Page 1

Кеше Əзербайжанның Габала қаласында түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастық кеңесінің (Түркі кеңесі) үшінші саммиті өтті. Саммитке Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиев, Түркия Президенті Абдулла Гүл, Қырғызстан Президенті Алмазбек Атамбаев жəне Түркіменстан Министрлер кабинеті Төрағасының орынбасары Сапардурды Тойлиев қатысты.

№192 (28131) 17 ТАМЫЗ СЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Тїбі бірдіѕ тілегі бір

2009 жылы Қазақстан, Қырғызстан, Түркия жəне Əзербайжан елдері арасында қол қойылған Нахчыван шартына сəйкес халықаралық ұйым ретінде құрылған Түркі кеңесінің I саммиті 2011 жылы Алматыда, II саммиті 2012 жылы Бішкекте өткізілген болатын. Əр жылдары өтетін саммиттер əртүрлі тақырып аясында ұйымдастырылатындықтан, Алматы саммиті «Түркітілдес мемлекеттердің экономикалық ынтымақтастығы», Бішкек саммиті «Білім, ғылым жəне мəдени ынтымақтастық» тақырыбында өткен еді. Ал биылғы Габала саммитінде «Көлік жəне байланыс» саласы назарға алынды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан» – Габаладан (Əзербайжан).

Тарихтың қазіргідей даму кезеңінде дамыған мемлекеттер, тіпті дүниежүзілік державалар экономикалық жəне мəдени интеграция мəселесіне ерекше мəн беріп отыр. Себебі, кез келген мемлекет күрделі геосаяси жəне геоэкономикалық жағдайда жеке дара дами алмайтыны анық. Ал экономикалық, тарихи-мəдени жағынан мүдделес елдермен бірлесе одақ құрып, аймақтық деңгейде үнқатысудың маңызы ерекше. Түбі бір түркінің мүддесін бір арнаға тоғыстыруды, тамырлас халықтарды жақындастыруды, түркі жұртының мүддесін түгендеуді көздейтін Түркі кеңесін құру жөніндегі бастаманы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев осындай мақсатпен көтерген еді. 2006 жылы көтерілген бұл бастама кейін өз нəтижесін

берді. 2009 жылы Əзер байжанның Нахчыван қаласында тиісті шартқа қол қойылды. Мұндай ынтымақтастық тетігі осы халықтардың ортақ игілігі мен ортақ мүддесіне қызмет ету мақсатында бекіген болатын. Егер, Кеңестің алғашқы саммитінен тамыр тартар болсақ, Алматы төрінде өткен I саммит «Түркітілдес мемлекеттердің экономикалық ынтымақтастығы» деген тақырып аясында өрбіген. Ондағы түпкілікті мақсат – түркі елдерінің арасында экономикалық байланыс орнату, бауырлас елдердің осы саладағы қарымқатынасын жолға қою, сауда-саттықты арттыру, транзиттік тасымалды ұлғайту. Ал өткен жылы Бішкек қаласында ұйымдастырылған түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастық кеңесінің II саммитінде де бірқатар маңызды келісімдерге қол қойылған еді. Бұл ретте, «Білім, ғылым жəне мəдени ынтымақтастық» тақырыбы

да кездейсоқ таңдап алынған жоқ. Мұндағы мақсат – халықтарды жақындастыру, мəдени-гуманитарлық салаларда елдер арасындағы ынтымақтастықты тереңдету. Тарихы ортақ, тілі жақын, тамыры бір түркі əлемін рухани, мəдени құндылықтар байланыстыратындықтан, бұл түсінікті жайт. Бұл тамырлас қана емес, тағдырлас елдердің төрт құбыласының түгенделуіне де сеп болары белгілі. Бішкек саммитінде түркі университеттер одағы мен түркі елдері жазушылар одағын құру, түркі дүниесіндегі мəдени мұраларды ЮНЕСКО тізіміне ұсыну секілді бірқатар маңызды мəселелердің басын біріктіретін құжаттар қабылданған екен. Демек, Түркі кеңесі тамырлас елдер арасындағы көпжақты ынтымақтастықты дамыту үшін ашылған жаңа арна десе де болатындай. Габала қаласының төрінде ұйымдастырыл ған түркітілдес мемлекеттер басшылары Кеңесінің III саммиті басталмастан бір күн бұрын Түркі кеңесіне мүше мемлекеттер сыртқы істер министр лерінің қатысуымен Кеңес отырысы өтті. Онда саммит аясында қозғалатын, сондай-ақ, Кеңес алдында тұрған бірқатар мəселелер пысықталды. Отырыс соңында түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастық кеңесі сыртқы істер министрлер кеңесінің ортақ мəлімдемесі қабылданды. Мəлімдемеде «Мысырда

жалғасып жатқан демонстрацияларға күш қолданудың салдарынан құрбандар мен жаралылар болған кешегі оқиғаға байланысты терең өкінішімізді білдіреміз. Бейбіт тұрғындар арасында құрбандардың болуын қабылдау мүмкін емес. Осы ретте қаза болғандардың туыстарына көңіл айта отырып, жаралылардың тезірек сауығуын тілейміз. Елде шұғыл түрде сабырлылық пен бітімшілікке қажеттілік бар екеніне назар аударамыз жəне қауіпсіздік, демократия мен тұрақтылықтың қайта қалпына келуіне шақырамыз», делінген. Ал кеше өткен III саммит аясында Түркі кеңесіне мүше елдерді тонның ішкі бауындай жақындастыра түсетін бірқатар мəселелер талқы таразысына салынды. Солардың бірі – көлік жəне байланыс саласы. Себебі, көлік жəне байланыс саласындағы ынтымақтастық түркітілдес мемлекеттердің дамуына жаңаша серпін беретін тетік екені аян. Мəселен, көлік жөніндегі жұмыс тобының отырыстары мен Ақтауда өткен Баку-Ақтау порттары басшыларының арасындағы кездесулерден кейін биылғы жылдың шілде айында көлік министрлері Бакуде алғаш рет басқосқан болатын. Жиында Көлік министрлері арасында ынтымақтастық хаттамасына қол қойылды. Сондай-ақ, қол қойылған меморандумға сəйкес Баку, Ақтау жəне Самсун порттары арасында бауырлас

 Ата Заңның арналары

Мемлекеттік мереке аясында Еліміздің айтулы мерекесі – Конституция күніне орай Астанада бірқатар мəдени жəне мерекелік іс-шаралар өтеді. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Іс-шаралар жоспарына сəйкес, 16 тамыздан бастап Қазіргі заманғы өнер мұражайында «Менің елім,

менің елордам» атты көрме, ал №5570 əскери бөлімінде Қазіргі заманғы өнер мұражайының «Батырлар – Отан қорғаушылар» деп аталатын көшпелі көрме ұйымдастырылады. Мерекелік

АҚПАРАТТАР аєыны  Биыл Қазақстанда өткен жылғыдан 1,5 есе көп астық жиналады. Кеше осыны мəлімдеген Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков үш өңірдің диқандары 704,5 мың гектар алқаптың астығын жинап алғанын айтты. Астықтың орташа шығымдылығы гектарына 16,5 центнерді құрап отыр.  Алматы облысында «Қастек» жаңа шекара бекеті ашылды. ҰҚК Төрағасы Нұртай Əбіқаевтың қатысуымен өткен рəсімде жыл соңына дейін оңтүстік жəне шығыс учаскелерінде нысандар ашылатыны белгілі болды.  Оңтүстік Қазақстандағы ауылдарда газ құбырлары жаңартылып жатыр.

шаралар кестесі «Атамекен» этно-мемориалдық кешенінде Қазақстан Республикасының Конституциясы күніне орайластырылған «Азат елдің ар-намысы – Ата Заң» тақырыбындағы дөңгелек үстелмен жалғасады. «АЛЖИР» мұражайында елорда тұрғындары мен қонақтарының назарына 29 тамыз – 5 қыркүйек аралығында «Тарих

«ҚазТрансГазАймақ» компаниясы қаладағы 940 шақырымдық газ желілерін алмастыруға кірісті. Қазірдің өзінде 190 шақырымдық жоғары қысымдағы газ құбыры ауыстырылды.  Ақмола облысында сыйымдылығы 32 мың тонналық астық қоймасы пайдалануға берілді. «ҚазАгроҚаржы» компаниясының қаржылық қолдауымен жаңғыртылған «Төңкеріс» кəсіпорнының астық сақтау қоймасына 289,3 млн. теңге жұмсалды.  Кеше Шығыс Қазақстан облысының Қарауыл ауылында «Шыңғыстау-2013» республикалық жəрмеңкесі болып өтті. Облыс əкімі Бердібек Сапарбаевтың бастамасы бойынша ұйымдастырылған шараға Ресейдің іргелес Алтай өлкесі мен Алтай республикасынан, Моңғолиядан, сондай-ақ, Қазақстанның 7 облысынан өкілдер қатысты.

порттар байланыстары құрылған-тұғын. Мəселелерді жедел шешудің қосымша тетігі ретінде министрлер орынбасарларынан құрылған үйлестіруші кеңес те құрылды. Демек, алдағы уақытта Батыс – Шығыс көлік дəлізі бойынша Каспий арқылы мультимодальдық тасымалды ынталандыру мүше мемлекеттер арасында сауда-саттықтың артуына жəне елдеріміздің транзиттік əлеуетінің жүзеге асуына қызмет етпек. Жиынды Кеңестің II саммитіне төраға болған Қырғызстан Президенті Алмазбек Атамбаев ашып, төрағалық тізгінін Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиевке берді, оның алдағы уақытта Кеңес аясында атқаратын жұмыстарына сəттілік тіледі. Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиев те өз кезегінде саммитке қатысушылардың жұмысына сəттілік тілей келе, Кеңес өзінің құрылған күнінен бастап түркітілдес елдердің ынтымақтастығының дамуына, тарихы ортақ халықтарды мəдени, экономикалық тұрғыдан жақындастыру бағытында ауқымды жұмыстар атқарып жатқанын атап өтті. «Кеңес экономикалық, энергетикалық, инфрақұрылым, мəдени-рухани байланыстарды тереңдету бағытында ауқымды іс-шараларды жүзеге асыруда. Болашақта да түркітілдес елдердің ортақ мүддесі жолында атсалысуымыз керек», деді И. Əлиев. Бұдан кейін сөз тізгінін Қазақстан

Президенті Нұрсұлтан Назарбаев алды. Қазақстан Президенті түркітілдес мемлекеттер басшыларымен Түркі кеңесінің үшінші саммитінде кездескеніне қуанышты екенін жеткізе келе, Ильхам Əлиевке өздеріне көрсетілген ыстық ықыласы мен қонақжайлылығы үшін ризашылығын білдірді. «Бүгінде Түркі кеңесі аясы кеңейген таны мал халықаралық ұйымға айналды. Ұйым экономикалық, мəденигуманитарлық байланыстарды нығайтуға елеулі үлес қосып келеді. Өзара ынтымақтастық пен бірліктің артуы «Түркі əлемі» атты ортақ брэндті жер-жаһанға танытып отыр. Мен енді Сіздермен Кеңес қызметінің бүгіні мен болашағына қатысты ой бөліскім келеді. Біз Түркі кеңесінің беделін арттыру үшін оның Ұйым ретіндегі институттық негізін қалыптастыруға бар күшімізді жұмсауымыз қажет. Осыған қатысты кейбір маңызды құжаттарды ратификациялауды тезірек аяқтаған жөн. Түркі кеңесінің негізгі жұмыс органы – Хатшылықтың қызметі біз үшін аса маңызды. Бұл жұмыс Ұйымның тұңғыш Бас хатшысы Халил Ақынжы мырзаның еңбегі арқасында іске асуда. Біз оның түркітілдес елдер арасында ынтымақтастық орнатудағы қызметін жоғары бағалаймыз.

(Соңы 2-бетте).

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда? – таным айнасы» бейнекөрінісі ұсынылады. 29 тамызда Бейбітші лік жəне келісім сарайында ғылыми конференция өткізіліп, «Қазақстан» орталық концерт залында мемлекеттік мерекеге орай мерекелік концерт ұйымдастырылады. 30 тамызда қала тұрғындары мен қонақтары үшін Астананың орталық алаңында бұқаралық-мəдени шаралар ұйымдастырылып, арнайы дайындалған мерекелік концерт көрсетіледі.

 Қостанай стансасы кеше жүз жылдан кейін бірінші рет электровоз қабылдады. Ол 2011 жылы басталған ұзындығы 46 шақырымдық Қостанай-Железнорудная желісі аралығындағы темір жолдың бітуіне байланысты жүзеге асты.  Ақтөбеде Шəмші Қалдаяқовтың туған күніне орай оның атындағы көшеге мемориалды тақта орнатылды. Бұл рəсімді мəдениет саласының ардагері Өтеміс Əкімов пен композитордың ұлы Мұхтар Қалдаяқов жасады.  Қызылордада «Сыр үміті» сыйлығының жаңа иегерлері анықталды. Олардың қатарында облыстың 10 үкілі үміті бар. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

«Біз ресурстарды экономикалық өсуді, ауқымды сыртқы саяси жəне сыртқы экономикалық уағдаластықтарды қамтамасыз ету үшін Қазақстанның маңызды стратегиялық артықшылығы ретінде пайдалануға тиіспіз». Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

(«Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан).

Жапан даладаєы жаѕєырыќ

Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Барша жаратылыс сияқтылы көмірдің де көмір ден өзгешелігі бары белгілі. Мəселен, Қарағанды мен Екібастұз кө мірінің айырмашылығы аз болмаса, Шұбаркөлдегі түрінің де өзіндік сипаты жоқ емес. Оның негізгі ерекшелігі, күлділігі өте төмен, яғни салыстырмалы тұрғыда айтқанда, жылдам жанатын көмір саналады. Сондықтан кейде «қатты мұнай» деп те аталып қалады. Кезінде академик Евней Букетовтің оны сұйық отынға да айналдыруға болатындығына із салғандығы мəлім. Нұра мен Ұлытаудың аралығындағы сайын дала төскейіндегі аталған кеніште ашық əдіспен өндірілетін қазынаға қазір сұраныс өсіп отыр. (Соңы 2-бетте).


2

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

Тїбі бірдіѕ тілегі бір

(Соңы. Басы 1-бетте). Екіншіден, бауырлас халықтар мен көрші елдер арасындағы өзара тиімді экономикалық ынтымақтастықты нығайту қажет. Бүгінгі тəуелсіз 6 түркітілдес мемлекеттің ортақ ішкі жалпы өнімі 1 триллион 150 миллиард долларға жетіп отыр. Осыған қарамастан, елдер арасындағы сауда айналымы əлеуетімізге сай емес», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысының айтуынша, 2012 жылғы деректер бойынша, Қазақстанның түркітілдес елдермен сауда көлемі небəрі 8 миллиард доллар болған. Ал бұл Қазақстанның жалпы сыртқы саудасында 5 түркітілдес елдің жиынтық үлес салмағы 6 пайызға да жетпейтінін көрсетеді екен. «Өткен жылдың аяғында Қазақстан 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын қабылдады. Біз алдымызға 2050 жылға қарай əлемдегі ең дамыған отыз елдің қатарына қосылу мақсатын қойдық. Елімізде үдемелі индустрияландыру бағдарламасы бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. 2010 жылдан бастап жалпы құны 14 миллиард долларға шамалас 560-қа жуық жоба іске қосылды. Соның арқасында 60 мыңнан астам жұмыс орны ашылды. Біз, сондай-ақ, жаңа энергия көздерін пайдаланып, «жасыл» экономиканы орнықтыруға мүдделіміз. Осы орайда Астанада өтетін ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің маңызы зор. Бұл ауқымды шараға барлық түркітілдес мемлекеттер белсене атсалысады деп сенемін. Осы

арқылы бəріміздің ортақ игілігіміз үшін маңызды бағыт – туризмнің дамуына мүмкіндік туады. Бұл салада тəжірибе алмасу, мамандарды бірлесе даярлау, ортақ саяхат бағдарын белгілеу керек. Сол мақсатта Хатшылық аясында Туризмді дамыту жөніндегі жұмыс тобын құруды ұсынамын», деді Мемлекет басшысы. Бұдан соң Нұрсұлтан Назарбаев Түркі кеңесіне мүше елдер арасындағы коммуникацияны дамытуға көңіл бөлу қажеттігіне назар аударды. «Көлік жəне коммуникациялар экономикалық қуатымызды дамытуға негіз болуға тиіс. Бүгінгі басқосуымыздың осы тақырыпқа арналуы бекер емес. Біз 2020 жылы Қазақстан арқылы транзиттік тасымалдауды екі есе, 2050 жылға қарай он есе арттыруды көздеп отырмыз. Келешекте ел аумағы арқылы жүк тасымалдауды жылына 50 миллион тоннаға жеткізу жобалануда. 2011 жылы Ресей, Қытай жəне Гер маниямен бірігіп, Қытайдан Германияға Қазақстан арқылы өтетін «Чунцин – Дуйсбург» контейнерлік пойызын іске қостық. Еуропаны біздің өңір арқылы Тынық мұхитпен жалғайтын жаңа əуе, теңіз, автокөлік жолдарын, темір жолдар мен құбырлар салу жоспарда бар. Қытаймен шекарадағы «шығыс қақпамыз» – «Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығы жұмыс істеуде. Ал батысымызда «Ақтау» теңіз портын кеңейту жобасы мен Ақтөбеде логистикалық орталық құрылысы жүзеге асырылуда. Бұл жобалар еліміздің Каспий өңіріне, одан əрі Ресей мен Еуропаға жол

Ќўрылыс барысымен танысты

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметов Есіл өзені арқылы өтетін кі ші айналма жолдың батыс жағындағы жартылай айналма бөлігі құрылысының барысымен танысты. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша атқарылып жат қан жобаны жүзеге асырудың барысы туралы Астана қаласының əкімі И.Тасмағамбетов баяндады. Кіші айналма жолдың жалпы ұзындығы – 35 км., оның өткізу мүмкіндігі тəулігіне 90 мың көлікті құрайды. Сондай-ақ, Үкімет басшысы Астана қаласында 2012-2020 жылдарға арналған апатты жағдайдағы үйлерді бұзу бойынша қанатқақты жобаның орындалу барысымен танысып, «Елорда Даму» ЖШС нысандарын аралап көрді. С.Ахметов нысандарды аралау қорытындысы бойынша тиісті министрліктер басшылары мен Астана қаласы əкімдігіне қажетті тапсырмалар берді, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.

ашатын «батыс қақпасы» қызметін атқарады. Келешекте Сары теңіздегі Ляньюньгань Қытай портында терминалдық инфрақұрылым салынады. Біз Түркия, Əзербайжан жəне Қазақстан теңіз порттары арасында ынтымақтастықты дамыту арқылы Каспий теңізінің көліктік əлеуетін арттыру мүмкіндігіне ие болдық», деді Президент. Елбасымыздың атап айтуынша, 2015 жылы Қазақстан арқылы өтетін «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» трансқұрлықтық автокөлік дəлізін ашу жоспарланып қойылған. «Биыл ғы жылғы мамыр айында «Қазақстан – Түркіменстан – Иран» темір жолының қазақ-түркімен бөлігін ресми түрде түйістірдік. Енді «Баку – Тбилиси – Карс» темір жолының тезірек іске қосылуын күтеміз. ТРАСЕКА халықаралық көлік дəлізі аясындағы мультимодальды көлік-контейнерлік пойызының жобасы да маңызды. Өзара сауда айналымы мен көлік əлеуетін ілгерілету үшін кеден саласындағы қарым-қатынасты жандандыру қажет. Ол үшін халықаралық стандарттар мен озық технологияларды тиімді пайдалану керек», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті, сондайақ, бауырлас халықтар арасындағы білім, ғылым жəне мəдениет саласындағы ынтымақтастықты одан əрі дамыту қажеттігіне баса мəн берді. «Түркі əлемінің қанына сіңген төзімділік, имандылық, адамгершілік қасиеттерін кеңінен насихаттау керек. ТҮРКСОЙ, Түркі академиясы, Түркі мəдениеті жəне мұрасы қорының жұмысына белсене атсалысу керек. Білім мен

тəжірибе алмасуда, түркологтарды бірлесе даярлауда, түркі мұрасын зерделеуде Түркі академиясының мүмкіндігі зор. Түркі кеңесінің Алматыда өткен бірінші саммитінің шешіміне сəйкес, «Түркі дүниесі» альманағы жыл сайын жарық көруде. Академия дайындаған «Түркілік тəрбие антологиясының» маңыздылығы жоғары. Биыл күзде Түркістан қаласында «Қазіргі түркі əлемі: нақты ахуал жəне даму болашағы» атты алғашқы ха лық аралық симпозиум өтеді. Осы маңызды іс-шараға барлық түркітілдес елдер ғалымдарының белсене қатысуын қалаймыз. Түркі халықтарының мəдениеті мен өнерін насихаттауда ТҮРКСОЙдың атқарар рөлі зор. Біз биыл бұл ұйымның құрылғанына 20 жыл толуын атап өтеміз», деді Елбасы. Сөзінің соңында Нұрсұлтан Назарбаев Ұйымға төрағалық Қырғыз Республикасынан Əзербайжан Республикасына ауысқанына тоқталды. Осы орайда Мемлекет басшысы А.Атамбаевқа ризашылық білдіріп, И.Əлиевке Кеңес қызметін дамыту жолында толағай табыс тіледі. Қырғызстан Президенті Алмазбек Атамбаев: «Біз халықтарымыздың ілгері жылжуына сеп болатын кез келген бастамаларды қолдап, əрі қарай жалғастыруымыз керек. Сондықтан Кеңестің алдында тұрған міндеттер мен саммит аясында көтерілген мəселелер нəтижелі жүзеге асырылғаны жөн», деген ойын жеткізсе, Түркия Президенті Абдулла Гүл: «Аз ғана уақыттың ішінде біздің аянбай күш-жігер жұмсауымыздың нəтижесінде үлкен бастамалар жүзеге асырылды. Түркі академиясы, ТҮРКСОЙ секілді ауқымды ұйымдарды құрдық. Олардың жұмысы түркітілдес елдердің болашағына бағытталған. Бүгінде біздің ынтымақтастығымыз өзара сенімге құрылған. Бірақ, қазіргідей алмағайып заманда қауіп-қатердің туындамай қоймайтыны анық. Біздің халықтарымыздың территориясында даулы мəселелер бар. Солардың бірі – Таулы Қарабақ мəселесі. Біздің түбіміз бір болғандықтан, осындай күрделі мəселелерге бейжай қарамай, мəселе түйінінің шешілуіне күш салуымыз керек», деді. Бұл күні Түркітілдес мемлекеттер Кеңесінің Бас хатшысы Халил Ақынжы да сөз алды. Ол Кеңестің əр саммиті маңызды екенін, егер, бұған дейінгі саммиттерде экономика,

білім, ғылым, мəдениет салаларына назар аударылса, биылғы саммитте көлік жəне байланыс саласына көңіл бөлінгенін жеткізді. «Біздің Хатшылығымыз соңғы саммиттен бері ауқымды жұмыстарды жү зеге асырды. Мəселен, Түркі университеттер одағы құрылды. Былтыр Кеңеске мүше мемле кеттердің мамандарынан құралған Терминология комитеті Ыстамбұлда бас қосты. Сондайақ, диаспора істеріне жауапты министрлер мен құрылым басшылары Бакуде жəне Анкарада жиналды. Диаспора ұйымдарының бірінші құрылтайы ұйымдастырылды. Бұл шаралардың диаспоралар арасындағы ынтымақтастық пен ортақ мүдделердің қорғалуына ықпал ететіні анық», деді Х. Ақынжы. Бас хатшы, сондай-ақ, Түркі Академиясының, ТҮРКСОЙ-дың, жалпы Түркі кеңесінің негізгі жұмыс органы – Хатшылықтың атқарып жатқан жұмысына да тоқталып өтті. Саммит отырысының қорытындысында Түркітілдес мемлекеттер ынтымақтастық кеңесі үшінші саммитінің декларациясы қабылданды. Сонымен қатар, Мемлекет басшылары «Бас хатшы Ха лил Ақынжының қызметте болу мерзімі» туралы шешімге қол қойды. Бүгінде Астанада Түркі академиясы, Бакуде ТҮРКПА, Анкарада ТҮРКСОЙ жұмыс істеп, түркі əлеміне өзіндік үлес қосып жатқа ны белгілі. Ал Түркітілдес мем лекеттердің ынтымақтастық кеңесі, міне, осындай маңызды құ рылымдардың қызметтерін үйлестіруді басшылыққа алып

Жапан даладаєы жаѕєырыќ (Соңы. Басы 1-бетте).

Өйткені, қай жағынан да пайдалы екені қызықтырады. Ол тек энергетика емес, сонымен бірге, металлургияға жарамды болуымен тұтынушыларға тартымды. Мысал үшін, Павлодар алюминий зауытының мамандары глинозем алу технологиясында қолданса, Ақсу ферроқорытпашылары кокс ретінде пайдаланады. 2008 жылға дейін қыртысы аршылған бетте бірден вагондарға артылып, жан-жаққа жөнелтіліп жататын байлықтың жаңа қырларын ұқсата білу назарға алынды. Кеніштегі іске бас-көз ENRC компаниясының кокс өндіретін зауыт құрылысына инвестиция салуы арқасында қияндағы өндіріс мейлінше өзгерді. Бүгінде Шұбаркөлдің өзінде жылына 210-220 мың тонна көлемінде өндірілетін кокс Қазақстан, Ресей металлургтеріне жіберіліп тұрады. Бұған дейін сырттан əкелінетін оны

қазақстандық тұтынушылар арзандау бағаға сатып алуына мүмкіндік кеңейтті. Осында бұрыннан еңбек етушілер жалпы алғанда жұмысты ұйымдастыруда жаңалықтар көптігін біледі. Соның тағы бірін айтқанда, көмірді кезіндегідей көсіп ала беру доғарылды деуге болады. Енді сұрыптап алу технологиясы қолданылады. Бұл отындық заттың күлділігі 5 пайыз мөлшерінен аспауына жағдай жасады. Мұндай жоғары сапалы өнімге əсіресе, еуропалық тұтынушылар тарапынан тапсырыс көп. Бұған өндірілген көмірдің əр 4-ші тоннасы кəрі құрылыққа жіберілуі айғақ. Онша түтін көтерілмейтін, қоршаған ортаға залалсыз отын экологиялық тазалық үшін өте өтімді. Олардың ғана емес, сондай-ақ , ішкі рынок сұранысы, талап-тілегі назарда ұсталады. Мысалы, көмірдің 40 пайызы елдің коммуналдық

шаруашылық рыногына жіберіледі. Оның ұсақ түрінен гөрі қызуы ұзағырақ сақталатын түйіршекті, кесек-кесек бөліктері өтімді болуына байланысты 3 іріктеу кешені салынды. Ірі сортты осындай отын ауылдық жерлерге өте қолайлы болып отыр. Міне, осылайша Шұбаркөл көміріне тапсырыс жылдан-жылға өсуі өндіру көлемін мүмкіндігінше арттыруға итермелеу үстінде. Биыл бастапқыда 8,6 миллион тоннасы шығарылуы жоспарланса, бұл күнде мұны 9,2 миллион тоннаға жеткізуге күш салынып жатыр. Алдағы жылы 10 миллион тоннаға көтерілсе, 2020 жылы 20 миллион тоннаға дейін шырқату көзделеді. Сөйтіп, осынау қазына игерілуінің əуел басында-ақ жобаланған межені игеру ақыры іске аспақ. Өтпелі кезеңнің қиындығына тап келген, өндіріс пен еңбекті мүлдем жаңаша ұйымдастыруға тура келген, сыртқы рынокта көмір сияқты

келеді. Демек, Түркітілдес елдерде өткізілетін саммиттердің əрқайсының өз орны, өз маңызы бар. Габалада өткен саммит аясында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Түрік Республикасының Президенті Абдулла Гүлмен кездесу өткізді. Кездесуде екі жақты ынтымақтастықтың негіз гі аспектілері, сондай-ақ, ха лық аралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер талқыланды. Атап айтқанда, Мемлекет басшы лары сауда-экономикалық, индустриялық-инновациялық, көліккоммуникациялық жəне мəденигуманитарлық салалардағы басым бағыттар туралы əңгімелесті. Сондай-ақ, екі ел арасында қалыптасқан стратегиялық серіктестікті ескеріп, қарым-қатынастардың жақсы қарқынмен дамып отырғаны айтылды. Нұрсұлтан Назарбаев пен Абдулла Гүл екі ел халықтарының игілігін қамтамасыз етуге бағытталған өзара іс-қимылды жанжақты дамытуға мол мүмкіндік бар екенін атап өтті. Саммит аясында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиевпен кездесті. Кездесу барысында мемлекет басшылары жақсы қарқынмен дамып келе жатқан екіжақты ынтымақтастықты одан əрі дамыту мəселелерін талқылады. Атап айтқанда, елде жүргізілген теңіз жəне темір жол инфрақұрылымындағы жаңғыртулар ескеріліп, көлік пен коммуникация саласындағы перспективалар атап өтілді. Нұрсұлтан Назарбаев пен Ильхам Əлиев мұнайгаз саласындағы ынтымақтастыққа

шикізаттың аса бəсекелестігінде танылуға барынша күш салынған бұл жылдар кəсіпорынға оңай соқпады. Көмек-қолдаусыз қалған алыстағы кеніш қазынасын игілікке жарату қолға алынған уақытта 800 мың тоннасы ғана өндіріліп, бұл көлем жетістік тұтылған жеңіс саналса, содан беріде миллиондаған тонналарға ұласуы заман талап-талғамына сай тынымсыз ізденістер мен өрелі істер жемісі екені хақ. Сол кезден кеніш тынысын кеңейтуге бар білімі мен тəжірибесін аянбай жұмсаушы «Шұбаркөл көмір» АҚ президенті Тілеукен Ақбаевтың айтуынша, техникалық қайта жарақтануға баса көңіл бөлініп келеді. Соның бірі отынды алу қабатынан қыр үстіне дейін тасымалдауды жаңа ЛКУ -1400 ленталы конвейер арқылы атқару болып табылады. Тиімділігі неде десек, артылған көмірді төменнен жоғары қарай əзер өрлеп жеткізіп, жүгін аудара салып, қайтадан кеніш ішіне құлдилайтын ауыр көліктер орнын ауыстырған бұл тəсілге негізделген

да назар аударды. Мемлекет басшысы Əзербайжанның саяси жəне əлеуметтік-экономикалық салалардағы жетістіктерін, сондайақ, екі елдің түрлі өңірлік ұйымдар аясындағы табысты өзара ісқимылын атап өтті. Өз кезегінде Ильхам Əлиев Қазақстанның тəуелсіздік жылдарында қол жеткізген нəтижелеріне тоқталды. – Сіздің еліңізде жүргізген реформалар Əзербайжан үшін лайықты үлгі болып саналады. Экономиканың түрлі салаларындағы қарқынды өзгерістер, маңызды халықаралық бастамалар, халықтың əл-ауқатының артуы – Сіз алға қойған міндеттердің тиімді іске асуының дəлелі, – деді Əзербайжан Президенті. Осы күні Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қырғызстан Президенті Алмазбек Атамбаевпен де кездесті. Мемлекет басшылары Астана мен Бішкектегі кездесулер қорытындысы бойынша қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асыру барысын талқылап, оның екіжақты қарым-қатынастарға жаңа серпін беретініне сенім білдірді. Нұрсұлтан Назарбаев пен Алмазбек Атамбаев Бішкекте жоспарланған ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесі отырысының негізгі мəселелерін де қарастырды. Сонымен қатар, тараптар сауда-экономикалық жəне инвестициялық ынтымақтастықты одан əрі дамыту перспективалары туралы əңгімелесті. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

жұмыс өнімді əрі қауіпсіз. Мұнымен бірге кен аршу жұмыстарын бұрын шөмішті экскавоторлар жүргізіп келсе, іс былтырдан бері əйгілі Hitaci гидравликалық экскаваторларға ауысқан. Шөмішінің сыйымдылығы 21 текше метр, кен қыртысын бір асағанда-ақ жүк көлігіне бірден толтыратындықтан 220 тонналық «БелАЗ-дар» қолдануға көшілген. Айта кету керек, жұмыс вахталық əдіспен атқарылады. Кентте өзінің тұрақты еңбеккерлерімен қатар Қарағандыдан, Жезқазғаннан, Астанадан 15 күн сайын келіп, бірін-бірі ауыстырып отыратын экскаваторшыларға, бульдозер шілерге, жүргізушілерге барлық жағдай жасалған. ERNC компаниясы қамқорлығы арқасында жапан далада еңбек дүбірін жаңғыртып, өлкенің өндірістік өрісін кеңейткен кеніш өмірі бұдан да зор өзгерістермен өрлене түспек. Қарағанды облысы, Нұра ауданы.


 Айбын

Кез келген мемлекеттің бастау алар нүктесі – мемлекеттік шекара. Елдің тыныштығы мемлекеттік шекараның берік күзетілуімен тікелей байланысты. 1992 жылдың 18 тамызында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың Жарлығымен шаңырақ көтерген ҰҚК Шекара қызметі осы жылдар аралығында талай белестерді артқа тастады. Мереке қарсаңында біз ҚР ҰҚК Төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры, генерал-лейтенант Нұрлан ЖОЛАМАНОВПЕН кездесіп, шекарашылардың бүгінгі тыныс-тіршілігі жайлы сұхбаттасқан едік.

– Нұрлан Айтманұлы, Шекара қызметінің басшылығына келгеніңізге жеті айдың жүзі болды. Бұл аз да, көп те уақыт емес. Ал қызметіңізді неден бастадыңыз? – Қазақстан Республикасының Президенті – Қарулы Күштеріміздің Жоғарғы Бас Қолбасшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назар баевтың Өкімімен ҰҚК Төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры болып тағайындалғаныма, жаңа өзіңіз айтқандай, жетінші айдан асып барады. Шекара қызметіне басшылыққа келгенімде, ведомстводағы жағдай көпке белгілі еді. Осының алдында ғана, 2012 жылдың желтоқсан айында ҰҚК Шекара қызметінің бір топ білікті офицерлері ұшақ апатынан мерт болды. Өткен жаздағы «Арқанкерген» шекара бекетіндегі орын алған төтенше оқиға да шекарашылар жайлы қалыптасқан қоғамдық оң пікірге көлеңке түсірді. Қандай жағдай орын алмасын, Шекара қызметіне мемлекеттік шекараны сызатсыз күзету міндеті жүктелгенін ұмытпауымыз керек. Үстіміздегі жылдың 30 қаңтарында Президент Н.Ə.Назарбаевтың төрағалығымен өткен құқық қорғау органдары жетекшілерінің басын қосқан жиналыстағы міндеттер мен талаптарды барлық деңгейдегі басшыларға жеткізу мақсатында ақпан айының басында ауқымды жиналыс өткіздік. Есіңізге сала кетейін, өткен жылдың желтоқсанындағы Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында: «Шекара қызметінің ауқымды реформасын жүргізу керек. Міндет – оның тиімділігін арттыру, материалдық-техникалық базасын жаңғырту. Бұл үшін Қауіпсіздік Кеңесіне менің Əкімшілігіммен жəне Үкіметпен бірлесіп, Шекара қызметін дамытудың жəне мемлекеттік шекараны орта мерзімді кезеңде орнықтырудың арнайы кешенді жоспарын əзірлеуді тапсырамын», – деп көрсетілген еді. Осы жиналыс барысында Мемлекет

Шекара ќауіпсіздігі – тўраќты дамудыѕ кепілі

басшысының нақты тапсырмасын жүзеге асыруға қатысты көптеген міндеттерді сараладық. Шекара қызметіндегі орын алған тосын жағдайлардың себебін жан-жақты зерттей келе, оның орын алу себебін анықтадық. Барлығымыз əскери киім киіп, мемлекет айрықша тапсырмалар жүктеген əскери қызметшілер болған соң, əскери қызметтің өмір сүру мен іс-əрекетінің негізгі қағидасы болып табылатын Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да əскерлері мен əскери құрылымдарының, жалпы, əскери жарғыларының тиісті талаптарын жоғары деңгейде орындауға тиіспіз. Бүкіл кемшіліктердің негізі осы жарғы талаптарын орындамаудан болып отыр. Сондықтан да, барлық əскери қызметшілер ел Президенті 2007 жылдың 5 шілдесі күні бекіткен əскери Жарғы талаптарын орындауды қатаң бақылауға алуды тапсыратындығымды жеткіздім. Ал қызметке тағайындалған соң, Елбасының тікелей тапсырмасымен, Шекара қызметіндегі қалыптасқан жағдайға əрі барлық сала бойынша жан-жақты терең талдау жасадық. Шекара қызметінің Орталық аппараты мен өңірлік басқармалардың басшылық құрамы жəне əскери бөлім командирлерін атқарып жүрген қызметтік міндеттерінің жай-күйі жайлы тыңдау ұйымдастырдық. Күні бүгінге дейін мемлекеттік шекараның барлық ендіктеріндегі шекара құрылымдарына арнайы комиссия жасақтап, жұмыс сапарымен болып, шекарашылардың жауынгерлік даярлығымен, əлеуметтік жағдайымен жіті танысып шықтым. Мемлекеттік шекара шебіндегі шекара заставаларының жай-күйін өз көзіммен көрдім. «Ауруын жасырған өледі», демекші, шекара құрылымдарындағы біраз кемшіліктер анықталды. Көптеген басшы құрамдағы офицерлер өздерінің тікелей міндеттеріне салғырт қарайды. Шекарашы секілді асқан жауапкершілік жүгін арқалаған мамандық иесіне өз қызметіне жүрдім-бардым қарау мүлдем жараспайды. Мына дерекке назар аударайын, Шекара қызметінің жеке құрамының саны Қарулы Күштерден екі есе аз. Бірақ, орын алған құқық бұзушылық Қарулы Күштердегі жағдаймен бірдей. Бұл – дабыл қағарлық жағдай еді. Əскери саланың негізгі тірегі – тəртіп. Тəртібі ақсаған ондаған əскери қызметшімен қош айтыстық. Оның арасында офицерлер де, келісімшарт негізіндегі қызметкерлер де бар. Бұл жұмыстар жүйелі түрде жалғаса береді. Барлық əскери бөлімдерде құқық тəртібін бұзып, сот шешімі негізінде бас бостандығынан айырылған əскери қызметшілерге шығарылған үкімдерді көрнекі жерлерге ілуге тапсырма бердім. Жемқорлықты жою үшін де көптеген жұмыстар атқарылды. Павлодар шекара отрядына қарасты «Үрлітөбе авто» бақылау-өткізу бекетіндегі өрескел жағдайларды болдырмау үшін сапар барысында өткізу бекеттеріне кенеттен тексерулер ұйымдастырып, тəртіпті қалпына келтіруге жұмыстанудамыз. Еліміздің бірқатар өңірінің тұрғындары маған хат жазып, бақылау-өткізу бекеттеріндегі жағдайдың қалыпқа түскеніне алғыстарын айтуда. Қысқасы, əрбір əскери қызметші əскери тəртіпті бұзғаны үшін заң аясында əділ əрі қатал жазаланатынын бір сəтке де естен шығармауға тиіс. Бас прокуратураның Құқықтық статистика комитеті Əскери басқармасының мəліметі бойынша, үстіміздегі жылдың 7 айының

3

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

қорытындысын өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда қылмыс 7 пайызға төмендеді. Атап айтқанда, əскери қылмыс 18,3 пайызға кеміген. Жарғыдан тыс қарым-қатынас бойынша қылмыс – 35 пайызға, Шекара қызметін атқару тəртібін бұзу – 35 пайызға, билікті асыра пайдалану немесе биліктің іс-əрекетсіздігіне қатысты қылмыстар 40 пайызға төмендеді. Міне, осы мəліметтерден Шекара қызметіне қарасты əскери бөлімдердегі тəртіп мəселесінің оңалғандығын байқаймыз. Əске ри қызметшілер қызмет барысында өзара араласқанда жоғары мəдениеттілікті, пара саттылықты естен шығармағандары жөн. Əскери қызмет – үлкен мəдениеттің, білімнің, терең тəрбиенің ошағы. Бір ауыз сөзбен айтқанда, көзбояушылықтан құтылу үшін жүйелі жұмыстар жүргізілді. Тағы бір атап өтерлігі, Шекара қызметіндегі кейбір нормативтік-құқықтық құжаттардың жетілдірілмегендігі. Соның салдарынан олардың заң талаптарын толықтай орындауға кедергі келтіретіндігі анықталды. Бұл кемшілікті жою үшін барлық нормативтікқұқықтық құжаттарды тиісті мамандар сараптамадан өткізіп, əрбір құжатқа тиісті баға беріліп, кемшілікті жою бағытында да қыруар жұмыстар атқарылуда. Мемлекет мүддесін өз мүддесінен жоғары қою, атқарып отырған қызметке деген адалдық, əрі бар қажыр-қайратын сарқа жұмсап қызмет жасау, міне, осы идеяны барлық деңгейдегі басшылар мен жеке құрамның санасына жеткізу аз шаруа емес. Ең бастысы, шекарашылар қалыптасқан жағдайды оңалтуды дереу қолға алу керектігін түсінді. – ҰҚК Шекара қызметінің офицерлері мен келісімшарт негізіндегі əскери қызметшілерді кезектен тыс аттестациялау қалай жүргізілуде? – Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың 22 наурыздағы Жарлығына сəйкес Шекара қызметінің əскери қызметшілері кезектен тыс аттестациядан өтеді. ҚР ҰҚК Төрағасының бұйрығы бойынша Елбасы Жарлығын тиімді орындау үшін аттестацияны тапсыру тəртібі анық көрсетілді. Мамыр айынан бері аттестацияны тапсыру қарқынды жүргізілуде. Сынаққа Шекара қызметі директорының орынбасарларына дейін тартылып, олар заңнама бойынша тестілеуден өтті. Заңнамаға Конституция мен қолданыстағы заңдарды, əскери Жарғы мен ҰҚК-де қолданатын нормативтік-құқықтық актілерді теориялық тұрғыда білу деңгейлері тексерілді. Білікті психологтар аттестацияға жататын əскери қызметшілерге психологиялық-əлеуметтік зерттеу жүргізсе, арнайы мамандар полиграфологиялық тексерістер өткізеді. Сонымен қатар, саптық, дене шынықтыру, қарудан нысана көздеу жəне жаппай қырыпжоятын қарудан қорғану секілді жауынгерлік даярлық пəндерінен сынақтар тапсырады. Бұл кезектен тыс аттестациялауда əр əскери қызметші жан-жақты тексеріледі. Аттестациялау жеке құрам арасындағы білімі төмен, қызметіне салғырт қарайтын біліксіз мамандарды анықтап, оларды қызметтен аластатуға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда Шекара ведомствосының жоғары басшылық құрамы Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Жоғары аттестациялық комиссиядан сынақтар тапсырып, өздерінің кəсіби біліктерін дəлелдеді. Жоғары аттестациялық комиссияның жұмысына Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы – Президенттің

көмекшісі Қ.Қожамжаров төрағалық етті. ҰҚК Орталық аттестациялық жəне Шекара қызметі Орталық аппараты аттестациялық комиссиясының жұмысы да өте əділ өтуде. Сынақ тапсырған əскери қызметшілердің арасында қызметтен босатылғандар да, қызметтен төмендетілгендер де, қызмет орнын алмастыруға жататындар да бар. Ал енді үздік көрсеткіш көрсеткендерді қызмет сатысы бойынша жоғарылатудамыз. Қазіргі таңда аттестациялау шарасы толықтай аяқталмағандықтан, бүкіл жеке құрам бойынша нақты қорытындыны айтуға əлі ерте. Жыл соңына қарай нəтижелері белгілі болады. – Нұрлан Айтманұлы, Шекара қызметінің материалдық-техникалық базасын арттыру, жаңа техникалармен қамтамасыз етілу жайына тоқталып өтсеңіз? – Қай мемлекеттің болмасын, мүддесі мен халқының тыныштығы үшін шекара қауіпсіздігі маңызды рөл атқарады. Шекараның тұтастығы мен қауіпсіздігі сақталған жерде ғана мемлекет экономиканың берік іргетасын қалап, дамудың жаңа кезеңіне сенімді қадам басатыны сөзсіз. Яғни Елбасы сөзімен айтсақ, шекараның қауіпсіздігі – тұрақты дамудың кепілі. Мемлекет басшысы мен ҰҚК Төрағасы тарапынан шекарашылардың материалдықтехникалық базасын жақсартуға ерекше көңіл бөлініп келеді. Ұлан-ғайыр мемлекеттік шекарамызды күзету үшін көп күш қажет. Шекараның күзетін қамтамасыз етіп отырған шекарашыларға қажетті жаңа ғимараттардың құрылысы, жасыратыны жоқ, кезінде белгілі себептермен кешеуілдеген. Олардың не себепті кешіккені анықталып, кінəлілер жазаға тартылды. Соңғы үлгідегі жобамен тұрғызылған 5 жаңа шекара заставасының ғимаратын тапсырдық. Шекара қызметінің құрылған күніне орай, Алматы облысы, Жамбыл ауданы аумағынан «Қастек» шекара заставасының кешенді ғимаратының лентасын ҚР ҰҚК Төрағасы Н.Ə.Əбіқаев жəне Алматы облысының əкімі А.Мұсаханов салтанатты түрде қиды. Осы шара барысында əскери қызметте үздік көрсеткішке қол жеткізген бірнеше шекара заставасы бастықтарына ҰҚК Төрағасы кезектен тыс əскери шенді тапсырды. Жылдың аяғына дейін жоспарланған барлық құрылыс жұмыстары, соның ішінде қолға алынған жаңа шекара заставаларының құрылыстары толығымен аяқталады. Шекарашыларды қызметтік баспанамен қамтамасыз ету мəселесі де назардан тыс қалған жоқ. Жақында Ақтөбе облысындағы «Жайсаң темір жол» бақылау-өткізу бекетінің жеке құрамына арнап салынған тұрғын үйді салтанатты жағдайда тапсырдық. Өскемен, Павлодар қалаларынан да жаңа баспананың кілтін алған шекарашыларымыздың қатары көп. Мұндай жағымды жаңалық алдағы кездерде де жалғаса береді. «Əскери қызмет пен əскери қызметшілердің мəртебесі туралы» Заң талабы бойынша баспанасы жоқ əскери қызметшілерге пəтер жалдап тұруы үшін тиісті қаржыны төлеуді шұғыл қолға алдық. Осы шара аясында баспанаға зəру əскери қызметшілердің мəселесін шешуге тиісті қадамдар жасалынуда. Шекара қызметін жаңа техникалармен қамтамасыз ету мəселесінде де көптеген оң өзгерістер бар. Мемлекеттік шекараны күзету ісіне арналған заманауи үлгідегі инженерлік құрылғылар мен автотехникаларды көптеп сатып алу жұмысы қарқынды жүргізілуде. Мəселен, жақында ғана ҰҚК

Шекара қызметіне қажетті 200-дей су жаңа автокөлік еліміздің оңтүстігі, шығысы мен батысындағы шекарасына жол тартты. Жылдың соңына дейін тағы да 600-ге жуық жаңа көліктерге ие боламыз. Мұның ішінде климаттық жағдайы қатал, қарлы өлкелердегі шекара нарядтарына арналған арнайы көліктер де бар. Сондай-ақ, шекара инфрақұрылымында заманауи құралдарды молынан пайдалану ісі де қолға алынып жатыр. Мəселен, кейбір аймақтарымызда ел шебінің сенімді күзеті үшін алыстан басқарылатын бейнебақылау камераларды орнату қолға алынды. Шекаралық бақылау-өткізу пункттерін жұмыс істеуге жайлы, құрылысы заманауи талаптарға сай жүргізуді қолға алып отырмыз. Шекара күзетін қамтамасыз етуде авиацияның орны ерекше. Жуырда ұшқыштарымыз 4 жаңа тікұшақпен түнде əскери барлау мақса тындағы жаттығу жасап, сынақтан өтті. Шекарашылар еліміздің экономикалық мүддесін қорғауға табанды түрде атсалысып келеді. Тамыз айының басында Жағалау күзеті өңірлік басқармасының жеке құрамы мен арнайы техникалардың қатысуымен тұңғыш рет тактикалық арнайы оқу-жаттығу шарасы жоғары деңгейде өтті. Жаңа кемелеріміз бен катерлеріміздің əлеуетін сол жаттығуда байқадық. Шілде айында жеке құрамның даярлығын арттыру мақсатында Үшарал шекара отряды базасында бронетехника мамандары ның арнайы оқу-жаттығу жиыны өтті. Жиында жаяу əскердің жауынгерлік машинасын игеру, жауынгерлік атыс жəне ұрыс жағдайында техникаларды қолдану шеберлік тері шыңдалды. Сөз орайы келгенде, ҰҚК Əскери-техникалық қамтамасыз ету департаментіне біздің ұсыныстарымызға қолдау білдіргендері үшін ризашылығымызды жеткізгім келеді. – Шекара қызметіндегі білікті мамандарды даярлау жайында да білгіміз келеді. – Қай кезеңде де істің тетігін білікті, жауапкершілік жүгін сезіне білетін мамандар шешкен. Ондаған жылдық тарихы бар ҚР ҰҚК Шекара қызметінің академиясы бізге мамандар даярлаумен айналысады. Өткен сəуір айында академияға барып, олардың тыныс-тіршілігімен таныстық. Оқытушы-профессорлар құрамымен кездестім. Мамандарды даярлау барысындағы кейбір кемшіліктер анықталды. Курсанттарға практикалық білім беру жағы əлсіз. Болашақ шекарашы-офицерді даярлау дегеніміз тек қана теориялық біліміңнің молдығына байланысты емес, сенің талай жыл алғы шептегі шекара құрылымында қызмет атқарған мол тəжірибең болуы керек. Сонда ғана курсанттарға дəріс оқуға моральдық құқығың болады. Академиядағы кей офицерлер өмір бойы аудиториядан басқа ешқайда шықпаған. Əрине, оларды шекара шебіне жіберу туралы шешім қабылданды. Ал енді шекара шебінде ұзақ уақыт қызмет атқарып, əбден ысылған офицерлер мемлекеттік шекара күзетіндегі бай тəжірибесін курсанттармен бөліседі. Мəскеу немесе өзге қалалардағы академияға баратын офицерлер міндетті түрде шекара құрылымында қызмет атқарған болуы қажет деген тоқтамға келдік. Жедел-тактикалық деңгейдегі офицерлерді даярлау мəселесінде офицерлердің ұйымдастырушылық қабілетін жетілдіру бағытындағы алған білімдері төмен деңгейде. Аталған кемшіліктерді жою бағытында да шаралар қолға алынуда. Сонымен қатар, офицерлердің білімін жетілдіру үшін, атап айтқанда, заңгерлер, бақылауөткізу бекетінің бақылаушылары, тыл жəне техника қызметкерлерінің басын қосып, менің тікелей бастамаммен жиын өткізілді. Жиында аталған мамандардың қызмет бағыты бойынша нормативті-құқықтық құжаттарымен жіті танысу, оларды қызметте тиімді қолдануға нақты тапсырмалар берілді. Алғы шептегі застава – мемлекеттік шекараның жүрегі. Заставада қызмет атқару – үлкен мəртебе. Сол себепті, заставада қызмет атқаратын офицерлер мен келісімшарт негізіндегі əскери қызметшілерді қаржылай сыйақымен марапаттау туралы бұйрыққа жиі қол қойып жүрмін. Менен бастап, барлық деңгейдегі басшылар шекара заставасының толық қамтамасыз етілуі үшін күні-түні жұмыс жасайды. Менің басты ұстанымым – осы. Шекара заставасында қызмет атқарып, сыннан сүрінбей өткен офицерлерге барлық жағдай жасалады. Шекара заставаларына барған кезде қызмет атқарып жүрген əрбір офицермен жеке кездесіп, білімін, қызметтік міндетін қаншалықты деңгейде біледі, осы мəселелерді тексеремін. Сонан соң, Ресейдің көптеген қалаларынан əскери оқу орындарын үздік бітіріп келген жас лейтенанттарды жеке қабылдап, олармен емен-жарқын əңгімелесуді де дəстүрге айналдырдым. Мұндай қадамның олардың алдағы қызметіне септігі тиетіні сөзсіз. Шілденің соңында академияға талапкерлерді қабылдау үшін жасақталған мандаттық комиссияның жұмысына төрағалық еткен едім. Еліміздің əр түкпірінен шекарашы болсам деп келген əрбір талапкермен пікірлесіп, олардың білім деңгейіне сараптама жасадық. Ұлттық бірыңғай тесттен жоғары балл жинаған, физикалық даярлықтары жоғары деген ондаған талапкерді Ресейдің əскери оқу орындарына жолдамамен жібердік. Жастарымыздың келешек тағдырларын Шекара қызметімен байланыстырғысы келетін мақсаттарына қарап, ертеңіміз үшін шүкіршілік еттім. – Нұрлан Айтманұлы, шекарашылар мерекесі қарсаңында шекарашыларға қандай тілек айтар едіңіз? – Ең бастысы, еліміз аман, мемлекеттік шекарамыз тыныш болсын. Өз тағдырларын Тəуелсіз елдің шекарасын күзетуге арнаған барша шекарашылардың мəртебесі биік болсын. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Бас Қолбасшысы – ел Президенті Н.Ə.Назарбаевтың бізге қойып отырған тапсырмалары мен міндеттері ҚР ҰҚК Төрағасы Н.Ə.Əбіқаевтың тікелей басшылығымен жүзеге асуда. Мен өз тарапымнан Шекара қызметінің барлық жеке құрамы қойылған тапсырмаларды толықтай орындайды деп сендіремін. – Мерекелеріңіз құтты болсын. Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Ќаза тапќандардыѕ денелері шыєарыла бастады Үндістанның Мумбай портында жарылып, суға батқан «Синдуракшак» сүңгуір қайығынан қаза тапқан экипаж мүшелерінің денесін алып шығу жұмыстары басталды. Бұл жөнінде кеше жергілікті ақпарат құралдары хабарлады.

Қазірге экипаждың үш мүшесінің денелері су астынан шығарылған. Олардың аты-жөндері əлі анықталған жоқ. Үндістан билігі осының алдында қайық бортындағы 18 экипаж мүшесінің тізімін жариялаған еді. Кешегі жағдайға қарағанда, олардың ешқайсысы тірі қалмаған сияқты. Ел билігі сүңгуір қайықты өздерінің техникалық құралдарымен су бетіне көтеріп шығару операциясын жүргізуге күштері жетпейтінін алға тартып отыр. Сондықтан, олар бұған сингапурлық компанияның немесе Нидерландының мамандарын көмекке шақыруды жоспарлауда.

Билік їшін талас ќанды ќырєынєа соќтырды Мысыр үкіметі Каирде жəне елдің басқа да қалаларында болған тəртіпсіздіктерден қаза тапқан адамдардың санын жария етті. Денсаулық сақтау министрлігінің өкілі М.Фаталлахтың келтірген мəліметтері бойынша, қақтығыстардан 465-ке жуық адам мерт болған.

Қаза тапқандардың 43-і полиция қызметкерлері, 422-сі азаматтық тұлғалар екен. Бұлардың жартысынан астамы Каирдегі қақтығыстар кезінде көз жұмған көрінеді. Тəртіпсіздік салдарынан 3,5 мыңдай адам жараланды деген дерек те бар. Египеттің өтпелі үкіметі бүкіл ел бойынша төтенше жағдай жариялады, ал Каир мен 11 провинцияда коменданттық сағат енгізілді.

Меркель сайлауалды науќанын бастады ФРГ канцлері Ангела Меркель сəрсенбі күні өзінің сайлауалды науқанын бастады. Осыған байланысты ол Гессен аумағындағы Зелигенштад қалашығында сөз сөйлепті.

Ангела Меркелмен кездесуге бір мыңға жуық адам келген. Олардың басым көпшілігі канцлерді жақтаушылар мен ол жетекшілік ететін ХДС партиясының мүшелері екен. Дегенмен, кездесуге социал-демократтар ұйымына кіретін жастар да қатысып, «Меркель кет!» жəне «Өтірікші» деп айқайлап, тұрып алған көрінеді. Ал Германияда парламенттік сайлау осы жылдың 22 қыркүйегінде өтеді.

Ќысќа ќайырып айтќанда:  Кишинев қаласындағы орталық сектордың прокуроры Дан Коптилец қаланың бір көшесінде төбелес шығарған. Ол өзін алып жүрген бірнеше азаматпен бірге, адамдар тобына шабуыл жасаған сияқты.  АҚШ-тың Орегон штатында қораздар «төбелесін» ұйым дастырғаны үшін румыниялық Ирина мен оның күйеуі Джон Уокерді тұтқындады. Олар «төбелесті» өздерінің ранчосында өткізіп келген.  Құпия мəліметтерді жария етті деп айыпталған АҚШ азаматы Эдвард Сноуден америкалық арнайы қызметтің аңду бағдарламасы туралы ақпараттарды орталық барлау басқармасына қызметке келмей тұрып-ақ жинай бастаған екен.  Сириялық күрдтер жетекшілерінің бірі Салих Муслим ресми Анкара Сирияның солтүстігінде күрд автономиялық аймағының болуына қарсылық білдірмейді деп мəлімдеді.

Терактіні сїнниттік топтар жасаєан Бейрут қаласының «Хизбалла» радикалды қозғалысы бақылау жасайтын ауданында болған террорлық əрекетті «Аиши отряды» аталатын сүнниттік топтар өз жауапкершілігіне алды. Бұл жөнінде «Рейтер» агенттігі хабарлады.

Аталған топтың «Хизбалла» шииттік радикалдық қозғалысының жетекшісі Хасан Насраллаға жолдаған бейнеүндеуінде бұл олардың екінші операциясы екендігі жəне ол жалғасын табатындығы айтылған. Ливия қауіпсіздік қызметінің мəліметтеріне қарағанда, террорлық əрекеттен 20-дан астам адам құрбан болып, 120-ға жуық адам жараланған. Сонымен қатар, бірнеше автокөлік отқа оранып, бірқатар үй зақымданған көрінеді. Жарылғыш қондырғы автомəшинеге қойылған екен.

Жаѕа Зеландиядаєы кїшті жер сілкінісі Жаңа Зеландияда күшті жер сілкінісі салдарынан ел аумағындағы əуежайлар мен темір жол қатынастары тоқтатылды. «Рейтер» агенттігінің хабарлауынша, қуаты 6,8 балл болатын зілзала жергілікті уақыт бойынша сағат 02.31-де тіркелген.

Эпицентрі ел астанасы Веллингтоннан онша қашық емес Южный аралында, 10 шақырымдай тереңдікте болса керек. Артынша тағы бір жерасты дүмпуі тіркеліпті. Оның қуаты – 5,7 балға жеткен. Зілзаладан бірқатар ғимараттар бүлініп, Южный аралында электр жарығы сөніп қалған. Зардап шеккен адамдар жөнінде қазірге ақпараттар жоқ.

Сайлау алдындаєы «ќара пиар» болса керек «Біртұтас Ресей» партиясы партия шетелдік көздерден қаржыландырылады, деген ақпаратты жоққа шығарды. «Барлығы қатаң түрде қолданыстағы заңнамаларға сəйкес жүзеге асырылады», деп мəлімдеді осы жөнінде Ресей ОСК төрағасының бірінші орынбасары К.Мазуревский.

Бұдан біраз уақыт бұрын РФКП-ның өкілдері «Біртұтас Ресей» партиясының қаржыландыру көздерін тексеруді өтінген болатын. ОСК басшысының тағы бір орынбасары И.Ивлиевтің айтуынша, дауыс беру қарсаңында көтерілген бұл мəселе «қара пиар» болып табылады. Ал өтініш жасаған Коммунистік партияның өкілі В.Соловьевтің пікірінше, «Біртұтас Ресей» партиясының қаржыландырылуына тексеру жүргізу мəселесі жайдан-жай сөз болып отырған жоқ. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


4

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

● Тамыз кеңесі ● Білім. Бағдарлама. Білік

Мўєалім мамандыєы – адамтанудыѕ ќайнар кґзі Елімізде білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы қабылданғаны белгілі. Жамбыл облыстық білім басқармасы осы бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында бірқатар ауқымды жұмыстар жүргізуде екен. Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Ə дегеннен айтарымыз, білім беру жүйесіне бөлінетін қаржы көлемі өңірде жыл сайын өсуде. Мысалы, үстіміздегі жылы 64,1 млрд. теңге бөлінген. Оның ішінде білім беруді дамытудың 20112020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі 2011-2015 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарына сəйкес 2012 жылы 8 млрд. 153 млн. теңге игерілсе, үстіміздегі жылы осы мақсатқа 8 млрд. 865 мың теңге жұмсалмақшы. «Балапан» бағдарламасы да балаларды мектепке дейінгі тəрбиемен жəне оқытумен қамтамасыз ету жөніндегі жоспарға сəйкес жүзеге асырылуда. Бүгінгі күні облыста 195 балабақша мен 174 шағын орталықта 37467 бала тəрбиеленіп, мектепке дейінгі тəрбиемен қамтылғандар үлесі 1-6 жас аралығында 46,5%-ды, 3-6 жас аралығында 64,6%ды құрап отыр. Егер 2011 жылы облыста 169 балабақша мен 183 шағын орталықта 32075 бала тəрбиеленіп, мектепке дейінгі тəрбиемен қамтылғандар үлесі 1-6 жас аралығында 42,2%-ды, 3-6 жас аралығында 60,5%-ды құрағанын ескерсек, бұл бағдарламаға сəйкес өркенді өсудің мысалын көрсетеді. Сөзіміз де дəлелсіз емес. Өйткені, биыл «Балапан» бағдарламасы аясында облыс бойынша 3160 орындық 18 балабақша, 1 шағын орталық ашу жоспарлануда. Ел келешегінің кілті – білім мен ғылымда. Өткен оқу жылында облыс бойынша күндізгі жалпы орта білім беретін 456 мектепте 182324 оқушы білім алыпты. Оның ішінде 66 бастауыш мектепте – 1994 оқушы, 40 негізгі мектепте – 5263 оқушы, 350 орта мектепте – 175067 оқушы оқыған. 456 мектептің 310-ы қазақ тілінде, 15-і орыс тілінде, 130-ы қазақ жəне орыс тілдерінде, 1-і өзбек тілінде білім бергенін де айта кету керек шығар. Бұрнағы оқу жылына қарағанда мемлекеттік тілде оқитын оқушылар үлесі 74%-дан 74,8%-ға, яғни 0,8 %-ға артқанын да байқаймыз. Облыста мұғалімдердің білімін, кəсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізіле бастағанын да қолдау қажет деп білеміз. Мысалы, өткен жылы облыс бойынша 3 айлық біліктілікті арттыру курстарынан 580 мұғалім өткен. Сонымен қатар, үстіміздегі жылы облыстан 58 педагог

қызметкер шет мемлекеттерде, атап айтқанда Ұлыбритания, Германия, Ресей, Сингапур, Түркия, Белоруссия, Грузия, Біріккен Араб Əмірліктерінде іс-тəжірибе алмасу мақсатында болып қайтыпты. Құптарлығы да, қуанарлығы да сол, өңірдегі білім мекемелерінде жұмыс істейтін педагогтардың 46,6%-ы оқытудың жаңа технологияларымен жұмыс істеуге ұмтылуда. Соның арқасы шығар, өткен оқу жылы облыс педагогтары республикалық, халықаралық байқауларда 28 жүлделі орындарды иеленген. Əсіресе, «Үздік педагог» байқауын ерекше атап өтуге болатын сияқты. Мысалы, еліміздің əр өңірінен үздік деп танылған 48 мұғалімнің ішінен облыстың Жуалы ауданындағы Т.Тастандиев атындағы орта мектебінің қазақ тілі мен əдебиеті пəнінің мұғалімі Базарбай Дүйсенбаев, дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектептің орыс тілі мен əдебиеті пəнінің мұғалімі Инна Шевченко, Жамбыл политехникалық колледжінің информатика жəне арнайы пəндер оқытушысы Махаббат Айтбаева ең үздік ұстаз деп танылған. Оларға еңбегіне қарай құрмет көрсетіліп, əрқайсысына 1 млн. 618 мың көлемінде ақшалай сыйлық берілуі де құптауға тұрарлық. Əрине, саусақ бүгіп санамалай берсе, облыс бойынша мұндай өз ісіне адал, өз мамандығының білгірі болып табылатын жақсы ұстаздар көптеп саналады. Жалпы білім беретін пəндер бойынша республикалық пəн олимпиадасы 2013 жылдың 12-18 наурыз күндері аралығында жаратылыстану-математикалық бағыт бойынша Талдықорған қаласында жəне 25-31 наурыз күндері аралығында қоғамдық-гуманитарлық бағыт бойынша Тараз қаласында өткені белгілі. Осы олимпиадаға барлығы 84 оқушы қатысса, оның 59-ы жүлдегер атанып, 23 оқушы алтын, 13 оқушы күміс, 23 оқушы қола медальмен марапатталды. Міне, осы білім бəсекесінде Жамбыл облысының командасы екінші жыл қатарынан командалық І-ші орынды иеленіп, «Ең үздік команда» атағын жеңіп алды. Оның ішінде облыстық дарынды ер балаларға арналған қазақ-түрік мектепинтернаты «Ең үздік олимпиада мектебі» атағын қатарынан бесінші жыл иеленген. Сондай-ақ, облыстық «Дарын» мектепинтернаты мен облыстық Айша бибі атындағы дарынды қыздарға арналған қазақ-түрік мектеп-интернаты да үздіктер қатарынан көрініпті.

Білім биігі – бəсекеде анықталады. Өткен оқу жылында республикалық ғылыми жарысқа қатысқан оқушылардың 18-і жүлдегер атанып, 3 оқушы алтын, 3 оқушы күміс, 12 оқушы қола медальмен марапатталған. Ал халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жарыстардан облыс оқушылары 6 алтын, 16 күміс, 25 қола медальмен оралған. Соның бірі 2013 жылдың 22-28 сəуір күндері Ташкент қаласындағы М. Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университеті филиалының базасында өткен 47-ші халықаралық Менделеев олимпиадасы деуге болады. Міне, осы білім сайысынан Қазақ еліне бұйырған жалғыз алтын медальды облыстық дарынды ер балаларға арналған қазақ-түрік мектепинтернатының 11-сынып оқушысы Қайрат Əшім иеленсе, сондай-ақ, осы мектептің 11-сынып оқушылары Азамат Рысқұлбеков, Жасұлан Биназар жəне

Тараз қаласындағы №1 гимназияның 11 сынып оқушысы Богдан Загрибельный қола медальға ие болған. Яғни, аталмыш олимпиадада Қазақстан құрама командасының 6 оқушысы жеңімпаз атанса, оның 4-еуі Жамбыл облысының дарынды оқушылары болып отыр. Бұл жетістік білім саласы басшыларының да, сапалы білім, саналы тəрбие беретін мұғалімдердің де ортақ қуанышы екені рас. Оған Дания мемлекетінің Копенгаген, Швейцария мемлекетінің Берн, Ресей елінің Мəскеу жəне Саха Республикасының Якутск қалаларында физика, математика, химия жəне информатика пəндерінен өткен білім бəсекелерінен жеңімпаз атанып, жүлдемен оралған жамбылдық оқушылардың жетістіктері айғақ. Бүгінде оқушылардың жылдар бойы жинаған білімдерінің бағасын ҰБТ беретін болды. 2013 жылғы ұлттық бірыңғай тестілеуге облыс бойынша

10410 мектеп бітірушінің 7374-і (70,8%) қатысыпты. Олардың 81,2%-ы (5987) қазақ тілінде, 18,8%-ы (1387) орыс тілінде білім алған. Ал ҰБТ қортындысы бойынша орташа балл 75,02-ні құраған. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 3,69-ға жоғары екен. Ең жоғары 120124 балды 37 бітіруші, оның ішінде 124 балды 3 бітіруші иеленген. Олар Тараз қаласындағы №1 гимназия бітірушісі Назира Балташева, Жуалы ауданы Г.Орджоникидзе атындағы мектеп-гимназия бітірушісі Нүрила Іният жəне Т.Рысқұлов ауданындағы №2 орта мектеп бітірушісі Абай Байділдаев болып табылады. «Алтын белгіге» ұсынылған 297 үміткердің 41,7%-ы (124) өз білімдерін дəлелдеп шығыпты. Бұл – Алматы, Астана қалалары мен Батыс Қазақстан облысынан кейінгі 4-ші орынды көрсетеді. Ең бастысы, төмен нəтиже көрсететін мектептер саны азайған. Соның нəтижесінде облыстың білім саласындағы көрсеткіші биыл республика бойынша 8-ші орынға көтерілген. – Ағымдағы жылы білім нысандарының материалдық техникалық жабдықталуына 10,3 млрд. теңге бөлінді. Сонымен бірге, апатты жағдайдағы, үш ауысымды, ыңғайластырылған ғимараттарда орналасқан мектептердің мəселесін шешу де ең негізгі міндеттердің бірі болып отыр, – дейді облыстық білім басқармасының бастығы Сұлушаш Құрманбекова. Оған тиісінше қаржы да қарас тырылыпты. Соның нəтижесінде ағымдағы жылы барлығы 24 білім нысанының құрылысы жүргізілуде болса, оның ішінде 11 нысанды 2013 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр екен. Мысалы, жаңа оқу жылы қарсаңында Жамбыл ауданы Жасөркен ауылындағы 300 орындық, Жуалы ауданы Ақтөбе ауылындағы 150 орындық жəне Қордай ауданы Сортөбе ауылындағы 300 орындық орта мектептері пайдалануға берілмекші. Ал жыл соңына дейін Жамбыл ауданы Қаратау учаскесіндегі 120 орындық, Қордай ауданы Кенен ауылындағы 600 орындық, Масаншы ауылындағы 825 орындық, Мойынқұм ауданы Мыңарал бекетіндегі 120 орындық орта мектептер өз шəкірттерін қабылдамақ. Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасында педагог мəртебесін арттыруға ерекше көңіл бөлінген. Себебі, мұғалімдік мамандық – адамтану өнерінің қайталанбас нұсқасы. Ендеше, мұғалімдердің ең жоғары жетістіктерін насихаттау, педагогикалық шеберлік байқауларын өткізіп, түрлі іс-шаралар арқылы педагогикалық мамандықтың қоғамдық беделін жүйелі түрде көтеру – бүгінгі күннің өзекті мəселесі. Қорыта айтқанда, Жамбыл облысындағы білім беру саласынан замана талабына сай ерекше қарқынмен ілгерілеу үдерісін байқадық. Ол, əрине, оқушыларды білім мен ғылымға баулу мен тəрбие беру ісіндегі нақты мысалдардан көрінуде. Жамбыл облысы.

● Ойласу

Кґп шала сауаттыдан бір таза сауатты артыќ Тəуелсіздік халыққа білім беру жүйесіне де оң өзгерістер əкелгенін сүйінішпен айтамыз. Ең бастысы – жастарымыз заман талабына сай интерактивті тақта, компьютер т.б. жаңа технологиямен жабдықталған кең сарайдай мектептерде оқып, үлкен қуанышқа бөленуде. Мектеп ұжымдарының қатары білімді, жаңашыл жас ұстаздармен толысып, неше түрлі жаңа оқыту əдістемелері өмірге енуде. Оқимын дегенге əр өлкеде орналасқан дарынды балалар мектебі мен халықаралық дəрежедегі интеллектуалдық Н.Назар баев мектептері есігін айқара ашуда. Халық аралық дəрежедегі «Болашақ» жастар бағдарламасы тағы бар. Бала білі мінің сапасын əділ анықтап, сараптау үшін енгізілген «Ұлттық бірыңғай тест» жүйесі жолға қойылды. Əрине, бұған біз қуана қол соққаннан басқа не айтамыз. Дей тұрғанмен, бүгінгі мектептердегі психологиялық халахуал қандай жағдайда? Бүгінгі бала білімінің сапасы ше? Ол біз жоғарыда тілге тиек еткен ісшараларға сай ма? Бұл сұрақтарға жауапты біздіңше соңғы екі жылда қатаң жəне əділ өткізілген ҰБТ қорытындысының өзі бергендей. Иə, ҰБТ қорытындысы не дейді? Са ла басшылары айтып жатқандай, бала білімінің сапасы жылдан-жылға артып келе ме? Ол үшін биылғы ҰБТ қорытындысына жəне бір назар аударып көрейік. Ақпарат көздерінен мəлім болып отырғанындай, 2013 жылы республика бойынша ҰБТ-ға 143 мың мектеп біті ру шінің 95500і қатысқан. Өз күшіне сенбеген 47500 оқушы ҰБТ-ға қатысудан бас тартқан. Жоғары оқу орындарына түсуге арналған 50 балдық шекті деңгейге 27465 оқушы жете алмаған. Яғни білімі толық қанағаттанарлық дəрежеде болмаған. Енді біз өз біліміне сенбей ҰБТ-дан бас тартқан 47500

оқушыға осы шекті деңгейге жете алмағандарды əкеп қоссақ 47500+27465=74965 оқушының білімі толық қанағаттанғысыз демесек те, соған жақын болып шығады. Бұл биылғы жылы мектеп бітірген екі оқушының біреуінің білімі өз дəрежесінде емес дегенді білдірмей ме? Олай болса, министрліктегілердің биыл былтырғыға қарағанда орташа көрсеткіш 3,6-ға өсті дегеніне жол болсын. Осы цифрдың астарында не сыр бар? Менің пайымдауымша, мұндай көрсеткішке нашар оқитындарды ҰБТ-ға қатыстырмаудың есебінен қол жетіп отыр. Сонда біз кімді алдағымыз келеді? Өзімізді өзіміз бе? Жоқ мемлекетті ме? Бүйтіп өзімізді өзіміз қор еткенше, бұл мəселені ашық айтып, келеңсіздіктің алдын алу жағын ойласақ болмай ма?! Иə, не десек те, бүгінгі мектеп оқушыларының білім деңгейі сын көтермейді. Оның себептері көп. Солардың ішінде талаптың əлсіздігі де балалардың оқу үлге ріміне кері əсер етуде. Жасыратыны жоқ, бүгінгі балалардың арасында сабаққа дайындықсыз келетіндер көп. Мұғалім оған "екі" деген баға қоя алмайды. Өйткені, қанша «екіні» қойғанмен мұғалім оны сол сыныпта қалдыра алмасын біледі. Содан да «үштік» қойып келесі сыныпқа өткізуге мəжбүр. Осыдан кейін бала сабақ оқи ма? Біз мұны күнделікті көріп жүрміз. Мұны барлық мұғалімдер де біледі. Бірақ, сөйте тұра жақ аша алмайды. Жақ ашса, жоғарыдағылар: «сен неге жақсы оқытпайсың» деп өзіне бас салады. Жеп отырған нанынан кім айырылғысы келеді дейсіз. Амалсыздан бала түк білмей тұрса да «үштік» қояды. Сыныптан сыныпқа өткізеді. Ал жаман əдеттің жұққыш келетіні белгілі. Міне, бүгінгі ауыл мектептерінің денін осы «тегін үштікке» оқитындар жаулап алуда. Біз жоғарыда айтқан

республика бойынша ҰБТ-ға жіберілмеген 47500 оқушының дені де осы балалар екені анық. Ал енді бұл қатерлі дерт қайдан келді. Оны емдеп жазудың жолы қайсы дер болсақ, бұл ел ауып келген дерт емес. Егер естеріңізде болса, Кеңес дəуірінің 70-80-жылдары «жалпыға бірдей міндетті орта білім» ұранымен бала оқысын, оқымасын «үштік» қойып, 100 пайыз үлгерім көрсететін заман болған. Қазіргі «мектепке тартылмаған бірде-бір бала қалмасын» ұранымен сол «пайыз қуушылық» əлі жалғасып келеді. Баланы мектепке тартып оқыту ол – елдік борыш. Бірақ ол оқытуда сапа болмаса, құр оқытуда не мəн бар. Бүгін біз осы жайында ойласуға тиіспіз. Биыл ҰБТ-дан бас тартқан жəне шекті деңгейге жете алмаған 75 мың бала не толыққанды білімі жоқ, не мамандығы жоқ өз болашағының қандай бұлдыр екенін біле ме? Бұл ертең не істері, қайда барары белгісіз 75 мың жас тағдыр емес пе? Жəне де бұл бір жылдың ғана «жемісі». Ал жиырма жылдан бері қанша жас осылай тағдыр тəлкегіне түсті екен десеңізші?! Бұған кім кінəлі? Əрине, мектеп кінəлі. Біз əлі де білім жүйесіндегі қатып қалған ескі көзқарастардан арыла алмай келеміз. Міне, осыларды жолға қоймай мектеп өмірі, оқушының білім сапасы ешқашан да түзелмек емес. Алдымен, осы мəселені бір жақты шешіп алмай, ертең көшкелі отырған 12 жылдық білім жүйеңіз де еш нəтиже бере алмайды. Сондықтан, білім жүйесіндегі кейбір ұстанымдарды қайта қарамай болмайды. Мың шала сауаттыдан бір таза сауаттының артық екенін білетін Батыс елдері біздегідей оқығың келсе де, келмесе де оқы деп орынсыз зорламайды. 9-шы сыныпты (негізгі мектеп) бітірген соң одан кейінгі білім іздеу баланың өз қолында, өз талап мүмкіншілігіне қарай жалғасады. Айталық, ол елдердегі баланың

20-30 пайызы жоғары білім алса, 70-80 пайызы орташа кəсіптік маман дық тарды қанағат етеді. Ал бізде ше? Бəріне 100 пайыз жоғары білім бергіміз келеді. Сөйтіп, біз қандаймыз деп кеуде соғамыз. Мектептер барша жұрт секілді на рық өмірімен біте қайнаспай ешқашан оқу-тəрбие жұмысы жақсармайды. Оқу шы да, ұстаз да еңбегі біліміне қарай бағаланатынын, сол арқылы өмірден өз орнын айқындайтынын, материалдық игілік пен жетістік те тек оқу, тоқумен келетінін түсінуі керек. Егер біз нарық талаптарын мектепке де əкеле алсақ, көп мəселе өз-өзінен шешілер еді. Нарық керектіні алып, керексізді жолдан ысырып тастар еді. Мəселен, 9-ыншы сыныптан соң. 10-11 сыныпты тек тоғызды «4» пен «5»-ке бітіргендер ғана оқиды деңізші. Бала бастауыш сыныптардан бастап-ақ ойлана бастайды. Жақсы оқуға əрекет етеді жəне ол жақсы оқудың не үшін керек екенін түсінеді. Бұған сол төменгі сыныптардан бастап-ақ олимпиада не басқадай білім сайыстарын жүргізіп, оны əділ бағалап, марапаттап отыруды қоссаңыз, балалар арасында, сөз жоқ, жақсы оқуға деген, жарыса оқуға деген ұмтылыс, бəсекелестік өріс алары сөзсіз. Ал нарық қатынасын ұстаздар өміріне ендірудің жолы ол – аттестацияны жылма-жыл жүргізу. Тек формалды түрде жүргізілді дегені болмаса қазіргі аттестациялау ештеңе де бермейді. Ал егер əр мектепте білікті ұстаздардан аттестациялық комиссия түзіліп, ол жыл бойы барлық мұғалімнің іс нəтижесі мен біліктілігін зерттесе жəне əр оқу жылы соңында олардың біліктілік санатын бекітсе, мұғалім алдағы жылы осы санат бойынша еңбекақы алар еді. Мұндағы ең керегі – жылма-жыл үзіліссіз жүретін бұл байқау ұстаздарды өз білім, іскерлік дəрежесін ұдайы жоғары ұстауға тəрбиелеген болар

еді. Тек өз білігі, еңбегіне қарай материалдық игілік арттыру оларды, сөз жоқ, жаңа талпыныстарға жетелеп, жалпы ұстаздар арасында да сапалы іс-əрекетке деген бəсеке өрістер еді. Осылай əр мектепте таза педагогикалық ахуал қалыптастыруға болар еді. Міне, нарық ұстанымдары деген осы. Ал 9-сыныптан соң жақсы, жаман оқитындарды бөлу қалай болар екен дейтіндерге біз оның берері де көп дер едік. Айталық, 9-сыныптан соң 10-11 сыныпқа тек «4» пен «5»-ке оқитындар келіп отырсын. Мұнда, енді сөз жоқ, үлгерім жоғары болады. Ұстаз жарты өмірін қазіргідей түк білмейтіндермен босқа өткізіп жатпайды. Сабақ ұстаз үшін де, оқушы үшін де əрі жеңіл, əрі қызғылықты өтеді. Əр сабақты терең, мазмұнды өткізуге мүмкіндік туа ды. Оқушылар арасында сабақты одан да үздік оқуға деген бəсеке өрістеп, дəріс сапалығы артады. Келешек ел экономикасының нағыз қозғаушы күші болар биік интеллектуалды кадрлар, міне, осы топтардан шығады. Ал енді 9-сыныпты «үштікке» бітіргендер қайда барады дейсіздер ғой. Əрине, олар да далада қалмайды. Олар үшін үлкен комплектілі мектептерде арнайы фермер, механизатор, тігінші, т.б. кəсіптік курстар ұйымдастырылады. Бұл курстарда негізгі кəсіби сабақпен бірге бизнес əліппесі, құқықтану, спорт секілді қосымша үш-төрт пəн оқытылады. Біз діңше, оларға интеграл мен атом теорияларына бас қатырудың ешқандай қажеті жоқ. Ал бұған тиісті қаржыны қайдан аламыз? Ол сол мектептің өзінде əлгі өздеріне тиісті 9-сыныптан соң қысқарған сыныптар есебінен алынады. Егер комплектілі мектептерде машина тану, ағаш ұстасы, тігіншілік кабинеттері бұрыннан да бар екенін ескерсек, бұл шаруаны іске асыру соншалықты қиындық туғызбайды.

