342 -

(3.513)

7.514

(3.513)

7.514

1.973.848

1.477.856

1.973.854 (6) 1.973.848

1.477.856 1.477.856

549

408

13

Операциялық қызмет Салық салуға дейінгі табыс Түзетулер: Негізгі құралдардың тозуы Материалдық емес активтерді амортизациялау Негізгі құралдардың құнсыздануы Ескірген тауарлық-материалдық қорларға резерв есептеу / (қалпына келтіру) Қаржыландыру бойынша шығыс Қаржыландыру бойынша кіріс Негізгі құралдардың істен шығуынан түсетін табыс Күмəнді дебиторлық берешек қоры Айналым капиталындағы өзгерістер: Саудалық-дебиторлық берешектегі өзгеріс Берілген аванстардағы өзгеріс Ағымдағы басқа активтердегі өзгеріс Тауарлық-материалдық қорлардағы өзгеріс Саудалық-кредиторлық берешектегі өзгеріс Алынған аванстардағы өзгеріс Ағымдағы басқа міндеттемелердегі өзгеріс Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаты Төленген табыс салығы Төленген пайыздар Алынған пайыздар Операциялық қызметтен түсетін нақты ақшалай қаражат Инвестициялық қызмет: Негізгі құралдарды сатып алу Материалдық емес активтерді сатып алу Негізгі құралдарды өткізуден түскен түсім Қызметкерлерге берілетін қарыздар Қызметкерлердің өтелген қарыздары Инвестициялық қызметте пайдаланылған ақша қаражатының нақты қозғалысы Қаржылық қызмет Қарыздар алу Қарыздарды өтеу Қаржылық қызмет барысында түскен (пайдаланылған) ақша қаражатының нақты қозғалысы Ақша қаражаты жəне оның баламалары түріндегі нақты ұлғаю 1 қаңтардағы ақша қаражаты жəне оның баламалары 31 желтоқсандағы ақша қаражаты жəне оның баламалары

2012 2.505.260

2.178.766

804.018 10.290 67.820

898.003 9.502 16.216

(10.618) 45.459 (7.965) (2.145) 29.675

3.239 94.808 (21.335) (1.157) -

(204.693) 393.550 (40.317) (803.521) 17.852 (19.029) 61.612 2.847.248 (663.902) (45.710) 1.725 2.139.361

(136.623) 108.623 (15.657) (1.668.304) (57.866) 7.681 22.775 1.438.671 (937.416) (59.850) 1.544 442.949

(1.165.851) (12.187) 43.610 (5.100) 14.404

(486.225) (25.172) 45.675 (17.580) 11.784

(1.125.124)

(471.518)

4.170.000 (4.445.000)

4.445.000 (4.170.000)

(275.000) 739.237 564.376 1.303.613

275.000 246.431 317.945 564.376

6 6 8

9

12

Бас компанияның меншік иелеріне тиісті

2011 жылғы 1 қаңтардағы Есеп берілетін кезеңдегі табыс

2011 жылғы 31 желтоқсан бойынша Есеп берілетін кезеңдегі табыс Басқа жиынтық шығын Барлық жиынтық табыс 2012 жылғы 31 желтоқсан бойынша

мың теңге

Жарғы Резервтік Шетел Бөлінлық капитал валюта- беген пайда каписын қайта тал санау резерві 13 13 13

Барлығы

900.000 -

180.000 -

(9.293) -

11.516.694 1.470.342

12.587.401 1.470.342

-

-

7.514

-

7.514

-

7.514

-

-

7.514

1.470.342

1.477.856

-

1.477.856

900.000

180.000

(1.779)

12.987.036

14.065.257

900.000

180.000

(1.779)

12.987.036

14.065.257

-

-

-

1.977.367

1.977.367

(6)

1.977.361

-

-

(3.513) (3.513)

1.977.367

(3.513) 1.973.854

(6)

(3.513) 1.973.848

900.000

180.000

(5.292)

14.964.403

16.039.111

Басқа жиынтық табыс

Бақыланбайтын қатысу үлестері

Барлық капитал

Бас есепші Л.Г. Кристаль

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорны (бұдан əрі – «Еңбек» РМК), ҚР, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, СТН 620200328372, БСН 080740017519 оңалту басқарушысы борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықтың жүргізілетіндігі туралы хабарлайды, ол Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35, ЕЦ-166/10 мекемесі, 2-қабат мекенжайы бойынша 2013 жылдың 16 шілдесінде 15.00 сағатта өткізіледі. Борышкердің негізгі қызмет түрі қылмыстық-атқару жүйесі саласында өндірістік қызметті жүзеге асыру жəне сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыруды жүзеге асыру болып табылады. Мүлік сауда-саттыққа 1 лотпен қойылады. Лот №1 – Орталық қойма, жалпы ауданы 540,2 м2, 1985 салыну жылы, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №21-318-0621252, ағымдағы жөндеуді қажет етеді, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35. Сауда өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 30 172 000 теңге, ең төменгі баға - 17 000 000 теңге. Кепілді жарна лоттың ең төменгі бағасының 10% мөлшерінде «Еңбек» РМК, БСН (ИИН) 080740017519, ИИК KZ918560000000472976, «БанкЦентрКредит» АҚ, БИК KCJBKZKX Кбе 16, КНП 171 банк шотына төленеді. Өтiнiмдер қабылдау жəне саудасаттыққа қатысуға тiлек бiлдiрушi тұлғаларды тiркеу осы хабарлама жарияланған күннен кейінгі күннен бастап, «Еңбек» РМК, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35, т. 8(7172) 5319-17, 53-15-34 мекенжай бойынша жұмыс күндері 9.00 сағаттан бастап 18.00 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін. Өтiнiмдерді қабылдау жəне саудасаттыққа қатысушыларды тіркеу сауда-саттық басталғанға дейiн бiр сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін құжаттар өзімен не үшінші тұлғаның өкілеттігі бойынша өкілдігі тиісті түрде ресімделген болса сауда-саттықты ұйымдастырушыға ұсынылады. Қосымша ақпаратты Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 57-02-95 мекенжайы бойынша жəне ҚР Қаржы министрлігінің сайтынан www.minfin.gov.kz алуға болады. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар Астана қаласы, Кравцов көшесі, 18, 103-бөлме мекенжайы бойынша 9.00 сағаттан бастап 18.30 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін, т. 8(7172) 37-12-32, эл.почта: knd_astana@at.minfin.kz.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықты жүргізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорыны (бұдан əрі – «Еңбек» РМК), ҚР, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, СТН 620200328372, БСН 080740017519 оңалту басқарушысы борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықтың жүргізілетіндігі туралы хабарлайды, ол Орал қаласы, Чкалов көшесі, 290 мекенжайы бойынша 2013 жылдың 12 шілдесінде 15.00 сағатта өткізіледі. Борышкердің негізгі қызмет түрі қылмыстық-атқару жүйесі саласында өндірістік қызметті жүзеге асыру жəне сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыруды жүзеге асыру болып табылады. Мүлік сауда-саттыққа 1 лотпен қойылады. Лот №1 – Ғимараттар кешені, Батыс Қазақстан облысы, Орал қаласы, Чкалов көшесі, 290: - жер учаскесі, 2,008 га, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №08-130032-552, мақсаты – ғимараттарға қызмет көрсету үшін, бөлінетін; - қазандық (литер А), ауданы 11,2 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - қойма (литер В), ауданы 581,3 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - қойма (литер Д), ауданы 560,4 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - қойма (литер Д1), ауданы 251,8 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - гараж (литер Е), ауданы 1918,7 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - жөндеу цехы (литер Ж), ауданы 653,5 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - монша (литер З), ауданы 104,8 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - ағаш шеберханасы цехы (литер И), ауданы 388,2 м2, 1997 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы қанағаттанарлық; - офис (литер К), ауданы 377,8 м2, 2006 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы жақсы; - қосалқы салыну (литер к1), 2006 салыну жылы, 1 қабатты, жағдайы жақсы. Сауда өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 95 585 000 теңге, ең төменгі баға – 66 909 500 теңге. Кепілді жарна лоттың ең төменгі бағасының 10% мөлшерінде «Еңбек» РМК, БСН (ИИН) 080740017519, ИИК KZ918560000000472976, «БанкЦентрКредит» АҚ, БИК KCJBKZKX Кбе 16, КНП 171 банк шотына төленеді. Өтiнiмдер қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысуға тiлек бiлдiрушi тұлғаларды тiркеу осы хабарлама жарияланған күннен кейінгі күннен бастап, «Еңбек» РМК, БҚО, Орал қаласы, Чкалов, 290, т. 8(7112) 93-99-07, 57-04-97 мекенжай бойынша жұмыс күндері жергілікті уақытпен 9.00 сағаттан бастап 17.00 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.00 сағатқа дейін. Өтiнiмдерді қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу сауда-саттық басталғанға дейiн бiр сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін құжаттар өзімен не үшінші тұлғаның өкілеттігі бойынша өкілдігі тиісті түрде ресімделген болса сауда-саттықты ұйымдастырушыға ұсынылады. Қосымша ақпаратты Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 57-02-95, 53-19-17 мекенжайы бойынша жəне ҚР Қаржы министрлігінің сайтынан www. minfin.gov.kz алуға болады. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар Астана қаласы, Кравцов көшесі, 18, 103-бөлме мекенжайы бойынша 9.00 сағаттан бастап 18.30 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін, т. 8(7172) 37-12-32, эл.почта: knd_ astana@at.minfin.kz