Осылай біз балалардың қабілеті мен білімін мектеп қабырғасындаақ бағалай отырып, олардың өмірге ерте бейімделуіне ықпал етеміз. Олардың төменгі сыныптан-ақ өз келешегі үшін күресе алатын ізденімпаз, еңбекқор азамат боп өсулеріне жағдай жасаймыз. Тек сонда ғана бала дəл бүгінгідей он біріншіні бітіргенше босқа жүрмейді. Сондай-ақ, білім сапасын көтеру үшін бастауыш сыныптармен жұмысты күшейту керек. Баланың оқу-білімге деген ынтасы мен тəрбиесін осы бастауышта қалыптастырмай болмайды. Бір сөзбен айтқанда, бүгінгі ұран «Басты назар – бастауышта» болуы керек. Бастауыш бала білімінің сүзгісіне айналып, жоғарғы сыныптарға тек оқу бағдарламасын толық меңгергендер ғана жіберілуі керек те, үлгермей ме, бала сол өз сыныбында қалдырылуы тиіс. Бала өз сыныбында бір жыл, тіпті, екі жыл отырғанмен ештеңе жоғалтпайды. Қайта мұның тəрбиелік мəні зор. Баланың ақыл-есі толысады. Өз қатарынан қалып қойғанына намыстанатын болады. Өзін өзі қамшылап, одан əрі сабақты жақсы оқуға ұмтылады. Мұндай балалардың ата-аналарының да жауапкершілігі артады. Баласының өз қатарынан қалып қойғанына ұялып бала тəрбиесін қолға алады, оның сабағын, жүріс-тұрысын күнделікті қадағалайтын болады. Үлгермеген баланың өз орнында қалуы басқа балалар үшін де – үлкен сабақ. Олар «несі бар, оқымасам да мұғалім «үштік» қойып келесі сыныпқа өткізеді» деген ойдан арылады. Міне, бүгінгі біз айтпақ ой осы. Бердалы РЫСБЕКОВ, зейнеткер ұстаз, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш ауданы, Абай ауылы.

Мўражай мен телеарна ќол алысты Қазақстан Республикасының Ұлттық мұражайы мен Бірінші «Еуразия» арнасы əріптестік туралы меморандум қабылдады. Бұл құжатқа ҚР Ұлттық мұражайының директоры Дархан Мыңбай мен Бірінші «Еуразия» арнасы бас директорының орынбасары Мұхтар Ерман қол қойды. Астанада Ұлттық мұражайдың құрылысы əлі жүріп жатыр. Бұл бірегей жоба Астана тарихының мұражайы, Тəуелсіз Қазақстанның тарихы, Қазақстан тарихы, алтын жəне заманауи өнер тарихы секцияларынан тұрады. Елбасының бастамасымен қолға алынған бұл ғажайып мұражай ұлттық-мəдени құндылықтарды сақтайтын орын болмақ. Тұңғыш Президент күніне орай оның бір бөлшегі «Астана тарихының мұражайын» ашу жоспарланып отыр. Оның өзі, жалпы аумағы 14 мың шаршы метрден асатын, 14 залы бар үлкен ғимарат. Қазақстан Республикасының Ұлттық мұражайы мен Бірінші «Еуразия» арнасы Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында, «Халық тарих толқынында» бағдарламаларында көрсетілген базалық құндылықтарды жүзеге асыруға бағытталған əріптестікке уағдаласты. Бірінші «Еуразия» арнасы еліміз аумағының 90 пайызына хабар таратады. Ол өзінің ақпараттық саясатында ұрпақ бойына отансүйгіштікті сіңіру, мəдени мұраны сақтау, сондай-ақ, ұлттың тарихи санасын қалыптастыру мəселелерін басты назарда ұстайды. Арнаны дамыту стратегиясында қазақ тіліндегі хабарларға басымдық беру жағы да қарастырылуда. «Егемен-ақпарат».

Елорда жаѕа оќу жылы ќарсаѕында Міне, білім теңізінде еліміздің мыңдаған жас жеткіншектері ақ желкендерін желбірететін жаңа оқу жылының басталуына да санаулы күндер қалды. Биыл 1 қыркүйек – халықаралық білім мерекесі жексенбі күніне тұспа-тұс келіп тұр. Соған қарамастан еліміздің барлық білім ошақтары бұл күні шадыман шаттық құшағында болады. Жыл сайынғы дəстүрге сəйкес елордамыздың барлық мектептерінде оқушылардың, мұғалімдердің жəне ата-аналардың қатысуымен салтанатты жиындар, мерекелік іс-шаралар ұйымдастырылады. Барлық мектептерде бұл күні «Патриотизм сабақтары» өтеді. Жаңа оқу жылында Астана қаласының 12 мыңға жуық бүлдіршіні мектеп табалдырығын алғаш аттайды. Бұл туралы astana.kz сайтына қалалық білім басқармасы хабарлады. Биылғы оқу жылында еліміздің бас қаласында 82 мектеп оқушыларға есігін айқара ашады. Қаламыздағы 70 мемлекеттік жəне 12 жеке меншік мектептерде 86 663 оқушы білім нəрінен сусындайтын болады. Елордадағы барлық мектептер жаңа оқу жылы қарсаңында жан-жақты жарақталып, күрделі жөндеулерден өткізілді. Жаңғыру мен жаңару иісі аңқыған білім ұялары өз шəкірттерін күтуде. 24 жəне 30 тамызда Астана қаласының орталық алаңында «Мектепке жол» атты дəстүрлі республикалық акция аясындағы мектеп жəрмеңкесі өтеді. Биыл жəрмеңкеге Астана, Алматы, Қарағанды, Шымкент қалаларынан 28 кəсіпкер қатысады. Акция барысында мектеп формасы, оқулықтар, балаларға арналған ой-сананы дамытатын кітаптар, сөмкелер, портфельдер, рюкзактар, кеңсе заттары, мектепке арналған аяқ киім мен күртешелер жəне басқа да мектепке қажетті өнімдер сатылады. Бұл дəстүрлі жəрмеңкелерде мектеп формасын 50 пайызға, мектепке арналған сызу-жазу құралдарын 30 пайызға төмендетілген бағамен сатып алуға болады. Сонымен қатар, қалалық əкімдік жанындағы орталық алаңда жəрмеңкеге орайластырылған Оқушылар сарайы, музыка жəне өнер мектептері оқушыларының қатысуымен концерт көрсетіледі. Нияз ЖЫЛҚЫБАЕВ.


17 тамыз 2013 жыл

Қ

● Есімі елдің есінде

азақ əдебиетіндегі орны мен халық жүрегіндегі орнын қатар тауып, сол халықтың байсалды жыршысы болып, онымен ұзақ жолын, ақындық жолын бірге кешкен нағыз халықтық таланттардың бірі – бүгін арамызда жоқ Ғали Орманов еді. Ақын жасаған жетпіс жыл өмірдің əдебиетке арналған елу жылын бүгін шолып қарасақ, Ғали ақындығы алғашқы күннен бастап, белгілі бір тұтастықта, бөлінбей-жарылмай, əр жаққа шашырамай, бір бағыттағы ізденісте жетілгенін көреміз. Оның ақындық бейнесі ешбір эксцессіз қалыптасты. Оны мадақтап, қолпаштаулар да, жамандап сынаушылар да бола қойған жоқ. Мода қуған ақындардың даурығып бірі келіп, бірі кетіп жатты. Олардың ешқайсысы Ғалиды еліктірмеді. Ол өзінің өлең-өнері жөніндегі ізденісін байсалды, салмақты бір ойлы қалыпқа түсіру бағытында қызмет етті. Абай мектебі мен Ілияс Жансүгіров ақындығын өнеге тұтқан ол қазақ өлеңін заманның рухына лайықтап, сыршылдыққа, сезімталдыққа, замандастарымен тұтастықта

Ұқсайсың түгел өлеңге. – дейтін себебі де осында. Өрістен солар жүрген өлең тердім, Бірі емес бұл жүрісім көп ермектің... – депті ол тағы бір өлеңінде. Ақынның ел аралауы – ермек емес, өмір тану, өлең іздеу екенін тауып айтады. Ақынның жүрген жолдары қазақ даласының төсінде сайрап жатыр. Алыста таулар шалқыған, Алдыма тосты арқасын. Араша кездім бал жиған Алатау, Алтай ортасын. Қуатын құйдым өлеңге, Құнарлы Ертіс, Үлбенің. Толқынын тарттым мен елге Тоғайлы Сыр мен Іленің. Далаға біткен мəуенің Жұпарын жидым жырыма. Үйреттім құстар əуенін Сайраған сай мен қырымда. – деп оны өзі əдемі айтқан. Осы тұстағы Ғали жырларында ерекше танылатын бір сала – оның табиғат туралы өлеңдері. Өзі Жоңғар Алатауының табиғаты əсем өлкесінде дүниеге келген ақынның бүкіл

Єали туралы сґз Серік ҚИРАБАЕВ, академик.

сезінуге үйретті. Сондықтан ол алғашқы тəжірибесінен бастап, бұрқырап, айғайлап, дуылдап кетпей, майда қоңыр үнмен оқырманмен сырласуға, əңгімелесуге ұмтылды. Дəуір шындығын бірден суретке түсіре алмай, қызығып, таңданып қараған кездерінің өзінде, жалаң ұранмен лепірмелікке ұрынбай ақындық дауысын ашып, анық естіртуге, сырын да, шынын да жасанды емес, қарапайым, адал бейнелеуге талпынды. Өнер табиғатын халықтың рухынан, мінезінен іздеген Ғали тіл безеуге, сөзуарлыққа барған жоқ, ойлылыққа, тəкаппарлыққа, қарапайымдылыққа, бейнелілікке жол іздеді. Сөйте жүріп, өз үнін тапты, көргенін, түйгенін ешкімге еліктемей, өзінше айтты. Оның ақындық тағдыры осылай қалыптасты. Блок «Ақынға атақ-дəреже керек емес, оның өзіндік тағдыры болуы керек» деген ғой. Ғалиды да, оның ақындығын да заманы тудырды. Ол бостандық идеясынан нəр алды, азамат-ақын боп өсті. Алдыңғы ағалары Сəкен, Бейімбет, Ілияс, Сəбит, Мұхтарларға ілесе ол алғашқы ақындық үнін қазақ даласындағы əлеуметтік өзгерістерді жырлауға арнады. Екінші ұрпақтың өкілі боп алдында Асқарды, Жақанды, Қалмақанды, Ғабит пен Ғабиденді ұстап, өз құрбылары Тайыр, Əбділда, Қажымдармен қолтықтаса келді. Оның 20-жылдар ішінде жазған лирикасында қазақ кедейлерінің бойындағы ояну сезімі, өзі туып-өскен ортаның жүдеу суреттері, жастық көңіл-күйлері, туған өлке табиғатының көз тартар көріністері кең бейне табады. Ең бастысы, ақын сол дəуірдегі қоғамдық жаңаруларға мұрындық болған жаңа адамды тануға ұмтылды. Олардың əлеуметтік өзгерістер легінде өсуін көрсетті. Соның бірі есебінде Ғалидай жас ескілік езген ортадан қалаға аттанып, жаңа, жарық дүниеге ұмтылады. Бұл салада елдің бəрінің аузында жүрген, қазақ лирикасының хрестоматиялық үлгісіне айналған «Алғашқы адым», «Қараймын да асығам» сияқты өлеңдерге соқпай кету мүмкін емес. Лирикалық кейіпкерінің ауылдан қалаға аттанған алғашқы күйін бейнелейтін атақты өлең ескі ауылдан жаңа дүниеге қол созған жастың сезім күйін де, сыртқы кейпін де өткір танытады. Ауылынан бұрын шығып көрмеген баланың жалтаңдап аттануына жабыла қараған дала, ескінің белгісіндей үстіндегі жарбиған тон, тұмаққа қарсы қойылған іштегі «жанайын деген шырақ» – бəрі де суретке жаңа идея дарытып, заман рухын өткір сездіріп тұр. «Сараң басқан сары тайын шалдырып» жол бойында жатқан бала алдында да сахарада шалқайған жаңа жол жатқанын көреміз. Осы бала Ғали өлеңдеріне лирикалық кейіпкер боп кірді. Бұдан былайғы ақын шығармалары – осы жастың тарихы. Біз оның білім алып, ауылдағы өзгерістерге қатысқанын, қоғамдық істерге араласып, оған үн қосқанын танимыз. Ғали кейіпкерінің осы жолы – тек Ешкіөлмес бауырынан Алматыға аттанған болашақ ақын баланың жолы емес, жаңа, жарық дүние іздеген бүкіл қазақ жасының, Ғали ақынның ұрпағының жолы еді. Жетім тайлаққа мінген Тайыр ақын кейіпкері де осы жолмен жаңа дүниеге аттанды. Олардың бəрі оқу, өнер іздену, адам болу, жаңа заманның қайраткері болу жолына сапар шекті. Алғашқы адымынан сезімтал сыршылдыққа, байсалды суреткерлікке ден қойған Ғалидың жырына отызыншы жылдар өз өзгерісін кіргізді. Ол – өмірдің өктем дамуы тудырған романтикалық сарынға, сезім мен сырдың көтеріңкі көңіл-күйіне, лептілікке қарай бет бұруы. «Шеңберде» осы үлгі анық сезіледі. Одан арғы ақын ізденістерінде, əсіресе «Алынған Арыста», «Үлбеде», «Мысқалада», сол сияқты табиғаттың дүлей күшін адам еркіне бағындырып жатқан заман екпінін танытар жырларда бұл сарын ақын ұстанған бейнелілік суреткерлікпен толысып, өзгеше өрнек табады. Рас, мен тауда туып, өсіп, өнгем, Бұлттың аспандағы төсін емгем. Құндағым – мұзды жақпар, құзды қиян Айғайлап, ойнақ салып, жосып өрген. Қойтасты қағыстырып, допша үйіргем, Қайратпен малтадай ғып тас мүжігем, Бойыма табиғаттың берген күшін Билеген адамзат жоқ өзім білген! – деп шамырқанған асау Үлбе де, тағы бір

5

www.egemen.kz

өлеңінде. Мысқаланың жаңа бейнесіне таңырқап тұрған ақын да – осындай романтикалық, заман лебімен желпінген, сергек бейнелер. Осы өлеңдердің негізінде жаңа қоғамдық құрылыстың тегеурінді күшін мадақтаған патриот-ақынның ой-сезімі жатыр. Ол жалаң мадақталмай, өмір деректері арқылы көркем бейнеге айналды. Ұлы Отан соғысы дəуірінің қат-қабат ауыр шындығы ақынның осы отаншылдық сезімін əрі қарай ұштап, оны өз заманы жəне оның ержүрек адамдары жайлы жаңа сөз айтуға міндеттеді. Бұл тұс – ақын шеберлігінің айрықша өсіп, сөзге аса ұқыптылықпен қарауға, талғампаздыққа, үнемшілдікке қолы жеткен кезі. Оның осы кезде туған «Емен» кітабын қарап отырсаң, кешегі Абай айтқан «Бас-аяғы жұп-жұмыр», қиналмай оқылатын, төгіліп тұрған өлең жолдарын көресің. Ғалидың «шайқаса сауырынан су төгілмес» жорға аталған кезі де осыдан басталады. Ақын жалпылыққа емес, жалқылыққа, нақтылыққа бет бұрды. Сол кезде Отан соғысының батырларын жалпылама мақтап, ескінің батырлары тəріздендіріп суреттеген өз замандастарына қарама-қарсы ол жауынгердің бойындағы

өмірі Жетісудың бай суретінің көлеңкесінде өтті. Ол аралап көрген, сүйсінген Баян, Қарқаралы, Көкшетау, Өскемен өлкесінің көркі де көз тартарлық еді. Сондықтан Ғали жанымен, тəнімен, бар ақындық болмысымен табиғаттың бұлбұл жыршысы болып, оның суреттерін үлкен азаматтық əуенмен түйістіре білді. Ақын жырларын оқығанда табиғат суреттері бар қалпымен көз алдыңа тұра қалады. Оның байқағыштығына, ұсақ бөлшекке дейін жіті көріп, суретке айналдыра білетініне таңғаласың. Жымдасып, таспаша өрлеп, əдемі өлеңге айналып, сезіміңді қытықтайды: Шыңыңды шымқай ораған Шынарың шайы көрпең бе? Бөлене, шіркін, мен оған Өстім бе сенің өлкеңде? – дейді «Қорада» өлеңінде. Ғалидың ақындық шеберлігі – оның өлеңді кəсіп емес, өнер деп қарайтын биік талапшылдығының нəтижесі. Ол – өлең өрнегін, тіл кестесін мейлінше дамытқан өнерлі ақын. Өлең ол үнемі жымдасып, таспаша өріліп тұруды талап етті. Оқырман жүрегіне жол табар өлеңнің осындай болуын күтті. Сөздің адамды жылытуы – оның

Ғалидың халық арасындағы беделін көтерген – оның үлкен ақындығына қоса, адамгершілік қасиеттері, кісілік мінездері екенін бүгін атап айтудың артықшылығы жоқ. Ол мейлінше кішіпейіл, елгезек, бала мінезді адам болатын. батырлық, отаншылдық сезімнің көрінісін жаңаша түсінді. Оның ұғымында, батырлық – бақ емес, оны халық намысы, кек тудырды. «Мəлік», «Полковник» тəрізді өлеңдерінде ол заман батырларының өзгеше сипатын жасады. Қыз мінезді, кішіпейіл, балғын дене Мəлікті батыр еткен оның бойындағы отаншылдық пен өзіне тəн тапсырылған міндетті қасық қаны қалғанша атқаруға ұмтылған жауапкершілік сезім, дұшпанға деген кек екенін суреттеді. Бауыржан кескінінің өзінен ол кек пен намыстың, күрестің ізін көреді. Ғали поэзиясындағы заман мен оның адамы туралы лирикалық-философиялық толғаныс осы кезден бастап айрықша көзге түседі. Ол туған Отанының беріктігін, құрыштығын танытар жаңа бейнелер іздеді. «Қарағай», «Емен» – ақынның осы саладағы үлкен табысы. Оны бүгін бүкіл қазақ əдебиеті бірауыздан мойындайды. Тамырын тереңге жіберген, бойы көкке өрлеген, ешбір дауыл мен желден қорықпайтын қарағай – жау зұлымдығын бойына дарытпаған берік Отанының бейнесі. «Еменді» де жау оғы жарып барып тоқтапты, бірақ құлата алмапты. Ол қайта көк тартып, гүлдеп тұр. Қиян-кескі соғыста жеңіп шыққан біздің қоғамдық құрылысымыздың өктем күші, содан дарыған ақын бойындағы романтика, соғыстан кейінгі дəуірдің шындығы да оның шығармасынан жаңа орын тапты. Ол соғыс салған жараны жазуға, халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңіндегі бүкілхалықтық энтузиазмді бейнелеуге осы жолмен барды. «Егін-толқын», «Аталмаған тау», «Бетпақдала дастаны», «Хан тауының құлауы», олардан кейінгі жазылған «Қапшағай», тың туралы өлеңдер – ақынның романтикалық көңіл-күйін, заманы күйттеген өр сезімді лирикалық сыршылдыққа орап берген əсем дүниелер. Осының бəрінде жаңа адамның жасампаз еңбегі үлкен суреткерлікпен ашылады. Қопарыла құлаған Қалды таудың шұқыры. Хан үйінің қираған Шаңырағы сықылды, – деген жолдардың өзінде қаншалықты бейнелі тұспал, тың кескіндер жатыр. Соғыстан кейінгі дəуірде жасы да ұлғайып, ойы байсал тартқан ақынның өзі өткен өмір жолында көрген-түйген дүниелері оның ойы, сезімі, ақылы, өсиеті, сырына айналып, тың ізденістерге барғанын көрсетеді. Ол ақындық байлықты өмірдің өз шындығынан жинады. Туған республикасын, тіпті, шетелдердің біразын кең аралаған. Ақын от өзенін ағызған жұмысшының, кең алқапты ақтылы қой, алалы жылқыға толтырған малшыны, бауыр халықтардың туысқандық сезімін, туған табиғаттың жаңа бейнесін көрді. Осының бəрінен өлең тапты. Оның: Алдымнан ашқан кең есік,

ақындық арманы еді. Ақын бұл арманына жетті. Халқының сүйікті ақын ұлы болды. Бүгін мұны айрықша мақтанышпен айтамыз. Ақындық сыр, ақын психологиясы Ғали шығармаларында мейлінше анық көрініс тапқан. Кезімде кейде сырқаған Деуші едім тосын дерт екен. Кеудемде сонда тұтаған Өлеңнің өшпес өрті екен! – дейді ол. Ғалекең ұзақ ауырды. Аурумен алысып жатқанда да оның қолынан қаламы түскен жоқ. Осының бəрі Ғалидың ақындық тағдыры бақытты қалыптасып, туған елінің тағдырымен тұтасып, біртұтас тағдыр құрағанын мойындатады. Оның қазақ əдебиетіндегі, əсіресе, ұлттық поэзиядағы орны өзгеше. Майталман ақынның сазды үні адамның жан сезімін қозғап, сырға бөледі. Онымен сыр шертісіп, сырына қанықтық, ақын жыры біздің əрқайсымыздың қоғамдағы өз орнымызды түсінуге көмектесті. Ғалидың ақындық мектебі Абайдан басталғаны белгілі. Ол ұлы ақыннан сөз саралауды, сыршыл, ойшыл лирика жасауды үйренді. Ғалекеңнің Абайды ылғи қайталап оқып, жаттап жүретінін мен өзім көзіммен көрген адаммын. Ол Абайдай қарапайым болуға, Абайша ана тілін ұстартып жаңартуға,

● Теледидар терезесі поэзия тілін өмірдің өзіне жақындатуға ұмтылды. Ілиястан ол өлеңсөздің құдіретін, ақындық пафосты алды. Əрине, Ғали мектебін бұл екі ақынмен шектеп қою əділеттік болмас еді. Ол Пушкинді, Лермонтовты, Некрасовты, Гогольді, Толстойды, Низамиді, Мақтымқұлын, тағы басқа əлем əдебиетінің классиктерін аудара жүріп, өзін шеберлікке шыңдады, ақындық бояуын байытты. Ол ана тілін, оның бейнелік жүйесін жетік білді. Оны ешқашан құбылтпай, өмірдің өзіндей қарапайым қолданды. Оның қарапайымдылығы сонда – ол үлкен ақын болып еңсеңді езіп, төбеңде тұрмайтын еді, кіммен болса да қарапайым сырласып, көкірек көзіңді ашатын. Оның құйылып тұрған өлең жолдары, Асқар Тоқмағамбетовтың сөзімен айтқанда, «құлын мүшесін» бұзған жоқ. Ақын еңбекқорлығы – сөз өнеріне тəнтіліктің, биік ақындық өнердің əрқашан үлгісі болып табылады. Ол бізге, кейінгі ұрпаққа осыны өнеге етіп тастап кетті. Ғалидың халық арасындағы беделін көтерген – оның үлкен ақындығына қоса, адамгершілік қасиеттері, кісілік мінездері екенін бүгін атап айтудың артықшылығы жоқ. Ол мейлінше кішіпейіл, елгезек, бала мінезді адам болатын. «Ақынмын» деп кеудесін ұрған жоқ, оның ақындығын ел таныды. Қашан көрсе де, кімді көрсе де, «əкетайлап», «көкетайлап» бауырына тартатын. 1950 жылы соғыстан соң қайта ашылған Қазақтың көркем əдебиет баспасына Ғали Бас редактор болып келді де, менің сонда қызметке барғаным бар. Сол бір тұстарда мен Ғалекеңді тіпті жақсы таныдым. Рушылдыққа бөлу, жерлестеріне ғана бауыр тарту – тек Ғалекеңнің ғана емес, оның ағаларының да, тұстастарының да бойына дарытпай кеткен мерезі. Өйткені, олар аса талантты топ еді. Ал, жерлестік іздеу, оның көмегімен атақ-дəреже, мансапқа ұмтылу – талантсыздардың ісі. Ғалида кісі жатырқау деген мүлде болмады. Жақсы өлең көрсе, балаша қуанып, оның авторын «айналайындап» құшақтап, бетінен сүйіп жатқанының талай куəсі болғанбыз. Ақын – ел ардақтысы, ел еркесі. Ол шығармашылық үстінде жалғыз отырғанды сүйгенмен, жалпы өмірін сол ел ортасында, көппен өткізеді. Көптің ойын айтады, көптің сөзін сөйлейді. Ақын шабыты ерекше бапты тілейді. Осыған байланысты мен бүгін ақын жары туралы əңгіме қозғауды парыз көремін. Ақын жары – оның тек əйелі ғана емес, бапкері. Оның шабытын шалқытып, шығармашылық азабын тартқан кездерінде жылы алақанымен мəпелеп, рух беруші. Жары жақсы үйде ғана көппен байланыс үзілмейді, ақын маңына адам үйіріледі. Ақын жары – көптің анасы, бəрін жылы лебімен бауыр тартып, туыс-туған етеді. Сөйтіп, ол жеке адамға əйел болудан көтеріліп, шығармашылықтың ұйытқысына, бүкіл əдебиеттің жанашырына айналады. Ерінің жаңа жазылған шығармасының алғашқы сыншысы да сол. Біздің бақытымызға қарай ағаларымыздың көбі осындай жақсы жарлар тапты да, шығармашылық табысына, ел сүйіспеншілігіне сол анаапаларымыздың қамқорлығын, жылы пейілін, ыстық ықыласын ортақ етті. Сəбиттің Мəриямы, Ғабиденнің Зейнелі, Əбділданың Сарасы, Тайырдың Мүнирасы, қазақтың декабрист қыздары – Хамзаның Софиясы мен Мұхаметжанның Мархумасы, Сағынғалидың Ғайниы, тағы басқалары бүгінгі əдебиетіміздің аналары сияқты сезілетіні де осыдан. Осылардың қатарында Ғалидың Айтбаласының орны ерекше. Ол Ғалекеңнің олқысын толтырып, бабын тауып, оны туған халқымен, достарымен жалғастырып отыру үшін жаралған адам секілді. Қазақ халқының жаңару дəуірінің ақыны болған Ғали – сол қоғамға тəн оптимистік мінезді, кең тынысты бойына сіңіре білді. Сондықтан да оның шығармашылығы өмір үшін, еңбек үшін, жер бетінде қалатын адам ізі үшін күресуші болды. Оның жырлары жарқын, өмірсүйгіштікті, өмірге құштарлықты уағыздады. Тіпті, ауырып жатқан кездегі ақын өлеңдерінде, «Соңғы өлеңнің» өзінде түңілу, қажу, өмірден үміт үзу сезімі байқалмайды. Ойлы, байсалды мінезімен ол өлеңіне өмір тіледі. Ақын көрегендік танытқан. Шынында да, оның шырағы сөнген жоқ, ол бізді жылытып, көңілімізге шам жағуда. Тек жолаушылап кеткен ақынның өзі ғана арамызда жоқ.

Алєашќы ќадамдар

«Мəдениет» телеарнасыныѕ мəніне ой жїгіртсек...

Жарқын ШƏКЕРІМ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Қазақстан» Ұлттық телеарнасының ардагері.

Халқымыздың рухани құнды лықтарын төрткүл дүниеге танытқан «Мəдениет» телеарнасы ашылғалы екі жылға жуық уақыт өтті. Осы қысқа уақыт ішіндегі телеарна жетістіктері жайлы ойпікірімізді, əуелі отандық телевидение дамуының түп қазығы – «Қазақстан» Ұлттық телеарнасынан бастап əңгімелеуді жөн көрдік. «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы – Майқы би» дегендей, бүгіндері Қазақстанда елуден астам телеарна бар болса, сол телеарналардың түп атасы – сөз жоқ, Қазақ теледидары – «Қазақстан» Ұлттық телеарнасы болып саналады. 1958 жылдың 8 наурызы күнінен бастап алғаш хабар таратқан Қазақ теледидары тамырын тереңге жайған мəуелі бəйтерек тəрізді. Кезінде халқымыздың əншілік дəстүрі жайлы хабарлар жүргізген əйгілі Ақселеу Сейдімбек пен жезтаңдай əнші Жəнібек Кəрменовтің өшпес, өлмес рухани əңгімелері əлі күнге жұртшылықтың есінде. Əйтсе де жылдар жылжымай, уақыт өтпей қоймайды. Қазақ теледидарының сол бір сағындырған алтын заманы артта қалды. Қоғам өзгерді. Тəуелсіздік таңы теледидар дамуына жаңаша бағыт, жаңаша серпін əкелді. «Қазақстан» Ұлттық телеарнасы жүз пайыз таза қазақ тілінде хабарлар тарата бастады. «Балапан», «Білім» жəне «Мəдениет» телеарналары халқымызға жол тартты. Үстіміздегі жылдың 1 шілдесінен бастап «KAZsport» спорттық телеарнасы да іске қосылды. Міне, осылардың бəрі де өткен ғасырдағы Қазақ теледидарының шаңырақ көтеруінен басталған, заман талабынан туындаған ірі жетістіктеріміз. Десек те, елімізде өз ана тілімізде көрсетілетін хабарлар көлемі өте төмен. Қазақ өзі еуропашыл халық. Еуропаның ана елінде керемет екен, мына елінде керемет екен деп таңданудан жалыққан емеспіз. Ал мына отырған көрші Өзбекстан мен Түркіменстан, Əзер байжан мен Моңғолия тəрізді елдердің 100 пайыз өз тілдерінде хабарлар таратып отырғанын, солардан үлгі алу керектігін əсте қажетсінбейміз. Оның үстіне ұлттық мүддемізді жолға қоюдың орнына теле дидардағы шығармашылық топ (авторы, режиссері, редакторы) Ресей телеарналарындағы ескірген жобалардың көшірмесін қазақ тіліне айналдырып беріп отырған хабарлар аяқ алып жүргісіз. Шетелдік түрік, корей, үнді, орыс сериалдары қазақ елі кеңістігі эфирінің ең жақсы деген кешкі уақытын алып отыр. Дəл осы уақытқа қазақ ауылының тұрмыс жайын суреттейтін, Тəуелсіздікке қосқан үлесін айқындайтын хабарларды көрермендерге неге ұсынбасқа. Өз еліміздің емес, шет жұрттың дүниелерін тоқтаусыз күндіз-түні насихаттап жатқан қазақ телеэфирінің қайран уақытыай, дегің келеді осындайда. Бүгінгі таңдағы қазақ теледидары қалалық телеарнаға, қалалық көрермендерге ғана жұмыс жасайтындай əсер береді. Бостандық алғаннан бергі жиырма жыл ішінде телеарналардың тақырып ауқымы ауылдық тұрмысқа, ауылдық əлеуметке бет бұратын кез жетті емес пе. Неге десеңіздер, бүгінде халықтың 50 пайызы ауылдық жерде, оның 80 пайызы өзіміздің қазақтар екенін ескерсек, телеарналар насихаты да сол бағытқа бұрылуы қажет. Қазақстандық телеарналар ауыл мəдениетіне көңіл бөлсе екен деген тілек бар. Көңіл бөлгенде, «Аймақтар аламаны» хабарында көрсетіліп жүргендей, өңірдің ең таңдаулы өнерпаздарын таңдап, жиып алып бір ортада шоу программа жасау емес, керісінше теледидардың шығармашылық тобы аймақтарға, ел ішіне сапар шегіп ондағы күн көріс қамында жүрген адамдардың əл-ауқатын, тіршілігін, тəуелсіздіктегі үлесін жеткізетін хабарлар ұйымдастыру қажет. Бұл тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы кабельдік АЛМА ТВ телеэкранынан көрсетілген, көршіміз Қытай Халық

Рес пуб ликасының ШыңжаңҰйғыр автономиялық ауданында қазақ тілінде берілетін «Жолаушы» деген хабарды үлгі етуге болады. Ондағылар ТЖК деп аталатын журналистік камерамен-ақ сол елдегі қазақ ауылдарын аралай жүріп, қазақтың əншілері мен күйшілерін, ақындары мен жыршыларын, жалпылай айтқанда, ауыл адамдарының тұрмыстіршілігін айтарлықтай жақсы насихаттап жүр. Республикамыздың кабельдік жүйесінде орналасқан «Мəдениет» арнасы несімен тартымды дегенге келсек, мұнда күнделікті саясат хабарлары, əлемдегі болып жатқан күнделікті толассыз жаңалық дүниелер, жазатайым өлімді сипаттау, апатты суреттейтін хабарлар, Қазақстанға таратылатын түрік, корей, ресей, үнді елдерінің ұзағынан созылатын сериалдары жоқ болып шықты. Нақтылай айтқанда, дөңгеленген дүниедегі шырғалаң көріністерден, зорлық-зомбылықтан, тіпті, көріп отырғаныңды тоқтатып қойып əттеген-ай дегізетін жарнама да жоқ. «Мəдениет» телеарнасы көрермендерге жан тыныштығын сыйлайды. Олай дейтініміз, бағдарламалар көрермендерді терең ойға жетелейді. Қарап отырсаңыздар, Мəдениет телеарнасынан өтіп жатқан хабарлардың дені адамды жақсылық ойдың көкжиегінде өргізеді. Адамның жан тазалығы арқылы адамгершілікке баулиды, өмірге деген ұмтылысқа себепкер етіп, ой түбіндегі көкірек көзін оятады. Қай хабарды алсаңыз да адам жанына жылылық сыйлайды. «Кітапхана» хабарында адамды кітапқа құмар ету ғана емес, əрбір кітаптың арқалаған мазмұнына сай өмірге көзқарастарды автордың ойы арқылы əрбір адамның көкейіне жеткізу мақсаты көзделген. Хабардың авторы əрі жүргізуші белгілі қаламгер Жүсіпбек Қорғасбек қатысушылардың ұсы ныспікірлерін нақтылы түйін мен тұжырымдап отырады. «Мəдениет» арнасында «Жүздесу» деген хабар бар. Жүздесу болғанда жай жүздесіп қана аман саулықты білдіретін хабар емес. Бұл хабар адам өмірінің шежіресі деуге келеді. Адам өмірі арқылы қоғам көріністерін, өмір құндылықтарын суреттейді. Бұрынырақта үлкен кісілер: «Қарағым, ақ патша заманын да көрдік, Ленин, Сталин заманын да бастан кешірдік» деп, толғанып отырушы еді. Сол айтқандай, «Жүздесу» хабарында өткен ғасырдағы социалистік кезең қызықтарын көрген, бүгінгі нарық заманының да қызығын көре бастаған танымал адамдардың өткен өмірлері арқылы бүгінгі ұрпаққа аса қажетті үлгі-өнегелік мəні жеткізіледі. Белгілі журналист Нұртөре Жүсіп жүргізетін «Өркениет» хабары аты айтып тұрғандай, дала мəдениетінің жаһандану заманында əлемдік алапат дауылына тартылып, жұтылып, жоғалып кетпеу қажеттіліктерін ескертеді жəне қазақ халқының өркениеттегі даму жолын айшықтайды. Міне, «Мəдениет» телеарнасында осы сияқты халық сүйіспеншілігіне бөленген жақсы деген жобалар жеткілікті. Мəселен, «Ақсарай», «Сол жылдар», «Қылқалам», «Ғасырлар пернесі», «Алтын көмбе», «Əлі есімде», «Шаңырақ», «Құмсағат», «Сурет-ғұмыр» тəрізді жəне де басқа да бағдарламалар телекөрермендердің асыға күтетін хабарларына айналды. Хабардың өтімділік қасиеті жүргізушілерге де байланысты ғой. Біздің ойымызша, «Мəдениет» телеарнасының басшылары эфирден өтетін хабар жүргізушілерін лайықты таңдай білген. Бұл тұрғыдан алған да, Нұртөре Жүсіп, Жүсіпбек Қорғасбек, Айгүл Иманбаева, Гүлмира Жан ды баева, сондай-ақ, орыс тіліндегі «Неслучайные встречи» хаба ры ның жүргізушісі Карина Абдуллина («Раскрытая партитура»), Юрий Аравин, Флюра Мусина «Легенды и мифы оперного театра» тəрізді жүргізушілерді ерекше атауға болады. Міне, осылай «Мəдениет» телеарнасы Отанымыздың ақпарат кеңістігінде еркін қанат қағу үстінде келеді. АЛМАТЫ.


6

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

 Өнер

 Бір нəсіпке – жүз кəсіп

Ќазаќ эстрадасы: кеше, бїгін, ертеѕ Қазақ мəдениетінің жаңаша қырларының бірі жəне қазіргі заман көшінің айрықша бір саласы – эстрада өнері. Өнердің өзге түрлері секілді эстрада да өз қызметінде мемлекет белгілеген ұлттық мəдениет саясатын ұстанатын елеулі салалардың бірі. Адамзат қоғамының даму жолдары мен тарихи кезеңдері сан жүздеген ғасырларды артқа тастағанда өнердің өзге жанрлары секілді эстраданың да өзіндік ерекше əсем əуені, көңілге қонымды қойылымдары қалыптасты. Өзіндік бітім-болмысын тауып, адам баласының мəдени қорына қомақты үлес қосып, рухани құндылықтың алтын қорын жасады. XIX ғасырда түп тамыры алғаш көктеп, бəйшешек атқан эстрада өнері өзінің даму үдерісінде сан алуан ағымдар мен иірімдерді əкеліп, қазіргі гүлденіп жайнаудың жаңа дəуіріне жетті. Бауыржан ИБРАГИМ,

Қазақстанның халық əртісі, профессор.

Эстрада өнерінің ата-тегі мен алтын тамыры, ежелгі дəстүрі – халықтық мейрамдардан, би жəне пантомимодан, түрлі тартымды қойылымдар мен таңдаулы көріністерден нəр алып, XVIII ғасырдың соңында дербес өнер ретінде Латын Америкасында пайда болған. Эстрада – классикалық жəне қазіргі заманғы деген екі топтан тұрады. Оның өзін концерттік, театрлық жəне мерекелік деген үш бағытпен адамзат күні бүгінге дейін сəтті дамытып келеді. XVI ғасырда Италияда оперетта, буффа жəне көше əртістерінің еншісіне айналған бұл думанды кезінде қазақ даласы да жатсынбаған. Алтайдан Атырауға дейінгі құс қанаты талып жетер кең өлкені ен жайлаған қалың қазақтың көңілін көтеріп, думанға бөлеу міндеті сал-серілерге, ақын-жырауларға, биші-күйшілерге жүктелді. Олар өз кезегінде ойын-сауықтарын жиынтойларда, жəрмеңке алаңдарында, бай-бағыландардың ордаларында өткізіп, халықтың жадында мəңгі сақталарлықтай артында өшпес із қалдырды. Жəрмеңкелерде саудасаттықпен қатар, қазақ халқының жəне басқа да ұлт өкілдерінің өнерпаздары мен спортшылары өнерлерін көрсетіп, мəдени шаралар өткізіліп тұрды. Ақан сері, Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Майра Уəлиқызы, Əміре Қашаубаев, т.б. халық арасынан шыққан əнші, сазгерлер мен балуандар осы жəрмеңкелерде өз өнерлерімен халық көңіліне шаттық пен думан сыйлады. Жəрмеңкелер қазақ даласында шаруашылықты дамытып, тұрмысты көтерумен ғана шектелген жоқ. Сонымен қатар, ұлттық өнер жауһарларын ел арасына кеңінен таратуға да өз үлесін қосты. «Жəрмеңке думаншылары» деген атаумен танылған ойын-сауық өнерпаздары халықтың көңілін көтеруді көздеді. Өз дарын-қабілеттерін көпке əйгілеуді ғана мақсат еткендері болмаса, жеке пайдаларын, қалтаның қамын көздемеді. Тапқырлық пен төзімділік, мергендік пен батырлық, саятшылдық пен серілік, шешендік пен алғырлық секілді қасиеттер үнемі алға шығарылып отырылды. Шешендік айтыстарда ел мүддесін қорғаған, биболыстарды шенеген, халық салтын мадақтаған сарын басым болды.

Ақан сері, Біржан сал, Балуан Шолақ, Қажымұқан, Үкілі Ыбырай, Əсет ақын, Иманжүсіп, Мəди, Ағашаяқ, Кемпірбай, Шөкей қыз, Майра Шамсутдинова секілді көптеген өнерпаздар ХІХ ғасырда халықтың ыстық ықыласына бөленді. Қазақ эстрада өнерінің негізі осылайша қаланып, бізге жетті. 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың бастапқы кезінен əлем эстрада өнерінде елеулі бетбұрыс жасалды. 1960-жылдың басында Эльвис Пресли эстрада əуеніне өзгеріс əкеліп, Роккен Ролл жанрының пайда болуына түрткі болса, одан кейін танымал болған «Битлз» тобы поп стилін қалыптастырып, əлем эстрадасында өшпес із қалдырды. Осылайша, адамзаттың рухани өміріне дендеп еніп, би, сазды əуен, əн, цирк, драма, əдебиет жанрларын өн бойына сіңірген ірі театр деңгейіне көтерілген, кейін мюзикхолл дəрежесіндегі дербес сипатын тапқан эстрада өнері Франция, Англия, Германия, Италия жəне Американың еншісінде ғана қалып қоймады. Қазіргі таңда біртұтас қазақ өнерінің де ажырамас бір бөлшегіне айналып отыр. Кəсіби сипаттағы қазақ эстрада өнерінің қалыптасуын зерттеушілер 1965 жылы Г.Ғалиева ұйымдастырған эстрада-цирк өнері студиясының ашылуымен тығыз байланыстырып түсіндіріп келеді. Онысы орынды. Аталмыш студия жанынан əнші, термеші əртістер даярланып, Ж.Елебеков, Ғ.Құрманғалиев, Қ.Байбосынов, Ж.Кəрменов сынды тарихи тұлғалар дəріс берді. «Гүлдер», «Дос-Мұқасан», «Арай», «Ариран», «Алатау», «Яшлық», «Жайық қызы», «Сыр сұлуы», «Жетісу», «Ұлытау» əнби эстрадалық ансамбльдері мен «Қымызхана», «Тамаша» ойынсауық отаулары аталмыш өнердің қазақ арасында кең өрістеуіне қомақты үлес қосты. Тəуелсіздік жылдарында дамудың жаңа жолына түскен қазақ эстрада өнері өзінің ұлттық бітімболмысын сақтай отырып, жаңа белеске көтерілді. Түрлі квартеттер, триолар, дуэттердің қайсысы болсын өз ұлттық нақыштарымен айшықталып келеді. Оған мысал ретінде «МузАрт», «Ұлытау», «Қоңыр» топтарын атап айтсақ та жеткілікті. Жастарымыздың қол дарынан қазақтың қара домбырасының түспей келе жатқандығының өзі неге тұрады.

Сонымен қатар, əзіл-сықақ ұжымдары көптеп отау тікті. Т.Жаманқұлов, Қ.Сұлтанбаев, Т.Құлыбеков, М.Нұрекеев сынды əртістердің халық арасына кеңінен танылуына осы өнер ұжымдары игі ықпал етті. 1992 жылы əзіл-сықақ театрын құруды қолға алып, оны «Бауыржаншоу» деп атаған едік. Экономикалық дағдарыстың қиын кезеңін бастан кешіріп жатқандығына қарамастан əзілсүйер қауым тырнақалды қойылымдарымыздан бастап, ыстық ықыласпен қабылдады. Бұл еліміз дің эстрада өнері тарихында жасалған батыл қадам əрі алғашқы кəсіби əзіл-сықақ театр болатын. Əрине, «Тамаша» ойын-сауық отауы телевизиялық көрсетілімдері арқылы бұл салада сəтті қадамдар жасады. Алайда, бұл ұжым кəсіби театр ретінде қалыптаспаған болатын. Ал, біз жеке ғимарат алып, сол тұстағы өнер академиясының жас түлектерін қызметке қабылдап дегендей кəсіби театрға қойылатын барлық талаптарды орындадық. Театр қойылымдарын жазатын екі бірдей жазушымыз болды. Оның бірі – белгілі сатирик марқұм Марат Сақатов, келесісі – қазіргі таңда «Егемен Қазақстан» газетінде еңбек етіп жүрген жазушы Берік Садыр. Əр қойылымдарымыз үшін адал тер төктік. Елдегі алғашқы жекеменшік театр ретінде кəсібиліктің барлық талаптарының үдесінен шығу үшін жан аямай еңбек етуге тура келді. Табан ет, маңдай теріміз ақталды да. Оған мысал сол жылдардағы қойылымдарымыздың əлі күнге дейін ел аузында аңыз іспетті айтылатындығы, телеарналар экрандарынан жиі көрсетілетіндігі. Сонымен қатар, республикамызда тəуелсіздік жылдарында əзіл-сықақ театрларының қатары арта түсуі де біздің театрымыз еңбегінің жемісі болатын. «Бауыр жан-шоудан» қанат қаққан қыз-жігіттер «Терісқақпай», «Мафия мен тақия», «Ара-Атырау», «Нысана», «Қуандық пен Бақыт» секілді жекелеген ұжымдар құрып, отау тігулеріне де мүмкіндік бердік. Ешқайсысының шығармашылық əлеуетін кез келген салада сынап көрулеріне, өнер айдынында еркін самғауларына кедергі жасамадық. Соның арқасында жастарымыз қазақ эстрадасының дамуына жаңа леп əкелді, эстрада өнерінде өзіндік қолтаңбаларымен танылды. Қазақ мəдени кеңістігінде эстрада өнері мен əзіл-сықақ қойылымдарындағы тың бетбұрыс осылай жасалды.

Қазіргі таңда Алматы, Астана қалаларында жəне облыстарда ашылған əзіл-сықақ отауларының жəне көңілді тапқырлар клубтары – «Жайдарман» думаншыларының сан жағынан өсуі қазақ эстрадасына жағымды жəне жағымсыз екіұдай ахуал қалыптастырды. Оның жағымды жағына келсек, біріншіден, əлеуметтік өмірдегі келеңсіздіктерді сатиралық көріністер арқылы шенеп, күлкі арқы лы əжуалаудың арқасында қоғамды сауықтыруға елеулі ықпал етуде. Екіншіден, қазақ эстрада өнерін халыққа жақындатуға өзіндік үлестерін қосты. Əзіл сүйер қауымның сұраныстары мен қа жеттіліктерін өтеу жолында қажырлы еңбек етіп, өзіндік тəжірибе жинақтады. Сол сияқты, əзіл-сықақ саласында ысылған дарынды жастардың жаңа легі пайда болып, кəсіби əртістердің қатары толыға түсті. Медальдың екі жағы болатыны секілді бұл салада да келеңсіздіктер бой көрсетіп келе жатқанын айтпасақ, киелі өнер алдында күнə боларымыз анық. Олай болса, əзілсықақ театрлары мен көңіл көтеру ұжымдарының сан жағынан артуының жағымсыз тұстарын мынандай факторлар арқылы түсіндіруге болады: – Сахналық əзіл-сықақ қойылымдарының табиғатын түсінетін, əртістермен қоян-қолтық араласып шығармашылық шебер ліктерін шыңдайтын сатирик жазушылардың аздығынан репартуар қорларымыз жұтаң тартты; – Əзіл-сықақ театрлары өзіндік ерекшеліктерімен даралана алмай бірін-бірі қайталауға, тар шеңбердегі ұсақ тақырыптардың аясын шиырлауға, анекдоттың деңгейіндегі дүниелерді сахнаға алып шығып, жұртты мезі етуге дейін барды; – Көрерменнің əзіл-сықақ қойылымдарға шөліркеген сұраныстарын пайдаланып арзанқол туындылармен бизнес жасауды көздеудің салдарынан өнердің қадірін қашыруға, абыройын төмендетуге дейін баратын келеңсіздер бой көрсетуде. Мұның бəрін айналып келгенде, эстрада өнерінің салмағын тым жеңілдететін кері фактор, халық арасында беделін төмендетуге дейін əкелетін қауіпті құбылыс деп таныған лəзім. Олай болса, енді не істемек керек? Əрине, қаптаған əзіл-сықақ театрларының, «Жайдарманнан» қанат жайып, өнер ордасына айналған шығармашылық ұжымдардың жұмыстарын жүйелеп, сапалық жаңа сатыға көтеріп,

бағыттайтын, кəсіби шеберліктерін ұдайы шыңдап, жетілдіріп отыратын мықты тетік керек. Ол тетік – жуықта ғана заңдық тіркеуден өтіп, өмірге жолдама алған Қазақстан эстрада əртістерінің одағы болуға тиіс. Одақ нендей шаруамен айналысады дегенге келсек, ол өз қызметінде мемлекет белгілеген ұлттық мəдениет саясатын ұстанады. Қазіргі заманға лайық қазақ ұлттық эстрада өнерін дамыту, адамзат тарихында жасалған үздік өнер туындыларын – жауһарларын халыққа жеткізу, насихаттау, танымдық мағлұматтар ұсынуды мұрат етеді. Эстрада өнер туындыларының сапасын арттыруға, халыққа көрсетілетін қызметінің жаңа сатыға көтерілуіне, нарықта бəсекелесу қабілеттілігінің артып, өнер айдынында өз орнын табуына ықпал ету басты мақсатымыз болмақ. Биік межелерге жетудегі келелі міндеттерді жүзеге асырудың жолдарын айқындайтын іскерлік кеңестер мен құнды ұсыныстар жасап өнер ұжымдарын оған жұмылдыру да келелі міндетіміз болады. Эстрадалық өнер ұжымдарына кəсіби бағдар беруге, əдістемелік кеңестер ұсынуға, қолдау көрсетуге құлшыну; мəдени мұраларды сақтау, қорғау, тарихи аспектілерін ай шық тайтын мазмұны терең іс шаралар ұйымдастыруды үрдіске айналдыру; мəдениет пен өнер саласын басқарудың, арт-менеджмент, промоушн, маркетингті жетілдіру жолдарын жетілдіруге бағытталған əдістемелік кеңестер беру; эстрада өнері саласының адами ресурстарын, потенциалын арттыру, əлеуметтік мəселелерін шешу бағытында жасалатын іс-шаралар белгілеп, оның жүзеге асырылуына ықпал ету; эстрада өнері саласына енгізіліп жатқан ғылыми жетістерді, озық техника, технологияны өнер ұжымдарына қолжетімді етуге көмектесу – қысқаша түйіндесек, одақтың басым бағыттары осылай айқындала түседі. Осындай келелі міндеттерді алға қоя отырып, Қазақ эстрада əртістерінің одағы ең алдымен қазақ эстрадасының дербес театрын құрып, оның мемлекеттік мəртебе алуына қолғабыс жасайтын болады. Аталмыш театр өз жанынан арнайы студия мектебін, «Қазақ эстрадасы» атты мəдени-публицистикалық айлық журнал, «Əзіл ТВ» арнасын, киностудиясын, продюсерлік орталығын, клоуиада пантамима, пародия жəне қуыршақ театрын құрып, халыққа сапалы əрі биік деңгейдегі шоу бағдарламалармен қызмет көрсететін болады. Осылайша, қазақ эстрадасын жаңа сатыға көтеріп, оған кəсіби тұрғыдан бетбұрыс жасап, шеберлігін арттырмасақ, қазіргідей əуесқойлық дендеп, кім көңілі қаласа, сол театр аша салып, киелі өнерді қолжаулыққа айналдыратын жүйесіздік пен бейберекеттіктен арылуымыз қиынға соғады. Қазақ эстрада əртістері одағының ең басты мақсат-мұратының өзі айналып келгенде аталмыш саланы əлемдік деңгейге көтеру, көркемдік сапасын арттыру, өнер ұжымдарын ортақ іске бір қолдың бес саусағындай жұмылдырып, ынтымақтаса еңбек етуге шақыру болып табылады. Əрдайым кəсіби шеберліктің биік межесінен көріну, əзіл-сықақ театрлары мен шығармашылық ұжымдарын ортақ мақсатқа жұмылдыру жолында еңбек етпекпіз. Осы игілікті іс шараларды арнайы белгілеу үшін үстіміздегі жылдың қыркүйек айының 5-6 күндері Одақ өзінің тұңғыш құрылтайына шақырып өткізбек. Құрылтай күндеріндегі барлық ресми жəне мəдени іс-шараларға, біріккен қойылым концерттерге еліміздің танымал мəдениет қайраткерлері, əзіл-сықақ театр ұжымдары қаты сып, өнер көрсетеді. Сонымен қатар, салмақтысалиқалы, шығармашылық-іскерлік пікірталастар тыңдалып ортаға салынады. АСТАНА.

 Талап жəне тəртіп

Ќарыз ба, пара ма? Осы мəселе төңірегінде тəртіптік кеңес мүшелері құпия қалтарысы көп шытырман оқиғаға кезіккендей болды. Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Мемлекеттік қызмет істері агенттігі облыстық департаментінің жаңадан тағайындалған басшысы Мұрат Қадырбектің төрағалығымен өткен тəртіптік кеңестің кезекті отырысында алты мəселе қаралса, бесеуі мемлекеттік қызметшілерге қатысты тəртіптік істер болып шықты. Соған қарағанда, Ар-намыс кодексі талаптарын өрескел бұрмалайтын шенеуніктер қатары азаюдың орнына көбейіп бара ма деп ойлап қаласың. Ғ.Мүсірепов аудандық соты құрылысы аяқталған тұрғын үйді пайдалануға қабылдау туралы жалған акт ресімдеп,

тіркеуден өткізген құрылыс бөлімінің басшысы М.Шəмшетовтің əрекетін мүліктің заңды иесінің талабымен заңсыз деп тапқан. Ол осы қылығына орай лайықты жазасын алуы керек еді. Бірақ тəртіптік жаза қолдану мерзімінің өтіп кетуіне байланысты талқылаумен шектеліп, жазадан аман қалды. Ал соттың жеке ұйғарымына жауапты уақытылы берудің орнына бақандай 6 айға дейін созбалақтап жүріп алғаны үшін аудан əкімінің кеңесшісі Əнуар Əлімғожинге ескерту жариялау ұсынылды. Аудан əкімінің орынбасары Николай Мацедонның тəртіптік ісі талқылаумен аяқталды. Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментінің ұсынымына сəйкес Петропавл қаласы бойынша салық басқармасының бас маманы Жандос Нұрғалиевқа қатысты мəселе қаралғанда талқылау қызып сала берді. Тиісті органның материалдары бойынша ол өз өкілеттігін асыра пайдалану арқылы

материалдық жағдайын жақсартуды көздеген. Жеке кəсіпкер Поединокке жер салығына қосылған 170 мың теңге айыппұл төлеу көмегін ұсынып, жеке көлігінің жөндеу жұмыстарына 30 мың теңге талап еткен. Алайда, күдіктінің кінəсін дəлелдеу қиынға түскен тəрізді. Сол себепті қылмыстық істі қысқартуға тура келген. Ол да «кəсіпкердің айыппұлды өтеуге қаражаты жетпегендіктен, қарызбен қарайласып едім. Кейін алмаққа əрекеттендім. Тиісті орындарға арызданатынын білген жоқпын», деп қанша ақталуға тырысқанымен, ешкімді иландыра алмады. Танымайтын, білмейтін адамның қолына қомақты ақшаны ұстата салуы тəртіптік кеңес мүшелерін қатты таңдандырған секілді. 30 мың теңге қарыз ба, əлде пара ма деген сұрақ шешусіз қалды. Бас маманың бұл əрекеті сыбайлас жемқорлыққа жағдай тудырушылық ретінде бағаланып, қызметтен шеттету туралы ұсыныс бірауыздан қабылданды. Тəртіптік кеңес мүшелері Ақжар ауданына

қарасты Талшық орта мектебінің директоры Самал Бекбаеваны қызметінен босату туралы ұйғарым жасады. Оның заң талаптарын өрескел бұза отырып, мəдениет үйінде əдістемеші қызметін атқаратын А. Ауғанбаева деген танысын орыс тілі жəне əдебиеті пəні мұғалімдігіне қабылдағаны, 89 сабақтың жартысына жуығын өткізбесе де, толық жалақы төленгені педагог деген қасиетті атқа жарасып тұрған жоқ. Облыстық қаржылық бақылау инспекциясы М.Жұмабаев ауданы тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімінің бір топ қызметкерінің мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасын өрескел бұзып, беймəлім кəсіпкер автомобиль жолдарын күтіп ұстау жөніндегі конкурс жеңімпазы болып шыға келгенін əшкерелеген. Оның сыбайлас жемқорлыққа жағдай тудыратын құқық бұзушылық белгі бар деген ұсынысы қолдау тауып, тиісті шара қолдану үшін істі прокуратураға жолдауға шешім алынды. Солтүстік Қазақстан облысы.

Ќаз бен їйрек ґсіру

Егер ауылды жерде өмір сүретін болсаңыз, тұрып жатқан мекеніңіздің қасында өзен мен көлшіктер болса, онда сізге қаз бен үйрек өсіргеннен басқа пайдалы іс жоқ. Өйткені, қаз бен үйрек күтімді көп қажет етпейді. Оның үстіне барынша көбеюге бейім. Қаз бен үйректен адам денсаулығы үшін пайдалы ет өндіруге болады. Үстіндегі мамығы мен қанатының өзі пайдаға асады. Оның үстіне қаз бен үйректен алынатын майдың өзі құнарлығымен ерекшеленеді. Қаз бен үйрек – қиындыққа төзімді, табиғатқа тез бейімделгіш құстар. Оларды өсіру үшін алдымен орын-жай сайлап алу қажет. Орын-жайды жерден қазып істеуге болады. Үстіңгі қабатын жерден біршама көтеріп, төбесін топырақпен ны ғыздап отырып жабу керек. Жерден көтерілген қабырғаларға шағындап терезе орнатуға болады. Сонда ол жерден көтерілген жертөле секілді қыста жылы, жазда салқын əрі жарық, қаз бен үйрек үшін таптырмас қора болып шығады. Бірақ жұмыс мұнымен де бітпейді. Енді сіз жертөленің үстінен ішіне кірген адам еркін жүре алатындай сымнан жасалынған торкөзбен қорша лынған жеңіл де ашық қора тұрғызыңыз. Қаз бен үйрек үшін бұл қыдырыс алаңы болып табылады. Құстар қораның үстіңгі бетінде күндіз сейілдеп жүреді де, егер күн салқын болса кешке жақын астына түседі. Жертөленің ішінде жұмыртқалайды. Жертөле таза болуы үшін астына жұқалап сағдар төсеп, оны жиі ауыстырып отыру керек. Сонымен қатар, ауаны үнемі тазартып отыратын желдеткіштің болуын да ескеріңіз. Негізінде қаз бен үйректі бір-біріне араластырмай, екі бөлек баққан жөн. Болмаған жағдайда жертөлелері бөлек болуы тиіс. Егер сіз қаз бен үйректі балапан кезінен бастап өсірсеңіз, онда сізге ең дұрысы инкубатор сатып алу. Арнаулы сауда дүкендерінде шағын тұрмыстық инкубаторлар сатылады немесе тəжірибелі құс өсірушілер оны қолдан да жасап алады. Мұның əдіс-тəсілін интер-

жұмыртқаны басуға талпыныс жасайды. Оның үстіне дəл осы кезең аралығында пайда болған балапандар көктеммен бірге өмірге келіп, көктем айының шалғынды шөбін жеп жетіледі. Бұл жағдай олардың дұрыс өсуіне оңды əсер етеді. Қаз бен үйрек көбінесе өздері жұмыртқалаған қора ішінде балапан басып шығарғанды қалайды. Сондықтан жұмыртқа басу үдерісі кезінде қораны ауыстырмаған жөн. Бұл үшін жертөлені аздап қараңғылап, жұмыртқа басуға талпыныс жасаған аналық құстың бауырына 11-13 жұмыртқадан орналастырады. Жертөленің температурасы 12 градустан төмен болмағаны жөн. Əрі жұмыртқа басқан аналық құс тыныштықты сүйетіндіктен жертөленің ішінде оларға жеке орын лайықтаған дұрыс болып табылады. Қаз бен үйрек басып шығарған балапандарды жеке күтімге алуға да болады немесе ең дұрысы, оларды анасынан бөлмей бірге өсірген жөн. Балапандар жүруге жарасымен көп өтпей-ақ оларды жайылысқа шығарады. Ал балапандарды сатып алған немесе анасынан жекелеп баққан жағдайда олардың тұратын жерінің бірінші тəулік тегі жылылығы 32 градустан төмен болмағаны жөн. Келесі күндері жылуды əр тəулік сайын 1 градусқа төмендете отырып, 8 градусқа дейін жеткізу керек. Балапанның өмірге келгеніне 22 күн өткеннен кейін олар орналасқан орын-жайды жылумен қыздырмаса да болады. Ал балапандарды суға 14 тəулік өткеннен кейін жібереді. Бастапқы кезде судың сондай бір суық егер ол ағынды су болса ағысы күшті болмауын ескерген жөн. Өнімдерді өткізу. Қаз бен үйрек өсірген кезде олардан алынуға тиісті өнімдерді толықтай алып, оларды өңдеуден өткізу мүмкіндігін ескерген жөн. Міне, осындай жағдайда бұл істің тиімділігі де барынша арта түспек. Мəселен, қаздың салмағы 4 пен 8 килограмм аралығында

Пайдалы кеңестерді мына сайттардан алуға болады: www.dom-ptica.org/vyrashivanie_i_otkorm_gusyat.html www.fadr.msu.ru/rin/vestnic/vestnic2_01/2_10_01.htm#1 нет арқылы білуге болады. Азықтандыру. Балапандарға жұқалап туралған жұмыртқа, салат, əртүрлі жасыл өсімдіктер мен қайнатылған күріш берген жөн. Бастапқы екі аптада оларды əр екі сағат сайын азықтандырып отыру қажет. Содан кейін оның жиілігін азайтып, тəулігіне бес рет, кейіннен үш рет қолдан азықтандыруға көшіру керек. Балапандардың қанаты əбден қатайған кезде, шамамен алғанда екі ай уақыт өткеннен кейін оларды үлкен құстар қатарына қосуға болады. Бұл кезде оларға басқа құстармен бірге кешке жақын күніне бір рет құрамажем мен астық дəндерін беріп отырған жөн. Өйткені, есейген құстар жаз уақытында өзінің азықтық қажеттіліктерін негізінен жайылыс арқылы өтейді. Қосымша азықтандыру олардың дұрыс жетіліп, семіруі үшін қажет. Бұл кезде оларға жеммен қатар бір мезгіл, көбінесе жайылыстан қайтқан мезгілдерінде бақшада өсетін жасыл өсімдіктер мен олардың қалдықтарын, өсімдік тамырларын, адамдардың өздерінен артылған көкөніс жəне жеміс өнімдері мен түрлі тамақ қалдықтарын турамшылап, ұсақтап беріп отыруға болады. Қаз бен үйректі өз балапандары есебінде өсіру үшін оларға жұмыртқа бастыртады. Бұл үдерісті негізінен алғанда наурыз айының соңы мен сəуір айының бірінші жартысында жүргізген жөн. Өйткені, көбінесе осы уақыт аралығында өздерінің табиғи инстинкттеріне сəйкес жұмыртқалауды тоқтатып,

болады. Əр қаз 600 грамға дейін мамық бере алады. Үйрек 1,5-тен 3 килограмға дейін тартады. Құстың еті мен жұмыртқасын өткізу ісін жолға қоюмен қатар, олардың мамығынан көрпе, жастық жасау ісін де ойластырған жөн. Немесе оларды осы іспен айналысатын шеберлерге сатуға болады. Қаз бен үйрек өсіру шығындары. Бұл істегі негізгі шығын – балапандарды сатып алу үшін жұмсалатын қаражат. Бір балапанның бағасы шамамен алғанда 400 теңге тұрады. Сіздің өмір сүретін өңіріңіздегі жағдайға байланысты бұл баға одан сəл арзан немесе қымбат болуы да мүмкін. Ал біз рыноктағы жалпы жағдайды есепке алып отырмыз. Сөйтіп, сіз 30 балапан сатып алатын болсаңыз, оған 12 мың теңге қаржы жұмсайсыз. Сонымен қатар, оларға қажетті азықты сатып алу үшін шамамен 3-5 мың теңге аралығында шығын жұмсалады. Қаз бен үйрек өсірудің кірістері. Бір қаздың рыноктағы бағасы – 5000-6000 теңге. Егер сіз 15 қаз өсіріп сатсаңыз, оның өзінен 75-90 мың теңге пайда аласыз. Бір үйректің рыноктағы жалпы бағасы – 2000-2500 теңге. Егер сіз 15 үйрек өсіріп сатсаңыз, одан кем дегенде 30 мың теңге пайда табасыз. Сонда сіздің жалпы пайдаңыз 110-130 мың теңге аралығында болады. Əдетте, құс өсіретін адамдар оны жүздеп, тіпті, кейде мыңдап мыңғыртып өсіреді. Сол кезде бұл іс нағыз пайдалы кəсіп түріне айналады. Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


 Ертең – Спорт күні

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға) беру бойынша тендер өткізетіндігі туралы хабарлайды

Елбасының Жарлығына сəйкес, əрбір жылғы тамыздың үшінші жексенбісі біздің елімізде Спорт күні ретінде аталып өтіледі. Бұл мереке биылғы жылы 18 тамызға тура келіп отыр. Біз осы айтулы күннің қарсаңында Спорт жəне дене шы нық тыру істері агенттігінің төрағасы Ерлан ҚОЖАҒАПАНОВПЕН сұхбат құрған едік.

Спорт – ел еѕсесі, мемлекет мерейі

– Ерлан Тоқтарханұлы, Қазақстанның абыройын аспанға көтерген Лондон Олимпиадасының тарих қойнауына енгеніне де жылға жуық уақыт болып қалды. Енді сол жеткен биікті ұстап тұрудың да оңай соқпайтыны анық. Ал, алда Қысқы Олимпиялық ойындар келе жатыр. Сол байрақты бəсекеден біздің күтеріміз қаншалықты қомақты болмақ? – Өте дұрыс айтасыз. Біздің спортшыларымыздың Лондон Олимпиялық ойындарында шынында да жұлдызы жарқырай жанды. Ондағы жетістік біздің бəріміздің күткендегімізден əлдеқайда асып түсті. Ол Олимпиада спорттың шын мəнінде елдің еңсесі, мемлекеттің мерейі екенін танытып берді. Тура топшылап отырсыз, келесі сондай аламанда дəл сол деңгейдегі толағай табысты қайталауымыз енді қиынға соғады. Мұның алдағы жылдың басында Ресейдің Сочи қаласында өтетін Қысқы Ойындарға да қатысы бар. Бірден айтып қояйын, ол дүбірлі додадан күтеріміз оншалықты орасан зор емес. Оның жан-жақты себебі бар. Бұл үшін мынаны айтсам да жеткілікті ғой деп ойлаймын. Біз осының алдындағы Ванкуверде бар-жоғы 1 күміс медальға ғана қол жеткіздік. Сочиде де жүлделі орындар үшін таласқа 5-6 спортшымыз араласады деген үміт бар. Солардың арасынан коньки спортынан биыл ғана əлем чемпионы болған Денис Кузин мен мəнерлеп сырғанаушы Денис Тенге айрықша салмақ артамыз. Əзірге біз осы Олимпиадаға 40 лизенция жеңіп алу жолында күресіп жатырмыз. Қазір спортшыларымыз штаттық режімде дайындалу үстінде. Егер Сочиде бұрынғы бір медальдық көрсеткішімізді екеуге жеткізсек, біздер үшін соның өзі елеулі ілгері жылжушылық болар еді. Өйткені, қалай айтқанда да, Қазақстан əзірге əлемдегі қысқы спорт түрлері барынша дамыған елдердің қатарына қосылып үлгерген жоқ. – Осы орайда елімізде бұқаралық спортты өркендету мəселесіне тоқталмай өте алмас едік. Оның үстіне, Мемлекет басшысы 2020 жылға дейін спортпен белсенді шұғылданатын жұртшылық санын 30 пайызға жеткізу міндетін қойып отыр. – Бұл жерде бəрі түсінікті болуы үшін əңгімені статистикалық мəліметтерді келтіре отырып сабақтастырғаным жөн шығар. Мынаған қараңыз: 2007 жылы республикада дене шынықтырумен жəне спортпен шұғылданған халық саны 15 пайызды құраған болса, бұл көрсеткіш 2012 жылдың қорытындысында 21,6 пайызға жетіп жығылды. Демек, 7 пайызға жуық өсім болған. Осыған қарап, ендігі қалған 7-8 жылда тағы 8 пайыздық белесті бағындыруға əбден болады ғой деп ойлаймын. Бұған бізде барлық алғышарттар бар. Қазіргі таңда түрлі деңгейдегі əкімдіктермен жəне басқа да мемлекеттік мекемелермен бірлесіп, балаларға арналған аула клубтарының желісін кеңейту, спорт секцияларының түрі мен санын ұлғайту, əрбір мектепте спорт клубтарын ашу жөнінде пəр менді жұмыстар жүргізілуде. Мұның сыртында бірқатар танымал командалық спорт түрлері бойынша мектептердің лигалық жарыстарын ұйымдастыруды қолға алдық. Соңғы кездері бірқатар депутаттар бастамасы бойынша «Барсиада» атты үлкен спорт лигасын құруды бастап кеттік. Мұның бəрі, біріншіден, бұқаралық спорттың дамып, кең етек жаюына серпін

7

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

берсе, екіншіден, спортымыздың келешек жұлдыздарын тəрбиелеп шығарудың өмірлік өнегелі мектебі болмақ. Осының ыңғайында ересектер спортының бірден-бір іргелі ізбасары болып табылатын студенттік сайыстарға ерекше назар аударылып отыр. Мұндай шаралар Мемлекет басшысы жүктеген тапсырмаларды іске асыруға мүмкіндік беретін болады. – Ерлан Тоқтарханұлы, əңгімеміздің əдібі өздігінен өрбіп, резервтер өрісіне еніп барады. Ал осы тақырыпты тарқатып айтуға күш салсақ, оның мазмұны қалай шығады? – Келістік. Біз жоғары санаттағы спортшыларды даярлаудың алғашқы адымы болып есептелетін балалар мен жасөспірімдер мектептеріне үлкен көңіл бөліп отырмыз. Бұл спорт мектептерінің мақсаты – спорттық санатты дайындау ғана емес, сондай-ақ, жас атлеттердің шеберлігін арттыру, бұқаралық спортты дамыту. Бүгінгі күндері республикада 418 балалар мен жасөспірімдер мектебі бар. Өкінішке қарай, соңғы үш жылда олардың саны арта қойған жоқ. Мұның өзі осындай спорт мектептерінің жергілікті жерлерде оңды шешілмей жатқанын білдіреді. Осыған орай Үкімет облыс əкімдіктеріне аймақтарда жоғарыдағыдай тəрбие ошақтарының санын арттыру туралы нақтылы тапсырма берді. Агенттік өз тарапынан аталмыш мəселе жан-жақты шешілуі үшін қолғабыс ететін болады. Бұқаралық спортты дамыту жол дарының бірі – ауыл дар мен аудан дардағы спорт жат тықты рушыларының санын арттыру. Өкінішке қарай, біздегі олардың қатары нормаға сəйкес келмейді. Бұл мəселені де Үкімет отырысында көтеріп, қолдауға ие болдық. Себебі, біздің резервтеріміз негізінен сол жақтардан өсіп шығады. Бұған мынадай айғақ бар: біздің Əлем, Азия ойындары жеңімпаздарының 75 пайызын ауылдан шыққан алыптар құрайды. Жəне бұл үрдісті алдағы уақытта да ұдайы қолдап, белсенді дамытуымыз керек. Бүгінде спортта жетістікке жетуді қалаған адамдар базаны көре білуі жəне мемлекет бұл базаны ұсынуы тиіс. Мұнымен белсенді айналысудамыз. Агенттіктің басты міндеті – адамдар далаға шыққан кезде мектеп ауласында, қала сыртында велосипед жолағы сияқты дене шынықтырумен, спортпен айналысудың барлық мүмкіндіктерін көруі тиіс. Мұның бəрімен біз қамтамасыз етуіміз қажет. Бүгінде мəселе жоғары бағаларда емес, спорттық шаршы метрлердің тапшылығында дер едім. – Демек, ендігі басты проблема спорт алаңдары мен дене шынықтыру залдарында болып тұр ғой? – Иə. Өкінішке қарай, қазіргі таңда біз спорттық нысандардың қолжетімсіздігі туралы емес, олардың тапшылығы туралы сөз етуге мəжбүрміз. Егер елдің əрбір тұрғынына шаққандағы шаршы метрлер туралы айтатын болсақ, бүгінде спорттық нысандардың 8 мың шаршы метр тапшылығы байқалады. Біз Үкімет отырысында шалғайдағы кеңшарларға, аудандар мен кенттерге спорттықсауықтыру кешендерін салу қажеттігі туралы баяндадық. Мектептерге спорт залдарын салу қажет, себебі, 7,5 мың орта мектептің тек 5 мыңында ғана дұрыс залдар бар. Жетімсіздік туралы деректерді мынадай мысал арқылы да келтіре кетсем болады. Айталық, АҚШ, Канада, Австралия секілді елдерде жергілікті халықтың 62 пайызы үшін су бассейндері қолжетімді болып саналады. Ал бізде бұл бар-жоғы 2,5 пайызды құрайды. Дегенмен, ауызды қу шөппен сүртіп қарап отыра беруге болмайды ғой. Біз бұл міндетті дене шынықтырусауықтыру кешендерін мектептерге жапсарлатып салу арқылы шешуді жөн көрдік. Сондай-ақ, «Концессиялар туралы» жаңа Заңға сəйкес мемлекеттікжекеменшік əріптестік институтын дамытатын боламыз, аудандарда тұратын демеушілерді, инвесторларды тартып, оларды бұл аудандарда спорттық нысандар мен өзге де əлеуметтік ғимараттарды салуға шақырамыз.