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, № 8, 810-бөлме, телефон: 8(7172) 74-24-23, Алматы қаласы, Масаншы көшесі, № 67, индекс 050012, мекен-жайындағы «А.Селезнев атындағы Алматы хореография училищесі» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны директорының лауазымдық бос орнына байқау жариялайды. Байқауға қатысушыларға қойылатын талаптар:жоғары білімі, білім беру ұйымдарында немесе осы ұйымдар ерекшелігіне сай басшылық лауазымда 5 (бес) жылдан кем емес еңбек өтілінің болуы Байқауға қатысу үшін ұсынылатын құжаттар тізімі: 1) байқауға қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндеме; 3) еркін нұсқада баяндалған өмірбаяны; 4) белгіленген тəртіппен расталған білімі туралы құжат көшірмелері; 5) белгіленген тəртіппен расталған еңбек кітапшасының көшірмесі; 6) денсаулығы туралы анықтама (форма № 86); 7) кадрларды есепке алу жөніндегі іс парағы; 8) 3х4 көлеміндегі фотосуреті. Байқауға қатысушы біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежесі мен атағы туралы құжаттардың, ғылыми жарияланымдарының, бұрынғы жұмыс орнынан берілген кепілдемесін) қосымша ақпаратты ұсына алады. Байқауға қатысу үшін құжаттар қабылдау жарияланған сəттен бастап 15 (он бес) күнтізбелік күн ішінде қабылданады. Байқауға қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптары мен лауазымдық міндеттер туралы қосымша мəліметтерді Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің Ұйымдастыру жəне кадр жұмысы департаменті кадр жұмысы басқармасының мына телефоны арқылы алуға болады: 8 (7172) 74-24-23 (810-бөлме).

БҰҰ Бірлескен Бағдарламасы «Аймақтық жоспарлауға инновациялық тəсілдерді енгізу жəне халыққа əлеуметтік қызметтерді көрсету арқылы аймақтың бəсекеге қабілеттілігін арттыру (Семей өңірінің мысалында)» «2030 жылға дейін болашақта өнеркəсіптік күшті орналастыру көзқарасына сүйене отырып ШҚО экономикалық мүмкіншілігін бағалау жұмыстарын жасау»тақырыбындағы заңды тұлғаларға ашық сайыс жариялайды. Сұраным 2013 жылғы 2 шілдеде сағат 17.00-ге дейін қабылданады. Сайысқа қатысты толық ақпарат Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасының сайтының (тендер) бөлімінде www.undp.kz.

Западно-Казахстанский государственный медицинский университет имени Марата Оспанова проводит конкурс по государственному заказу и в счет договора (2013-2014 учебный год) на обучение по послевузовскому образованию; в резидентурах по 12 специальностям; в магистратурах по 4 специальностям; в докторантурах по 2 специальностям. Прием документов с 20.06.20.07.2013 года, сдача экзаменов - август 2013 г. За справками обращаться по адресу: г. Актобе, ЗКГМУ им. М. Оспанова ул. Маресьева, 68, каб. 604, тел/раб: 549330; м.т. 87015247827.

Лия Владимировна НЭЛЬСКАЯ Қазақ театр өнері орны толмас қазаға ұшырады. 2013 жылдың 16 маусымында 81-ге қараған шағында көрнекті актриса, Қазақстанның халық əртісі Лия Владимировна Нэльская өмірден озды. Лия Владимировнаның жүздеген жарқын бейнелерді сомдаған жарты ғасырдан аса шығармашылық өмірі М.Ю.Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрымен тығыз байланысты. Оның рөлдері қайталанбас өзгешелігімен ерек шеленеді. А.Салынскийдің «Барабаншы» спектакліндегі ержүрек барлаушы Нили Снежко, А.Чеховтың «Ваня ағайындағы» Марина жəне «Ивановтағы» Авдотья Невзорова, Д.Патриктің «Түсініксіз Сэвидж ханым» қойылымындағы миссис Сэвидж образдары оның шығармашылығының жарқын шақтары. А.Цагарелидің «Тифлистегі үйлену тойлары» пьесасы бойынша қойылған спектакльдегі Ханума рөлімен актриса

сахнаға екі жүзге жуық шықты. Айқын көрінетін шығармашылық даралығы, көркемдік сұрыптаудағы жауапкершілікті сезіну сипаты Л.В.Нельскаяны Қазақстан театр өнері үздік шебер лерінің қатарына қосты, ал оның радиодағы, концерттер мен шығармашылық кештердегі қызметі көркемсөз жанрындағы үздік шеберлердің даңқын асқақтата түсірді. Лия Владимировна өзінің кəсіби қызметін қоғамдық жұмыспен

қатар атқарды. Ол Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің тоғызыншы шақырылымының депутаты болды. Қазақстан Республикасының театр өнерін дамытудағы сіңірген еселі еңбегі жəне жоғары шығармашылық шеберлігі үшін Л.В.Нэльская «Құрмет Белгісі» жəне «Құрмет» ордендерімен, «Еңбекте үздік шыққаны үшін» меда лімен марапатталып, ал 1977 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген əртісі, сондай-ақ 1984 жылы Қазақстанның халық əртісі құрметті атақтарын иемденді. Отандық мəдениетті дамытудағы зор үлесі үшін Л.В.Нэльскаяға бірнеше рет мəдениет жəне өнер саласындағы Президенттік стипендия тағайындалды. Лия Владимировна Нэльскаяның жарқын бейнесі қазақстандықтардың жүрегінде əрдайым сақталады. Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі.

59 12.587.460 - 1.470.342

59 14.065.316 59 14.065.316

53 16.039.164

Осы қаржылық есептіліктi «Эрнст энд Янг» ЖШС аудиттеген жəне «Рахат» АҚ акционерлерінің 2013 жылғы 30 мамырдағы жалпы жиналысында бекітілген. Президент А.В. Попелюшко

Борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықты жүргізу туралы ақпараттық хабарлама

2011

2012 ЖЫЛҒЫ 31 ЖЕЛТОҚСАНДА АЯҚТАЛҒАН ЖЫЛ ІШІНДЕГІ КАПИТАЛДАҒЫ ӨЗГЕРІСТЕР ТУРАЛЫ ТОПТАСТЫРЫЛҒАН ЕСЕП

Барлық жиынтық табыс

2012 ЖЫЛҒЫ 31 ЖЕЛТОҚСАНДА АЯҚТАЛҒАН ЖЫЛ ІШІНДЕГІ ЖИЫНТЫҚ ТАБЫС ТУРАЛЫ ТОПТАСТЫРЫЛҒАН ЕСЕП

6 22

мың теңге

«Рахат» АҚ

Қысқа мерзімді активтер Тауарлық материалдық қорлар Саудалық дебиторлық берешек Аванстық төлемдер Корпоративтік табыс салығы бойынша алдын ала жасалған төлем Басқа қысқа мерзімді активтер Ақша қаражаты жəне оның баламалары

Негізгі құралдардың құнсыздануы Басқа табыстар

Ескерту

«Эрнст энд Янг» ЖШС-інің бас директоры (Қазақстан Республикасы аймағында аудиторлық қызметпен айналысуға арналған мемлекеттік лицензия: Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі 2005 ж. 15 шілдеде берген № 0000003 лицензия, сериясы МФЮ–2)