– Əлгінде ауыл спорты туралы айтылып қалды ғой. Енді сол тақырыпқа қайта атбасын бұрсақ. – Айтатыны жоқ, ауыл спортын дамыту əлі де болса біздер үшін өте күрделі мəселе күйінде қа лып отыр. Жоғарыда айтқанымдай, біздің чемпиондарымыздың басым көпшілігі ауыл спорты арқылы шыға ды. Сондықтан агенттік ауыл спортын насихаттау бойынша ауқымды жұмыстар жүргізуде. Соңғы кездері алғаш рет жасөспірімдердің ауыл ойындары өткізілді, оның бағдарламасына спорттың 15 түрі енді. 2013 жылы ауыл спортын дамытуға байланысты тағы бірқатар іс-шаралар өткізу көзделуде. Олар: жасөспірімдердің қысқы ауыл спартакиадасы, баскетбол, волейбол жəне футболдан жарыстар. Олардың бірі ауыл округтеріндегі білім беру мекемелерінде өткізілетін болады. Сондай-ақ, футболдан «Былғары доп» ауыл ойындарын жаңғыртатын боламыз. Сосын əлгінде айтылған мектеп жасындағы балалар үшін «Барсиада» өткізіледі. Ал алыстағы елді мекендердің ең басты проблемалары қатарында спорт залдары мен бапкерлердің жетіспеушілігі тұр. – Жоспарлар ауқымды, мемлекеттік бюджеттен бөлінген қаржылар жетпей қалуы да ықтимал. Мəселенің бұл жағын қалай шешіп отырсыздар? – Əлгінде аңғарған болсаңыз, мен «Концессиялар туралы» деп аталатын жаңа Заңды айтып өттім. Енді біз əртүрлі инвесторларды, меценаттар мен бизнесмендерді осы заңның аясында өз аудандары мен ауылдарында спорттық-сауықтыру кешендерін салуға тартатын боламыз. Себебі, Президент мұндай спорттық инфрақұрылымдарды салу туралы міндетті бизнесмендердің алдына нақты жүктеген болатын. – Соңғы кездері еліміздің параолимпиалық жəне ұлттық ойындары да өз аттарын айтарлықтай асқақ естіртіп жатыр. – Лондонда өткен соңғы Параолимпиалық ойындарда спортшыларымыз көптеген лицензияларды жеңіп алып, алғаш рет алдыңғы ондыққа енді. Ұлттық ойындар бойынша да спортшыларымыз түрлі додаларға қатысуда. 2012 жылы олар 200-ге жуық медальді еншіледі, сондай-ақ, паралимпиашылар да 200-ден астам медальді қанжығаларына байлады. Біз мұның бəрін жоғары табыс деп есептейміз. Ұлттық спорт туралы айтқанда, қазақ күресінің жылдан-жылға ауқымын кеңейтіп, құрлықтан құрлыққа тарап бара жатқанын айтсақ болады. – Соңғы сұрақты агенттіктің жұмысы барысында туындап жатқан өзекті мəселелерді қалай шешіп отырғанына байланысты қойғым келіп отыр. – Ақиқаты керек, біздің жетістіктеріміз өте көп. Сонымен бірге, проблемаларымыз да жетерлік. Мұндағы басты түйткіліміз – мектептердегі спорт секцияларының жайы. Бүгінде оларға оқушылардың 27 пайызы тартылған. Ал əлемде бұл цифр 80 пайызға жуықтайды. Дене шынықтыру пəндерінің мұғалімдеріне қосымша сабақтар үшін еңбекақы төлеуде де түйінді мəселелер бар. Біз базалық лауазымдық еңбекақыдан 45 пайыз төлеп отырмыз. Өткізілген тексеру аталмыш төлемнің сəйкессіздігін анықтады. Бұл туралы Үкіметке баян дап, қолдау алдық. Аталмыш төлем дерді 100 пайызға жеткізу, барлық дене шынықтыру пəндерінің мұғалімдерін осындай төлеммен қамту туралы тиісті тапсырмалар берілді. Келесі бағыт – бұл Президенттік тестілер. Оларды пысықтап, өзгерістер енгізудеміз, кейбір мектептер үшін ілкі жобаны қабылдаудамыз. Кейін оларды ел бойынша енгізетін боламыз. Қысқаша айтқанда осы. – Əңгімеңізге рахмет. Төл мерекелеріңіз құтты болсын! Спортшыларымыз алдағы уақыттарда да өздерінің толағай табыстарымен халқын қуантып, еліміздің даңқын асыра берсін.

АСТАНА.

Əңгімелескен Серік ПІРНАЗАР, «Егемен Қазақстан».

Тендер өткізу күні мен орны: 2013 жылы 5 қыркүйекте, сағат 11.00-де. Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33, 4-қабат, 402-бөлме. №1 лот. Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 97 мекенжайында орналасқан Ақтөбе қаласы бойынша салық басқармасының ғимаратындағы үй-жай. Теңгерім ұстаушы – «Ақтөбе облысы бойынша салық департаменті» ММ. Нысанның жалпы алаңы – 63,5 ш.м. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 61 845 теңге. Кепілді жарна – 24 740 теңге. Тендер шарты: банктік операцияларды жүзеге асыру үшін есеп айырысу-кассалық бөлімшесін орналастыру. мүлікті жалдау мерзімі – 1 жыл. №2 лот. Алға ауданы, Алға қаласы, Байтұрсынов көшесі, 15 мекенжайында орналасқан Алға ауданы бойынша салық басқармасының ғимаратындағы үй-жай. Теңгерім ұстаушы - «Ақтөбе облысы бойынша салық департаменті» ММ. Нысанның жалпы алаңы – 2,0 ш.м. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 1 465 теңге. Кепілді жарна – 585 теңге Тендер шарты: нысанды төлем қабылдау пунктін орналастыру үшін пайдалану. мүлікті жалдау мерзімі – 1 жыл. №3 лот. Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 мекенжайында орналасқан «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жургізу құқығындағы РМК-ның Ақтөбе облысы бойынша филиалының ғимаратындағы үй-жай. Теңгерім ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК-ның Ақтөбе облысы бойынша филиалы. Нысанның жалпы алаңы – 12,0 ш.м. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі -11 690 теңге. Кепілді жарна – 4 675 теңге. Тендер шарты: банктік операцияларды жүзеге асыру үшін есеп айырысу-кассалық бөлімшесін орналастыру. мүлікті жалдау мерзімі – 1 жыл. №4 лот. Ақтөбе қаласы, Құрашасай ауылы, Абай көшесі, 328 мекенжайында орналасқан Өңірлік орталықтың ас тарату бөлігінің ғимараты құрал-жабдығымен . Теңгерім ұстаушы – «Ақтөбе облысының ТЖМ «Өрт сөндіру жəне апаттық-құтқару жұмыстары қызметі» ММ. Нысанның жалпы алаңы – 208,3 ш.м. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 47 825 теңге. Кепілді жарна – 38 810 теңге. Тендер шарты: нысанды қызметкерлердің тамақтануын ұйымдастыру үшін пайдалану. мүлікті жалдау мерзімі баланс ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге төлейді немесе баланс ұстаушымен келісімшарт бойынша төлейді. Тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылы 4 қыркүйекте сағат 11.00-де аяқталады. Тендерге қатысу үшін үміткер мыналарды тапсыру қажет: тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі мен тиісті шартты жасауы қамтылады; жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы; заңды тұлғалар үшін - мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік, құрылтайшы құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) көшірлемелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті көрсетумен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде көрсетуімен үй кітапшасының көшірмелері немесе аталған құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесі; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме үзінді; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме үзінді (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдерінде нотариалдық куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттары; 6) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 7) өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама; Өтініш тендерлік құжаттамада анықталған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады. Өтініштер қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар қамтылады. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Өтініш қабылдау Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті орналасқан мекенжайда құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі жəне тігілген түрде, парақтарына нөмір жəне соңғы бетіне қол қойылып, мөр басылып расталуы тиіс. Кепілді жарна Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына аударылады: KZ160705012170166006, БСН 120340000827, БИК KKMFKZ2A, КБЕ 11, КНП 171. «ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемнің мақсаты – тендерге қатысу үшін кепілді жарна. Кепілді жарна тендер жеңімпазының мынадай: тендерде жеңіске жеткен жағдайда, тендердің нəтижелері туралы хаттамаға қол қоюын; тендер нəтижелері туралы хаттамаға сəйкес шарт жасасу міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылады. Жалға беруші кепілді жарнаны: тендерге қатысушыға оны өткізгенге дейін үш күннен кем уақыт қалғанда тендерге қатысудан жазбаша бас тартқан жағдайда; жеңімпазға – ол тендер жеңімпазының ұсыныстарына сай келетін талаптарда шарт шасасудан бас тартқан жағдайда қайтарылмайды. Қалған барлық жағдайларда кепілді жарналар қатысушының кепілді жарнаны қайтару туралы осы қатысушының деректемелері көрсетіле отырып өтініш берген күннен бастап банктік он күннен кешіктірмейтін мерзімді қайтарылады. Тендерге қатысушылардың кепілді жарнаны қайтару туралы өтініштері жалға берушінің шотына салымдар түскеннен кейін қабылданады. Тендер комиссиясының шешімі бойынша Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғарғы сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірмей жасалады. Тендерлік құжаттамамен танысу үшін барлық сұрақтар бойынша хабарлама ресми жарияланған күннен бастап Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне мына мекенжай бойынша хабарласуға болады: Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33. Анықтама алу телефоны: 8(7132) 54-44-54. www.gosreestr.кz.

Кепілге алынған келесі жылжымайтын мүлікті (бір лотпен) соттан тыс өткізу (сауда-саттық) жөнінде хабарлаймыз: шексіз жəне кедергісіз бөліспен кадастрлық нөмірі: 12-183-105-055, көлемі 460,5 га жер учаскесін жалға берудің қалған мерзіміне 2050 жылдың 25 сəуіріне дейінгі жалдау шартымен уақытша ұзақ мерзімді пайдалану құқығы, шексіз жəне кедергісіз бөліспен кадастрлық нөмірі: 12-183-105051, көлемі 311,1 га жер учаскесін жалға берудің қалған мерзіміне 2050 жылдың 1 желтоқсанына дейінгі жалдау шартымен уақытша ұзақ мерзімді пайдалану құқығы, шексіз жəне кедергісіз бөліспен кадастрлық нөмірі: 12-183-105-065, көлемі 115,0 га жер учаскесін жалға берудің қалған мерзіміне 2051 жылдың 9 сəуіріне дейінгі жалдау шартымен уақытша ұзақ мерзімді пайдалану құқығы, барлық жер учаскелері Қостанай облысы, Қостанай ауданының Жданов ауылдық округі ауданында орналасқан жəне шаруа қожалығына арналған. Сауда-саттық алдында əр қатысушы сенімді тұлға шотына аударым арқылы 15 000 000 теңге құрайтын кепілді жарна сомасын төлеуі қажет. Ақырғы бағаны ұсынған қатысушы сенімді тұлға шотына аударым арқылы аталмыш соманы (сатып алу бағасын) сауда-саттықтың өткізілген күні төлеуі қажет. Лоттың бастапқы бағасы – 43 855 440 теңге. Сауда-саттық өткізу əдісі – ағылшын. Бағаның өзгеру қадамы – бастапқы бағадан 10%. Сауда-саттық 2013 жылдың 29 тамызында Астана уақыты бойынша 09 сағат 00 минутта Қазақстан Республикасы, Қостанай облысы, Жданов ауылдық округі, Жданов ауылы, Дощанов көшесі, 1-үй («Қостанай ауданы Жданов ауылдық округі əкім аппараты» ММ ғимараты) мекенжайы бойынша өтеді. Сауда-саттыққа қатысу жөніндегі өтінімдер: жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Дружба ауылы, Қостанай құс фабрикасында 2013 жылғы 28 тамызда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Сенім білдірілген тұлға – Карамурзин Худрет Мхаммадаубакирович, тұрғылықты жері: Қостанай қаласы, 9-шы шағын ауданы, 13-үй, 50-пəтер. Анықтама мен қосымша ақпаратты: +7 775 411 12 10 телефоны немесе khudret_88@mail.ru электронды поштасы арқылы алуға болады. Төлем деректемелері: Карамурзин Худрет Мхаммадаубакирович; ЖСН 880528350524; БИК ABKZKZKX; ИИК (IBAN) KZ08319M010005569805 «БТА Банк» АҚ ҚФ.

Объявляется внесудебная реализация (торги) следующего заложенного недвижимого имущества (одним лотом): право временного долгосрочного землепользования на условиях аренды сроком до 25 апреля 2050 года на оставшийся срок аренды на земельный участок площадью 460,5 га, делимого без ограничений в использовании и обременений, кадастровый номер: 12-183-105-055, право временного долгосрочного землепользования на условиях аренды сроком до 01 декабря 2050 года на оставшийся срок аренды на земельный участок площадью 311,1 га, делимого без ограничений в использовании и обременений, кадастровый номер: 12-183-105-051, право временного долгосрочного землепользования на условиях аренды сроком до 09 апреля 2051 года на оставшийся срок аренды на земельный участок площадью 115,0 га, делимого без ограничений в использовании и обременений, кадастровый номер: 12-183-105-065, все земельные участки расположены на территории Ждановского сельского округа Костанайского района Костанайской области, и предназначены для ведения крестьянского хозяйства. Перед началом торгов каждый участник торгов должен внести безналичным платежом на счет доверенного лица сумму гарантийного взноса в размере 15 000 000 тенге. Участник торгов, предложивший конечную цену должен внести безналичным платежом на счет доверенного лица эту сумму (покупную цену) в полном объеме в день проведения торгов. Стартовая цена лота – 43 855 440 тенге. Метод проведение торгов – английский. Шаг изменения цены – 10% от стартовой цены. Торги будут проведены 29 августа 2013 года, начало в 09 часов 00 минут по времени Астаны, по адресу: Республика Казахстан, Костанайская область, Ждановский сельский округ, село Ждановка, улица Дощанова, у дома 1 (здание ГУ «Аппарат акима Ждановского сельского округа Костанайского района»). Заявки на участие в торгах принимаются по адресу: Костанайская область, Костанайский район, село Дружба, Костанайская птицефабрика, с 9-00 до 18-00 в рабочие дни, до 18 часов 00 минут 28 августа 2013 года. Доверенное лицо – Карамурзин Худрет Мхаммадаубакирович, место жительства: город Костанай, 9-й микрорайон, дом 13, кв. 50. Телефон для справок и дополнительной информации: +7 775 411 12 10. E-mail: khudret_88@mail.ru. Платежные реквизиты: Карамурзин Худрет Мхаммадаубакирович; ИИН 880528350524; БИК ABKZKZKX; ИИК (IBAN) KZ08319M010005569805 в КФ АО «БТА Банк».

Алматы облысының Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылының Албан Асан Барманбекұлы атындағы орта мектептің мұғалімі ардақты келін, аяулы жеңгеміз – Мұхаметжанова Меруерт 50 жасқа толып отыр. Шəкірттері биіктерге самғап, үмітін ақтады. Ұл-қыздары ержетіп, қуанышына айналды. Осының бəрі өз білімінің, еңбегінің нəтижесі. 50 жасқа толуымен құттықтап, бала-шағасының қызығын көруін тілейміз. Қуаныңыз, шаттаныңыз, тасыңыз Əдемі өрлеп, əр белестен асыңыз, Ұрпақтардың қызығына кенеліп, 50 емес, 100-ге жетсін жасыңыз. Шарықтасын арманыңыз, ойыңыз, Жырға тұнсын, нұрға тұнсын бойыңыз Түтініңіз түзу шығып үнемі, Жақсылықты жалғастырсын тойыңыз. Құттықтаушылар – Мұхаметжановтар əулеті

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары агроөнеркəсіптік кешенін дамыту (Агробизнес-2020) бағдарламасын іске асыру аясында, аграрлық секторда қаржылық сауықтыру процедураларының басталғаны туралы хабарлайды. Процедураға 2013 жылдың 1 қаңтарына қарағандағы жағдай бойынша сыйақы ставкасы 7% артық кредиттері бар ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қатыса алады. Қаржылық сауықтыру барысында займ мерзімі 9 жылға дейін ұзартылып, кредиттері бойынша жылдық сыйақы ставкалары 7% азайтылады. Қаржылық сауықтыруға қатысуға ниетті займшылар өздері міндеттеме алған екінші деңгейлі банктер мен кредиттік ұйымдарға өтініш беруге тиіс. Қаржылық сауықтыру процедуралары мен шарттары туралы толық ақпаратпен төменде көрсетілген электрондық мекенжайда тиісті Қағидаларында танысуға болады: www.minagri.gov.kz, www.kam.kz, сонымен қатар Call орталықтың телефоны арқылы хабарласа аласыз 8 800 080 70 80 Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан в рамках Программы развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан («Агробизнес-2020») объявляет о начале процедуры финансового оздоровления аграрного сектора. К процедуре допускаются сельхозтоваропроизводители, имеющие займы по состоянию на 1 января 2013 года со ставкой вознаграждения больше 7 % годовых. При финансовом оздоровлении срок займа может быть увеличен до 9 лет и ставка вознаграждения снижена до 7% годовых. Для участия в финансовом оздоровлении желающим необходимо обратиться в банки второго уровня или кредитные организации, перед которыми у них имеются обязательства. С подробной информацией об условиях и процедуре финансового оздоровления можно ознакомиться в соответствующих Правилах по электронным адресам www. minagri.gov.kz, www.kam.kz , а также по телефону Call центр 8 800 080 70 80.

Хабарландыру «Досжан темір жолы (ДТЖ)» акционерлік қоғамы (бұдан əрі - «ДТЖ» АҚ) (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) бөлек айқастырмалар сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды.

Сатып алынатын тауарлардың толық тізбесі, саны, жеткізу мерзімі, орны жəне техникалық ерекшелігі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендерлік құжаттама көшірмесін 2013 ж. 2 тамызда сағат 18.00-ге дейінгі мерзімді қоса есептегенде мына мекенжай бойынша алуға болады: Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін немесе «ДТЖ» АҚ веб-сайтында: www.kazraіl.kz, «Сатып алу» бөлімі. Əлеуетті жеткізушілердің өкілдері тендерлік құжаттаманың көшірмесін арнайы алу үшін тендерлік құжаттаманың көшірмесін алуға жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін тиісті түрде ресімделіп, өкілеттігін құжаттық растауын тапсыруы міндетті. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» акционерлік қоғамының мына мекенжайы бойынша тапсырады (жібереді): 070012, Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға өтінімдерін арнайы тапсыру кезінде, əлеуетті жеткізушілер немесе олардың уəкілетті өкілдері тендерге қатысуға өтінімдерін тапсыру құқығын жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін əлеуетті жеткізушінің мүддесі атынан ұсынатын тұлғалардың сенімхатын жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін тапсыруы қажет. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі – 2013 жылғы 3 қыркүйекте сағат 10.30-ға дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2013 жылдың 3 қыркүйегінде сағат 11.00-де мына мекенжайда ашады: Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 54 48 57 немесе сатып алуды ұйымдастырушының электронды поштасының мына мекенжайынан: info@kazrail.kz.

Муқаев Нұрбол Тулегенұлына берілген КТА сертификатының жəне «Интердент» медициналық колледжі №0390316 дипломының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Қалқаман АЯПОВ 2013 жылдың 15 тамызында қазақтың дара тұл ғалы азаматы, ұлағатты ұстазы, жаңашыл ғалымы Қалқаман Аяпов дүниеден озды. Медицина ғы лымдарының докторы, профессор, ДДҰ-ның əлеуметтік медицина жəне денсаулық сақтаудың маман-магистры, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері Қалқаман Аяпов елімізде медицина саласында жоғары білімді мейір бикелерді даярлау ісінің соны əдіснамалық жəне ғылыми негіз демесін ғылыми тұрғыдан дəйектеп, іс жүзіне асыра бастаған ең алғашқы жол бастаушысы болды. Осы жаңа өрісті ол өзі іргетасын қалаған Алматы қалалық медицина колледжінде іске асыру бағытында үлкен қайраткерлік пен жаңашылдық жігермен 19932006 жылдар арасында Америка университеттерімен тығыз əріптестікте. Елімізде жəне Орталық Азия Республикаларында мейірбикелерге жоғары білім беру ісін дамыту программаларын ұйымдастырды. Кейінгі жылдары өзі негіздеген жаңа ісін С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінде табысты жалғастырды. Мейірбике ісін дамыту жолында

профессор Қалқаман Аяпов Қытай, Америка, Израиль, Россия, Малайзия университеттері ға лымдарымен ғылымизерттеу жұмысын дамыт ты. Осы өнімді істерінің нəтижесінде ол Израильдің БеерШеве университетінің профессоры ата ғына ие болды, дүниежүзінің Халықаралық мейірбикелер ұйымының мүшесі ретінде осы ұйымның Ал тын медалімен марапатталды. 2002 жылы көпжылдық ғылымипрактикалық жұмыстарының нəтижесі ретінде «Қазақстанда мейірбике ісінің əлеуметтікгигиеналық жəне ұйымдастыру негіздері» тақырыбында докторлық диссертациясын табысты қорғады. Дүниежүзі мойындап отырған медицина ғылымдарының тың өрісі – мейірбикелерге жоғары дəрежеде білім беру ісін профессор Қалқаман Аяпов өмірінің соңына дейін тынбай жалғастырып келді. Өмірінде шыншыл да адал, қайырымды да мейірімді жаңалыққа жаны құштар, халқы үшін аянбай еңбек еткен ел арысы – профессор Қалқаман Аяпов артына тағылымды із тастап кетті. Жаны жəннатта болсын! Достары мен жақындары.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.


8

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

 Қазақстан Республикасына қызмет етемін!

у р ы ќ а ш е Əскерг

Астанадағы «Керуен» сауда орталығында əскери қызметке келісімшарт бойынша шақыруға арналған жылжымалы тіркеу пунктінің жұмысы басталды. Қазіргі уақытта республика Қорғаныс министрлігі қызметінің маңызды бағыттарының бірі Қарулы Күштерді офицерлік, сержанттық жəне қатардағы жауынгерлермен жасақтаудың жүйесін жетілдіру болып табылады. Бұл жұмысты жүргізуде Қарулы Күштерді келісімшарт бойынша əскери

 Айтайын дегенім...

 Бəрекелді!

Бізде кезінде атауының өзі үлкен дау туғызып, əрі-тарт, бері тартпен біраз жұлмаланғаннан кейін барып қана қабылданған бітімгершілік туралы заң бар. «Даудың басы Дайрабайдың көк сиырынан басталды» дегендей, депутаттардың бір тобы медиация деген сөзден үркіп, қазақша баламасын ұсынып, ақ тер, көк тер болған.

Бізге бітімгершілік керек пе? Жарасбай СҮЛЕЙМЕНОВ, «Егемен Қазақстан».

Алайда, «Ау, бұларың не? Қазақтың сөздік қоры бай емес пе, өз тілімізде, халыққа түсінікті тілде жазайық та» дегендерге ешкім құлақ асқан жоқ. Сөйтіп, 2011 жылдың 28 қаңтарында Қазақстан Республикасының «Медиация туралы» жəне оған ілеспе «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне медиация мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңдары өмірге келгенді. Жəне олардың кіріспесінде бұл заңдар Қазақстан Республикасында медиацияны ұйымдастыру саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді, оны жүргізу қағидаттары мен рəсімін, сондай-ақ, медиаторлардың мəртебесін айқындайды деп шегелеп жазылды. «Медиация» – латын сөзі. Делдал – екі тарапты мəмілеге келтіруші деген ұғымды білдіреді. Яғни, қарапайым тілмен айтсақ, тараптарды қанағаттандыру мақсатында жүргізілетін келіссөз, екіжақты татуластыру рəсімі. Аталған заңдар қылмыстық саясатты ізгілендіруге бағытталған. Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, жеке жəне заңды тұлғаларға қатысты азаматтық, еңбек, отбасылық жəне өзге де құқық қатынастарынан туындайтын, сондай-ақ, онша ауыр емес жəне ауырлығы орташа қылмыстық істер бойынша қылмыстық сот ісін жүргізу барысында қаралатын дауларды мəмілегерлік жолмен шешуді көздейді. Жөн-ақ делік. Қазақстанның бүгінгі қылмыстық заңнамасындағы принциптер мен көзқарастардың ескіргені де, демек, қоғамды ізгілендіру мен нарықтық қатынастар жағдайында қылмыстық жауапкершілікті тағайындау институтының жаңа алгоритмін дайындаудың қажеттілігі туындап отырғаны да рас шығар. «Сүрінбейтін тұяқ жоқ» демекші, өмірде кім қателеспейді?! Солардың бəрін көзін жəудіретіп түрмеге тыға бергенмен мəселенің шешілмесі жəне анық. Одан шығар жолды кезінде ата-бабаларымыз да іздеген. Сөйтіп, олардың қатысуымен ұры-қарылардың істеріне, ауыл, ағайын арасындағы кішігірім келіспеушіліктерге, жер дауы, жесір дауларына сотқа жеткізілмей нүкте қойылып, бейбіт жолмен шешіліп отырылған. Өйткені, қазақ қай заманда да сөзге тоқтаған, қара қылды қақ жарып айтқан билердің шешімін ая қ асты етпеген. Осы жайлардан

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

қызметшілермен жасақтауға толық көшуге негіз болатын саннан бұрын сапаға барынша мəн берілетіні сөзсіз. Үгіт тобының жұмысы үміткерлерді іріктеу жəне халыққа кеңінен түсіндіру жұмыстарын жүргізу сынды көп деңгейлі жүйеге құрылған. Осы уақытқа дейін еліміздің

əр аймағында үгіт-насихат сипатындағы бірнеше іс-шара ұйымдастырылды. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халықты əскери қызметке келісімшарт бойынша алу тəртібі туралы ақпараттандыру жұмыстары да ұдайы жүргізіліп келеді. «Егемен-ақпарат». –––––––––––––––– Суреттерде: елордадағы «Керуен» сауда орталығындағы əскери қызметке шақыру пункті жұмысынан көрініс.

хабары бар құқық саласының қыз меткерлері «Медиация туралы» заң қабылданғанда, енді көп істерді уақыт созбай, жүйке тоздырмай шешетін болдық, көп уақытты алатын орташа жəне онша ауыр емес қылмыстар бойынша істер азаяды деп қуанған болатын. Заңдар күшіне енгеннен бергі уақытта олардың үміті ақталды ма, бұл жөнінде біздің қолымызда нақты деректер жоқ. Біздің білетініміз – кейбір ауыр қылмыс жасағандар осы заңдарды желеу етіп жауапкершіліктен жалтарып кетіп жатыр. Оған мысалдар жеткілікті. Жақында орталық газеттердің бірі бай баласының жүрдек көлікке мініп алып, жүйткіп жүріп, шиеттей үш сəбидің анасын басып өлтіргені туралы жазды. Аянышты жағдай. Енді не істемек керек? Қолмен істегенді мойынмен көтеру жөн. Заң органдары мəселенің ақ-қарасын анықтап, кінəліні жауапқа тартады, əрине. Жоқ, олай болмай шықты. Мұндай жағдайда күдіктінің де, құқық қорғаушылардың да есіне алдымен əлгі заң түскен сияқты. Осыдан кейін əлгі бұзақының атаанасы, туған- туысқандары ұбап -шұбап қара жамылып отырған үйге келеді. Өлердегі сөздерін айтады, аяқтарына жығылады, кешірім сұрайды. «Алдыңа келсе, əкеңнің құнын кеш» деген бар емес пе, қазақтың жүрегі тас емес... Осыны пайдаланып кінəлі жақ: «Алланың жазуы солай болған шығар, өлер адам өліп кетті, енді ол не істесең де қайтып келмейді, тірі адам тірлігін жасауы керек» деп көк қағаздың шетін қылтитады. Ақыры не керек, дегендеріне жетіп, 20 мың доллар беріп, балаларын түрмеден аман алып қалады. Бұл жайды көріп-біліп отырған заң күзетіндегілер: «Бұлай болмайды, бұл бітімгершілік заңының аясына сыймайтын ауыр қылмыс» демейді, тіпті, қасақана жол жүру ережесін сақтамай біреудің өмірін қиған жүргізушіні көлік айдау құқынан да айырмайды. Осының аяғы неге əкеліп соқтырды дейсіздер ғой, əлгі содыр жақында тағы бір адамды – он екі де бір гүлі ашылмаған жапжас жігітті басып кетті. Тағы бір отбасы аңырап қалды. Бірақ одан қысылып жатқан ол жоқ, баяғы əніне басып, «кешіріңіздер, мұндай оқиға кімнің басында болмайды, жаздым-жаңылдым, бір бөлмелі пəтерімді алыңыздар, сотқа жүгіне көрмеңіздер» деп жүгіріп жүрген көрінеді. Сонда қалай, қалтасы қалыңдар ойларына не келсе, соны істеп тайраңдай бере ме?! Əлде бұл заң тек байлар үшін ғана қабылданған ба?!

Əлем чемпионатын бірге тамашалаймыз «Қазақстан» РТРК» АҚ FIFA World Cup келесі жылы Бразилияда өтетін футболдан əлем чемпионатын Қазақстан аумағында тарату үшін тендер ұтып алды. Чемпионат 12 маусым мен 13 шілде аралығында Бразилияның 12 қаласында өтеді. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

«Қазақстан» РТРК» АҚ əлемдік деңгейдегі маңызы зор беделді футбол чемпионатын Қазақстан аумағына тарату құқығына осымен екінші рет ие болып отыр. Былтыр «Қазақстан» жəне «Бірінші арна Еуразия» телеарналары Украина мен Польшада өткен Еуропа чемпионатын көрсетті. Бұл жобаны Қазақстан аумағында жүзеге асыру жұмыстарына УЕФА-дағы (Еуропаның футбол ассоциациясы одағы) əріптестеріміз жоғары баға берді. 2014 FIFA World Cup футболдан өтетін əлем чем пионатын (барлығы 64 ойын) «Қазақстан»,

«Бірінші арна Еуразия» жəне «KAZsport» телеарналары көрсетеді. «Қазақстан», «Бірінші арна Еуразия» телеарналары 32 ойынды тікелей эфирден таратады. «KAZsport» телеарнасы «Қазақстан» жəне «Бірінші арна Еуразия» телеарналары таратқан 32 ойынды жəне əлем чемпионатындағы 64 матчты толық қайталап көрсетеді. «Қазақстан» жəне «KAZsport» телеарнасы таратқан футбол ойындарын www.kaztrk.kz и www.kazsporttv.kz сайттары он-лайн түрінде көрсетеді. «Қазақстан» жəне «KAZsport» телеарнасы 6 желтоқсанда шешуші таңдау салтанатын (соңғы жеребе салу), келесі жылдың 12 маусым күні өтетін ашылу салтанаты мен футбол ойындарының басталуын тікелей эфирде

 Еркін елдің ертеңі

«Достыќтыѕ алтын кґпірі»

мəдени шарасы балалар арасындаєы бірлікті кґздейді Білім жəне ғылым министрлігінің бекіткен жұмыс кестесіне сəйкес, 27 шілде мен 10 тамыз аралығында «Балдəурен» республикалық оқытусауықтыру орталығы базасында «Достықтың алтын көпірі» ауысымында Қазақстан халқы Ассамблеясының жас өкілдерімен кездесу болып өтті. Қазақстандағы барлық халықтың ынтымағы мен достығын, бейбітшілікті, сабақтастықты, бірлік пен қазақстандық патриотизмді нығайтуға бағытталған «Достықтың алтын көпірі» шарасы ынтымақ пен достық рəуіште өтті. Міне, 11 жылдан бері «Достықтың алтын көпірі» ауысымы осындай мазмұнда өткізіліп келеді. Оның басты мақсаты – халықтардың этномəдени негізінде танымдық жəне қолайлы орта туғызу болып табылады. Ең бастысы, бұл еліміздің түкпір-түкпірінен демалуға келген барлық балалардың басын біріктіру жəне топтастыру. Сондықтан да аталған іс-шараның бағдарламасы жалпыадамзаттық құндылықтар – достық, əділдік, ынтымақтастық, ізгілік, өзара құрмет пен сүйіспеншілік еке нін сезінуіне құрылған. Бұған алыс жəне жақын шетелдерден, яғни Ресей Федерациясының Санкт-Пе тер бург қаласынан, Өзбекстаннан, Қырғызстаннан, Моңғолиядан, Қытай мен Израилден қазақ диаспорасының балалары шақырылған. Ауысымның басында-ақ балалар орталықтың жалпы шараларына белсенді кірісіп кетті. Ауысымды əзірлеуде біз игі дəстүрді ұстандық. Өйткені, тек бізде ғана жастардың арасында дəстүрлерді

жалғастырудың бірегей мүмкіндіктері бар. Сонымен қатар, біз жастармен жұмыс істеудің жаңа үлгісін жасаушы болдық. Ауысым аясында балалар дөңгелек үстел басында меймандар – «Шалқар» қазақ радиосының редакторы Əсел Ергешпен, қазақ эстрадасының əншісі Жаңабай Өтегенмен жəне «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, домбырашы Мұрагер Сауранбаевпен кездесті. Кездесуде балалардың өздерін қызықтырған сұрақтар қоюына да мүмкіндік жасалды. Ауысым барысында түрлі халықтардың мəдени күндері де аталып өтілді. Балалар əртүрлі тақырыптарға аса қызығушылық танытумен болды.

Радиодан ұлттар мен ұлыстардың мəдение ті жайында қысқаша ақпараттар беріліп, күні бойы əртүрлі шаралар, ойындар, конкурстар ұйымдастырылды. Бұл шаралардан асхана қызметкерлері де тыс қалмай, ұлттық мəдениеттер күні олар əрбір ұлттың тағамдарын əзірледі. Балалар арасында түрлі спорттық ойындар өткізіліп, олар галерея мен киіз үйдегі этнографиялық мұражайды тамашалады. Ауысым қорытындысы бойынша өткізілген гала-концертте барлық көрсетілімдер сахнаға шығарылды. Гала-концертті Ресей Федерациясынан (Санкт-Петрбург) келген қонағымыз Салтанат Қадырсейітова «Балбырауын» күйімен, Өзбекстандағы қазақ мəдени

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

көрсетеді. Үшінші орынға таласатын ойын да «Қазақстан» жəне «KAZsport» телеарналарында тікелей эфир арқылы көрерменге жол тартады. Ал 13 шілде күні əлем чемпионатының финалы мен жабылу салтанатын «Қазақстан» мен «Бірінші арна Еуразия» телеарналары тікелей эфирден тарататын болады. «Қазақстан» жəне «KAZsport» телеарнасы «Road to...» атты 20 бөлімнен тұратын (қалалар, əлем чемпионаты өтетін стадиондар, ойынға қатысатын ұлттық құрамалар, жанкүйерлер, əлем чемпионатының тарихы мен оның жеңістері туралы) футбол додасы алдындағы күнделік бағдарламаларды көрсетеді. Əлем чемпионаты қарсаңында жəне ойын барысында əртүрлі бағдарламалар, шоулар мен сараптамалық хабарлардан тұратын қомақты жобалар жүзеге асады. Əлем чемпионаты кезінде «Қазақстан» жəне «KAZsport» телеарналарында өткен футбол ойындарына күнделікті шолу жасалады.

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

орталығының өкілдері Клара Садырбаева мен Үсен Шындəулетов «Сұлу қыз» музыкалық нөмірлерімен, Қырғызстан қазақтары ассоциациясы төрағасының орынбасары Тілеухор Бошумова жəне «Балдəурен» орталығының бас директоры Мұхитдин Төлепбай «Көзімнің қарасы» əндерімен əрлендіріп жіберді. «Достықтың алтын көпірі» ауысымын да Қазақстан халқы Ассамблеясы ның жас өкілдерімен кездесудің қорытындысы бойынша оған қатысушыларға грамоталар мен алғыс хаттар табыс етілді. Елена ЗАРУДНИЦКАЯ, «Балдəурен» республикалық оқыту-сауықтыру орталығы əдістемелік бөлімінің ғылыми əдіскері.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 4 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №123 ek


9

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 12 ақпан

№124

Астана, Үкімет Үйі

Бағалау қызметінің кейбір мəселелері туралы «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» 2000 жылғы 30 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңы 9-бабының 1-тармағына жəне 10-2-бабының 1-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған бағалау туралы есептiң нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптар бекітілсін. 2. Қоса беріліп отырған: 1) «Жылжымалы мүліктің құнын бағалау»; 2) «Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау»; 3) «Құнның базалары мен түрлері»; 4) «Зияткерлік меншік объектілерінің жəне материалдық емес активтердің құнын бағалау»; 5) «Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылатын жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті бағалау» бағалау стандарттары бекітілсін. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы №124 қаулысымен бекітілген Бағалау туралы есептің нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптар 1. Жалпы ережелер 1. Осы Бағалау туралы есептің нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптар (бұдан əрі - талаптар) халықаралық бағалау стандарттарын пайдалана отырып, «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі - Заң) негізінде əзірленді жəне бағалау туралы есептің нысаны мен мазмұнына, бағалау туралы есепте пайдаланылатын ақпаратқа, сондай-ақ əдіснамада жəне есептеуде қолданылатын бағалау туралы есептегі сипаттамаларға қойылатын талаптарды белгілейді. 2. Осы талаптар Қазақстан Республикасының аумағында бағалау қызметін жүзеге асыру кезінде қолдануға міндетті болып табылады. 3. Бағалау туралы есеп бағалау жүргізу қорытындысы бойынша жасалады. Бағалау туралы есеп Заңға, осы талаптарға, халықаралық стандарттарға жəне бағалау қызметі стандарттарына сəйкес жасалған құжатты білдіреді. 4. Есептің тапсырыс берушісі - бағалау объектісінің меншік иесі немесе бағалау туралы шарт жасауға құжат түрінде расталған негіздемесі бар өзге де адамдар, сондай-ақ заңнамада белгіленген жағдайларда сот немесе уəкілетті орган. 2. Бағалау туралы есептің мазмұнына қойылатын талаптар 5. Бағалау объектісінің түріне қарамастан, бағалау туралы есепте мынадай міндетті бөлімдер мен бөліктер қамтылады: 1) титул парағы; 2) ілеспе хат (тапсырыс берушінің келісімі бойынша); 3) есептің мазмұны; 4) біліктілік сипаттамалары көрсетілген бағалаушылар тізімі; 5) есеп туралы жалпы мəліметтер; 6) бағалау объектісінің жалпы мəліметтері жəне сипаттамасы; 7) есептің есептеу бөлігі; 8) есептің қорытынды бөлігі; 9) қосымшалар. Осы тармақтың 1-6) тармақшаларында санамаланған есептің бөліктері оның қосымшаларын есептемегенде, есеп мазмұнының жартысынан аспайды. 6. Титул парағы мыналарды қамтуы тиіс: 1) есептің атауы; 2) есептің нөмірі; 3) есептің жасалған күні; 4) объектінің атауы жəне орналасқан жері; 5) бағалау күні; 6) бағалау туралы шарттың нөмірі жəне жасалған күні; 7) айқындалатын құнның түрі (үлгісі); 8) тапсырыс берушінің толық атауы немесе тегi, аты, əкесiнiң аты, оның орналасқан жері, банктік деректемелері; 9) бағалаушының толық атауы немесе тегi, аты, əкесiнiң аты, оның орналасқан жері, банктік деректемелері, бағалаушы мүшесі болып табылатын Бағалаушылар палатасының атауы; 10) бар болса, мөрмен куəландырылған есепті бекіткен адамның тегi, аты, əкесiнiң аты жəне қолы. 7. Ілеспе хатта мыналар қамтылады: 1) бағалаудың мақсаты мен нысанасы; 2) бағалау объектісін сəйкестендіретін жалпы ақпарат; 3) есепте пайдаланылған бағалау амалдары мен əдістері; 4) бағалау объектісі құнының қорытынды шамасы. 8. Есептің мазмұны беттері көрсетілген оның құрамына енген бөлімдерді (кіші бөлімдерді) көрсетеді. 9. Біліктілік сипаттамалары көрсетілген бағалаушылар тізімі. 10. Есеп туралы жалпы мəліметтер: 1) бағалауға тапсырма: бағаланатын объект; объектінің меншік иесі; объектінің орналасқан жері; бағаланатын құқық; бағалау мақсаты; бағалау түрі (бастамашылық немесе міндетті); бағалау нысанасы (объект не үшін бағаланады) жəне осымен байланысты кез келген шектеу; бағалау күні (бағалау жарамды болатын күн немесе уақыт аралығы) жəне есептің күні; бағаланатын мүліктің (жылжымалы, жылжымайтын мүлік, жұмыс істейтін кəсіпорын (бизнес) немесе бағалауға жататын басқа да мүлік, сондай-ақ негізгі объектіден бөлек бағалауға енген мүліктердің басқа да сыныптары) сəйкестендірілуі; мүліктік құқықтардың сəйкестендірілуі (жеке немесе мемлекеттік меншік, дара кəсіпкерлік, заңды тұлға немесе ішінара құқық, мысалы, жалға алу); белгіленетін құнның базасы мен үлгісін айқындау; 2) бағалаушының біліктілік сипаттамалары: егер бағалауды бағалаушы орындаса - жеке тұлға (дара кəсіпкер) туралы мəлімет; егер бағалауды бағалау компаниясы орындаса, бағалаушы заңды тұлғаның лицензиясы туралы мəлімет; бар болса, бағалаушының азаматтық-құқықтық жауапкершілігі туралы мəлімет; 3) бағалауды жүргізу кезінде бағалушы пайдаланған жорамалдар мен шектеу шарттары; 4) бағалау кезінде пайдаланылған құжаттар тізбесі: бағалау үшін пайдаланылатын нормативтік құқықтық актілер; бағалау стандарттары; бағалаушы пайдаланатын жəне бағалау объектісінің сандық жəне сапалық сипаттамасын белгілейтін құжаттар тізбесі; оларды алған дереккөздері көрсетілген бағалау жүргізу кезінде пайдаланылған деректер тізбесі; 5) есепте қолданылатын негізгі терминдер мен анықтамалар. 11. Жалпы мəліметтер жəне бағалау объектісінің сипаттамасы: бағалау объектісі тексерілген күн; объектінің сипаттамасы мен жай-күйі; объектінің құрамы; бағалау объектісінің нысананы мен ағымдағы пайдаланылуы; бағалау объектісі орналасқан жердің сипаты; құрамы тиісті стандарттарда белгіленетін бағаланатын объектінің негізгі сипаттамаларының сипаты; кредит беру мақсатында кəсіпорындарды жəне ірі жылжымайтын мүлік объектілерін бағалау кезінде қосымша мыналар көрсетіледі: өңірдегі жалпы экономикалық ахуалға жəне əлеуметтік-экономикалық ахуалға шолу; бағаланатын объектінің нарығында ағымдағы белсенділік пен беталыстарға шолу; салалық шолу (егер белгілі бір тауарларды (қызмет көрсетулерді) өндіру ұйымдастырылған мүлік кешенінің құрамына кіретін жылжымайтын мүлік бағаланатын жағдайда жасалады). 12. Есептеу бөлігі мыналарды қамтиды: 1) бағалау əдіснамасы: үш амалдағы əдіс мəнінің қысқаша жазылуы жəне осы есепте қолданылған амалдарды таңдау негіздемесі; таңдап алынған амалдар/əдістер қолданылған бағалау процесінің сипаты; 2) шығындық амал əдісімен орындалған есептер мыналарды қамтиды: шынайы ақпарат көзіне сілтемемен бағалау объектісінің толық қалпына келтіру құнының есебі; жинақталған тозу есебі; 3) нарықтық əдіс амалымен орындалған есептер мыналарды қамтиды: салыстырылатын объектілерді (кемінде екеу) таңдау; салыстырылатын объектілер туралы ақпарат көздері, соның ішінде: баспа басылымы үшін баспаның атауы, жылы, баспаның нөмірі, бетінің нөмірі көрсетіледі; интернет-ресурстар үшін сілтеме, интернет-ресурстың атауы жəне /немесе компанияның атауы, тиісті сілтемеге жүгінген күні көрсетіледі; электрондық почтамен алынған деректер басып шығарылады жəне қағаз нұсқасында тігіледі; əрбір салыстырылатын объект үшін салыстыру бірлігі құнының түзетілген мəнінің есебі; 4) кірістік амал əдісімен орындалған есептер мыналарды қамтиды: ақша ағынының болжамы; кірістер мен шығыстар шамасының есебі; дисконт ставкаларының жəне (немесе) капиталдандыру ставкаларының есебі; терминалды (реверсиялық) құн есебі (қажет болған жағдайда); нарықтық құнының есебі; 5) «Бағалау нəтижелерін келісу» бөлімі мыналарды қамтиды: бағаланатын мүліктің ерекшеліктерін талдауға жəне бағалау нысанасына негізделген бағалау нəтижелерін келісу əдісінің негіздемесі, оған байланысты қорытынды құн ретінде тек бір нəтиже немесе мүлікті бағалаудың бірнеше алынған нəтижелерінің өлшенген шамасы қабылданады. 13. Есептің қорытынды бөлігі объект құнының шамасы туралы жиынтық қорытындыны қамтиды. Құнның қорытынды шамасы Қазақстан Республикасының валютасында (теңгемен) көрсетіледі жəне жақшада осы сома жазбаша толық жазылып, мың теңгеге дейін дөңгелектелген цифр түрінде көрсетіледі. Тапсырыс берушімен уағдаластыққа сəйкес қорытынды баға бір теңгеге дейінгі дəлдікпен көрсетілуі мүмкін. Төменде егер бағалау туралы есеп жасалған күннен бастап бағалау объектісімен мəміле жасалған күнге немесе жария оферта ұсынылған күнге дейін алты айдан аспаған болса, «Бағалау туралы есепте көрсетілген бағалау объектісі құнының қорытынды шамасы, бағалау объектісімен мəміле жасау мақсаты үшін ұсынылады деп танылуы мүмкін» - деп көрсетіледі. Есептің қорытынды бөлігіне бағалау жəне есепті жасау жұмыстарына қатысқан бағалаушылар қол қояды. 14. Есепке қосымшаларда мыналар қамтылады: 1) осы талаптың 15-тармағының 1) тармақшасына сəйкес бағалау объектісін тексеру актісі; 2) Палатаға мүшелік туралы куəліктің көшірмесі; 3) бағалау объектісінің фотосуреті (тек жылжымайтын мүлік, көлік, жабдық жəне басқа да материалдық мүлік үшін); 4) есептеу кестелері (егер олар болса); 5) кəсіпорындардың активтер тізбесі жəне олардың нарықтық құны бар кестелер (қажет болса); 6) «Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау» бағалау стандартының 17-тармағына сəйкес бастапқы деректер. 3. Бағалау туралы есеп нысанына қойылатын талаптар 15. Бағалау туралы есепке қосымша мыналарды қамтиды: 1) тексерілген күні, осы кезде қатысып отырған бағалаушының, тапсырыс берушінің жəне/немесе меншік иесінің тегi, аты, əкесiнiң аты көрсетілген бағалау объектісін тексеру актісін қамтиды жəне жоғарыда көрсетілген адамдардың қолы қоюы арқылы куəландырылады, бағалау объектісі қаржылық мүдде немесе басқа да материалдық емес бағалау объектілері болып табылатын жекелеген жағдайларда тексеру актісі талап етілмейді; 2) мынадай: айқындалатын құнды есептеуді жүргізуге жəне есепке сараптама жасау кезінде ұқсас нəтижелерге əкелуге мүмкіндік бере отырып, бағалау объектісі жан-жақты сипатталатын; қағаз тасымалдағышта көрсетуге болатын жəне бағалаушының мұрағатында бес жыл бойы сақталатын есептің данасына қоса берілетін дереккөзге нақты сілтемелермен расталған маңызды ақпарат; 3) бағалау стандарттарына сəйкес құнын есептеуді жүргізу негізделетін, қолданылатын амалдар мен тəсілдердің қысқаша сипаттамасы. 16. Титул парағынан басқа, бағалау туралы есептің парақтары беттері бойынша нөмірленеді, тігіледі жəне бағалауды жүргізген бағалаушылар əр бетіне қол қояды, бұл ретте факсимилені пайдалануға жол беріледі. Бағалау қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар жəне дара кəсіпкер болып табылатын бағалаушы жасаған есепке ол қол қояды жəне оның жеке мөрімен куəландырылады. Бағалау қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар жеке тұлғаның есебіне бағалаушы (бағалаушылар) қол қояды, заңды тұлғаның басшысы бекітеді жəне мөрмен куəландырылады. 17. Шартта белгіленген тапсырыс берушінің талаптарына сəйкес бағалау туралы есеп мынадай шарттар сақтала отырып орындалады жəне тапсырыс берушіге электронды түрде беріледі: 1) жіберілген есеп бағалаушыда қатаң дискіде есептердің электрондық базасында жəне көшірмесі лазерлі дискіде сақталады; 2) есеп автордан басқаға тапсырыс берушінің келісімімен, оған өзгерістер енгізуден есепті сенімді қорғауға мүмкіндік беретін форматта беріледі; 3) мұрағатта қағаз тасымалдағыштағы данамен есепті жіберушінің электронды мекенжайы, есепті берген оператордың тегi, аты, əкесiнiң аты, қабылданған күні мен уақыты туралы мəліметтері бар файлдардың басып шығарылғандары, сондай-ақ тапсырыс берушінің есепті алғанын растайтын ақпарат тігілуі тиіс; 4) егер тапсырыс берушіге электронды тасымалдағышта есепті беру қажет болған жағдайда, электрондық есеп бағалаушыда электронды цифрлық қолтаңбасы болған кезде ғана Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес ұсынылалады, бұл ретте бағалаушының мұрағатында тапсырыс берушінің осы есепті қабылдағаны туралы қолбелгімен қағаз тасымалдағыштағы есептің нұсқасы сақталуы тиіс. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысымен бекітілген «Жылжымалы мүліктің құнын бағалау» бағалау стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Осы жылжымалы мүліктің құнын бағалау стандарты (бұдан əрі - стандарт) негізгі ұғымдарды ашады жəне өңірлік факторларды, баға белгілеудің өзіндік шарттарын жəне олардың есепке алу мен

есепте көрсетілуін ескере отырып, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің ережелеріне сəйкес жылжымалы мүлікті бағалауға қойылатын міндетті талаптарды белгілейді. 2. Стандарт «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының негізінде жəне халықаралық бағалау стандарттарына сəйкес əзірленді, жылжымалы мүлікті бағалау əдісіне қойылатын негізгі талаптарды белгілейді жəне Қазақстан Республикасының аумағында қолдану үшін міндетті. 3. Бағалау қызметінің негізгі принциптері объективтілік жəне дұрыстық болып табылады. 4. Бағалау түрлерi мiндеттi жəне бастамашылық бағалау болып табылады. 5. Стандарт материалдық жылжымалы мүліктің барлық үлгілерін бағалау үшін қолданылады. 6. Осы стандартта мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) жылжымалы мүлік (жылжымалы заттар мен құндылықтар) - бұл ақша, бағалы қағаздар жəне жылжымайтын мүлікке жатпайтын өзге де мүлік; 2) көлік құралы - Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген теміржол, автомобиль, теңіз, ішкі су, əуе, қалалық электр көлігі, соның ішінде метрополитен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағындағы магистралды құбыр жол көлігі; 3) қондырғылар, машиналар жəне жабдықтар - өндірісте пайдалану, тауарларды немесе қызмет көрсетулерді жеткізу, басқаларға жалға беру немесе əкімшілік мақсаттар үшін ұйым ұстап отырған материалдық активтер, соның ішінде жекелеген машиналар немесе машина топтары, сауда-саттық жабдықтары, жалға алушының жақсартқандары жəне активтердің басқа да тиісті түрде сəйкестендірілген санаттары; 4) сауда-саттық жабдықтары мен жалға алушының құрылғылары - жылжымайтын мүлік болып табылмайтын, жалға алушының мүлікке біріктірген жəне саудасын немесе бизнесін жүргізу кезінде пайдаланатын заттары; 5) жалға алушының жақсартқандары - өзінің мұқтаждығын қанағаттандыру үшін жалға алушы орнататын жəне ақы төлейтін, əдетте жалға алу мерзімі аяқталған соң алып тасталатын жерге немесе ғимараттарға тіркелген жақсартулар немесе қосылғандар. Оларды алып тастау жылжымайтын мүлікке елеулі зиян келтірмейді; 6) офис жабдығы - жиһаз, компьютерлік техника, байланыс құралдары жəне т.б.; 7) биологиялық активтер - жылжымалы биологиялық активтерге ересек жұмыс малы жəне өнімді мал жатады; 8) коллекциялық бұйымдар - олардың сиректігіне, жаңа болуына немесе бірегейлігіне қызығуға байланысты жиналатын объектілерді сипаттау үшін пайдаланылатын кең термин. Осы терминді өзгелердің ішінде өнер туындыларына, көне заттарға, асыл тастарға, зергерлік бұйымдарға, музыка аспаптарына, нумизматикалық немесе филателистік коллекцияларға, сирек кітаптарға жəне мұрағат материалдарына қолдануға болады; 9) өнер туындыларын бағалау кезінде шығын амалы - осы өнер туындысын сатып алу кезінде оны ауыстыратын басқа өнер туындысын жасау мүмкіндігімен алмастырушы ретінде қарастырылатын өнер туындыларының құнын айқындайтын амал. Бағалаушы құнын бағалау кезінде сол алмастырудың табиғатын ескеріп, осы өнер туыныдысын қайта жасау немесе алмастыру шығындарын, яғни осы алмастыру барысында ескі объектінің жаңасына алмасқандығын, қайталама нарықта сатып алу, репликация немесе дəл көшірме арқылы алмастыру болғандығын негізге алуы тиіс. Ескі объектіні жаңасына алмастыру - бағаланатын объектіні сатып алуға немесе, егер бұл мүмкін болмаса, жаңа өнер туыныдылары шығарылатын бөлшек нарықта табиғаты бойынша жəне объектінің жай-күйі бойынша ұқсайтынын сатып алуға шығындар. Қайталама нарықта сатып алу арқылы алмастыру - өнер немесе антиквариат заттары сатылатын қайталама бөлшек нарықта бағаланатын объектіні жай-күйі ұқсайтын ұқсас объектімен алмастыру шығындары. Репликациялау - өз табиғаты, материалдардың сапасы мен ескіруі тұрғысынан түпнұсқаға өте жақын, бірақ қазіргі заманғы жасау əдістері қолданылып орындалған бастапқы (бағаланатын) объектінің көшірмесі. Дəл көшірме - түпнұсқаны əзірлеу кезеңінде қолданылған жасау əдістерін пайдалана отырып, табиғаты, сапасы жəне ескіруі бойынша өте жақын материалдардан жасалған бағаланатын түпнұсқаның бірдей көшірмесі; 10) мамандандырылған мүлік – сатылған күннің өзінде нарықта мамандандырылған сипатына жəне конструкциясына, конфигурациясына, мөлшеріне, орналасқан жеріне жəне өзге де қасиеттеріне байланысты өзінің бірегейлігіне орай өзі бір бөлігі болып табылатын бизнесті немесе ұйымды сату арқылы сатылғаннан өзгеше түрде сирек сатылатын мүлік; 11) операциялық мүлік - тұрақты жұмыс істейтін кəсіпорынның негізгі қызметі үшін қажет деп есептелетін актив; 12) генерациялайтын бірлік - едəуір дəрежеде басқа активтерден немесе активтер тобынан тəуелсіз ақшалай қаражаттың түсуін қамтамасыз ететін активтердің ең төменгі сəйкестендірілетін тобы; 13) корпоративтік активтер - активтер басқа активтерге немесе активтер тобына қарамастан, ақшалай қаражат ағынын жүргізе алмайтын, бірақ бұл ретте олардың теңгерімдік құнын генерациялайтын бірлікке толықтай жатқызуға болмайтын активтер (мысалы: жеңіл автокөлік, зертханалық жəне офис жабдықтары); 14) тежеу (Чилтон) коэффициенті - бағаланатын жылжымалы мүліктің негізгі параметрінің құны белгілі оған ұқсас мүліктен айырмашылығына байланысты құнын өзгертуді есептеу кезінде дəреже көрсеткіші. 2. Бағалау əдістері 7. Жылжымалы мүліктің нарықтық немесе өзге де құнын белгілеу кірістік, шығындық жəне салыстырмалы амалдарға топтастырылған бағалау əдістерін қолдану арқылы жүргізіледі. 8. Кірістік амал əдісі - оны болашақта пайдаланудан күтілетін кірісті айқындауға негізделген жылжымалы мүлік объектісінің құнын айқындау əдістері: 1) дисконтталған ақша ағыны əдісі - коммерциялық мақсатта жылжымалы мүлікті пайдалануға байланысты тəуекел дəрежесіне қарай ақша ағынының өзгеру жəне біркелкі түспеу шарттарын негізге ала отырып құнын айқындау; 2) тікелей капиталдандыру əдісі - шектеусіз уақыт кезеңінде кіріс шамасы тең болғанда бағалау объектісін тұрақты пайдалануды сақтау жағдайының негізінде құнын айқындау; 3) өсу модельдері бойынша капиталдандыру əдісі - шектелмеген немесе шектелген уақыт кезеңінде кіріс шамасын бірдей ұлғайту кейде бағалау объектісін тұрақты пайдалануды сақтау жағдайының негізінде құнын айқындау. Тікелей капиталдандыру əдісіне ұқсайды, бірақ одан айырмашылығы капиталдандыру коэффициентінің мəні нарықтық деректерден салыстырма амалмен табылмайды, капиталдандыруға берудің талап етілген нормасының базасында есептеледі. 9. Шығындық амал əдісі - барлық тозу түрлерін шегергенде бағалау объектісін толық қайта жасау немесе алмастыру құнын айқындау əдістері. Шығындық амал əдісін 2 топқа бөлуге болады: 1-топ: шығынды тікелей айқындау тəсілдеріне негізделген əдістер, өз күштерімен əзірленген көлік құралдарының құнын бағалау үшін қолданылады. Оларға мыналар жатады: 1) бағалау объектісінің жекелеген элементтерінің құнын, пайданы ескеріп, оларды сатып алуға, тасымалдауға жəне жинауға шығындарды сомалаудан тұратын шығындық элемент бойынша есептеу əдісі; 2) калькуляцияға кіретін шығындар бабын (материалдарға, жинақтаушы бұйымдарға, жұмысшылардың жалақыларына шығындар жəне жанама шығыстар) экономикалық элементтер бойынша индекстеу жолымен сол арқылы қазіргі баға деңгейіне əкеліп, құнын айқындаудан тұратын қолда бар калькуляцияны талдау жəне индекстеу əдісі; 3) өндірістің өнімділігін ескеріп, өндірістік шығындардың іріленген нормативтері бойынша əзірлеудің толық өзіндік құнын есептеу жолымен құнын айқындаудан тұратын өзіндік құнды ірілетіп есептеу əдісі. 2-топ: шығындарды жанама айқындау тəсілдеріне негізделген əдістер, жаңа көлік құралдарының құнын бағалау үшін қолданылады. Оларға мыналар жатады: 1) алмастыру принципіне негізделген жəне пайдалылығы мен функциялары бойынша ұқсас бағаланатын объектілерді іріктеуден тұратын алмастыру əдісі немесе ұқсас-параметрикалық əдіс. Осы əдіс ұқсас объектілердің белгілі құны мен техникалық-экономикалық сипаттамалары негізінде бағаланатын объектінің құнын есептеуге мүмкіндік береді; 2) тиісті индекстегі объектінің теңгерімдік құнын түзетуден тұратын индекстеу əдісі; 3) үлестік баға көрсеткіштерінің, яғни бас параметрдің бірлігіне (өнімділікке, қуаттылыққа жəне т.б.), массаға немесе көлемге келетін баға негізінде құнын есептеуден тұратын үлестік баға көрсеткішінің əдісі. Мүліктің жалпы тозу шамасы физикалық, функционалдық тозу мен сыртқы ескіру (құнсыздану) сомасына тең. Физикалық тозу жойылатын жəне жойылмайтын болады. Жойылатын физикалық тозу жылжымалы мүліктің ағымдағы жөнделуіне жұмсалған шығын сомасына тең. Жойылмайтын физикалық тозу тиімді уақыт əдісі бойынша есептеледі. Тиімді уақыт бағалаушы сарапшылық жолмен айқындайтын экономикалық өмір сүрудің нормативтік мерзімінен қалған мерзімді шегеру арқылы айқындалады. Көлік құралдарының жəне өнеркəсіптік жабдықтардың жекелеген түрлерінің жойылмайтын физикалық тозуы тиісті стандарттарда жазылған формулалар бойынша айқындалады. Функционалдық тозу (немесе функционалдық ескіру) - меншіктің өзіне тəн факторлардан, дизайндағы, материалдардағы, əзірлеу технологияларындағы өзгерістерден, функционалдық пайдалылық кемшіліктерінен, көтеріңкі пайдалану шығыстарынан туындаған актив құнының шығыны жəне т.б. Жылжымалы мүліктің ескіруінің екі түрі бар: технологиялық жəне функционалдық. Ескірудің осы түрлері ғылыми-техникалық прогрестің түрлі салаларының дамуынан туындап отыр. Технологиялық ескіру технология, дизайн жəне техниканы өндіру үшін пайдаланылатын конструкциялық материалдар саласындағы – ғылыми-технологиялық прогреспен байланысты. Технологиялық ескіру бірінші кезекте техниканың дизайнынан, көлемінен жəне салмағынан байқалады. Функционалдық ескіру қазіргі жəне бағаланатын техниканың арасындағы өнімділік пен басқа да қуат сипаттамаларының айырмашылықтарымен айқындалады. Кейде функционалдық ескіру техниканы өз мақсаты бойынша пайдаланбауға байланысты болады, яғни оны ең тиімді пайдалану принципі бұзылады. Жалпы жағдайда функционалдық тозу функционалдық ескіруден туындаған мүліктің табыс əкелуін жоғалтуды бағалау арқылы кірістік амалмен айқындалады. Егер кірісті жоғалту мүліктің өндірістік қуатын жете пайдаланбаудан болатын болса, онда функционалдық тозу шамасы тежеу (Чилтон) коэффициентін пайдаланып, жанама жолмен есептеледі. Сыртқы (экономикалық) ескіру жылжымалы мүлікке сыртқы факторлардың əсер етуімен байланысты болады. Мұндай тозу экономикалық немесе басқа да сыртқы факторлардың əсері салдарынан, мысалы, меншік құқықтарын шектеу немесе акциздерді ұлғайту, осы үлгідегі техникаға сұраныс пен ұсыныстың ара-қатынасының өзгеруі салдарынан мүліктің пайдалылық дəрежесінің төмендеуінен көрінеді. Осы факторлардың əсер ету дəрежесі абсолюттік немесе пайыздық көрініспен өлшенуі тиіс. Сыртқы ескіру (экономикалық тозу) сыртқы факторлардан туындайтын мүліктің кірісті жоғалтуын бағалау жолымен кірістік амалмен айқындалады. 10. Салыстырмалы амал əдісі - ұқсас объектілерді сату мəмілелерін талдауға жəне тиісті түзетулер жүргізу үшін бағалау объектісімен салыстыруға негізделген əдістер: 1) нарықтық ақпарат əдісі - əзірлеуші зауыттың, дилерлердің прайс-парақтарында жарияланған сату бағалары туралы ақпаратты немесе басқа көздердегі сату бағалары туралы ақпаратты пайдалану жолымен жылжымалы мүліктің құнын айқындау; 2) сатуды салыстырмалы талдау əдісі - арасындағы айырмашылықтарды ескеретін тиісті түзетулерді орындағаннан кейін бағаланатын объектімен жылжымалы мүліктің салыстырылатын объектілерінің жақындағы сатылымдарын салыстыру жолымен құнын айқындау; 3) статистикалық модельдеу əдісі (массалық бағалау əдісі) - бағасы белгілі бір тектес объектілердің кейбір жиынтықтарының өкілі ретінде жылжымалы мүліктің бағаланатын объектісін қарау тəсілі; 4) корреляциялық модельдер əдісі - бағаланатын объектінің техникалық-экономикалық қасиетін сипаттайтын жəне оның құнымен барабар тəуелділікпен байланысты шартты бірліктерде орташа салмақты параметрлерін айқындауға негізделген жылжымалы мүлік объектісін бағалау тəсілі. 3. Бағалау əдістеріне қойылатын талаптар 11. Бағалау əдістерін таңдау жəне қолдану кезінде бағалаушы мынадай негізгі талаптарды сақтайды: 1) бағалау нысанасы мен айқындалатын құн түрін сəйкестендіреді; 2) жылжымалы мүлікті бағалауды жүргізу кезінде пайдаланылатын ақпараттың шынайылығын қамтамасыз етеді; 3) құқықтық талдау жүргізеді, мүліктік құқықтар мен ауыртпалықтарды сəйкестендіреді; 4) бағалау əдістерін таңдауды негіздейді; 5) бағалау туралы есепте оларды екіұшты түсіндіруге жол бермейтін шынайы деректерді, есептік көрсеткіштерді жəне негізделген нəтижелерді толық əрі түсінікті жазуды қамтамасыз етеді. 4. Бағалауды жүргізу тəртібі 12. Тапсырманы бағалау кезде айқындау: 1) бағаланатын мүлікті сəйкестендіру (сол жерге барып тексеру); 2) мүліктік құқықтарды сəйкестендіру; 3) бағалау нысанасын (пайдалану саласын) нақтылау; 4) бағалау базасы мен құн түрін қалыптастыру; 5) бағалау күндерін келісу; 6) өзге де шектейтін жағдайларды айқындау; 7) бағалау туралы шарт жасау. 14. Алдын ала талдау, деректерді іріктеу жəне жинау: 1) құжаттарды, бағалау объектісі туралы өзге де мəліметтерді жинау, өңдеу жəне талдау; 2) ұқсас мүлікке сұраныс пен ұсынысты талдау. 13. Бағалау объектiсінiң нарықтық немесе басқа құнын белгілеу бойынша бағалау амалдары мен əдiстерiн қолдану кезінде есептеулер келесi бағалау əдiстерiмен орындалады: 1) нарықтық амал; 2) кірістік амал; 3) шығындық амал. 14. Бағалау əдістерін қолдану негізінде алынған нəтижелерді келісу жəне бағалау объектісінің жиынтық құнын айқындау. Бағалаушы бағалау процесінде алынған құнның əрбір есептеу шамасына мəн беруі тиіс қатыстық салмағын айқындау кезінде өз ойын негізге алады. Мұндай талап болған кезде бағалаушы құны туралы қорытындыға келген кезде өзі сүйенгенде пайдаланған бағалау əдістері үшін, қолданылған əдістердің нəтижелерін салыстыру үшін негіздемесі мен ақтайтын дəлелін де ұсынады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысымен бекітілген «Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау» бағалау стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Осы жылжымайтын мүліктің құнын бағалау стандарты (бұдан əрі - стандарт) халықаралық бағалау стандарттарына сəйкес «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының негізінде əзірленді, жылжымайтын мүлікті бағалау əдістеріне қойылатын негізгі талаптарды белгілейді жəне Қазақстан Республикасының аумағында қолдану үшін міндетті. 2. Осы стандарт жылжымайтын мүліктің мынадай үлгілерін бағалау үшін қолданылады: 1) жақсартуға тартылған жер учаскелері немесе ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді қоса алғанда, бос жер учаскелері; 2) ішкі инженерлік желілер мен жүйелерді қоса алғанда, ғимараттар мен құрылыстар, сондай-ақ бағаланатын ғимараттар мен құрылыстардың жұмыс істеуін қамтамасыз ететін жабдықтар; 3) құрылысы аяқталмаған объектілер; 4) тарату құрылғылары; 5) көпжылдық екпелер. 3. Бағалау қызметінің негізгі принциптері объективтілік жəне дұрыстық болып табылады. 4. Бағалау түрлерi мiндеттi жəне бастамашылық бағалау болып табылады. 5. Стандартта белгіленген əдістер Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан жылжымайтын мүлікке толық меншік құқықтарын бағалау үшін пайдаланылады. Жалға алу, жер пайдалану жəне жер қойнауын пайдалану құқықтары материалдық емес активтерге жатады жəне тиісті стандартта белгіленген əдістерді пайдаланылып бағаланады.