10 7

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорыны (бұдан əрі – «Еңбек» РМК), ҚР, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, СТН 620200328372, БСН 080740017519 оңалту басқарушысы борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықтың жүргізілетіндігі туралы хабарлайды, ол Ақтау қаласы, 28-шағын аудан, Автовокзал ғимараты, №11 бөлме мекенжайы бойынша 2013 жылдың 11 шілдесінде 15.00 сағатта өткізіледі. Борышкердің негізгі қызмет түрі қылмыстықатқару жүйесі саласында өндірістік қызметті жүзеге асыру жəне сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыруды жүзеге асыру болып табылады. Мүлік сауда-саттыққа 1 лотпен қойылады. Лот №1 – Өндірістік ғимараттар жер учаскесімен 35,4813 га, 1,9286 га, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №13-200-075-249, 13-200-075-251, салыну жылдары 1976 – 1993, ауданы 51 405 ш.м., Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, Өндірістік аймақ, ГМ-172/1 мекемесіне қарсы. Сауда өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға - 833 410 000 теңге, ең төменгі баға - 100 000 000 теңге. Кепілді жарна лоттың ең төменгі сомасының 10% мөлшерінде «Еңбек» РМК, БСН (ИИН) 080740017519, ИИК KZ918560000000472976, «БанкЦентрКредит» АҚ, БИК KCJBKZKX Кбе 16, КНП 171 банк шотына төленеді. Өтiнiмдер қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысуға тiлек бiлдiрушi тұлғаларды тiркеу осы хабарлама жарияланған күннен кейінгі күннен бастап, «Еңбек» РМК «Еңбек-Ақтау» филиалы, Ақтау қаласы, Өндірістік аймақ, ГМ-172/1 мекемесі, 2 қабат, тел. 8 (7272) 54-44-77, 54-41-08 мекенжай бойынша жұмыс күндері жергілікті уақытпен 9.00 сағаттан бастап 18.00 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін. Өтiнiмдерді қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу сауда-саттық басталғанға дейiн бiр сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін құжаттар өзімен не үшінші тұлғаның өкілеттігі бойынша өкілдігі тиісті түрде ресімделген болса саудасаттықты ұйымдастырушыға ұсынылады. Қосымша ақпаратты Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 57-02-95 мекенжайы бойынша жəне Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің сайтынан www.minfin.gov.kz алуға болады. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар Астана қаласы, Кравцова көшесі, 18, 103-бөлме мекенжайы бойынша 9.00 сағаттан бастап 18.30 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін, т. 8(7172) 37-12-32, эл.почта: knd_astana@at.minfin.kz.

2012 ЖЫЛҒЫ 31 ЖЕЛТОҚСАНДА АЯҚТАЛҒАН ЖЫЛ ІШІНДЕГІ АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ ҚОЗҒАЛЫСЫ ТУРАЛЫ ТОПТАСТЫРЫЛҒАН ЕСЕП

___________________________________ Евгений Жемалетдинов «Эрнст энд Янг» ЖШС бас директоры

Активтер Ұзақ мерзімді активтер Негізгі құралдар Материалдық емес активтер Ұзақ мерзімді активтерге төленген аванстар Қызметкерлерге пайызсыз берілетін қарыздар

Борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықты жүргізу туралы ақпараттық хабарлама

қамтамасыз ету бойынша жергілікті атқарушы органдардан түскен ақпарат жинау жəне мониторинг жүргізу. Коммуналдық қызметтер үшін коммуналдық берешектердің серпіні бойынша ақпарат жинау жəне талдау. Коммуналдық қызметтер үшін берешектерді азайту тетігін əзірлеуге қатысу, жылыту маусымына дайындық пен оны өткізу, коммуналдық қызметтер үшін берешектерді азайту мəселелерін заңнамалық реттеу бойынша ұсыныстар енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Жылу энергетикасы немесе Электр энергетикасы немесе Су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Мұнайгаз ісі немесе Кадастр немесе Бағалау немесе Экономика немесе Заңтану немесе Мемлекеттік жəне жергілікті басқару, «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы», «Газ жəне газбен жабдықтау туралы» «Электр энергетикасы туралы» ҚР заңдарын білу, дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 5. Тұрғын үй қорын дамыту басқармасының сарапшысы (С-5) Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік тұрғын үй қорынан берілетін тұрғын үйлерді тіркеу мен беру бойынша жергілікті атқарушы органдардан, мемлекеттік кəсіпорындар мен мекемелерден ақпараттар жинақтауды жүзеге асыру; тұрғын үй қорын жөндеу бойынша бюджеттік өтінімдерді қалыптастыру бөлігінде құжаттамалар қабылдау, жетекшілік ететін салада мемлекеттік сатып алу (қызметтер) жұмыстарын жүзеге асыру бойынша материалдар дайындау, бюджеттік бағдараламалардың атқарылуы туралы есептер мен ақпараттар дайындау, басқарма жұмысын ұйымдастыру, тұрғын үй қорын дамыту саласында ақпараттық жəне консультативтік қолдау көрсетулерді жүзеге асыру. Коммуналдық қызметтер үшін үй-жайлар иелері берешектерінің серпіні бойынша ақпарат жинау жəне талдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Жылу энергетикасы немесе Электр энергетикасы немесе Су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Экономика немесе Қаржы немесе Заңтану немесе Халықаралық құқық немесе Мемлекеттік жəне жергілікті басқару; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР заңдарын білу, дербес компьютермен жұмыс істей білуі. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар (өкiлеттi орган белгiлеген нысандағы өтініш; өкiлеттi орган белгiлеген нысандағы сауалнама; бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшiрмелерi; еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалдық куəландырылған көшiрмесi; Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат) қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекен-жай бойынша сəйкесті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Конкурс комиссиясының қарауына құжаттарды қабылдау мерзiмiнде азаматтардың өздерi əкеліп берген немесе поштамен жiберген (қоса тіркелген құжаттардың тізбесі көрсетілген құжат тігілетін папкада орналастырылған) құжаттары қабылданады. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінде немесе ҚР Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-1, С-2, С-3 санаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; С-4, С-5 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Аталмыш лауазымдарға орналасатын үміткерлер үшін көтерме ақы шығындары, тұрғын үй жəне жеңілдіктер берілмейді. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.kz

ТƏУЕЛСІЗ АУДИТОРЛАР ЕСЕБІ

_________________________ Айсұлу Нарбаева Аудитор

11

www.egemen.kz

18 маусым 2013 жыл

Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі М.Ю.Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының актрисасы, Қазақстанның халық əртісі Лия Владимировна НЭЛЬСКАЯНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті механикаматематика факультетінің жəне Математика жəне механика ғылыми-зерттеу институтының ұжымдары дифференциалдық теңдеулер жəне басқару теориясы кафедрасының профессоры, физика-математика ғылымдарының кандидаты Болат Мұғдиұлы ҚАДЫКЕНОВТІҢ мезгілсіз дүниеден өтуіне байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

«KAZGOR» жобалау академиясы жобалау ісінің ардагері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, КСРО-ның еңбек сіңірген құрылысшысы Камиль Құрманғалиұлы НҰРМАҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы дифференциалдық теңдеулер жəне басқару теориясы кафедрасының профессоры Болат Мұғдиұлы ҚАДЫКЕНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

 Тағзым

Рухы асќаќ тўлєа

18 маусым 2013 жыл

 Дода

 Көзқарас

«Бўл ќазаќта жігіттер бар марќасќа!»

«Егемен Қазақстанда» журналист Кұдияр Білəлдің «Кванттық механика жəне діни таным» деп аталатын мақаласы жарық көрді. Өкінішке қарай, мақалада кейбір керағар пікірлер орын алған. Мысал үшін айтсақ, «Кванттық механика атеистер түсінігінің де быт-шытын шығарды», «Осы бөлшектенудің ең соңғы шегін діни түсінікте монада дейміз. Ал монада өндірген зат фрактал деп аталады», «Монада – барлық, фрактал жоқтық», «Ғылым кванттық механикаға дейін тек фракталды ғана зерттеп келді», «... 4 пайыздық материалдық əлем деп отырғанымыз – фрактал», т.с.с. Ең алдымен айтарымыз, кванттық механика микроəлем туралы түбегейлі ғылым, оның нəтижелері қазіргі озық техни каның негізі болып отыр. Микробөлшектердің кванттық қасиеті табиғатта ықтималдық заңдылықтардың бар екендігін дəлелдеді. Бұдан не себепті «атеистердің быт-шыты шығуы» тиіс? Фрактал деп ғылымда құрылымдық, өзара ұқсастық қасиеті бар объектілерді айтады. Бұл түсінік өткен ғасырдың 80-ші жылдары, яғни кванттық механикадан кейін енгізілді. Фракталдар туралы ғылым да қазір жаңа технологияларға, əсіресе, нанотехнологияларға негіз болып отыр. Қазір фракталдар туралы кітаптар, ғылыми мақалалар да көп. Сондықтан автор мұндай қиғаштықтарға жол бермеуі керек еді. Əл-Фараби атындағы Қа зақ ұлттық университетінде «Бейсызық физика» деп аталатын ғылыми лаборатория бар. Бейсызық физиканың негізгі объектісі – фрак талдар. Осы бағытта біз астро физика, наноэлектроника, радиотехника, телекоммуникациялар салалары бойынша халықаралық деңгейдегі ғылыми атағы бар мамандар дайындаймыз. Ал аталған мақаланы оқыған адамның бойында теріс ұғым қалыптасуы əбден мүмкін. Ғылым мен діннің негізгі ұстанымдары бөлек. Біз жалпы дін туралы, оның тарихы, қазіргі жағ дайы туралы пікір айтуға қарсы емеспіз. Бірақ, ғылыми түсініктерді діни түсініктермен шатастырғанды қаламаймыз.