6. Осы стандартта мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) жылжымайтын мүлік - табиғи объектілер: жер учаскелері, ғимараттар, құрылыстар, көпжылдық екпелер жəне жермен тығыз байланысты өзге де мүлік, яғни мақсатына шамадан тыс зиян келтірілмей көшірілуі мүмкін болмайтын объектілер, сондай-ақ заңнамалық актілерге сəйкес жылжымайтын мүлікке жататын өзге де мүлік; 2) жақсартылған жерлер - жер учаскесінің сапалық қасиетін жəне оның құнын өзгертуге əкелетін қандай да бір іс-шаралар нəтижелері. Жақсартылған жерлерге оларды құнсыздандырмау жəне нысанасын өзгертпей көшірілуі мүмкін болмайтын жер учаскелерінің шекараларында орналасқан материалдық объектілер, сондай-ақ шаруашылық қызметтің немесе белгілі бір жұмыс түрін жүргізу нəтижелері (рельефті өзгерту, топырақты жақсарту, егінді, көпжылдық екпелерді, инженерлік инфрақұрылымды орналастыру жəне жақсартуларға қатысты жұмыстардың басқа түрлерi) жатады; 3) құрылыстар - адамның болуына, жылжымалы мүлікті орналастыруға, материалдық құндылықтарға сақтауға, өндірісті жүзеге асыруға арналған үй-жайлар орналасқан жақсартылған жерлер жəне басқа түрлерi; 4) құрылыстар - құрылымдар мен үй-жайларға жатпайтын, арнайы техникалық функцияларды орындауға арналған жақсартылған жерлер (бөгендер, туннельдер, эстакадалар, көпірлер жəне өзге де түрлер); 5) тарату құрылғылары - кез келген шығатын энергияны, затты, дабылды, ақпаратты жəне қашықтағы түрді (электр жеткізу желілері, құбырлар, су құбырлары, жылу жəне газ желілері, байланыс тораптары жəне басқа түрлерi) жеткізу бойынша арнайы функцияларды орындау үшін жасалған жақсартылған жерлер; 6) құрылысы аяқталмаған объектілер - құрылысы аяқталмаған күйде тұрғандықтан іс жүзінде пайданылмайтын құрылымдар, құрылыстар немесе тарату құрылғылары; 7) көпжылдық екпелер - егу орындарында өсірілетін, бір жылдан артық өмір сүретін немесе бір жылғы мəдени циклдағы ағаштар мен бұталарды қамтитын табиғи-заттай белгісі бойынша негізгі қорлар түрі. Жүзімдіктер немесе жеміс-жидек бау-бақшалары мысал бола алады. Мүлік объектілерінің осы түрлерінде амортизацияланатын активтерді білдіретін егу орындарына едəуір күрделі инвестициялары болуы мүмкін. 8) баламалы пайдалану – қазіргі пайдаланудан ерекшеленетін жəне бағалау объектісінің аса тиімді пайдаланылуын талдау уақытында қарастырылатын жылжымайтын мүлікті пайдаланудың ықтимал нұсқалары; 9) салыстыру деректері - бағаланатын объекті аналогтарының деректерін талдау негізінде алынатын құнның есептік шамасын алу үшін бағалау талдауында пайдаланылатын деректер: нарықтық деректерден алынған сату бағасы, жалдау ақысы, табыстар мен шығыстар, капиталдандыру жəне дисконттау ставкалары жəне басқалары; 10) тренд - хронологиялық өмір сүру мерзімі үшін бағаланатын объектінің құнын өзгерту индексі; 11) салыстыру элементтері - жылжымайтын мүлік үшін төленетін бағалардағы ауытқуларға əкелетін мүлік объектілері мен мəмілелердің нақты сипаттамалары. Салыстыру элементтері берілетін мүліктік құқықтар түрлерін, сату жағдайларын, нарық шарттарын, табиғи жəне экономикалық сипаттамаларды, пайдалануды жылжымайтын мүлікке жатпайтын, сату құрауыштарын жəне басқаларды қамтиды; 12) табиғи тозу - объектіні пайдалану, күту жағдайларымен байланысты тозу мен бұзылудан, табиғи-климаттық жəне басқа да факторлардың əсерінен туындаған зақымданулардың (ақаулардың) салдарынан объектінің құнын жоғалтуы; 13) функционалдық тозу - жетілдірілген сəулет, көлемдік-жоспарлау, сындарлы жəне басқа да сипаттамалармен қазіргі заманғы ғимараттар мен құрылыстарға тəн функцияларын жүзеге асырудың мүмкін еместігі нəтижесінде бағалау объектісінің құнын жоғалтуы; 14) сыртқы (экономикалық) тозу - жылжымайтын мүлік нарығында қоршаған ортаның əсер ету салдарынан өзгерістердің (экономиканың, демографиялық жағдайларға, тұтынушылардың төлем қабілеттілігіне жəне басқа да өңірлік факторларға байланысты, нарықта қалыптасқан сұраныс пен ұсыныстар көлемінің қатынасы) нəтижесінде объектінің құнын жоғалтуы; 15) бағалау объектілерінің экономикалық жарамдылығының қалдық мерзімі - бағалау күнінен бағалау объектілерінің экономикалық өмір сүру мерзімі аяқталғанға дейінгі мерзім; 16) жақсартылған жерлердің экономикалық жарамдылық мерзімі - жақсартылған жерлерден алынатын немесе болжанып отырған кіріс осы кірісті алуға байланысты операциялық шығыстардан асатын кезең. Жақсартылған жерлердің экономикалық өмір сүру мерзімі жақсартылған жерлерді пайдалану үшін жарамды күйде ұстауды ақтайтын кезеңді көрсетеді; 17) жақсартылған жерлердің нақты жасы - жақсартылған жерлерді пайдалану басталғаннан бағалау күніне дейінгі кезең; 18) тиімді (негізгі) жасы - оны сату мүмкіндігін ескеретін объектінің табиғи күйі мен пайдалылығына сəйкес келетін жас. Сыртқы түрін бағалауға, техникалық жай-күйіне, объектінің құнына əсер ететін экономикалық факторларға негізделеді. Объектіні пайдалану ерекшелігіне қарай тиімді жас нақты жастан арту немесе азаю жағына қарай ерекшеленеді. 19) таза операциялық кіріс - жалпы кіріс пен операциялық шығындар арасындағы айырым ретінде айқындалатын кіріс; 20) ренталық кіріс (жер рентасы) - жер учаскесінің сапасы мен орналасқан орнына қарай өндіріс құралы ретінде жерден алынуы мүмкін кіріс. Ренталық кіріс жер учаскесінде алынатын өнімді сатудан күтілетін жалпы кіріс пен өндірістік шығындардың жəне өндірушінің пайдасы арасындағы айырым ретінде есептеледі. 2. Бағалау əдістері 7. Нарықтық немесе өзге құнын белгілеу кірістік, шығындық жəне салыстырмалы амалдарға топтастырылған бағалау əдістерін қолдану арқылы жүргізіледі. 8. Кірістік амал (кірісті капиталдандыру/дисконттау негізіндегі амал) негізгі ретінде олардың табыс əкеле алатындығына байланысты сатып алынатын жəне сатылатын жылжымайтын мүлік объектілерінің нарықтық құнын бағалау кезінде қолданылады. Табыстық əдістердің біреуін қолдана отырып, бағалаушы əрекеттердің мынадай реттілігін сақтайды: 1) аналогтарының бағалары жəне олардың меншік иелеріне салыстыру объектілері əкелетін таза табыс шамасы туралы ақпарат жинау үшін тұрғын үй жəне коммерциялық жылжымайтын мүлік нарығына зерттеу жүргізу; 2) алынған ақпаратқа талдау жүргізу жəне оның негізінде есеп айырысу кезеңінде күтілетін ақша ағынына болжам жасау; 3) осы жылжымайтын мүлік түріне инвесторлардың тəуекелдерін бағалау; 4) капиталға айналдыру немесе дисконттау ставкаларының есебін жүргізу; 5) табысты капиталға айналдыру əдістерінің біреуін қолдану: егер жылдар бойынша болжанып отырған табыс айтарлықтай өзгеретін болса, ақша ағындарын дисконттау əдісі; егер күтілетін табыстар тұрақты болса не тұрақты өзгеріп тұрса, табысты капиталға айналдыру əдісі. 9. Əлеуетті жалпы табыс шамасын бағаланатын жылжымайтын мүліктің жалға алу ставкасының шамасы мен алаңы туралы шынайы ақпарат негізінде оны аса тиімді пайдалану кезінде бағалау объектісін жалға беру туралы жорамалдың негізінде есептеу керек. Нақты жалпы табыс туралы деректер осы немесе ұқсас объектіні жүктеудің нақты коэффициенті негізге алып есептеледі. Бағалау жүргізу уақытында осындай жылжымайтын мүлікті жалдау шарттарының үлгі шарттары ескеріледі. Бұл ретте, оларды осындай жылжымалы мүлікті жалдау нарығының үлгі шарттарына сəйкес келтіру мақсатында жалдау ақысының мөлшерін болжау уақытында тиісті түзету жүргізілуі мүмкін. 10. Табысы таза операциялық табысын болжау уақытында бағалау объектісінен ескерілген бағалау объектісінің тұтынушылық сипаттамаларын осындай жылжымайтын мүліктің сипаттамаларымен сəйкес келтіруге байланысты қажетті шығындарды есептеу: 1) осындай сəйкес келтіру үшін қажет қажетті шығындардың ағымдағы құнының мөлшеріне бағалау объектісінің алынған құнын азайту жолымен тікелей капиталға айналдыру əдісін; 2) болжау кезеңі шекараларында жүзеге асырудың тиісті кезеңдерінде оларды операциялық шығындарға қосу жолымен - ақша ағындарын дисконттау əдісін қолдану кезінде ескерілуі мүмкін. Қажетті шығындардың көлемін айқындау кезінде, егер бағалау объектісін пайдаланушыға шығындарды өтеу тəртібіне қатысты заңнамада басқаша айқындалмаса, табиғи жəне (немесе) функционалдық тозу белгілерінің ескіруінің техникалық мүмкіндігі мен экономикалық орындылығы ескеріледі. Бұл ретте есепте бағалау жүргізу уақытында ескерілетін қажетті шығындар есебі келтіріледі. Операциялық шығындар бағалау күні қолданылатын бағаларға болжанады. Операциялық шығындарға болжау жасалған жағдайда жалпы табысты алуға байланысты иесінің (баланс ұстаушының) шығындары ескеріледі. 11. Тікелей капиталға айналдыру əдісі - бағалау объектісін тұрақты пайдалануды сақтау жағдайларына сүйене отырып, шектелмеген уақыт кезеңінде кірістің шамасы тұрақты, бастапқы инвестициялар болмаған, қайтарылатын капитал мен капитал кірісі бір уақытта есепке алынған кезде құнды айқындау. Кірісті тікелей капиталға айналдыру əдісі бағалау рəсімдерінің мынадай реттіліген көздейді: 1) жалдау шартына (жалдау ақысының мөлшері мен жалдаудың үлгілік шарттарын) талдау жүргізу мақсатында осындай жылжымайтын мүлікті жалға алу туралы жинақталған ақпаратты немесе осы тектес жылжымайтын мүлікті пайдалану туралы ақпаратты талдау нəтижелерінің негізінде жалпы табысты болжау; 2) таза операциялық табыс жалпы табыс пен операциялық шығындардың арасындағы айырым, ренталық табыс - жер учаскесінде алынатын өнімді іске асырудан күтілетін жалпы табыстың жəне өндірістік шығындар мен өндірушінің кірісі арасындағы айырым ретінде есептеледі. 3) есептік таза операциялық кіріс ретінде бірнеше жылға табысты орташаландыру жолымен алынған бір жылға қалыпты таза операциялық табыс түсініледі. 4) капиталға айналдыру ставкалары мен оның есебін айқындаудың бағалау рəсімін таңдауды негіздеу; 5) таза операциялық табысты немесе ренталық табысты капиталға айналдыру ставкасына бөлу арқылы бағалау объектісінің құнын есептеу. 12. Капиталға беру нормасы бойынша капиталға айналдыру əдісі (ақша ағындарын дисконттау əдісі, есептік модельдер бойынша капиталға айналдыру) - ақша ағындарының өзгеру жəне біркелкі емес түсу жағдайларына сүйене отырып, жылжымалы мүлікті пайдаланумен байланысты тəуекел дəрежесіне орай құнды айқындау. Дисконттау əдісі бағалау рəсімдерінің мынадай реттілігін көздейді: 1) болжам жасау кезеңін айқындау; 2) болжам жасау кезеңінің шекараларында жылдар, тоқсан немесе айлар бойынша жалпы табысқа, операциялық шығындар мен таза операциялық табысқа (ренталық табысқа) болжам жасауды кезеңнің алдындағы таза табыс шамасы туралы деректердің негізінде желілік регрессия əдісімен жүргізу ұсынылады; 3) дисконт ставкаларын айқындаудың бағалау рəсімін таңдау негіздемесі мен оның есебі; 4) таза операциялық табыстың (ренталық табыстың) ағымдағы құн сомасы ретінде ақша ағынының ағымдағы құнын айқындау; 5) реверсиялау құнына жəне оның ағымдағы құнының есебіне болжам жасау; 6) ақша ағынының ағымдағы құны мен реверсияның ағымдағы құнының сомасы ретінде бағалау объектісінің құнын айқындау. Есептік модельдер бойынша капиталға айналдыру əдісі - капиталға беру нормасы бойынша капиталға айналдыру əдісі, бірінші жылға тəн табыстың нарықтың құнын айқындау үшін табыстың қалыптастырылған есептік модельдері пайдаланылған құннан жəне олардың болашақта өзгеру беталыстарын талдау негізінде алынған құнның қайта түзіледі. Таза табыс дисконт ставкасына бөлінетін тікелей капиталға айналдыру əдісінен өзгеше модельдер бойынша капиталға айналдыру əдісінде түрлі əдістермен айқындалуы мүмкін капиталға айналдыру ставкасына бөлінеді. 13. Реверсиялау құнын (терминалдық құн) айқындау мынадай бағалау рəсімдерін қолдану жолымен жүзеге асырылады: 1) болжам жасау кезеңінде пайдалы пайдалану мерзімі шектелмейтін бағалау объектілеріне қатысты терминалды құнның шамасы соңғы жылдың есептік кезеңінің таза табысын Гордон моделі бойынша айқындалатын капиталға айналдыру коэффициентіне бөлу жолымен есептеледі; 2) болжам жасау кезеңінің соңында пайдалы пайдалану мерзімі аяқталатын бағалау объектілеріне қатысты - жақсартылған жерлерді жою құнының сомасын жəне болжам жасау кезеңінің соңында айқындалған жер учаскесінің (жер учаскесімен байланысты құқықтардың) нарықтық құнын есептеу. 14. Шығындық амалды сатып алу-сату немесе жалға алу нарығы шектеулі болып табылатын жылжымайтын мүлікке бағалау жүргізу үшін, сондай-ақ мамандандырылған жылжымалы мүлікті, соның ішінде жылжымайтын мəдени мұра ескерткіштерін, құрылыстарды, таратушы құрылғыларды жəне т.б. бағалау кезінде қолданған дұрыс. Басқа да бағалау объектілерінің нарықтық құнын айқындау үшін шығындық амал, егер оларды ауыстыру немесе қайта шығару мүмкін болған жəне (немесе) экономикалық тұрғыдан мақсатқа сай келген жағдайда қолданылады. Шығындық амалды қолдану уақытында бағалау рəсімдерін жүргізу үшін пайдаланылатын ақпарат осы жылжымайтын мүлікті немесе осы тектес жылжымайтын мүлікті мердігердің табысын ескере отырып, қазіргі заманғы жағдайда жасауға жұмсалатын шығыстар туралы нарықтық деректерге жауап беруі тиіс. 15. Жақсартылған жерлері бар жер учаскелерін бағалауды жүргізу үшін шығындық амалды қолдану бағалау объектісін алмастырудың (қалпына келтірудің) қалдық құнын айқындаудан тұрады. Алмастырудың (қалпына келтірудің) қалдық құны оны қолданыста пайдалану уақытында жақсартылған жерлерді алмастырудың (қалпына келтірудің) қалдық құны мен жер учаскесінің (жер учаскесімен байланысты құқықтардың) нарықтық құнынан тұрады. 16. Қалпына келтіру əдісі, əдеттегі, ауыстыру мүмкін емес объектіні бағалауды жүргізу үшін, сондай-ақ бағалау объектісін қолданыста пайдалану оны мейлінше тиімді пайдалануға сəйкес келген жағдайда қолданылады. Алмастыру əдісі, əдеттегі, үлгі жоба бойынша салынған (салынатын) объектіні алмастыру құнын айқындау үшін, немесе бағалау объектісін оның бастапқы түрінде қалпына келтіру экономикалық мақсатқа сай келген жағдайда қолданылады. 17. Жақсартылған жері бар жер учаскелерін бағалау немесе шығындық амал əдістерін қолданып, жақсартылған жерлерді бағалауда бағалау рəсімдерінің мынадай реттілігі көзделеді: 1) оны қолданыста пайдалану уақытында жер учаскесінің (жер учаскесімен байланысты құқықтардың) нарықтық құнын айқындау; 2) жақсартылған жерлерді қалпына келтіру құнын немесе алмастыру құнын айқындау; 3) жақсартылған жерлердің тозу (құнсыздану) шамасын есептеу; 4) бағалау объектісін алмастырудың (қалпына келтірудің) қалдық құнын оны қолданыста пайдалану уақытында жер учаскесінің (жер учаскесімен байланысты құқықтардың) нарықтық құнының шамасына ұлғайтылған жақсартылған жерлердің алмастыру (қалпына келтірудің) құны мен тозу шамасының арасында айырым ретінде айқындау. 18. Жақсартылған жерлердің табиғи сипаттамалары туралы бастапқы деректер мыналар болып табылады: 1) техникалық паспорт; 2) егер осы объектіні сəйкестендіру уақытында оның нақты табиғи сипаттамалары мен осындай құжаттаманың арасында алшақтықтар айқындалмаған жағдайда бағалау объектісі құрылысының жобалық-сметалық құжаттамасы; 3) бағалау объектісін заттай өлшеу құжаттары жəне заңнамаға сəйкес осындай жұмыстарды орындауға құқығы бар мамандандырылған ұйымдар жүргізген жақсартылған жерлердің табиғи (техникалық) жай-күйін растайтын құжаттар. Көрсетілген бастапқы деректер мүлікті бағалау туралы есепке қоса беріледі. 19. Алмастыру (қалпына келтіру) құны мынадай əдістердің көмегімен есептеледі: 1) элемент бойынша есептеу əдісі - бірыңғай аудандық бірліктік бағалаулар жинақтарын, сметалық нормалар мен қағидаларды, сметалық нормалар мен бағалауларды жəне басқа да нормативтерді пайдалану негізінде қалпына келтіру немесе алмастыру құнын айқындау; 2) құнының іріленген жалпыланған көрсеткіштерінің əдісі - іріленген көрсеткіштер жинақтарын пайдалану негізінде алмастырудың толық құнын айқындау; 3) үлесті көрсеткіштер əдісі - тұтынушылық пайдалылықтың немесе қуаттылық бірліктерінің (төсекорын, МВт, мың теңге, мал орны жəне т.б.) біріздендірілген көрсеткіштерінің негізінде жылжымайтын мүліктің қалпына келтіру құнын немесе алмастыру құнын айқындау тəсілі; 4) индекстеу əдісі - тиісті трендіге объектінің теңгерімдік құнын түзету тəсілі - жылжымайтын мүліктің хронологиялық жасының ішінде құрылыс құнын өзгерту индекстерін шығару. 20. Жылжымайтын мүліктің жинақталған тозу шамасы табиғи, функционалдық жəне сыртқы (экономикалық) тозулардың жиынтығына тең:

1) табиғи тозу жойылатын жəне жойылмайтын болады. Жойылатын табиғи тозу табиғи тозу белгілерін жою (салу, ауыстыру, ағымдағы жөндеу) шығындарының сомасына тең. Жойылмайтын табиғи тозу, егер барлық конструкциялық элементтердің орташа өлшенген тозу шамасы ретінде түрлі өмір сүру мерзімі болса, конструкциялық элементтерге бөлу əдісімен есептеледі. Конструкциялық элементтің тозуы тиімді жастың белгіленген нормативтер бойынша қабылданатын экономикалық жарамдылық мерзімі қатынасына тең. Жылжымайтын мүлік объектісінің тиімді жасы пайдаланудың табиғи жай-күйі, сыртқы түрі, жинақталған тозуы, экономикалық факторы ескеріліп, хронологиялық жас негізінде айқындалады. Конструкциялық элементтердің экономикалық жарамдылығының нормативтік мерзімі ресми белгіленген нормативтер бойынша айқындалады. Нормативтер болмаған жағдайда жəне/немесе тиісті негіздемелер кезінде табиғи тозуды бағалау күнінде конструкциялық элементтің техникалық жай-күйі бойынша сарапшылық жолмен бағалауға болады; 2) функционалдық тозу жойылатын жəне жойылмайтын болады. Жойылатын функционалдық тозу сапасы бойынша ағымдағы стандарттарға сəйкес келмейтін элементтердің ағымдағы жөнделуіне жұмсалатын шығындар сомасына тең. Жойылмайтын тозу табыстың жоғалуын капиталға айналдыру жолымен, не жылжымайтын мүлік сапасының төмендігіне байланысты қуаттылықты (пайдалануды) жоғалту ретінде есептеледі; 3) экономикалық тозу əрқашан жойылмайды. Ол жылжымайтын мүліктің сəтсіз орналасуына жəне басқа да экономикалық факторларға байланысты табысты жоғалтуды капиталға айналдыру жолымен бағаланады. Жер учаскесі экономикалық ескіруі жəне сирек жағдайларда функционалдық тозуы мүмкін. 21. Салыстырмалы амал бағалау рəсімдерінің мынадай реттілігін көздейді: 1) осы тектес жылжымайтын мүлікті сату немесе ұсыну туралы ақпаратты жинау жəне талдау жүргізу жəне салыстыру объектілерін айқындау; 2) қолда бар ақпараттың көлемі мен шынайылығын ескере отырып, бағалау объектісінің құнын есептеу əдісін таңдау; 3) салыстыру объектілерінің сату бағасын немесе ұсыну бағасын кейіннен түзей отырып, салыстыру объектілерімен бағалау объектілерін салыстыру; 4) салыстыру объектілерінің құнына түзетілетін түзетулер шамасын есепке алу жолымен бағалау объектісінің құнын айқындау; 5) алынған есептеу нəтижелерін келісу. Салыстырмалы сатуларды негізгісімен талдау кезінде мынадай салыстыру элементтері ескерілуі тиіс: берілетін құқықтар; қаржыландыру шарттары; сату шарттары; сатудан кейін тікелей жүргізілетін шығыстар; нарық шарты; орналасқан жері; табиғи сипаттамалары; экономикалық сипаттамалары; пайдалану; жылжымайтын мүлікке жатпайтын сату құрауыштары. 22. Статистикалық модельдеу (массалық бағалау) əдісі салыстырмалы амал əдісіне ұқсас, бірақ түзету коэффициенттері статистикалық əдістермен есептеледі. 23. Баға мен табыстың арақатынасы əдісі, жылжымайтын мүлік əкелетін табыс шамасы баға белгілейтін фактор болып табылады жəне ұқсас объектілер бойынша баға мен табыстың өлшемдігі нақты жылжымайтын мүлік объектісін бағалау кезінде орташаланған нəтижелерді пайдалануға негіз береді деген болжамға негізделеді. Жылжымайтын мүлік əкелетін табыс түріне байланысты жалпы ренталық мультипликаторды (ЖРМ) жəне жалпы капиталға айналдыру коэффициентін (R) пайдалануға болады. ЖРМ көмегімен жылжымайтын мүлікті бағалау кезеңдерінде: 1) бағаланатын объектінің жалпы табысы, не əлеуетті, не нақты табысы бағаланады; 2) сату бағасы жəне əлеуетті немесе нақты табысы туралы шынайы ақпарат бар бағаланатын объектіге кемінде үш ұқсас объект таңдалады; 3) бағаланатын объектімен ұқсас объектілерді салыстыруды ұлғайтатын қажетті түзетулер енгізіледі; 4) əрбір аналог бойынша ЖРМ есептеледі; 5) барлық аналогтар бойынша орташа арифметикалық есептеу ЖРМ ретінде қорытынды ЖРМ айқындалады; 6) бағаланатын объектінің орташа ЖРМ жүргізу жəне есептік барабар жалпы табыс ретінде бағаланатын объектінің нарықтық құны есептеледі. 3. Жер учаскелерін бағалау əдістері 24. Жер учаскелерін оның мақсатына жəне қолда ақпараттың болуына байланысты бағалауды жер рентасын салыстырмалы талдау, дамыту, тарату, алу, қалдық құны мен капиталға айналдыру əдістерімен айқындауға болады. Артық учаскені бөлу нормативтері мен мүмкіндігі бойынша салыстыру арқылы артық жер саны болған кезде оның құны мейлінше тиімді шартпен нарықтық құны бойынша бағаланады. 25. Жер учаскелері үшін салыстырмалы талдау əдісі соңғы нарықтық мəмілелер немесе ұсыныстар бағасы бойынша нақты деректері бар ұқсас жер учаскелерімен қарастырылатын мүлікті тікелей салыстыруды қамтиды. Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: 1) осындай жер учаскелерін сату немесе ұсыну туралы ақпаратты жинау жəне талдау жүргізу жəне салыстыру объектілерін айқындау; 2) салыстыру объектілерінің сату бағасын немесе ұсыну бағасын кейіннен түзей отырып, салыстыру объектілерімен бағалау объектілерін салыстыру; 3) салыстыру объектілерінің құнына түзетілетін түзетулер шамасын есепке алу жолымен бағалау объектісінің құнын айқындау; 4) алынған есептеу нəтижелерін келісу. 26. Дамыту əдісі нақты жылжымайтын мүлік объектісін бірқатар учаскелерге бөлу туралы жорамалдармен немесе бірнеше учаскелермен біріктіруге, осындай бөлу немесе біріктіру процестерімен байланысты табыстар мен шығыстарды айқындаумен жəне нəтижесінде алынған құн көрсеткішін шығару үшін таза табыстарды дисконттаумен байланысты болады. Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: 1) жер учаскесін пайдалану үшін қажетті шығыстар сомасы мен уақытша құрылымын оны мейлінше тиімді пайдалану нұсқасымен сəйкес айқындау (мысалы, жақсартылған жер учаскесін жасау шығыны немесе жер учаскесін пайдалану нысандарымен, түрімен жəне сипатымен ерекшеленетін жеке бөліктерге бөлу шығыны); 2) жер учаскесін мейлінше тиімді пайдаланудан табыстардың шамасы мен уақытша құрылымын айқындау; 3) жер учаскесін мейлінше тиімді пайдаланудан табыс алу үшін қажет операциялық шығыстардың шамасы мен уақытша құрылымын айқындау; 4) бағаланатын жер учаскесіне капиталды инвестициялау тəуекелінің деңгейіне сəйкес келетін дисконттау ставкаларының шамасын айқындау; 5) жер учаскесін пайдаланумен байланысты барлық табыстар мен шығыстарды дисконттау жолымен жер учаскесінің құнын есептеу. 27. Жер учаскелерін сатуды салыстыру əдісін тікелей қолдану мүмкін болмаған жағдайда мынадай əдістерді қолдану ұсынылады: 1) бөлу (аллокациялау) əдісі - жер мен ондағы жақсартылғандардың құны арасындағы қатынас немесе мүліктің құрамдас бөліктерінің арасындағы қандай да бір басқа арақатынас əзірленетін жанама салыстыру тəсілі. Салыстыру мақсатында жер мен ондағы жақсартулардың арасындағы ортақ нарықтық бағаны айқындайтын шара оның нəтижесі болып табылады. Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: жақсартылған жер учаскесінің (ондағы орналастырылған ғимараттардың) нарықтық құнын айқындау; бағаланатындарға ұқсас құрылыс салынған жер учаскесінің нарықтық құнында жер үлесінің ең ықтимал мəнін айқындау; аймаққа бөлу коэффициентін ескеріп, бағаланатын жер учаскесінің нарықтық құнындағы үлесі ретінде жердің нарықтық құнын есептеу; 2) алу (экстракция) əдісі - амортизацияны шегеріп, шығындарды талдау жəне басқа қатынастарда салыстырылатын жылжымайтын мүлік объектілерінің толық бағасынан нəтижелерді алу жолымен жер учаскелерін бағалау кезінде қолданылатын жанама салыстыру тəсілі; Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісін аналог объектілермен салыстыру жүзеге асырылатын элементтерді айқындау; бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісінен əрбір аналог объектінің сипаты мен айырмашылық дəрежелерін əр салыстыру элементі бойынша айқындау; бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісінен əрбір аналогтың сипаты мен айырмашылық дəрежелеріне сəйкес келетін аналогтар бағаларын түзетулерді əр салыстыру элементтері бойынша айқындау; бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісінен олардың айырмашылығын тегістейтін əрбір аналогтың бағасын əр салыстыру элементтері бойынша түзету; аналогтардың түзетілген бағаларын негізді қорыту жолымен бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісінің нарықтық құнын есептеу; бағаланатын жер учаскесі жақсартуларын алмастыру құнын немесе қалпына келтіру құнын есептеу; бағаланатын жер учаскесін қамтитын бірыңғай жылжымайтын мүлік объектісінің нарықтық құнынан жақсартылған жер учаскесінің алмастыру құнын немесе қалпына келтіру құнын шегеру жолымен бағаланатын жер учаскесінің нарықтық құнын есептеу; 3) қалдық құн əдісі жақсартылған жерлермен байланысты емес күту жəне қосылған кірістілік принциптеріне негізделген. Əдісті қолдану шарты - бағаланатын жер учаскесіне табыс əкелетін жақсартуларды салу мүмкіндігі немесе табыс əкелетін жер учаскесін коммерциялық пайдалану мүмкіндігі. Егер табыс жер учаскесін коммерциялық пайдалануға есептелсе, онда осы табыстан жер учаскесіне қатысты жоқ табысты шегеру немесе капиталға айналдырылған табыстан жер учаскесіне қатысы жоқ активтердің нарықтық құнын шегеру қажет. Əдісті қолдану мүліктің табыстық объектілерімен шектеледі. Ол ең аз олқылықтарды талап ететін мүліктің жаңа объектілері үшін өте жиі қолданылады. Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: нарықтық рента жəне болжанып отырған операциялық шығыстар негізінде бүкіл меншіктің таза операциялық табысын айқындайды; құрылысқа (ғимаратқа) қатысты таза операциялық табыс айқындалады; жер учаскесіне қатысты таза операциялық табыс жер үшін капиталға айналдыру нормасы арқылы құн көрсеткішінде капиталға айналады; 4) бос учаске үшін жалдау төлемін капиталға айналдыру əдісі. Егер жер учаскесі бос екендігіне қарамастан, рента əкеле алса, осы рентаны жеткілікті нарықтық деректер болған кезде нарықтық құн көрсеткішінде капиталға айналдыруға болады. Əдіс мынадай іс-қимылдар реттілігін болжайды: жер учаскесімен жасалатын жер рентасын есептеу; жер рентасын капиталға айналдырудың тиісті коэффициент шамасын айқындау; жер рентасын капиталға айналдыру жолымен жер учаскесінің нарықтық құнын есептеу. 4. Ерекше жылжымайтын мүлік объектілерін бағалау ерекшеліктері 28. Ауыл шаруашылығы алқаптары ретінде пайдаланылатын жер учаскелерін бағалау үшін ренталық табысты айқындау үшін жалпы табыс ауыл шарушылығы дақылдарының үлгілік өнімі серпінін оны нарықта сату бағасын талдау негізінде (жер учаскесінің шекараларында топырақтың құнарлылығына, тиісті агроөндірістік топырақ топтары бойынша дақылдың өнімділігіне сəйкес) есептеледі. Ренталық табысты есептеу уақытында ескерілетін шығындар өңірлік нарыққа тəн болып табылатын өндірістік шығындар мен өндірушінің кірісін қамтиды. 29. Орман өсімдігі бар жəне орман өсіруге арналған жер учаскелерін бағалау үшін ренталық табыс орман ресурстарын пайдаланудан болжам жасалатын жалпы табыстан кесу айналымы кезеңінде өндірушінің өндірістік шығындары мен кірістерін шегеру жолымен есептеледі. 30. Шекараларында шаруашылық қызмет үшін пайдаланылатын табиғи жəне жасанды жабық су қоймалары орналасқан жер учаскелерінің құны жақсартылған жерлері бар жер учаскелерін бағалауды жүргізу үшін белгіленген тəртіппен айқындалады. 31. Құрылысы аяқталмаған объектілердің құны шығындық, салыстырмалы амалдарды қолдана отырып, сондай-ақ барлық əдістемелік амалдарды біріктіру жолымен айқындалады. Əдістемелік амалдар біріктірілген жағдайда аяқталмаған құрылыс объектісінің құны оның құрылысы аяқталғаннан кейін неғұрлым тиімді пайдалану жəне пайдалануға енгізу шартымен бағалау объектісінің болжанып отырған нарықтық құны мен құрылысты аяқтауға жəне осы объектіні пайдалануға енгізуге келтірілген шығындардың ағымдағы құнының арасындағы айырым ретінде айқындалады. 32. Жылжымайтын мүліктің табиғи объектілерінің құны иесі (баланс ұстаушы, пайдаланушы) үшін олардың пайдалылығын талдау нəтижелерінің негізінде жəне осы объектілерді пайдалануға қатысты заңнамада белгіленген шектеулер ескеріліп айқындалады. 33. Таратқыш құрылғылардың құны шығындық жəне табыстық амалдарды қолданып айқындалады. Табыстық амал осындай жылжымайтын мүлікті пайдаланғаны үшін төлемді ескеруге негізделеді. 34. Тарихи мүлік объектілерін бағалау объектілері мынадай реттілікпен орындалады: бағалау объектісі сəйкестендіріледі: осы тарихи объект: ескерткіш, ғимарат немесе учаске жататын топ айқындалады; меншік құқығы сəйкестендіріледі; халықаралық, ұлттық немесе өңірлік сынды тарихи мəртебені тіркеу деңгейі айқындалады; тарихи мүлікті қорғауға байланысты белгіленген шектеулер зерттеледі; тарихи мүлік объектілері иеленетін артықшылықтар мен шектеулерді ескере отырып, осы стандартта келтірілген бір немесе бірнеше əдістермен бағалау жүргізіледі. 5. Бағалау əдістеріне қойылатын талаптар 35. Бағалау əдістерін таңдау жəне қолдану кезінде бағалаушы мынадай негізгі талаптарды сақтайды: 1) бағалау нысанасы мен айқындалатын құн түрін сəйкестендіреді; 2) жылжымайтын мүлікке бағалау жүргізу кезінде пайдаланылатын ақпараттың шынайылығын қамтамасыз етеді; 3) құқықтық талдау жүргізеді, мүліктік құқықтар мен ауыртпалықтарды сəйкестендіреді; 4) бағалау əдістерін таңдауды негіздейді; 5) бағалау туралы есепте шынайы деректерді, есептік көрсеткіштерді жəне олардың екіұшты түсіндірілуіне жол бермейтін негізделген нəтижелерді толық əрі түсінікті жазуды қамтамасыз етеді. 6. Бағалауды жүргізу тəртібі 36. Бағалау тапсырмасын айқындау: 1) бағаланатын мүлікті сəйкестендіру (сол жерге барып тексеру); 2) мүліктік құқықтарды сəйкестендіру; 3) бағалау нысанасын (пайдалану саласын) нақтылау; 4) бағалау базасы мен құн түрін қалыптастыру; 5) бағалау күндерін келісу; 6) өзге де шектейтін жағдайларды айқындау; 7) бағалау туралы шарт жасау. 37. Деректерді алдын ала талдау, іріктеу жəне жинау: 1) құжаттарды, жылжымайтын мүлік объектісі туралы өзге де мəліметтерді жинау, өңдеу жəне талдау; 2) өңірдегі, қаладағы жəне бағалау объектісі жеріндегі əлеуметтік-экономикалық жəне экологиялық ахуалды жалпы талдау;

(Соңы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 9-бетте). 3) ұқсас мүлікке сұраныс пен ұсынысты талдау; 4) бағаланатын жылжымайтын мүлікті неғұрлым тиімді пайдалануды талдау. 38. Бағалау объектiсінiң нарықтық немесе өзге құнын белгілеу бойынша есептеулер амалдар жəне бағаның əдiстерiнiң қолдануында бағалаудың келесi əдiстерiмен орындалады: 1) нарықтық амал; 2) кірістік амал; 3) шығындық амал. 39. Бағалаудағы үш амалы бір-біріне тəуелді емес жəне шынайы ақпарат болған кезде шамасы бойынша жақын бір нарықтық құнды беруге тиіс. Алайда практикада түрлі амалдарды қолдану нəтижесінде алынған құнының есептік шамалары өзара тең емес жəне сатылық талдау əдісімен не осы баға үшін басқа да тиімді математикалық əдіспен жүргізілетін бағалау нəтижелерін келісуді талап етеді. Бағаланатын мүліктің түріне жəне басымдықтарды бағалау мақсаттарына қарай қолданылатын əдістер өзгеруі мүмкін. Дамыған нарық жағдайында нарықтық амал басым деп есептеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысымен бекітілген «Құнның базалары мен түрлері» бағалау стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Осы «Құнның базалары мен түрлері» мемлекеттік бағалау стандарты (бұдан əрі - стандарт) «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының негізінде халықаралық бағалау стандарттарын пайдалана отырып əзірленді жəне бағалаудың мақсатын, бағалаудың нəтижесін болжамды пайдалану, сондай-ақ нарықтық құнды жəне нарықтық құннан ерекшеленетін өзге де құн түрлерінің ұғымдарын ашады. Осы стандарт бағалау қызметін жүзеге асырған кезде қолдануға міндетті болып табылады. 2. Бағалау қызметінің негізгі принциптері объективтілік жəне дұрыстық болып табылады. 3. Бағалау түрлерi мiндеттi жəне бастамашылық бағалау болып табылады. 4. Осы стандартта мынадай ұғымдар пайдаланылады: алмастыру құны – бағалау объектісінің тозуын ескере отырып, бағалау жүргізілген күні қолданылған нарықтық бағалардағы бағалаудың ұқсас объектісін жасауға жұмсалатын шығындар сомасы; арнайы құн – бұл нарықтық құннан асып түсетін жəне активтің кейбір ерекшеліктерін көрсететін, арнайы сатып алушы үшін құндылыққа ие сома; əділ құн – бұл активтерді ауыстыруға болатын немесе хабарландырылған, бір-біріне тəуелсіз тараптар арасында операция жасаған кезде міндеттемені орындауға болатын сома; бағалау объектісінің толық қалпына келтіру құны – құрылыс-монтаждау жұмыстарына, материалдар мен құрылғыларға, саудадағы үстеме бағалар мен көлік тарифтеріне қойылатын ағымдағы бағаларды есепке ала отырып, кəсіпкердің табысын жəне қосымша құн салығын есепке алмағандағы осы бастапқы түріне (ескі жобасы бойынша) толығымен қалпына келтіруге қажетті қаражаттардың құны; бастапқы құн – бұл төленген өтелмейтін салықтар мен алымдарды, сондай-ақ жеткізуге, монтаждауға, орнатуға, іске қосуға кететін шығындарды жəне басқа да активтерді мақсатты пайдалану үшін тікелей жұмыс жағдайына келтіруге жұмсалатын шығындарды қоса алғанда, негізгі құралдарды тұрғызу немесе сатып алу жөнінде нақты жұмсалған шығындардың құны; инвестициялық құн немесе құндылық – бұл белгіленген инвестициялық немесе өндірістік мақсаттағы нақты бір инвесторға немесе инвесторлар класына арналған мүлік құны. Бұл субъективтік ұғым нақты бір мүліктің нақты инвестормен, инвесторлар тобымен немесе белгілі бір инвестициялық мақсаттары жəне/немесе өлшемдері бар кəсіпорындармен ара қатынасын белгілейді; ипотекалық құн – бұл серпіні экономикалық циклдің кезеңдерімен жəне алып-сатарлық сипаттағы элементтерге байланысы жоқ арнайы ациклдық құн; кадастрлық құн – жаппай бағалау амалымен айқындалған, кадастрлық бағалауды жүргізуді реттейтін заңнамаға сəйкес белгіленген жəне бекітілген, жылжымайтын мүлікті мемлекеттік кадастрлық бағалау үдерісінде белгіленген нарықтық құн. Кадастрлық құнды бағалаушылар, атап айтқанда, салық салу мақсатында айқындайды; кəдеге жарату құны – экономикалық жарамдылық мерзімінің соңындағы, яғни мүлікті пайдалану қауіпті немесе орынсыз болып қалғандағы нарықтық құны; кеден құны – қолданыстағы кеден заңнамасы негізінде есептелетін кеден төлемдерін аудару мақсатында айқындалатын құн; кепіл құны – бағалаушы белгілеген мүліктің ипотекалық құнынан үлес ретінде банк дербес айқындаған мүлік кепіліне берілетін кредит сомасы; нарықтық құн – осы объект бəсеке жағдайындағы мəмілелердің негізінде иеліктен айыруға болатын, мəміле тараптары бағалау объектісі туралы барлық ақпаратқа ие бола отырып, іс-қимыл еткенде, ал мəміленің бағасына қандай да бір төтенше жағдайлар ықпалын тигізбейтін жағдайдағы осы объектінің есептік ақшалай сомасы: мəміленің бір тарапы бағалау объектісін иеліктен айыруға міндетті емес, ал екінші тарап сатып алуға міндетті емес; мəміле тараптары мəміленің нысанасы жөнінде жақсы хабардар етілген жəне өзінің мүддесі үшін əрекет етеді; мəміленің бағасы қай жақтан болмасын мəміленің тараптарына қатысты бағалау объектісі үшін жəне мəмілені жасауға мəжбүрлеу үшін ақшалай сыйақы баламасын білдіреді; өсімін молайту құны – бағалау жүргізген, ұқсас материалдар мен технологияларды қолдана отырып, бағалау объектісінің тозуын ескере отырып, бағалау объектісіне ұқсас объектіні жасаған күнінде қолданылған нарық бағаларындағы шығындар сомасы. Өсімін молайтудың толық құны осыған ұқсас объектіге бағалау жүргізілген сəтте қолданылған бағалар бойынша айқындалады; сақтандыру құны – келісімшарттың немесе сақтандыру полисінің ережесінде көзделген мүлік құны. Сақтандыру сомасының болжанып отырған мөлшері сақтандыру шартының талаптарына жүргізілген талдаудың нəтижелері негізінде, жалпы жекелеген сақтандыру жағдайлары, сақтандыру жағдайларының тобы үшін, сондай-ақ мүліктің табиғи жағдайының, оның ағымдағы пайдаланылу ерекшеліктерін, мүліктің нарықтық құнын қалыптастыруға сыртқы факторлардың ықпалын ескере отырып айқындалады; салық құны – қолданыстағы салық заңнамасының негізінде есептелетін құн; синергетикалық құн – бұл бастапқы мүліктік мүдде сомасына қарағанда оларды біріктіру нəтижесіндегі алынған мүліктік мүдде құны жоғары екі немесе одан да көп мүліктік мүдделерді үйлестіру есебінен нарықтық сомадан асып түсетін сома; тарату құны – əдетте бизнес жабылғаннан кейін жеке сату үшін ұсынылатын бизнесте бірлесіп пайдаланылатын активтер тобының нарықтық құнының түрі; теңгерімдік құн – барлық жинақталған амортизация мен жинақталған шығыс сомаларын құнсызданудан алып тастағаннан кейінгі бухгалтерлік теңгерімде актив танылатын сома; терминалдық (реверсиялық) құн – бағаланатын мүліктің иелік ететін (болашақтағы) есептік кезеңінің соңындағы нарықтық құны. құн базасы – бұл оның негізінде құнның түрлері айқындалатын белгілі бір тұжырымдама. Құнды өлшеу тұжырымдамасы бағалауды болжалды пайдалану (тағайындау) қатысты əртүрлі болуы мүмкін. 5. Бағалау қоры құндардың барлық түрлері екі түрге бөлінеді: құнның нарықтық базасы жəне құндардың нарықтық емес базаларының үш санаты, сондай-ақ олардың жекелеген кіші түрлерін қолдану; ол бойынша еркін жəне ашық нарықта айырбасты жүргізуге болатын құнның нарықтық базасы мүліктің анағұрлым шамалық құнын айқындау үшін қолданылады; құнның нарықтық емес базасы нарық қатысушыларының сатып алу қабілетіне емес немесе нарықтың айырықша немесе əдеттегіден бөлек шарттарындағы тиімділігіне емес, экономикалық пайдалы екендігіне немесе мүліктің функцияларына негізделеді. 6. Құнның түрін таңдау мүлікті бағалаудан өткізуге шарт жасаудың алдында болады жəне мүлікті бағалау мақсаттылығына, оның ерекшеліктеріне, сондай-ақ нормативтік талаптарға байланысты болады. Мүлікті бағалау жөніндегі нормативтік құқықтық актілерде, мүлікке бағалау жүргізу шартында немесе соттың қаулысында бағалаудың нəтижесі айқындалатын құнның түрі көрсетілмеген жағдайда, нарықтық құны айқындалады. 7. Құн сатып алушылар мен сатушылардың тауарларды немесе қызмет көрсетулерді сатып алу үшін келісуі анағұрлым ықтимал бағаға қатысты экономикалық ұғым болып табылады. Құн факті емес, таңдап алынған бағалау қорына сəйкес уақыттың нақты бір сəтіндегі нақты тауарлар мен қызмет көрсетулердің бағаларының есептік шамасы болып табылады. Құнның экономикалық ұғымы нарықтың тауар иесінің немесе қызмет көрсетуді пайдаланушының бағалау күні алған пайдасына көзқарасын білдіреді. 8. Бағалаудың мақсаты құнның нақты бір түрінің шамасын белгілеу болып табылады, ол бағалау нəтижесін алдын ала пайдаланумен айқындалады жəне бағалау туралы есептік тапсырыс берушісімен шартта белгіленеді. 9. Бағалаудың нəтижесі бағалау объектісі құнының қорытынды шамасы болып табылады. Бағалау нəтижесі тараптардың бағалау объектісіне қатысты мəміле жасау немесе өзге де іс-əрекеттер жасау үшін бағаларды айқындау кезінде, оның ішінде салық салу мақсатында сату-сатып алу мəмілесін, жалға немесе кепілге беру, сақтандыру, несие алу, жарғылық капиталға енгізу, жарғылық капиталға енгізу мəмілелерін жасаған кезде пайдаланылады. 10. Бағалау қызметін жүзеге асыру кезінде нарық құны жəне оның кіші түрлері, өзге құн түрлері, аралық есептеулерде жəне қаржылық есептілікте қолданылатын құнның түрлері пайдаланылады. Нарық құны жəне оның кіші түрлері: тарату құны; кəдеге жарату құны; терминалдық (реверсиялық) құны. Құнның өзге де түрлері: инвестициялық; əділ; арнайы; синергетикалық; салықтық; ипотекалық; кепілдік; сақтандыру; кадастрлық; кедендік; мемлекеттік мүлік; жер учаскелерін алып қою үшін. Аралық есептеулерде жəне қаржылық есептілікте қолданылатын құндардың түрлері: толық қалпына келтіру құны; алмастыру құны; өсімін молайту құны; теңгерімдік құн; бастапқы құн. 2. Құнның нарықтық базасы 11. Нарықтық құнның тұжырымдамасы мəмілеге қатысушылардың ашық жəне бəсекелі нарықта еркін əрекет ете отырып, келісілген бағаны белгілеуі болып табылады. Мүлікті сату халықаралық жəне жергілікті нарықта да жүргізіледі. Нарыққа жеткілікті дəрежеде сатушылар мен сатып алушылар қатысады, сондай-ақ нарықтық қатынастардың шектеулі саны қатысуы да оған тəн нəрсе. 12. Мүліктің нарықтық құны оны тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, оның өнімділігі артады жəне қаржылық жағынан мүмкін болатын, заңдылық жағынан рұқсат етілген жəне жүзеге асырылатын болып есептеледі. Ұсынылған бағаны белгіленген кезде осы фактіні нарықтық қатынастардың қатысушылары ескеретін болады. 13. Нарықтық құнға сатып алушы мен сатушының мəмілені жүзеге асырған кездегі шығындары, сондай-ақ осы мəміленің нəтижесі бойынша төленуі қажетті салық шығындары кірмейді. 14. Нарықтық құнды бағалаушы айқындайды: мүлікті мемлекеттік мұқтаж үшін алып қойғанда; акционерлердің жалпы жиналысының шешімдері бойынша немесе қоғамның директорлар кеңесінің (бақылау кеңесі) шешімі бойынша қоғам сатып алатын қоғамның жарияланған акцияларын айқындау кезінде; жарғылық капиталдағы ақшалай емес салымдардың құнын айқындау кезінде; банкроттық рəсімі барысындағы борышкер мүлкінің құнын айқындау кезінде; кепіл объектісінің, оның ішінде ипотека кезіндегі құнын айқындау кезінде; ақысыз алынған мүлік құнын айқындау кезінде; мемлекеттік мүлікті жекешелендіру кезінде; атқару өндірісін жүргізу кезінде; талап ету құқығын беру кезінде; мүлікті бөлу кезінде; сенімді басқару не жалға беру кезінде; заңнамамен белгіленген өзге де жағдайларда. 3. Құнның нарықтық емес базасының санаттары 15. Құнның нарықтық емес базалары үш санатқа бөлінеді: бірінші санат нақты бір субъектінің мүлікке иелік етуден түсетін пайдасын көрсетеді; бағалау қорының екінші санаты активтерді ақылға қонымды негіздер бойынша ауыстырған кездегі екі немесе бірнеше белгілі бір тараптардың арасындағы келісілген бағаны көрсетеді; үшінші санат құнның түрін жəне оны бағалаудың тəсілдерін белгілейді. 16. Бірінші санатқа мыналар жатады: инвестициялық құн немесе құндылық; арнайы құн. 17. Екінші санатқа мыналар жатады: əділ құн; синергетикалық құн. 18. Үшінші санатқа мыналар жатады: салық құны; сақтандыру құны; ипотекалық құн; кепілдік құн; кадастрлық құн; кедендік құн. 4. Құнның жекелеген кіші түрлерін қолданудың ерекшеліктері 19. Бағаланатын мүліктің түріне жəне оның нақты жəне болжанатын жай-күйіне байланысты бағалау сəтінде нарықтық құн кіші түрлерге бөлінеді: тарату құны; кəдеге жарату құны; терминалдық (реверсиялық) құн. 20. Нарықтық жəне өзге де құнның аралық есептеулерінде, сондай-ақ қаржылық есептілікте құнның мынадай түрлері: бағалау объектісін толық қалпына келтіру құны; алмастыру құны; өсімін молайту құны; теңгерімдік құн; бастапқы құн қолданылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысымен бекітілген «Зияткерлік меншік объектілерінің жəне материалдық емес активтердің құнын бағалау» бағалау стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Осы стандарт халықаралық бағалау стандарттарына сəйкес «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының негізінде əзірленген жəне зияткерлік меншік объектілері мен материалдық емес активтерді бағалау əдістеріне қойылатын талаптарды белгілейді. Стандарт Қазақстан Республикасы аумағындағы зияткерлік меншік объектілері мен материалдық емес активтердің барлық түрін бағалау үшін міндетті. 2. Бағалау қызметінің негізгі принциптері объективтілік жəне дұрыстық болып табылады. 3. Мiндеттi жəне бастамашылық бағалау - бағалау түрлерi болып табылады. 4. Осы стандартта мынадай ұғымдар пайдаланылады: алу (экстракция) – жанама салыстыру əдісі. Ол материалдық жəне материалдық емес

активтердің рентабельділігінің орташа салалық көрсеткіштері бар кəсіпорынның нақты рентабельділігін талдау арқылы материалдық емес активтердің есептік құнын береді; бағалау объектісі құнының қорытынды шамасы – бағалаушының бағалаудың түрлі тəсілдері мен əдістерін пайдалану кезінде бағалау объектісінің құнын есептеу нəтижелерін негіздеп жалпылау қорытындысы ретінде алынған бағалау объектісі құнының шамасы; біріктірілген төлем – роялти мен тұтас төлемді қамтитын лицензиялық төлем; дисконттау (капиталдандыру) – болашақтағы ақша ағындарын бағалау объектісінің ағымдағы құнына қайта есептеу; дисконттау ставкасы – болашақта төлеуге немесе алуға жататын ақша сомасын бүгінгі құнға айырбастау үшін пайдаланылатын, зияткерлік меншік объектілерінің құнын бағалау кезінде пайдаланылатын табыс ставкасы; зияткерлік меншік – зияткерлік шығармашылық қызметтің нəтижесі жəне оған теңестірілген заңды тұлғаларды, жеке жəне заңды тұлғалардың өнімдерін, олар орындайтын жұмыстар мен қызметтерді (фирмалық атаулар, тауарлық белгі, қызмет көрсету белгісі жəне т.б.) дараландыру құралдары; зияткерлік меншік құқығы объектісін берекелі пайдаланудың қалдық мерзімі – бағалау күнінен бастап зияткерлік меншік құқығы объектісін берекелі пайдаланудың қалдық мерзімі аяқталғанға дейінгі кезең; қорғау құжаттары – алдын ала патенттер, инновациялық патенттер, өнертабыс патенттері жəне өнеркəсіп үлгілеріне патенттер, пайдалы модельдерге патенттер, селекциялық жетістіктер, тауар таңбасына немесе қызмет көрсету таңбаларына куəліктер, тауар шығарылған жерлердің атаулары; лицензиялық төлем – лицензиялық шарт нысаны болып табылатын зияткерлік меншік құқығы объектісін пайдалану құқығын бергені үшін төлем. Лицензиялық төлемдерге тұтас төлем, роялти жəне біріктірілген төлем жатады; лицензиялық шарт – өнеркəсіптік меншік объектісіне айрықша құқықтар иесі (лицензиар) басқа тарапқа (лицензиатқа) өнеркəсіптік меншіктің тиісті объектісін уақытша белгілі бір жолмен пайдалану құқығын беру шарты; материалдық емес активтер – физикалық мəні жоқ, ұзақ мерзім ішінде (бір жылдан астам) пайдалану үшін өндірісте немесе дайын өнімді өткізуде (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді), əкімшілік мақсаттарда жəне басқа ұйымдарға жалға беруге арналған ақшалай емес активтер; материалдық емес мүлік - зияткерлік меншік (патенттер, сауда маркалары, авторлық құқық объектілері); адам капиталы (білім, кəсіби дағды жəне тұрғындардың денсаулығында көрініс тапқан қызмет көрсету саласының өнімдері); тұтыну капиталы (клиенттермен қарым-қатынас, ұйым имиджі); опционды орындау бағасы – опциондық шартта көзделген мерзім ішінде бағалы қағазды шарттасқан көлемде жəне алдын ала келісілген баға бойынша сатып алу («колл») немесе сату («пут») құқығын беретін мəміле бағасы; өнімді өткізуден түскен пайда – есепті кезеңде өнімді өткізуден алынған өндірілген өнім көлемінің табиғи өлшемі оның бағасына тең болатын қаражат сомасы; роялти – нақты тұрақты ставкалар ретінде белгіленетін жəне лицензиат нақты келісілген уақыт мерзімінен кейін лицензиарға төлеп тұратын тұрақты пайыздық жарналар; табыс мультипликаторы – сату бағасы немесе мүлік құны жəне орташа жылдық табыс немесе оның күтілген шамасы арасындағы арақатынас; табыстың жалпы немесе таза шамасына негізделуі мүмкін; таза ақша ағыны – табыс салығын, капиталды шығыстар мен таза айналым капиталының өсуін есептен шығарғандағы таза операциялық пайда мен амортизация сомасына тең, операциялық кезең бойында алынған ақша қаражатының көлемі; тарату (аллокация) – жанама салыстыру тəсілі, бұл ретте материалдық емес активтер мен материалдық активтердің құны арасындағы арақатынас əзірленеді. Негізінен салыстыру мақсаты үшін материалдық емес активтер мен активтер арасындағы жалпы нарықтық құнын тарату үшін іс-шара нəтижесі болып табылады. 5. Осы стандарт келесі зияткерлік меншік объектілерінің мүліктік құқықтарын бағалауға қолданылады: 1) өнеркəсіптік меншік құқығының объектілері, соның ішінде: өнертабыс; пайдалы модельдар; өнеркəсіптік үлгілер; селекциялық жетістіктер; интегралдық микросхемалар топологиялары; ашылмаған ақпарат, соның ішінде өндіріс құпиялары (ноу-хау); фирмалық атаулар; тауарлық таңбалар жəне қызмет көрсету таңбалары; тауар шығарылған жерлердің атаулары (шығатын жерін көрсету); Қазақстан Республикасы заң актілерінде көзделген жағдайларда азаматтық айналымға қатысушылардың, тауарлар мен қызмет көрсетулердің басқа да дараландыру құралдары; 2) авторлық құқық объектілері: əдеби туындылар (кітаптар, брошюралар, мақалалар жəне т.б.); драмалық, музыкалық-драмалық, хореография туындылары, пантомима жəне сценариялық туындылар; мəтіні бар не мəтінсіз музыкалық туындылар; дыбыс – бейнежазу туындылары (кино-, теле-, бейне-, диафильмдер жəне басқа кино- жəне телетуындылар); мүсіндеме, кескіндеме, графика, литография жəне бейнелеу өнерінің басқа да туындылары; қолданбалы өнер туындылары; сəулет, қала құрылысы жəне бау – саябақ өнері туындылары; суретке түсіру туындылары жəне суретке түсіруге орайлас əдістермен жасалған туындылар; карталар, жоспарлар, нобайлар, безендірулер жəне географияға, топография мен басқа ғылымдарға қатысты үш өлшемді туындылар; электронды есептеуіш машиналарға арналған бағдарламалар; туынды шығармалар (аудармалар, өңделген дүниелер, аннотациялар, рефераттар, түйіндер, шолулар, инсценировкалар, музыкалық өңдеулер жəне басқа да ғылым, əдебиет пен өнер шығармаларын өңдеулер); туындылар жинақтары (энциклопедиялар, антологиялар, деректер базалары) жəне материалдарының іріктелуі немесе орналасуы жағынан шығармашылық еңбектің нəтижесі болып табылатын басқа да құрама туындылар; сабақтас құқықтың объектілері: əртіс-орындаушылар мен дирижерлердің орындаулары, спектакльдерді (орындаушылық) қоюшы-режиссерлердің қойылымдары, егер бұл орындаулар олардың техникалық құралдар арқылы көшірілуі мен таратылуына жол беретін нысанда болса; фонограммалар, яғни дыбыс-бейнежазу туындысына кіргізілген дыбыс жазбасын қоспағанда орындаулардың немесе өзге де дыбыстардың не олардың бейнелерін тек қана дыбыстық кез келген жазбасы; эфирлік немесе кəбілдік хабар тарату ұйымының, соның ішінде эфирлік немесе кəбілдік хабар тарату ұйымымен не басқа ұйымның қаражаты есебінен оның тапсырысы бойынша жасалған хабарларын тарату. 6. Материалдық емес активтер егер: осы активпен тікелей байланысты ұйымның болашақта күтілетін экономикалық пайда табуының ықтималдылығы жоғары болса; активтің құнын нақты анықтауға болса, актив ретінде танылады (есептілікте тіркеледі). 7. Материалдық емес активтердің құрамына олардың құны көрсетіліп есептік бірліктер ретінде мынадай зияткерлік меншік объектілеріне құқықтар кіреді: өнертабыстарға тиесілі патенттерден шығатын құқықтар; өндірістік үлгілерге тиесілі патенттерден шығатын құқықтар; пайдалы модельдерге тиесілі патенттерден шығатын құқықтар; тауар белгілеріне куəліктерге тиесілі патенттерден шығатын құқықтар; өсімдіктер мен жануарлардың жаңа сорттарына тиесілі патенттерден шығатын құқықтар; басқа тұлғаларға тиесілі, патенттермен қорғалған өнертабыстарды пайдалануға жасалған лицензиялық шарттардан шығатын құқықтар; басқа тұлғаларға тиесілі, патенттермен қорғалған өндірістік үлгілерді пайдалануға жасалған лицензиялық шарттардан шығатын құқықтар; басқа тұлғаларға тиесілі, патенттермен қорғалған пайдалы модельдерді пайдалануға жасалған лицензиялық шарттардан шығатын құқықтар; басқа тұлғаларға тиесілі, куəліктермен қорғалған тауарлық белгілерді пайдалануға жасалған лицензиялық шарттардан шығатын құқықтар; «ноу-хауды» беру туралы келісім негізінде берілетін жəне «ноу-хауды» беру туралы келісім бойынша тараптар болатын кəсіпорынның құжаттарымен расталған «ноу-хауға» айрықша құқықтар; авторлық құқық пен сабақтас құқықтардың объектілеріне тиесілі құқықтар; мемлекеттік құжаттармен растауды талап етпейтін зияткерлік меншік объектілерінің ерекше құқықтары (интегралдық микросхемалар топологиялары, ЭЕМ-ге арналған бағдарламалар, деректер базасы жəне авторлық құқықтың т.б. объектілері). 8. Қаржылық мүдделер материалдық емес активтерді білдіреді жəне мыналарды қамтиды: бизнеске немесе мүлікке меншік құқығынан ажырамайтын құқықтар, яғни пайдалану, қарызға алу, сату, жалға беру немесе басқару құқықтары; сатып алуға опционы бар, сатып алуға немесе жалға беру шартына опцион беретін келісімшарт шегіндегі ажырамайтын құқықтар, яғни орындау немесе орындамау құқығы; бағалы қағаздар шығаруға меншік құқығынан ажырамайтын құқықтар (яғни оларды өзінде сақтау немесе оларды басқа тұлғаларға беру құқықтары). 9. Материалдық емес активтердің нарықтық құнын міндетті түрде бағалау мынадай жағдайларда жүргізіледі: ХҚЕС стандарттарына сəйкес қаржылық есептілік үшін активтерді бағалау кезінде; кепіл мəнінің құнын анықтау кезінде, соның ішінде ипотека кезінде; жарғылық қорға мүліктік салымдардың құнын анықтау кезінде; банкроттық рəсімдер барысында борышкер мүлкінің құнын анықтау кезінде; ақысыз алынған мүліктің құнын анықтау кезінде; зияткерлік меншік объектілерін жəне оларды пайдалануда құқық иелерінің тəуекелін сақтандыру кезінде; зияткерлік меншік құқығының бұзылуы салдарынан құқық иесіне келтірілген зиянды анықтау кезінде; зияткерлік меншік объектілерінің құқықтарын беру жəне оларды пайдалануға лицензия беру кезінде. 2. Бағалау əдістері 10. Зияткерлік меншік объектілерін жəне материалдық емес активтерді бағалау нақты объектінің, бағалауды тағайындау жəне сенімді ақпараттың болуына байланысты табыстық, салыстыру жəне шығыстық тəсіл əдістерімен орындалады. Үш тəсілдің барлығы нарықтық болып табылады, өйткені зияткерлік меншік объектілері мен материалдық емес активтерді бағалау кезінде нарықтық ақпарат пайдаланылады. 11. Табыстық тəсіл əдістері: роялтидан босау əдісі бойынша бағаланатын зияткерлік меншік объектісі шынайы иесіне тиесілі емес, оған лицензиялық негізде пайдадан түскен келісілген пайыздық жарналар – роялти негізінде берілгенін болжайды. Əдісті қолдану шарты пайданың күтілетін шамасын айқындауға мүмкіндік беретін ақпараттың болуы (жалпы операциялық табыс) болып табылады, ол осы өндірісте бағаланатын зияткерлік меншік объектісін пайдалану нəтижесінде пайда болады. Роялтидан босау əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: пайдаланылатын зияткерлік меншік объектісіне құқықтардың əрекет ету мерзімі ішінде жыл сайынғы жалпы операциялық табыстың шамасын ықтималды үш сценарий бойынша (оптимистік, пессимистік жəне реалистік) айқындау; роялтидің стандартты мағынасының көмегімен өнеркəсіп салалары жəне тауарлар мен бұйымдардың түрлері бойынша жалпы операциялық табыстың жасалуында зияткерлік меншіктің үлесін айқындау, ол мүлікті бағалау бойынша анықтамалық əдебиеттерде жарияланатын мəліметтер бойынша қабылданады; зияткерлік меншік объектісінің құндылығы мен қорғалуына түзетулер енгізу арқылы алынған табыстың (пайданың) шамасын нақтылау, олардың шамалары мүлікті бағалау бойынша анықтамалық əдебиеттерде жарияланады; капиталдың орта шамаланған бағасының шамасын есептеу; аннуитет моделін пайдалана отырып табыс мультипликаторын есептеу, ол ЗМО заңдық мерзімі мен капиталдың шамаланған орта бағасының шамасына тəуелді қызмет болып табылады; терминалды (реверсиялық) құнын есептеу; зияткерлік меншік объектісінің нарықтық құнын үш сценарий бойынша капиталға айналдыру жəне ақша ағындарын дисконттау əдістерімен есептеу; зияткерлік меншік объектісінің құнының неғұрлым ықтимал шамасын үш сценарийді орташа салыстыру əдісімен есептеу. Осы əдіс бойынша зияткерлік меншік объектісінің құны осы жүйеде ақша ағынын жасауға қатысатын зияткерлік меншік объектілерінің құндылығы мен қорғалуына түзетілері бар роялтидің стандартты ставкасына көбейтіліп, лицензиялық шарттың есепті мерзімі үшін бизнес-жүйенің жылдық пайдасының дисконтталған (капиталға айналдыру) сомасы ретінде есептеледі. 12. Табыстардағы артықшылықтарды дисконттау (капиталға айналдыру) əдістері ретінде бағаланатын материалдық емес активпен жасалатын қосымша пайда түсініледі. Ол материалдық емес активтерді пайдалану кезінде алынған пайда мен материалдық емес активтерді пайдаланбай өндіруші өткізілген өнімнен тапқан пайда арасындағы айырмашылыққа тең. Материалдық емес активтерді енгізу өткізілген өнімнен түскен пайданы бағаны көтеру арқылы арттыруға мүмкіндік береді, өйткені тауар сапасы жақсарып, жұмыс өнімділігі артып жəне өнімнің өзіндік құны төмендейді, осыған байланысты табыстардағы артықшылық туындайды. Бұл жыл сайынғы табыстағы артықшылық оны алудағы болжамды кезеңді есепке алып дисконтталады (капиталға айналады). Біркелкі болашақ табыстар əкелетін бағалау объектілері үшін тура капиталға айналдыру əдісі қолданылады. Біркелкі емес ақша ағындары дисконтталады. Табыстардағы артықшылық əдісін қолдану шарты еркін ақша ағынының шамасын анықтауға мүмкіндік беретін мəліметтің болуы болып табылады, ол бағаланушы объектінің осы өндірісінде пайдаланғаны нəтижесінде пайда болады. Дисконттау (капиталға айналдыру) əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: материалдық емес активтерді пайдалану нəтижесінде жасалатын таза ақша ағыны есептеледі; дисконттау (капиталға айналдыру) ставкасы айқындалады; ұзақтығы 5 жылдан асатын ақша ағындары үшін реверсиялық (терминалдық) құны есептеледі; дисконттау (капиталға айналдыру) əдісімен болашақ ақша ағындарының келтірілген құны айқындалады; материалдық емес активтердің түріне байланысты немесе материалдық емес активтерді бағалау жөніндегі ғылыми-əдістемелік əдебиеттерде көрсетілген мəліметтер бойынша сараптамалық бағалау əдісімен, өнім өндірісінің сипатын есепке алатын коэффициент болады (дара, сериялық, жаппай өндіріс); материалдық емес активтердің нарықтық құны өнім өндірісінің сипатын есепке алатын коэффициентке қосымша табыстың келтірілген құнын көбейту жолымен есептеледі. Материалдық емес активтердің құнының есебі таза ақша ағынын дисконттау көмегімен материалдық емес активтердің салымы үлесінің коэффициенті жəне зияткерлік меншік объектілерінің құндылығына түзетулер мен қорғалғандығы есепке алынып жүргізіледі. 13. Қалдық құны əдісі мынадай жағдайларда: материалдық активтердің құны белгілі немесе нақты айқындалған болса; егер бизнеспен яғни материалдық жəне материалдық емес активтермен шығарылатын таза ақша ағыны белгілі немесе айқындалған болса қолданылады. Материалдық емес активтерді бағалау үшін қалдық құны əдісін қолдану кезінде талдау элементтері ретінде сондай-ақ кірістер мен шығыстар туралы мəліметтер қолданылады. Табыс алу мақсатында кəсіпорынның барлық мүлкін пайдаланудан алуға болатын таза кірісті қаржылық талдау жүргізіледі. Таза кірістен жақсартулармен талап етілетін қаржылық қайтарып беру есепке алынып шегеру жасалады. Қалған кіріс материалдық емес активтердің есебіне кіретін қалдық болып саналады. Құн көрсеткішін алу үшін ол капиталға айналдырылады. Қалдық құн əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: капиталға айналдыру əдісімен кəсіпорынның (бизнестің) барлығының нарықтық құны табылады, оның ажырамас бөлігі бағаланатын материалдық емес актив болып табылады; материалдық емес активтердің нарықтық құны бизнестің барлық активтерінің құны мен оның материалдық активтері арасындағы айырмашылық ретінде есептеледі. 14. Даму əдісі (опциондық əдіс) дисконттау (капиталға айналдыру) əдісінің модельдері нарықта қалыптасатын коньюнктураға байланысты болашақта менеджерлердің бизнестің дамуына əсер ету мүмкіндігін есепке алмайды. Өнімге патент фирмаға өнімнің жəне оның нарығының даму құқығын қамтамасыз етеді. Егер өнімді сатудан түсетін күтілетін ақша ағынының ағымдағы құны дамудың өзіндік құнынан (шығын) асып түсетін болса, осылай болады. Егер бұл болмаса, онда фирма патентті кейінге қалдырып əрі қарай шығындарға ұшырамауы мүмкін. Сондықтан өнімге патент колл-опцион сияқты қарастырылуы мүмкін, онда өнімнің өзі базалық актив болып табылады. Даму əдісі (опциялық əдіс) əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді:

17 тамыз 2013 жыл

материалдық емес активтердің жарамдылық уақытына сəйкес келетін тəуекелсіз ставка анықталады; базалық активтің құны есептеледі, яғни бағаланатын материалдық емес активті пайдаланудан күтілетін болашақ ақша ағындарының келтірілген құны; орындау бағасы есептеледі, яғни бағаланатын материалдық емес активті енгізу мен пайдалану үшін қажетті болашақ шығындардың келтірілген құны; өндірістің əрбір саласы бойынша халықаралық рейтингтік агенттіктер əрдайым есептеп отыратын мəліметтер көмегімен базалық бағаның жылдық стандартты ауытқуы айқындалады; материалдық емес активтердің əрекет етуінің есептік кезеңі белгіленеді; Блэк-Шоулз моделінің формулалары бойынша қалыпты үлестіру қызметінің дəлелдері есептеледі; стандартталған қалыпты үлестірудің кумулятивті қызметінің көрсеткіштері айқындалады; Блэк-Шоулз моделі бойынша материалдық емес активтердің нарықтық құны есептеледі. 15. Шығындық тəсіл əдістері: нақты шығындар əдісі: шығындық тəсіл негізіне зияткерлік меншіктің нақты объектісін жасау (алу), зерттеу жəне жоспарланған пайда мен ескіруін есепке алып сүйемелдеу, салық жəне міндетті төлемдері үшін қажетті материалдық шығындардың көрсеткіштері салынған. Бұл əдіс басқа əдістермен бағалау үшін бағдар ретінде жəне баланстық есепке қою үшін кəсіпорынның өзінде құрылған зияткерлік меншік объектілерін бағалау, яғни лицензияның минималды бағасын анықтау үшін қолданылады. Зияткерлік меншікке құқықтың құны оны жасау немесе алуға жұмсалған шығыннан төмен бола алмайды. Шығындық тəсіл əдісі əдетте, зияткерлік меншік объектілерінің баланстық (бухгалтерлік) құнын айқындау үшін қолданылады. Əдіс əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: бухгалтерлік есеп деректері бойынша бағаланатын объект алынған тарихи (алғашқы) құны жəне оның балансқа қойылған күні белгіленеді; статистика деректері бойынша тренд (бағаланатын объект сатып алынған кезден бастап инфляция индексі) есептеледі; тарихи құны алынған трендке көбейту жолымен ағымдағы құнына келтіріледі; бағаланатын объектінің қызметтік (моральды) ескіруі есептеледі; нарықтық құны алынған ескіруді ағымдағы бастапқы құнынан шегеру жолымен есептеледі. 16. Қалпына келтіру құны əдісі бағалау объектісінің нысанасы мен сапасы бойынша бірегей қайта жасау (қайта өндіру, орнын басу) үшін қажетті бағалау күніне барлық шығындарды айқындауда көрінеді. Зияткерлік меншік сатып алынған жағдайда оның құнын айқындау кезіндегі есептерде шығындардың мынадай түрлері есепке алынады: мүліктік құқықтарды сатып алуға; өндірісте зияткерлік меншікті пайдаланып тауарларды игеруге; маркетингке (өнеркəсіптік меншіктің болжамды объектілерінің аналогтарын айқындау үшін ақпаратты зерттеу, талдау жəне іріктеу) арналған шығындар. Зияткерлік меншік кəсіпорынның өзінде жасалған жағдайларда оның құнын айқындау кезіндегі есептерде шығындардың мынадай түрлері есепке алынады: іздеу жұмыстарына жəне тақырыптарды өңдеуге; эксперименттік үлгілерді жасауға; сыртқы ұйымдардың қызметтеріне (мысалы, зияткерлік меншікті анықтауға, қорғау құжаттарын беруге); патенттік бажды төлеуге (патентті сүйемелдеу); конструкторлық-техникалық, технологиялық, жобалық құжаттарды жасауға; есептілікті жасау мен бекітуге арналған шығындар. Зияткерлік меншік объектілерін жасауға жұмсалатын толық шығындар зияткерлік меншік объектілерін жасауға жұмсалған бұрынғы шығындардың ағымдағы құны мен нормативті пайдасын есепке алғандағы оның құқықтық қорғалуы ретінде айқындалады. Зияткерлік меншік объектілерін əзірлеу құны объектіні жасаумен байланысты ғылыми-зерттеу жұмыстарын (бұдан əрі – ҒЗЖ) жүргізуге жəне конструкторлық-техникалық, технологиялық жəне/немесе жобалық құжаттарды жасауға жұмсалған шығындар сомасы ретінде айқындалады. ҒЗЖ жүргізуге жұмсалған шығындардың шамасы іздестіру жұмыстары, теориялық зеттеулер жүргізу, эксперименттер жүргізу, есептілікті жасау, қарастыру мен бекіту, сынақтар жүргізу жəне ҒЗЖ байланысты басқа да шығындар сомасы ретінде айқындалады. Құжаттамаларды əзірлеуге жұмсалған шығындардың шамасы эскиздік жобаны орындауға, техникалық жобаны орындауға, жұмыс жобасын орындауға, есептерді орындауға, авторлық қадағалауды жүргізуге, дизайнға жұмсалған шығындар сомасы ретінде айқындалады. Жалпы тозу шамасы тиімді жас əдісімен есептеледі. Өнертабыстар мен пайдалы модельдерді бағалау кезінде жалпы тозумен қоса, бұрынғы шығындардың ағымдағы құнында техникалық-экономикалық мəнінің коэффициенті де есепке алынады. 17. Салыстырмалы амал əдістері: салыстырмалы талдау əдісін қолдану кезінде материалдық емес активтердің құны соңғы сатылымдардың нақты бағаларын салыстыру, не ұқсас объектілерге сұраныс пен ұсыныс туралы ақпаратты зерттеу жолымен белгіленген бағаларды салыстыру жолымен айқындалады. Салыстырмалы талдау əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: 1) кемінде олардың сатылу бағаларының нақтылығы жоғары деңгейде белгілі болған салыстырылатын үш объектіні таңдау жүргізіледі; 2) осы аналогтың бағаланатын объектіден ерекшелігінің əрбір факторы бойынша индекстер есептеледі: материалдық емес активтер пайдаланылатын сала; материалдық емес активтердің құндылығы мен қорғалғандығы; материалдық емес активтер енгізілетін кəсіпорынның дəрежесі (шағын, орта, ірі бизнес); материалдық емес активтердің пайдаланылу ауқымы; материалдық емес активтерді пайдалану мерзімі; материалдық емес активтерді пайдалану тəуекелі; егер олар бар болса, басқа да салыстыру факторлары; 3) əрбір аналогтың құны жоғарыда көрсетілген индекстердің көмегімен бағаланатын материалдық емес активтердің құнына келтіріледі; 4) материалдық емес активтердің нарықтық құны аналогтардың келтірілген құнының шамасы ретінде есептеледі. 18. Тарату (аллокация) əдісін қолданудың шарты кəсіпорынның барлық активтерінің нарықтық құнында материалдық емес активтердің ең ықтимал үлесі туралы ақпараттың болуы болып табылады. Тарату (аллокация) əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: бағаланатын материалдық емес активтердің аналогтармен салыстыру элементтерін айқындау; салыстырудың элементтерінің əрқайсысы бойынша бағаланатынға қарағанда əрбір осындай материалдық емес активтердің сипаты мен ерекшеліктер дəрежесін айқындау; салыстыру элементтерінің əрқайсысы бойынша осындай материалдық емес активтердің бағасына түзетулерді айқындау, олардың əрқайсысының сипаты мен ерекшеліктер дəрежесі материалдық емес активтерге қарағанда сəйкес келеді; салыстырудың элементтерінің əрқайсысы бойынша бағаланатын материалдық емес активтердің олардан ерекшеліктерін көрсететін əрбір осындай материалдық емес активтердің бағаларын түзету; материалдық емес активтердің нарықтық құнын нəтижелерді түзетуден кейін алынған орташа мəнін айқындау жолымен есептеу; бағаланатынға ұқсас кəсіпорын активтерінің жалпы құнындағы материалдық емес активтер үлесінің ең ықтимал мəнін айқындау; материалдық емес активтердің нарықтық құнын бағаланатын кəсіпорынның барлық активтерінің нарықтық құнындағы үлесі ретінде есептеу. 19. Алу (экстракция) əдісін қолдану шарттары: кəсіпорынның материалдық активтері құнының шамасы туралы ақпараттың болуы; кəсіпорынның нақты таза операциялық кірісінің шамасы туралы ақпараттың болуы; материалдық жəне материалдық емес активтердің орта салалық рентабельділігінің шамасы туралы ақпараттың болуы. Алу (экстракция) əдісі əрекеттердің мынадай реттілігін көздейді: есептік орта салалық кірістің шамасын нақты таза операциялық кірісті орта салалық рентабельділікке көбейту жолымен айқындау; осы кəсіпорынның материалдық емес активтерін басқаратын есептік орта салалық табыстың шамасын анықтау. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысымен бекітілген «Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылатын жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті бағалау» бағалау стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Осы жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылатын жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті бағалау стандарты (бұдан əрі - стандарт) «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» 2000 жылғы 30 қарашадағы Қазақстан Республикасы Заңының негізінде, 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне, «Мемлекеттік мүлік туралы» 2011 жылғы 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына, мемлекеттік жəне халықаралық бағалау стандарттарына сəйкес жасалған жəне Қазақстан Республикасы аумағында қолданылуға міндетті. 2. Бағалау қызметінің негізгі принциптері объективтілік жəне дұрыстық болып табылады. 3. Мiндеттi жəне бастамашылық бағалау - бағалау түрлерi болып табылады. 4. Осы стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады: жерді жақсарту - жер учаскесінің сапалық сипаттамаларының жəне оның құнының өзгеруіне əкелетін қандай да бір іс-шаралардың нəтижесі. Жерді жақсартуларға жер учаскесінің шегінде орналасқан нысанасын өзгертпей жəне құнсыздандырмай, олардың орнын ауыстыруға болмайтын материалдық жəне объектілер, сондай-ақ шаруашылық қызметтің немесе жүргізілген белгілі бір жұмыстың (рельефті өзгерту, топырақты жақсарту, егісті, көп жылдық екпелерді, инженерлік инфрақұрылымды орналастыру жəне т.б.) нəтижелері жатады; жылжымайтын мүлік - жер учаскелері, ғимараттар, құрылыстар жəне жермен тығыз байланысты өзге де мүлік, яғни мақсатына шамадан тыс зиян келтірілмей көшірілуі мүмкін болмайтын объектілер; нарықтық құн - мəміле жасасушы тараптар бағалау объектісі туралы қолжетімді барлық ақпаратты иелене отырып əрекет ететін, бəсекелестік жағдайындағы мəміленің негізінде сол объектіні иеліктен шығаруға болатын ақшалай есеп айырысу сомасы, ал мəміленің бағасына: мəміле жасасушы тараптардың бірі бағалау объектісін иеліктен шығаруға, ал екінші тарап сатып алуға міндетті болмағанда; мəміле жасасушы тараптар мəміленің нысанасы туралы жақсы хабардар болып, өз мүдделеріне əрекет еткенде; мəміленің бағасы бағалау объектісі үшін ақшалай сыйақының баламасы болып табылса жəне мəміле жасасушы тараптарға қатысты қандай да бір тараптан мəміле жасауға мəжбүрлеу болмағанда, қандай да бір төтенше жағдайлар əсер етпейді. 5. Жылжымайтын мүлік объектілерін бағалау жер учаскесіне меншік құқығын немесе пайдалану құқығын қоса алғанда, мынадай нормативтік құқықтық актілерге: 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне; «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» 2000 жылғы 30 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңына; «Мемлекеттік мүлік туралы» 2011 жылғы 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына; «Жылжымайтын мүліктің құнын бағалау» бағалау стандартына; «Зияткерлік меншік объектілері жəне материалдық емес активтердің құнын бағалау» бағалау стандартына; «Құнның базалары мен түрлері» бағалау стандартына; бағалау туралы есептің нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптарға; халықаралық бағалау стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сəйкес жүргізіледі. 2. Жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты жер учаскесінің немесе өзге де жылжымайтын мүліктің құнын бағалау 6. Мемлекет мұқтажы үшін алып қойылатын мүлікке бағалау жүргізу кезінде мемлекет мұқтажы үшін жер учаскесін алдағы мəжбүрлеп иеліктен шығару туралы хабарламаны меншік иесі немесе мемлекеттік емес пайдаланушы алған сəттен бастап тəуелсіз бағалаушы айқындайтын осы мүліктің нарықтық құны мүлікті алып қою туралы қаулыны қабылдау нəтижесінде оның өзгерілуі ескерілмей белгіленуге тиіс. 7. Осы стандартта ғимараттар, құрылыстар, құрылымдар немесе оларды орналастыруға арналған жəне мемлекет мұқтажы үшін сатып алынатын жер учаскелерінің нарықтық құнын бағалауға қолданылатын тəсілдері санамаланған. 8. Бағалаушы жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті алып қоюға байланысты жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті бағалауға шығыс, салыстырмалы жəне кіріс тəсілдерін пайдаланады. Бағалаушы нарықтық ақпараттың қандай да бір тəсілдерін пайдалануға қол жеткізудің ауқымын жəне дұрыстығын ескере отырып, төменде санамаланған бағалауға арналған тəсілдердің бірінің шеңберінде нақты бір бағалау тəсілін дербес айқындайды. Салыстырмалы тəсіл осындай ұқсас объектілерді ерікті сатушылар мен ерікті сатып алушылардың салыстырмалы меншіктерін сатып алатын жəне сататын тиімді жұмыс істеп тұрған еркін нарықта жуық арада сатылған бағалармен салыстыру арқылы бағаланатын объектінің құнын белгілеу үшін қолданылады. Тəсіл алмастыру қағидатына негізделген: орынды сатып алушы бағаланатын сомаға нарықтан сапасы жағынан соған ұқсас жəне пайдалы объектіні сатып алатын болса, ол одан артық сома төлемейді. Учаскені сату туралы жеткілікті түрде дұрыс ақпараты бола отырып, пайдаланудың жəне бағалаудың сол бір белгілі бір кезеңі үшін нарықтық сатуларды салыстырудың тəсілі нақты бір нарықтағы объектінің барынша нақты нарықтық құнын алуға мүмкіндік береді. Кіріс тəсілі болашақта оны пайдаланудың белгілі бір мерзімі ішінде кіріс əкелуге қабілетті, бағаланатын объектінің құнын белгілеу үшін қолданылады. Құн деп бағалау объектісінің болашақтағы күтілетін кірістері мен қайта сатудан түсетін пайданың ағымдағы сəтінде келтірілген сомасын айтады. Тəсіл күту қағидатына негізделген, яғни орынды сатып алушы (инвестор) болашақта кіріс немесе пайда күте отырып жер учаскесін сатып алады. Кіріс тəсілін қолдану жылжымайтын мүліктің бағалау объектісі орналасқан ауданға кіріс əкелу деңгейіне ықпал ететін экономикалық шарттары мен үрдістеріне, сондай-ақ дисконттау жəне капиталдандыру сияқты рəсімдерді пайдалануына егжейтегжейлі талдау жүргізуді талап етеді. Шығыс тəсілі жерді жақсартулардың құнын белгілеу үшін қолданылады жəне жерді бағалау үшін дербес маңызы жоқ. Жер учаскесін сатып алуға жəне оны жақсартуға кеткен шығыстар нақты нарықта мақсаты мен сапасы бойынша ұқсас жақсартылған жер учаскесінің бағасынан аспайтын алғышарттарға негізделген. Егер өндіру құнының немесе жерді жақсартуды алмастырудың жəне жылжымайтын мүлік нарығындағы сұраныстар мен ұсыныстардың қатынасты тепе-тең болған жағдайда тозудың шамасын нақты бағалау мүмкін болғанда, шығыс тəсілі объективті нəтижелерге əкеледі. 3. Мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты жер учаскесінен немесе өзге де жылжымайтын мүліктен айырылуына байланысты меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға келтірілген залалдарды айқындау 9. Меншік құқығы бұзылған адам жасаған немесе жасауға тиісті шығыстар, оның мүлкінің жоғалуы немесе зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның меншік құқығы бұзылмаған болса, дағдылы айналым жағдайында оның алуына болатын, бірақ алынбай қалған табыстары (айрылып қалған пайда) залалдар деп түсініледі. 10. Мемлекет мұқтажы үшін мүлкін алып қоюдың, айырылудың немесе оның мүлкі зақымдануының нəтижесінде меншік құқығы бұзылған адам жұмсаған немесе жұмсайтын шығыстар нақты нұқсан деп түсініледі. Нақты нұқсан меншік иесі ұсынған төлем құжаттарымен немесе ол жоқ кезде сол тəрізді шығынның (қызметтің) (көлікпен көшу қызметі, риэлтор қызметі, мемлекет мұқтажы үшін алып қойылған мүліктің жəне т.б. орнына сатып алынғанын тіркеу қызметтері) орта нарықтық бағамен белгіленеді. 11. Меншік иесі жер пайдаланушыға үшінші тұлғаның алдындағы міндеттемелерін тоқтатуына байланысты табатын залалдардың көлемі мыналарды қосу арқылы анықталады: заңнамалық актіде жəне (немесе) шартпен белгіленген үшінші тұлғаның алдындағы жауапкершілікке байланысты пайда болатын мерзімінен бұрын тоқтатылған міндеттемелерге, (оның ішінде, үшінші тұлғаға төленетін айыппұл) тұрақсыздық айыппұлы, өсімақы, бөтеннің ақшалай қаражатын пайдалануына, кепілпұл сомасының азаюы, сондай-ақ үшінші тұлғаларға анықталған жəне ресми мəліметтер бойынша міндеттемелерін қолданыстағы заңнамамен қарастырылған тəртіппен мерзімінен бұрын тоқтатуына байланысты олардың жоғалтқан сомаларын төлеу бойынша үшінші тұлғаның алдындағы жауапкершілікке байланысты пайда болатын жылжымайтын мүлік құқық иегерлері көтеретін немесе көтерген шығын сомалары; жылжымайтын мүлікке құқық иелері үшінші тұлғаның алдындағы міндеттемелерін мерзімінен бұрын тоқтатуына байланысты егер құқықтары бұзылмағанда олар, құқық иелері əдеттегі азаматтық айналымнан алуы ықтимал толық ала алмаған табыстарының сомалары.