Бўлай «бейімдеуге» болмайды

Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

«Заман сыры» лирикалық поэмасында көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Фа��ыл Кəрібжановтың бейнесін жыр жолдарымен осылайша жарқыратқан еді Кəкімбек Са лы қов. Ақын бастаған танымал зиялы қауым өкілдері қатысуымен С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрында жұртшылық аяулы азаматының туғанына 100 жыл толуына арналып «Рухы асқақ нар тұлға» атты тақырыпта еске алу кеші өтті. Жиналғандар алдындағы сөзінде өңір басшысы Бауыржан Əбдішев еліміз экономикасының ірі ұйымдастырушысы еңбек жолының елеулі кезеңі Қарағанды

өңірі өмірімен де өрілуі мақтаныш тұтылатындығын айтып, облыстық партия комитетінің екінші хатшысы міндетін атқаруған кезіндегі қызметінің ұмытылмас қырларын баяндап берді. Сондайақ, қатысушылар назарына ұсынылған деректі фильм айтулы тұлға туралы жаңа дəйектерге қанықтырды. Кеште Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхамедтің мерейтойлық шараға жиналған қауымға арналған құттықтауы оқып берілді. Ақын Кəкімбек Салықов өлең арнаса, қоғам қайраткері Жəнібек Кəрібжанов, басқа да азаматтар естеліктер айтты. ҚАРАҒАНДЫ.

Астананың 15 жылдық мерекесіне орай елордадағы «Балқарағай» демалыс орталығында жаппай көкпар ұйымдастырылды. Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан».

Отанды ќорєау – ўлы парыз

Алматы қаласында Республикалық ұланның 0111-əскери бөлімінде жас жауынгерлерден əскери ант қабылдау салтанатты рəсімі өткізілді. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Мерзімді əскери қызмет өткеру жəне азаматтық борышын атқару үшін шақырылған азаматтар өз еліне, жеріне, Отаны мен Президентіне адал қызмет ететіндіктерін жеткізіп, əскери қызмет кезінде де, жалпы өмірде де ел тыныштығын қорғауға қашанда дайын тұратындықтарын айтып, ант етті. Жас сарбаздарды ант қабылдау рəсімімен Республикалық ұланның қолбасшысы генераллейтенант Мұхтар Аюбаев салтанатты түрде құттықтап, оларға əскери қызметте қырағылық,

өмірде сергектік тіледі. Салтанатты шараға қатысуға келген қонақтар мен жас ұландардың ата-аналары сарбаздарымыздың əскери жаттығуын, сап түзеп жүру, қоян-қолтық ұрыс өнері мен заманауи əскери техника мен қару үлгілерін тамашалады. Элиталық əскерде əскери қызметті психологиялық жəне шымыр денелі ең мықты жігіттер атқарады. 2013 жылғы көктемгі шақыру нəтижесі Республикалық ұлан қатарына шақырылған жас сарбаздардың сапалық сипаттамасының жоғары деңгейде екенін көрсетті. АЛМАТЫ.

Бірден айта кетейік, еліміздің Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының ұйытқы болуымен өткен жаппай көкпарды көруге келген көрерменнің қарасы көп болды. Тіпті, бұл дода жанкүйерлердің делебесін қоздырғаны соншалық, алғашында əрқайсысы 50 мың теңгеден 15 салым болады деп жоспарланған жарыс одан əрмен тағы да жалғасын тапты. Себебі, «Самұрық-Қазына» АҚ басқарушы директоры Дархан Калетаев, Cпорт жəне дене

шынықтыру істері агенттігі төрағасы Ерлан Қожағапанов, əнші Досымжан Таңатаров бастаған спорт жанашырлары өз атынан ақшалай жүлде тағайындап, көкпаршылардың өнерін көрермендер одан əрі қарай тамашалауына себепкер болды. Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының бірінші вице-президенті Бекболат Тілеуханның айтуынша, іс-шараның мақсаты – ұлттық ойынымыз көкпарды жандандыру, оны халықаралық деңгейге көтеру үшін елімізде жанжақты дамыту. Осы жылдың қыркүйек айында өтетін көкпардан ашық «Азия чемпионатына»

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

«Қоштасарда ел мұңын ұластырды, Болды айтқандай халыққа ұзақ сырды. Өтті өмірден қазақтың заңғар ұлы, Қаныш, Мұхтар, Сəбиттер жылап тұрды».