12. Үшінші тұлғаның алдындағы міндеттемелердің мерзімінен бұрын тоқтатылуына байланысты жылжымайтын мүліктің құқық иелеріне келтірілген залалдардың көлемін анықтау үшін Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына жəне жылжымайтын мүлікке құқық иелерінің үшінші тұлғалармен жасасқан шарттарына мына мəселелер бойынша: жылжымайтын мүлікті алып қоюдың немесе уақытша басып алудың, олардың жылжымайтын мүлікке құқықтарын шектеудің немесе басқа адамдардың іс-əрекеттері нəтижесінде жылжымайтын мүліктің сапасының нашарлауының нəтижесінде, үшінші тұлғаның алдындағы міндеттемелерін мерзімінен бұрын тоқтатуға байланысты жылжымайтын мүлікке құқық иелері көтеруге тиісті жауапкершіліктің түрін жəне көлемін анықтауға; жылжымайтын мүлікті алып қоюдың немесе уақытша басып алудың, олардың жылжымайтын мүлікке құқықтарын шектеудің немесе басқа адамдардың іс-əрекеттері нəтижесінде жылжымайтын мүліктің сапасының нашарлауының нəтижесінде, үшінші тұлғаның алдында міндеттемелерін мерзімінен бұрын тоқтатуға байланысты жылжымайтын мүлікке құқық иегерлері толық ала алмаған табыстардың түрлерін жəне көлемін анықтауға талдау жасау жүзеге асырылуда. 13. Қолдан шығарып алған пайданы айқындау - егер мемлекет мұқтажы үшін тұлғаның мүлкін алып қоюға байланысты олардың құқықтары бұзылмаған болса, əдеттегідей айналым жағдайында алынатын алынбаған табыстың мөлшері меншік иесінің немесе мемлекеттік емес жер пайдаланушының қаржылық-шаруашылық қызметін талдау негізінде жүзеге асырылады. Талдау нəтижесінде жер учаскесі құқық иелері құқықтарының бұзылуы нəтижесінде туындайтын кедергілер жүргізілетін қызмет түрлерінің құрамы анықталады, жер учаскесі құқық иелерінің жерді пайдалануының айтарлықтай шарты жəне мемлекет мұқтажы үшін тұлғаның мүлкін алып қоюға байланысты қызметті жүргізу үшін осындай кедергілер сындарлығының деңгейі айқындалады. 14. Қолдан шығарып алған пайданы айқындау жер учаскесіне құқық иелерінің, егер олардың құқықтары бұзылмаған болса, əдеттегідей азаматтық айналымнан алынуы мүмкін бұзылған өндірісті қалпына келтіру мерзімінде келешектегі алынбаған таза жылдық ақша ағынын бағалау күніне дисконттау (аннуитеттің ағымдағы құн қызметі) жолымен жүзеге асырылады. 15. Ақша ағынын есептеуді (таза жылдық кіріс) алып қойылып отырған мүлік иесінің жүзеге асырған қызметіндегі қаралып отырған сала қызметінің негізгі көрсеткіштерін (өнімнің орташа бағасын, рентабельділіктің орташа деңгейін, орташа өнімділікті (шығымдылықты), өнімнің өзіндік құнын жəне т.б.) сипаттайтын нарықтық (орташа салалық) мəліметтер негізінде жүргізу қажет. 16. Бұзылған өндірісті қалпына келтіру кезеңінде (алынбаған таза жылдық ақша ағынын дисконттау кезеңінде) айқындау үйлерді, ғимараттарды, құрылыстарды салу мерзімін, бұзылған өндірісті қалпына келтірудің техникалық-экономикалық негіздемелерін, өсімдік шаруашылығының технологиялық картасын, бизнес-жоспарларды, бұзылған өндірісті қалпына келтіру кезеңі туралы өзге де толық жəне дəйекті ақпараттарды қарастыратын құрылыс нормаларын жəне ережелерін (ҚНжЕ), құрылысты ұйымдастыру жобаларын (ҚҰЖ) есепке ала отырып жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 19 наурыз

№ 262

Астана, Үкімет Үйі

Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидаларын бекiту туралы «2013 – 2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2012 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес жəне ауыл шаруашылығы жануарлары мен құстарды аса қауiптi инфекциялық жəне инвазиялық аурулардан қорғауды қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi: 1. Қоса берiлiп отырған Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидалары бекiтiлсiн. 2. Осы қаулы 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгiзiледi жəне ресми жариялануға тиiс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2013 жылғы 19 наурыздағы №262 қаулысымен бекiтiлген Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидалары (бұдан əрi – Қағидалар) 009 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттер» республикалық бюджеттiк бағдарламасы бойынша облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге республикалық бюджеттен берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi (бұдан əрi – ағымдағы нысаналы трансферттер) пайдалану тəртiбiн айқындайды. 2. Ағымдағы нысаналы трансферттер 216 «Ветеринариялық іс-шаралар жəне тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету» бюджеттiк бағдарламасы бойынша республикалық бюджет қаражаты есебiнен Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгi (бұдан əрi – Министрлiк) орталықтандырылған түрде сатып алған ветеринариялық препараттарды тасымалдауға, уақытша сақтауға жəне қолдануға байланысты шығыстарды жабуға бағытталған. 3. Ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына жəне Қазақстан Республикасының мемлекеттiк сатып алу туралы заңнамасына сəйкес жүзеге асырылады. 4. Ағымдағы нысаналы трансферттер Министрлiк бекiтетiн жануарлардың аса қауiптi ауруларының алдын алу жəне диагностикасы жөнiндегi ветеринариялық iс-шаралардың 2013 жылға арналған жоспарында (бұдан əрi – Ветеринариялық iс-шаралар жоспары) көзделген iс-шараларға бөлiнедi. 2. Эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану тəртiбi 5. Министрлiк республикалық бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi ретiнде төлемдер бойынша жеке қаржыландыру жоспарларына сəйкес, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрi мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкiмдерi арасында қол қойылған нысаналы ағымдағы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiм шеңберiнде облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне нысаналы ағымдағы трансферттердi аударады. 6. Облыстардың ауыл шаруашылығы басқармалары аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) əкiмдерi мен облыстың ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы арасындағы ағымдағы нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiм, белгіленген тəртіппен бекітілген төлемдер бойынша тиiстi бюджеттiк бағдарламаның жеке қаржыландыру жоспары негiзiнде республикалық бюджеттен алынған нысаналы ағымдағы трансферттердi аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттерiне аударады. 7. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының ауыл шаруашылығы басқармалары ветеринариялық препараттарды тасымалдау бойынша қызметтерді мемлекеттік сатып алу жөніндегі конкурстарды ұйымдастырушы болып табылады. Астана жəне Алматы қалаларының ауыл шаруашылығы басқармалары, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) ветеринария бөлiмдерi, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен мемлекеттік ветеринариялық ұйымдардан ветеринариялық препараттарды уақытша сақтау жəне ветеринариялық препараттарды қолдану жөніндегі қызметтерді мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырады. 8. Ветеринариялық препараттарды тасымалдау Астана, Ақтөбе жəне Алматы қалаларында орналасқан франко-қоймалардан жүзеге асырылады. 9. Облыстардың ауыл шаруашылығы басқармалары ветеринариялық іс-шаралар жоспарына сəйкес нысаналы ағымдағы трансферттердің сомаларын пайдалану бағыттарына сəйкес аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) арасында ветеринариялық препараттарды бөлуді жүзеге асырады. 10. Астана жəне Алматы қалаларының ауыл шаруашылығы басқармалары, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) ветеринария бөлiмдерi ветеринариялық іс-шаралар жоспарына сəйкес нысаналы ағымдағы трансферттердің сомаларын пайдалану бағыттарына сəйкес тиісті əкімшілік- аумақтық бірліктердің мемлекеттік ветеринариялық ұйымдары арасында ветеринариялық препараттарды бөлуді жүзеге асырады. 11. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының ауыл шаруашылығы басқармаларында (бұдан əрі – басқармалар), аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) ветеринария бөлiмдерiнде көрсетілген қызметтерді қабылдау жөніндегі комиссиялар (бұдан əрі – комиссиялар) құрылады. Комиссияның жұмыс органдары басқарманың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) ветеринария бөлімдері (бұдан əрі – бөлім) болып табылады. 12. Ветеринариялық препараттарды тасымалдау бойынша қызметтерді жеткізуші жəне мемлекеттік ветеринариялық ұйымдар жұмыстардың орындалуына қарай ай сайын, есепті кезеңнен кейінгі айдың үш жұмыс күні ішінде, бірақ 20 желтоқсаннан кешіктірмей, ветеринариялық іс-шаралар жоспарына сəйкес осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша көрсетiлген қызметтер актiлерiн бөлімге ұсынады. 13. Бөлiм ай сайын құжаттардың түсуiне қарай бес жұмыс күнi iшiнде осы Қағидалардың 12-тармағында көрсетiлген ұсынылған құжаттарды тексередi жəне олар дұрыс толтырылған жағдайда жиналған құжаттарды басқармаға, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) ветеринария бөлiмдерiне қарауға жəне ақы төлеуге ұсынады. 14. Ұсынылған құжаттар дұрыс толтырылмаған жағдайда бөлiм үш жұмыс күнi iшiнде олардың сəйкес келмеу себептерiн негіздей отырып, ветеринариялық препараттарды тасымалдау бойынша қызметтерді жеткізушілерге жəне мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарға пысықтауға қайтарады. Ветеринариялық препараттарды тасымалдау бойынша қызметтерді жеткізуші жəне мемлекеттік ветеринариялық ұйымдар үш жұмыс күнi iшiнде ескертулерді ескере отырып, пысықталған құжаттарды бөлімге ұсынады. 15. Қаржы қаражатын тиiстi мемлекеттік ветеринариялық ұйымдардың банктiк шоттарына аударуды Астана жəне Алматы қалаларының ауыл шаруашылығы басқармалары, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ветеринария бөлiмi төлемдер бойынша жеке қаржыландыру жоспарына сəйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi Қазынашылық комитетінің аумақтық бөлiмшесiне екi данада төлем шоттарының тiзiлiмiн жəне төлем шоттарын ұсыну жолымен жүзеге асырады. 16. Басқармалар Министрлiкке ай сайын, есептi кезеңнен кейiнгi айдың 5-күнiне дейiнгi мерзiмде, ал жылдың қорытындылары бойынша 2013 жылғы 25 желтоқсаннан кешiктiрмей, ағымдағы нысаналы трансферттер қаражатының пайдаланылуы туралы, ал қаражат толық игерiлмеген жағдайда осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес себептерiн көрсете отырып есептердi ұсынады. 17. Қандай да бiр облыс, Астана жəне Алматы қалалары бөлiнген қаражатты толық игермеген жағдайда Министрлiк заңнамада белгiленген тəртiппен Қазақстан Республикасының Үкiметiне 2013 жылға арналған республикалық бюджетте бюджеттiк бағдарламаны iске асыруға көзделген қаражат шегiнде облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бойынша эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге арналған қаражатты қайта бөлу туралы ұсыныс енгiзедi. 18. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкiмдерi Министрлiкке жартыжылдықтың қорытындылары бойынша 30 шiлдеден кешiктiрмей аралық есептi, ал жылдың қорытындылары бойынша келесi қаржы жылының 15 ақпанынан кешiктiрмей ағымдағы нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiмдерге сəйкес бөлiнген ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану есебiнен қол жеткiзiлген тiкелей жəне түпкiлiктi нəтижелерге iс жүзiнде қол жеткiзу туралы қорытынды есептi ұсынады. 19. Министрлiк Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сəйкес, нəтижелер туралы жасалған келiсiм негiзiнде төлемдер бойынша жеке қаржыландыру жоспарына сəйкес облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне ағымдағы нысаналы трансферттердiң аударылмағаны үшiн жауапты болады. 20. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) əкiмдерi мен жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бiрiншi басшылары Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сəйкес ағымдағы нысаналы трансферттердiң ағымдағы нысаналы трансферттер бойынша жасалған келiсiмге сəйкес пайдаланылмағаны, тiкелей жəне түпкiлiктi нəтижелерге қол жеткiзiлмегенi, алынған ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану есебiнен қол жеткiзiлген тiкелей жəне түпкiлiктi нəтижелер туралы есептiң ұсынылмағаны үшiн жауапты болады. Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидаларына 1-қосымша «__________________» бюджеттік бағдарламасы бойынша көрсетiлген қызметтер актiсi ______________________________ 20 __ ж. «____» _________________ (облыс, аудан, елдi мекен) Бұдан əрi «Тапсырыс берушi» деп аталатын ______________________________ (мекеме атауы) атынан негiзiнде əрекет ететiн __________________________________________ (Т.А.Ə., атқаратын лауазымы) бір тараптан жəне бұдан əрi «Жеткізуші» деп аталатын _____________________ (жеткізушiнiң толық атауы) _____________________________________ атынан жарғы (сенiмхат) негiзiнде əрекет ететiн ___ __________________________________ екінші тараптан төмендегi туралы осы (Т.А.Ə., атқаратын лауазымы) актiнi жасады: жеткізушi өзі жəне тапсырыс берушi арасында жасалған 20 __ ж. «___» _____________ № __________ шартқа сəйкес (20__ ж. __________ кезеңі үшін*) мынадай сипаттамалар бойынша қызмет көрсеттi: Қызметтердiң толық атауы

Қызметтердiң қысқаша сипаттамасы

Өлшем бiрлiгi

Көрсетiлген Бiрлiк бағасы, теңге қызметтердiң көлемi

Көрсетiлген қызметтерге наразылық жоқ (наразылық болған жағдайда атап шығыңыз) ______________________________________________________ Шарт сомасы __________________ теңгені (сомасы жазбаша) құрайды. 1. Жеткізілген тауарлардың жалпы құны _______ теңге (сомасы жазбаша) 2. Аванс сомасы _________________ теңге (сомасы жазбаша) 3. Бұрын актiленген сомалар _________________ теңге ( сомасы жазбаша) 4. Төленуге тиіс __________________теңге ( сомасы жазбаша) ТАРАПТАРДЫҢ ДЕРЕКТЕМЕЛЕРI: Тапсырыс беруші: ____________________________ ____________________________ (Т.А.Ə., қолы, мөртаңбасының бедерi)

Жеткізуші: _____________________________ ____________________________ . (Т.А.Ə., қолы, мөртаңбасының бедерi)

Комиссия төрағасы: _______________ (қолы) Комиссия мүшелерi: _______________ (қолы) _______________ (қолы) _______________ (қолы)

_____________________ (Т.А.Ə.) _____________________ (Т.А.Ə.) _____________________ (Т.А.Ə.) _____________________ (Т.А.Ə.)

Ескертпе: * - біржолғы сипаттағы төлемдерді жүргізу жағдайында көрсетілмейді.

(Соңы 11-бетте).

Сомасы, теңге


(Соңы. Басы 10-бетте).

________________ облысы (астана, республикалық маңызы бар қала) бойынша қаражатты пайдалану туралы ______________ айындағы есеп Бюджеттік бағдарламаның атауы

1

2

Басшы Бас бухгалтер М.О.

_____жылға ңақтыланған бюджет

__нақты орындалғаны

3

4

Жыл аяғына Күтілетін Күтілетін дейін игерілуі игеру игерілмеу тиіс 5

6

7

_________ күтілетін орындалмау себептері 8

________________ қолы _________________ қолы

№294

Астана, Үкімет Үйі

«2013 – 2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2012 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңы 13-бабының 13) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы №294 қаулысымен бекітілген Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «2013 – 2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2012 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңы 13-бабының 13) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне метрополитенмен жолаушылар тасымалдарын субсидиялауға ағымдағы нысаналы трансферттер түрінде Алматы қаласының бюджетіне бөлінген қаражатты пайдалану тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) метрополитен – қалалық көлік түрі, жолаушыларды тасымалдауға арналған көшеден тыс электрлендірілген темір жол; 2) маршрут – көлік құралының бастапқы жəне соңғы пункті арасындағы жүру жолы; 3) жолаушы – метрополитен қызметін пайдалатын жеке тұлға; 4) тасымалдаушы – метрополитенде жолаушыларды тасымалдау бойынша тікелей реттеу қызметін жүзеге асыратын заңды тұлға; 5) тасымалдаушының есептеу тарифі – бір жолаушыны тасымалдаудың өзіндік құны. Осы Қағидаларда пайдаланылатын өзге ұғымдар Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген. 3. Субсидиялауға метрополитенде жолаушылар тасымалын жүзеге асырумен байланысты тасымалдаушының залалдары жатады. 4. Тасымалдаушы тарифін (жолаушының жол жүру ақысын) жергілікті атқарушы орган бекітеді. 5. Тасымалдаушының залалдарын субсидиялау республикалық бюджеттен бөлінген нысаналы трансферттер негізінде жергілікті бюджеттен жүргізіледі. Бюджеттік субсидиялар республикалық бюджет туралы заңда белгіленген сомалар шегінде беріледі. 2. Субсидияларды төлеу тəртібі жəне шарттары 6. Тасымалдаушының залалын субсидиялау үшін жергілікті атқарушы орган мен жолаушылар тасымалдауды жүзеге асыратын ұйым арасында осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес жолаушыларды метрополитенде тасымалдау шарты (бұдан əрі – шарт) жасалады. 7. Тасымалдаушы шарт жасасқаннан кейін күнтізбелік он бес күн ішінде жергілікті атқарушы органға кірістер мен шығыстардың ай бойынша бөлінген жылдық жоспарының жобасын бекіту үшін ұсынады. Жергілікті атқарушы орган кірістер мен шығыстардың ай бойынша бөлінген жылдық жоспарының жобасы түскен күнінен бастап отыз күн ішінде оны бекітеді. 8. Тасымалдаушы ай сайын, есепті айдан кейінгі айдың 20-күніне дейінгі мерзімде тапсырыс берушіге мынадай құжаттарды ұсынады: 1) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес орындалған жұмыстар актісі; 2) осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес кірістер туралы есеп; 3) осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес шығыстар туралы есеп. Бұл ретте көрсетілген құжаттарды ұйымның бірінші басшысы, бас бухгалтері растайды жəне мөрмен расталады. 9. Жергілікті атқарушы орган ұсынылған құжаттардың дұрыстығын тексереді, тасымалдаушының залалдарын субсидиялау сомасын айқындайды жəне осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес төлемге арналған ведомость жасайды. 10. Жергілікті атқарушы орган тасымалдаушының ағымдағы шотына тиесілі соманы аудару үшін төлемдер бойынша қаржыландыру жоспарына жəне көрсетілген бюджеттік бағдарламаға сəйкес аумақтық қазынашылық бөлімшесіне төлеуге екі данада шот ұсынады. 11. Тасымалдаушы тасымалдаушының есептеу тарифін қалыптастыру кезінде ескерілетін кірістер мен шығыстардың бөлек есебін жүргізеді. Тасымалдаушының залалдарын субсидиялауға жіберілетін соманың көлемін айқындау мынадай көрсеткіштер негізінде жүргізіледі: 1) орындалған жолаушылар тасымалының кірістері: 2) жолаушылар тасымалын орындауға кететін шығыстары. 12. Жолаушылар тасымалының шығыстарына мыналар кіреді: 1) жұмысшылардың еңбекақы қоры; 2) салықтар жəне бюджетке төленетін басқа да мiндеттi төлемдер; 3) электр энергиясына жұмсалатын шығындар; 4) майлау материалдарына жұмсалатын шығындар; 5) доңғалақ жұптарын пайдалану шығыстары; 6) жылжымалы құрамға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жұмыстарын жүргізуге жұмсалатын шығындар; 7) негізгі қорлардың амортизациялық аударымдары; 8) почта-телеграф шығыстары, телефон станцияларын, диспетчерлік, радио жəне байланыстың басқа түрлерінің қондырғыларын күтіп ұстау жəне пайдалану шығыстары; 9) есептеу техникасын күтіп ұстау жəне пайдалану шығыстары; 10) баспахана жұмыстарына шығыстар; 11) метрополитен ғимараттарын, құрылыстары мен үй-жайларын күтіп ұстау жəне пайдалану (жылыту, жарықтандыру, энергиямен жабдықтау, сумен жабдықтау, кəріз жəне тазалықта ұстау) шығыстары, сондай-ақ жерге ақы төлеуге байланысты шығыстар; 12) аудиторлық қызметтер төлемі; 13) банк қызметі төлемі; 14) міндетті сақтандыру бойынша төлемдер; 15) кадрларды даярлау; 16) еңбекті қорғау шығыстары; 17) əскерилендірілген авариялық-құтқару қызметін ұстау бойынша шығыстар. 13. Бір жолаушыны жол жүруге тасымалдаудың өзіндік құны (есептеу тарифі) қаржы қаражатын тасымалдауға жоспарланған жолаушылар санына бөлу арқылы айқындалады. 14. Қызмет көрсетудің өзіндік құнына кіргізілетін шығыстар құрамын айқындау Қазақстан Республикасының заңнамасына жəне бухгалтерлік есеп саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік құқықтық актілерге сəйкес жүзеге асырылады. 15. Шығыстар қолданыстағы нормалар мен реттелетін кезең алдындағы кезеңнің деректерін талдауды ескере отырып, материалдық, еңбек жəне қаржы шығындарының нормативтерін негізге алып, кəсіпорынның барлық қызметтерінің (энергия шаруашылығы, жолды күтіп ұстау жəне оны жөндеу, қозғалыс қызметі, авариялық-қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, автоматика жəне байланыс қызметі жəне т.б.) шығындарын қамтиды. Шығыстардың жекелеген баптары бойынша нормативтер болмаған кезде есеп айырысу өнеркəсіп салалары бойынша бағалар өзгерісінің болжамды индекстерін ескере отырып, өткен кезеңдегі нақты деректерге сүйене отырып жүргізіледі. 16. Жылдың соңғы күнтізбелік айына бюджеттік субсидиялар төлеу келесі айдың 20-күнінен кешіктірілмейтін мерзімде нақты деректер бойынша жасалған есепті кейіннен беру арқылы болжамды деректер бойынша 20 желтоқсаннан кешіктірілмей жасалып, ұсынылған тасымалдау жөніндегі есеп негізінде жүзеге асырылады. Мəлімделген болжамды деректер нақты деректерден асқан жағдайда нақты айырма тиісті бюджетке қайтарылуға жатады. Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларына 1-қосымша Метрополитенде жолаушыларды тасымалдау шарты № _____ 2013 жылғы «__»______

Бұдан əрі Тапсырыс беруші деп аталатын ______________________________________________________________ атынан (жергілікті атқарушы органның атауы) ____________________________________________ бір тараптан жəне бұдан əрі (басшының Т.А.Ə., лауазымы) Орындаушы деп аталатын _______________________________________ атынан (тасымалдаушының атауы) ______________________________________________________ екінші тараптан (басшының Т.А.Ə., лауазымы) жолаушыларды метрополитенде тасымалдауды орындау кезінде тасымалдаушының пайда болатын залалдарын субсидиялау туралы осы шартты (бұдан əрі – шарт) жасасты жəне төмендегілер туралы келісімге келді. 1. Тапсырыс беруші өзіне Орындаушының залалдарын жабу үшін субсидиялар төлеу бойынша міндеттеме алады, ал Орындаушы жолаушыларды метрополитенде тасымалдауды жүзеге асыру кезіндегі кірістер мен шығыстар туралы деректер беру бойынша міндеттеме алады. 2. Субсидиялау сомасы____________________________________құрайды. (сомасы цифрмен жəне жазумен, теңгемен) 3. Орындаушы есепті кезеңнен кейінгі айдың 20-күніне дейінгі мерзімде жергілікті атқарушы органға кірістер жəне шығыстар туралы ай сайынғы есепті жібереді. Қажет болған кезде тасымалдаушы пайдалану шығыстарын растайтын құжаттарды ұсынады. 4. Залалды маршрут бойынша жергілікті бюджеттен субсидиялар төлеуді бюджетті атқару жөніндегі жергілікті атқарушы орган ай сайын міндеттемелер мен төлемдер бойынша қаржыландыру жоспарына, тасымалдаушы мен жергілікті атқарушы орган арасындаға субсидиялау туралы шартқа сəйкес жүргізеді. 5. Жылдың желтоқсан айына субсидиялар төлеу оның кірістері мен шығыстарының 20 желтоқсаннан кешіктірілмей берілген деректері негізінде қалыптастырылған тасымалдаушының болжанған залалы негізінде жүргізіледі. Нақты деректер бойынша жасалған есеп келесі айдың 20-күнінен кешіктірілмей ұсынылады. 6. Осы маршрут бойынша субсидиялар төлеу: 1) орындаушы осы маршрут бойынша жолаушылар тасымалын жүзеге асыруды тоқтатқан; 2) маршрут бойынша кірістер мен шығыстар туралы есепті бермеген жағдайда жүргізілмейді. 7. Орындаушы тапсырыс берушінің сұратуы бойынша тасымалдау процесін ұйымдастыру жəне тасымалдаудың қаржылық нəтижелері бойынша қажет мəліметтерді ұсынуға міндетті. 8. Орындаушы электр қуатына жəне шығындарың басқа құрамдас бөлігіне бағалар күрт өзгерген кезде ағымдағы бюджетті нақтылау жəне тасымалдарға тарифтерді өзгерту, жолаушыларға қызмет көрсетуді жетілдіруге бағытталған басқа да шаралар бойынша ұсыныстар енгізуге құқылы. 9. Осы шарт бойынша өз міндеттемелерін орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін Тараптар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына жəне осы шарттың талаптарына сəйкес жауапты болады. 10. Тараптар шартты: 1) маршрутты пайдалану құқығы жойылған, сондай-ақ форс-мажор жағдайлары туындаған кезде; 2) тараптар осы шарт бойынша міндеттемелерді орындамаған жағдайда бұза алады. 11. Осы шарт тапсырыс беруші оны Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің аумақтық қазынашылық бөлімшесінде тіркегеннен кейін күшіне енеді жəне жылдың соңына дейін қолданылады. 12. Тараптардың заңды мекенжайлары: Тапсырыс беруші: ЖСН БСН Банктік деректемелер: ______________________ (басшының қолы, Т.А.Ə.) ______________________ (бас бухгалтердің қолы, Т.А.Ə.)

Орындаушы: ЖСН БСН Банктік деректемелер: ______________________ (басшының қолы, Т.А.Ə.) ______________________ (бас бухгалтердің қолы, Т.А.Ə.)

Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларына 2-қосымша Орындалған жұмыстардың актісі Алматы қаласы

Тасымалдаушы: Банктік деректемелер: ___________________ (басшының қолы, Т.А.Ə.) ____________________ (бас бухгалтердің қолы, Т.А.Ə.)

Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларына 3-қосымша

Кірістер баптары Жолаушыларды тасымалдаудан түскен табыстар

Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларын бекіту туралы

Алматы қаласы

Тапсырыс беруші: ЖСН ЖСН Банктік деректемелер: ___________________ (басшының қолы, Т.А.Ə.) ___________________ (бас бухгалтердің қолы, Т.А.Ə.)

Кірістер туралы есеп _________20__ ж.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 29 наурыз

12. Дауларды шешу тəртібі 25. Осы Шартты орындау кезінде туындайтын даулар мен келіспеушіліктер мүмкіндігінше тараптар арасындағы келіссөздер жолымен шешіледі. 26. Дауларды келіссөздер жолымен шешу мүмкін болмаған жағдайда, тараптар оларды Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес сот органдарының қарауына береді.

Тараптардың заңды мекенжайлары:

Облыстық бюджеттердiң, Астана жəне Алматы қалалары бюджеттерiнiң 2013 жылғы республикалық бюджеттен эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттердi пайдалану қағидаларына 2-қосымша

Бағдарламаның коды

11

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

2013 жылғы « ___» ______

Біз төменде қол қойған тапсырыс берушінің өкілі _______________________________________________________________________________ (ұйымның атауы) ________________________________________________________________________________ (басшының қолы,Т.А.Ə.) бір тараптан жəне орындаушының өкілі______________________________________________ (ұйымның атауы) ________________________________________________________________________________ (басшының, бас бухгалтердің қолы, Т.А.Ə.) екінші тараптан 201__ жылғы бір ай ішінде метрополитенде жолаушыларды тасымалдау бойынша орындалған жұмыстар шарттың талаптарын қанағаттандыратыны туралы осы актіні жасадық. Орындалған жұмыстардың кіріс сомасы ____________________________________құрайды (сомасы цифрмен жəне жазумен теңгеде) Орындалған жұмыстардың шығыс сомасы __________________________________құрайды (сомасы цифрмен жəне жазумен теңгеде) Субсидиялау сомасы __________________________________________құрайды (сомасы цифрмен жəне жазумен теңгеде)

Жоспар

теңге

Нақты

Ауытқу

Ескертпе

Басшы_______________________ (Т.А.Ə., қолы) Бас бухгалтер_________________ (Т.А.Ə., қолы) МО

Тараптардың заңды мекенжайлары, деректемелері жəне қолдары

Метрополитенмен жолаушылар тасымалын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларына 4-қосымша Шығыстар туралы есеп _________ 201_______ ж. Шығыстар баптары

Жоспар

Нақты

теңге Ауытқу

Ескертпе

Басшы_______________________ (Т.А.Ə., қолы) Бас бухгалтер_________________ (Т.А.Ə., қолы) МО Метрополитенмен жолаушылар тасымалдарын субсидиялауға Алматы қаласының бюджетіне бөлінген 2013 жылға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану қағидаларына 5-қосымша Бекітемін _________________ (Т.А.Ə., қолы, мөрі) «____» ___ 20___жыл Бюджеттік субсидияларды 20 жылғы «__» _____дан «____»______дейінгі кезеңге төлеу ведомосы Атауы

1 Жиыны:

Нақты тасымалданған жолаушылар саны, адам

Жыл басынан 20 жылғы «__»___дан «____»____ аралағындағы кезең 2 3

Белгіленген тариф

4

Есептік Бюджеттік тариф субсидиялардың жыл басынан тиесілі сомасы, теңге

5

6

Жыл басынан төленді, теңге

7

Бюджеттік субсидияларың тиесілі сомасының қалдығы, теңге

8

«__»___ 20__жылға төлеуге жатады, теңге

9

Басшы___________________ (Т.А.Ə. қолы)

№302

Астана, Үкімет Үйі

Жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғылардың құрылысына арналған үлгілік шартты бекіту туралы «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 5-2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғылардың құрылысына арналған үлгілік шарт бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы №302 қаулысымен бекітілген Жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғылардың құрылысына арналған үлгілік шарт __________ қ.

Инвестор _________________________ (шарт түрі бойынша ЗТ немесе ЖТ атауы)

_________________________ (орналасқан елі) _________________________ (қала, п/б, көше, үй жəне кеңсе нөмірі, факс жəне телефон нөмірі) _________________________ (есептік немесе валюталық нөмірі) шоттың нөмірі, қызмет көрсететін банк атауы, МҚҰ, ЖСН, төлем мақсатының коды) _________________________ (шартқа қол қоятын тұлғаның лауазымы, Т.А.Ə., қолы, мөрі, егер жеке тұлға болса, онда ЖСН

Тапсырыс беруші _________________________ (электр энергетикасы саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының уəкілетті мемлекеттік органы) _________________________ (орналасқан елі) _________________________ (қала, п/б, көше, үй жəне кеңсе нөмірі, факс жəне телефон нөмірі) _________________________ (есептік немесе валюталық шоттың нөмірі, қызмет көрсететін банк атауы, МҚҰ, ЖСН, төлем мақсатының коды) _________________________ (шартқа қол қоятын тұлғаның лауазымы, Т.А.Ə., қолы, мөрі, егер жеке тұлға болса, онда ЖСН)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 29 наурыз

№303

Астана, Үкімет Үйі

Электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 38-2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы ресми жариялануға тиіс жəне 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін осы Қағидалардың 15, 20, 23, 24, 25-тармақтарын, 26-тармақтың 1) жəне 3) тармақшаларын, 27, 28, 29 жəне 30-тармақтарын қоспағанда, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 29 наурыз

13. Қорытынды ережелер 27. Осы Шарт оған Тараптар қол қойған сəттен бастап күшіне енеді. 28. Тараптардың ешқайсысы екінші Тараптың жазбаша келісімінсіз осы Шарт бойынша өздерінің құқықтары мен міндеттерін үшінші тұлғаларға беруге құқығы жоқ. 29. Осы Шартқа қол қойылғаннан кейін осы Шартқа қатысты тараптар арасындағы барлық алдын ала уағдаластықтар, талқылаулар жəне хат-хабарлар күшін жояды. 30. Егер осы Шартта көзделмеген жаңа міндеттемелердің туындауына алып келетін Тараптар арасындағы кез келген уағдаластықты Тараптар осы Шартқа қосымша келісім түрінде жазбаша нысанда растаса, ол жарамды болып есептеледі. 31. Осы Шартта тікелей көзделмеген барлық жағдайда Тараптар Қазақстан Республикасының заңнамасын басшылыққа алады. 32. Осы Шарт Тараптардың əрқайсысы үшін бірдей заңды күші бар қазақ жəне орыс тілдерінде ____ данада жасалды. Егер Инвестор ретінде шетелдік тұлға əрекет еткен жағдайда, Шарт қазақ тілінде жəне тараптарға қолайлы тілде жасалады.

№_____

20____ж. «__»________

Бұдан əрі «Инвестор» деп аталатын ____________________________________________________________________________атынан, (заңды тұлғаның атауы, резиденттігі, құрылған күні, тіркеу туралы куəлік, күні жəне нөмірі, кім тіркеген немесе жеке тұлғаның Т.А.Ə., азаматтығы, резиденттігі, жеке басын куəландыратын құжаттың нөмірі мен күні) ________________________________________________________________________________ (20___ж. «__»_____№____ жарғы, ереже, сенімхат) негізінде əрекет ететін ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ (шартқа қол қоятын тұлғаның лауазымы, Т.А.Ə.) жəне бұдан əрі «Тапсырыс беруші» деп аталатын ______________________________________________________________атынан, (электр энергетикасы саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының уəкілетті мемлекеттік органы) ____________________________________________________________________ (лауазымы, аты-жөні) ______жылғы «___»__________ Тапсырыс беруші өткізген жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғыларды салуға арналған тендер (бұдан əрі – тендер) қорытындылары бойынша төмендегілер туралы осы Шартты жасасты. 1. Шарттың нысанасы Инвестор өз қаражаты есебінен ___________________________________ (объекті атауы) (бұдан əрі – энергетикалық кешен) салуға жəне жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғылардың талап етілетін техникалық, сапалық жəне пайдаланушылық сипаттамаларға, ҚНжЕ жəне осы Шарттың талаптарына сəйкес əзірленген жобалық құжаттамаға сай энергетикалық кешенді пайдалануға беруге міндеттенеді. Тапсырыс беруші өз құзіреті шегінде Инвесторға энергетикалық кешенді жобалау, салу кезінде туындаған проблемалар мен мəселелерді шешуге жəрдемдесуге міндеттенеді. 2. Мерзімдері 1. Энергетикалық кешен құрылысының басталу күні – осы Шартқа қол қойылғанынан кейін _____ күн өткен соң. 2. Энергетикалық кешенді пайдалануға беру күні: 20____ж «___»______. 3. Энергетикалық кешенді салу ұзақтығының мерзімі Тараптардың қосымша келісімімен өзгертілуі мүмкін. 3. Шарт сомасы 4. Энергетикалық кешен құрылысының сомасы Тендер нəтижелері бойынша айқындалған жəне ______________________ теңгені (бұдан əрі – шарт сомасы) құрайды. 5. Шарт сомасы бекітілген сома болып табылады жəне осы Шарттың ажырамас бөлігі болып табылатын, екі тарап та бекіткен қосымша келісім арқылы ғана өзгертілуі мүмкін. 6. Инвестор энергетикалық кешен құрылысын Энергетикалық кешен шартының жалпы сомасының кемінде отыз пайызын құрайтын меншікті қаражат есебінен қаржыландыруды есепке ала отырып жүзеге асырады. 4. Инвестордың құқықтары мен міндеттері

7. Инвестор: 1) Тапсырыс берушіге энергетикалық кешен құрылысының барлық мəселелері бойынша ұсыныстар енгізуге; 2) осы Шарт бойынша жұмыстарды орындауға мердігер ұйымдармен шарт жасасуға құқылы. 8. Инвестор: 1) осы Шарт бойынша талаптар құқықтарын үшінші тұлғаға беру кезінде Тапсырыс берушінің жазбаша келісімін алдын ала алуға; 2) осы Шартта көрсетілген мерзімдерде жобалық құжаттамаға, ҚНжЕ сəйкес жұмысты орындауға; 3) жұмыстарды орындаудың барлық кезеңінде Қазақстан Республикасының сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын сақтауға; 4) мердігер ұйымдармен мердігерлік шартын жасасу туралы Тапсырыс берушіні бес жұмыс күні ішінде жазбаша хабардар етуге. Ақпаратта мердігерлік шарттың нысанасы, мердігерлік ұйымдардың атауы мен мекенжайы баяндалуы тиіс; 5) құрылыстың аяқталу мерзіміне əсерін тигізуі мүмкін факторлардың туындауы туралы Инвестор ол туралы білген күнінен бастап 3 (үш) жұмыс күнінен кешіктірмей Тапсырыс берушіге жазбаша түрде хабарлауға; 6) Тапсырыс берушіге оның сұратуы бойынша осы Шарт бойынша жұмыстардың орындалу барысы туралы ақпарат беруге міндетті. 5. Тапсырыс берушінің құқықтары 9. Тапсырыс беруші: 1) құрылыс барысына жəне орындалған құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасына, оларды орындау мерзімінің сақталуына мониторингті жүзеге асыруға; 2) мониторинг жүргізу үшін Инвестордың уақытша құрылыстарына, қоймаларына, құрылыстың жұмыс аумағына еркін кіруге құқылы. 6. Энергетикалық кешенді тапсыру жəне қабылдап алу 10. Құрылысы аяқталған энергетикалық кешенді қабылдап алу Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес Тараптар осы Шартта көзделген барлық міндеттемелерді орындағаннан кейін жүзеге асырылады. 11. Инвестор энергетикалық кешеннің пайдалануға беруге əзірлігі туралы Тапсырыс берушіні____ жұмыс күні бұрын хабарлайды. 12. Энергетикалық кешенді алдын ала қабылдап алу Инвестордың энергетикалық кешенді пайдалануға беруге əзірлігі туралы жазбаша хабарламасында көрсетілген күннен кейін ____ жұмыс күні ішінде жүргізіледі. 13. Құрылыс аяқталғаннан кейін Тараптар осы Шарттың талаптарын орындау жөніндегі актіге қол қояды. 7. Форс-мажор 14. Еңcерілмейтін күш мəн-жайлары Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сəйкес айқындалады. 15. Осы Шарт бойынша міндеттемелерді орындау мерзімі еңcерілмейтін күш мəн-жайлары, сондай-ақ осы мəн-жайлардан туындаған салдарлар əрекет еткен шамалас уақытқа кейінге шегеріледі. 16. Егер осы Шарт бойынша Тараптардың міндеттемелерді толық немесе ішінара орындауының мүмкін еместігі еңcерілмейтін күш мəн-жайларының басталуына байланысты алты айдан астам орын алатын болса, онда Тараптар осы Шартты қайта қарауға немесе бұзуға құқылы. 8. Сапа кепілдіктері 17. Инвестор: 1) пайдаланылатын материалдардың, конструкциялардың, жабдықтар мен жүйелердің тиісінше сапалы болуына, олардың жобалық ерекшеліктерге, ұлттық стандарттар мен техникалық шарттарға сəйкестігіне, олардың тиісті сертификаттармен, техникалық паспорттармен жəне олардың сапасын растайтын өзге де құжаттармен қамтамасыз етілгендігіне; 2) жобалық құжаттамаға жəне қолданыстағы нормаларға, техникалық шарттарға жəне ҚНжЕ сəйкес жұмыстардың орындалу сапасына; 3) энергетикалық кешенді алдын ала қабылдап алу кезінде анықталған кемшіліктер мен ақауларды уақтылы жоюға кепілдік береді. 9. Тараптардың жауапкершілігі 18. Энергетикалық кешенде еңбек қауіпсіздігі техникасының қағидалары бұзылған жағдайда, Инвестор мұндай бұзушылықтар нəтижесінде туындайтын барлық залалдар үшін толық материалдық жауапкершілікте болады. 19. Құрылыс-монтаждау жұмыстары кезінде қауіпсіздік техникасы қағидаларының талаптарын сақтамағаны үшін Инвестор Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жауапкершілікте болады. 20. Құрылыс-монтаждау жұмыстарын орындау кезінде Инвестор қызметкерлерді барлық қауіпсіздік құралдарымен қамтамасыз етеді. 21. Тараптар осы Шарт бойынша өздерінің міндеттемелерін орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес жауапкершілікте болады. 10. Шартты бұзу 22. Осы Шарт бір жақты тəртіппен, Тараптардың келісімі бойынша не сот тəртібімен бұзылуы мүмкін. 23. Егер осы Шартты орындау кезінде осы Шартта көзделген мерзім аяқталғаннан кейін күнтізбелік ____ күн ішінде Инвестор осы Шартты орындауға кіріспейтіні мəлім болса, Тапсырыс беруші сотқа жүгінбей, бір жақты тəртіппен осы Шартты бұзуға жəне жұмыстарды орындауды үшінші тұлғаға беруге құқылы. 11. Құпиялылық 24. Тараптар шартта келіскен кез келген ақпараттың (деректердің), сондай-ақ осы Шартты орындау процесінде Тараптарға белгілі болған кез келген ақпараттың (деректердің) құпиялылығын сақтамағаны үшін Тараптарға Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында көзделген тəртіппен жауапкершілік жүктеледі.

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы №303 қаулысымен бекітілген Электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 38-2) тармақшасына (бұдан əрі – Заң) сəйкес əзірленген жəне Қазақстан Республикасының электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс iстеу тəртiбiн айқындайды. 2. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар мен анықтамалар қолданылады: 1) генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын аттестаттау – жүйелік оператор жүргізетін жəне электр қуатының нарығына қатысу үшін жүктеме көтеруге энергия өндіруші ұйымдар (жұмыс істеп тұрғандардың да, жаңадан пайдалануға берілгендердің де) генерациялайтын қондырғылардың техникалық əзірлігін айқындауға бағытталған іс-шаралар; 2) аттестатталған электр қуаты – энергия өндіруші ұйымның генерациялайтын қондырғыларда жүктемені көтеруге дайын электр қуаты; 3) электр энергиясының жəне қуатының болжамды теңгерiмi – жүйелік оператор əзірлеген жəне уəкілетті орган бекіткен электр энергиясын тұтынудың/өндірудің болжамды көлемі, тұтынудың/ генерациялаудың ең жоғарғы қуаты, Қазақстанның бірыңғай электр энергетикалық жүйесінің (бұдан əрі – БЭЖ) электр қуатының резерві жəне электр энергиясының экспортының/импортының болжамды көлемдері; 4) генерациялайтын қондырғылардың технологиялық минимумы – генерациялайтын қондырғылар генерациясының ең аз қуаты; 5) электр қуатының нарығы – энергия өндiрушi ұйымдардың генерациялайтын жабдықтың электр энергиясын өндiруге əзiрлiгi жағдайында ұстап тұруға, қолда бар өндiрiстiк активтердi жаңартуға, ұстап тұруға, қайта жаңартуға жəне техникалық қайта жарақтандыруға, сондай-ақ оларды құруға байланысты электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектiлерi арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесi; 6) орталықтандырылған сауда нарығының операторы (бұдан əрі – нарық операторы) – электр энергиясының спот-сауда-саттығын қоса алғанда, электр энергиясының жəне электр қуатының əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтiң орталықтандырылған сауда-саттығын жүзеге асыратын ұйым; 7) электр қуатының əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызмет (бұдан əрі – қуатты ұстап тұру бойынша қызмет) – энергия өндiрушi ұйымдардың белгiленген тəртiппен аттестатталған генерациялайтын қондырғылардың электр қуатының жүктеме көтеруге əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша жүйелiк операторға көрсететiн қызметi; 8) электр қуатының жүктеме көтеруге əзiрлiгiн қамтамасыз ету бойынша көрсетiлетiн қызмет (бұдан əрі – қуатты қамтамасыз ету бойынша қызмет) – Қазақстан Республикасының бiрыңғай электр энергетикалық жүйесiнде белгiленген тəртiппен аттестатталған, генерациялайтын қондырғылар электр қуатының жүктеме көтеруге əзiрлiгiн қамтамасыз ету бойынша жүйелiк оператор көрсететiн қызмет; 9) электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығы - электрондық сауда жүйесінде энергия өндіруші ұйымдар мен жүйелік оператор арасында электр қуатының (тендерлік негізде жаңадан пайдалануға берілетін генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын қоспағанда) əзірлігін ұстап тұру бойынша қызметтер көрсету туралы шарттар жасасуға бағытталған процесс; 10) электр қуатының спот-сауда-саттығы – бiр күн бұрын режимiнде қысқа мерзiмдi негiзде электрондық сауда жүйесiнде электр қуатының (тендерлiк негiзде жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын қоспағанда) əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтердiң ұйымдастырылған саудасы. Осы Қағидаларда пайдаланылатын басқа ұғымдар мен анықтамалар электр энергетикасы саласындағы Қазақстан Республикасының Заңы мен нормативтік құқықтық актілеріне сəйкес қолданылады. 3. Энергия өндіруші ұйым электр қуаты нарығына жүйелік операторға қуатты əзірлікте ұстап тұру бойынша қызметтерді жеткізуші ретінде қатысады. 4. Жүйелік оператор электр қуаты нарығына қуатты əзірлікте ұстап тұру бойынша қызметтерді тұтынушы, сондай-ақ тұтынушыларға қуатты қамтамасыз ету бойынша қызметтерді жеткізуші ретінде қатысады. 5. Қуатты қамтамасыз ету бойынша қызмет тұтынушылары (бұдан əрі – тұтынушылар) жүйелік оператормен электр қуатының жүктеме көтеруге əзірлігін қамтамасыз ету бойынша қызмет көрсетуге арналған шарттарды жасасқан мынадай электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері болып табылады: 1) көтерме сауда тұтынушылары; 2) энергиямен жабдықтаушы ұйымдар; 3) энергия беруші ұйымдар. 6. Электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығын ұйымдастыруды жəне өткізуді нарық операторы Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тəртіппен жүзеге асырады. 2. Электр қуатының нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу тəртібі Электр қуатының ұзақ мерзімді нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу тəртібі 7. Электр қуатының ұзақ мерзімді нарығы – электр энергиясына сұранысты қанағаттандыруға жəне электр қуатының шамасын электр қуатының болжамды теңгерiмiнiң негiзiнде айқындалған Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiнде ұстап тұруға жеткiлiктi көлемде жаңа электр қуаттарын енгiзу үшiн инвестициялар тарту мақсатында жұмыс iстеп тұрған электр қуатының нарығы. 8. Жүйелiк оператор жыл сайын он бесiншi қазанға дейiнгi мерзiмде алдағы жетi жылдық кезеңге электр энергиясының жəне қуатының болжамды теңгерiмiн əзiрлейдi жəне оны бұқаралық ақпарат құралдарында орналастырады. 9. Уəкiлеттi орган электр энергиясының жəне қуатының болжамды теңгерiмдерiнiң негiзiнде жыл сайын электр қуатының болжамды тапшылығын белгiлейдi, сондай-ақ электр қуаттарын орналастырудың перспективалық схемасын əзiрлейдi жəне бекiтедi, оған өзiнiң интернет-ресурсында орналастыра отырып, тендер өткiзiлген жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар басымдықпен енгiзiледi. 10. Электр қуатының болжамды тапшылығын жабу үшін уəкiлеттi орган жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар құрылысына тендер өткiзу туралы шешім қабылдайды. 11. Уəкiлеттi орган Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тəртіппен жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар құрылысына тендер өткiзеді. 12. Жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар құрылысына арналған тендерге əлеуеттi инвесторлар қатысады. 13. Уəкiлеттi орган тендердiң жеңiмпазымен жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар құрылысына арналған шарт жасасады. 14. Жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылар құрылысына арналған шартты жасасқан күннен бастап күнтiзбелiк отыз күн iшiнде жүйелiк оператор уəкiлеттi орган белгiлеген баға, көлем бойынша жəне мерзiмге тендердiң жеңiмпазымен жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын əзiрлiкте ұстап тұру бойынша қызметтердi сатып алу туралы шарт жасасады. 15. Жүйелiк оператор қуатты ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтердi жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын əзiрлiкте ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтердi осы генерациялайтын қондырғылар пайдалануға берiлгеннен жəне аттестаттаудан өткiзiлгеннен кейiн қызметтер көрсету туралы шарт негiзiнде сатып алады. Электр қуатының қысқа мерзімді нарығын ұйымдастыру жəне оның жұмыс істеу тəртібі 16. Электр қуатының қысқа мерзімді нарығы – электр энергиясына сұранысты қанағаттандыруға жəне электр қуатының шамасын электр қуатының болжамды теңгерiмiнiң негiзiнде айқындалған Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесінде ұстап тұруға жеткiлiктi көлемде қолданыстағы электр қуаттарын ұстап тұру үшiн инвестициялар тарту үшін жұмыс iстеп тұрған электр қуатының нарығы. 17. Жүйелік оператор 2015 жылғы 1 наурызға дейін кейін оның мониторингін жүргізумен жəне тізбеге жаңа тұтынушыларды енгізумен тұтынушылардың тізбесін қалыптастырады жəне Интернет желісіндегі ресми сайтында жариялайды. 18. Көтерме сауда нарығының субъектiлерi электр энергиясын жəне қуатын өндiруге-тұтынуға арналған болжамды өтiнiмдердi айларға бөле отырып, алдағы жылға қалыптастырады жəне есептi жылдың алдындағы жылдың бiрiншi қазанынан кешiктiрмей жүйелiк операторға жiбередi. 19. Жүйелiк оператор есептi жылдың алдындағы жылдың он бесiншi қазанынан кешiктiрмей, көтерме сауда нарығы субъектiлерiнiң электр энергиясын жəне қуатын өндiруге-тұтынуға арналған болжамды өтiнiмдерiнiң негiзiнде электр энергиясының жəне қуатының алдағы жылға арналған болжамды теңгерiмiн əзiрлейдi. 20. Жүйелiк оператор қуатты ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтердi электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығының қорытындылары бойынша жасалған электр қуатының əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша қызметтер көрсету туралы шарт негiзiнде сатып алады. 21. Энергия өндіруші ұйымдар электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығына генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын аттестаттауын өткізгеннен кейін қатысады. 22. Жүйелік оператор энергия өндіруші ұйымдардың генерациялайтын қондырғыларының электр қуатын аттестаттауды Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тəртіппен жүзеге асырады. 23. Энергия өндiрушi ұйымдар электр қуатының əзiрлiгiн ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтердi электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығында өткiзудi аттестатталған электр қуатынан аспайтын көлемде: 1) экспортқа шығарылатын электр энергиясының электр қуатының ең жоғары көлемiн; 2) тендерлiк негiзде жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатының көлемiн; 3) өзiнiң тұтынуын шегере отырып, жүзеге асырады. Энергия өндіруші ұйым сататын электр қуатын ұстап тұру бойынша қызмет көрсету көлемі былайша айқындалады: Рқызм ≤ Рат – Рөн+шн - Рөзіндік тұтыну. - Рэкс, мұндағы Рат - аттестатталған электр қуатының шамасы; Рөн+шн - энергия өндіруші ұйымның өзіндік жəне шаруашылық қажеттілігіне тұтынуға арналған ең үлкен қуат; Рөзіндік тұтыну. - энергия өндіруші ұйымның құрамына кіретін өндірістік кəсіпорындардың өзіндік тұтынуының ең үлкен қуаты; Рэкс - экспортқа шығарылатын электр энергиясын жеткізудің ең үлкен қуаты. 24. Өз құрамында генерациялайтын қондырғылары бар кəсіпорынға көрсетілген қуатты қамтамасыз ету бойынша қызметтің нақты көлемі тұтынудың нақты максималды электр қуаты мен өзінің генерациялайтын қондырғыларының нақты электр қуатының айырмасы ретінде айқындалады. 25. Қуатты ұстап тұру бойынша қызметтер көрсету туралы шартпен айқындалған қуат шамасының төмендеуіне алып келген генерациялайтын қондырғыларының авариялық жəне жоспардан тыс жөндеу жұмыстары кезінде қызмет құнын есептеу кезінде қуатты ұстап тұру бойынша қызмет көрсетілген нақты көлемін азайтатын авариялық коэффициент қолданылады. Бұл ретте, авариялық коэффициент мынадай формула бойынша есептеледі: Кав = (Сай – САР)/ Сай , мұндағы

Сай – есептік айдағы сағат саны; САР– генерациялық қондырғылардың авариялық, жоспардан тыс жөндеу жұмыстарында тоқтап тұрған нақты сағат саны. 26. Энергия өндіруші ұйымдар электр қуаты нарығында өз қызметін жүзеге асырғанда: 1) тендерлiк негiзде жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатын қоспағанда, қуатты ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметке арналған шектi тарифтен аспайтын баға бойынша қуатты ұстап тұру бойынша көрсетiлетiн қызметтi өткiзудi жүзеге асырады. 2) жүйелік операторға электр энергиясының жəне қуатының электр жүктемені көтеруге дайын болжамды көлемін ұсынады; 3) жүйелік оператор диспетчерінің командасы бойынша қуатты ұстап тұру бойынша қызметтердi көрсетуге арналған шарттарға сəйкес жүктемені көтеруге техникалық əзірлігін растау мақсатында генерациялауды арттыруды орындайды. Жүйелік оператор диспетчерінің командаларын орындау нəтижесінде қосымша өндірілген электр энергиясы электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында қаржылай реттеледі. 27. Қуатты ұстап тұру бойынша қызметті толық көлемде электр қуатының орталықтандырылған сауда-саттығында сатпаған, немесе генерациялайтын қондырғыларды жаңғыртуды жəне/(немесе) қайта құруды өткізу нəтижесінде аттестатталған электр қуаты артқан жағдайда энергия өндіруші ұйым электр қуатының спот-сауда саттығына қатысады. 28. Энергия өндіруші ұйым электр энергиясын экспортқа шығарғанда энергия өндіруші ұйымдардың электр қуатының əзірлігін ұстап тұруға шығындары электр энергиясын экспорттауға арналған шартта ескеріледі. 29. Жүйелік оператор электр қуаты нарығында өз қызметін жүзеге асырғанда: 1) қуатты ұстап тұру бойынша қызметті электр қуатының орталықтандырылған саудасаттығында жəне жаңадан пайдалануға берiлетiн генерациялайтын қондырғылардың электр қуатының əзірлігін ұстап тұру бойынша қызметті сатып алу жөнiнде шарт негізінде сатып алады. Қуатты ұстап тұру бойынша қызметтің көлемі Қазақстан Республикасы электр энергиясы көтерме сауда нарығының субъектілері тұтынуының максималды электр қуатымен жəне электр қуатының бекітілген болжамды теңгерiмiнде көзделген электр қуатының қажетті резервімен айқындалады, бұл ретте, тұтынудың электр қуатының нақты максималды көлемі қуаттың орташа арифметикалық орта сағаттық мəні ретінде жұмыс күндерінде бақылау сағаттарында күнтізбелік ай үшін есептеледі. Бұл ретте, бақылау сағаттары 17-00-ден 23-00-ге дейінгі кезең болып табылады (Астана уақыты); 2) қуатты ұстап тұру бойынша қызметті энергия өндіруші ұйымдар – жылу электр орталықтарынан (бұдан əрі – ЖЭО) жылу электр орталықтың өзiнiң тұтынуын жəне шаруашылық қажеттілігін, өзінің максималды тұтынуын, экспортқа шығарылатын максималды қуатты шегере отырып, станция жұмысының жылу режимімен ескерілген технологиялық минимумынан кем емес көлемде сатып алады; 3) қуатты ұстап тұру бойынша қызметті энергия өндіруші ұйымдар – су электр станцияларынан (бұдан əрі – СЭС) су электр станцияларының өзiнiң тұтынуын жəне шаруашылық қажеттілігін, өзінің максималды тұтынуын, экспортқа шығарылатын максималды қуатты шегере отырып, судың белгіленген шығындарын қамтамасыз ететін көлемде сатып алады; 4) қуатты қамтамасыз ету бойынша қызметті осы тармақтың 1) тармақшасында айқындалған көлемде көрсетеді. Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес жүйелік операторға қуатты қамтамасыз ету бойынша қызметке тарифті табиғи монополиялар салаларындағы жəне реттелетiн нарықтардағы басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттiк орган белгiлейді; 5) жүктемені көтеруге əзір электр қуатының нақты бар болуын энергия өндіруші ұйымға жөндеулердің келісілген кестесіне сəйкес жоспарлы жөндеуге шығарылған қондырғылардың электр қуатын есепке ала отырып, қуатты ұстап тұру бойынша қызмет көрсетуге арналған шартпен айқындалған көлемге дейін генерациялауды арттыруға командалар беру арқылы қадағалайды. 30. Тұтынушылардың өз генерациялайтын көздерінің электр қуатын қоспағанда, тұтынушылар электр қуаты нарығына қуатты қамтамасыз ету бойынша қызметті сатып алушы ретінде міндетті түрде қатысады. 31. Тұтынушылар 2015 жылғы бірінші қазаннан кешіктірмей жүйелік оператормен электр қуатының жүктеме көтеруге əзiрлiгiн қамтамасыз ету бойынша қызметті көрсетуге шарт жасасады. 32. Электр қуатының жүктеме көтеруге əзiрлiгiн қамтамасыз ету бойынша қызметті көрсетуге шарт жыл сайын ұзартылады. 33. Тұтынушылар жүйелік операторға электр энергиясын тұтынудың болжамды көлемі мен электр қуатының максималды көлемін жоспарлауды жəне ұсынуды жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 5 тамыз

№786

Астана, Үкімет Үйі

«Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау және оның шығындарын өтеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қазандағы № 1358 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау жəне оның шығындарын өтеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қазандағы №1358 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №75-76, 1113-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау жəне оның шығындарын өтеу қағидаларында: кіріспе мынадай редакцияда жазылсын: «Осы Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау жəне оның шығындарын өтеу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» 2009 жылғы 18 қыркүйектегі Қазақстан Республикасының Кодексі 34-бабының 4-тармағына сəйкес əзірленді жəне Қазақстан Республикасының азаматтары мен оралмандарға тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін (бұдан əрі – ТМККК) көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдауды жүзеге асыру жəне мемлекеттік мекемелерді қоспағанда, тиісті лицензиясы бар денсаулық сақтау субъектілерінің шығындарын бюджет қаражатының есебінен өтеу тəртібін айқындайды.»; 1 жəне 2-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Қағидаларда пайдаланылатын негізгі ұғымдар: 1) əлеуетті қызметтер беруші – ТМККК шеңберінде қызметтер көрсетуге шарт жасасуға үміткер заңды (мемлекеттік мекемелерді қоспағанда) немесе жекеше медициналық практикамен айналысатын жеке тұлға; 2) бюджеттік бағдарламалардың əкімшісі (бұдан əрі – əкімші) – Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі не облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының денсаулық сақтау басқармалары (бұдан əрі – ДБ); 3) денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган (бұдан əрі – уəкілетті орган) – азаматтардың денсаулығын сақтау, медициналық жəне фармацевтикалық ғылым, медициналық жəне фармацевтикалық білім беру, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы, дəрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың айналысы, медициналық қызметтер көрсету сапасын бақылау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган; 4) қызметтер берушіні таңдау жөніндегі комиссия (бұдан əрі – Комиссия) – осы Қағидаларға сəйкес ТМККК көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау рəсімін орындау үшін тапсырыс беруші құратын тұрақты жұмыс істейтін алқалы орган; 5) қызметтер беруші – ТМККК шеңберінде қызметтер көрсетуге шарт жасалған заңды (мемлекеттік мекемелерді қоспағанда) немесе жекеше медициналық практикамен айналысатын жеке тұлға; 6) тапсырыс беруші – осы Қағидаларға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сəйкес республикалық немесе жергілікті бюджет қаражатының есебінен ТМККК көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдауды жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің атынан əрекет ететін Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызметке ақы төлеу комитетінің аумақтық департаменті (бұдан əрі – МҚАК АД) немесе тиісті облыстың, Астана жəне Алматы қалаларының денсаулық сақтау басқармалары (бұдан əрі – ДБ); 7) ТМККК көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау (бұдан əрі –қызметтер берушіні таңдау) – осы Қағидалардың 4 жəне 5-тармақтарының қойылатын талаптарына сəйкес келетін əлеуетті қызметтер берушілерді айқындауға жəне ТМККК шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге қызмет берушілермен шарттар жасаса отырып, ТМККК орналастыруға бағытталған өзара байланысты дəйекті іс-шаралар кешенінен тұратын рəсім; 8) ТМККК орналастыру – пациенттің еркін таңдау құқығын іске асыруды есепке ала отырып, олармен кейін түзетуді келісу бойынша əлеуетті қызметтер берушіге медициналық қызметтердің көлемін айқындау; 9) ТМККК шеңберінде қызметтер көрсетуге арналған шарт (бұдан əрі – шарт) – осы Қағидаларға, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сəйкес тапсырыс беруші мен қызметтер берушінің арасында жасалған ТМККК шеңберінде қызметтер көрсетуге арналған азаматтық-құқықтық шарт; 10) келісілген көлем – əкімші бөлген бюджет қаражатының шегінде шарт бойынша қызметтер берушінің көрсетуі жоспарланған, қызметтер беруші мен тапсырыс берушінің арасында келісілген медициналық көмектің түрлері мен нысандары бойынша медициналық қызметтердің саны; 11) емделіп шығу жағдайы – стационарлық жəне стационарды алмастыру жағдайларында пациентке түскен сəтінен бастап шыққанға дейін көрсетілген медициналық қызметтер кешені. 2. Қызметтер берушіні таңдау мынадай қағидаттарды сақтай отырып жүргізіледі: 1) ТМККК қолжетімділігін қамтамасыз ету; 2) пациенттің дəрігер мен денсаулық сақтау ұйымын еркін таңдауын іске асыру; 3) ТМККК көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін пайдаланылатын ақша қаражатын қызметтер берушінің ұтымды жұмсауын қамтамасыз ету; 4) осы Қағидалардың 3-тармағының екінші бөлігінде көзделген жағдайларды қоспағанда, қызметтер берушілерді таңдау рəсіміне қатысу үшін əлеуетті қызметтер берушілерге тең мүмкіндіктер беру; 5) қызметтер берушіні таңдау процесінің ашықтығы мен айқындылығы; 6) əлеуетті қызметтер берушілердің арасындағы адал бəсекелестік; 7) денсаулық сақтау саласында аккредиттелген жəне (немесе) медициналық қызметтер көрсету нарығында бір жылдан астам жұмыс тəжірибесі бар əлеуетті қызметтер берушілерге шарттар жасасуға басым құқық беру.»; мынадай мазмұндағы 2-1-тармақпен толықтырылсын: «2-1. Тапсырыс беруші əкімші бекіткен міндеттемелер бойынша қаржыландырудың жеке жоспарының негізінде қызметтер берушіні таңдау рəсімін жүзеге асыру туралы шешім қабылдайды.»; 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Қызметтер берушіні таңдау: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің атынан МҚАК АД медициналық көмектің: мынадай: республикалық маңызы бар медициналық ұйымдардың: психикалық, инфекциялық аурулармен жəне туберкулезбен, алкоголизммен, нашақорлықпен жəне уытқұмарлықпен ауыратын; оңалту орталықтарындағы, санаторийлердегі науқастарға медициналық қызметтер көрсетуді қоса алғанда, стационарлық көмек пен стационарды алмастыратын көмек; қалпына келтіріп емдеу жəне медициналық оңалту; республикалық маңызы бар медициналық ұйымдардағы амбулаториялық-емханалық көмек нысандарында көрсетілетін білікті; мамандандырылған; жоғары мамандандырылған; медициналықəлеуметтік түрлері бойынша республикалық бюджет қаражатының есебінен; 2) республикалық бюджет қаражатының есебінен жүзеге асырылатын ТМККК көрсету жөніндегі қызметтерді қоспағанда, ДБ атынан медициналық көмектің түрлері мен нысандары бойынша облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне республикалық бюджеттен берілетін ағымдағы нысаналы трансферттерді қоса алғанда, жергілікті бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Бюджет қаражаты есебінен салынған, ТМККК көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау рəсіміне қатысуға алғаш рет өтінім берген жаңадан іске қосылатын денсаулық сақтау объектілері осы Қағидалардың 4 жəне 5-тармақтарының талаптарына сəйкес болған жағдайда, олар шарт жасаса отырып, ТМККК орналастыруды денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган белгілеген тəртіппен жүзеге асырады.»; 5, 6 жəне 7-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «5. Осы Қағидалардың 4-тармағының талаптарына сəйкестікті растау үшін қатысуға өтінімге мынадай құжаттар қоса беріледі: 1) мыналардың: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің немесе анықтамалардың (анықтаманың электрондық нысаны нотариалдық расталмайды); тиісті мемлекеттік орган берген, заңды тұлға құрмай кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқық беретін құжаттың (жеке тұлға үшін); тапсырыс беруші көрсеткен аумақта тиісті медициналық қызметтер көрсетуге əлеуетті қызметтер берушінің құқығын растайтын медициналық қызметті орындауға лицензиялар мен оларға қосымшалар (электрондық лицензия жəне оған қосымша нотариалдық расталмайды) нотариат куəландырған көшірмелері; 2) мыналардың: жеке куəлігінің немесе паспорттың (жеке тұлға үшін); жарғының (егер жарғыда құрылтайшылардың, қатысушылардың немесе акционерлердің құрамы көрсетілмесе, сондай-ақ құрылтайшылардың, қатысушылардың құрамы туралы үзінді көшірме немесе құрылтай шартының нотариат куəландырған көшірмесі немесе акцияларды ұстаушылар тізілімінен үзінді көшірме); денсаулық сақтау саласындағы аккредиттеу туралы куəліктің (бар болса) көшірмелері; 3) əлеуетті қызметтер берушінің кепілдік міндеттемесі мен шарттың талаптарында көзделген төлемақыны алғанға дейін оны қызметтер беруші деп белгілеген күннен бастап қызметтерді көрсету үшін əлеуетті қызметтер берушінің дəрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдар бойынша екі айдан жəне тамақ өнімдері бойынша бір айдан кем емес мерзімге арналған материалдық ресурстары қорының болуын растайтын құжаттар; шарт жасасу кезінде оның қолданысының бүкіл кезеңіне əлеуетті қызметтер берушінің денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган бекітетін (бекіткен) тиісті медициналық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарының қызметі туралы ережеге (ережелерге) сəйкестігі туралы əлеуетті қызметтер берушінің кепілдік хаты (денсаулық сақтау саласында аккредиттеу туралы куəлік болған жағдайда кепілдік хат берілмейді); мерзімі өткен кредиторлық берешегінің жоқ екенін растайтын əлеуетті қызметтер берушінің кепілдік хаты; осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша кадрлардың біліктілігі туралы мəліметтер (аккредиттеу туралы куəлік болған жағдайда, бұл мəліметтер ұсынылмайды); соңғы үш жылда не өзге кезеңде (егер ТМККК шеңберінде əлеуетті қызметтер берушінің медициналық көмек көрсету кезеңі үш жылдан кем болса) ТМККК шеңберінде көрсетілген медициналық қызметтің көлемі, түрлері мен нысандары, бейінді төсектердің саны (стационарлық жəне стационарды алмастыратын көмек көрсететін ұйымдар үшін), медициналық қызметтер көрсетуге арналған жабдықтардың болуы туралы мəліметтер; уəкілетті орган айқындайтын жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету бойынша жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету жөніндегі тəртіпке сəйкес берілген қойылатын талаптарға əлеуетті қызметтер берушінің сəйкестігі туралы оң қорытынды; 4) əлеуетті қызметтер берушінің мүддесін білдіретін тұлғаға (тұлғаларға) қызметтер берушіні таңдау рəсіміне жəне комиссия отырыстарына қатысуға өтінім беруге, қол қою құқығына сенімхат. Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмайтын əлеуетті қызметтер беруші өзінің осы Қағидаларда белгіленген талаптарға сəйкестігін растау үшін Қазақстан Республикасының резиденті сияқты құжаттарды, не осы талаптарға сəйкестігі туралы ұқсас мəліметтерді ұсынады. 6. Қызметтер берушіні таңдау рəсімі мынадай дəйекті іс-шараларды орындауды көздейді: 1) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша тиісті облыстың, Астана жəне Алматы қалаларының аумақтарына таратылатын мерзімді баспасөз басылымдарында жəне əкімшінің интернет-ресурсында жарияланатын хабарландыру беру арқылы тапсырыс берушінің қызметтер берушіні таңдау рəсімін жүзеге асыру туралы əлеуетті қызметтер берушілерге хабарлауы; 2) тапсырыс берушінің комиссия құрамын қалыптастыруы жəне бекітуі; 3) тапсырыс берушінің қызметтер берушіні таңдау рəсіміне қатысуға өтінімдер қабылдауы (бұдан əрі – қатысуға өтінім); 4) қызметтерді əлеуетті берушіге қойылатын талаптарға сəйкес келетін жəне (немесе) сəйкес келмейтін əлеуетті қызметтер берушілерді айқындау үшін комиссияның қатысуға арналған өтінімдерді қарауы;

(Соңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

1. осы шарттың сомасы: 1) Осы шарттың 2-бөлімінің 1, 6 жəне 7-тармақтарына сəйкес; 2) тапсырыс беруші тараптардың келісімі бойынша көрсетілетін қызметтердің қосымша көлемін көрсету қажеттілігін айқындаған жағдайда, түзетуге (азайтуға/ұлғайтуға) жатады. 2. Шартты мерзімінен бұрын тоқтату ниеті туралы тараптар бірін-бірі шартты тоқтатудың болжанатын күніне дейін кемінде 30 (отыз) күн бұрын хабардар етуге міндетті. 3. Шарт талаптарын бұзғаны үшін міндеттемелерді орындамағаны туралы қызметтер берушіге шартты бұзудың болжанатын күніне дейін кемінде 30 (отыз) күн бұрын міндеттемелердің орындалмағаны туралы жазбаша хабарлама жібере отырып, тапсырыс беруші осы шартты бір жақты тəртіппен бұза алады. 6. Форс-мажор 1. Қызметтер берушінің тарапынан бақылауға бағынбайтын, оның қателігіне немесе ұқыпсыздығына байланысты емес жəне тосын сипатқа ие оқиғалар форс-мажорлық мəн-жайларға жатады. Мұндай оқиғалар табиғи жəне/немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды немесе төтенше жағдайлардың алдын алу жөніндегі іс-əрекетті қамтуы мүмкін, бірақ олармен шектелмейді. 2. Форс-мажорлық мəн-жайларға: 1) қызметтер берушінің қасақана жəне абайсыз іс-əрекетінен туған оқиғалар; 2) осы шарт бойынша өз міндеттемелерін адал атқаратын қызметтер берушінің алдын ала болжауына жəне еңсеруіне болатын оқиғалар; 3) қызметтер берушіде ақша қаражатының болмауы немесе осы шарттың міндеттерін орындамауына жəне/немесе тиісінше орындамауына байланысты тапсырыс берушінің төлемақыны жүзеге асырмауы жатпайды. 3. Форс-мажорлық мəн-жайлар туындаған кезде қызметтер беруші бір жұмыс күнінің ішінде тапсырыс берушіге мұндай мəн-жайлар жəне олардың себептері туралы дереу жазбаша хабарлама жіберуі тиіс. Қазақстан Республикасының уəкілетті органының форс-мажордың туындағанын растайтын ресми құжаттары форс-мажордың дəлелі болады. 4. Уақтылы хабарламау қызметтер берушіні міндеттемелерді орындау бойынша жауапкершіліктен босататын негіз ретінде осы шарттың 6-бөлімінің 1-тармағында көзделген мəнжайларға сілтеме жасау құқығынан айырады. 5. Форс-мажор тоқтағаннан кейін үш жұмыс күні ішінде қызметтер беруші тапсырыс берушіге форс-мажордың тоқтағаны туралы жазбаша хабарлайды жəне осы шарт бойынша өз міндеттемелерін жүзеге асыруды қайтадан бастайды. 7. Қорытынды ережелер 1. Тапсырыс берушінің алдын ала жазбаша келісімінсіз қызметтер берушінің осы шартқа 1-қосымшаға сəйкес түрлер мен нысандар бойынша тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсету бойынша өзінің міндеттемелерін үшінші тарапқа толығымен не ішінара беруге құқығы жоқ. Тапсырыс беруші қызметтер берушіден хабарлама алған күннен бастап үш жұмыс күнінен аспайтын мерзімде жазбаша түрде келісім немесе уəжделген бас тартуды ұсынады. 2. Тапсырыс беруші қызметтер берушіге үш жұмыс күнінен кем емес мерзімде алдағы тексеру туралы хабарлай отырып, қызметтер берушінің қызметіне араласпай, кез келген уақытта көрсетілетін қызметтердің барысы мен сапасын, оның ішінде сауалнама жүргізу нысанында қызметтер берушіде пациенттің қызметтерге қанағаттануын бағалауды жүргізу арқылы, оның ішінде қызметтер көрсетілетін жерге барып жəне Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін басқа да тəсілдермен тексеру жүргізуге құқылы. 3. Осы шарт бірдей заңды күші бар екі данада жасалды, бір данасы тапсырыс берушіде, екіншісі қызметтер берушіде болады. Шарт мемлекеттік жəне орыс тілдерінде жасалады. Тараптар алмасатын шартқа қатысты барлық хат алмасу мен басқа құжаттама осы талаптарға сəйкес болуы тиіс. 4. Шартқа сəйкес бір тарап екінші тарапқа жолдайтын кез келген хабарлама кейіннен түпнұсқасын ұсына отырып хат, телеграмма, телекс немесе факс түрінде жолданады. 5. Осы шарт бюджетті атқару жөніндегі орталық уəкілетті органның аумақтық бөлімшесінде тіркелген күнінен бастап күшіне енеді жəне 20__ жылғы ___________ дейін қолданылады. 8. Тараптардың мекенжайлары мен деректемелері:

С.АХМЕТОВ.

20__ жылғы «__»___________

3. Тараптардың міндеттері 1. Қызметтер беруші: 1) Қазақстан Республикасының азаматтарына жəне оралмандарға ТМККК шеңберінде медициналық көмек көрсетуге; 2) осы шартқа 1-қосымшаға сəйкес ТМККК шеңберінде медициналық қызметтерді көрсету көлеміне жəне мерзіміне сəйкес қызметтер көрсетуге; 3) азаматтарға ТМККК көрсету тізбесі, көлемі жəне шарттары туралы ақпарат беруге; 4) тапсырыс берушіге уəкілетті орган айқындаған тəртіппен жəне мерзімде шот-тізілімді ұсынуға; 5) тапсырыс берушінің немесе Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитетінің аумақтық департаментінің жазбаша сұратуы бойынша сапа мен көлемді бақылауды жүргізу үшін қажетті медициналық құжаттаманы уақтылы ұсынуға; 6) тапсырыс берушінің жазбаша сұратуы бойынша осы шарттың шеңберінде үшінші тараппен жасалған барлық шарттардың жəне аталған шарттарды орындау жөніндегі төлем құжаттарының көшірмелерін уақтылы ұсынуға; 7) қызметі тоқтатыла тұрған, таратылған, біріктіру, қосу, бөлу немесе қайта құру нысанында қайта ұйымдастырылған, ұйымның атауы, сондай-ақ қызмет түрінің жəне/немесе қызметтің кіші түрінің атауы өзгерген, төсек қоры өзгерген, оның ішінде ол қысқартылған жəне/немесе қайта бейіндеген, банк деректемелері өзгерген кезде өзгерістер болған кезден бастап үш күннің ішінде тапсырыс берушіге көрсетілген мəліметтерді растайтын тиісті құжаттармен қоса, ақпарат беруге; 8) тапсырыс берушіге уəкілетті орган бекіткен тəртіппен жəне мерзімде шығыстардың құрылымы туралы есеп беруге; 9) мынадай басымдылықтар: қызметкерлерге еңбек ақы төлеу жəне бюджетке міндетті салық аударымдары, жинақтаушы зейнетақы қорларына зейнетақы жарнасы мен жалақыдан басқа да ұстаулар; дəрілік заттар жəне медициналық мақсаттағы бұйымдар; тамақтану; ұйымдардың коммуналдық шығыстары жəне т.б. қаражатты жұмсауды қамтамасыз ету;

Желтоқсан

Қазан

Қараша

Тамыз

Қыркүйек

Шілде

Маусым

Сəуір

Мамыр

_____жыл

Ақпан

Атауы

Наурыз

Р/с №

Мамандандырылған медициналық көмек көрсетуге шарттың сомасы (теңге) оның ішінде: шартты орындауды бағалаудың сызықтық шкаласын қолдана отырып, стационарлық жəне/немесе стационарды алмастыратын медициналық көмек** шартты орындауды бағалаудың сызықтық шкаласын қолданбай, стационарлық жəне стационарды алмастыратын медициналық көмек ***

1 2 2.1

2.2

* республикалық бюджет есебінен қаржыландырылатын қызмет берушілерге қолданылады; ** «Денсаулық сақтау ұйымдарының шығындарын бюджет қаражатының есебінен өтеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 7 желтоқсандағы № 2030 қаулысының 19-тармағы қолданылатын медициналық көмек көрсетуге арналған қаражаттың көлемін қамтиды; *** «Денсаулық сақтау ұйымдарының шығындарын бюджет қаражатының есебінен өтеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 7 желтоқсандағы № 2030 қаулысының 19-тармағы қолданылмайтын медициналық көмек көрсетуге арналған қаражаттың көлемін қамтиды.

Желтоқсан

Қазан

Қараша

Қыркүйек

Тамыз

____ жыл

Шілде

Атауы

Маусым

Р/с №

Сəуір

________________________ емделіп шығу жағдайлары бойынша стационарлық медициналық көмек нысанында жоғары мамандандырылған медициналық көмек бойынша келісілген көлем*

Мамыр

Жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсетуге шарт сомасы, барлығы теңге Жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету көлемінің барлығы, емделіп шығу жағдайлары оның ішінде, лимиттелген технологияларды көрсетуге сомасында, теңге емделіп шығу жағдайларының көлемінде

1

2

* республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын қызмет берушілерге қолданылады.

Желтоқсан

Қазан

Қараша

____ жыл

Қыркүйек

Атауы

Тамыз

Р/с №

Шілде

___________ бойынша (медициналық көмектің түрін көрсету) медициналық көмектің келісілген көлемі ____________, оның ішінде ____________медициналық көмектің нысаны бойынша (медициналық көмектің нысанын көрсету) ____________.

Маусым

2. Есеп айырысу тəртібі 1. Тапсырыс беруші қызметтер берушіге бюджеттік бағдарламалардың əкімшісі бекіткен тарифтер бойынша ақы төлеуді жүзеге асырады, бұл ретте осы шарттың қолданылу кезеңінде тарифтің мөлшері, оның қолданылуы мен таралуы қайта қаралуы мүмкін. 2. Ақы төлеу орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актісіне сəйкес 1-қосымшаға сəйкес осы шартта көзделген қаражат шегінде жəне денсаулық саласындағы уəкілетті орган (бұдан əрі – уəкілетті орган) белгілеген тəртіппен көрсетілген медициналық көмектің сапасы мен көлемін бақылау нəтижелері ескеріле отырып, ай сайын жүргізіледі. 3. Қызметтер беруші тапсырыс берушіге уəкілетті орган айқындаған мерзімде жəне тəртіппен көрсетілген қызметтертің есеп-тізілімін ұсынады. 4. Қызметтер берушінің көрсетілген қызметтердің есеп-тізіліміне жəне орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актісіне электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, қол қоюына рұқсат етіледі. 5. Осы шартқа 2-қосымшаға сəйкес аванс беруге ұсынылған өтінімнің негізінде осы шарттың жалпы сомасының 30 (отыз) пайызынан аспайтын мөлшерде қызметтер берушіге аванс беруге рұқсат етіледі. Тараптардың жазбаша келісімі бойынша бұрын төленген авансты мерзімінен бұрын ұстап қалуға болады. Ұстап қалынатын аванс сомасы орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актісінде көрсетіледі. 6. Қызметтерге ақы төлеу осы шарттың 2-бөлімінің 1-тармағын жəне медициналық қызметтердің сапасы мен көлемін бақылау нəтижелерін ескере отырып түзетіледі (азайтылады/ұлғайтылады). 7. Қызметтер беруші осы шартқа 1-қосымшада көзделген ай сайынғы соманы медициналық көмектің сапасы мен көлемін бақылау нəтижелерін ескере отырып арттырған жағдайда, ақы төлеу «Денсаулық сақтау ұйымдарының шығындарын бюджет қаражатының есебінен өтеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 7 желтоқсандағы № 2030 қаулысына сəйкес шартты орындауды бағалаудың сызықтық шкаласы қолданыла отырып, қызметтерге ақы төлеу жөніндегі комиссияның шешімі бойынша жүзеге асырылады. Бұл ретте қызметтер беруші тапсырыс берушіге шот-тізіліммен бірге шығындарды өтеу қажеттілігі туралы оларды арттыру себептерін көрсете отырып жазбаша негіздеме ұсынады. Қызметтер беруші тарапынан жазбаша негіздеме болмаған жағдайда, ай сайынғы өтеу осы шартқа 1-қосымшада көрсетілген сомалардың шегінде жүзеге асырылады. Егер қызметтер беруші осы шартқа 1-қосымшада көзделген ай сайынғы соманы үш ай қатарынан арттырған болса, онда тапсырыс беруші уəкілетті орган белгілеген тəртіппен Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Экономикалық кеңесіне қызметтер беруші қызметінің нəтижесі туралы ақпарат жібереді.* *Ескертпе: бұл тармақ республикалық бюджет қаражатының есебінен стационарлық жəне/немесе стационарды алмастыратын медициналық көмек нысандарында мамандандырылған медициналық көмек көрсететін қызмет берушілерге қолданылады. 8. Ақы төленбейтін, оның ішінде ішінара төленбейтін, сапасы мен көлемін бақылау нəтижелері бойынша анықталған емделіп шығу жағдайлары бойынша бюджет қаражатының сомасын ұстап қалу немесе алу осы шарттың қолданылуы мерзімі кезеңінде есепті кезеңде немесе қызметтер берушімен кейінгі есеп айырысуы кезінде жүргізіледі. 9. Осы шартқа сəйкес сапаны бақылауды жүргізуге байланысты осы шарттың қолданысы кезінде ақы төлеуге ұсынылмаған, сондай-ақ осы шарт қолданылатын жылдың 1 желтоқсанынан бастап осы шартқа сəйкес осы шарттың қолданылу мерзімі аяқталатын күнге дейін шот-тізілімге енгізілмеген ТМККК шеңберіндегі медициналық көмек көрсету жағдайына ақы төлеу осы шарт қолданылатын жылдан кейінгі жылы жүргізіледі.

Мамандандырылған медициналық көмек бойынша, оның ішінде медициналық көмек нысандары бойынша келісілген көлем: стационарлық___________ емделіп шығу жағдайы жəне/немесе стационарды алмастыратын медициналық көмек_________ емделіп шығу жағдайы*.

Сəуір

1. Осы шартқа 1-қосымшаға сəйкес тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде ____ жылға ______(______) теңге сомасына __________________________ нысанында __________________________ (медициналық көмектің түрін көрсету) түрінде медициналық қызметтер көрсету жөнінде тапсырыс беруші тапсырма береді, ал қызметтер беруші өзіне міндеттеме қабылдайды.

Бюджеттік бағдарлама (кіші бағдарлама):____________________________________________ (бюджеттік бағдарламаның (кіші бағдарламаның) нөмірі мен атауы)

Мамыр

1. Шарттың мəні

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық көмек нысандары бойынша _______ жылға арналған келісілген көлемі жəне шарт сомасын айға бөлу

Наурыз

Бұдан əрі «тапсырыс беруші» деп аталатын ____________________________________________________________атынан (тапсырыс берушінің толық атауы) ______________________________________________ негізінде əрекет ететін __________________________________________________________________ (уəкілетті адамның лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты) бір тараптан жəне бұдан əрі «қызметтер беруші» деп аталатын ____________________________________________________________атынан (қызметтер берушінің толық атауы) _______________________________________________негізінде əрекет ететін (жарғы, ереже жəне т.б.) ________________________________________________________________ (уəкілетті адамның лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты) екінші тараптан, бұдан əрі бірлесіп «тараптар» деп аталатындар 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 269-XIII Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сəйкес төмендегілер туралы осы Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге арналған үлгі шартты (бұдан əрі – шарт) жасасты:

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтерді көрсетуге арналған үлгі шартқа 1-қосымша

Наурыз

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге арналған үлгі шарт

Қаңтар

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жөніндегі қызметтер берушіні таңдау жəне оның шығындарын өтеу қағидаларына 9-қосымша

Бюджетті атқару жөніндегі орталық уəкілетті органның аумақтық бөлімшесінде тіркелген күні: ___________________________________________ Осы ТМККК шеңберінде медициналық қызметтерді көрсетуге арналған үлгілік шарт тапсырыс берушінің ТМККК көрсету бойынша қызметті берушіні таңдау жөніндегі рəсімдерді жүзеге асыруы кезінде тапсырыс беруші мен қызметтер берушінің арасында туындайтын құқықтық қатынастарды реттейді. Осы шартқа енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар Қазақстан Республикасының заңнамасына, ТМККК көрсету бойынша қызметтер берушіні таңдау рəсімдеріне қатысуға арналған өтінімге жəне ТМККК орналастыру қорытындылары туралы хаттамаға сəйкес болуы тиіс.

Ақпан

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 тамыздағы №786 қаулысына 1-қосымша

____________________ (Орналасқан жері)

5. Шартты өзгерту жəне бұзу

Қаңтар

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

4. Тараптардың жауапкершілігі 1. Қызметтер беруші: 1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес халыққа ТМККК ұсыну бойынша жіберілген бұзушылық жағдайлары (медициналық көрсетілетін қызметтердің тиісті көлемде жəне сапада көрсетілмеуі, ТМККК кіретін көрсетілетін қызметтер үшін Қазақстан Республикасының азаматтарынан жəне оралмандардан ақы алу) жағдайлары үшін; 2) заңнамада белгіленген тəртіппен тапсырыс берушіден алынған қаражатты орынды пайдаланбағаны үшін; 3) уəкілетті орган белгілеген тəртіппен жəне мерзімде денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелеріне деректерді уақтылы енгізбегені жəне сапасыз енгізгені үшін жауапты болады. 2. Тапсырыс беруші медициналық құжаттаманың деректерін емдеу жағдайының негізсіз қымбаттауына (көрсетілмеген/көрсетілген медициналық қызметтер жəне дəрілік заттарды ұсынбау) жəне/немесе емдеу жағдайлары санының заңсыз ұлғаюына (медициналық көмек көрсетілмеген/ көрсетілген) əкеп соқтырған бұрмалау фактісін анықтаған жағдайда, тапсырыс беруші уəкілетті орган айқындаған тəртіппен соманы ұстап қалады жəне/немесе алады. 3. Қызметтер берушінің міндеттемелерін толық немесе ішінара үшінші тарапқа беруі оны шарт бойынша жауапкершіліктен босатпайды. 4. Тапсырыс беруші Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес қызметтер берушіге көрсетілген қызметтерге ақы төлеуге ақша қаражатын уақтылы аударуға жауапты болады. 5. Осы шарт талаптарының қызметтер беруші тарапынан бұзылуы төменде көрсетілген санкциялардың біріне: 1) осы шарттың 4-бөлімінің 1-тармағының 1) тармақшасының орындалмағаны үшін тапсырыс берушінің көрсетілген қызмет сомасын мөлшерлес азайтуына; 2) тапсырыс берушінің шартты бұзуына жəне орындалмаған немесе тиісінше орындалмаған міндеттемелер бойынша соманы қайтаруға; 3) есепті кезеңде 3-бөлімнің 9 жəне 16-тармақтарын орындамағаны үшін осы шартқа 1-қосымшада көзделген ай сайынғы соманың 0,1%-ы, бірақ осы шарттың жылдық сомасының 1%-дан аспайтын мөлшерде тұрақсыздық айыбын төлеуге əкеп соғуы мүмкін.

Ақпан

5) комиссияның ТМККК орналастыруы жəне шарт жасасу; 6) осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша тиісті облыстың, Астана жəне Алматы қалаларының аумақтарына таратылатын мерзімді баспасөз басылымдарында жəне əкімшінің интернет-ресурсында жарияланатын хабарландыру беру арқылы тапсырыс берушінің ТМККК орналастыру қорытындылары туралы əлеуетті қызметтер берушілерге хабарлауы. 7. Қызметтер берушіні таңдау рəсімдерін орындау үшін тапсырыс беруші комиссия құрады жəне оның хатшысын айқындайды. Комиссияның құрамына комиссияның төрағасы, төрағаның орынбасары жəне Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитетінің аумақтық департаменті (бұдан əрі – МФҚБК АД), МҚАК АД, ДБ қызметкерлерінің, үкіметтік емес ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктердің, оның ішінде осы өңірдегі пациенттердің мүдделерін білдіретін өкілдерінің қатарынан комиссияның басқа мүшелері кіреді. Комиссия мүшелерінің жалпы саны кемінде жеті адамнан тұрады. Тапсырыс беруші комиссияның құрамына үкіметтік емес ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктердің өкілдерін олардың келісімі бойынша қосады. Комиссияның төрағасы болып тапсырыс берушінің бірінші басшысы немесе оның орынбасары болып табылатын лауазымды адам айқындалады. Комиссияның төрағасы: 1) комиссияның жұмысын жоспарлайды жəне қызметіне басшылық етеді; 2) комиссияның отырыстарына төрағалық етеді; 3) осы Қағидаларда көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады. Комиссия төрағасының орынбасарын комиссия мүшелері отырыста ашық дауыс беру арқылы сайлайды.»; 8-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «8.Комиссияның ұйымдастырушылық қызметін комиссия хатшысы қамтамасыз етеді. Комиссияның хатшысы комиссия мүшесі болып табылмайды жəне комиссия шешім қабылдаған кезде дауыс беру құқығы болмайды. Комиссияның хатшысы тапсырыс берушінің лауазымды тұлғаларының арасынан белгіленеді.»; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Комиссияның отырысы комиссия мүшелерінің қарапайым көпшілігі қатысқан жағдайда өткізіледі жəне қатысып отырған комиссия мүшелері жəне комиссия хатшысы қол қоятын хаттамамен ресімделеді. Комиссия төрағасының жəне/немесе қандай да бір мүшесінің Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес негізделген себептер бойынша ғана қатыспауына рұқсат етіледі. Бұл ретте, комиссия отырысының хаттамасында оның болмау себебі растаушы құжатты қоса бере отырып көрсетіледі. Төраға болмаған уақытта оның функцияларын төрағаның орынбасары орындайды.»; 10-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «10. Комиссияның шешімі ашық дауыс беру арқылы қабылданады жəне егер оған отырысқа қатысып отырған комиссия мүшелерінің жалпы санының басым көпшілігі дауыс берсе, қабылданды деп есептеледі. Дауыстар тең болған жағдайда, комиссия төрағасы немесе ол болмаған кезде комиссия төрағасының орынбасары дауыс берген комиссия мүшелерінің шешімі қабылданды деп саналады.»; 12-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «12. Қызметтер берушіні таңдау рəсіміне қатысуға өтінімді тапсырыс берушіге əлеуетті қызметтер беруші тапсырыс беруші айқындаған, бірақ тиісті облыстың, Астана жəне Алматы қалаларының аумақтарына таратылатын мерзімді баспасөз басылымдарында жəне əкімшінің интернет-ресурсында тапсырыс беруші қызметтер берушіні таңдау рəсімін өткізу туралы хабарландыру жариялағаннан кейінгі бес жұмыс күнінен аспайтын мерзімде береді.»; 15-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «15. Қатысуға өтінім берудің тапсырыс беруші айқындаған соңғы мерзімі аяқталған күннен бастап бір жұмыс күнінен кешіктірмей комиссияның оларды қарау жөніндегі отырысы өткізіледі, онда комиссияның хатшысы комиссия мүшелеріне жəне басқа қатысушыларға қатысуға өтінімдегі құжаттарды атап шығады. Қатысуға өтінімге ұсынылатын құжаттардың дұрыстығын белгілеу қажет болған жағдайда, комиссия тиісті мемлекеттік органдардан жəне заңды тұлғалардан əлеуетті қызметтер берушінің осы Қағидалардың 4-тармағының талаптарына сəйкестігі туралы қажетті ақпаратты жазбаша нысанда сұратады. Осы Қағидалардың 5-тармағына сəйкес ұсынылған құжаттардың дұрыс болмау фактісі белгіленген жағдайда, комиссияның қатысуға өтінімді қабылдамауға құқығы бар. Əлеуетті қызметтер берушілердің банкроттық рəсіміне қатысы жоқтығы бөлігінде олардың жалпы талаптарға сəйкес келуін нақтылау мақсатында комиссия банкроттық рəсімдерінің жүргізілуін бақылауды жүзеге асыратын уəкілетті органның интернет-ресурсына орналастырылған ақпаратты қарайды. Комиссия отырысының нəтижесі бойынша төраға, ал ол болмаған жағдайда, комиссия төрағасының орынбасары ТМККК орналастыру рəсіміне жіберілген жəне (немесе) жіберілмеген əлеуетті қызметтер берушілердің тізбесін жария етеді. Əлеуетті қызметтер берушілер жəне (немесе) олардың өкілдері комиссияның қызметіне араласпай, өтінімдерді қарау кезінде аудиожазу мен бейнетүсіруді жүргізу құқығымен қатыса алады.»; 17-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «17. Комиссия қатысуға өтінім берудің соңғы мерзімі аяқталғаннан бастап бес жұмыс күні ішінде осы Қағидаларға 6-қосымшаға сəйкес хаттама түрінде ресімделетін ТМККК орналастыру қорытындысы туралы шешім қабылдайды жəне оған қол қояды.»; 19-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «19. Тапсырыс беруші мынадай жағдайларда: 1) егер ТМККК толық көлемде орналастырылмаған болса. ТМККК-ның қалған көлемін орналастыру осы Қағидаларға 8-қосымшаға сəйкес хаттама түрінде ресімделеді; 2) егер себебін көрсете отырып, жасалған шарт бойынша міндеттемелерді орындаудан бас тартуына байланысты қызметтер берушінің, ТМККК көрсетуіне арналған ақша қаражаты толығымен немесе ішінара босатылса, онымен шарт сомасын жəне/немесе медициналық көмек көлемін азайту немесе тиісінше шартты бұзу туралы жазбаша қосымша келісім жасалады; 3) мынадай жағдайларда: тарифтер құнының ұлғаюына; тапсырыс берушінің қызметтердің қосымша көлемін көрсету қажеттілігін анықтауына; жергілікті атқарушы органдармен келісім бойынша тізбесін уəкілетті орган айқындаған пилоттық ұйымдарға қосымша ақша қаражатын бөлуді қоспағанда, ТМККК көрсетуге қосымша ақша қаражаты бөлінген болса, қызметтер берушіні таңдау рəсімін қосымша жүргізу туралы шешім қабылдайды. Бұл ретте, қызметтер берушіні таңдау рəсімі осы Қағидаларға сəйкес жүзеге асырылады»; 20-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «20. Тапсырыс беруші ТМККК орналастыру қорытындысы шығарылған күннен бастап үш жұмыс күнінің ішінде əлеуетті қызметтер берушілерге медициналық көмектің тиісті түрлері мен нысандары бойынша осы Қағидаларға 9-қосымшаға сəйкес қол қойылған шарттарды жібереді. Əлеуетті қызметтер берушілер тапсырыс беруші қол қойған шартты алған кезден бастап үш жұмыс күнінің ішінде оған қол қояды.»; 22 жəне 23-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «22. Тапсырыс беруші тізбесі комиссия жұмысының нəтижелері бойынша айқындалған əлеуетті қызметтер берушілермен міндеттемелер бойынша тиісті қаржы жылына арналған бекітілген жеке қаржыландыру жоспарына сəйкес əкімші бөлген қаражат шегінде шарттар жасасады. Тапсырыс беруші əлеуетті қызметтер берушіге бөлінген қаражат шегінде медициналық көмектің түрлері мен нысандары бойынша көрсету жоспарланған көлемін онымен келіседі. Егер əлеуетті қызметтер беруші ТМККК шеңберінде қызметтер көрсетуге алғаш рет қатысқан жағдайда, тапсырыс беруші онымен пациенттің еркін таңдау құқығының іске асыруын есепке ала отырып, кейіннен түзету құқығымен медициналық көмектің алдын ала көлемін келіседі. 23. Шарт жасасқан қызметтер беруші тапсырыс берушіге уəкілетті орган бекіткен тəртіппен жəне мерзімде шығыстардың құрылымын ұсынады.»; 24-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «24. Шарт жасасқан қызметтер берушілердің тізімін тапсырыс беруші астананың, республикалық маңызы бар қаланың, тиісті облыстың аумағында таратылатын мерзімді баспасөз басылымдарында жəне əкімшінің интернет-ресурсында ТМККК орналастыру қорытындылары жасалған күнінен бастап күнтізбелік 10 күннен аспайтын мерзімде жариялайды.»; көрсетілген Қағидаларға 9-қосымша осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

10) ТМККК шеңберінде көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыруға қосқан үлесі үшін персоналды уəждеу еңбегін қамтамасыз етуге; 11) есепті айдың 30-күніне дейінгі мерзімде қызметкерлерге жалақыны ай сайын төлеуді жүзеге асыруға; 12) мерзімі өткен кредиторлық, оның ішінде қызметкерлердің жалақысы бойынша мерзімі 3-бөлімнің 1-тармағының 11) тармақшасында айқындалған мерзімнен 10 күннен астам өтіп берешектің туындауына жол бермеуге; 13) іссапар шығыстарына жұмсалатын шығындарды есепке ала отырып, мамандардың кемінде 20%-ын қамти отырып, біліктілікті арттыруды жəне қайта даярлауды қамтамасыз етуге; 14) лизинг шарттарында медициналық техника сатып алуға арналған қаражатты олардың нысаналы тағайындалуына сəйкес жұмсауды жүзеге асыруға (тармақ қаржы лизингі шарттарында медициналық техника сатып алуға шарт жасасқан ұйымдарға арналған); 15) уəкілетті орган айқындаған тəртіппен жəне мерзімде денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелеріне деректерді енгізудің уақтылылығы мен нақтылығын қамтамасыз етуге; 16) міндеттемелерді орындаудың мүмкін болмауына байланысты барлық мəн-жайлар мен олардың себептері туралы, оның ішінде шарт сомасын түзетуді талап ететін жағдайлар туралы жазбаша түрде тапсырыс берушіге шұғыл түрде хабарлауға міндетті. 2. Тапсырыс беруші: 1) көрсетілген медициналық көмек үшін қызметтер берушіге ақы төлеуді уақтылы жүргізуге; 2) қызметтер берушіні осы шарттың шеңберінде оның жұмысын регламенттейтін қажетті нормативтік құжаттармен уақтылы қамтамасыз етуге; 3) денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелерінің үздіксіз жұмыс істеуін бақылауды қамтамасыз етуге; 4) Қазақстан Республикасында ТМККК көрсету мəселелері бойынша халықты хабардар етуге бағытталған қажетті ұйымдастыру іс-шараларын өткізге міндеттенеді.

Қаңтар

(Соңы. Басы 11-бетте).

17 тамыз 2013 жыл

1

Медициналық көмек көрсетуге шарт сомасы (теңге) 2 оның ішінде: 2.1 медициналық көмек түрін көрсету

Тапсырыс беруші _________________________________ (тапсырыс берушінің атауы)

Қызметтер беруші _________________________________ (қызмет берушінің атауы)

________________/____________ (Басшы, Т.А.Ə./ қолы)

________________/____________ (Басшы, Т.А.Ə./ қолы)

М.О.

М.О

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтерді көрсетуге арналған үлгі шартқа 2-қосымша Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге арналған шарт бойынша аванс беруге өтінім 20__ жылғы «___» ____________ № ___ Тапсырыс берушіге ___________________________________________ (тапсырыс берушінің толық атауы көрсетіледі) ________________________________________________________________ (қызметтер берушінің толық атауы көрсетіледі) 1. Бұдан əрі «қызметтер беруші» деп аталатын

____________________________________________________________ (қызметтер берушінің толық атауы көрсетіледі) осы өтініммен 20__ жылғы «___» _________ № ______________________тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге арналған шарттың жалпы сомасының _______ (жазып көрсету) пайызы мөлшерінде (аванс сомасын цифрмен жəне жазып көрсету) теңге аванс төлеуді сұрайды. 2. Қызметтер беруші осы өтініммен орындалған жұмыстар актісі бойынша төлеуге жататын сомадан бұрын төленген авансты мынадай кестеге сəйкес ұстап қалуға келісімін білдіреді. Р/с № 1. 2. 3. 4. ,,,

Айлар

Сомасы, теңге

Айларды көрсету

3. Қызметтер беруші авансты осы өтінімде көрсетілген аванс сомасының жоспарланған бөлінуіне сəйкес жұмсайтынын растайды. Р/с № 1. 2. 3. 4. 5.

Шығыстардың атауы

Сомасы, теңге

қарыз алушылардың кредиттік ресурстарды игеру жəне мақсатты пайдалануына мониторинг жүргізуге;»; «8. Тараптардың мекенжайы, банк деректемелері жəне қолдары» деген тарауда: «СТН» деген аббревиатура алынып тасталсын; көрсетілген Келісімге 1-қосымшада: жоғарғы оң жақ бұрыштағы «Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасының екінші бағыты шеңберіндегі жобаларға кредит беру туралы келісімге 1-қосымша» деген сөздер мынадай редакцияда жазылсын: «Жұмыспен қамту 2020 жол картасы бағдарламасының екінші бағыты шеңберіндегі жобаларға кредит беру туралы келісімге 1-қосымша»; көрсетілген Келісімге 2-қосымшада: жоғарғы оң жақ бұрыштағы «Өңірдегі жобаларды қаржыландыру туралы келісімге 2-қосымша» деген сөздер мынадай редакцияда жазылсын: «Жұмыспен қамту 2020 жол картасы бағдарламасының екінші бағыты шеңберіндегі жобаларға кредит беру туралы келісімге 2-қосымша»; көрсетілген Қағидаларға 3-қосымшада: реттік нөмірі 3-жол мынадай редакцияда жазылсын: « 3

Бюджет немесе ЕДБ алдында берешектiң болуы немесе болмауы

Міндетті салықтық аударымдарды, бюджетке төлемдерді жəне жинақтаушы зейнетақы қорларына аударымдарды қоса алғанда, қызметкерлерге еңбекақы төлеу Азық-түлік сатып алу Дəрілік заттарды жəне медицналық мақсаттағы бұйымдарды сатып алу Коммуналдық шығыстар Өзге шығыстар

4. Осы өтінім 20__ жылғы «___» __________ № _____ тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық қызметтер көрсетуге арналған шарттың қолданылу мерзімі өткенге дейін қолданылады. ________________________________________________ /__________________/ (қызметтер берушінің бірінші басшысының не оның орынбасарының лауазымы, Т.А.Ə. жəне олардың қолдары)

1

Кредит мақсаты

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №809

Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етеді: 1. «Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 сəуірдегі №343 қаулысына мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар арасында еттің жекелеген түрлерін əкелуге тарифтік квоталардың 2013 жылға (1-кезең) арналған көлемін бөлуде: «Ірі қара малдың еті, мұздатылған (КО СЭҚ ТН 0202 коды)» деген бөлімде: Реттік нөмірі 12-жолдың 4-бағанындағы «724,0» деген сандар «0,724» деген сандармен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

№ 817

7

Кредиттiк қаражатты игеру мерзiмi

1

Соңғы қарыз алушы

4

5 айға дейiн

5 айға дейiн

»;

өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген өзге де адамдар санаттары мен оралмандар

өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген өзге де адамдар санаттары мен оралмандар болып табылатын КС мүшелері

Соңғы қарыз алушының микрокредиттi мақсатты пайдалануы

өңiрде кəсiпкерлiктi дамытудың негiзгi бағыттары шеңберiнде жеке iсiн ұйымдастыру немесе кеңейту («Жеке кəсiпкерлiк туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 4-тармағында белгiленген кəсiпкерлiк қызмет түрiн қоспағанда)

өңiрде кəсiпкерлiктi дамытудың негiзгi бағыттары аясында, сауданы қоса алғанда, жеке iсiн ұйымдастыру немесе кеңейту («Жеке кəсiпкерлiк туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 4-тармағында белгiленген кəсiпкерлiк қызмет түрiн қоспағанда)

»; мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 4-1-жолмен толықтырылсын: « 4-1

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар 1. «Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 815 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 47, 639-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидасы осы қаулыға 1-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. «Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарға кəсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 816 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 47, 640-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарға кəсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидасы осы қаулыға 2-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 3. «Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 817 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 47, 641-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидасы осы қаулыға 3-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 4. «Микрокредиттік ұйымдар мен кредиттік серіктестіктерге конкурстық негізде кредит беру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 819 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 47, 642-құжат): тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Микроқаржы ұйымдарына жəне кредиттік серіктестерге конкурстық негізде кредит беру қағидаларын бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған Микроқаржы ұйымдарына жəне кредиттік серіктестерге конкурстық негізде кредит беру қағидалары бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдарына жəне кредиттік серіктестерге конкурстық негізде кредит беру қағидаларында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Микроқаржы ұйымдарына жəне кредиттік серіктестіктерге конкурстық негізде кредит беру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 636 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамту 2020 жол картасы (бұдан əрі – Бағдарлама) шеңберінде конкурсты ұйымдастыру жəне өткізу тəртібін, кредиттік ресурстарды іріктеу жəне микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары мен кредиттік серіктестіктерге беру, сондай-ақ олардың бөлінген кредиттік ресурстарды мақсатты пайдалануына мониторинг жүргізу шарттарын айқындайды.»; 2-тармақта: 8) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «8) өңірлік комиссия – облыстық маңызы бар жергілікті атқарушы органның жанындағы Бағдарламаны іске асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия;»; 13), 14) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «13) МҚҰ (МКҰ) үшін соңғы қарыз алушылар – өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары мен оралмандар; 14) КС үшін соңғы қарыз алушылар – КС мүшелері, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары мен оралмандар;»; 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Республикалық бюджеттен облыстық маңызы бар жергілікті атқарушы органдарға қайтарымдылық, мерзімділік жəне ақылылық қағидаттарында жылдық 0,01% сыйақы ставкасымен бюджеттік кредит беріледі.»; 4-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «4. Облыстық маңызы бар жергілікті атқарушы орган уəкілетті өңірлік ұйымды айқындайды жəне 5 жылдан аспайтын мерзімге кредит береді жəне осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес онымен келісім жасайды.»; 46-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «46. Мынадай: 1) егер оған екі конкурсқа қатысушыдан кем қатысса; 2) егер конкурс қатысушыларының ұсыныстары конкурс шарттарын қанағаттандырмайды деп танылса; 3) ұсынылған конкурс өтінімдері конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес келмеген жағдайларда конкурс өтпеді деп танылады. Бұл жағдайларда конкурстық комиссияның барлық мүшелері қол қоятын хаттама рəсімделеді.»; 53-тармақ мынадай оедакцияда жазылсын: «53. Конкурсқа қатысатын кредиттік ұйым конкурстық өтінімдерін бағалау жəне салыстыру жөніндегі конкурстық комиссия отырысының нəтижелері бойынша: 1) конкурстық комиссияның төрағасы, ал ол болмаған жағдайда төрағаның орынбасары конкурстық баға ұсыныстарын бағалауды жəне салыстыруды жүргізу күні: конкурстық комиссияның отырысына қатысып отырған адамдарға өткізілген конкурс нəтижесін жариялайды жəне қатысушыларға конкурс жеңімпазын хабарлайды; конкурс жеңімпазына конкурстық комиссияның төрағасы не оның міндетін атқарушы адам қол қойған жазбаша хабарламаны береді; конкурсқа қатысушыларға не оның уəкілетті өкілдеріне өткізілген конкурстың қорытындысы туралы хаттаманың көшірмесін ұсыну күні, уақыты жəне орны туралы ақпаратты береді; 2) конкурстық комиссияның хатшысы: конкурсқа қатысушы кредиттік ұйымның конкурстық өтінімдерін бағалау жəне салыстырып қарау жөніндегі конкурстық комиссия отырысы өткізілген күннен бастап екі жұмыс күнінен кешіктірмей, конкурс қорытындысы туралы хаттама жобасын жасайды жəне оған отырысқа қатысқан конкурстық комиссияның барлық мүшелерінің, сондай-ақ конкурстық комиссия хатшысы өзінің қол қоюын жəне əрбір бетін дəйектеуін қамтамасыз етеді; конкурсқа қатысушы кез келген кредиттік ұйымның талап етуі бойынша (ол туралы мəліметтер конкурсқа қатысуға өтінімдерді тіркеу журналына енгізілген) мұндай жазбаша сұрауды алған күннен бастап бір жұмыс күні ішінде уəкілетті өкілдерге өткізілген конкурс қорытындылары туралы хаттаманың көшірмесін өтеусіз негізде жіберуді не ұсынуды ұйымдастырады. Өткізілген конкурс қорытындысы туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап екі жұмыс күні ішінде облыстық маңызы бар жергілікті атқарушы органына көрсетілген хаттаманың көшірмесін жібереді.»; 63-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «63. Кредиттік ресурстарды бергеннен кейін уəкілетті өңірлік ұйым кредиттік ресурстар беру шартына сəйкес мониторингтің жасалған актілерін міндетті түрде қоса отырып, кредиттік ресурстардың мақсатты пайдаланылуына мониторинг жүргізуді жүзеге асырады. Кредиттік ресурстар мақсатсыз пайдаланылған жағдайда уəкілетті өңірлік ұйым кредит беру жəне кепіл туралы шарттарда көзделген қаржы санкциялары шараларын қолданады.»; көрсетілген Қағидаларға 1-қосымшада: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Жұмыспен қамту 2020 жол картасының екінші бағыты шеңберіндегі жобаларға кредит беру туралы келісім»; бірінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «_____________________» (толық атауы) мемлекеттік мекемесі 20__ ж. «___» ______ _________ сенімхат негізінде əрекет ететін бұдан əрі «ЖАО» деп аталатын «_____________________» ММ-нің (толық атауы) атынан бастығы ________________ (Т. А. Ə.), бұдан əрі «уəкілетті өңірлік ұйым» деп аталатын екінші тараптан Жарғы негізінде жұмыс істейтін «______________________» АҚ (толық атауы) атынан басшысы ____________ (лауазымы) ___________________ (Т. А. Ə.) Жұмыспен қамту 2020 жол картасын (бұдан əрі – Бағдарлама) іске асыру мақсатында бірлесіп «Тараптар» деп, əрқайсысы жеке «Тарап», не жоғарыда көрсетілгендей аталатындар кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі жобаларды қаржыландыру туралы осы келісімді жасасты.»; екінші бөліктің сегізінші, тоғызыншы жəне оныншы абзацтары мынадай редакцияда жазылсын: «өңірлік комиссия – облыстық маңызы бар жергілікті атқарушы органның жанындағы Жұмыспен қамту 2020 жол картасын іске асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия; соңғы қарыз алушы – кредиттік ұйыммен кредит беру туралы шарт жасаған өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары мен оралмандар; өңір – облыс.»; «3. Тараптардың құқықтары мен міндеттері» деген тарауда: 4-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) кредиттік шартқа сəйкес оларға тікелей кредит беру кезінде кредиттік ұйымның жəне соңғы

»;

»; реттік нөмірі 4-жол мынадай редакцияда жазылсын:

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 13 тамыздағы №817 қаулысымен бекітілген

КС мүшелерiне (өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары мен оралмандарға) микрокредит беру үшiн КС-тiң айналым қаражатын толықтыру

КҰ соңғы қарыз алушыларға микрокредит беру шарттарында: реттік нөмірі 1-жол мынадай редакцияда жазылсын: «

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы

»;

реттік нөмірі 7-жол мынадай редакцияда жазылсын: «

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 13 тамыз

өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары мен оралмандарға микрокредиттер беру үшiн МҚҰ-ның (МКҰ-ның) айналым қаражатын толықтыру

Астана, Үкімет Үйі

«Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 сəуірдегі №343 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

ЕДБ мен басқа да қаржы институттарының алдында соңғы есептi күнге (өтiнiш берген ағымдағы ай) мерзiмi өткен берешектiң болмауы

көрсетілген Қағидаларға 6-қосымшада: Кредиттік ұйымдарға кредит беру конкурсы бойынша техникалық ерекшелiкте: реттік нөмірі 1-жол мынадай редакцияда жазылсын: «

М.О. Толтырылған күні ________________

2013 жылғы 7 тамыз

ЕДБ мен басқа да қаржы институттарының алдында соңғы есептi күнге (өтiнiш берген ағымдағы ай) мерзiмi өткен берешектiң болмауы

Тірек ауылдық елді мекендерді дамыту шеңберінде Бағдарламаға қатысушының бір жеке қосалқы шаруашылығына микрокредит беру сомасы

5 000 000 (бес миллион) теңгеге дейiн

-

»;

реттік нөмірі 6-жол мынадай редакцияда жазылсын: « 6

Соңғы қарыз алушыға қарыз беру мерзімі

60 (алпыс) айға дейін

60 (алпыс) айға дейін

»; көрсетілген Қағидаларға 10-қосымшада: бірінші бөліктегі «Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы» деген сөздер «Жұмыспен қамту 2020 жол картасы» деген сөздермен ауыстырылсын; көрсетілген Қағидаларға 11-қосымшада: «Осы Шартта қолданылатын негiзгi терминдер мен анықтамалар: Кредитор

Уəкiлеттi өңiрлiк ұйым (толық атауы) Мекенжайы:___________, БСК, СТН, ЖСК

Қарыз алушы

ЖШС__________(толық атауы) Мекенжайы:_____________, ағымдағы шоты (бар болса) БСК, СТН, ЖСК ЖШС (АҚ) Мекенжайы: БСК, СТН, ЖСК немесе Қазақстан Республикасының азаматы Жеке куəлiгiнiң №_____ ҚР IIМ (Əдiлетминi) «__» ____ ______ ж. берген. Мекенжайы:____________ Ағымдағы шоты (бар болса) СТН, ЖСК Кредит берушi мен кепiл берушiнiң арасында 20__ ж. «__» ____ жасалған №___кепiл шарты

Кепiл берушi:

Кепiл туралы шарт

деген жолдар мынадай редакцияда жазылсын: «Осы Шартта қолданылатын негiзгi терминдер мен анықтамалар: Кредитор

Атауы: Мекенжайы:___________, БСК, ЖСН, ЖСК

Қарыз алушы

__________ Мекенжайы:___________, ағымдағы шоты (бар болса) БСК, ЖСН, ЖСК _______________ ЖШС (АҚ) Мекенжайы: БСК, ЖСН, ЖСК немесе Қазақстан Республикасының азаматы Жеке куəлiгiнiң №_____ ҚР IIМ (Əдiлетминi) «__» ____ ______ ж. берген. Мекенжайы:____________ Ағымдағы шоты (бар болса), ЖСН Кредит берушi мен кепiл берушiнiң арасында 20__ ж. «__» ____ жасалған №___кепiл шарты

Кепiл берушi:

Кепiл туралы шарт

«3. Соңғы қарыз алушыларға микрокредит беру шарттары» деген тарауда: мына: Соңғы қарыз алушы

»;

МҚҰ (МКҰ) үшiн: үшін соңғы қарыз алушы – ішінара жұмыспен қамтылғандар; жұмыссыздар; өз бетінше жұмыспен айналысушылар; табысы аз адамдар; жалпы білім беретін мектептерді ағымдағы күнтізбелік жылы бітірген 11-сынып бітірушілері; еңбекке қабілетті мүгедектер; жиырма үш жасқа дейінгі балалар үйлерінің тəрбиеленушілері, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар; жалпыға бірдей белгіленген зейнетақы жасына дейін зейнеткерлікке шыққан зейнеткерлер; ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жəне (немесе) қауіпті жұмыстарда істейтін жəне мемлекеттік арнайы жəрдемақыларды алушылар болып табылатын адамдар қатарындағы Қазақстан Республикасы азаматтары жəне оралмандар

»

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « Соңғы қарыз алушы

»

Қаржы агенттігінің мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым, МҚҰ (МКҰ) үшiн: ішінара жұмыспен қамтылғандар, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары жəне оралмандар, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген өзге де адамдар санаттары

»;

мына: « Бір соңғы қарыз алушыға микрокредит беру сомасы

3 000 000 (үш миллион) теңгеге дейiн

деген жолдан кейін мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын:

»

Тірек ауылдық елді мекендерді дамыту шеңберінде Бағдарламаға 5 000 000 (бес миллион) теңгеге дейiн қатысушының бір жеке қосалқы шаруашылығына микрокредит беру сомасы

көрсетілген Қағидаларға 12-қосымшада: «Осы Шартта қолданылатын негiзгi терминдер мен анықтамалар: Кепiл ұстаушы Қарыз алушы Кепiл берушi: Қарыз шарты

Атауы: Мекенжайы: БСК, СТН, ЖСК ___________________ Мекенжайы: БСК, СТН, ЖСК ___________________ Мекенжайы: БСК, СТН, ЖСК Кепiл ұстаушы мен Кепiл берушiнiң арасында жасалған 20__ ж. «__» ____ №___ кредит беру туралы шарт

деген жолдар мынадай редакцияда жазылсын: «Осы Шартта қолданылатын негiзгi терминдер мен анықтамалар: Кепiл ұстаушы Қарыз алушы Кепiл берушi: Қарыз шарты

»;

»

Атауы: Мекенжайы: БСК, ЖСН, ЖСК ___________________ Мекенжайы: БСК, ЖСН, ЖСК ___________________ Мекенжайы: БСК, ЖСН, ЖСК Кепiл ұстаушы мен Кепiл берушiнiң арасында жасалған 20__ ж. «__» ____ №___ кредит беру туралы шарт

»; көрсетілген Қағидаларға 14-қосымшада: КҰ-ның бiлiктiлiк талаптарына сəйкестiгiн растайтын құжаттардың тiзбесiнде: 13) тармақша алынып тасталсын; 22) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «22) кепiл берушiнiң жеке куəлiгiнiң нотариат куəландырған көшiрмесi. Кепіл беруші заңды тұлға болып табылған жағдайда заңды тұлғаның құқық белгілеуші құжаттарының нотариат куəландырған көшірмелерін жəне кредит жəне кепіл беру туралы шарттарға қол қоюға өкілеттік берілген адамның жеке куəлігін, ЖСН ұсыну қажет;». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 13 тамыздағы . №817 қаулысына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі №815 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес əзірленді жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 636 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамту 2020 жол картасы бағдарламасының (бұдан əрі – Бағдарлама) үшінші бағыты шеңберінде жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру тəртібін айқындайды. 2. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуға жəне олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуге бағытталған шаралар: 1) оқу жəне жұмысқа орналасу мəселелері бойынша консультациялар; 2) стипендия төлей отырып, біліктігін арттырудың, кəсіптік даярлаудың жəне қайта даярлаудың тегін курстарына жіберу; 3) оқитындарға субсидиялар беру (оқу орнына дейін жəне кері жол жүруге, жатақханада тұруға немесе тұрғын үй жалдауға (жалға алуға) байланысты шығындарды өтеу);

(Жалғасы 13-бетте).


(Жалғасы. Басы 12-бетте). 4) лайықты бос жұмыс орындарын іздеуді жəне жұмысқа (оның ішінде əлеуметтік жұмыс орындарына) орналастыруға жəрдемдесу; 5) жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын жеке тұлғалардың жалақысын ішінара субсидиялау; 6) психологиялық бейімдеу жолымен іске асырылады. 3. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) əлеуметтік келісімшарт – жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің мемлекеттік шараларына қатысатын Қазақстан Республикасының жұмыссыз, өзін-өзі жұмыспен қамтыған жəне табысы аз азаматтары қатарындағы жеке тұлға мен халықты жұмыспен қамту орталығы арасындағы, тараптардың құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісім; 2) Бағдарламаға қатысушылар – Бағдарламаға қатысуға оң шешім алған өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, бітіргеннен кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдылық белгіленген адамдардың өзге де санаттары жəне оралмандар; 3) Бағдарлама операторы – халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды үйлестіруші орталық атқарушы орган; 4) білім беру саласындағы жергілікті атқарушы орган – техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру саласында білім беру қызметтерін көрсетуді басқару функцияларын іске асыратын жергілікті атқарушы органдардың облыстық білім басқармалары; 5) білім беру саласындағы уəкілетті орган – білім беру саласындағы басшылықты жəне салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органы; 6) жалпыұлттық дерекқор (бұдан əрі – дерекқор) – жекелеген мамандықтар (кəсіптер) бөлінісінде ағымдағы бос жұмыс орындары мен болжамды жұмыс орындарының дерекқоры; 7) жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шаралары – мемлекет Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар жəне табысы аз адамдар қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтарын жəне оралмандарды мемлекеттік қолдау шаралары; 8) оралман – тарихи отанында тұрақты тұру мақсатында Қазақстан Республикасына келген жəне «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен тиісті мəртебе алған, Қазақстан Республикасы егемендік алған кезде одан тыс жерде тұрақты тұрған этникалық қазақ жəне оның Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан кейін одан тыс жерде туған жəне тұрақты тұрған ұлты қазақ балалары; 9) уəкілетті орган – өңірлік деңгейде халықтың жұмыспен қамтылуына жəрдемдесуді жəне жұмыссыздықтан əлеуметтік қорғауды қамтамасыз ететін жергілікті атқарушы органдардың құрылымдық бөлімшесі; 10) халықты жұмыспен қамту орталығы – жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларын іске асыру мақсатында ауданның, облыстық жəне республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жергілікті атқарушы органы құратын қазыналық мемлекеттік мекеме; 11) оқуға материалдық көмек – кəсіптік оқудан өтіп жатқан Бағдарлама қатысушысына тамақтану, жол жүру жəне тұруға арналған шығынды ішінара өтеуге төленетін ақшалай қаражат; 12) жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлер – толық емес жұмыс уақыты немесе жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтығы жағдайында, немесе қызметкерлер əлеуметтік демалыста немесе өндірістің тоқтатылуына байланысты еріксіз бос жүрген жағдайларда еңбек қызметін жүзеге асыратын қызметкерлер; 13) əлеуметтік демалыс – ана болу, балалардың күтімі үшін, өндірістен қол үзбей білім алу жəне өзге де əлеуметтік мақсаттар үшін қолайлы жағдай жасау мақсатында қызметкерді белгілі бір кезеңге жұмыстан босату; 14) кəсіптік оқыту – Бағдарламаға қатысушыларды білім беру ұйымдарында не өндірістік кəсіпорындар мен ұйымдардың жанындағы оқу орталықтарында (бұдан əрі – оқытатын ұйымдар) оқыту, кəсіптік оқыту: мамандығы (кəсібі) жоқ, мамандық (кəсіп) игеруді жəне сол мамандығы (кəсібі) бойынша жұмыс істеуді қалайтын адамдарды; еңбек нарығында сұранысқа ие емес мамандығы (кəсібі) бар, жаңа мамандық (кəсіп) игеруді жəне сол мамандығы (кəсібі) бойынша жұмыс істеуді қалайтын адамдарды кəсіптік даярлауды; егер Бағдарламаға қатысушыларға мамандығы (кəсібі) бойынша лайықты жұмыс ұсыныла алмайтын немесе олардың белгілі бір мамандықтар (кəсіптер) бойынша жұмысты орындауға қабілеттілігі жойылған жағдайда, жаңа мамандықтар (кəсіптер) меңгеру мақсатында қайта даярлауды; кəсіби шеберлігін жетілдіру, анағұрлым жоғары разряд (сынып, санат) алу, өндірістік қажеттілікті ескере отырып, озық техника мен технологияны зерттеу жəне игеру мақсатында біліктілігін арттыруды қамтиды; 15) өңірлік комиссия – облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті атқарушы органының жанындағы жұмыс берушілер, кəсіптік одақтар өкілдерінің қатысуымен Бағдарламаны іске асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия. 2. Оқыту жəне жұмысқа орналастыру мəселелері жөніндегі консультациялар 4. Оқытуға қажеттілікті, еңбекке қабілетті халықтың саны мен құрылымын, жұмысқа орналасуға мұқтаж адамдардың санын, іске асырылатын жобалар шеңберінде құрылып жатқан жұмыс орындарының санын айқындау мақсатында жергілікті атқарушы органдар Бағдарлама операторы бекіткен əдістемеге сəйкес Өңірлердің жұмыспен қамту картасын қалыптастырады. Жергілікті атқарушы органдар жылына екі рет (есепті жылғы 1 қаңтардағы жəне 1 шілдедегі жағдай бойынша), 5 қаңтарда жəне 5 шілдеде Өңірлердің жұмыспен қамту картасының мəліметтерін жаңартады. 5. Халықты жұмыспен қамту орталықтары: 1) Өңірлердің жұмыспен қамту картасы негізінде жұмысқа орналасуға мұқтаж еңбекке қабілетті жастағы адамдардың санын айқындайды; 2) жұмыс берушілерді – аудан (қала) аумағында жұмыс істейтін кəсіпкерлік субъектілері болып табылатын барлық заңды жəне жеке тұлғаларды есепке алуды жүзеге асырады; 3) жұмыс берушілерге Бағдарламаға қатысу оның ішінде жұмыс берушілерге Бағдарламаға қатысуға үміткерлерді таңдау, кəсіптік оқуды өту, жұмысқа орналасуға жəрдемдесу тəртібі жəне шарттары туралы консультация береді; 4) коммуникация құралдары (интернет, электрондық почта, телефония құралдары жəне басқалары) арқылы жылына бір рет кезеңділікпен кадрларға ағымдағы жəне болжамды қажеттілікті айқындау мақсатында жұмыс берушілердің пікіртерімін жүзеге асырады; 5) Өңірлердің жұмыспен қамту карталарының, жеке жұмыспен қамту агенттіктерінің, рекрутингтік агенттіктердің жəне жұмыс берушілердің мəліметтері негізінде кəсіптер (мамандықтар) бөлінісінде кадрларға ағымдағы жəне болжамды қажеттілікті қалыптастырады. 6. Бағдарламаға қатысушыларды кəсіптік оқыту кадрларға ағымдағы жəне болжамды қажеттілік негізінде жүргізіледі. Ішінара жұмыспен қамтылған жалдамалы қызметкерлер өздері таңдаған мамандықтар (кəсіптер) бойынша кəсіптік оқуға жіберіледі. 7. Халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысуға үміткерлерге: 1) мамандық (кəсіп) таңдауға, кəсіптік оқу жəне оны аяқтағаннан кейін дерекқорға енгізілген жұмыс орындарын, ағымдағы бос жұмыс орындарын жəне болжамды қажеттілікті ескере отырып, ықтимал жұмысқа орналасуға көмек; 2) үміткерлердің кəсіптік құзыреті бар бос жұмыс орындарының біліктілік талаптарына сəйкес келмеген жағдайда бос жұмыс орындары жəрмеңкесіне қатысу мəселелері бойынша консультация береді. 8. Халыққа қызмет көрсету орталықтары консультация нəтижелері бойынша Бағдарламаға қатысуға үміткерлердің тізімін қалыптастырады жəне оларды жұмыс берушілерге жібереді. 9. Бағдарламаға қатысу үшін басым құқық мынадай санаттағы адамдарға: 1) жиырма тоғыз жасқа дейінгі жастарға; 2) жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйлерінің тəрбиеленушілеріне, жетім балалар мен атаанасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелеттік жасқа толғанға дейін ата-анасынан айырылған балаларға; 3) ауылдық жерде тұратын əйелдерге; 4) зейнеткерлік жасқа жеткенге дейін 50 жастан асқан адамдарға; 5) жалпыға бірдей белгіленген зейнетақы жасына дейін зейнеткерлікке шыққан зейнеткерлерге; 6) ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жəне (немесе) қауіпті жұмыстарда істейтін жəне мемлекеттік арнайы жəрдемақыларды алушы болып табылатын адамдарға; 7) Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері қатарынан босатылған адамдарға; 8) бас бостандығынан айыру жəне (немесе) мəжбүрлі емдеу орындарынан босатылған адамдарға; 9) жұмыс беруші - заңды тұлғаның таратылуына не жұмыс беруші - жеке тұлғаның қызметінің тоқтатылуына, қызметкерлер санының немесе штатының қысқартылуына байланысты жұмыстан босатылған адамдарға беріледі. 3. Стипендия төлей отырып біліктілігін арттырудың, кəсіптік даярлаудың жəне қайта даярлаудың тегін курстарына жолдау 10. Бағдарламаға қатысуға үміткерлерді іріктеуді жұмыс берушілер: 1) халықты жұмыспен қамту орталықтары ұсынатын үміткерлер ішінен таңдау; 2) бос жұмыс орындары жəрмеңкелеріне қатысу; 3) дербес, оның ішінде жеке жұмыспен қамту агенттіктері, рекрутингтік агенттіктерден іздестіру арқылы жүргізеді. 11. Жұмыс берушілер үміткерлерді əңгімелесу өткізу жолымен немесе жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысушылар туралы ұсынған ақпарат негізінде іріктейді. 12. Халықты жұмыспен қамту орталықтары жұмыс берушілерден ақпарат алғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде үміткерлерге Бағдарламаға қатысу үшін құжаттар ұсыну қажеттігі туралы хабарлайды. 13. Жұмыс берушілер Бағдарламаға қатысуға таңдаған үміткерлер хабарландырылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде тұрақты тұратын жеріндегі ауданның, қаланың халықты жұмыспен қамту орталықтарына осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш береді. Өтініште Бағдарламаға қатысуға үміткерлер осы Қағидалардың 27-тармағында көзделген тəртіппен бекітілген кəсіптік даярлауды, қайта даярлауды жəне біліктілікті арттыруды жүзеге асыратын білім беру ұйымдарының тізбесінен өздері кəсіптік оқудан өту үшін жұмыс берушінің келісімімен таңдаған білім беру ұйымын көрсетеді. 14. Өтініш беру кезінде мынадай құжаттар ұсынылады жəне қоса беріледі: 1) жеке басты куəландыратын құжаттың көшірмесі; 2) тұрақты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың көшірмесі (мекенжай анықтамасы, ауыл əкімдерінің анықтамасы); 3) еңбек кітапшасының көшірмесі (болған кезде) немесе еңбек қызметін растайтын өзге құжат (табысы аз азаматтар қатарындағы жұмыс істейтін адамдар жəне жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлер үшін); 4) білімі туралы құжаттың (аттестат, куəлік, диплом), сондай-ақ оқу оқығанын растайтын басқа да құжаттардың (куəлік, сертификат) көшірмелері; 5) денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган бекіткен нысанға сəйкес денсаулық жағдайы туралы анықтаманың көшірмесі (Бағдарламаға қатысушылар құрамына енгізу туралы шешім қабылданған кейін ұсынылады). Жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлер бұдан басқа жұмыс берушінің жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтықтығы режиміне ауыстыру, əлеуметтік демалыс беру немесе мəжбүрлі тоқтату туралы актісін ұсынады. 15. Құжаттар топтамасын қабылдаған кезде халықты жұмыспен қамту орталығының қызметкері түпнұсқа көшірмелерін түпнұсқамен салыстырып тексереді жəне өтініш берушіге қайтарады. 16. Бағдарламаға қатысуға үміткерлердің немесе оқуды аяқтаған Бағдарламаға қатысушылар қатарындағы адамдардың кəсібі (мамандығы), сондай-ақ біліктілік деңгейі жұмыс берушілердің қажеттілігіне сай келген жағдайда, кəсіптік оқудан өтусіз қабылдау үшін халықты жұмыспен қамту орталықтары оларды бос жұмыс орындары туралы өтінім берген жұмыс берушілерге жібереді. 17. Халықты жұмыспен қамту орталығы өтініш тіркелген күннен бастап бес жұмыс күні ішінде ұсынылған құжаттардың Бағдарламаға қатысушыларға қойылатын талаптарға сəйкестігін тексеру нəтижелерінің негізінде Бағдарламаға қатысушылар құрамына енгізу (не одан бас тарту) туралы шешім қабылдайды. 18. Шешім қабылдаған кезде білім деңгейі, мамандығының (кəсібінің) жəне біліктілігінің болуы, ал жалдамалы қызметкерлер үшін жұмыс берушілерден қайта даярлауға жəне біліктілікті арттыруға өтінімнің болуы ескеріледі. 19. Халықты жұмыспен қамту орталығы шешім қабылданған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде өтініш берушіні қабылданған шешім туралы жазбаша хабардар етеді. 20. Халықты жұмыспен қамту орталығының шешіміне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен уəкілетті органға жəне (немесе) сотқа шағым жасалуы мүмкін. 21. Халықты жұмыспен қамту орталықтары кəсіптік оқыту үшін жұмыс берушілер іріктеген Бағдарламаға қатысушылармен осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша оқытатын ұйым мен жұмыс беруші тараптары болып қатысатын əлеуметтік келісімшарт жасасады. Жұмыс беруші мен оқытатын ұйым əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы осы Қағидаларға 3, 4-қосымшаларға сəйкес жауапты лауазымды адамның қолымен жəне мөрмен расталған жазбаша өтініш (хабарлама) беру арқылы əлеуметтік келісімшарт жасасуды растайды. Əлеуметтік келісімшарт оған барлық тараптар қол қойған сəттен бастап не халықты жұмыспен қамту орталықтары мен Бағдарламаға қатысушылар қол қойған жəне жұмыс берушілер мен оқытатын ұйымдардан əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы өтінішті (хабарламаны) алған сəттен бастап күшіне енеді. Бағдарламаға қатысушыларды жұмысқа орналастыру үшін тұрақты жұмыс орындарын ұсынатын жұмыс берушілер өтініште (хабарламада) Бағдарламаға қатысушылардың деректерін, оларды оқытуды ұйымдастыру жоспарланып отырған мамандықты (кəсіпті), оқытатын ұйымды, өндірістік практикадан өту орнын жəне оқу аяқталғаннан кейін жұмыс істеу кезеңін көрсетеді. Бағдарламаға қатысушыларды кəсіптік оқытуды жүзеге асыратын оқытатын ұйымдар өтініште (хабарламада) мамандығы (кəсібі), оқытудың ұзақтығы мен құны, өндірістік практикадан өтудің ықтимал орны мен шарттары туралы ақпаратты көрсетеді; 22. Осы Қағидалар қолданысқа енгізілгенге дейін жасасқан əлеуметтік келісімшарт күшін сақтайды жəне өзгеріссіз күйінде қолданылады. 23. Жұмыс берушінің əлеуметтік келісімшартта айқындалған міндеттерді орындауына мониторингті халықты жұмыспен қамту орталығы жəне оқытатын ұйым жүзеге асырады. Оқытатын ұйымның əлеуметтік келісімшартта айқындалған міндеттерді орындауына мониторингті халықты жұмыспен қамту орталығы жəне жұмыс берушілер жүзеге асырады. Бағдарламаға қатысушының əлеуметтік келісімшартта айқындалған міндеттерді орындауына мониторингті халықты жұмыспен қамту орталығы, оқытатын ұйым жəне жұмыс беруші жүзеге асырады. 24. Бағдарламаға қатысушылар, жұмыс берушілер, білім беру ұйымдары туралы мəліметтер əлеуметтік-еңбек саласының бірыңғай ақпараттық жүйесінің «Жұмыспен қамту» автоматтандырылған ақпараттық жүйесінде орналастырылады. 25. Кəсіптік оқыту бойынша қызметтер мемлекеттік білім беру тапсырысына кіреді жəне «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабы 1-тармағының 20) тармақшасына сəйкес мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманың өнім берушіні таңдауды жəне онымен мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасуды регламенттейтін нормаларын қолданбай сатып алынады. 26. Бағдарламаға қатысушыларды кəсіптік оқыту ұзақтығы оқу бағдарламасының мазмұнына қарай белгіленеді жəне: 1) кəсіптік даярлау жүргізу кезінде – он екі айдан; 2) қайта даярлау кезінде – алты айдан; 3) біліктілікті арттыру кезінде – үш айдан аспауға тиіс.

13

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

Кəсіптік оқыту кадрларды даярлаудың екіжақты үлгі қағидаттарында жүргізілуге тиіс. 27. Барлық облыстағы, Астана жəне Алматы қалаларындағы өңірлік комиссиялар білім беру саласындағы атқарушы органдардың ұсыныстары негізінде, осы Қағидалардың 45, 46-тармақтарына сəйкес белгіленген мамандық (кəсіптер) бөлінісінде оқу құнын көрсете отырып, кəсіптік оқытуды жүзеге асыратын білім беру ұйымдарының тізбесін (бұдан əрі – Тізбе) бекітеді. 28. Оқытатын ұйымдарды кəсіптік оқытуды жүзеге асыру үшін Тізбеге қосу: 1) Бағдарламаға қатысушылардың өндірістік практикасын кадрларды даярлаудың екіжақты үлгісінің қағидаттарына сəйкес міндетті ұйымдастырған; 2) өткен жылғы бітірушілердің кемінде 60 %-ын жұмысқа орналастырған кезде жүзеге асырылады. Жұмысқа орналастырылғандардың саны əскери қызметке шақырылғандарды, қайтыс болғандарды, бала күтімі жөніндегі демалыстағы, республикадан тыс жерлерге тұрақты тұруға кеткен адамдарды ескермей есептеледі; 3) кəсіптік даярлау бағдарламалары бойынша білім беру қызметіне лицензиясы болған кезде жүзеге асырылады. 29. Бағдарламаға қатысушыларды кəсіптік оқыту Тізбедегі жұмыс берушілермен келісім бойынша Бағдарламаға қатысушылар таңдаған оқытатын ұйымдарда жүзеге асырылады. Өңірде (облыста, Алматы, Астана қалаларында) Бағдарламаға қатысушы жұмыс берушімен келісім бойынша таңдаған мамандық (кəсіп) бойынша кəсіптік оқытуды жүзеге асыратын оқытатын ұйымдар болмаған жағдайда, кəсіптік оқыту басқа өңірлерде орналасқан оқытатын ұйымдарда жүзеге асырылуы мүмкін. Мұндай жағдайда кəсіптік оқытуды жүзеге асыратын ұйым өңірлік комиссия шешімінің негізінде Тізбеге қосымша енгізіледі жəне осы Қағидалардың 28-тармағында көзделген оқытатын ұйымдарды таңдау өлшемшарттарына сəйкес келуге тиіс. 30. Бағдарламаға қатысушыларды аралық жəне қорытынды аттестаттауды білім беру саласындағы жергілікті атқарушы орган, халықты жұмыспен қамту орталығы жəне жұмыс берушілер өкілдерінің қатысуымен оқытатын ұйым жүзеге асырады. Бағдарламаға қатысушыларды қорытынды аттестаттау кəсіби даярлау деңгейін бағалауды (бұдан əрі – КДДБ) қамтиды. Игеретін кəсібіне қарай КДДБ арнайы пəндер бойынша біліктілік емтихандарын тапсыруды (жазбаша тестілер) жəне біліктілік (сынақ) жұмысты орындауды (практикалық тест) көздейді. КДДБ өткізу үшін білім беру саласындағы уəкілетті орган бекіткен тəртіппен тəуелсіз біліктілік комиссиясы құрылады. КДДБ бағалауы бойынша біліктілік емтиханынан өткен адамдарға белгіленген үлгідегі біліктілік беру туралы куəлік (сертификат) беріледі. 31. Оқытатын ұйымдар халықты жұмыспен қамту орталығымен келісім бойынша Бағдарламаға қатысушыларды: 1) сабақты дəлелсіз себептермен қатарынан үш оқу күні босатқан; 2) үлгерімі нашар немесе аралық аттестаттау қанағаттанғысыз болған; 3) оқытатын ұйымның ішкі тəртібін бұзған жағдайларда оқудан шығаруға құқылы. 32. Қайта даярлау немесе біліктілігін арттырудан өту уақытына Бағдарламаға қатысушыға қажеттігіне қарай əлеуметтік демалыс беріледі. 33. Өндірістен қол үзіп қайта даярлау немесе біліктілігін арттырудан өту кезінде жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлер қатарындағы Бағдарламаға қатысушыға ай сайын материалдық көмек төленеді. 34. Бағдарламаға қатысушыны оқудан шығарған кезде: 1) оқытатын ұйымдарға кəсіптік даярлау бойынша нақты ұсынылған қызметтердің көлемі төленеді; 2) Бағдарламаға қатысушы тұрақты жұмысқа орналасқан, əскери қызметке шақырылған, қайтыс болған, жүкті болған, оқу бағдарламаларын толық көлемде игеруге мүмкіндік бермейтін аурулар салдарынан сабақтарды босатқан, сондай-ақ жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйлерінің тəрбиеленушілері, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалар қатарындағы Бағдарламаға қатысушылар кез келген себептер бойынша кəсіптік оқуын мерзімінен бұрын тоқтатқан жағдайларды қоспағанда, төленген материалдық көмек сомасын қоса оқуға арналған шығыстарды (бұдан əрі – оқуға арналған шығыстар) бюджетке өтейді. 35. Бағдарламаға қатысушы тұрақты жұмысқа орналасу, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерзімді əскери қызметіне шақырылу, қайтыс болу, сондай-ақ жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйлерінің тəрбиеленушілері, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар қатарындағы Бағдарламаға қатысушылар кез келген себептер бойынша кəсіптік оқуын мерзімінен бұрын тоқтатқан жағдайда Бағдарламаға қатысушымен жасалған əлеуметтік келісімшарт көрсетілген білім беру қызметінің құнын, сондай-ақ оқуға төленген материалдық көмек сомасын бюджетке қайтару бойынша талаптар қоюсыз бұзылады. 4. Оқитындарға субсидиялар беру (оқу орнына дейін жəне кері жол жүруге, жатақханада тұруға немесе тұрғын үй жалдауға (жалға алуға) байланысты шығындарды өтеу) 36. Бағдарламаға қатысушыларға: 1) техникалық жəне кəсіптік білім беру ұйымдарында мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша оқитын студенттер үшін заңнамада белгіленген стипендия мөлшерінде тамақтануға; 2) оқудың барлық кезеңіне оқу орнына дейін жəне кері бағытта жол жүруге: облыс шегінде, бірақ Бағдарламаға қатысушылардың тұрақты тұратын елді мекендерінен тыс жерде орналасқан оқытатын ұйымдарда оқыған кезде кəсіптік даярлаудан өту үшін 4 айлық есептік көрсеткіш (бұдан əрі – АЕК) мөлшерінде, қайта даярлаудан жəне біліктілігін арттырудан өту үшін 2 АЕК мөлшерінде; Бағдарламаға қатысушылардың тұрақты облыстан тыс елді мекендерде орналасқан оқытатын ұйымдарда оқыған кезде 1000 км дейін ара қашықтыққа 8 АЕК мөлшерінде, 1000 км артық ара қашықтыққа 12 АЕК мөлшерінде; 3) Астана жəне Алматы қалаларын, Атырау жəне Маңғыстау облыстарын қоспағанда, барлық облыстарда тұруына ай сайын 10 АЕК мөлшерінде, Астана, Алматы қалаларында, Атырау жəне Маңғыстау облыстарында тұруына 15 АЕК мөлшерінде материалдық көмек түрінде субсидия беріледі. Материалдық көмек шығыстарды растайтын құжаттарды ұсынусыз төленеді. 5. Лайықты бос жұмыс орындарын іздеуді жəне жұмысқа (оның ішінде əлеуметтік жұмыс орындарына) орналастыруға жəрдемдесу, сондай-ақ жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын жеке тұлғалардың жалақысын ішінара субсидиялау 37. Жұмыс беруші оқуды аяқтаған Бағдарламаға қатысушымен еңбек шартын жасасады. 38. Халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға енгізу сəтінде кəсіптік білімі болған не кəсіптік оқуды аяқтаған Бағдарламаға қатысушыларды жұмысқа орналастыру үшін: 1) дерекқорда бар бос жұмыс орындарына жұмысқа орналасуға жəрдемдеседі; жұмыс берушілермен жасасқан шарттар негізінде: 2) мемлекеттің жалақыны жұмыс берушілер құрған əлеуметтік жұмыс орындарына еңбек шартына сəйкес белгіленген бір жыл мерзімге дейін ішінара субсидиялау шартымен жібереді; 3) мемлекеттің жалақыны алты ай бойы толық субсидиялау шартымен жастар практикасынан өту үшін жұмыс берушілер құрған жұмыс орындарына жібереді. 39. Əлеуметтік жұмыс орындарына орналастырылған Бағдарламаға қатысушылардың жалақысын бір айда субсидиялаудың мөлшері салықтарды, міндетті əлеуметтік аударымдар мен пайдаланылмаған еңбек демалысы үшін өтемақыны ескергенде: 1) алғашқы 6 айда жалақының 50 %-на дейін, бірақ 26 мың теңгеден аспайды; 2) кейінгі 3 айда жалақының 30 %-на дейін, бірақ 15,6 мың теңгеден аспайды; 3) соңғы 3 айда жалақының 15 %-на дейін, бірақ 7,8 мың теңгеден аспайды. Əлеуметтік жұмыс орындарына жұмысқа орналасқан Бағдарламаға қатысушылардың жалақысын мемлекеттің ішінара субсидиялауы 12 айдан аспайтын мерзімде жүзеге асырылады. 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап ішінара субсидиялау жұмыс берушінің қаражаты есебінен жалақысын толық төлей отырып, Бағдарламаға қатысушымен осы тармақта көзделген субсидиялау мерзімінің 6 айынан асатын мерзімге еңбек шартын жасасқан кезде жүзеге асырылады. 40. Жұмыстан босатылған сəттен бастап бір жыл ішінде еңбек қатынастарында тұрған адамның жұмыс берушінің əлеуметтік жұмыс орнына орналасуына жол берілмейді. 41. Жастар практикасын өту үшін жұмысқа орналастырылған Бағдарламаға қатысушылардың жалақысын субсидиялау 6 айдан аспайтын мерзімде жүзеге асырылады. Жастар практикасына жіберілген Бағдарламаға қатысушылардың еңбекақысын субсидиялау мөлшері айына 17,2 АЕК (салықтарды, міндетті əлеуметтік аударымдарды, пайдаланылмаған еңбек демалысына өтемақыны жəне банк қызметтерін ескере отырып) құрайды. Азаматтардың жастар практикасына қатысу жəне оларға мемлекеттік қолдау көрсету шарттары Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен Жастар практикасын ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларында көзделеді. 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап жалақыны ішінара субсидиялау жұмыс берушінің қаражаты есебінен жалақысын толық төлей отырып, Бағдарламаға қатысушымен осы тармақта көзделген субсидиялау мерзімінің 6 айынан асатын мерзімге еңбек шартын жасасқан кезде жүзеге асырылады. 6. Оқытуға жəне жұмысқа орналастыруға жəрдемдесуге бағытталған шараларды қаржыландыру 42. Техникалық жəне кəсіптік білім беру ұйымдарында (бұдан əрі – ТКҰ) кəсіптік оқу құнын жергілікті атқарушы органдар оқу жоспарлары мен бағдарламаларының талаптарына сəйкес мамандық пен біліктілік деңгейіне тəуелді білім беру процесіне арналған шығыстардың негізінде жыл сайын айқындайды. 43. Оқу орталықтарында, оның ішінде өндірістік кəсіпорындар мен ұйымдардың жанындағы оқу орталықтарында (бұдан əрі – оқу орталықтары) кəсіптік оқытудың құнын халықты жұмыспен қамту орталығымен жəне білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органмен келісім бойынша оқу орталығы айқындайды. Оқу орталықтары кəсіптік оқыту қызметтері құнының есептеулерін жасайды жəне халықты жұмыспен қамту орталықтарына жібереді. Халықты жұмыспен қамту орталықтары оқу орталықтары ұсынған кəсіптік оқыту қызметтері құнының есептеулерін білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органға жібереді. Кəсіптік оқыту қызметтерінің құнын қарау кезінде білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдар мынадай негізгі өлшемдерді: 1) оқу жоспарлары мен бағдарламаларының талаптарына сəйкес мамандығы мен біліктілік деңгейіне қарай білім беру процестеріне арналған шығыстарды; 2) бір Бағдарламаға қатысушының оқытуға арналған шығыстардың орташа құнын басшылыққа алады. Оқу құнының есептеулері негізді деп танылған жағдайда, білім беру саласындағы жергілікті атқарушы орган осы Қағидалардың 13-тармағына сəйкес өңірлік комиссияларға оқу орталықтарын Тізбеге енгізу туралы тиісті қорытындыларды жібереді. Оқу құнының есептеулері негізсіз деп танылған жағдайда, білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдар оқу құны есептеулерінің негізделмегендігі туралы қорытындыны халықты жұмыспен қамту орталықтарына жібереді. Халықты жұмыспен қамту орталықтары білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдардың оқу құны есептеулерінің негізделмегендігі туралы қорытындыны оқу орталықтарына жібереді. Оқу құнының есептеулерін білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органның қорытындысында баяндалған талаптарға сəйкес келтірген жағдайда кейінгілері өңірлік комиссияларға қорытындыда баяндалған талаптарға сəйкес келтірілген оқу құнының есептеулерін қоса отырып, оқу орталығын Тізбеге қосу туралы ұсыныс енгізеді. 44. Оқудың ақысын төлеу, жол жүрудің жəне тұрудың шығыстарын өтеу, жалақыны субсидиялау мақсатында Бағдарламаға қатысушыларға ұсынылатын мемлекеттік қолдауды қаржылай қамтамасыз ету үшін республикалық бюджеттен облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне нысаналы трансферттер бөлінеді. 45. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері Бағдарлама операторына білім беру ұйымды (ТКҰ, оқу орталықтары), мамандықтар түрлері мен оқу орындары (КТҰ, оқу орындары), оқыту құны мен мерзімдері бойынша оқытылатын контингентті көрсете отырып, бюджеттік өтінім жібереді. 46. Қаржылық тəртіпті қамтамасыз ету жəне бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуына мониторинг жүргізу үшін нəтижелер туралы: 1) білім беру саласындағы орталық уəкілетті орган мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері арасында 2009 жəне 2010 жылдары Өңірлік жұмыспен қамту жəне кадрларды қайта даярлау стратегиясы (Жол картасы), сондай-ақ Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасы шеңберінде бұдан бұрын кəсіптік даярлауға қабылданған адамдарды оқыту бойынша; 2) Бағдарлама операторы мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері арасында Бағдарлама шеңберінде кəсіптік оқыту жəне жалақыны субсидиялау бойынша ағымдағы нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келісімдер жасалады. 47. Білім беру саласындағы орталық уəкілетті орган, Бағдарлама операторы бюджет заңнамасына сəйкес тиісті республикалық бюджеттік бағдарламалар бойынша ағымдағы нысаналы трансферттерді облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне аударуды жүргізеді. 48. Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне кəсіптік даярлауға, қайта даярлауға жəне кадрлардың біліктілігін арттыруға, оның ішінде бұдан бұрын кəсіптік оқуға қабылданған адамдардың оқуын аяқтауға бөлінген ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану оқытатын ұйымдарымен жасасқан шарттар негізінде, ал жалақыны субсидиялау жұмыс берушілермен жасасқан шарттар негізінде жүзеге асырылады. 49. Бағдарламаға қатысушыларды, сондай-ақ бұрын мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша кəсіптік лицейлер мен колледждерге кəсіптік оқуға қабылданған адамдарды кəсіптік даярлауды қаржыландыру техникалық жəне кəсіптік білім беру мамандықтары бойынша мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарға сəйкес оқуды толық аяқтау мерзіміне дейін жыл сайын жүзеге асырылады. 50. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері, білім беру саласындағы уəкілетті орган жəне Бағдарлама операторы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен трансферттерді пайдалану кезінде нəтижелерге қол жеткізуге жауапты болады. 51. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері жылына екі рет Бағдарлама операторына, білім беру саласындағы уəкілетті органға келісімдерде көзделген нысан бойынша есептер ұсынады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 1-қосымша _______________________ ауданының (қаласының) Халықты жұмыспен қамту орталығының директорына ________________________________ ______ мекенжайы бойынша тұратын _______________________________

құжаттардың (куəлік, сертификат) көшірмелері; денсаулық жағдайы туралы анықтаманың (денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган бекіткен нысанға сəйкес Бағдарламаға қатысушылар құрамына енгізу туралы шешім қабылданғаннан кейін) көшірмесі; жұмыс берушінің толық емес жұмыс уақыты немесе ұзақтығы қысқартылған жұмыс уақыты режиміне ауыстыруы немесе əлеуметтік демалыс беру туралы немесе жұмысты мəжбүрлі тоқтату туралы актісі (жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлер үшін). Күні қолы ___________________________________________________________ азаматтың өтініші 20__ ж. «___»____________ қабылданды, № ________ болып тіркелді. Құжаттарды қабылдаған адамның Т.А.Ə., лауазымы жəне қолы:_____________________ _________________________________________________________________ * ұсынылған құжаттың дұрыстығына өтініш беруші жауапты болады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 2-қосымша Əлеуметтік келісімшарт _____________________ (жасалатын орны)