командалардың дайындығын байқау жəне көкпаршыларымыздың шеберлігін шыңдау. Айтпақшы, өткен аптада Көкшетауда дəл осы көкпаршылар қатысқан Қазақстан чемпионаты өз мəресіне жетті. Нəтижесінде, көкпардан Жамбыл облысынан «Əулие Ата» командасы бірінші орынды иемденсе, оңтүстікқазақстандық көкпаршылар екінші орынды қанағат тұтты. Ал үздік үштікті Астана қаласының командасы қорытындылады. Айта кетерлігі, «Əулие Ата» көкпаршылары осымен еліміздің 7 дүркін чемпионы болып отыр. Ал теңге ілуден Нұрболат Арапбаев ешкімді алдына салмай, жеңімпаз деп танылса, екіншіүшінші орындарды Əлихан Бəшінбаев пен Жанəділ Ғазизов бөлісті.

 Спорт

Жасґспірімдеріміз жарады Жақында Таиландта күрес түрлерінен жасөспірімдер арасында өткен Азия чемпионатында біздің бозбалалар мен қыздарымыз төрт алтын, үш күміс жəне жеті қола жүлдені жеңіп алды. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Бұл бəсекені əуелі грек-рим күресінің балалары бастап, онда Əбунасыр Өмірзақ деген болашағынан көп үміт күттіретін бозбаламыз Азия чемпионы атанды. Осыдан кейін кілемге қыздарымыз шығып, 63 кило салмақта

Екатерина Ларионова сары құрлықтың өз жасындағы ең мықтысы деп танылды. Финалда ол қытай қызы Тангты тізе бүктірді. 67 кило салмақтағы Ирина Казулина да қарсыластарын шақ келтірмеді. Ең соңғы шешуші белдесуде ол оңтүстік кореялық Ким Чо Лиден басым түсті. Осы сында грек-рим күресінде біздің

қоржынымыз үш қола медальмен толықты. Ең жеңіл салмақта Залина Жапарова, 59 килода Аяулым Қасымова мен 72 кило салмақта күрескен Гүлмарал Еркебаева қола жүлде алды. Ал, еркін күресте 66 килода Болат Сақаев Азия чемпионы атанды. Ол үнді Викасты айқын басымдықпен ұтты. Есеп – 8:0. Осыдан кейін Азамат Дəулетбеков (84 кг), Ермұхамед Іңкəр (96 кг) мен аса ауыр салмақта Олег Болтин күміс жүлдеге ие болса, 74 килода Сəкен Айтжанов қола медальді қанағат тұтты. Чемпионат қорытындысында Қазақстан құрамасы 4 алтын, 3 күміс, 7 қола жүлде алып, жалпыкомандалық есепте Азияның үштігіне енді.

Зейнулла ЖАҢАБАЕВ, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор.

АЛМАТЫ.

 Жағымды жаңалық

Астана тўрєындары – 788 мыѕ адам!

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Бас қаланың Статистика департаментінің мəліметі бойынша, 2013 жылдың 1 мамырында Астана қаласы тұрғындарының саны 788 266 адамды құраған. Оның ішінде Алматы ауданының тұрғындары 364 396 (46,2 пайыз), Есіл ауданының тұрғындары 106 076 (13,5 пайыз), Сарыарқа ауданының тұрғындары 317 794 (40,3 пайыз) адам болды. 2013 жылдың алғашқы айымен салыстырғанда Астана қаласының тұрғындары 10068 адамға артқан. Статистика департаментінің мəліметі бойынша, үстіміздегі жылдың қаңтар-сəуір айларында қала тұрғындарының табиғи өсімі 5728 адам болса, миграциялық өсімі 4340 адамды құраған. Қаңтар-сəуір айлары аралығында елордада 6919 жаңа туған сəби тіркелген. Бұл өткен жылдың сəйкес мерзімімен салыстырғанда, 15,9 пайызға жоғары. Нақ осы мерзім ішінде қаламызда 1191 адам қайтыс болған. Бұл 2012 жылдың қаңтар-сəуір айларымен салыстырғанда, 0,2 пайыз артық. 2013 жылдың қаңтар-сəуір айларында Астана қаласының АХАЖ бөлімдерінде тіркелген жас жұбайлардың саны 2012 жылдың сəйкес мерзімімен салыстырғанда 8,2 пайыз көп. Нияз ЖЫЛҚЫБАЕВ.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға бо��майды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №81 ek


18062013