20__ жылғы «__»_______

Бұдан əрі «Халықты жұмыспен қамту орталығы» деп аталатын _________ ________________________________________________________________________________ (уəкілетті өкілдің лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты) атынан _____________________________________ бір тараптан жəне бұдан əрі «Бағдарламаға қатысушы» деп аталатын _________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы) ____________________________________________________________________ (бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты, жеке басын куəландыратын құжаттың сериясы, нөмірі, кім жəне қашан берді) екінші тараптан төмендегілер туралы осы əлеуметтік шартты (бұдан əрі – келісімшарт) жасасты: 1. Келісімшарттың мəні 1. Халықты жұмыспен қамту орталығы Бағдарламаға қатысушыны кəсіптік оқуға жіберуге, ал Бағдарламаға қатысушы Қазақстан Республикасының заңнамасында, келісімшартта, кəсіптік оқытуға арналған шартта жəне оқытатын ұйымның ішкі тəртібінде айқындалған тəртіпте жəне жағдайларда оған белгіленген кəсіптік оқу түрін өтуге міндеттенеді. келісімшарт шеңберінде Бағдарламаға қатысушыға мынадай мемлекеттік қолдау түрлері ұсынылады: _______________________________________________________________ (Бағдарламаға қатысушыға көрсетілетін мемлекеттік қолдау шараларын көрсету) 2. Халықты жұмыспен қамту орталығы, Бағдарламаға қатысушы, ал Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 815 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларында (бұдан əрі – Қағидалар) көзделген жағдайларда жұмыс беруші жəне/немесе оқытатын ұйым келісімшарттың тараптары (бұдан əрі – тараптар) болады. 3. Жұмыс беруші мен оқытатын ұйым Халықты жұмыспен қамту орталығына жауапты лауазымды тұлғаның қолымен жəне мөрмен расталған, келісімшарттың ажырамас бөлігі болып табылатын келісімшартқа қосылу туралы жазбаша өтінішті (хабарламаны) беру арқылы келісімшартты жасасқанын растайды. 4. Келісімшарт Халықты жұмыспен қамту орталығы директорының 20 __ жылғы «__» _____ № ___ бұйрығының негізінде жасалды. 2. Тараптардың құқықтары мен міндеттері 5. Халықтың жұмыспен орталығы: 1) Бағдарламаға қатысушыны _____________________________________ (Бағдарламаға қатысушы алатын немесе біліктілігін арттыратын _____________ алу (арттыру) үшін оқытатын ұйымға ______________мерзімге мамандықты (кəсіпті) көрсету) (оқу кезеңі) даярлауға, кəсіптік даярлауға немесе біліктілігін арттыруға (керегінің астын сызу) жіберуге; 2) Қағидаларда айқындалған тəртіпте, жағдайларда жəне шарттарда Бағдарламаға қатысушыға оқуға материалдық көмек көрсетуге, əлеуметтік жұмыс орындарына немесе жастар практикасына жұмысқа орналасуға жəрдемдесуге; 3) тараптардың сұрауы бойынша тараптардың міндеттемелерді орындауына мониторингті жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты, құжаттар мен материалдарды уақытында жəне толық көлемде ұсынуға; 4) оқытатын ұйымға Бағдарламаға қатысушыны кəсіптік оқыту бойынша қызметтерді уақытында жəне толық көлемде төлеуге; 5) тараптарға кəсіптік оқу жəне жұмысқа орналасу мəселелері бойынша консультация беруге; 6) кəсіптік оқу барысында Бағдарламаға қатысушы игерген білім мен дағдыларды аралық жəне қорытынды бағалауға қатысуға міндетті. 6. Жұмыспен қамту орталығының: 1) тараптардың міндеттемелерді орындауына мониторингті жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты, құжаттар мен материалдарды тараптардан сұратуға жəне алуға; 2) тараптардан келісімшарттың, кəсіптік оқытуға арналған шарттың уақытында жəне тиісінше орындалуын талап етуге; 3) Қағидалардың 40-тармағында көзделген жағдайларда оқытатын ұйым кəсіптік оқыту бойынша нақты көрсеткен қызметтің көлеміне пропорционалды ақы төлеу бойынша қайта есептеу жүргізуге, сондай-ақ Бағдарламаға қатысушыдан осы қызметтер көлемінің құнын жəне кəсіптік оқуға материалдық көмектің төленген сомаларын бюджетке қайтаруын талап етуге; 4) Келісімшарт шеңберінде өзге де мəселелерді шешуге құқығы бар. 7. Бағдарламаға қатысушы: 1) кəсіптік оқудан өтуге; 2) оқытатын ұйымның ішкі тəртібінің талаптарын сақтауға; 3) дəлелсіз себептермен сабақтан қалмауға; 4) тараптардың сұрауы бойынша тараптардың міндеттемелерді орындауына мониторингті жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты, құжаттар мен материалдарды уақытында жəне толық көлемде ұсынуға; 5) Қағидалардың 40-тармағында көзделген жағдайларда кəсіптік оқуға арналған шығыстарды, сондай-ақ оқуға арналған материалдық көмектің төленген сомаларын бюджетке өтеуге; 6) үш жұмыс күнінен кешіктірмей тараптарды Бағдарламаға қатысушының кəсіптік оқуына кедергі келтіретін мəн-жайлардың туындауы туралы хабарландыруға; 7) Бағдарламаға қатысушыға оған көрсетілетін мемлекеттік қолдау шеңберінде жүктелетін міндеттемелерді адал орындауға міндетті. 8. Бағдарламаға қатысушының: 1) кəсіптік оқу жəне жұмысқа орналасу мəселелері бойынша консультация алуға; 2) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайлар мен тəртіпте оқуға арналған материалдық көмек алуға; 3) тараптардан келісімшарттың жəне кəсіптік оқытуға арналған шарттың уақытында жəне тиісінше орындалуын талап етуге құқығы бар. 3. Форс-мажорлық жағдайлар 9. Тараптар осы Келісімге қол қойылғаннан кейін туындаған өрт, жер сілкінісі, су тасқыны жəне басқа да апатты жағдайлар; əскери іс-қимылдар жəне т.б. сияқты төтенше жəне дүлей жағдайларда (форс-мажор) міндеттерін толық немесе ішінара орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатылады. 10. Форс-мажор жағдайлары туындаған жағдайда, осы келісімшартқа сəйкес қандай да болсын міндеттемелерді орындауы осындай жағдайлардың туындауына байланысты мүмкін болмаған, Тарап форс-мажор жағдайлар басталған немесе аяқталған күннен кейінгі үш жұмыс күні ішінде бұл туралы басқа тараптарды жазбаша нысанда (осы келісімшарт бойынша өз міндеттерін орындаудың мүмкін еместігін негіздеп жəне дəлелдеп хабардар етуі тиіс. 11. Хабарламау немесе уақтылы хабарламау, осындай хабарламау немесе уақтылы хабарламау форс-мажордың тиісті мəн-жайларынан тікелей пайда болған жағдайларды қоспағанда, Тарапты форс-мажордың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатуға негіздеме ретінде кез келген форс-мажордың жағдайына сүйену құқығынан айырады. Форс-мажор жағдайларының басталғандығы немесе тоқтатылғандығы туралы хабарлама, форсмажор жағдайы жалпыға танымал жəне жаппай сипат алған, дəлелдеуді қажет етпейтін жағдайларды қоспағанда, құжатпен немесе тиісті органның жəне немесе мекеменің куəлігімен расталуға тиіс. 12. Осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындау мерзімі форс-мажор жағдайы орын алған, сондай-ақ осы жағдайлардан туындаған салдар əрекеті барысына шамалас уақытқа кейінге шегеріледі. Егер мəн-жайларының туындауына байланысты Тараптардың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді толықт немесе ішінара орындай алмауы, _______ (кезеңді көрсету) асып кетсе, Тараптар осы Шартты бұзуға құқылы. 4. Өзге де шарттар 13. Келісімшартқа тараптардың келісімі бойынша қосымша əлеуметтік келісімшартқа қол қою арқылы өзгерістер мен толықтырулар енгізілуі мүмкін. 14. Осы келісімшарт оған Халықты жұмыспен қамту орталығы, Бағдарламаға қатысушы қол қойған жəне жұмыс берушінің жəне/немесе оқытатын ұйымның келісімшартқа қосылуы туралы хабарламасын алған сəттен бастап күшіне енеді жəне 20__ жылғы «__»______ дейін қолданылады. 5. Тараптардың мекенжайлары мен деректемелері Халықты жұмыспен қамту орталығы ____________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының толық атауы) ____________________________________ (мекенжайы) ____________________________________ (телефон, факс) ______________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) _______________________________ (қолы)

Бағдарламаға қатысушы ____________________________________ (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты) ____________________________________ (мекенжайы) ______________________________ (телефон, факс) ______________________________ (қолы)

М.О. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетудіұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 3-қосымша _____________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы) Əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы жұмыс берушінің өтініші (хабарламасы) Осы арқылы _____________________ атынан ______________________ (жұмыс берушінің атауы) (ереже, жарғы жəне т.б.) негізінде əрекет ететін ______________________________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) _________________________________ жəне __________________________________ (халықтың жұмыспен қамту орталығы) (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты) арасында жасасқан 20 __ жылғы «__» ______ № ____ əлеуметтік келісімшартқа қосылуға ниет білдіреді жəне төмендегілер туралы: _________________________________________ мамандығы (кəсібі) бойынша __________________________________________ нысанында кəсіптік оқуды (даярлау, қайта даярлау немесе біліктілікті арттыру) табысты аяқтағаннан кейін Бағдарламаға қатысушыны алған мамандығы (кəсібі) бойынша ____________________ мерзімге жұмысқа орналастыруға міндеттеме алады. Өндірістік практикадан өту орны _______________________________. Осы өтінімге мыналарды қоса беремін (құрылтай құжаттарының көшірмелері, банк деректемелері қоса берілсін): _____________ _______________ _____________________ (лауазымы) (қолы) (уəкілетті өкілдің Т.А.Ə.) М.О. ______________ __________________ ________________________ (лауазымы) (қолы) (уəкілетті өкілдің Т.А.Ə.) М.О. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 4-қосымша _____________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы)

Өтініш

Əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы білім беру ұйымының өтініші (хабарламасы)

Мені «Оқыту жəне жұмысқа орналасуға жəрдемдесу» бағыты бойынша Жұмыспен қамту 2020 жол картасы бағдарламасына қатысушылар қатарына енгізуді сұраймын. Қосымша ___ парақта: жеке басты куəландыратын құжаттың көшірмесі; тұрақты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың (мекенжай анықтамасы, ауылдық əкімнің анықтамасы) көшірмесі; еңбек кітапшасының (болған кезде) немесе еңбек қызметін растайтын өзге құжаттың (табысы аз жəне жұмыспен ішінара қамтылған жалдамалы қызметкерлердің қатарындағы жұмыс істейтін адамдар үшін) көшірмесі; білімі туралы құжаттың (аттестат, куəлік, диплом), сондай-ақ оқу оқығанын растайтын басқа да

Осы арқылы ______________________ атынан ____________________ (жұмыс берушінің атауы) (ереже, жарғы жəне т.б.) негізінде əрекет ететін ______________________________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) ______________________________ жəне _______________________________ (халықтың жұмыспен қамту орталығы) (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты) арасында жасасқан 20 __ жылғы «__» ______ № ____ əлеуметтік келісімшартқа қосылуға ниет білдіреді жəне төмендегілер туралы: 1. Бағдарламаға қатысушыны _____________________ мамандығы (кəсіпбі) бойынша _______________________________________________ түрінде кəсіптік оқуға қабылдауға дайын

екенін мəлімдейді; 2. Кəсіптік оқу мерзімі: 20 __ жылғы «__» ____ бастап 20 __ жылғы «___» _____ дейін; 3. Оқу құны _______ құрайды; 4. Өндірістік практикадан өту орны мен шарттары ______________. Осы өтінімге мыналарды қоса беремін (құрылтай құжаттарының көшірмелері, банк деректемелері қоса берілсін): _________________ _______________ ___________________ (лауазымы) (қолы) (уəкілетті өкілдің Т.А.Ə.) М.О. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 13 тамыздағы №817 қаулысына 2-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 816 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуды мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидалары (бұдан əрi – Қағидалар) Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы, «Жеке кəсіпкерлік туралы» 2006 жылғы 31 қаңтардағы заңдарына сəйкес əзірленді жəне Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2013 жылғы 19 маусымдағы № 636 қаулысымен бекiтiлген Жұмыспен қамту 2020 жол картасының (бұдан əрi – Бағдарлама) екiншi бағытына қатысатын адамдарға кəсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдау көрсету тəртібін айқындайды. 2. Кəсіпкерлікті дамытуға жəрдемдесуге бағытталған шаралар: 1) микрокредит беру; 2) инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту; 3) консультациялық қызметтер көрсету; 4) кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жолымен іске асырылады. Кəсіпкерлік бастаманы мемлекеттік қолдау шаралары, олардың əкімшілік бағыныстылығына қарамастан даму əлеуеті орташа жəне жоғары ауылдық елді мекендерде, шағын қалаларда, қалалық əкімшілік бағынысты аумақтардағы кенттерде іске асырылады. Тірек ауылдық елді мекендер кəсіпкерлік бастаманы мемлекеттік қолдауды іске асыру үшін басым елді мекендер болып табылады. 3. Осы Қағидаларда мынадай негiзгi ұғымдар пайдаланылады: 1) халықты жұмыспен қамту орталығы – жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларын iске асыру мақсатында ауданның, облыстық жəне республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жергiлiктi атқарушы органы құратын мемлекеттiк мекеме; 2) əлеуметтiк келiсiмшарт – жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң мемлекеттік шараларына қатысатын Қазақстан Республикасының жұмыссыз, өзін-өзі жұмыспен қамтыған жəне табысы аз азаматтары қатарындағы жеке тұлға мен халықты жұмыспен қамту орталығы арасында жасалатын тараптардың құқықтары мен мiндеттерiн айқындайтын келiсiм; 3) өтiнiш берушi – Бағдарламаға қатысу үшiн халықты жұмыспен қамту орталығына өтiнiш берген жеке тұлға; 4) Бағдарламаға қатысушылар – Бағдарламаға қатысуға оң шешім алған өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуды аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілердің қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары мен оралмандар, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары; 5) аудандық/қалалық комиссия (бұдан əрi – комиссия) – ауданның (қаланың) жергiлiктi атқарушы органының жанындағы Бағдарламаны iске асыру мəселелерi жөнiндегi ведомствоаралық комиссия; 6) өңiрлiк комиссия – облыстың жергiлiктi атқарушы органының жанындағы Бағдарламаны iске асыру мəселелерi жөнiндегi ведомствоаралық комиссия; 7) уəкiлеттi өңiрлiк ұйым – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес экономиканың белгiлi бiр салаларында мемлекеттiк инвестициялық саясатты iске асыруға уəкiлеттi ұлттық басқарушы холдинг жəне акцияларының жүз пайызы ұлттық басқарушы холдингке тиесiлi заңды тұлға, сондай-ақ банк немесе банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын, мемлекет жүз пайыз қатысатын ұйым жəне əлеуметтiк-кəсiпкерлiк корпорациялар; 8) Бағдарлама операторы – халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттiк саясатты iске асыруды үйлестiрушi орталық атқарушы орган; 9) өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган – өңірлік даму саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру жəне іске асыру жөніндегі басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 10) кəсiпкерлiктi дамыту жөнiндегi уəкiлеттi орган – облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергiлiктi атқарушы органының кəсiпкерлiктi дамытуға жəрдемдесудi қамтамасыз ететiн құрылымдық бөлiмшесi; 11) инфрақұрылымды дамыту жөнiндегi уəкiлеттi орган – аудандық/қалалық маңызы бар жергiлiктi атқарушы органның инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту жəне жайластыру мəселелерiне жауапты құрылымдық бөлiмшесi; 12) кредиттік ұйымдар – қызметін Қазақстан Республикасының заңында белгiленген тəртіппен жүзеге асыратын микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары мен кредиттік серіктестіктер; 13) микрокредиттiк ұйым – микрокредит беру жөнiндегi қызметтi жүзеге асыратын заңды тұлға; 14) микроқаржы ұйымы – коммерциялық ұйым болып табылатын, ресми мəртебесі əділет органдарында мемлекеттік тіркелумен жəне есептік тіркеуден өтумен айқындалатын, микрокредиттер беру жөніндегі қызметті, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында рұқсат етілген қызметтің қосымша түрлерін жүзеге асыратын заңды тұлға; 15) кредиттiк серiктестiк – жеке жəне (немесе) заңды тұлғалар оған қатысушылардың кредитке жəне басқа қаржыға, оның iшiнде банк қызметтерiне қажеттiлiктерiн олардың ақшаларын шоғырландыру арқылы жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған басқа көздердiң есебiнен қанағаттандыру үшiн құрған заңды тұлға; 16) бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган – бюджеттi атқару, республикалық бюджеттiң жəне өз құзыретi шегiнде жергiлiктi бюджеттердiң, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң есебi негiзiнде Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының атқарылуы бойынша бухгалтерлiк есепке алуды, бюджеттiк есепке алу мен бюджеттiк есептiлiктi жүргiзу саласында басшылықты жəне салааралық үйлестiрудi жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 17) мемлекеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган – стратегиялық, экономикалық жəне бюджеттік жоспарлау, бюджет саясатын əзірлеу жəне қалыптастыру саласында басшылықты жəне салааралық үйлестiрудi жүзеге асыратын орталық уəкiлеттi орган; 18) материалдық көмек – кəсiпкерлiк негiздерiне оқудан өтiп жатқан Бағдарламаға қатысушыға жол жүруге жəне тұруына жұмсалатын шығындарды iшiнара өтеуге төленетiн ақшалай қаражат; 19) сервистік қызмет көрсететін ұйым – кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі қызметтер кешенін (консультациялық, маркетингтік, заң, бухгалтерлік, жобаны сүйемелдеу жөніндегі қызметтер жəне басқа да қызмет түрлері) көрсететін ұйым; 20) кəсіпкерлік негіздеріне оқыту – бір айға дейін Қазақстан Республикасында бизнесті жүргізудің заңды негіздеріне, қаржы жəне салық салуға, бизнес құруға жəне дамытуға, бизнес-жоспарларды əзірлеу жөніндегі практикалық машықтарды игеруге бағдарланған кəсіпкерлік қызметінің негізгі ұғымдары мен ережелеріне қысқа мерзімді оқыту; 21) сервистік қызметтер – жобаны сүйемелдеу жөнінде консультациялық, маркетингілік, заң, бухгалтерлік қызметтер көрсету жөніндегі қызметтер кешені жəне кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі басқа да қызмет түрлері; 22) кəсіпкерлікті дамыту картасы – аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары əзірлейтін жəне бекітетін жəне олардың қаржылық-экономикалық көрсеткіштерін, басқа мемлекеттік, салалық бағдарламалармен жəне аумақтарды дамыту бағдарламаларымен байланысын қоса алғанда, іске асыру жоспарланған бизнес-жоспарлардың тізбесін қамтитын кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі шаралар кешені; 23) тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспары – іске асыруға ұсынылатын нақты жобаларды, перспектикалық бағыттарды, технологиялық тізбектерді, қажетті инфрақұрылымды дамытуды жəне жұмыс орындарын құруды қамтитын оны дамытудың оңтайлы бизнес моделін айқындайтын тірек ауылдық елді мекенді кешенді дамытуды көздейтін құжат; 24) Банк – тірек ауылдық елді мекендерде өз қызметін жүзеге асыратын Бағдарламаға қатысушыларға берілетін екінші деңгейдегі банктердің жəне өзге де қаржылық ұйымдардың кредиттері/микрокредиттері/лизингілік мəмілелері бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау шеңберінде ынтымақтастық туралы келісім жасаған екінші деңгейдегі банк; 25) субсидиялау шарты – қаржы агенті, Бағдарламаға қатысушы, банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар арасында жасалған үшжақты жазбаша келісім, оның шарттары бойынша субсидиялау жөніндегі қаржы агенті банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар берген Бағдарламаға қатысушының кредиті/микрокредиті/лизингілік мəмілесі бойынша сыйақы мөлшерлемесін ішінара субсидиялайды; 26) қарыз шарты – Бағдарламаға қатысушы, банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар арасында жасалған жазбаша келісім, оның шарттары бойынша Банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар Бағдарламаға қатысушыға кредит береді. Қарыз шартына сондай-ақ кредит желісін ашу туралы келісім жатады; 27) қаржылық лизинг шарты – Бағдарламаға қатысушы, банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар арасында жасалған жазбаша келісім, оның шарттары бойынша Банк немесе өзге де қаржылық ұйымдар Бағдарламаға қатысушыға лизинг береді; 28) өзге де қаржылық ұйымдар – ынтымақтастық туралы келісім жасаған микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары, лизингтік компаниялар; 29) жоба – табыс алуға бағытталған жəне Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін бастамашылық қызмет түрінде Бағдарламаға қатысушы жүзеге асыратын бизнестің əртүрлі бағыттарындағы іс-қимылдар мен іс-шаралардың жиынтығы; 30) мемлекеттік грант беру туралы шарт – кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті орган, субсидиялау жөніндегі қаржылық агент жəне ауылдық тұтыну кооперативтеріне біріккен адамдар арасында жасалатын үшжақты жазбаша келісім, оның шарттары бойынша ауылдық тұтыну кооперативтерінің мүшелеріне нысаналы грант беріледі; 31) грант – тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспары шеңберінде ауылдық тұтыну кооперативтерінің мүшелері іске асыратын жобалар үшін қажетті жабдықтар мен технологияны сатып алуға арналған нысаналы ақшалай қаражат; 32) субсидиялау жөніндегі қаржылық агент – «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Осы Қағидаларда пайдаланылатын өзге де ұғымдар мен терминдер Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес қолданылады. 2. Микрокредиттер беру Бағдарламаның екінші бағытына қатысу тəртібі 4. Бағдарламаға қатысуға жəне мемлекеттік қолдау алуға үміткерлер халықты жұмыспен қамту орталықтарына жүгінеді, онда оларға микрокредит алудың ықтимал нұсқалары, материалдық көмек, сервистік қызмет ұсыну мен кəсіпкерлік негіздеріне оқыту туралы консультация беріледі. 5. Бағдарламаға қатысуға үміткерлер жұмыспен қамту орталықтарына осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінішке мынадай құжаттарды қоса береді: 1) жеке басты куəландыратын құжаттың көшiрмелері; 2) тұрақты тұрғылықты жері бойынша тiркелгенiн растайтын құжаттың көшiрмелерi (мекенжай анықтамасы, ауыл əкiмінiң анықтамасы); 3) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жеке iсiн ұйымдастыру немесе кеңейту бойынша бизнес-ұсыныс; 4) жоба үшін жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылым объектілерін дамытуға жəне/немесе салуға, жəне/немесе инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды (бұдан əрі – ИКИ дамыту), оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамытуға жəне/немесе ілеспе технологиялық жабдықты сатып алуға (ілеспе жабдықты сатып алу) осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінім (қажет болған жағдайда). Жеке iсiн кеңейтудi жоспарлайтын адамдар төлем қабiлеттiлiгiн (адамға қызмет көрсетiлетiн екiншi деңгейдегi банктiң немесе оның филиалының қол қойылған жəне мөр басылған адамның банктiң немесе оның филиалының алдындағы (адам бiрнеше екiншi деңгейдегі банктiң немесе олардың филиалдарының, сондай-ақ шетелдiк банктiң клиентi болған жағдайда, мұндай анықтама осы банктердiң əрқайсысынан берiледi) мiндеттемелерiнiң барлық түрлерi бойынша анықтама берген күннiң алдында үш айдан астам созылған мерзiмi өткен берешегi жоқ екенi туралы анықтамасының түпнұсқасы) растайтын құжаттарды қосымша ұсынады. 6. Екінші бағытқа қатысудың басым құқығы əйелдерге, мүгедектерге, зейнеткерлік жасына жеткенге дейін 50 жастағы адамдарға, ауыл тұрғындары қатарынан жиырма тоғызға дейінгі жастағы жастарға беріледі. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған халықтың қатарынан қатысуға басым құқық Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2013 жылғы 10 қаңтардағы № 3 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың санын, олардың орташа айлық табысының деңгейін жəне жұмыссыз халықтың санын айқындау əдістемесіне сəйкес бекітілген нəтижесіз жұмыспен қамтылғандар мəртебесіне ие адамдарға беріледі. Микрокредиттер беру шарттары 7. Бағдарламаға қатысушыларға микрокредит беру шарттары мыналарды қамтиды: 1) микрокредит қайтарымдылық негізінде микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдар үшін кепіл немесе кредиттік серіктестіктердің барлық қатысушыларына немесе қаржылық жай-күйі уəкілетті өңірлік ұйымның талаптарын қанағаттандыратын үшінші тұлғаларға кепілдіктер берген кезде беріледі. Бюджеттік кредиттің қайтарылуын қамтамасыз ету құны сыйақы сомасын есепке алғанда бюджеттік кредиттің мөлшерінен кем болмауға тиіс; 2) нысаналы сипатта болады – жеке ісін ұйымдастыру немесе кеңейту; 3) микрокредит тұтынушылық мақсаттарға, бұрынғы қарыздарын өтеуге жəне жылжымайтын тұрғын үй сатып алуға, сондай-ақ сауда саласындағы қызметтi жүзеге асыруға берiлмейдi; 4) микрокредит беру мерзiмi – бес жылдан аспайды; 5) микрокредиттiң ең жоғары сомасы – үш миллион теңгеден аспайды; 6) соңғы қарыз алушыға, кредиттік ұйымға жəне/немесе қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйымға кредит бойынша негiзгi берешекті өтеу бойынша жеңiлдiктi кезең ұсынылуы мүмкiн, ол микрокредит беру мерзiмi ұзақтығының үштен бiрiнен аспауға тиiс. 8. Таңдалған тірек ауылдық елді мекендерде тұратын жəне жобаларды іске асыратын Бағдарламаға қатысушылар үшін мемлекеттік қолдау мынадай шарттарды қамтиды: 1) Бағдарламаға қатысушының бір жеке қосалқы шаруашылығына, Бағдарламаға қатысушылардың қатарынан ауылдық тұтыну кооперативінің бір мүшесіне берілетін микрокредиттің ең жоғары мөлшері 5 млн. теңгеден аспайды. Кредит беру мерзімі – 5 жылға дейін; 2) кəсіпкерлік негіздеріне тегін оқыту, оның ішінде жол жүруге жəне тұруға материалдық көмек ұсына отырып, бизнес-жоспар дайындауға жəрдемдесу, жобаларды сүйемелдеу жөніндегі сервистік қызметтер жəне ИКИ дамыту, ілеспе жабдық сатып алу; 3) тірек ауылдық елді мекендерде жобаларды Бағдарлама қаражатынан тыс іске асыратын адамдарға екінші деңгейдегі банктердің жəне өзге қаржы институттарының кредиттері бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау; 4) тірек ауылдық елді мекендерде Бағдарлама қаражатынан тыс іске асырылатын жобалар шеңберінде жасалған лизингтік мəмілелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау;

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 12-13-беттерде). 5) ауылдық тұтыну кооперативтерінің мүшелеріне нақты жобаны іске асыру үшін тауар түрінде кредит беру; 6) ауылдық тұтыну кооперативтерінің мүшелері үшін қажетті жабдық пен технологияны сатып алуға гранттар беру. 9. Жеке кəсіпкерлік бастаманы мемлекеттік қолдау шараларын ұсыну кəсіпкерлікті дамыту картасын, сондай-ақ тірек ауылдық елді мекенді кешенді дамытудың мастер-жоспарын ескере отырып жүзеге асырылады. Кəсіпкерлікті дамыту картасын қалыптастыру 10. Аумақтарды дамыту бағдарламаларына сəйкес аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары жергілікті бюджет қаражаты есебінен 3 жылға арналған Кəсіпкерлікті дамыту карталарын əзірлеуді қамтамасыз етеді жəне оны облыстың кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті органымен келісім бойынша бекітеді. Кəсіпкерлікті дамыту картасы бекітілгенге дейін Бағдарламаға қатысушыларға микрокредит беру өңірде айқындалған кəсіпкерлікті дамытудың басым бағыттарына сəйкес жүзеге асырылады. 11. Кəсіпкерлікті дамыту карталарын əзірлеуге жауапты ұйымдарды іріктеуді Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сəйкес аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады. 12. Кəсіпкерлікті дамыту карталарын əзірлеуге ауылдық (кент) округтердің əкімдері, бизнес жобаларды олардың қаржылық-экономикалық көрсеткіштерін, технологиялық циклдарын дамытуды, басқа мемлекеттік, салалық бағдарламалармен жəне аумақтарды дамыту бағдарламаларымен байланысын қоса алғанда, іске асыру болжанатын тізбесіне енгізу үшін ұсыныс енгізетін тұрғындар, кəсіпкерлер мен кредиттік серіктестіктердің өкілдері қатысады. 13. Кəсіпкерлікті дамыту картасында мыналар көзделеді: 1) нақты аумақ үшін Бағдарламаны іске асырудың нақты тиімділік көрсеткіштерінің (индикаторлардың) тізбесі, Бағдарламаға қатысушыларды заңдастыруды қоса алғанда күтілетін нəтижелер; 2) Бағдарламаның əлеуетті қатысушыларының кəсіпкерлік белсенділігімен байланыстыра отырып, нақты аумақ үшін қызметтің басым түрлері; 3) басқа мемлекеттік, салалық бағдарламалармен жəне аумақтарды дамыту бағдарламаларымен байланысы; 4) картаны іске асыруға болжанатын бюджет; 5) қызметтің басым түрлерінің технологиялық тізбегін дамыту (кластерлік тəсіл); 6) түпкілікті өнім жəне нарық сыйымдылығына бағаларды талдай отырып, қызметтің əрбір басым түрі бөлінісіндегі жалпы қаржылық-экономикалық көрсеткіштер. 14. Кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі ауданның (қаланың) уəкілетті органы ұсынылған Кəсіпкерлікті дамыту картасының жобасын ауданның кəсіпкерлікті дамытудың бекітілген бағыттарына сəйкестігін тексереді жəне оны облыстың кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті органымен келіседі. 15. Облыстың кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті органымен келіскеннен кейін Кəсіпкерлікті дамыту карталарын аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары бекітеді. Аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары өзгерістерді ескере отырып, Кəсіпкерлікті дамыту картасын түзетуі мүмкін, бірақ жылына бір реттен жиі емес. 16. Кəсіпкерлікті дамыту картасында көзделген көрсеткіштердің негізінде жергілікті атқарушы орган тиісті жылға арналған бюджеттік өтінімді қалыптастырады. 17. Өңірлердің жергілікті атқарушы органдары Бағдарлама операторына микрокредит беру жөніндегі жиынтық бюджеттік өтінімді жібереді. 18. Қалыптастырылған Кəсіпкерлікті дамыту картасы халықты жұмыспен қамту орталығына, кредиттік ұйымға, уəкілетті өңірлік ұйымға, сервистік қызметтер көрсету жөніндегі ұйымдарға ұсынылады жəне аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдарының жəне жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті органдардың жəне халықты жұмыспен қамту орталықтарының интернет ресурстарына орналастырылады. Тірек ауылдық елді мекенді кешенді дамытудың мастер-жоспарын қалыптастыру 19. Жергілікті атқарушы органдар өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті орган бекіткен тірек ауылдық елді мекендерді айқындау əдістемесіне сəйкес тірек ауылдық елді мекендерді айқындайды жəне олардың тізбесін өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті органмен жəне Бағдарлама операторымен келіседі. Тірек елді мекендерді айқындау жеткілікті сыйымдылықтағы, жаңғыртылған əлеуметтік жəне инженерлік инфрақұрылымы бар, сондай-ақ ғылыми технологиялардың, алдыңғы қатарлы өндірістердің, ғылыми-білім беру, мəдени-демалыс жəне қаржылық-делдалдық қызметтер тартылатын орталық болып табылатын тірек ауылдық елді мекендерді іріктеуді көздейді. Аталған елді мекендер өндірістік жəне əлеуметтік елді мекендердің белгілі бір тобының жүйелерін пропорционалды, өзара байланыста дамытуды қамтамасыз ететін болады. 20. Ауданның жергілікті атқарушы органдары мемлекеттік сатып алу туралы заңнамаға сəйкес жергілікті бюджет қаражаты есебінен жəне/немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де көздерден ауылдық елді мекеннің бизнес моделін əзірлеу үшін консалтингтік компанияны таңдауды жүзеге асырады. Консалтингтік компания тірек ауылдық елді мекен үшін дамудың перспективалық бағыттарын айқындайды жəне ұсынады. 21. Ауданның жергілікті атқарушы органы, ұйым, ауылдық округтің (кенттің) əкімі ынтымақты жауапкершілік қағидаттарында жергілікті қоғамдастық жиынында ауылдық елді мекенді, дамудың перспективалық бағыттарын қарауды жəне оларды жеке жəне заңды тұлғалардың іске асыруын қамтамасыз етеді. 22. Консалтингтік компания жергілікті қоғамдастық жиынында келісілген дамудың перспективалы бағыттарының негізінде тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспарын əзірлейді. 23. Тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспары мыналарды: 1) іске асыруға ұсынылатын нақты жобаларды (ірі, орташа жəне шағын жобалар); 2) технологиялық тізбектерді дамытуды (ілеспе, қосалқы жəне қызмет көрсететін өндірістер); 3) шикізат берушіні, баға саясатын, логистиканы, өнімді өткізуді; 4) нақты сатып алушыға бағдарланған кəсіпкерлік қызметті; 5) еңбек ресурстарының болуын, олардың сапасын, көші-қон процестерін, жобаны іске асыратын жеке жəне заңды тұлғаларды; 6) бизнес модельде айқындалған жобаларды іске асыру үшін қажетті инженерлік жəне əлеуметтік инфрақұрылымды айқындауды; 7) қаражат қажеттілігін жəне іске асыру кезеңдерін айқындауды қамтиды. 24. Аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары бекіткен тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспары негізінде ауданның (қаланың) жергілікті атқарушы органы, ауылдық округтің (кенттің) əкімі консалтингтік компаниямен бірлесіп, жобаларды іске асырудың басымдылығы мен кезектілігін айқындайды жəне тиісті қаржы жылына арналған бюджеттік өтінімді қалыптастырады жəне бюджет өтінімін облыстың жергілікті атқарушы органдарына жинақтау үшін жібереді. 25. Облыстың жергілікті атқарушы органдары қолданыстағы заңнамаға жəне Бағдарлама шеңберінде іске асыру жоспарланатын жобаларды таңдау негіздемесіне жəне тізбесіне сəйкес талап етілетін техникалық құжаттаманы қоса бере отырып, инфрақұрылымдық жобалар бойынша бюджеттік өтінімді жинақтайды жəне өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті органға, басқа мемлекеттік жəне салалық бағдарламалар шеңберінде тиісті бюджеттік бағдарламалар əкімшілеріне жібереді. 26. Облыстың жергілікті атқарушы органдары микрокредит беру бөлігінде бюджеттік өтінімді, ал өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті орган құрылатын жұмыс орындарының саны көрсетілген жобалар тізбесін жəне қаржыландыруға өтінімді Бағдарлама операторына ұсынады. Кредиттік ұйымдарды іріктеу тəртібі 27. Уəкiлеттi өңiрлiк ұйымдар Микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдарына жəне кредиттік серіктестіктерге кредит берудің белгiленген қағидаларына (бұдан əрі – Кредит беру қағидалары) сəйкес Бағдарламаға қатысу үшiн кредиттік ұйымды iрiктеу бойынша ашық конкурс өткiзедi. Микроқаржы (микрокредиттiк) ұйымдары мен кредиттiк серiктестiктер арасында конкурс өткізбей, соңғы қарыз алушыларға кредит беруді қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйымның өзі жүзеге асыруы мүмкін. 28. Бағдарламаға қатысу құқығын алған кредиттік ұйым мен уəкiлеттi өңiрлiк ұйымның арасында кредит беру туралы шарт жасалады. 29. Кредиттік ұйым үшiн уəкiлеттi өңiрлiк ұйым беретін кредиттер бойынша жылдық сыйақы мөлшерлемесін уəкілетті ұйым өңiрлiк комиссиямен келiсiм бойынша уəкiлеттi өңiрлiк ұйым үшiн белгiленген кредиттер бойынша сыйақы мөлшерлемесін жəне оның кредит берудi ұйымдастыруға байланысты жоспарланған шығыстарын негізге ала отырып белгілейді. 30. Уəкілетті өңірлік ұйымның қаржы агенттігі мəртебесі болған жағдайда кредиттік шарт тікелей уəкілетті өңірлік ұйым мен соңғы қарыз алушы арасында жасалады. 31. Соңғы қарыз алушы үшін қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым ұсынатын кредиттік ресурстар бойынша жылдық сыйақының ең жоғары тиімді мөлшерлемесі өңірлік комиссиямен келісім бойынша белгіленеді. 32. Кредиттік ұйым ұсынатын соңғы қарыз алушы үшін кредиттік ресурстар бойынша жылдық сыйақының ең жоғары тиімді мөлшерлемесін уəкілетті өңірлік ұйым өңірлік комиссиямен келісім бойынша белгілейді. 33. Кредиттік ресурстар бойынша жылдық ең жоғары тиiмдi сыйақы мөлшерлемесінің мəнi кəсiпкерлiк қызметтiң түрiне байланысты саралануы мүмкiн. Микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары немесе қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым, сондай-ақ кредитік серіктестіктер арқылы микрокредит алу шарттары 34. Микрокредит алу кезінде конкурстық негізде қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым немесе іріктелген микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары арқылы микрокредит алу кезінде халықты жұмыспен қамту орталықтары бағдарламаға қатысуға үміткерлер ұсынған өтініштерді жəне құжаттарды қарайды, мемлекеттiк қолдау алу түрлерi бойынша үмiткерлердiң тiзiмi мен: 1) кəсіпкерлікті дамыту картасына (немесе өңірдегі кəсіпкерлікті дамытудың басым бағыттарына); 2) тірек ауылдық елді мекенді кешенді дамыту мастер-жоспарына сəйкес ИКИ-ді дамытуды жəне/немесе ілеспе жабдықтарды сатып алуды талап ететін жобалардың тiзбесiн қалыптастырады жəне: ауданның (қаланың) кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті органына; болжамды жобаны іске асыру орны бойынша ауылдық округтің, кенттің əкіміне; конкурстық негізде іріктелген микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдарына немесе қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйымға; үміткер мəлімдеген ИКИ-ді дамыту жəне/немесе ілеспе жабдықты сатып алу қажет болған жағдайда ауданның (қаланың) инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту жəне жайластыру жөніндегі уəкілетті органына жібереді. 35. Уəкілетті органдар, ауылдық округтің, кенттің əкімі мен ұйымдар сұрау салуды алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде халықты жұмыспен қамту орталығына: 1) болжамды жобаның кəсіпкерлікті дамыту картасына немесе өңірде кəсіпкерлікті дамытудың басым бағыттарына сəйкестігі туралы қорытындыны (ауданның (қаланың) кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі уəкілетті органы); 2) жобаны іске асырудың орындылығын келісуді не дəлелді түрде бас тартуды (ауылдық округтің, кенттің əкімі); 3) үміткерлерге Бағдарламаның осы бағытына қатысуға кредит беру мүмкіндігі туралы қорытындыны (конкурстық негізде іріктелген микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары, қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым); 4) ИКИ-ді дамыту жəне/немесе ілеспе жабдық сатып алу мүмкіндігі туралы қорытындыны (инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту жəне жайластыру жөніндегі уəкілетті орган (аудан) жібереді. 36. Халықты жұмыспен қамту орталығы жоғарыда көрсетілген құжаттарды алғаннан кейін Бағдарламаның аталған бағытына əлеуетті қатысушылар құрамына қосу не одан бас тарту туралы шешiм қабылдайды жəне шешiм қабылдаған күннен бастап үш жұмыс күнi iшiнде өтініш берушіге бұл туралы жазбаша хабарлайды. 37. Халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаның аталған бағытына қатысушылардың құрамына енгізілген адамдармен осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əлеуметтік келісімшарттар жасасады. 38. Халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысушыларды кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жөніндегі ұйымға бір айға дейінгі оқу мерзімімен оқуға жібереді, онда бизнес-жоспар дайындауға жəрдемдесумен олардың тегін оқуы қамтамасыз етіледі. Оқуды өткізу кестесі халықты жұмыспен қамту орталығымен келісіледі. Кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жөніндегі ұйым Бағдарламаға қатысушы жобасының бизнесжоспарының іске асырылуын экономикалық жəне қаржылық тұрғыдан негіздейтін қорытынды береді. Кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жөніндегі ұйым тұрғылықты жерінен тыс жерде орналасқан жағдайда Бағдарламаға қатысушыға материалдық көмек көрсетіледі. 39. Оқытуға материалдық көмек төлеуді халықты жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті орган кəсіпкерлік негіздеріне оқыту курстарынан өткендігі туралы растайтын құжаттар негізінде жүзеге асырады. 40. Кəсіпкерлік негіздеріне оқымай, микрокредит алуға бұдан бұрын кəсіпкерлік негіздеріне оқытудан өткен адамдар, жұмыс істеп тұрған бизнесін кеңейтетін, сондай-ақ кəсіпкерлік негіздеріне оқыту курстарынан, бірақ үш жылдан аспайтын мерзімде өткенін растайтын тиісті құжаттары бар адамдар үміткер бола алады. 41. Бағдарламаға қатысушы бұрын конкурстық негізде іріктелген микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдарына не қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйымға микрокредит алу үшін өтініммен жүгінеді. 42. Микроқаржы (микрокредиттік) ұйымы не қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым бес жұмыс күні ішінде жобаға бағалау жүргізеді жəне Бағдарламаға қатысушыға микрокредит беру мүмкіндігі туралы (немесе мүмкін еместігі) туралы шешім қабылдайды жəне қорытындыны халықты жұмыспен қамту орталықтарына жібереді. 43. Бағдарламаға қатысушылардың жобаларын қарау кезінде қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым не кредиттік ұйым: 1) өтініш берушілердің жеке ісін ұйымдастыруға немесе кеңейтуге арналған бизнес-жоспарын бағалауды жүзеге асырады; 2) Бағдарламаға қатысушылармен дербес əңгімелесу жүргізеді жəне қажет болған кезде төлем қабілеттілігін жəне/немесе кепілдікпен қамсыздандырудың болуын айқындау үшін өтініш берушінің табысына жəне ресурстарына қосымша тексеру жүргізеді. 44. Оң шешім қабылданған жағдайда қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйымның немесе кредиттік ұйымның қорытындысы бес жұмыс күні ішінде халықты жұмыспен қамту орталықтарына жіберіледі. 45. Теріс шешім жағдайында қаржы агенттігі немесе кредиттік ұйымның мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым бас тарту себептерін көрсете отырып, бұл туралы өтініш берушіге хабарлайды, өтініш берушіге құжаттар пакетін қайтарады жəне халықты жұмыспен қамту орталықтарын хабардар етеді. 46. Шарт жасау жəне микрокредитті бөлу не бөлуден бас тарту туралы ақпаратты қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым немесе кредиттік ұйым шарт жасалған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде халықты жұмыспен қамту орталықтарына жібереді. 47. Халықты жұмыспен қамту орталықтары микроқаржы (микрокредиттік) ұйымы не қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым шешім қабылдағаннан кейін бес жұмыс күні ішінде бұдан бұрын жасалған əлеуметтік келісімшарттарға тиісті өзгерістер енгізеді.

17 тамыз 2013 жыл

48. Микрокредит алғаннан кейін экономика салалары бөлінісінде ауылда кəсіпкерлікті дамытудың белгілі бір басым бағыттары немесе кəсіпкерлікті дамыту карталары шеңберінде уəкілетті өңірлік комиссиямен келісім бойынша микрокредиттің нысаналы мақсатын өзгертуге жол беріледі. 49. Бағдарламаға қатысушы кредит алуға оң қорытынды алғаннан кейін бес жұмыс күні ішінде сервистік қызметтер көрсету жөніндегі ұйыммен бір жылға дейінгі мерзімге жобаны сүйемелдеу жөніндегі қосымша қызметтер (маркетингтік, заң, бухгалтерлік жəне басқа да қызмет түрлерін) ұсынуға шарт жасасуға құқылы. 50. Кəсіпкерлікті дамыту үшін микрокредит алған Бағдарламаға қатысушылар салық заңнамасына сəйкес салық органдарында тіркеуден өтуге тиіс. Кредиттік серіктестіктер арқылы микрокредит алу шарттары 51. Егер үміткер микрокредитті кредиттік серіктестік арқылы алуға ниетті болған жағдайда, оның жұмыс істеп тұрған кредиттік серіктестікке қосылуына немесе Кредит беру қағидаларына сəйкес уəкілетті өңірлік ұйым жүргізетін кредиттік серіктестіктерді іріктеу жөніндегі конкурсқа қатысатын жаңа кредиттік серіктестік құруына болады. 52. Халықты жұмыспен қамту орталығы өтінішті жəне құжаттарды кредиттік серіктестік мүшесінен алғаннан кейін Бағдарламаның екінші бағытына қатысушылардың құрамына енгізу не одан бас тарту туралы шешім қабылдайды жəне шешім қабылдаған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде оларды бұл туралы жазбаша хабардар етеді. 53. Жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысушыны осы Қағидалардың 65-тармағында көзделген қызметтерді алу үшін сервистік қызметтер көрсету жөніндегі ұйымға жібереді. Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау жəне ауылдық тұтыну кооперативтерінің мүшелеріне тауарлық сипаттағы қарыз беру шарттары 54. Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау тірек ауылдық елді мекендерді дамытудың мастер-жоспары шеңберінде жобаларды іске асыратын үміткерлердің 2013 жылғы 1 маусымнан бастап алған/ жасалған жаңа кредиттер/лизингілік мəмілелер бойынша жүзеге асырылатын болады, бұл ретте кредит/лизинг сомасы бес миллион теңгеден аспайды жəне қолданыстағыларға қатысты жаңа тұрақты жұмыс орындарының кемінде он пайызын құру арқылы қамтамасыз етіледі. 55. Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялауға үміткер кредит алу, Банктермен немесе өзге де қаржылық ұйымдармен лизингілік мəміле шартын жасау туралы растайтын құжаттарды қоса отырып қолдаухат туралы өтінішпен халықты жұмыспен қамту орталығына жүгінеді. 56. Халықты жұмыспен қамту орталығы үміткерден сыйақы мөлшерлемесін субсидиялауға қолдаухат туралы өтінішті алғаннан кейін: 1) өтінішпен бірге ұсынылған құжаттардың толықтығын жəне Тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспарымен бекітілген жобаларға сəйкестігін тексеруді; 2) ұсынылған құжаттар сəйкес келген жағдайда аудандық (қалалық) комиссияға қарау үшін үміткерлердің тізімін дайындауды; 3) құжаттардың пакеті толық ұсынылмаған не жобалар тірек ауылдық елді мекенді дамытудың мастер-жоспарына сəйкес келмеген жағдайларда халықты жұмыспен қамту орталығы үміткерге ұсынылған құжаттарды қайтаруды жүзеге асырады. 57. Халықты жұмыспен қамту орталығы он жұмыс күні ішінде үміткерлер тізімін жəне жобаларды қажетті құжаттар пакетімен қоса аудандық (қалалық) комиссияның қарауы үшін жібереді. 58. Аудандық (қалалық) комиссия үміткерлердің тізімдерін қалыптастырады, Бағдарлама талаптарына сəйкестігін тексереді жəне құжаттар келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде өңірлік комиссияға жібереді. 59. Талқылау нəтижелері бойынша өңірлік комиссия үміткерлерді қолдау туралы шешім қабылдайды, ол өңірлік комиссия отырысы өткізілген күннен бастап екі жұмыс күні ішінде хаттамамен рəсімделеді. 60. Өңірлік комиссия хаттамаға қол қойылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде Бизнестің жол картасы 2020 бағдарламасын іске асыру жөніндегі өңірлік үйлестіру кеңесіне субсидиялау туралы шешім қабылдау үшін қолдаухатпен мақұлданған жобалардың тізбесін жібереді. 61. Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау туралы оң шешім алған үміткерлермен қолданыстағыларға қатысты жаңа тұрақты жұмыс орындарының кемінде он пайызын құру жөніндегі міндеттемелерін көздейтін əлеуметтік келісімшарт жасалады. 62. Тірек ауылдық елді мекендерде тұратын адамдарды екінші деңгейдегі банктердің жəне өзге де қаржылық ұйымдарының кредиттері/микрокредиттері/лизингілік мəмілелері бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялаудың, сондай-ақ ауылдық тұтыну кооперативтеріне біріккен адамдарға грант беру тетігі, тəртібі, шарттары мен қаржыландыру көздері Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 сəуірдегі № 301 қаулысымен бекітілген Бизнестің жол картасы 2020 бағдарламасының қағидаттары мен тетіктері бойынша жүзеге асырылады. 63. Бағдарлама шеңберінде ауылдық тұтыну кооперативтеріне біріккен адамдарға қарыз тауарлық сипатта қаржылық агенттік мəртебесіне ие уəкілетті ұйым белгілеген шарттарда, тəртіпте жəне тетіктермен ұсынылады. 3. Кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жəне консультациялық қызмет көрсету 64. Кəсіпкерлік негіздеріне тегін оқыту мыналарды көздейді: 1) бір айға дейінгі мерзімге бизнес-жоспар дайындауға жəрдемдесу; 2) жол жүруге жəне тұруға материалдық көмек ұсыну; 3) жобаларды сүйемелдеу жөніндегі консультациялық (сервистік) қызметтер. Кəсіпкерлік негіздеріне оқитындарға материалдық көмек: 1) жол жүруге – екі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде; 2) тұруға – он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде беріледі. 65. Бағдарламаға қатысушыларға кəсіпкерлік негіздерін оқытуды жүргізу, оның ішінде бизнесжоспар дайындауға жəрдемдесу үшін ұйымды айқындауды мемлекеттік сатып алу туралы заңнамаға сəйкес облыстың халықты жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті органы жүзеге асырады. Өңірлік комиссия индикаторларды, сондай-ақ кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жөніндегі ұйыммен тиісті шарттарда көрсетілуге тиіс қызмет көрсету мониторингі құралдарын келіседі. 66. Кəсіпкерлік негіздеріне оқыту құны Бағдарлама шеңберінде білім беру ұйымдарында біліктілігін арттыруға оқыту құнына теңеседі, оның мөлшерін білім беру саласындағы уəкілетті орган айқындайды. 67. Кəсіпкерлік негіздеріне оқыту жөніндегі ұйымдар Бағдарламаға қатысушылардың қалауы бойынша оқуға бөлінген қаражат шеңберінде бір жылға дейінгі мерзімге жобаларды, оның ішінде консультациялық (бухгалтерлік, заң, маркетингілік) жобаларды сүйемелдеу жөніндегі сервистік қызметтерді көрсетеді. Жобаны сүйемелдеу жөніндегі сервистік қызметтер: 1) жұмыс уақытында телекоммуникациялық байланыс пен интернет бойынша; 2) жұмыс уақытында сервистік ұйымның орналасқан жері бойынша; 3) екі айда кемінде бір рет Бағдарламаға қатысушының тұрғылықты жері бойынша консультациялар өткізу арқылы көрсетіледі. Бағдарламаға қатысушының тұрғылықты жері бойынша сервистік қызметтер көрсету кестесі халықты жұмыспен қамту орталығымен келісіледі. Жобаны сүйемелдеу жөніндегі сервистік қызметтер көрсету жөніндегі ұйым қызметтерінің ақысы қызмет көрсетудің нақты кезеңі үшін төленеді. 68. Жобаны сүйемелдеу жөніндегі сервистік қызметтер 2013 жылдан бастап пилоттық режимде іске асырылатын Шығыс Қазақстан облысын қоспағанда, 2014 жылдан бастап көрсетілетін болады. 4. Инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту 69. Инфрақұрылымды дамыту жөнiндегi уəкiлеттi орган он жұмыс күні ішінде халықты жұмыспен қамту орталықтары ұсынған ИКИ-ді дамытуға жəне/немесе ілеспе жабдық сатып алуға арналған өтiнiмдер тізбесін қарайды, мəлімделген жобаларды iске асыру мүмкiндiгi (немесе мүмкiн емес екенi), оларды қаржыландырудың қажеттi көлемi туралы қорытынды дайындайды жəне оны халықты жұмыспен қамту орталығына жібереді. 70. Оң қорытынды алған жобалар бойынша Бағдарламаға қатысушы микрокредит алғаннан кейін Бағдарламаға қатысушы мен инфрақұрылымды дамыту жөнiндегi уəкiлеттi органның арасында ИКИ-ді дамытуға жəне/немесе ілеспе жабдықты сатып алуға арналған шарт жасалады. 71. Инфрақұрылымды дамыту жөніндегі уəкілетті орган əрбір жоба бойынша техникалықэкономикалық негіздемені немесе жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлейді. Жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеу жəне жетіспейтін инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым объектілерін дамытуға жəне/немесе салуға жəне/немесе ілеспе технологиялық жабдықты сатып алуға мемлекеттік сараптама жүргізу республикалық бюджеттен берілетін трансферттер есебінен жүзеге асырылады. Техникалық-экономикалық негіздемені жəне/немесе жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеу, мемлекеттік сараптамадан өткізу, авторлық жəне техникалық қадағалауды жүргізу шығыстары ИКИ-ді дамытуға көзделген шығындардан бөлек ескеріледі. Жетіспейтін инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым объектілерін дамытуға жəне/немесе салуға жəне/немесе инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым үшін ілеспе технологиялық жабдықты сатып алуға, жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеуге жəне мемлекеттік сараптама жүргізуге, жергілікті смета жасауға микрокредит беруге өңірге бөлінген жалпы қаражат сомасының он пайызы мөлшерінде қаржыландыру лимиттері көзделеді. 72. Инфрақұрылым объектілерін салу немесе реконструкциялау жəне инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым үшін, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін сатып алынатын ілеспе технологиялық жабдықтардың құны жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеу құны мен мемлекеттік сараптама жүргізу құны есепке алынбай айқындалады жəне берілетін микрокредиттің сомасына қарамастан, Бағдарламаның бір қатысушысына үш миллион теңгеден аспауға тиіс. Шалғайдағы мал шаруашылығы үшін жетіспейтін инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым объектілерін дамытуды жəне/немесе салуды таңдау жəне/немесе инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым үшін ілеспе технологиялық жабдықты сатып алу экономикалық орындылығына қарай айқындалады. 73. Жүргізілген инженерлік инфрақұрылым жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық меншігінің теңгеріміне беріледі. Инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым үшін, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін сатып алынатын ілеспе технологиялық жабдық қабылдау-беру актілері арқылы Бағдарламаға қатысушының меншігіне беріледі. Бұл ретте микрокредитті қайтару мерзімі ішінде Бағдарламаға қатысушы ілеспе технологиялық жабдықтың мақсатты пайдаланылуын қамтамасыз етеді жəне растайды. 74. Шартта көзделген инфрақұрылым жобасын іске асыру мониторингі инфрақұрылымды дамыту жөніндегі уəкілетті органға жүктеледі. 5. Ауылда кəсіпкерлікті дамытуға жəрдемдесуге бағытталған шараларды қаржыландыру 75. Қаржылық тəртiптi қамтамасыз ету жəне бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуына мониторинг жүргiзу үшiн нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы: 1) Бағдарлама операторы мен облыс əкiмдерiнің арасында микрокредит беру, кəсiпкерлiк негiздерiн оқыту жəне жобаларды бір жылға дейін сүйемелдеу бөлігінде; 2) өңірлік даму жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган мен облыс əкiмдерiнің арасында Бағдарлама шеңберiнде iске асырылатын жобалар бойынша инженерлiк-коммуникациялық жүйелерiн тарту жəне қолданыстағыларына қосу мақсатында жетіспейтін инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым объектілерін дамыту жəне/немесе салу жəне/немесе инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылым үшін, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін ілеспе технологиялық жабдықты сатып алу бөлігінде нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiмдер жасалады. 76. Бағдарлама операторы мен өңірлік даму жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган бюджет заңнамасына сəйкес тиiстi республикалық бюджеттiк бағдарламалар бойынша облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне ағымдағы нысаналы трансферттердi аударуды жүргiзедi. 77. Нысаналы трансферттер жергiлiктi атқарушы органдарға объектiлер бойынша бөлiнбей аударылады. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергiлiктi атқарушы органдары ИКИ дамытуға жəне/немесе ілеспе технологиялық жабдық сатып алуға өтінімдерді алуына қарай iске асырылуына қаражат бөлiнген жергiлiктi инвестициялық жобалар туралы объектiлер бөлiнiсiндегi жиынтық ақпаратты өңірлік даму жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға жiбередi. 78. Қаражат бөлу жəне бюджеттiк кредиттiң мақсатты пайдаланылуына бақылауды жүзеге асыру үшiн бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган, Бағдарлама операторы мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкiмдерi арасында осы Қағидаларда ескертiлген шарттармен кредиттiк шартқа қол қойылады. 79. Бағдарлама операторы бюджет заңнамасына сəйкес бюджеттiк кредиттердi тиiстi республикалық бюджеттiк бағдарлама бойынша аударады. 80. Облыстардың əкiмдерi ай сайын, есептi айдан кейiнгi айдың 5-күнiне қарай: 1) Бағдарлама операторына – сервистік қызмет көрсетілген, кəсiпкерлiк негiздерiн оқудан өткен, микрокредит алған, жеке iсiн ұйымдастырған немесе кеңейткен Бағдарламаға қатысушылар саны, соңғы қарыз алушылардың микрокредиттерді мақсатты пайдалануы туралы; 2) өңірлік даму мəселелері жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға – салынған жəне реконструкцияланған жəне/немесе сатып алынған жəне инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымға қосылған объектiлердің, сатып алынатын ілеспе, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін технологиялық жабдықтардың саны туралы есептердi ұсынады. 81. Қаржы агенттігі мəртебесіне ие уəкілетті өңірлік ұйым не микроқаржы (микрокредиттік) ұйымдары немесе кредиттік серіктестіктер берілген микрокредиттің мақсатты пайдаланылуын жəне Бағдарламаға қатысушылардың шартқа сəйкес өздеріне алған міндеттемелерін орындауын сүйемелдеуді жəне бақылауды жүзеге асырады. Бағдарламаға қатысушының қаражатты мақсатты пайдалануы туралы есебі жұмыспен қамту орталықтарына жіберіледі. Микрокредит алған Бағдарламаға қатысушылар кредит беруші ұйымдарға оларға берілген микрокредиттің мақсатты пайдаланылуы туралы растаушы құжаттарды ұсынады. Халықты жұмыспен қамту орталықтары микрокредит алған Бағдарламаға қатысушылардың тізімдерін аудандардың (қалалардың) салық органдарына ұсынады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 1-қосымша _________ ауданының (қаласының) халықты жұмыспен қамту орталығының директорына _____________ мекенжайы бойынша тұратын _________________ Өтiнiш Менi жеке кəсіпкерлік бастаманы қолдау шеңберінде Жұмыспен қамту 2020 жол картасының екінші бағыты бойынша қатысушылардың қатарына енгiзудi сұраймын. Қосымша ___ парақта: жеке басты куəландыратын құжаттың көшiрмесi; тұрғылықты тұратын жерi бойынша тiркелгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi (мекенжай анықтамасы, ауылдық əкiмнiң анықтамасы); еңбек кiтапшасының (болған жағдайда) немесе еңбек қызметiн растайтын өзге құжаттың (жұмыс iстейтiн адамдар үшiн) көшiрмесi; қажет болған жағдайда нысан бойынша жеке iсiн ұйымдастыру немесе кеңейту, сондай-ақ ілеспе, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін технологиялық жабдықты сатып алу бойынша бизнес-ұсыныс;

қажет болған жағдайда нысан бойынша жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға жəне/немесе жайластыруға жəне/немесе инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылым үшін, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін ілеспе технологиялық жабдықты сатып алуға өтiнiм. Жеке iсiн кеңейтудi жоспарлайтын адамдар: төлем қабiлеттiлiгiн (адамға қызмет көрсетiлетiн екiншi деңгейдегi банктiң немесе оның филиалының қолы қойылған жəне мөрi басылған адамның банктiң немесе оның филиалының алдындағы (адам бiрнеше екiншi деңгейдегi банктiң немесе филиалдарының, сондай-ақ шетелдiк банктiң клиентi болған жағдайда, мұндай анықтама осындай банктiң əрқайсысынан берiледi) мiндеттемелерiнiң барлық түрлерi бойынша анықтама берген күннiң алдында үш айдан астам созылған мерзiмi өткен берешегi жоқ екенi туралы анықтамасының түпнұсқасы) растайтын құжаттарды қосымша ұсынады. Оң шешiм қабылданған жағдайда жеке əлеуметтiк келiсiмшартқа қол қоюға мiндеттенемiн. Күнi қолы Азамат ________________________________________________ өтiнiшi 20__ж. «_____»____________ қабылданды, № _____ болып тiркелдi. Құжаттарды қабылдаған адамның Т.А.Ə., лауазымы жəне қолы: ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ * ұсынылған құжаттардың дұрыстығына өтiнiш берушi жауапты болады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 2-қосымша Бизнес-ұсыныс 1. Жобаның атауы ____________________________________________ 2. Тегi, аты, əкесiнiң аты ____________________________________ 3. Бiлiктiлiгi (кəсiбi, мамандығы) ____________________________ ____________________________________________________________ 4. Кəсiпкерлiк негiздерiн оқу туралы мəлiметтер (аяқтау күнi, ұйымның атауы, оқу бейiнi)___ _______________________________________________________________________________ 5. Жобаның сипаттамасы (мақсаты, ерекше белгiлерi, iске асыру кезеңдерi – тактикалық жоспар, мақсаттарға қол жеткiзу жолдары, қызметтердi немесе өндiрiлген өнiмдi тұтынатын болжамды тұтынушылар) _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ 6. Жобаның болжамды құны ____________________________мың теңге; 7. Қажеттi кредит сомасы ___________________________ мың теңге; 8. Кредиттiң жоспарлы мерзiмi__________________________________ 9. Жоба іске асырылған жағдайда кемінде ________тұрақты жұмыс орны құрылатын болады. 10. Кредиттi өтеу үшiн төлемдi шегеру қажеттiлiгi (бар, жоқ); 11. Қолда бар мүлiктiң, техниканың жəне жобаны iске асыру үшiн қажеттi жабдықтың сипаты _______________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ 12. Жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды тарту қажеттiлiгi (жол, электр, сумен жабдықтау, кəрiз не септик, байланыс жəне оның болжамды құны ________________________ мың теңге). 13. Ілеспе технологиялық жабдықты, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамытуға арналған техникалық жабдықты сатып алу қажеттігі_________________ болжамды құны _________ мың теңге. Күнi

қолы

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 3-қосымша Жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға жəне/немесе жайластыруға жəне/немесе инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін ілеспе техникалық жабдықты сатып алуға өтiнiм 1. Жобаның атауы ____________________________________________ Жобаның болжамды құны _____________________________ мың теңге; 2. Тегi, аты, əкесiнiң аты ____________________________________ ____________________________________________________________ 3. Жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымның сипаты: а) жолдар (ұзындығы (км), жол төсемiнiң енi м, бетiнiң сипаттамасы (түрi), су өткiзгiш қондырғыларды орнату қажеттiлiгi) ___________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ болжамды құны __________ мың теңге; б) электрмен жабдықтау (желiнiң ұзындығы (км), тiреулердiң, оның iшiнде қос тiреулердiң қажеттi саны, желiдегi қажеттi кернеу (вольт), төмендеткiш трансформатор сатып алу жəне орнату қаж еттiлiгi)________________________________________ болжамды құны __________ мың теңге; в) сумен жабдықтау (желiнiң ұзындығы (км), өткiзу қабiлетi тəулiгiне текше м., байланыстырушы құбырдың диаметрi мм, өрт сөндiру жүйесiн, оның iшiнде өрт гидрантын жайластыру қажеттiлiгi) _________________________________ болжамды құны __________ мың теңге; г) кəрiз (су өткiзу) – қолданыстағы жүйеге қосу – ұзындығы км, өткiзу қабiлетi тəулiгiне текше м., байланыстырушы құбырдың диаметрi мм, қайта жiберу құдықтары құрылыстарының қажеттi саны, сорғы жабдықтарын сатып алу жəне орнату қажеттiлiгi) ____________________________________ ______________________________ болжамды құны __________ мың теңге; д) септик жайластыру – қажеттi көлемi текше м. ________________ 4. Байланыс (желiнiң ұзындығы км, тiреулердiң қажеттi саны, абоненттiк нөмiрлердiң қажеттi саны) ____________________________________________________________ 4-1. Жетіспейтін ілеспе, оның ішінде шалғайдағы мал шаруашылығын дамытуға арналған технологиялық жабдықтың сипаттамасы __________________________________ болжамды құны _________ мың теңге, 5. Жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту, жайластыру жəне қосалқы технологиялық жабдықты сатып алудың жалпы құны ______________________________ мың теңгенi құрайды. Күнi

қолы

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдарға кəсiпкерлiктi дамытуды мемлекеттiк қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына 4-қосымша Əлеуметтік келісімшарт _________________ 20__ жылғы «__»_______ (жасалатын орны) ____________________________________________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы) Бұдан əрі «Жұмыспен қамту орталығы» деп аталатын __________________ ________________________________________________________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығы өкілінің тегі, аты, əкесінің аты, атқаратын қызметі) ______________________ атынан _________________________________________________бір тараптан жəне бұдан əрі «Қатысушы» деп аталатын _______________________ (Т. А. Ə.) ____________________________________________________________________ құжаттың атауы, жеке басын куəландыратын құжат нөмірінің сериясы, ________________________________________________________________________________ кім жəне қашан берді екінші тараптан төмендегілер туралы осы əлеуметтік келісімшартты (бұдан əрі – келісімшарт) жасасты: 1. Келісімшарттың мəні 1. Келісімшарт Халықты жұмыспен қамту орталығы жəне Қатысушы арасында нəтижелі жұмыспен қамтуға жəрдемдесу жəне Қатысушының табыс деңгейін арттыру мақсатында Қатысушыға мемлекеттік қолдау көрсету туралы жасалды. 2. Келісімшарт _______________________________________________ (Бағдарлама қатысушыларының құрамына адамды енгізу туралы шешім қабылдаған органның атауы) 20 ___ ж. «___ » ___________ № ___ шешімінің негізінде жасалды. 2. Келісімшарт тараптарының құқықтары мен міндеттері 1. Жұмыспен қамту орталығы: Қатысушыға микрокредит алудың ықтимал нұсқалары, материалдық көмек алу, қосымша сервистік қызмет көрсету арқылы кəсіпкерлік негіздеріне оқыту туралы консультация беруге; Қатысушыға мыналарды ұсынуға: 1)______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ (ұйымның атауы, мекенжайы, оқу мерзімі) кəсіпкерлік негіздеріне оқудан өтуді 2) ___________________________________________________________ (микрокредит алудың мақсаты не бизнес-ұсыныстың атауы) ________________________________________________________________________ (микроқаржы ұйымының атауы, мекенжайы, басшысының Т.А.Ə.) микрокредит алу үшін кредиттік ұйымдарға жүгінуді ұсынуға міндеттенеді. 2. Жұмыспен қамту орталығы мынадай мемлекеттік қолдау түрлерін көрсетеді: _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ (мемлекеттік қолдау шараларының нақты тізбесі, олардың көлемі мен көрсету мерзімдері) 3. Жұмыспен қамту орталығының құқықтары 1. Бағдарламаға қатысушыларға мемлекеттік қолдау көрсететін жұмыспен қамту орталығының өкілдері одан Бағдарлама шеңберінде берілетін микрокредиттің мақсатты пайдаланылуын растайтын ақпаратты, мəліметтерді (жабдықты, ірі қара мал, ұсақ мал сатып алу туралы ақпарат, құрылыс, жөндеу, қосымша жұмыс орындарын құру жəне т.б.) сұратуға құқылы. 4. Қатысушы мыналарға міндеттенеді 1. Келісімшарттың қолданылу мерзіміне отбасының құрамы туралы, өзінің табысы туралы жəне өз отбасы мүшелерінің табысы туралы шынайы ақпаратты, Бағдарлама шеңберінде берілген микрокредиттің мақсатты шығысталуын растайтын мəліметтерді ұсынуға, сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау туралы оң шешім кезінде қолданыстағыға қатысты кемінде 10 % жаңа тұрақты жұмыс орындарын құруға міндеттенеді. 2. Мынадай міндеттемелерді орындауға: 1)_________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ ______________________________ дейінгі мерзімге 2)_________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ ______________________________ дейінгі мерзімге 3)_________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ ______________________________ дейінгі мерзімге міндеттенеді. 3. Ай сайын, есепті айдан кейінгі айдың 10-күнінен кешіктірмей Жұмыспен қамту орталығына өзіне алған міндеттемелердің орындалуы туралы жəне Бағдарлама шеңберінде берілген микрокредиттің мақсатты шығысталуы туралы есеп беруге міндеттенеді. 4. Осы келісімшарттың талаптарын орындауға кедергілер туындаған жағдайда көрсетілген міндеттемелер басталған күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде Жұмыспен қамту орталығын хабардар етуге міндеттенеді. 5. Қатысушының құқықтары 1. Кəсіпкерлік негіздеріне оқытуға, микрокредит беру, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету жөніндегі ұсынылатын іс-шараларды талқылауға; 2. Кəсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларында жəне Келісімшарттың _____, _______,_______ тармақтарында көзделген қаражатты алуға құқылы. 3. Өзге де шарттар 1. Осы келісімшарттың _______-тармағында көзделген мемлекеттік қолдау шаралары Қатысушыға _________________________________________ 20 ___ жылғы ___________ «___» ______________ шешіміне сəйкес көрсетіледі. Мемлекеттік қолдау көрсету Келісімшарт талаптары сақталған кезде жүзеге асырылады жəне ________________________ дейін жүргізіледі. 2. Келісімшарттың талаптары орындалмаған немесе тиісінше орындалмаған жағдайда Жұмыспен қамту орталығы: 1) келісімшарттың ____________-тармақтарында көзделген мемлекеттік қолдауды, сондай-ақ Қатысушыға атаулы əлеуметтік көмек төлемін (қолданыстағы заңнамаға сəйкес ол тағайындалған жағдайда) Келісімшарттың талаптарының орындалмау немесе тиісінше орындалмау себептерін, ақшалай қаражаттың мақсатты шығысталуын растайтын құжаттарды ұсынғанға дейін тоқтата тұруға; 2) комиссия шешімінің негізінде Қатысушыны осы туралы келісімшарт бұзылған күнге дейін 10

күн бұрын жазбаша хабардар ете отырып біржақты тəртіппен келісімшартты бұзуға; 3) атаулы əлеуметтік көмек жəне Бағдарлама шеңберінде мемлекеттік қолдау көрсетуден бас тартуға құқылы. 4. Келісімшарттың қолданылу мерзімі Келісімшарттың қолданылу «____»_________ дейін.

мерзімі

20_____

«____»

___________

20___

жылғы

5. Келісімшарт талаптарының орындалмағаны үшін тараптардың жауапкершілігі Келісімшарт талаптарының орындалмағаны жəне (немесе) тиісінше орындалмағаны үшін тараптар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына жəне кəсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдауды ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларына сəйкес жауапты болады. 6. Форс-мажорлық жағдайлар 1. Тараптар осы Келісімге қол қойылғаннан кейін туындаған өрт, жер сілкінісі, су тасқыны жəне басқа да апатты жағдайлар; əскери іс-қимылдар жəне т.б. сияқты төтенше жəне дүлей жағдайларда (форс-мажор) міндеттерін толық немесе ішінара орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатылады. 2. Форс-мажор жағдайлары туындаған жағдайда, осы келісімшартқа сəйкес қандай да болсын міндеттемелерді орындауы осындай жағдайлардың туындауына байланысты мүмкін болмаған, Тарап форс-мажор жағдайлар басталған немесе аяқталған күннен кейінгі үш жұмыс күні ішінде бұл туралы басқа тараптарды жазбаша нысанда (осы келісімшарт бойынша өз міндеттерін орындаудың мүмкін еместігін негіздеп жəне дəлелдеп хабардар етуі тиіс. 3. Хабарламау немесе уақтылы хабарламау, осындай хабарламау немесе уақтылы хабарламау форс-мажордың тиісті мəн-жайларынан тікелей пайда болған жағдайларды қоспағанда, Тарапты форс-мажордың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатуға негіздеме ретінде кез келген форс-мажордың жағдайына сүйену құқығынан айырады. Форс-мажор жағдайларының басталғандығы немесе тоқтатылғандығы туралы хабарлама, форсмажор жағдайы жалпыға танымал жəне жаппай сипат алған, дəлелдеуді қажет етпейтін жағдайларды қоспағанда, құжатпен немесе тиісті органның жəне немесе мекеменің куəлігімен расталуға тиіс. 4. Осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындау мерзімі форс-мажор жағдайы орын алған, сондай-ақ осы жағдайлардан туындаған салдар əрекеті барысына шамалас уақытқа кейінге шегеріледі. Егер мəн-жайларының туындауына байланысты Тараптардың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді толықт немесе ішінара орындай алмауы, _______ (кезеңді көрсету) асып кетсе, Тараптар осы Шартты бұзуға құқылы. 7. Тараптардың мекенжайлары мен деректемелері Халықты жұмыспен қамту орталығы ____________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының толық атауы) ____________________________________ (мекенжайы) ____________________________________ (телефон, факс) ____________________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) ____________________________________ (қолы) М.О.

Бағдарламаға қатысушы ______________________________ (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты) ______________________________ (мекенжайы) ______________________________ (телефон, факс) _______________________________ (қолы)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 13 тамыздағы №817 қаулысына 3-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі №817 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» 1997 жылғы 16 сəуірдегі, «Халықтың көші-қоны туралы» 1997 жылғы 13 желтоқсандағы, «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы заңдарына жəне «Жұмыспен қамту 2020 жол картасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 636 қаулысына (бұдан əрі – Бағдарлама) сəйкес əзірленді. Қағидалар жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесуге, өз еркімен қоныс аударуға, көшуді ұйымдастыруға, оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету жəне жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларын көрсетуге арналған нысаналы трансферттерді пайдалану тəртібін айқындайды. 2. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға бағытталған шаралар: 1) көшуге субсидия беру; 2) кəсіптік даярлау, қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру курстарында оқу, сондай-ақ жаңа тұрғылықты жеріне жұмысқа орналасуына жəрдемдесу; 3) психологиялық бейiмдеу; 4) жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын Қазақстан Республикасының азаматтарына қызметтiк тұрғын үй беру жолымен іске асырылады. 3. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) аудандық/қалалық комиссия – ауданның/қаланың жергілікті атқарушы органы жанындағы Бағдарламаны іске асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия; 2) əлеуметтік келісімшарт – жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің мемлекеттік шараларына қатысатын Қазақстан Республикасының жұмыссыз, өзін-өзі жұмыспен қамтыған жəне табысы аз азаматтары қатарындағы жеке тұлға мен халықты жұмыспен қамту орталығы арасындағы, тараптардың құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісім; 3) Бағдарламаға қатысушылар – өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, жұмыссыздар, табысы аз адамдар, ішінара жұмыспен қамтылғандар, мүгедектер, оқуын аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде жалпы білім беретін мектептердің 11-сыныбын, техникалық жəне кəсіптік білім беру, жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын бітірушілер қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Бағдарламада басымдық белгіленген адамдардың өзге де санаттары жəне оралмандар; 4) Бағдарлама операторы – халықты жұмыспен қамту саласындағы басшылықты, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шекте салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 5) жалпыұлттық дерекқор (бұдан əрі – дерекқор) – жекелеген мамандықтар (кəсіптер) бөлінісіндегі ағымдағы бос жұмыс орындары мен болжанатын жұмыс орындарының дерекқоры; 6) көшуге субсидия беру жөніндегі уəкілетті ұйым – екінші деңгейдегі банктер немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар; 7) қызметтік тұрғын үйді жалдау (жалға беру) – қызметтік тұрғын үйді немесе оның бір бөлігін жалдаушыға (жалға алушыға) уақытша пайдалануға жəне ақысын төлетіп пайдалануға беру; 8) өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган – өңірлік даму саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыру жəне іске асыру бойынша басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 9) қызметтік тұрғын үй – мемлекеттік мекеменің тұрғын үй қорынан берілетін жəне өздерінің еңбек қатынастарының сипатына байланысты міндеттерін орындау кезеңінде Қазақстан Республикасының азаматтарына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту туралы заңнамасына сəйкес жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын Қазақстан Республикасының азаматтарын қоныстандыруға арналған айрықша құқықтық режимдегі тұрғын үй; 10) өңірлік комиссия – облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті атқарушы органы жанындағы Бағдарламаны іске асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия; 11) уəкілетті орган – өңірлік деңгейде халықты жұмыспен қамтуға жəрдемдесуді жəне жұмыссыздықтан əлеуметтік қорғауды қамтамасыз ететін жергілікті атқарушы органдардың құрылымдық бөлімшесі; 12) халықты жұмыспен қамту орталығы – жергілікті атқарушы орган жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларын іске асыру мақсатында ауданда, облыстық жəне республикалық маңызы бар қалаларда, астанада құратын мемлекеттік мекеме; 13) экономикалық өсу орталығы – соңғы 5-10 жыл бойы экономикалық көрсеткіштерінің тұрақты өсуімен жəне жоғары демографиялық əлеуетімен (көші-қон сальдосы оң) сипатталатын елді мекен. 4. Жаңа тұрғылықты жері бойынша кəсіптік даярлау, қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру курстарында оқыту, сондай-ақ жұмысқа орналасуға жəрдемдесу Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдарды оқытуды, олардың жұмысқа орналасуына жəрдемдесуді жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру жəне қаржыландыру қағидаларында көзделген шартарда жүзеге асырылады. 2. Көшуге субсидия беру 5. Əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерде тұратын өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз жəне табысы аз адамдар қатарындағы Қазақстан Республикасы азаматтарының көшуі: 1) бір ауданның ішінде; 2) бір облыс шегінде бір ауданнан (облыстық маңызы бар қаладан) басқа ауданға (облыстық маңызы бар қалаға); 3) бір облыстан басқа облысқа жүзеге асырылады. 6. Қазақстан Республикасы азаматтарының басқа облысқа көшуі республикалық маңызы бар қаланы жəне астананы қоспағанда, облыстардың жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті органдары берген жұмыс берушілер өтінімдері негізінде Бағдарлама операторының шешімі бойынша жүзеге асыралады. 7. Өңірлік комиссия шешімінің негізінде республикалық маңызы бар қаланың, астананың, облыс орталықтарының шегінде тұратын адамдар қатарындағы Бағдарламаға қатысушыларды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 316 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасының шеңберінде құрылысы 2011 жылғы 1 шілдеден бастап 2013 жылғы 1 шілде аралығында жүргізілген қызметтік тұрғын үйлерге көшіруге жол беріледі. Бұл ретте, Бағдарламаға қатысушылар мынадай өлшемшарттарға сəйкес келуге тиіс: 1) өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз, халықтың еңбекке қабілетті табысы аз санатына жатуға; 2) жұмыс берушілер жаңа тұрғылықты жері бойынша мəлімдеген қолданыстағы дерекқордағы жұмыс орындарына сəйкес келетін кəсіптік білімі не Бағдарлама шеңберінде кəсіптік оқуды аяқтағаннан кейін тұрақты жұмыс орындарына жұмысқа орналасу туралы жазбаша міндеттемесі болуға; 3) соңғы үш жылда бекітілген тізбеге сəйкес əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерде тұрақты тұруға тиіс. 8. Бағдарламаға қатысушылардың көшуі қызметтік тұрғын үйдің берілуімен, сондай-ақ көшуге субсидияның төленуімен өз бетінше жүзеге асырылады. Бұл ретте Бағдарламаға қатысушының жəне оның отбасы мүшелерінің жаңа тұрғылықты жері бойынша меншік құқығында тұрғын үйі не тұрақты пайдалануында коммуналдық тұрғын үй қорынан берілген тұрғын үйі болған жағдайда жаңа тұрғылықты жері бойынша қызметтік тұрғын үй берілмейді. 9. Қызметтік тұрғын үй беру жəне көшуге субсидия тағайындау үшін Бағдарламаға қатысушы отбасының құрамын жəне көшуге субсидия беру жөніндегі уəкілетті ұйымда алдын ала ашылған жеке шотын көрсете отырып, келген жерінің халықты жұмыспен қамту орталығына осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысан бойынша өтініш береді. Өтінішке Бағдарламаға қатысушы мен оның көшіп келген отбасы мүшелерінің мынадай құжаттары қоса беріледі: 1) халықты жұмыспен қамту орталығының (шыққан жерінің) жолдамасы; 2) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 3) əлеуметтік келісімшарт; 4) Бағдарламаға қатысушыға жəне оның отбасы мүшелеріне келген жері бойынша тұрғын үйі жоқ екені туралы жергілікті атқарушы орган берген анықтама. 10. Бағдарламаға қатысушыға жəне оның отбасы мүшелеріне көшуге берілетін субсидиялар олар жаңа тұрғылықты жеріне келгеннен кейін жəне қызметтік тұрғын үйді жалдау (жалға алу) шартын жасағаннан кейін не тұрғын үй мəселесін өз бетінше шешкен жағдайда келген жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың көшірмесі негізінде беріледі. Бағдарламаға қатысушының жаңа тұрғылықты жеріне келмеген отбасы мүшелеріне көшуге субсидия берілмейді. 11. Келген жерінің халықты жұмыспен қамту орталығы Бағдарламаға қатысушымен қызметтік тұрғын үйді жалдау (жалға алу) туралы шарт жасасқан күннен бастап бес жұмыс күні ішінде не тұрғын үй мəселесін өз бетінше шешкен жағдайда келген жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың көшірмесі негізінде, осы Қағидалардың 9-тармағында көрсетілген құжаттардың барлығы болған жағдайда, осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша көшуге берілетін субсидияны тағайындау туралы шешім шығарады. Бір елді мекен шегінде көшетін Бағдарламаға қатысушыларға көшуге субсидия төленбейді. 12. Көшуге берілетін субсидияны тағайындау туралы шешімде Бағдарламаға қатысушының отбасы құрамы, оларға берілетін тиісті төлемдердің мөлшері жəне көшуге субсидия беру жөніндегі уəкілетті ұйымда ашылған жеке шотының нөмірі көрсетіледі. 13. Халықты жұмыспен қамту орталығы көшуге берілетін субсидияны тағайындау туралы шешім шығарғаннан кейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей көшуге субсидия беру жөніндегі уəкілетті ұйымдарға тиісті төлемдерді аударады. 14. Əлеуметтік келісімшарттың талаптарына сəйкес Бағдарламаға қатысушы (отбасымен бірге) келген жерінен алты айдың ішінде кеткен жағдайда көшуге берілетін субсидияның алынған сомасы бюджетке өтеледі. Əскери қызметке шақырылған, осы елді мекенде тұруға мүмкіндік бермейтін ауруларды, жұмыс берушінің өтінімі бойынша оқуға жіберілген жағдайларды қоспағанда, Бағдарламаға қатысушы отбасы мүшелерінің біреуі келген жерінен бір жыл ішінде кеткен жағдайда, отбасының кетіп қалған мүшесі алған, көшуге берілген субсидия сомасы бюджетке қайтарылады. 15. Бағдарламаға қатысушыларға келген жерлерінде олардың қалауы бойынша қызметтік тұрғын үй беріледі. Берілетін қызметтік тұрғын үйдің ауданы отбасының құрамына қарай бірге тұратын отбасы мүшесінің біреуіне он сегіз шаршы метрден не отбасына жүз шаршы метрден аспауға жəне бір бөлмелі пəтерден не отбасылық үлгідегі жатақхананың бір бөлмесінен кем болмауға тиіс. Жастар қатарындағы адамдарға, сондай-ақ оралмандарға, жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйінің тəрбиеленушілеріне, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балаларға (осындай адамдарды əскери қызметке шақырған кезде жасы мерзімді əскери қызмет өткеру мерзіміне ұзартылады), көшіру мен жұмысқа орналастыру-

(Соңы 15-бетте).


(Соңы. Басы 12-14-беттерде). ды жұмыс беруші өзі жүзеге асырған Бағдарламаға қатысушыларға, сондай-ақ басқа облыстарға көшетіндерге жатақханадан бөлмелер беру олардың бұрынғы тұрған жеріне, оның ішінде облыс орталықтарына, республикалық маңызы бар қалада жəне астанада тұрғанына қарамастан жүзеге асырылады. 16. Жастар, оның ішінде некеде тұрғандар үшін жатақханалардан бөлмелер мынадай шарттармен беріледі: 1) жасы 29-ға дейін болуы; 2) қолданыстағы еңбек шартының немесе əлеуметтік келісімшарттың болуы; 3) тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесіне қатысуы тиіс. Жастар үшін жатақханалардан бөлмелер 5 жылға дейінгі мерзімге беріледі. 17. Жастар үшін жатақханадан бөлме, қызметтік тұрғын үй халықты жұмыспен қамту орталығының тұрғын үй комиссиясы қабылдаған тұрғын үй беру туралы шешімінің жəне халықты жұмыспен қамту орталығы мен Бағдарламаға қатысушы арасында жасалған қызметтік тұрғын үйді жəне жатақханадағы бөлмені жалдау (жалға беру) туралы шарт негізінде беріледі. 18. Бағдарламаға қатысушыда не оның отбасы мүшесінде екі айдан астам қолданыстағы еңбек шарты болмаған жағдайда олармен жастарға арналған жатақханадан бөлмені жалға алу шарты бұзылады. 19. Жастарға арналған жатақханадан бөлме берілгеннен кейін Бағдарламаға қатысушы жоғары, жоғарыдан кейінгі, техникалық жəне кəсіптік білім беру ұйымдарына кəсіптік оқудан өтуге жіберіледі. 20. Тұрғын үй комиссиясының шешімі екі дана жасалады, оның біреуі қатаң есептегі құжат ретінде халықты жұмыспен қамту орталығында сақталады, ал екіншісі өтініш берушіге беріледі. 21. Халықты жұмыспен қамту орталығы Бағдарламаға қатысушымен жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартын халықты жұмыспен қамту орталығының (келген жерінің) тұрғын үй комиссиясы тиісті шешім қабылдағаннан кейін бес жұмыс күні ішінде жасайды. Бағдарламаға қатысушы жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартының тарапы болады. Жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартына Бағдарламаға қатысушының сенім білдірілген адамының қол қоюына жол берілмейді. Жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шарты үш данада жасалады. Жастарға арналған жатақханалардан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартының бір данасы халықты жұмыспен қамту орталығында сақталады, екіншісі жергілікті атқарушы органға беріледі, ол қатаң есептілік құжаты ретінде сақталады, үшіншісі өтініш берушіге беріледі жəне жастарға арналған жатақханадан бөлмеге, қызметтік тұрғын үйге қоныстануға құқық беретін бірденбір құжат болып табылады. 22. Егер шарт жасасу туралы ұсыныс берген күннен бастап бес жұмыс күні ішінде Бағдарламаға қатысушы шарттың талаптарымен келіспеуіне байланысты жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартына қол қоймаса, халықты жұмыспен қамту орталығы жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді Бағдарламаның басқа қатысушысына қайта бөледі. Бағдарламаның жаңа қатысушысымен шарт жасасу осы Қағидалардың 21-тармағында белгіленген мерзімде жүзеге асырылады. 23. Жалға алу шарты күнтізбелік бір жыл мерзімге жасалады жəне жалға алу шартына сəйкес ол аяқталғанға дейін күнтізбелік бір ай бұрын шартты тоқтату туралы хабарлама жіберетін жағдайларды қоспағанда, автоматты түрде ұзартылады. 24. Бағдарламаға қатысушылар осы Қағидаларға сəйкес жастарға арналған жатақханадан бөлме, қызметтік тұрғын үй алу құқығын бір рет қана іске асырады. 25. Жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алудың ай сайынғы төлемінің мөлшерін өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган бекітетін мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді пайдаланғаны үшін төлем мөлшерін есептеу əдістемесіне сəйкес халықты жұмыспен қамту орталығы айқындайды. 26. Коммуналдық жəне пайдалану қызметтерінің шығыстары жастарға арналған жатақханадан бөлмені, қызметтік тұрғын үйді жалға алу төлемінің сомасына кірмейді жəне Бағдарламаға қатысушы оны өзі төлейді. 27. Жастарға арналған жатақханадан бөлме, қызметтік тұрғын үй жалға берілген кезде қосалқы жалға алуға жол берілмейді. 28. Бағдарламаға қатысушының отбасы мүшесінің жастарға арналған жатақханадан жеке бөлме, қызметтік тұрғын үй беру не Бағдарламаның басқа қатысушысының отбасы құрамында қызметтік тұрғын үй беру туралы өтініші қаралмайды. 29. Жергілікті атқарушы органдар Бағдарламаға қатысушыларды тұрғын үймен отбасылық үлгідегі жатақханалардан орын беру, тұрғын үйлерді сатып алу, құрылысы басталған объектілерді салып бітіру, осы Қағидалардың 15-тармағында көрсетілген шарттарға сəйкес келетін, жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық меншігіндегі бос тұрған көппəтерлі тұрғын үйлерді реконструкциялау есебінен қамтамасыз ете алады. 30. Бағдарламаға қатысушылардың тиісті біліктілігі болған жағдайда жастарға арналған жатақханаларды, қызметтік тұрғын үйді салу жəне тиісті инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту барысында құрылатын жұмыс орындарына орналасуға басым құқығы болады. 31. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысушылар ретінде қызметтік тұрғын үй берілген Бағдарламаға қатысушылар қызметтік тұрғын үйде кемінде бес жыл тұрған жағдайда, өздері тұратын қызметтік тұрғын үйді қалдық құны бойынша Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту туралы заңнамасына сəйкес жекешелендіре алады. 3. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына атысатын Қазақстан Республикасының азаматтарына қызметтіктұрғын үй беру Қоныс аударуға қажеттілікті айқындау тəртібі 32. Халықты жұмыспен қамту орталықтары жұмыс берушілерге Бағдарламаның үшінші бағыты шеңберінде қоныс аударуға жəне жұмысқа орналасуға қатысуға үміткерлерді таңдау тəртібі мен шарттары туралы консультация береді. 33. Бағдарламаға қатысуға ниет білдірген жұмыс берушілер халықты жұмыспен қамту орталықтарына: 1) мамандықтар (кəсіптер) бөлінісінде қажетті жұмыс күшінің саны көрсетілген; 2) Бағдарламаға қатысушылар үшін жұмыс берушілердің қоса қаржыландыруымен тұрғын үй салу мүмкіндігі туралы; 3) Бағдарламаға қатысушыларды тұрақты жұмыс орындарын ұсына отырып, жұмысқа орналастыру мүмкіндігі туралы өтінім не Бағдарлама шеңберінде кəсіптік оқуды аяқтағаннан кейін тұрақты жұмыс орындарына жұмысқа орналасу туралы жазбаша міндеттеме береді. 34. Халықты жұмыспен қамту орталықтары əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекендерге жəне экономикалық өсу орталықтарына қажетті еңбек ресурстарын қоныстандыру үшін тұрғын үй салуға қажеттілігі бар жұмыс берушілердің тізілімін жүргізеді. 35. Əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен, орташа жəне жоғары елді мекендерді жəне экономикалық өсу орталықтарын айқындау өлшемшарттарын өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган əзірлейді жəне бекітеді. Əзірленген өлшемдерге сəйкес облыстардың жергілікті атқарушы органдары өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті органмен келісім бойынша əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен, орташа жəне жоғары елді мекендердің тізбесін айқындайды жəне оны өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті органға жəне Бағдарлама операторына жібереді. 36. Халықты жұмыспен қамту орталықтары жұмыс берушілердің қажеттілігін ескере отырып: 1) əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерде тұратын, облыстың (ауданның/ қаланың) əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекендеріне жəне экономикалық өсу орталықтарына көшуге қатыса алатын өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың, жұмыссыздар мен табысы аз адамдардың санын; 2) көшуге қатыса алатын жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйінің тəрбиеленушілерінің, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалардың (осындай адамдарды əскери қызметке шақырған кезде жасы мерзімді əскери қызмет өткеру мерзіміне ұзартылады), жиырма тоғыз жасқа дейінгі жастардың, оралмандардың жалпы санын; 3) əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекендердегі жəне экономикалық өсу орталықтарындағы жұмыс берушілердің еңбек ресурстарына қажеттілігін, олардың жұмыс күшіне деген сұранысын қанағаттандыру үшін қосымша еңбек ресурстарын тарту қажеттілігін айқындайды; 4) еңбек ресурстарына қажеттілікті аудандық/қалалық комиссиялармен келіседі жəне ақпаратты уəкілетті органға жібереді. 37. Уəкілетті орган ұсынылған ақпараттың негізінде: 1) əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерде тұратын, облыстың (ауданның/ қаланың) əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекендеріне жəне экономикалық өсу орталықтарына көшуге қатыса алатын өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың, жұмыссыздар мен табысы аз адамдардың жалпы санын; 2) көшуге қатыса алатын жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйінің тəрбиеленушілерінің, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалардың (осындай адамдарды əскери қызметке шақырған кезде жасы мерзімді əскери қызмет өткеру мерзіміне ұзартылады), жиырма тоғыз жасқа дейінгі жастардың, оралмандардың жалпы санын қалыптастырады; 3) еңбек ресурстарына қажеттілік жəне азаматтардың көшу мүмкіндігі туралы ақпаратты өңірлік комиссияға жібереді. 38. Өңірлік комиссия берілетін үйлердің жалпы саны негізінде: 1) шыққан жəне қабылданатын жерін айқындай отырып, облыс (аудан, қала) шегінде көшетін азаматтардың ықтимал санын келіседі жəне көшуді ұйымдастыру үшін ұсынымды уəкілетті органға жəне (немесе) халықты жұмыспен қамту орталығына жібереді; республика шегінде көшетіндердің ықтимал санын келіседі, өтінімді немесе ұсынысты Бағдарлама операторына жібереді. 2) Бағдарламаға қатысушыларды көшіру, орналастыру мəселелерін қарайды. 39. Өңірлік жəне аудандық/қалалық комиссияның құрамына жергілікті өкілді жəне атқарушы органдардың, уəкілетті органның (халықты жұмыспен қамту орталықтарының), қызметкерлер мен жұмыс берушілер бірлестіктерінің, қоғамдық бірлестіктердің жəне өзге де мүдделі ұйымдардың өкілдері кіреді. 40. Бағдарламаға қатысушыларға: 1) бір ауданның ішінде қоныс аударушыларға – отағасына он еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, отбасы мүшелерінің əрқайсысына бес еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде; 2) бір облыс шегінде бір ауданнан (облыстық маңызы бар қаладан) басқа ауданға (облыстық маңызы бар қалаға) қоныс аударушыларға – отағасына жиырма бес еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, отбасы мүшелерінің əрқайсысына он бес еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде бөлінеді; 3) бір облыстан басқа облысқа көшетін адамдарға – отағасына елу еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, отбасы мүшелерінің əрқайсысына отыз бес еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде көшуге субсидия беріледі. Өз еркімен қоныс аударуға жəне қатысуға үміткерлерді іріктеу тəртібі мен əлеуметтік келісімшарт жасасу 41. Бағдарламаға қатысуға үміткерлер халықты жұмыспен қамту орталықтарына осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш береді. 42. Өтінішке мынадай құжаттар қоса беріледі: 1) жеке басты куəландыратын құжаттың көшірмесі; 2) тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың көшірмесі жəне отбасы құрамы (мекенжай анықтамасы, ауылдық əкімнің анықтамасы); 3) еңбек кітапшасының (болған кезде) немесе еңбек қызметін растайтын өзге құжаттың (жұмыс істейтін адамдар үшін) көшірмесі; 4) білімі туралы құжаттың (диплом, аттестат, куəлік), сондай-ақ білімі мен біліктілігін растайтын басқа да құжаттардың (болған кезде) көшірмелері. Бағдарламаның осы бағытына қатысуға басым құқықты ауыл жастары, сондай-ақ жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйінің тəрбиеленушілері, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалар (осындай адамдарды əскери қызметке шақырған кезде жасы мерзімді əскери қызмет өткеру мерзіміне ұзартылады) иеленеді. 43. Халықты жұмыспен қамту орталықтары он жұмыс күні ішінде басқа облысқа, сондай-ақ басқа ауданға көшуге ниет білдірген адамдардың өтініштері мен құжаттарын – уəкілетті органға, аудан ішінде – аудандық/қалалық комиссияның қарауына жібереді. Уəкілетті орган басқа облысқа, сондай-ақ басқа ауданға көшуге ниет білдіргендердің өтініштері мен құжаттары келіп түскен күнінен бастап он жұмыс күні ішінде оларды өңірлік комиссияның қарауына жібереді. 44. Бағдарламаға қатысуға өтініш беруші адамдардың құжаттарын қарау нəтижесі бойынша: 1) аудандық/қалалық комиссиялар: бір аудан шегінде көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылар құрамына қосу не қосудан бас тарту туралы ұсынымдар əзірлейді жəне халықты жұмыспен қамту орталығына жібереді; бір облыс шегінде басқа ауданға (облыстық маңызы бар қалаға) немесе басқа облысқа көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылар құрамына қосу не қосудан бас тарту туралы ұсынымдар əзірлейді жəне өңірлік комиссияға жібереді; 2) өңірлік комиссиялар: бір облыс шегінде бір ауданнан (облыстық маңызы бар қаладан) басқа ауданға (облыстық маңызы бар қалаға) көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылар құрамына қосу не қосудан бас тарту туралы ұсынымдар дайындайды жəне уəкілетті органға жəне (немесе) халықты жұмыспен қамту орталығына жібереді; республикалық маңызы бар қаланың, астананың, облыс орталықтары шегінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 316 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасының шеңберінде құрылысы 2011 жылғы 1 шілдеден бастап 2013 жылғы 1 шілде аралығында жүрген қызметтік тұрғын үйлерге көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылардың құрамына қосу не қосудан бас тарту туралы ұсынымдар əзірлейді жəне уəкілетті органға жəне (немесе) халықты жұмыспен қамту орталығына жібереді; басқа облысқа көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылардың құрамына қосу не қосудан бас тарту туралы ұсыныстар əзірлейді жəне уəкілетті органға жібереді. Уəкілетті орган өңірлік комиссияның басқа облысқа көшетін азаматтарға қатысты Бағдарламаға қатысушылардың құрамына қосу жəне қосудан бас тарту туралы ұсынысын шешім қабылдау үшін Бағдарлама операторына жібереді. Өңірлік жəне аудандық/қалалық комиссияның отырысы Бағдарламаға қатысуға өтініштер мен құжаттардың түсуіне қарай өткізіледі. 45. Əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерден əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекендерге жəне экономикалық өсу орталықтарына көшетін Бағдарламаның осы бағытына қатысуға үміткерлер мынадай өлшемшарттарға сəйкес келуге тиіс: 1) өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз, халықтың еңбекке қабілетті табысы аз санатына жатуға; 2) жұмыс берушілер жаңа тұрғылықты жері бойынша мəлімдеген қолданыстағы дерекқордағы жұмыс орындарына сəйкес келетін кəсіптік білімі не Бағдарлама шеңберінде кəсіптік оқуды аяқтағаннан кейін тұрақты жұмыс орындарына жұмысқа орналасу туралы жазбаша міндеттемесі болуға; 3) соңғы үш жылда бекітілген тізбеге сəйкес əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекендерде тұрақты тұруға тиіс.

15

www.egemen.kz

17 тамыз 2013 жыл

46. Көрсетілген өлшемшарттар жиырма тоғыз жасқа толмаған балалар үйінің тəрбиленушілері, жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, кəмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалар (осындай адамдарды əскери қызметке шақырған кезде жасы мерзімді əскери қызмет өткеру мерзіміне ұзартылады), жиырма тоғыз жасқа дейінгі жастар, оралмандар болып табылатын Бағдарламаның осы бағытының қатысушыларына қолданылмайды. Бұл ретте отбасы мүшелерінің бірінің жұмыспен нəтижелі қамтылуы, коммуналдық қызметтерді, жалдау ақысын төлеуді қамтамасыз ету жəне отбасының бөлінген тұрғын үйде тұруы Бағдарламаға қатысудың міндетті шарты болып табылады. 47. Тиісті қаржы жылына арналған қаржыландыру жоспарында көшуді жəне қызметтік тұрғын үй салуды, сатып алуды, салып бітіруді, сондай-ақ жастарға арналған жатақханалар салуды жəне сатып алуды субсидиялауға көзделген жалпы қаражат (жұмыс берушілер тарапынан қоса қаржыландыруды ескере отырып) көлемі негізінде айқындалады. Қызметтік тұрғын үйлер пəтерлерден, жеке тұрғын үйлерден жəне жатақханалардағы бөлмелерден тұрады. 48. Халықты жұмыспен қамту орталығы Бағдарлама операторының, өңірлік не аудандық/ қалалық комиссияның ұсынымын алған күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде өтініш берушілерді Бағдарламаға қатысушылар құрамына енгізу туралы не одан бас тарту туралы шешім қабылдайды. Бағдарламаға қатысуға үміткер осы Қағидалардың 45-тармағында көрсетілген өлшемшарттарға сəйкес келмеген жағдайларда Бағдарламаға қатысушылардың құрамына енгізуден бас тартылады. 49. Шыққан жерінің халықты жұмыспен қамту орталықтары шешім қабылданған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде өтініш берушілерге жазбаша хабарлайды. 50. Халықты жұмыспен қамту орталығының Бағдарламаға қатысушылардың құрамына енгізуден бас тарту туралы шешіміне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген сот тəртібімен шағым жасауға болады. 51. Шыққан жəне келген жерінің халықты жұмыспен қамту орталықтары қабылданған шешімдердің негізінде Бағдарламаға қатысушылардың көшу тəртібін, мерзімін жəне оларды қабылдау шарттарын келіседі. 52. Азаматтарды Бағдарламаға қатысушылар қатарына енгізу туралы шешімнің жəне көшу шарттарын келген жерінің халықты жұмыспен қамту орталықтарымен келісу негізінде шыққан жерінің халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысушыларға қоныс аударуға осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес жолдама береді. 53. Шыққан жерінің халықты жұмыспен қамту орталығы берген жолдаманың негізінде келген жерінің халықты жұмыспен қамту орталығы Бағдарламаға қатысушымен осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əлеуметтік келісімшарт жасасады, жұмыс беруші оның тарапы болады. Жұмыс беруші осы Қағидаларға 6-қосымшаға сəйкес лауазымды адамның қолымен жəне мөрмен куəландырылған келісімшартқа қосылу туралы жазбаша өтініш (хабарлама) беру арқылы əлеуметтік келісімшарт жасасқанын растайды. Əлеуметтік келісімшарт барлық тараптар оған қол қойған сəттен бастап не халықты жұмыспен қамту орталықтары жəне Бағдарламаға қатысушылар қол қойған жəне жұмыс берушілерден əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы жазбаша өтініш (хабарлама) алған сəттен бастап күшіне енеді. Бағдарламаға қатысушыны жұмысқа орналастыру бойынша міндеттемені орындамаған жағдайда жұмыс берушілер мемлекеттің оқытуға жəне/немесе көшуді субсидиялауға жұмсаған шығыстарын өтейді. 54. Осы Қағидалар қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған əлеуметтік келісімшарттар өз күшін сақтап қалады жəне өзгеріссіз күйінде қолданылады. 55. Көшуін жəне жұмысқа орналасуын жұмыс беруші өзі жүзеге асырған азаматтар басым тəртіппен тиісті мемлекеттік қолдауды ала отырып, Бағдарламаның осы бағытына қатысушылардың құрамына енгізіледі. 56. Бағдарламаға қатысушылардың жұмыспен қамтылуы əлеуметтік келісімшарт негізінде қамтамасыз етіледі. Жұмысқа орналастыру үшін бос жұмыс орындары пайдаланылады. 57. Бағдарламаны іске асырудың барлық кезеңдерінде, оған қатысушылар туралы ақпарат əлеуметтік-еңбек саласының бірыңғай ақпараттық жүйесінің «Жұмыспен қамту» автоматтандырылған ақпараттық жүйесінде орналастырылады. Халықты жұмыспен қамту орталықтары əлеуметтік келісімшартты сүйемелдеуді жəне мониторинг жүргізуді жүзеге асырады жəне Бағдарламаға қатысушылардың өздеріне қабылдаған міндеттемелерін орындауын бақылайды. 4. Еңбек ресурстары ұтқырлығын арттыруға бағытталған шараларды қаржыландыру Тұрғын үйді салу жəне бөлу тəртібі 58. 2013 жылы Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қызылорда жəне Павлодар облыстарында, сондай-ақ ВАК шешімімен айқындалған өңірлерде Бағдарламаға қатысушылар құрамына енгізу қызметтік тұрғын үйлер салуға, сатып алуға жəне қоныстандыруға қатысатын жұмыс берушілердің жолдамасы бойынша жүзеге асырылады. Жұмыс беруші тарапынан қоса қаржыландырылған жағдайда құрылыс орнын салу, сатып алу жəне салып бітіру үшін тұрғын үйдің ықтимал нұсқаларын таңдау оның қатысуымен жүзеге асырылады. 59. Жұмыс беруші көппəтерлі тұрғын үйді, сондай-ақ жеке, екі (үш) пəтерлі тұрғын үйлерді салу, сатып алу жəне салып бітіру кезінде қоса қаржыландыруды тұрғын үйлердің жалпы сметалық құнының кемінде 10 %-ы мөлшерінде жүзеге асырады. 60. Облыстардың жергілікті атқарушы органдары мен жұмыс берушілер мынадай міндеттемелерді көздейтін ниет білдіру шартын жасасады: 1) тұрғын үйді бірлесіп салу, сатып алу; 2) қоныс аударатын азаматтарды міндетті жұмысқа орналастыру; 3) жұмыс берушінің қоса қаржыландыруының мөлшері. 61. Жергілікті атқарушы органдар заңнамаға сəйкес тұрғын үй салу үшін жер учаскелерін бөлуді, жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеуді, мемлекеттік сараптама жүргізуді, қосылуға техникалық шарттарды беруді, сондай-ақ аумақтарды егжей-тегжейлі жоспарлау жоспарына немесе құрылыс салу жоспарына сəйкес инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымға қосылуды жүзеге асырады. Жеке тұрғын үйлерді салу кезінде жобаны жергілікті жерге бекіту жергілікті бюджеттің жəне жұмыс берушінің қаражаты есебінен жұмсалған қаражатқа пропорционал жүзеге асырылады. Көп пəтерлі тұрғын үйлерді салу кезінде жобаны жергілікті жерге бекіту жергілікті бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Заңнамада белгіленген тəртіппен мердігерді жəне объектінің нақты құнын айқындағаннан кейін жергілікті атқарушы органдардың бюджеттік бағдарламаларының əкімшісі, мердігер жəне жұмыс беруші тұрғын үй салу жəне осы құрылысты қоса қаржыландыру шарттары туралы үшжақты шарт жасасады. Мердігерлік шартқа сəйкес аванс төлемдерін аударған кезде бірінші тəртіпте міндетті түрде жұмыс берушінің қоса қаржыландыру сомасы аударылуға тиіс. Салынған жəне пайдалануға тапсырылған тұрғын үй мемлекет пен жұмыс беруші арасында осы тұрғын үйді салуға жұмсалған қаражатқа пропорционал бөлінеді. Жергілікті атқарушы органның шешімімен жұмыс беруші тарапынан қоса қаржыландыру қаражаты есебінен салынған тұрғын үй жұмыс берушінің меншігіне беріледі, ал мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен салынған тұрғын үй халықты жұмыспен қамту орталығының теңгеріміне беріледі. 62. Халықты жұмыспен қамту орталықтары мен жұмыс берушілер Бағдарламаға қатысушылармен жалға алу шартын жасасады, кейін Бағдарламаға қатысушыға жалға береді. Бағдарламаға қатысушыларды мемлекеттік қолдау шараларын қаржыландыру 63. Қызметтік тұрғын үй, жатақхана салу жəне (немесе) оны сатып алу, Бағдарламаға қатысушыларға көшуге, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға субсидия беру үшін облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне нысаналы трансферттер бөлінеді. Нысаналы трансферттерді уақтылы аудару, бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуына жəне түпкілікті нəтижесіне мониторинг жүргізу үшін: 1) Бағдарлама операторы мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері арасында Бағдарламаға қатысушылардың көшу шығындарын өтеу бөлігінде; 2) өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган мен облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері арасында қызметтік тұрғын үй салу жəне (немесе) сатып алу, инженерліккоммуникациялық инфрақұрылымды дамыту жəне (немесе) сатып алу бөлігінде нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келісімдер жасалады. 64. Бағдарлама операторы мен өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті орган бюджет заңнамасына сəйкес облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне тиісті республикалық бюджеттік бағдарламалар бойынша нысаналы трансферттерді аударады. 65. Қызметтік тұрғын үй, жатақхана салуға жəне (немесе) оны сатып алуға, инженерліккоммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға жəне (немесе) сатып алуға арналған нысаналы трансферттер объектілер бойынша бөлінбей, бiр сомамен облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне аударылады. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары тиісті шешiмдер қабылданғаннан кейін екі апта мерзімде іске асырылуына қаражат көзделген объектілер бөлінісінде жергілікті инвестициялық жобалар туралы жиынтық ақпаратты өңірлік даму мəселелері жөніндегі уəкілетті органға жəне Бағдарлама операторына жібереді 66. Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдері: 1) ай сайын, есепті айдан кейінгі айдың 5-күнiне Бағдарлама операторына – экономикалық əлеуеті жоғары елді мекендерге жəне экономикалық өсу орталықтарына көшіп келген, оның ішінде субсидия алған, тұрғын үй, жатақханадан бөлме алған, жұмысқа орналастырылған (жұмыспен қамту түрлері бөлінісінде) Бағдарламаға қатысушылардың саны туралы; 2) жартыжылдық қорытындысы бойынша жылына екі рет өңірлік даму мəселелері жөніндегі орталық уəкілетті органға – сатып алынған жəне (немесе) пайдалануға енгізілген қызметтік тұрғын үйлердің, жатақханалардың саны туралы есеп береді. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттiк қолдау шараларын көрсету қағидаларына 1-қосымша ______________ ауданының (қаласының) Халықты жұмыспен қамту орталығының директорына кiмнен ________________ ___________________________________ Қызметтiк тұрғын үй (жатақханадан бөлме) беруге жəне көшуге субсидия тағайындауға ӨТІНІШ Сiзден __________________________________________________________________ (көшу себебi көрсетiледi) байланысты маған жəне отбасымның мүшелерiне отбасының мынадай құрамын ескере отырып: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ қызметтiк тұрғын үй (жатақханадан бөлме) берудi, қоныс аударуға субсидия тағайындауды жəне төлеудi сұраймын. Бiзге тиесiлi соманы ________________________________________________ (банктiң атауы, банктiң ЖСН, банктiң БИК, алушының дербес _____________________________________________________________________________ шотының нөмiрi көрсетiледi) аударуыңызды сұраймын. Мына құжаттарды өтiнiшке қоса беремiн: ___________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ ____________________________ 20__жылғы «__» ______________ ________________________________ (Бағдарламаға қатысушының қолы) *ұсынылған құжаттардың дұрыстығына өтiнiш берушi жауапты болады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттiк қолдау шараларын көрсету қағидаларына 2-қосымша ________________________________ ауданының (облыстық маңызы бар қаланың, астананың, республикалық маңызы бар қаланың) халықты жұмыспен қамту орталығы

рына қатысушылардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу бағыты бойынша қатысушылар қатарына қосуыңызды сұраймын. Мына құжаттарды өтінішке қоса беремін: 1) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 2) отбасы құрамы туралы мəліметтері; 3) тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттың (мекенжай анықтамасы не ауылдық əкімдернің анықтамасы) көшірмесі; 4) еңбек кітапшасының (болған жағдайда) немесе еңбек қызметін растайтын өзге құжаттың (жұмыс істейтін адамдар үшін) көшірмесі; 5) білімі туралы құжаттың (диплом, аттестат, куəлік), сондай-ақ білімі мен біліктілігін растайтын басқа да құжаттардың көшірмесі. Барлығы ______ құжат _____ парақта. Көшу шартымен таныстым. Күні қолы ---------------------------------------------------------------------------------------------Азамат_____________________________________________өтініші 20____ж.«___» ____________ қабылданды № ___ болып тіркелді. Құжаттарды қабылдаған адамның Т.А.Ə., лауазымы жəне қолы: ____________________________________________________________ Күні қолы *ұсынылған құжаттардың дұрыстығына өтініш беруші жауапты болады. Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидаларына 4-қосымша Көшуге №____ жолдама Осы жолдама халықты жұмыспен қамту орталығының 20__ ж. «___» ____________ шешіміне сəйкес __________ мекенжайы бойынша тұратын ________________ берілді. Онымен бірге отбасының мынадай мүшелері көшеді: Р/с №

Т.А.Ə.

Туыстық қатынасы

Басшы Жолдама берілген күн

Т.А.Ə. қолы М.О.

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидаларына 5-қосымша Əлеуметтік келісімшарт ___________________ (жасалатын орны)

20__ жылғы «__»______________

Бұдан əрі «Халықты жұмыспен қамту орталығы» деп аталатын _________ ________________________________________________________________________________ (уəкілетті өкілдің лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты) атынан _____________________________________ бір тараптан жəне бұдан əрі «Бағдарламаға қатысушы» деп аталатын _________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы) ____________________________________________________________________ (бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты, жеке басын куəландыратын құжаттың сериясы, нөмірі, кім жəне қашан берді) екінші тараптан төмендегілер туралы осы əлеуметтік шартты (бұдан əрі – келісімшарт) жасасты: 1. Келісімшарттың мəні 1. Келісімшарт əлеуметтік-экономикалық даму əлеуеті төмен елді мекеннен əлеуметтікэкономикалық даму əлеуеті жоғары елді мекенге көшу, сондай-ақ мемлекеттік қолдау шараларын көрсету мақсатында жасалды. 2. Халықты жұмыспен қамту орталығы, Бағдарламаға қатысушы, ал Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі №817 қаулысымен бекітілген Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидаларында (бұдан əрі – Қағидалары) көзделген жағдайларда жұмыс беруші келісімшарттың тараптары (бұдан əрі – тараптар) болады. 3. Жұмыс беруші жауапты лауазымды тұлғаның қолымен жəне мөрмен расталған əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы жазбаша өтінішті (хабарламаны) беру арқылы келісімшартты жасасқанын растайды. 2. Тараптардың міндеттері 1. Халықты жұмыспен қамту орталығы: 1) Бағдарламаға қатысушыны жаңа тұрғылықты жері бойынша тіркеуге жəрдем көрсетуге; 2) Бағдарламаға қатысушыдан көшуге субсидия тағайындау жəне қызметтік тұрғын үй бөлу үшін өтініш жəне құжаттар пакетін қабылдауға; 3) тұрғын үй комиссиясының Бағдарламаға қатысушыға қызметтік тұрғын үй беру туралы шешім қабылдауға; 4) Бағдарламаға қатысушымен қызметтік тұрғын үйді жалға беру шартын жасасуға; 5) көшуге субсидия тағайындау туралы шешім қабылдауға жəне субсидияны Бағдарламаға қатысушының дербес шотына аударуды жүзеге асыруға; 6) Бағдарламаға қатысушыларды қызметтік тұрғын үйге қоныстандыруды қамтамасыз етуге; 7) Бағдарламаға қатысушыларды тұрақты жұмыс орындарына орналастыруға жəрдемдесуге жəне бақылауды жүзеге асыруға; 8) Бағдарламаға қатысушы мен жұмыс берушінің келісімшартты орындауына мониторингті жүзеге асыруға міндеттенеді. 2. Бағдарламаға қатысушы: 1) көшуге жолдама мен əлеуметтік келісімшартты алғаннан кейін белгіленген мерзімде межелі елді мекенге келуге; 2) халықты жұмыспен қамту орталығына көшуге субсидия тағайындау жəне қызметтік тұрғын үй бөлу үшін өтініш жəне құжаттар пакетін беруге; 3) халықты жұмыспен қамту орталығымен қызметтік тұрғын үйді жалға алу шартын жасасуға жəне оған белгіленген мерзімде қоныстануға; 4) жұмыс беруші ұсынған тұрақты жұмыс орнына жұмысқа орналасуға не кейін жұмысқа орналасумен кəсіптік оқудан өтуге; 5) коммуналдық жəне жалдау ақысын уақытында төлеуге; 6) халықты жұмыспен қамту орталығының сұрауы бойынша өзінің, сондай-ақ жұмыс берушінің міндеттемелерінің орындалуына мониторингті жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты, құжаттарды уақытында жəне толық ұсынуға міндеттенеді. 3. Тараптардың құқықтары 1. Халықты жұмыспен қамту орталығының: 1) шыққан жерінің халықты жұмыспен қамту орталығынан Бағдарламаға қатысушының көшу тəртібі мен мерзіміне қатысты ақпаратты сұратуға; 2) бағдарламаға қатысушыдан жəне жұмыс берушіден келісімшарттың талаптарын уақытында жəне тиісінше орындауын талап етуге; 3) келісімшарт шеңберінде өзге де мəселелерді шешуге құқығы бар. 2. Бағдарламаға қатысушының; 1) шыққан жерінің халықты жұмыспен қамту орталығынан көшу тəртібі мен мерзімдері жəне қабылдау шарттары туралы, оның ішінде қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз ету жəне тұрақты жұмыс орнына жұмысқа орналасу мəселелері бойынша ақпарат алуға; 2) келісімшартта көзделген мемлекеттік шараларды алуға; 3) халықты жұмыспен қамту орталығы мен жұмыс берушіден келісімшарттың уақытында жəне тиісінше орындалуын талап етуге құқығы бар. 4. Өзге де шарттар 1. Келісімшартқа тараптардың келісімі бойынша қосымша əлеуметтік келісімшартқа қол қою арқылы өзгерістер мен толықтырулар енгізілуі мүмкін. 2. Осы келісімшарт оған халықты жұмыспен қамту орталығы, Бағдарламаға қатысушы қол қойған жəне жұмыс берушінің келісімшартқа қосылуы туралы өтінішін (хабарламасын) алған сəттен бастап күшіне енеді. 3. Келісімшарттың қолдану мерзімі 20__ жылғы «__»______ дейін. 5. Келісімшарт талаптарының орындалмағаны үшін тараптардың жауапкершілігі Келісімшарттың талаптарын орындамағаны жəне (немесе) тиісінше орындамағаны үшін Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес тараптар жауапта болады. 6. Форс-мажорлық жағдайлар 1. Тараптар осы Келісімге қол қойылғаннан кейін туындаған өрт, жер сілкінісі, су тасқыны жəне басқа да апатты жағдайлар; əскери іс-қимылдар жəне т.б. сияқты төтенше жəне дүлей жағдайларда (форс-мажор) міндеттерін толық немесе ішінара орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатылады. 2. Форс-мажор жағдайлары туындаған жағдайда, осы келісімшартқа сəйкес қандай да болсын міндеттемелерді орындауы осындай жағдайлардың туындауына байланысты мүмкін болмаған, Тарап форс-мажор жағдайлар басталған немесе аяқталған күннен кейінгі үш жұмыс күні ішінде бұл туралы басқа тараптарды жазбаша нысанда (осы келісімшарт бойынша өз міндеттерін орындаудың мүмкін еместігін негіздеп жəне дəлелдеп хабардар етуі тиіс. 3. Хабарламау немесе уақтылы хабарламау, осындай хабарламау немесе уақтылы хабарламау форс-мажордың тиісті мəн-жайларынан тікелей пайда болған жағдайларды қоспағанда, Тарапты форс-мажордың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындамағаны үшін жауапкершіліктен босатуға негіздеме ретінде кез келген форс-мажордың жағдайына сүйену құқығынан айырады. Форс-мажор жағдайларының басталғандығы немесе тоқтатылғандығы туралы хабарлама, форсмажор жағдайы жалпыға танымал жəне жаппай сипат алған, дəлелдеуді қажет етпейтін жағдайларды қоспағанда, құжатпен немесе тиісті органның жəне немесе мекеменің куəлігімен расталуға тиіс. 4. Осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындау мерзімі форс-мажор жағдайы орын алған, сондай-ақ осы жағдайлардан туындаған салдар əрекеті барысына шамалас уақытқа кейінге шегеріледі. Егер мəн-жайларының туындауына байланысты Тараптардың осы келісімшарт бойынша міндеттемелерді толықт немесе ішінара орындай алмауы, _______ (кезеңді көрсету) асып кетсе, Тараптар осы Шартты бұзуға құқылы. 7. Тараптардың мекенжайлары мен деректемелері Халықты жұмыспен қамту ________________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының толық атауы) ____________________________________ (мекенжайы) ____________________________________ (телефон, факс) ____________________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) ____________________________________ (қолы) М.О.

Бағдарламаға қатысушы __________________________________ (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, əкесінің аты) _______________________________ (мекенжайы) _______________________________ (телефон, факс) _______________________________ (қолы)

Бұйрық Күнi

№ _____

ауыл (қала)

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудiң белсендi шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттiк қолдау шараларын көрсету қағидаларының 28-тармағына сəйкес Жұмыспен қамту 2020 Жол картасы əлеуеттi қатысушылары ұсынған құжаттарды қарап БҰЙЫРАМЫН: 1. ____________________ отбасына қоныс аударуға мынадай мөлшерде субсидия тағайындалсын: 1) Бағдарламаға қатысушыға____________ теңге мөлшерiнде; 2) отбасы мүшелерiне _____________ теңге мөлшерiнде. Барлығы ____________ теңге. 2. Субсидия ____________________________________________________ (банктiң атауы, банктiң ЖСН, банктiң БИК, алушының дербес шотының немесе төлем карточкасының нөмiрi көрсетiледi) аударылсын. Басшы

Т.А.Ə. қолы

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидаларына 3-қосымша _________________ ауданының (қаласының) Халықты жұмыспен қамту орталығының директорына _______________________________мекенжайы бойынша тұратын ____________________________________ ӨТIНIШ Мені Жұмыспен қамту 2020 жол картасы жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шарала-

Жұмыспен қамтуға жəрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын арттыруға жəрдемдесу жəне оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету қағидаларына 6-қосымша ___________________________________ (Халықты жұмыспен қамту орталығының атауы) Əлеуметтік келісімшартқа қосылу туралы жұмыс берушінің өтініші (хабарламасы) Осымен __________________________ атынан _______________________ негізінде (жұмыс берушінің атауы) (ереже, жарғы жəне т.б.) əрекет ететін _____________________________________________________ (уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты) жəне ___________________________ арасында __________________________ (халықтың жұмыспен қамту орталығы) (Бағдарламаға қатысушының тегі, аты, ________________ жасасқан 20 __ жылғы «____» __________ № ___ əлеуметтік əкесінің аты) келісімшартқа қосылуға ниет білдіреді жəне төмендегілер туралы: Бағдарламаға қатысушыны _____________________ кəсіп (мамандық) (еңбек функциясын көрсету) бойынша тұрақты жұмысқа орналастыруға жəне/немесе кейін жұмысқа орналастырумен өз қаражаты есебінен оқытуға міндеттеме алады. Тұрақты жұмыс орнына жұмысқа орналастырмаған жағдайда көшуге төленген субсидия сомаларын толық көлемде өтеуге міндеттенемін. Осы өтінімге мыналарды қоса беремін (құрылтай құжаттардың көшірмелері, банк деректемелері қоса берілсін): ______________ _______________ _______________________ (лауазымы) (қолы) (уəкілетті өкілдің Т.А.Ə.) М.О.

Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 15 шілде

№159

Астана қаласы

Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 233-бабына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасы бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Ақпарат жəне мұрағат комитеті: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуден өтуін жəне оның ресми жариялануын; 2) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр М.ҚҰЛ-МҰХАММЕД. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрінің 2013 жылғы 15 шілдедегі № 159 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасы 1. Жалпы ережелер 1. Осы Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасы (бұдан əрі – Қағида) Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 233-бабына сəйкес əзірленген. 2. Қағида ұлттық, орталық мемлекеттік мұрағаттарда жəне облыстық, қалалық, аудандық мемлекеттік мұрағаттар мен олардың филиалдарында (бұдан əрі – мемлекеттік мұрағаттар) жұмыс істейтін, азаматтық қызметшілерін аттестациялаудан өткізудін тəртібі мен шарттарын анықтайды. 3. Мемлекеттік мұрағаттардың басшыларын жəне олардың орынбасарларын (бұдан əрі – басшылар), мемлекеттік мұрағаттардың мамандарын (бұдан əрі – қызметкерлер) аттестациялаудан өткізу кəсіптік жəне біліктілік даярлығының деңгейін, іскерлік қасиеттерін анықтау, біліктілік санаттарын белгілеу бойынша жүйелі жүзеге асырылатын процедура. 4. Басшыларды аттестациялаудан өткізу тағайындаған мұрағат саласының уəкілетті мемлекеттік органы немесе жергілікті атқарушы органы жүзеге асырады. Мемлекеттік мұрағаттардың қызметкерлері аттестациялаудан өтуді мемлекеттік мұрағаттарда өтеді. 5. Аттестациялаудан өткізу кезінде бағалаудың негізгі өлшемі болып қызметкерлердің оларға жүктелген міндеттерді орындау қабілеті табылады. 6. Жүкті əйелдерден басқа барлық қызметкерлер аттестациялаудан өтуге жатады. 7. Қызметкерлер азаматтық қызметте болған уақыттың əрбiр кезектi үш жыл өткен сайын аттестациялаудан өтеді, бiрақ осы лауазымға орналасқан күннен бастап кемiнде алты ай өткеннен кейiн. Бұл ретте, аттестация белгіленген мерзім келген күннен бастап алты айдан аспайтын мерзімде өткізілуі тиіс. Балалар күтімі бойынша демалыста жүрген қызметкерлер жұмысқа шыққаннан кейін алты айдан соң аттестацияланады. Қызметкерлерді өздерінің өтініші бойынша белгіленген мерзімге дейін аттестациядан өткізіледі. 8. Аттестациялауды өткізу келесі кезеңдерді қамтиды: 1) аттестациялауды өткізуге дайындық; 2) тестілеу жəне аттестациялау комиссиясының қызметкермен сұхбаттасу жүргізу; 3) аттестациялау комиссиясының шешімін шығару. 2. Аттестациялау өткізуге дайындық 9. Мемлекеттік мұрағат басшысының тапсырмасы бойынша кадр қызметі қызметкерлерді аттестациядан өткізуді ұйымдастырады, оған келесі іс-шаралар кіреді: 1) аттестацияланушыға қажетті құжаттарды дайындау; 2) аттестациялаудан өткізу кестесін əзірлеу; 3) аттестациялау комиссиясының құрамын айқындау; 4) аттестациялаудан өткізу тəртібі мен мақсаттары бойынша түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру. 10. Кадр бөлімі осы Қағиданың 7-тармағына сəйкес аттестациялануға тиіс қызметкерлерді алты ай ішінде бір рет айқындайды. 11. Мемлекеттік мұрағат басшысы кадр бөлімінің ұсынуымен бұйрық шығарады, сол бұйрықпен аттестацияланатын қызметкерлер тізімін, аттестация өткізу кестесін жəне аттестациялау комиссиясының құрамын бекітеді. 12. Кадр бөлімі аттестация өткізу мерзімі туралы, оны өткізудің басталуына кемінде бір ай қалғанда қызметкерлерге жазбаша хабарлайды. 13. Аттестациялануға тиіс қызметкердің тікелей басшысы қызметтік мінездемені рəсімдеп, оны кадрға тапсырады. Мемлекеттік мұрағаттардың басшыларына қызметтік мінездеме мұрағат саласының уəкілетті мемлекеттік органымен немесе жергілікті атқарушы органмен рəсімделеді. 14. Қызметтік мінездеме аттестацияланушының кəсіби жəне біліктілік дайындығына, іскерлік қасиеттері мен қызметтік жұмысы нəтижелеріне дəлелді, объективті бағалауын мазмұндауы керек. 15. Кадр бөлімі қызметкерді аттестациялау комиссиясының отырысына 15 (он бес) күнтізбелік күннен кеш емес мерзімде оған берілген қызметтік мінездемемен таныстырады. 16. Қызметкер өзіне берілген қызметтік мінездемемен келіспейтіні туралы мəлімдеме жасауға жəне өзін сипаттайтын ақпаратты аттестациялау комиссиясының отырысына дейін кадрға ұсынуға құқылы. 17. Кадр бөлімі жинақталған аттестациялау материалдарын аттестациялау комиссиясына жолдайды. 18. Аттестацияланушы қызметкерге кадр бөлімі осы Қағиданың 1-қосымшасында берілген нысанға сəйкес Аттестациялау парағын рəсімдейді жəне аттестациялау комиссиясына жинақталған материалдарды жібереді. 3. Аттестациялау комиссиясы 19. Аттестациялау комиссиясын (бұдан əрі – комиссия) мемлекеттік мұрағат басшысымен құрылады, тақ саннан тұрады. Төраға комиссия мүшелерінің ішінен тағайындалады. 20. Басшыларды аттестациялайтын комиссия мұрағат саласының уəкілетті мемлекеттік органмен немесе жергілікті атқарушы органымен құрылады. 21. Аттестациялау комиссиясының төрағасы оның қызметін басқарады, оның отырыстарында төрағалық етеді, оның жұмысын жоспарлайды, жалпы бақылауды жүзеге асырады жəне оның қызметі мен қабылдайтын шешімдеріне жауап береді. 22. Комиссияның құрамына мемлекеттік мұрағат бөлімшелерінің басшылары мен қызметкерлердің өкілдері кіреді, ал басшыларды аттестациялайтын комиссияның құрамына мұрағат саласының уəкілетті мемлекеттік органның немесе жергілікті атқарушы органының бөлімше басшылары мен қызметкерлері кіреді. 23. Қатыспаған мүшелерді алмастыруға жол берілмейді. 24. Комиссияның хатшысы болып кадр бөлімінің қызметкері табылады. Хатшы техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асырады жəне аттестациялау комиссиясының жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, комиссия отырысының қорытындылары бойынша хаттама рəсімдейді жəне дауыс беруге қатысуға құқығы жоқ. 25. Комиссия мүшелері аттестациядан жалпы негіздерде өтеді, комиссия құрамына кіретін қызметкер өзіне қатысты дауыс беруге қатыса алмайды. 26. Комиссия отырысы заңды деп есептеледі, егер оның отырысында оның құрамының үштен екісінен кем емесі қатысқанда. 27. Дауыс берудің нəтижелері комиссия мүшелерінің көпшілік даусымен айқындалады. Комиссия мүшелері ерекше пікір айтуға құқығы бар, ол айтылған жағдайда, жазбаша түрде жазылған жəне хаттамаға қосылған болу тиіс. 4. Аттестациялау өткізу тəртібі 28. Тестілеу аттестацияланушының таңдауымен мемлекеттік немесе орыс тілдерінде жүргізіледі. Басшылар үшін тест сұрақтарының саны 80 сұрақты құрайды, ал қызметкерлер үшін тест сұрақтарының саны 50 сұрақты құрайды. Тестілеу нəтижелерін оң деп тану үшін негіздеме болып табылатын дұрыс жауаптардың шекті деңгейі тесттерде қамтылған сұрақтар санынан қызметкерлер үшін 80%, басшылар үшін 90%-ті құрайды. 29. Лауазымдық орнына сəйкестігі жəне функциональдық міндеттерін орындауында құзыреттілігі бойынша, сұхбаттасу аттестацияланушының таңдауымен мемлекеттік немесе орыс тілдерінде жүргізіледі. 30. Аттестацияланушы тұлға, орынсыз себептермен аттестациялау отырысына қатыспаған жағдайда, аттестациядан өтпеді деп танылады. 31. Отырыс барысында комиссия ұсынылған материалдарды зерттейді жəне аттестацияланушы қызметкердің жауаптарын тыңдайды. Аттестацияланушы қызметкердің кəсіби, іскерлік жəне жеке қасиеттерін талқылау шынайы, сыпайылық жəне тілектестік жағдайында өтуі қажет. 32. Ұсынылған материалдарды зерттеу, тестілеу нəтижелері жəне қызметкермен əңгімелесу нəтижелері бойынша комиссия келесі шешімдердің бірін қабылдайды: 1) атқаратын лауазымына сəйкес; 2) қайта аттестациялауға жатады. Оң шешім шығарған кезде комиссия аттестацияланушыға қызметкерге сəйкес біліктілік санатын белгілейді. 33. Комиссия шешімі ашық дауыс беру арқылы қабылданады. 34. Қайта аттестациялау бастапқы аттестация өткен күннен бастап үш ай өткеннен кейін осы Қағидада анықталған тəртіпте өтеді. Қайта аттестациялау нəтижелері бойынша комиссия келесі шешімдердің бірін қабылдайды: 1) атқаратын лауазымына сəйкес; 2) атқаратын лауазымына сəйкес емес. Атқаратын лауазымына сəйкес болған жағдайда комиссия осы Қағиданың 32-тармағы екінші абзацын ескере отырып шешім қабылдайды. Комиссиямен атқаратын лауазымына сəйкес еместігі туралы шешімді қабылдау аттестациялаудың теріс нəтижесі болып табылады. Мемлекеттік мұрағат басшылары мен қызметкерінің аттестациялаудың теріс нəтижесі оны лауазымынан төмендету үшін, ал егер ол ұсынылған лауазымға орналасудан бас тартқан жағдайда, жұмыстан босату үшін негіз болады. 35. Комиссияның бағалары мен ұсынымдары, оның отырысына қатысқан барлық комиссия құрамымен қол қойылатын осы Қағиданың 1-қосымшасында берілген нысанға сəйкес аттестациялау парағында жазылады. 36. Комиссияның шешімі осы Қағиданың 2-қосымшасында берілген нысанға сəйкес Хаттамамен рəсімделеді. 37. Комиссия хатшысы аттестацияланушыны комиссияның шешімімен таныстырады. Қызметкер аттестациялау парағымен таныстырылған соң қол қоюдан бас тартса, комиссия хатшысы күні мен қолын қойған сəйкес жазу қалдырады. 38. Аттестациялау парағы, қызметтік мінездеме, комиссияның шешімі аттестацияланушының жеке ісінде сақталады. 5. Комиссия шешіміне шағымдану 39. Тиісті комиссияның шешіміне Қазақстан Республикасының əкімшілік жəне азаматтық іс жүргізу заңнамасымен белгіленген тəртіпте шағым беруге болады. Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасына 1-қосымша нысан Аттестациялау парағы Аттестация түрі: кезекті ____ қайтадан өту ___(керегін Х белгісімен белгілеңіз). 1. Аты-жөні, тегі________________________________________________ ________________________________________________________________ 2. Туған күні «___»_______________________жылы. 3. Білімі бойынша, біліктілігін арттыру мен қайта даярлануы бойынша мəліметтер (қашан жəне қай оқу орнын бітіргені, білімі бойынша мамандық, біліктілігін арттыру бойынша құжаттар, ғылыми дəрежесі мен атағы) _________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 4. Лауазымы мен тағайындаған күні, біліктілік категориясы __________________________ _____________________________________________________________________________ 5. Жалпы еңбек өтілі - __________________________________________________________ 6. Осы лауазымдағы еңбек өтілі:__________________________________________________ 7. Аттестацияланушының тікелей басшысының қызметтік сипаттамасы бойынша, жүргізген қызметін бағалау____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 8. Отырысқа аттестациялау комиссиясының _______мөшесі қатысты. 9. Дауыс беру нəтижесі бойынша, аттестацияланушының жүргізген қызметін бағалау: 1) тағайындалған лауазымына лайықты __________________________; (дауыс беруші саны) 2) аттестациядан қайтадан өтуге тиіс _____________________________; (дауыс беруші саны) 3) тағайындалған лауазымына лайықты емес_________________________; (дауыс беруші саны) 10. Біліктілік категориясын беру: 1) __________________________ (жазбаша) біліктілік категориясына лайықты; 2) __________________________ (жазбаша) біліктілік категориясын беру үшін негіздеме жоқ. 11. Аттестацияланушының пікірі: __________________________________ 12. Аттестациялау комиссиясының ұсынымдары (қай себептермен берілгенін көрсете отырып):_____________________________________________________. Аттестациялау комиссиясының төрағасы: __________________ (қолы) Аттестациялау комиссиясының хатшысы: __________________ (қолы) Аттестациялау комиссиясының мөшелері: ___________________(қолдары) Аттестациялауды өткізу күні 20___ жылғы «___» __________ Аттестациялау парағымен таныстырылды: __________________________ ________________________(азаматтық қызметшінің қолы мен қол қойғын күні). Мемлекеттік мұрағаттар қызметкерлерін аттестациялаудан өткізу қағидасына 2-қосымша нысан Аттестациялаушы ұйым басшысымен бекітілген ________________қолы (қолының мағынасын ашу) 20___жылғы «___»___________ ______________________________________________________________ (мемлекеттік мұрағат атауы) Хаттама № _____ Өткізілетін орны

Өткізілетін күні

Комиссия төрағасы: Комиссия хатшысы: Комиссия мөшелері: Қатысушылар: (аттестацияланушы жұмыс істейтін құрылымдық бөлімнің басшылары мен басқа да шақырылғандардың аты-жөні, тегі) ______________________________________________Аттестация материалдарын талқылады (құрылымдық бөлімшесі, лауазымы, аты-жөні, тегі) Аттестацияланушыға қойылған сұрақтар мен жауаптары______________ ________________________________________________________________ Аттестациялау комиссия мүшелерінің өз решіміне негіздеме: ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ Дауыс берушілер саны: қолдады_______; қарсы_______. Аттестациялау комиссиясының төрағасы: __________________ (қолы) Аттестациялау комиссиясының хатшысы: __________________ (қолы) Аттестациялау комиссиясының мүшелері: ___________________(қолдары) 20___ жылғы «___» ____________ Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 5 тамызда Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8606 болып енгізілді.


16

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің бұйрығы 2012 жылғы 10 тамыз

№213

Астана қаласы

Конъюнктуралық зерттеулер бойынша жалпымемлекеттік статистикалық байқаулардың статистикалық нысандары мен оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 146, 187-нөмірлерде). Тоқсандық Квартальная

тоқсан квартал

жыл год

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінің 45.11, 45.19, 45.3, 45.4, 46, 47.1-47.9 – кодтарына сəйкес негізгі қызмет түрі бар заңды тұлғалар жəне (немесе) олардың құрылымдық бөлімшелері ұсынады. Представляют юридические лица и (или) их структурные подразделения с основным видом деятельности согласно кодам Общего классификатора видов экономической деятельности – 45.11, 45.19, 45.3, 45.4, 46, 47.1-47.9. Тапсыру мерзімі - ағымдағы тоқсанның соңғы айының 25-ші күні. Срок представления - 25 число последнего месяца текущего квартала. БСН коды код БИН

17 тамыз 2013 жыл

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінің 45.11, 45.19, 45.3, 45.4, 46, 47.1-47.9 – кодтарына сəйкес негізгі қызмет түрі бар заңды тұлғалар жəне (немесе) олардың құрылымдық бөлімшелері ұсынады. Представляют юридические лица и (или) их структурные подразделения с основным видом деятельности согласно кодам Общего классификатора видов экономической деятельности – 45.11, 45.19, 45.3, 45.4, 46, 47.1-47.9. Тапсыру мерзімі - ағымдағы айдың 30-ші күні. Срок представления - 30 число текущего месяца. БСН коды код БИН Құрметті басшы! Сауалнамаға Сізден өз кəсіпорыныңыздағы қаржы-шаруашылық қызметіндегі ағымдағы жəне күтілетін өзгерістерге баға қоюыңызды сұраймыз. Уважаемый руководитель! В анкете просим проставить Вашу оценку текущих и ожидаемых изменений финансово-хозяйственной деятельности Вашего предприятия. Өз жауабыңызды тиісті торда «√» белгісімен көрсетуіңізді өтінеміз Пожалуйста, укажите Ваш ответ в соответствующей клетке знаком «√»

Құрметті басшы! Сауалнамаға Сізден өз кəсіпорыныңыздағы қаржы-шаруашылық қызметіндегі ағымдағы жəне күтілетін өзгерістерге баға қоюыңызды сұраймыз.

1. Cіз өз кəсіпорыныңыздың келесі қызмет көрсеткіштерінің өзгерісін қалай бағалайсыз? Как Вы оцениваете изменения следующих показателей деятельности Вашего предприятия? Өткен аймен салыстыру бойынша ағымдағы айда В текущем месяце по сравнению с предыдущим өсуі өзгеріссіз кемуі увелибез уменьчение изменений шение

Уважаемый руководитель! В анкете просим проставить Вашу оценку текущих и ожидаемых изменений финансово-хозяйственной деятельности Вашего предприятия. 1.1 Тауар айналымының көлемі Объем товарооборота

Өз жауабыңызды тиісті торда көрсетуіңізді өтінеміз (√) Пожалуйста, укажите Ваш ответ в соответствующей клетке (√) 1. Cіз өз кəсіпорыныңыздың келесі қызмет көрсеткіштерінің өзгерісін қалай бағалайсыз? Как Вы оцениваете изменения следующих показателей деятельности Вашего предприятия? Өткен тоқсанмен салыстыру бойынша ағымдағы тоқсанда В текущем квартале по сравнению с предыдущим өсуі өзгеріссіз кемуі увелибез уменьшечение изменений ние

1.1 Тауар айналымының көлемі Объем товарооборота

Ағымдағы тоқсанмен салыстыру бойынша алдағы тоқсанда В следующем квартале по сравнению с текущим өсуі өзгеріссіз кемуі увелибез уменьчение изменений шение

1.7 Тауар ресурстарын сатып алу Закупка товарных ресурсов

1.6 Тауарлық қорлардың деңгейі Уровень товарных запасов

1. Шектеу жоқ Ограничений нет 2. Меншікті қаржы ресурстарының жетіспеушілігі Недостаток собственных финансовых ресурсов 3. Жеткізушілермен уақтылы есептеспеу Несвоевременность расчетов с поставщиками 4. Тауарлардың сақталуын қамтамасыз ететін қоймалық үй-жайдың жетіспеушілігі Недостаток складских помещений, обеспечи-вающих сохранность товаров 5. Салық жəне құқықтық саяcаттың тұрақсыздығы Нестабильность налоговой и правовой поли-тики

6. Кедендік баждары жоғары Высокие таможенные пошлины 7. Ішкі нарықтағы бəсекелестіктің жоғарылауы Возросшая конкуренция на внутреннем рынке 8. Сатып алушы сұранысының төмендеуi Снижение покупательского спроса 9. Басқалар Другие

Өткен тоқсанмен салыстыру бойынша ағымдағы тоқсанда В текущем квартале по сравнению с предыдущим жақсару өзгеріссіз нашарлау улучшение без ухудшение изменений

Ағымдағы тоқсанмен салыстыру бойынша алдағы тоқсанда В следующем квартале по сравнению с текущим жақсару өзгеріссіз нашарлау улучшение без ухудшение изменений

_________________ мұнда жəне əрі қарай зерттеу кезіндегі жағдай көрсетіледі здесь и далее указывается ситуация на момент обследования

5. Сіздің кəсіпорыныңызда маркетингтік зерттеулер жүргізіледі ме? Егер жүргізілсе, онда қалай? Проводятся ли на Вашем предприятии маркетинговые исследования? И если проводятся, то как? 1.1 Тек қана өз күшімен Исключительно собственными силами 1.2 Көпшілігінде өз күшімен Преимущественно собственными силами 1.3 Сыртқы кеңес берушілерді тарту негізінде В основном с привлечением внешних консультантов 2.1 Тек қана өз күшімен Исключительно собственными силами 2.2 Көпшілігінде өз күшімен Преимущественно собственными силами 2.3 Сыртқы кеңес берушілерді тарту негізінде В основном с привлечением внешних консультантов

Орындаушының аты-жөні жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ______________________ Басшы Руководитель ______________________ Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________

Телефон _____________

(Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________ (Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 10 тамыздағы №213 бұйрығына 20-қосымша «Сауда кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1542102, индексі СК-002, кезеңділігі тоқсандық) 1. Осы «Сауда кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1542102, индексі СК-002, кезеңділігі тоқсандық) (бұдан əрі – Нұсқаулық) «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Занының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне «Сауда кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» (коды 1542102, индексі СК-002, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын толтыруын нақтылайды. 2. Кəсіпорындардың (ұйымдардың) қаржы-шаруашылық қызметін байқау қоғамдық пікірдің зерттеуінде негізделеді. Жиналған ақпарат барлық сипаты жағынан сапалы болып табылады жəне нақты қалыптасқан жағдайды, сондай-ақ жақын арадағы болашақтың болжамын көрсетеді. Осы статистикалық нысан бойынша есепті жауаптар деректердің дəлдігіне негізделмей, өте қысқа мерзімде берілетін болғандықтан кəсіпорындардың (ұйымдардың) басшылары беріп отырады. Респонденттер «ұлғаю-азаю», «жақсару-нашарлау», «өзгеріссіз» баламалар шеңберінде шаруашылық қызметінің негізгі көрсеткіштерінің нақты жəне күтілетін өзгерістерін бағалайды (шығару көлемі жəне өнімдерді сату, өндірістік ресурстар, қызметтің қаржылық нəтижелері). Сұраққа жауап бере отырып, жауап «√» белгісімен сəйкес торда көрсетіледі. Əрбір сұраққа жауап беріледі. Мемлекеттік статистика органдары Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі құпиялылығына кепілдік береді төрағасының 20__ жылғы ______________ № ___ бұйрығына Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики 21-қосымша Приложение 21 к приказу Председателя Агентства Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Республики Казахстан Статистическая форма общегосударственного по статистике статистического наблюдения от ____________ 20___ года № __ Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған органу уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) Статистикалық нысанды www.stat. 1 сағатқа 40 сағаттан 1-2 2-4 4-8 8-40 gov.kz сайтынан алуға болады дейiн артық Статистическую форму можно получить до 1 часа более 40 часов на сайте www.stat.gov.kz Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Сауда кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы Анкета исследования тенденции развития хозяйственной деятельности торговый предприятий ай месяц

өсуі увеличение

Орындаушының аты-жөні жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ______________________ Басшы Руководитель ______________________ Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________

Жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысаны Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

Таяудағы 2-3 айда В ближайшие 2-3 месяца өзгеріссіз кемуі без изменений уменьшение

Телефон _____________

(Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________ (Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________

жыл год

Приложение 23 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ____________ 20___ года № __ Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 40 сағаттан 1-2 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 1562116 Код статистической формы 1562116 ӨК-003 КП-003

Өткізу нарықтарындағы бəсеке деңгейін зерттеу сауалнамасы Анкета исследования уровня конкуренции на рынках сбыта ай месяц

Төмендеу тарапына В сторону уменьшения

Бағалау қиын Трудно оценить

6. Сіздің пікіріңізше, отандық тұтынушы өнімді таңдаған кезде, неге назар аударады? На что, по Вашему мнению, обращает внимание Ваш отечественный потребитель при выборе продукта? 1. Баға Цена 2. Ерекшелендіретін сапа (мысалы, айрықша белгілер, ерекше сипаттар) Отличающее качество (например, что-нибудь особенное в продукте, уникальные характеристики) 3. Сенімді сапа Надежное качество

«Өнеркəсіп кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1552101, индексі ӨК-001, кезеңділігі айлық) 1. Осы «Өнеркəсіп кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1552101, индексі ӨК-001, кезеңділігі айлық) (бұдан əрі - Нұсқаулық) «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Занының 12 бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне «Өнеркəсіп кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы» жалпымемлекеттік статистикалық байқауының статистикалық нысанын (коды 1552101, индексі ӨК001, кезеңділігі айлық) толтыруын нақтылайды. 2. Кəсіпорындардың (ұйымдардың) қаржы-шаруашылық қызметін байқау қоғамдық пікірдің зерттеуінде негізделеді. Жиналған ақпарат барлық сипаты жағынан сапалы болып табылады жəне нақты қалыптасқан жағдайды, сондай-ақ жақын арадағы болашақтың болжамын көрсетеді. Осы статистикалық нысан бойынша есепті жауаптар деректердің дəлдігіне негізделмей, өте қысқа мерзімде берілетін болғандықтан кəсіпорындардың (ұйымдардың) басшылары беріп отырады. Респонденттер «ұлғаю-азаю», «жақсару-нашарлау», «өзгеріссіз» баламалар шеңберінде шаруашылық қызметінің негізгі көрсеткіштерінің нақты жəне күтілетін өзгерістерін бағалайды (шығару көлемі жəне өнімдерді сату, өндірістік ресурстар, қызметтің қаржылық нəтижелері). Сұраққа жауап бере отырып, жауап «√» белгісімен сəйкес торда көрсетіледі. Əрбір сұраққа жауап беріледі. Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2012 жылғы 12 қыркүйекте Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №7910 болып енгізілді.

4. Жарнама Реклама 5. Ассортимент Ассортимент

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің бұйрығы 2012 жылғы 25 қазан

6. Басқа Другие

3. Алыс шетел елдерінде В странах дальнего зарубежья

Телефон _____________

(Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________ (Т.А.Ə., қолы) (Ф.И.О., подпись) ______________________

Тапсыру мерзімі – сəуірдің 25-і, қазанның 25-і. Срок представления - 25 апреля, 25 октября. БСН коды код БИН Құрметті басшы! Сауалнамаға Сізден өз кəсіпорыныңыздағы қаржы-шаруашылық қызметіндегі ағымдағы жəне күтілетін өзгерістерге баға қоюыңызды сұраймыз. Уважаемый руководитель! В анкете просим проставить Вашу оценку текущих и ожидаемых изменений финансово-хозяйственной деятельности Вашего предприятия. Өз жауабыңызды тиісті торда «√» белгісімен көрсетуіңізді өтінеміз Пожалуйста, укажите Ваш ответ в соответствующей клетке знаком «√» 1. Сіз өз кəсіпорыныңыздың өткізу нарықтарындағы бəсеке деңгейін қалай бағалайсыз? Как Вы оцениваете уровень конкуренции на рынках сбыта своего предприятия? 1. Қазақстандық кəсіпорындар тарапынан Со стороны казахстанских предприятий 2. Жақын шетел кəсіпорындары тарапынан Со стороны предприятий ближнего зарубежья 3. Алыс шетел кəсіпорындары тарапынан Со стороны предприятий дальнего зарубежья

Жоғары Высокий

Орташа Умеренный

Нашар Слабый

Ешқандай Никакой

Бағалау қиын Трудно оценить

2. Импорт көлемінің өсуі Рост объема импорта

Приложение 23 к приказу Председателя Агентства Жалпымемлекеттік статистикалық Республики Казахстан байқаудың статистикалық нысаны по статистике Статистическая форма общегосударственного от ____________ 20___ года № __ статистического наблюдения Аумақтық органға тапсырылады Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған Представляется территориальному уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) органу Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) Статистикалық нысанды www.stat. 1 сағатқа 40 сағаттан 1-2 2-4 4-8 8-40 gov.kz сайтынан алуға болады дейiн артық Статистическую форму можно получить до 1 часа более 40 часов на сайте www.stat.gov.kz

Төраға Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма общегосударственного статистического наблюдения Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу Статистикалық нысанды www.stat.gov. kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Өнеркəсіп кəсіпорындарының шаруашылық қызметінің даму үрдісін зерттеу сауалнамасы Анкета исследования тенденции развития хозяйственной деятельности промышленных предприятий ай месяц

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішінің 05-36 – кодтарына сəйкес негізгі қызмет түрі бар заңды тұлғалар жəне (немесе) олардың құрылымдық бөлімшелері ұсынады. Представляют юридические лица и (или) их структурные подразделения с основным видом деятельности согласно кодам Общего классификатора видов экономической деятельности – 05-36 Тапсыру мерзімі - ағымдағы айдың 25-ші күні. Срок представления-25 число текущего месяца.

Құрметті басшы! Сауалнамаға Сізден өз кəсіпорыныңыздағы қаржы-шаруашылық қызметіндегі ағымдағы жəне күтілетін өзгерістерге баға қоюыңызды сұраймыз. Уважаемый руководитель! В анкете просим проставить Вашу оценку текущих и ожидаемых изменений финансово-хозяйственной деятельности Вашего предприятия.

1.1 Заттай түрінде өнімнің негізгі түрлерін шығару2 Выпуск основного вида продукции в натуральном выражении 1.2 Өткізілген өнімдердің бағасы Цены на реализуемую продукцию Шикізат жəне материалдардың бағасы Цены на сырье и материалы

1.

Таяудағы 2-3 айда1 В ближайшие 2-3 месяца өсуі увеличение

өзгеріссіз без изменений

кемуі уменьшение

Орташа Средний

Төмен Низкий

Бағалау қиын Бəсекеге қабілетсіз Неконкурен-тоспособна Трудно оценить

Ауылшаруашылық қызметін нақты жүзеге асыру аумағын (облыс, қала, аудан) көрсетіңіз Укажите территорию (область, город, район) фактического осуществления сельскохозяйственной деятельности

2. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, қолдану жəне қоры туралы мəліметтерді көрсетіңіз Укажите сведения о производстве, использовании и запасах продукции сельского хозяйства

Кəсіпорын өнімдеріне жалпы сұраныс Общий спрос на продукцию предприятия

Өнім түрлерінің атауы Наименование видов продукции

АШӨСЖ1 бойынша коды Код по СКПСХ

Өндірілген, килограмм Произведено, килограмм

Өткізілген, килограмм Реализовано, килограмм

А

Б

1

2

6. Қазақстандық бəсекелестердің бағаны ұстауы Сдерживание цен казахстанскими конкурентами 7. Сіздің өткізу нарығыңызға басқа қазақстандық өндірушілердің кіруі Проникновение на Ваши рынки сбыта других казахстанских производителей

Өткізілген өнімнің өзіндік құны, мың теңге Себестоимость реализованной продукции, тысяч тенге 4

Шығасылар, килограмм Потери, килограмм

5

Жыл соңындағы қорлар, килограмм Запасы на конец года, килограмм 6

Мұнда жəне бұдан əрі АШӨСЖ – Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің интернет-ресурсында орналасқан Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы өнімдерінің (тауарлардың жəне қызметтердің) статистикалық жіктеуіші Здесь и далее СКПСХ - Статистический классификатор продукции (товаров и услуг) сельского, лесного и рыбного хозяйства, расположенный на интернет ресурсе Агентства Республики Казахстан по статистике

1

2) бюджеттік3 бюджетными 3) кредиттер жəне қарыздар кредитными и заемными

3. Ауылшаруашылық өнімін өндіруге жұмсалған шығындар туралы мəліметтерді көрсетіңіз, мың теңге Укажите сведения о затратах на производство сельскохозяйственной продукции, тысяч тенге Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

мұнда жəне əрі қарай Сіздің таяудағы 2-3 айда күтілетіні туралы пікіріңіз көрсетіледі здесь и далее указывается Ваше мнение по поводу ожидания в ближайшие 2-3 месяца 2 мұнда жəне əрі қарай өндірістің нақты көлемі көрсетіледі здесь и далее указывается физический объем производства 3 мұнда жəне əрі қарай құбылыс болмаған жағдайда толтырылмайды здесь и далее в случае отсутствия явления – не заполняется 1

2. Сіз өз кəсіпорыныңыздағы қаржы-экономикалық жағдайды қалай бағалайсыз? Как Вы оцениваете финансово-экономическую ситуацию на Вашем предприятии? Өткен аймен салыстыру бойынша ағымдағы айда В текущем месяце по сравнению с предыдущим

Таяудағы 2-3 айда В ближайшие 2-3 месяца

өсуі увеличение

өсуі увеличение

кемуі уменьшение

өзгеріссіз без изменений

А Тұқымдық жəне көшеттік материалдар Семена и посадочный материал Мал азығы Корма Минералдық тыңайтқыштар Минеральные удобрения Отын Топливо Энергия Энергия Суға жұмсалған шығындар Затраты на воду Сатып алынған жартылай дайын өнімдер мен жиынтықтаушы бұйымдар Покупные полуфабрикаты и комплектующие изделия

кемуі уменьшение

Атауы Мекенжайы Наименование________________ Адрес ___________________________________ ________________ Телефон ________________________________ Электрондық мекенжайы Электронный адрес______________________________________________________

8. Бəсекелестікті қорғау агенттігінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қызметі Деятельность Агентства по защите конкуренции и Правительства Республики Казахстан

Орындаушының аты-жөні жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ______________________

4. Импорттық тауарлардың төмен бағалары Низкие цены импортных товаров

9. Сауда-делдалдық кəсіпорындардың қызметі Деятельность торгово-посреднических организаций

Басшы Руководитель ______________________ Бас бухгалтер Главный бухгалтер ______________________ М.О. М.П.

Өткізілген өнімнің құны, мың теңге Стоимость реализованной продукции, тысяч тенге 3

_______________________

1) меншікті собственными

өзгеріссіз без изменений

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное