Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №172 (28111) 17 ШІЛДЕ СƏРСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

 Президент поштасынан

Мемлекет басшысыныѕ алєысы

Елорданың 15 жылдық мерейтойына жəне Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күніне байланысты Қазақстан Президенті атына мемлекеттер мен үкіметтердің, халықаралық ұйымдардың басшыларынан, мемлекет жəне қоғам қайраткерлерінен, мемлекеттік, қоғамдық жəне коммерциялық ұйымдар өкілдерінен, сондай-ақ, Қазақстан мен алыс жəне таяу шетелдердің азаматтарынан көптеген құттықтаулар келіп түсті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Хаттар мен жеделхаттарда Астана тарихи тұрғыдан қысқа кезең ішінде кемел мемлекет құрудың, қарыштап дамып келе жатқан экономиканың жəне белсенді халықаралық қызметтің символына айналғаны, сондайақ, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың еліміздің қалыптасуы мен орнықты, үдемелі дамуындағы, оның əлемдік аренада беделін арттырудағы орасан зор рөлі атап өтіледі. Атап айтқанда, Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің жолдаған құттықтауында əлеуметтік-экономикалық дамудағы Қазақстанның айрықша табыстары мен республиканың халықаралық ұстанымының нығаюы Нұрсұлтан Назарбаевтың есімімен байланысты екені айтылған. «Мемлекеттік қызметтегі саяси көрегендік, кемел білім жəне бай тəжірибе Сізді Отаныңызда жəне шетелдерде лайықты абырой-беделге бөледі», – делінген құттықтаудың мəтінінде. Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиньнің жолдаған құттықтауында Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен Қазақстанда саяси тұрақтылық жəне халықтың əл-ауқатын үздіксіз арттырған экономикалық дамудың жоғары қарқыны сақталып отырғаны, сондай-ақ, елдің халықаралық мəртебесі айтарлықтай нығайып келе жатқаны атап көрсетіледі. Нұрсұлтан Назарбаевтың былтырғы қазандағы Түркияға ресми сапарын жылы сезіммен еске алған Түрік Республикасының Президенті Абдулла Гүл өз құттықтауында екі халықтың игілігі үшін елдеріміз арасындағы қарым-қатынастар нығая беретініне сенім білдірген. «Бауырлас Қазақстан өзінің дамуы жолында жылдан-жылға ұлы істерді жүзеге асырып, халықаралық аренадағы беделін нығайтып келеді. Бұл орайда Сіздің де рөліңіз үлкен», – дейді А.Гүл.

Өзбекстан Республикасының Президенті Ислам Каримовтің құттықтауында да тəуелсіз жəне егемен Қазақстанның қоғамдықсаяси дамудың барлық саласындағы даусыз жетістіктері, табысы халықтың əлауқатын арттыруға, елдің беделін нығайтуға бағытталған өзгерістер мен реформалар Нұрсұлтан Назарбаевтың есімімен етене байланысты екені айтылған. Мемлекет басшысының қызметіне дəл сондай жоғары баға Əзербайжан Президен ті И.Əлиевтен, Армения Президенті С.Саргсяннан, Беларусь Президенті А.Лукашенкодан, Қырғызстан Президенті А.Атамбаевтан, Тəжікстан Президенті Э.Рахмоннан, Түркіменстан Президенті Г.Бердімұхамедовтен, Украина Президенті В.Януковичтен, Ресей Премьер-министрі Д.Медведевтен келген құттықтауларда берілген. Тəуелсіз жас мемлекет құру ісіндегі, сондай-ақ, интеграциялық үдерістерді жандандырудағы, мемлекетаралық ынтымақтастықты нығайту мен дамытудағы Қазақстанның жарқын жетістіктері, оның Көшбасшысының орасан зор еңбегі халықаралық ұйымдар басшылары: БҰҰ Бас хатшысының орынбасары, БҰҰ-ның Женевадағы бөлімшесінің бас директоры Қ.Тоқаев, ТМД Атқару комитетінің төрағасы – атқарушы хатшысы С.Лебедьев, ТМД Парламентаралық Ассамблеясының бас хатшысы А.Сергеева, Еуразия экономикалық комиссиясының алқа төрағасы В.Христенко, ЕурАзЭҚ ПАА жауапты хатшысы П.Зверьев, ТҮРКСОЙ-дың бас хатшысы Д.Қасейінов, ТМД экономикалық сотының төрағасы Л.Каменкова, ТМД үкіметтері басшылары кеңесі жанындағы Интернационалистжауынгерлер істері жөніндегі комитеттің төрағасы, Кеңес Одағының Батыры Р.Аушев, Мемлекетаралық авиация комитетінің төрағасы Т.Анодина, Ұжымдық

 Демократия – даму даңғылы

Бўќара белсенділік танытты Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Елді мекендерде алдағы ауыл əкімдерін сайлауға байланысты науқан белсенді сипат алуда. Кеңестік сипаттағы алғашқы жиналыстарға қатысқанымызда мұны айқын аңғардық. Сандықтау ауданының əкімі Ербол Сағдиев Сандықтау ауылдық округіндегі сөзін биыл ауданда 13 селолық жəне бір ауылдық округтің əкімі сайланатындығымен бастап, саяси науқанның ерекшеліктеріне қатысты жан-жақты түсінік берді. Одан кейін бекітілген ережеге сəйкес бұл округтің əкімдігіне үш үміткердің атын атады. Олар – қазіргі əкім Лилия Лемешевская, Сандықтау орта мектебінің директоры Бауыржан Кузданов жəне ауыл округі аппаратының маманы Светлана Барахоева. Ал Атбасар ауданының əкімі Жомарт Нұркенов Шұңқыркөл ауылдық округі тұрғындарымен

кездесуінде алдағы сайлау науқанын ел ішіндегі өзекті мəселелерді талқыға салумен байланыстырды. Шалғай ауылда іргелі өзгерістер орныққанымен ауыз судың тапшылығы, жол қатынасының нашарлығы жұртшылықты қатты толғандырады екен. Осыған байланысты ауыл əкімі Светлана Валитова хабарлама жасаса, аудан басшысы Шұңқыркөлге су құбырын тарту кесте бойынша жүргізіліп жатқанын, қатынас жолына қатысты тиісті шаралар атқарылуда екендігін мəлімдеді. Жалпы, ауыл болашағы болашақ əкімнің іскерлігі мен тұрғындарды іргелі істерге жұмылдыру қабілетін сынға салатыны айтылып, олардың сайлау науқанына жауапкершілікпен қарауы ескертілді. Ал үміткерлер қатарында үш кісі бар. Яғни, таңдау мүмкіндігі мол деген сөз. Ақмола облысы.

қауіпсіздік шарты ұйымының бас хатшысы Н.Бордюжа, Кəсіподақтардың жалпыға ортақ конфедерациясының бас хатшысы В.Щербаков жолдаған құттықтауларда айрықша атап өтілген. Жылы лебізді құттықтау Қазақстан мен Германия арасындағы екіжақты қарымқатынастарды дамытуға қосқан үлкен үлесі үшін Нұрсұлтан Назарбаевқа ризашылық білдірген Германияның бұрынғы Федералды канцлері Г.Шредерден келіп түсті, онда хат иесі жас елорда Қазақстан бірлігінің символы ғана емес, сонымен қатар, Еуропа мен Азия құрлықтары арасындағы мəдени, экономикалық жəне азаматтық өзара түсіністіктің жарқын мысалына айналып келе жатқанын айтады. Сондай-ақ, Мемлекетіміздің басшысына ГФР-дің экс-президенті Х.Келлер, Хорватия Республикасының экс-президенті С. Месич, Германияның сыртқы істер федералды министрі Х-Д. Геншер құттықтау жолдаған. Сонымен қатар, құттықтау хаттары мен жеделхаттар Əзербайжанның, Беларусьтің, Қырғызстанның, Ресейдің, Украинаның, Өзбекстанның жəне өзге де елдердің қарапайым азаматтарынан, ғылыми жəне мəдени орта өкілдерінен келіп түсті. Əсіресе, Ресей Федерациясынан келген құттықтаулар өте көп. Олардың автор лары қатарында Ресей Федерациясы Федерал дық жиналысы Федерация Кеңесінің төрайымы В.Матвиенко, РФ Мəдениет министрі В.Мединский, РФ Федералдық жиналысы Федерациясы Кеңесінің мүшелері Н.Рыжков, В.Рушайло, В.Игнатенко, Ресей халықтары Ассамблеясы Кеңесінің төрағасы Р.Абдулатипов, Башқұртстан Рес публикасының Президенті Р.Хамитов, КабардинБалқар Республикасының басшысы А.Каноков, Ингушетия Республикасының басшысы міндетін уақытша атқарушы Ю.Евкуров, Чешен Республикасы үкіметінің төрағасы Р.С-Х. Эдельгериев, Татарстан Республикасының тұңғыш Президенті М.Шəймиев, губернаторлар: Астрахань облысының губернаторы А.Жилкин, Кемеров облысының губернаторы А.Төлеев, Омбы облысының губернаторы В.Назаров, Орынбор облысының губернаторы Ю.Берг, Пенза облысының губернаторы В.Бочкарев, Свердлов облысының губернаторы Е.Куйвашев, Челябі облысының губернаторы М.Юревич, М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің ректоры В.Садовничий, ИТАР-ТАСС-тың бас директоры С.Михайлов, «Мир» МТРК төрағасы Р.Батыршин бар. Мемлекетіміздің басшысына өздерінің ыстық ықыласты құттықтауларын ресейлік өндіріс жəне қаржы ұйымдарының басшылары жолдады. Олардың қатарында «Газпром» ААҚ басқарма төрағасы А.Миллер, «Роснефть» ҰК ААҚ басқарма төрағасы И.Сечин, «РЖД» ААҚ президенті В.Якунин, РФ Жинақбанк басқарма төрағасы Г.Греф, Сыртэкономбанк төрағасы В.Дмитриев, ВТБ банкі ААҚ басқарма төрағасы А.Костин, «Русснефть» ҰК» ААҚ президенті М.Гуцериев, «МЕЧЕЛ» ААҚ директорлар кеңесінің төрағасы И.Зюзин, «ИТЕРА» ха лықаралық мемлекеттік компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы И.Макаров, РФ Сауда-өнеркəсіп палатасының президенті С.Катырин, «Транснефть» АК ААҚ бұрынғы басшысы С.Вайншток, «КамАЗ» ААҚ бас директоры С.Когогин бар. (Соңы 2-бетте).

Арнайы экономикалыќ аймаќтар – экономикалыќ ґсімніѕ ґрісі

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен селекторлық режімдегі Үкімет отырысында инвестиция тарту жəне арнайы экономикалық аймақтарды дамыту мəселелері талқыланды. Сондай-ақ, алдағы жылыту маусымына дайындық жайы қаралды.

Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Инвестиция – 171 млрд. доллар Еліміз көршілес елдермен экономикалық одақ құрып, бірыңғай кеңістікке кіргелі экономиканың дамуына айрықша арна ашылып, басқаша бағытқа бет бұрғаны анық. Басқаша деуіміздің мəні, бұрынғыдай жəймен, «алаңсыз арба қозғайтын» уақыт алыс қалған. Иə, бүгінде басқалармен бəсекелесе алатын елдің ғана алар асуы биік болса керек-ті. Кеше Үкімет мүшелері талқыға салған экономикалық аймақтарды дамыту, инвестиция тарту жайы да осы кезеңдегі аса маңызды мəселелер. Үкімет отырысы барысында Индустрия жəне жаңа технологиялар вице-министрі Альберт Рау соңғы төрт жылда Қазақстанға

170 млрд. доллар инвестиция тар тылғанын, инвестициялық ахуалды жақсарту мақсатындағы инвестициялық артықшылық пакеттері кеңейтілгенін, инвестициялық заңнамалар жетілдіріліп жатқанын, инвесторлармен диалогтық алаң орнатылғанын баяндады. А.Раудың айтуынша, жұмысты одан əрі жетілдіру үшін, оның ішінде ЭЫДҰ-ның негізгі нұсқаулары бойынша «10 жыл мерзімге өндірмейтін секторға заңнамалар тұрақтылығын енгізу, шетелге шығарылатын отандық инвестицияларға мониторинг жүргізу, аймақтар аумағында осы мəселелер бойынша статистикалық есеп жүргізу қажет. Бұл шаралар инвестициялық ахуалды жақсартуға жəне инвестициялық бəсекеге қабілеттілікті арттыруға ықпал ететін болады. (Соңы 2-бетте).

Салєырттыќќа салынєан сан соєады

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметов арнайы жұмыс сапарымен Теміртау қаласында болды. Үкімет басшысы бірден «Арселор Миттал Теміртау» АҚ металлургиялық комбинатына барды. Мұнда алдымен өткен сенбіде коксхимия өндірісінің №5 батареясында жанған өнім түтінін сыртқа тартатын мұржаның кенеттен опырылып құлаған орнын көрді. Бұл кəсіпорында осы кейінгі жарты айда орын алған екінші өндірістік апат болатын. Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

С.Ахметовке бұл күнде жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстары жөнінде компанияның бас директоры Виджай Махадеван кеңінен мəлімет берді. Өнімдері металлургия, ферроқорытпа, химия, алюминий саласы мен ауыл

шаруашылығында қолданылатын, сондай-ақ, жергілікті көмір шикізатынан металлургиялық пештер үшін өз ішкі мұқтажына пайдаланатын коксты отын түрін өндіретін өндірістің орны бір бөлек. Сондықтан мұржаларды тез арада, атап айтқанда, 5 тамызға дейін қалпына келтіруге күш салынып жатқаны айтылды.

«Астанада кґріскенше, кїн жаќсы!» – дейді Мюнхендегі ниеттес əріптестер Германияның Мюнхен қаласында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары, ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің комиссары Рəпіл Жошыбаевтың Ганноверде өткен ЭКСПО-2000-ның бас комиссарының орынбасары, Messe Munchen GmbH компаниясының басшысы Норберт Баргманмен, Баварияның экономикаға ықпал ету жөніндегі кеңесінің төрағасы Отто Висхоймен, сондай-ақ, Бавария федералды жерінің баламалы қуат көзін өндіру, қуат үнемдеу жəне «жасыл» технологиялар, «Ақылды қала» жобасы бойынша қала инфрақұрылымдарын қайта құру мен жаңғырту салаларындағы бірқатар жетекші компаниялардың басшыларымен кездесулері өтті. Кездесулер барысында Бавария бизнесінің өкілдері Астана қаласында

өтетін ЭКСПО-2017-ге дайындық жайынан, сонымен қатар, аталған жалпыұлттық жобаға неміс жағының қатысу мүмкіндіктері туралы хабардар етті. Атап айтқанда, Р.Жошыбаев Қазақстанның əлемдік жетекші технологияларды тартуға мүдделі екенін атап көрсетті. Бұл технологиялардың Бавария компаниялары ұтымды пайдаланып жүрген "Болашақтың энергиясы" тақырыбымен байланысты болуы керек екені түсінікті. Неміс кəсіпкерлері Қазақстан өздері үшін айтарлықтай перспективалы жəне тартымды рынок болып табылатынын атап өтті. Бұған Қазақстанда күн, жер, тағы басқа оңтайлы табиғи жағдайлар жеткілікті. Оның үстіне аталған жайттар баламалы жəне тиімді қуат көзін дамытуға мол мүмкіндіктер береді. Неміс жағының айтуынша, ЭКСПО-ны 2017 жылы Астанада

өткізу туралы шешім қабылдануы Қазақстанның ұзақ мерзімді жобаларын жүзеге асыруға қосымша серпін беретін болады. Көрме шеңберіндегі оң нəтижелер болашақта республиканың өзге де өңірлеріне, сондай-ақ, көрші елдердің ықтимал рыноктарына бағытталады. Н.Баргман кездесу кезіндегі əңгіме барысында 2000 жылы Ганноверде өткен ЭКСПОны ұйымдастыру тəжірибесімен бөлісті. Тараптар Астанада көрме өткізуге қатысты мəселелердің кең ауқымын талқылады. Кездесу қорытындысы бойынша Deutsche Messe компаниясының басшысы 2017 жылы Қазақстанның астанасында өтетін ЭКСПО көрмесіне аса белсенділікпен қатысу ниетінде екенін хабарлады. «Егемен-ақпарат».

 Қазақстанда арнайы экономикалық аймақтар инфрақұрылымына 400 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді. Мұның төрттен бірінен астамын жеке инвестициялар құрайды. Жалпы, республикалық бюджеттен инфрақұрылым құрылысына 97,0 млрд. теңге бөлінген. Жобаға салынған жеке инвестициялар көлемі 308 млрд. теңге.  Елордадағы өңдеуші өнеркəсіпте өнім көлемі 23,9 пайызға ұлғайды. Өндірістің өсуі азық-түлік тағамдары, сусындар, тоқыма бұйымдары, металл емес минералды өнімдер, металлургия өнеркəсібі салаларында байқалды.  Алматыда жылдың алғашқы жартысындағы инвестиция көлемі 174,5 млрд. теңгені құрады. Жыл басынан бері қарай шаһарда 302,7 млрд. теңгенің өнеркəсіптік өнімдері шығарылған.  Шымкенттік ғалымдар кенені жоюдың жаңа тəсілін ойлап тапты. Биологтар жұқпалы дерт тарататын жəндіктерді өзге жəн діктер арқылы жоюды жүзеге асыр мақ. Зертханада сарапталып, ондаған тексерумен дəлелденген бұл əдіс ветеринарлық қызметтегі үлкен жаңалық болғалы тұр.  Кеше Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданында асфальт жасайтын зауыт іске қосылды. Оны жа қында ғана ауданда ірге көтерген «Көкжал бетон» ЖШС өз қаржысына салды.  Қызылорда қаласының бюджеті 963 млн. 291 мың теңгеге ұлғайды. Қала əкімі Нұрлыбек Нəлібаев бұған салық базасын ұлғайту арқы лы қол жеткенін, енді қаралған қаржының ел игілігіне жұмсалатынын білдірді.  Қостанай қалалық сотының екі қызметкері пара алды деген күдікпен орындарынан босатылды. Мұндай жазаға соттың бұрынғы төрағасы Самалбек Мұхтаров пен оның қарауындағы қызметкер Серік Қашқынбаев ілігіп отыр.  Көлік полицейлері 1 тоннадан аса есірткі затын тəркіледі. Олар «Көкнəр-2013» шарасы барысында мұны Жамбыл облысында тұратын азаматтан алды. Жалпы, жыл басынан бері 147 есірткі қылмысы анықталды. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

Бұдан соң Үкімет басшысы №4 домна пешін аралап көрді. Цех бастығы Сергей Былинкин таныстырып өткендей, бұдан он жыл бұрын қайта жаңғыртылып, қуаты күшейген пештің қазір жылына 1 миллион 800 мың тонна шойын қорытуға мүмкіндігі бар. Алайда, бұл көлемді көмкеру соңғы екі-үш жылдан бері қиындау болып тұрғандығы жасырылмады. Комбинаттың бүгінгі тыныс-тіршілігіне жете қанығу №1 конвертор цехының газ тазарту нысанында болумен жалғасты. Цех басшыларының баяндауынша, қоршаған ортаны артық ластанудан арылтуға арналып іске асырылған бұл жобаның пайдасы зор болып отыр. Соның арқасында бұрын түтін мен газ иісіне тұншығып тұратын қаланың ауасы біршама тазарып, экологиялық ахуалы сауыға түскен. (Соңы 2-бетте).

 Жағымды жаңалық

Таєы да 68 кґлік берілді Оңдасын ЕЛУБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Облыс əкімі Бердібек Сапар баев Шығыс Қазақстан облыстық ішкі істер департаментінің, қалалық, аудандық бөлім қызметкерлеріне 68 «Нива», «УАЗ» көліктерінің кілтін салтанатты жағдайда табыс етті. Мұның алдында да полиция қызметкерлері жүзден астам көлікке ие болған еді. Енді, міне, тағы қосымша беріліп отыр. Сондықтан облыс əкімі көліктерді тапсырып тұрып, тыныштық күзетінде тұрғандардың еңбегіне жеміс тіледі. Облыстық ішкі істер департаментінің басшысы, полиция-генерал майоры Рашид Жақыпов өңір басшысына қамқорлығы үшін алғысын айтып, жаңа көлікке ие болған азаматтарға қырағылық тіледі. ӨСКЕМЕН.


2

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

Мемлекет басшысыныѕ алєысы (Соңы. Басы 1-бетте). Көптеген құттықтаулар Қазақстан азаматтарынан, кəсіпорындардың ұжымдарынан, ұйымдардан, білім беру мекемелерінен келіп түсті. Олардың авторлары Тəуелсіздік жылдарындағы барлық жарқын жетістіктер мен табыстарды елдің Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың есімімен лайықты байланыстырады, бұл орайда тəуелсіз Қазақстанның ең бір сəтті ұлттық жобасы – елорданың Ақмолаға ауыстырылуын жəне тарихи қысқа мерзімде қазіргі заманғы жаңа мегаполис – Астана қаласының салынуын айрықша атап көрсетеді. Сонымен бірге, авторлар мызғымайтын басты құндылықтарымыз – Қазақстанның көпұлтты халқының бірлігі, қоғамдағы татулық пен келісім елдің одан əрі дамуының сенімді іргетасы екенін атап айтады. Мемлекет басшысына құттықтау хаттарын, жеделхаттарын жəне ашық хаттарын жолдаған азаматтар қатарында Астанадан бірінші сыныпты инженер Н.Ақмұқанов, Х.Нұрзат, Т.Сапаров, Е.Бейсенова, Айжан мен Əлия Айтхожиналар, «Нұр Отан» партиясының мүшесі М.Мейірманов, Б.Нұрымбетов, Л.Завгородная, Алматы қаласынан Ұлы Отан соғысының ардагері С.Жиенбаев, Ақмола облысының құрметті азаматы А.Каликов, сондай-ақ Г.Əбдікенов, Р.Дауылбаев, Р.Бияшев, С.Тоқпақбаев, Əлбазаровтар отбасы, зейнеткер Ш.Асубаева, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Ш.Құмарова, А.Əкімұлы, Марат пен Нағима Назарбаевтар, Алматы облысынан О.Бəрібеков, Света мен Лида Югай, Атырау облысынан зейнеткер А.Нұрқасымова мен Ж.Берниязұлы, Шефузовтар отбасы, Ақтөбе облысынан С.Қорғанбекова, Ж.Төлебекова, 5 сынып оқушысы Т.Жұмағалиев, «Қазақтелеком» компаниясының Ақтөбе бөлімшесінің қызметкері Шкулипа, Шығыс Қазақстан облысынан зейнеткер Е.Остапенек, Х.Естаева, В.Немов, Батыс Қазақстан облысынан студент қыз А.Касмаль, Т.Құбашев, зейнеткер Д.Құсайынқызы, Жамбыл облысынан Н.Ермекбай, Қарағанды облысынан К.Васина, С.Досмағанбетов, А.Сметов, С.Əубəкіров, 9 сынып оқушысы А.Хасен, зейнеткер В.Хомякова, А.Молдамұратов, Рогалевтер отбасы, Қостанайдан А.Қапанов, еңбек ардагері Ж.Сəдуақасов, Қызылорда облысынан «Нұр Отан» партиясының мүшесі Ж.Салмырзаева, З.Баймаханова, С.Құлмұрзаев, Павлодардан əнші Г.Жапарова, Петропавлдан А.Тохтыбаева, Қ.Əубəкірова, Оңтүстік Қазақстан облысынан Тəліпбекова, О.Көшекбаев, еңбек ардагері З.Қалжанов, В.Андрюков, О.Құлмаханов, А.Ермаханбетов, М.Қошаметов жəне т.б. бар. Ұжымдық құттықтауларға соғыс жəне еңбек ардагерлері атынан Шығыс Қазақстан облысынан Исраилова, Кемелбаев, Құрманғожин, Шалатаев, Ғазизов, Əбішева, Бадиков, Ыдырышев, Қашағанова, Мырзаханов, Алтыбаев, Əшімханов, Жапаров, Купиева, Салиев, Нығметжанов, Əбділдинов, Берденова, Ілгекбаева, Зəкенов, Тайырбергенова, Қабанбаев, Сақажанова, Шипилова, Шəкенова, Солтанов, Тұмсабаев, Байсаринов, Сақажанова, Кеңесов, Қорабаева

жəне Салықбаев, Оңтүстік Қазақстан зиялылар қауымы өкілдері атынан Социалистік Еңбек Ерлері Б.Шүкірбеков пен Т.Ағабеков, жазушылар Е.Тұрысов, М.Байғұт, қоғамдық ұйымдар басшылары Б.Қонысбек, Ж.Мəуленқұлов, Д.Шерімқұлов, К.Алипова, ұлттық мəдениет орталықтары басшылары Ю.Кирюхин, И.Хашимжанов, Оңтүстік Қазақстан облысының құрметті азаматы Д.Бопова, ақын, облыстық саяси қуғын-сүргін құрбандары музейінің директоры Х.Есенқарақызы, еңбек ардагерлері С.Барахова мен К.Халменов, Қазақстанның халық ақыны Ə.Қалыбекова, ҚР ҰҒА академигі, профессор О.Балабеков қол қойған. Мемлекет басшысына құттықтау хат жолдаған отандастар қатарында Парламент Сенатының депутаты, Халық Қаһарманы М.Алтынбаев, Қостанайдан Социалистік Еңбек Ері К.Дөненбаева, Алматы облысының құрметті азаматтары, Социалистік Еңбек Ерлері К.Айтжанова мен А.Зайнаудинова, сондай-ақ Алматы облысының құрметті азаматы Б.Жақыбаев, Панфилов ауданы ардагерлер кеңесінің төрағасы С.Үшпаев, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты К.Бердіғұлова, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі Р.Тохтахунов, аудандық этно-мəдени бірлестіктер төрағалары Ш.Дифу, Е.Бауэр, Д.Насыров бар. Қазақстан Президентіне шынайы

құттықтауларын Теміртауда тұратын курстастары Н.Омашев, В.Никонов, Е.Төлеубаев, Шымкенттен О.Исмайыл, сондай-ақ сыныптастары атынан Алматыдан Е.Жүнісбеков жолдаған. Мемлекет басшысын кəсіпорындар мен ұйымдар ұжымдары да құттықтады. Олардың қатарында «Қазмырыш» ЖШС, ЕNRC, «Теңізшевройл» ЖШС компаниялары, «Рысбаева и К» ЖШС (Тараз қ.), «Дəстүрлі медицина орталығы» ЖШС (Астана қ.) бар. Соның ішінде «Қазмырыш» ЖШС басқарма төрағасы Н.Поповичтің хатында Қазақстанды дамыған, өсіп-өркендеп келе жатқан, бақуатты жəне қуатты мемлекетке айналдырған еңбегі үшін Мемлекетіміздің басшысына зор ризашылық білдірілген. «Қазақстан инновациялық даму бағытын таңдап алды, біз бұл орайда Сіздің ұмтылыстарыңыз бен жоспарларыңызды толық қолдаймыз», – делінген құттықтаудың мəтінінде. Көптеген хаттар мен жеделхаттарда авторлар халықтың əл-ауқатынан, мемлекеттік əлеуметтік кепілдіктер мен өзге де жайттардан айқын көрініс тапқан Қазақстанның қарқынды əлеуметтік-экономикалық дамуына тоқталып, өз көзқарастары бойынша, мұның Мемлекет басшысы жүргізіп отырған сындарлы саясаттың нəтижесі екенін айтады. «Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіздің татулық пен келісімге негізделген

Арнайы экономикалыќ аймаќтар – экономикалыќ ґсімніѕ ґрісі (Соңы. Басы 1-бетте).

АЭА ґнімі – 270 млрд. теѕге Арнайы экономикалық аймақтар – экономиканы дамытудың басты тетіктерінің бірі деуге əбден негіз бар. Осыған орай еліміз бұл бағытқа қыруар қаржы бөліп, саланы дамытуға айрықша назар аударып отыр. Мəселен, Қазақстанда 2009 жылдан бері арнайы экономикалық аймақтар инфрақұрылымын құруға 400 млрд.-тан астам теңге бөлінген, олардың төрттен бір бөлігінен астамын жеке инвес тициялар құрайды. Алайда, «бергеннің алары да бар». Бөлінген шығындар бүгінде өз табысын беруде. Мəселен, соңғы төрт жылда қазақстандық АЭА аумағында 270 млрд. теңге сомасына өнім өндірілген. 28 млрд. теңгеге жуығы салық түрінде төленген, яғни бөлінген қаражаттың шамамен үштен бір бөлігі қайтарылған. А.Раудың айтуынша Қазақстанда 2013 жылдың соңына дейін əр арнайы экономикалық аймақ үшін үдемелі индустрияландырудың екінші бесжылдығына байланысты ортамерзімді даму жоспары жасалады. Онда нақты көрсеткіштер көрсетіліп, ескеріледі. Ол үшін əр АЭА бойынша жылдың соңына дейін ҮИИДМБ жүзеге асырудың екінші бесжылдығына байланысты ортамерзімді даму жоспары анықталады. Барлық қол жеткізуге болатын нақты негізгі көрсеткіштер ескеріледі. Вице-министр аталған тапсырмаларды орындау үшін халықаралық сарапшы ретінде бүгінгі таңда ұқсас жобаларды сəтті жүзеге асырып жүрген «Jurong» сингапурлық компаниясын тарту жоспарланып отырғандығын да жеткізді.

Қаралған мəселелерді қортындылай келе, Үкімет басшысы ұсынылған АЭА-ны дамытудағы тəсілдерді қолдап, «қатал бəсеке лестік жағдайында инвестиция тарту үшін сол елдердің ин вес тициялық құзыреттілігі мен тартымдылығын тұрақты қа дағалап отыру қажеттігіне тоқталды. Бұл біздің үдемелі индустриалдық-инновациялық даму бойынша саясатымызды есепке алғанда айрықша көкейкесті», деген С.Ахметов бүгінгі талқылаулар көр сеткендей, қолданыстағы арнайы экономикалық жəне индустриялық аймақтарды дамыту стратегиясы мен менеджменті елеулі түзетулерді қажет ететіндігін атап көрсетті. Инфрақұрылымдарға қомақты қаржы салынды, алайда, басқарушы компаниялар мен инвесторларды тарту бойынша жұмыс жеткіліксіз жылжып отыр дей келе С.Ахметов əрбір АЭА мен индустриялық аймақты дамыту стратегиясын айқын анықтау қажеттігін, құрылған нысанның бəрін соңына дейін дұрыс жеткізу керектігін айтып өтті. Үкімет басшысы, сондай-ақ бұл аймақтарда орын тепкен жобаларды негізгі салмақты жоғарғы технологиялық-инновациялық жобалар мен өндірістерге сала отырып іріктеу критерийлерін нақтылау қажеттігін айтты. Осыған орай, С.Ахметов Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігіне мүдделі мемлекеттік органдар жəне облыстар, Астана мен Алматы қалаларының əкімдіктерімен бірлесіп инвестициялар тарту мен АЭА дамыту жұмыстарын жалғастыра беруді, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігіне басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп басқарушы компаниялардың жұмысын қаржыландыру

тетіктері бойынша мəселелерді пы сықтауды, Өңірлік даму министр лігіне əкімдіктермен бірлесіп индустриялық аймақтарды дамыту бойынша жұмыстарды жалғастыру, сондайақ «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша кезекті өзгерістер пакетіне ұсыныстар дайындауды тапсырды.

Ќыстыѕ ќамын жаз ойла... Кешегі Үкімет отырысында қаралған тағы бір мəселе алдағы жылу маусымына дайындық жұмыстары болатын. Осыған орай Индустрия жəне жаңа тех нологиялар вице-министрі Б.Жақсалиев, Өңірлік даму вицеминистрі С.Нокин, Төтенше жағдайлар вице-министрі Б.Смайылов, Атырау облысының əкімі Б.Ізмұхамбетов, Қостанай облысының əкімі Н.Сəдуақасов, Ақмола облысының əкімі Қ.Айтмұхамбетов, Алматы облысы əкімінің орынбасары Е.Шорманов, Шығыс Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Е.Көшербаев баяндамалар жасады. Өңірлік даму вице-министрі С.Нокиннің айтуынша, елімізде бүгінгі таңда алдағы жылу беру маусымына 1650 қазандық əзірленген, бұл олардың жалпы санының шамамен 51 пайызын құрайды. «Республика бойынша 100 Гкал/сағатқа дейін қуаттағы барлығы 6 304 қазандық бар. Əкім діктер бекіткен жоспарларда 3 234 қазандықты жөндеу қарастырылған. Негізінде ағымдағы жөндеу жұмыстары жоспарланған, ол жалпы жұмыс көлемінің 90 пайызын құрайды, деді С.Нокин. Жоспарға сəйкес облыстар дың, Астана жəне Алматы қалаларының əкімдіктері 15

қазанға қарай барлық нысандарды дайындауды аяқтап, 100 Гкал/сағатқа дейін қуаттылығы бар жылу көздерін отынның нормативтік қорымен қамтамасыз етуі тиіс. Вице-министр Шығыс Қазақстан жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарында қалған өңірлермен салыстырғанда, жұмыс қарқынының төмендігін атап өтті. Оған қоса, С.Нокин барлық қазандықтар жыл сайын ағымдағы жөндеуді талап ететіндігін, сондықтан əкімдіктер оларды жөндеу жұмыстары жоспарына қосуы қажеттігін басып айтты. Жылу желілерін дайындауға қатысты бүгінгі таңда жалпы ұзындығы 3,6 мың шақырым болатын жылу жолының 2,2 мың шақырымы əзірленген. Аталған секторда өткен жылмен салыстырғанда, жөндеу жұмыстарының жоспарланған көлемдерінің өсуі байқалған. Мəселені түйіндей келе, С.Ахметов «барлық өңірлерде жылу энергия көздерін жөндеу бойынша жоспарланған мерзімдік кестенің сақталмауы орын алып отыр, деді. Үкімет басшысы осыған байланысты жергілікті атқарушы органдар тарапынан тиісті бақылаудың болмауына назар аударып, осы орайда, алдағы жылу беру науқанына уақытында дайын болуға облыс əкімдерінің тікелей жауапты екенін еске салды. С.Ахметов барлық мүдделі мемлекеттік органдар мен əкімдіктерге тиісті шаралар қабылдап, оларды жоспарланған дайындық жұмыстары кестесіне енгізуді тапсырды. «Бұл мəселелерге қыркүйек-қазан айларында қайта ораламыз. Соның қорытындысы бойынша тапсырылған міндеттерді орындамағандарға тиісті шаралар қолданылатын болады», деп қорытындылады Үкімет басшысы.

саясатыңыз елдің əлеуметтік-экономикалық дамуы міндеттерін табысты жүзеге асырудың кепіліне, мемлекеттің тұрақты жəне орнықты дамуының берік іргетасына айналды», – деп жазады жолдаған хаттарында АӨСШК елдерінің Азаматтық форумына қатысушылар. Өз құттықтауларын Мемлекет басшысына «Қазақстан Республикасы ардагерлер ұйымы» РҚБ орталық кеңесінің төрағасы Ө.Озғанбаев, Қазақстан Кəсіподақтар федерациясының төрағасы Ə.Құсайынов, Қазақстанның жас кəсіпкерлер қауымдастығының төрағасы М.Қожамбек, республиканың Диабеттік сауаттандыру қорының атқарушы директоры, Қазақстан Республикасы Ұлттық кеңесінің мүшесі Н.Тукалевская, Оңтүстік Қазақстандағы «Қазақ хандығы» қоғамдық қорының президенті Қ.Дулатов жолдады. «Жаңа Қазақстанның символы ретіндегі Астанада өмірдегі орнын табуда тең мүмкіндіктерге ие болып отырған көптеген ұлт азаматтары тұрады жəне жұмыс істейді», – деп

жазған өз құттықтауында Қазақстанның татарлар мен башқұрттар қауымдастығының жетекшілері Г.Хайруллин, Т.Каримов, Р.Абдулхаликов. Нұрсұлтан Назарбаевқа өз құттықтауларын жолдаған Қазақстан православие шіркеуінің басшысы, Астана жəне Қазақстан митрополиті Александр, сондай-ақ Орал епархиясының архиепископы Антоний Президенттің ұлтаралық жəне конфессияаралық татулық пен келісімді қамтамасыз етудегі қызметін айрықша атап өткен. «Дəуірлер тоғысында Сіз жаңа мемлекет құрудың тиімді жолын – инновациялық технологияларды енгізуді тарихи мұраны қастерлеу жəне дəстүрлі рухани құндылықтарды сақтаумен үйлестіруді таңдадыңыз. Мəдениеттер мен өркениеттердің жемісті үнқатысуы, түрлі халықтар мен діндер өкілдері арасындағы бауырмалдық жəне өзара құрмет Сіз басшылық етіп отырған мемлекетіміздің табысты дамуы үшін берік негіз қалады», – дейді митрополит өз хатында. Мемлекет басшысын ұжымдар атынан Молекулярлық биология институтының директоры, ҚР ҰҒА академигі Н.Айтқожина, ƏлФараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры Ғ.Мұтанов, Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің ректоры А.Ғазалиев, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры Б.Мамыраев, Астана қаласының Ғ.Сапарғалиев атындағы Мемлекет жəне құқық ғылыми-зерттеу институтының қызметкерлері, Алматы, Астана, Атырау қалаларындағы, Бурабай ауданындағы «Голубой парус» білім мекемесінің педагогтары мен оқушылары құттықтап, білім мен ғылым дамуы мəселелеріне тұрақты назар аударатыны үшін алғыстарын білдіреді. Тəуелсіздіктің алғашқы күндерінен Қазақстан Президенті елдің рухани өрлеуіне ерекше назар аударды. Жұртқа жақсы мəлім экономикалық қиындықтарға қарамастан, Президент мемлекеттік бағдарламаларды, соның ішінде халқымыздың дəстүрі мен мəдениетін қайта өркендетуге жəне дамытуға қуатты тың серпін берген «Мəдени мұра» бағдарламасын қабылдады. Мемлекет басшысының сол шешімінің маңыздылығын өз құттықтау хатында Ұлттық ғылым академиясының академигі С.Қирабаев атап өткен. Елорда мерейтойымен жəне туған күнімен Президентті Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Н.Оразалин, жазушы С.Досанов, Қазақстанның халық əртістері Б.Жұманиязов пен Е.Хасанғалиев, жас опера əншісі М.Мудряк та құттықтады. Көптеген құттықтаулар Қазақстан Республикасының министрліктері мен ведомстволары басшыларынан, облыстар əкімдерінен, Парламент депутаттарынан, елшілерден, ұлттық компаниялар мен өзге де мемлекеттік мекемелер, кəсіпорындар жəне ұйымдар басшыларынан келіп түсті.

Келіп түскен корреспонденциялармен танысқан Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттер мен үкіметтер басшыларына, халықаралық ұйымдар жетекшілеріне, мемлекет жəне қоғам қайраткерлеріне, шетел азаматтарына, сондай-ақ отандастарымызға жылы лебіздері жəне шынайы құттықтаулары үшін зор алғысын білдіреді. (Соңы. Басы 1-бетте).

Комбинат басшылары мен жауапты мамандары жалпы іс жайын əңгімелеу кезінде əлемдік экономикадағы қиындықтың салқыны кəсіпорынды айналып өтпеуін, өнімдер өндіру көлемінің

өндіріс көлемі, əсіресе, кейінгі екі жылда тым төмендеп кеткен екен. Бұған жалпыға белгілі қиындықтардан бұрын мəселен, болат қорыту үдерісінде мықты резерв жасалмауы, бұрнағы жылы мамыр айында тоқтатылған №1 конвертордың жобаға сəйкес

Салєырттыќќа салынєан сан соєады төмендеуіне əкеліп соғып отырғандығын алға тартып, даму үдерісін сақтауға бағытталған мүмкіндіктердің қарастырылып жатқандығын айтты. Өз еңбек жолын бастаған ордалы өндірістің тынысына ертеден қанық Үкімет басшысы жағдайды егжей-тегжейлі сұрастыру арқылы да, тікелей көз жеткізу арқылы да негізгі мəселелерді одан сайын білген соң «Арселор Миттал» компаниясының басшы буыны қатысуымен мəжіліс өткізілді. Онда Индустрия жəне жаңа технологиялар министрінің бірінші орынбасары Альберт Рау арнаулы жұмысшы тобы талдап, сараптаған дəйектерді ортаға салды. Ол ортаға салғандай, комбинат бойынша

былтырғы қыркүйекте қайтадан іске қосылуы көзделгенімен орындалмағаны сияқты кемшін жайлар бүкіл өндіріске жағымсыз əсерін тигізген. Мұның өзі соңғы екі жылда экспорт көлемінің 618 мың тоннаға дейін құлдырауына əкеліп соққан. Ал бұған жол бермеуге мүмкіндік жоқ емес еді. Төтенше жағдайлар мен Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлерінің орынбасарлары Ж.Смайылов пен А.Мұхамеджанов комбинат тарапынан тосын жағдайлардың алдын алуға, еңбек ету жағдайын жақсартуға ықпалын тигізер іс-шаралардың əсері əлсіз болып отыруына нақты дəлелдер келтірді. «Арселор Миттал Теміртау»

Əскери саладаєы əріптестік жалєасады Кеше Астанада Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбеков Қытай Халық Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Чжоу Лимен кездесті. – Тату көршілік жəне достық қарым-қатынастық негізіндегі Қазақстан-Қытай арасындағы ынтымақтастықтың жемісті дамуын қанағаттанғандықпен атап өтемін. Екі мемлекет басшылары Қазақстан мен Қытай арасындағы барлық бағыттағы өзара ісқимылды, оның ішінде əскеритехникалық ынтымақтастық саласын нығайту мен кеңейтуді

жалғастыру туралы келісімге келді, – деп атап өтті Қазақстан қорғаныс ведомствосының басшысы. Қазіргі уақытта екі ел қорғаныс министрліктері арасындағы байланыстар қол жеткізілген əскеритехникалық өзара іс-қимылды, сондай-ақ əскери мамандар даярлау саласындағы ынтымақтастықты жүзеге асырудан тұрады. Бүгінде

АҚ-тың бас директоры Виджай Махадеван өз сөзінде қалыптасқан жағдайды баяндай келіп, қиындықтан шығуға мүмкіндік барына, түйіткілді мəселелердің түйіні тарқатылатындығына сенім білдірді. Мəжілісті қорытындылаған Үкімет басшысы комбинат жұмысын ұйымдастыруда орын алып отырған негізгі кемшіліктерді, соның ішінде жөндеу жұмыстарының мерзімінде жүргізілмегендігін, мұндай салғырттық өндірістік апаттардың жиілеп кетуіне ұрындыруда екенін атап айтты. Барлық нысандар мен ғимараттарға, ірі технологиялық құрал-жабдықтарға техникалық аудит жасауға тапсырма берді. Өндірісті əртараптандыру, өнімдердің түр-түрін шығаруды ұлғайту керектігін атап көрсетті. Бүгінде мұнай-газ өнеркəсібі арнаулы құбырлардың, құрылыс индустриясы тиісті металл материалдардың тапшылығын қатты сезініп отырғанда ішкі рыноктың сұранысын бағамдап, өтімді бұйымдар өндіруге бет бұру, кемшіліктерді жою жолында бірлесіп жұмыс істеуді ширату қажет, деді С. Ахметов. ТЕМІРТАУ.

Қытайда 20 қазақстандық əскери қызметші білім алуда. – Қазақстан мен Қытай белсенді саяси үнқатысуды қолдайды. Соңғы үш жылда Қазақстан Қарулы Күштері қарқынды дамып келеді. Оны барлау топтарының «Алтын үкі» халықаралық жарысындағы жеңісі тағы бір дəлелдеді, – деп атап өтті елші. Тараптар ҚХР Орталық əскери кеңесі төрағасының орынбасары Фань Чанлунның 1820 шілде күндері Қазақстанға жоспарланған ресми сапары Қазақстан мен Қытайдың əскери саладағы ынтымақтастығының жаңа кезеңінің бастауы болатынына сенім білдірді. «Егемен-ақпарат».


17 шілде 2013 жыл

Биылғы жылдың тамыз айының 4-10 күндері Афина қаласында «Философия – өмір салты жəне таным формасы» тақырыбына арналған XXIII əлемдік философиялық конгресс өтпек. Конгресте екі мыңнан астам ғалым жиналып, өткір əлемдік жəне аймақтық мəселелерді шешудегі философияның рөлі, ондағы жаңа бағыттар мен мектептер, əдіснамалық жəне дүниетанымдық талдаулар жасалмақ. Оған елімізден бір топ философ өздерінің қызғылықты баяндамаларымен бармақ. Сөйтіп, əлемдік философиядағы өзіміздің ұлттық философиямыздың орны мен рөлін көрсету мақсаты да тұр. Содан кейін қыркүйек айының 27-28 күндері Алматыда І қазақстандық философиялық конгресс өтпек. Бұл жиын «Қазіргі əлемдегі философия: даму стратегиясы» тақырыбына арналған. Алдымен əлемдік, содан кейін оның жалғасы ретінде қазақстандық конгресс өз жұмысын өткізеді. Осы конгрестің аясында Қазақстан философия қоғамын құру жоспарлануда. Тəуелсіздік тұсындағы қазақ халқының қоғамдық санасындағы түбе гейлі өзгерістер тарихи тағдырдың тəлкегімен ұмыт болған ұлттық дəстүр мен мəдениетті қайта жүйелі жаңғыртуымен сипатталады. Бірнеше ғасыр бойы отаршылдық пен тоталитаризмнің ықпалымен мəдени деградация мен трансформацияға ұшыраған ұлттық мəдениетті қайта өркендету мемлекеттік деңгейде төмендегі міндеттерді жүктейді: ең алдымен ұлттық мəдениеттің негізін құрайтын түбегейлі құндылықтарды қайтару, яғни адамдарды рухани тұрғыда оятатын ұлттық тіл мен дəстүрді қайта жаңғырту; осы уақытқа дейін тыйым салынып келген халықтың тарихи өткенін толығымен жан-жақты зерттеулер арқылы қалпына келтіру, тарихи сананы қалыптастыру арқылы мəңгүрттік жағдайдан арылу; ғасырлар бойы қалыптасқан қазақ халқының асыл қазынасы – мəдени-рухани мол мұрасын белсенді түрде меңгеру. Бостандық, азаттық, тəуелсіздік идеясы жаратылысынан еркіндік сүйгіш қазақ халқының өмірінің мəнін, негізін құрайтыны анық. Соңғы екі-үш ғасырда отаршыл саясатқа қарсы жүргізілген үш жүзден астам көтерілістің өзі нені көрсетеді? Құдайға шүкір, халқымыздың аңсаған ұлттық тəуелсіздігіне де қол жеткізіп, бүкіл əлем мойындаған дербес елге айналдық. Алайда, қазіргі жаhандану заманында бəсекелестікке төтеп беру де оңай шаруа емес. Ұлттық намыс пен жігерді жани, ұлттық рухты асқақтата түсу керек деп ойлаймын. Бұл үшін өз қазанының ішінде қайнап қана қоймай, одан асыптөгіліп, өзіміздің тамаша ұлттық құндылықтарымызды сыртқы əлемге де таныта білуіміз керек. Қазіргі қазақ философиясының мəні барлық жағынан алғандағы еркіндік жəне еркін ойлайтын тұлғаны қалыптастыру мəселесімен астасып жатады. Қазақ мəдениетінің өткені, оның терең рухани қыртыстары мен болмысы, бүгінгі мəдени ахуалдың қайшылықтары мен келе шегі мəселелерін зерттеу өзі нің көкейкестілігімен көзге түсіп, отандық философия ғылымына маңызды міндеттер жүктейді. Егер Батыста кəсіби формадағы университеттік философия үстемдік етсе, қазақтардың ұлттық дүниетанымы көркемдік жəне діни мəтіндердің дəстүрлі түрлерінде, ақын-жыраулардың, би-шешендердің, ағартушылардың шығармашылығында басым болып келеді. Бұл қазіргі кезде еуроорталықтық ойлау тəсілінен арылған қазақ философиясының болашағы туралы мəселені күн тəртібіне қояды. Қазақтың бай бəсекеге қабілетті төлтума мəдениетін қалпына келтіру, халықтың шынайы тарихын жан-жақты түсіну үшін де оның дүниетанымдық негізі мен əдіснамалық құралын тереңірек қалыптастыру қажет. Осы орайда, əдебиеттерде жиі айтылатын қазақ философиясының ерекшеліктерін сараптай келе, оның мынадай жіктемелік белгілерін атап көрсетуге болады: қазақ философиясы философиялық емес сарындағы даналық тəжірибесіне жатады; қазақ даналығы табиғатпен үйлесімде өмір сүруімен, оны кие тұтуымен сипатталады, оның терең экологиялық мазмұны бар; қазақ философиясы көшпелілік ділімен тығыз байланысты; қазақ философиясы онтологиялық жəне гносеологиялық мəселелерден гөрі, этика мен антропологияға көбірек көңіл бөледі, аксио логиялық мəселелерге, əсіресе, рухани құндылықтарға ерекше назар аударады; қазақ философиясы өзінің ғарышпен, əлеммен үн дес тігі арқылы сипатталады; философиялық мəселелер, қазіргі тілмен айтқанда, негізінен, экзистенциалдық, дидактикалық жəне прагматикалық сипатта қарастырылады, қазақ философиясында нəпсіден, байлықтан, табыстан гөрі, ар-намыс, қанағат, тəубе, əділеттілік жəне тағы басқалары жоғары қойылады; ұжымдық мүдде жеке мүддеден жоғары қойылады. Өткен ғасырларда өмір сүрген даналарымыз халықты үнемі рухани-адамгершілік бағдарларға шақырып отырған. Əл-Фараби

3

www.egemen.kz

деген зерттеушілердің əрекеттеріне өткен қоғам «ұлтшылдықтың жалауын көтеру» деген үстірт бағалаулар беруге асыққаны да рас. Тоталитарлық қоғам қазақ философиясымен айналысамын деген азаматтардың осы мақсатта ұлттық ойлау жүйесін жан дандыруға ұмтылғандарын да осындай бағалаумен шектеп отырды. Міне, осындай идеологиялық тұм шалаудың арқасында тарих сахнасында əртүрлі рухани тереңдіктердегі өздерінің даналыққа толы тұжырымдарын бұқара халыққа жеткізген ойшылдардың шығармаларының мəтін түрінде қоғамда кең тарамай жəне

Көне рухани-мəдени мұрамызға жүйе лі герменевтикалық жəне компаративистік салыстырмалы философиялық талдау жасау қажет. Өткенді асыра марапаттаудан аулақ болуымыз қажет. Қазақтардың ежелгі түркілік дəуірі кезеңінде дəстүрлі дүниетанымы болғаны мамандарға белгілі. Кез келген əлеуметтік немесе рухани құбылыстың мағыналық, мазмұндық, құндылықтық көрінісі жеке адам үшін немесе бүтіндей халық үшін құтты, қайырлы болмаса, онда оның өзіндік келбетінің əлеуметтік субъект үшін мəні де жоғалатыны анық. Бұл тұжырымдар өз кезегінде өткен тарихи

аралығында игерілмеген, өзінің толық философиялық тұжырымдамасын жеткілікті деңгейде ала қоймаған дү ниелер əлі де жеткілікті. Мəселен, халықтың діни сенімдері мен ұлттық ділі арасындағы өзара астарласу мəселесі өзінің тыңғылықты философиялық зерделеуін алуға тиісті мəселелердің қатарына жатады. Қазақтың əлемді қабылдауы батыстық үлгілерден айырықша ұстындарға негізделген. Бұл да өзінше философиялық зерделеудің түрі. Ол даналықты, саз бен сөзді жоғары қоюшы жүйе десе де болғандай. Ал қазақ халқының даналық тағылымдары аталған

Ќазаќ философиясыныѕ рухани бастаулары Əбдімəлік НЫСАНБАЕВ.

замандастарына «қайырымды, ізгілікті қаланың» қажеттілігін айтса, Жүсіп Баласағұн қоғамда əрбір адамның əділетті болуын көксеген, Абай пендеге арнап «Адам бол!» деп нақты кеңесін берген, Шəкəрім болса, ар-ұяттан, ұжданнан əлеуметтік болмыстың, адам өмірінің түп қазығын іздеген. Əрбір ұлттық мəдениет өзінің дамуында руханият дүниесіне сүйенеді. Əлемдегі басқа ұлттар мен ұлыстар сияқты қазақ халқының көп ғасырлық тарихында даналықтың озық үлгісі боларлық əлемді танып-білудің, зерделеудің өзіндік сипаттамалары, түркілік ерекшеліктерді танытатын философиялық-этикалық ойлар мен тұжырымдар жеткілікті болғаны белгілі. Мəселе сол рухани інжу-маржандардың қадірін біліп, қаймағын бұзбай қазіргі күрделі жаһандану заманында жүйелі түрде жинақтап алуда жəне оны əрбір жаңадан келетін жас ұрпаққа рухани сабақтастықпен жүйелі түрде бере білуде болып отыр. Осы жауапты істі абыроймен жүзеге асырған жағдайда ғана еліміздің Еуразия кеңіс тігіндегі өзіндік ерекшелігі бар халық ретіндегі мəртебесі өседі, басқа халықтар алдындағы құрметімізді асқақтата түседі. Өйткені, өзінің тарихта қордаланған маңызды рухани құндылықтарын, дəстүрлі этикасы мен эстетикасын құрметтеген, аялаған, өрбіткен ел ғана жəне оған жаңа жаһандану заманында өзіндік жаңғырту бедерлерін, кел бетін бере білген халық қана адамзаттың өркениеттік аренасында шынайы жəне лайықты бағалануға ие болатыны сөзсіз. Əлемдік философияның рухани-мəдени бастауларын іздегенде көбі не се Ежелгі Қытай, Ежелгі Үнді мен Ежелгі Грекия атап өтіледі. Алғашқы тұтастанған мағынадағы философиялық мектептер, ағымдар мен ба ғыттар, міне, осы үш орталықта пай да болған, ал қалған елдер осы үшеуінен тараған философиялық түсініктерді қолдана отырып өздерінің философиялық ұғымдарын қалыптастыра алған деген пікір қазіргі кезеңде көптеген оқулықтарда орын алған. Əрине, жоғарыда аталған өркениет кеңістіктерінде шынымен де философияның озық үлгілері тарихи үдерістің ерекше белгісіндей көрініс тапқанын мойындауға тиістіміз. Дегенмен, философиялық қайнар көздерді іздегенде əлемді рухани жағынан игерудің рационалдық түрлерімен шектелмеуіміз керек, адамзат тарихының сан қырлы мүмкіндіктерін айшықтай түсіп қана оның бойындағы тылсым қуаты мен күшін, орасан зор шығармашылығын аша түсеміз. Міне, осы тұрғыдан алғанда, ежелгі түркілік философиялық ой өзіндік тарихи ерекшеліктері бар дүние жəне ол көркем бейнелерді жандандыра түсетін, белгілі бір тұтастанған жүйеге бағынатын өзіндік келбеті бар рухани құрылым болып табылады. Адамзат тарихы руханиятының ең маңызды түп негізі оның ақылойы нан, парасатты дербес ойлау тəжі ри бесінен байқалады. Ойлаудың ұғым дық, түсініктік жүйеленуі əлемдік философиялық дəстүрдің жарқын көрінісі ретінде танылады. Жалпы, адами эволюцияның өлшемі ретінде даналық, кісілік үлгілерін алуға толық болатыны анық. Осы тұр ғыдан алғанда, адамзат тарихындағы кез келген халықтан философиялық пайымдаудың үлкен жүйелі құрылымдарынан бастап өлшеулі деңгейдегі тұжырымдар мен түсініктерден тұратын ерекше сілемдер аралығындағы мəдени көптүрлілікті аңғаруға болады. Осы жерде философиялық

компаративистика мен философиялық герменевтиканың алатын орны айтарлықтай. Олардың барлығына əрқилы бағалау беріп, əр түрлі өлшемдер арқылы сараптаудан өткізу міндеті – гуманитарлық жəне əлеуметтік ғылымдар алдында тұрған қасиетті борыш. Дегенмен, негізінен, ойлау жүйесінің адами ұстындарының өзара ұқсастығына тəнті боламыз жəне əрбір мəдениеттің өзіндік көріністерінің, ерекше сипаттарының бар екенін де мойындауға тиістіміз. Міне, осыған орай халқымыздың өзіндік ұлттық ойлау жүйесі, философиялық мəдениеті бар екеніне еліміздегі көрнекті ғалымдар өткен ғасырдың екінші жартысында түбегейлі көңіл бөле, философиялық мəселелер кəсіби тұрғыда игеріле бастады. Əрине, қазақ халқының филосо фиялық ойы жайлы еліміз тəу елсіздікке қол жеткізгеннен бе рі ғана толыққанды сипатта зерттеліп, қазақ жəне орыс тілдерінде бірталай еңбектердің жарық көргені белгілі. Қазақ философиясы – қазақ халқының өмір сүру, даму, бірігу жəне көркею философиясы. Философиялық ойлау тарихына деген көзқарас біржақты болмауы тиіс, ол əртүрлі бағдарлар мен түсініктердің сұхбатынан, өзара байланысынан қалыптасқаны

ғылыми зерттеулер түрінде өз бағалауларын ала алмай ондаған жылдар бойы уақыт өткізгені белгілі. Қайта оралу философиясы – бұл философияның өзіне өзінің қайта оралуы, өзінің рухани қайнар-бастауларына, ежелгі түркілік құндылықтарына, қайтадан тереңірек философиялық пайымдау мен зерделеу үшін өзіне өзінің қайта оралуы. Қазақстандық посткеңестік философиялық рухани байлықты пайымдау – қазақ мəдениетінің терең қатпарларындағы өзіндік тұлғалық кісілік философиялық пайымдау сипатында көрініс бере бастаған фи ло софиялық үдеріс ретінде танылады. Біз қазіргі кезеңде қайшылық пен дау-жанжалға толы өте күрделі жаһандану ауқымындағы əлемде өмір сүрудеміз. Жəне бұл кезеңге тəн маңызды мəселе қажетті рухани-адамгершілік бағдарлар мен мұ рат тарды іздеу болып отыр. Қазіргі рухани өмірдің тəжірибесі өткеннің, бүгінгі күннің жəне болашақтың ұлы жетістіктерінің негізінде қалыптасады. Бүгінгі заман, Ахмет Байтұрсынов айтқандай, өткен заманның баласы, болашақ заманның атасы ғой. Осыған орай қазақтың ежелгі түркілік рухани жəне дінимифологиялық бастауларына қайта

кезеңдердегі жəне қазіргі таңдағы əлеуметтік үдеріске, əлеуметтік практикаға берілген жан-жақты жəне оңды аксиологиялық сипаттама болары сөзсіз. Қазақтың ділін жақсы түсінетін адам оның ұлттық дəстүрінде материалдық құндылықтарды иеленуге ұмтылушылық, оның қызығына дəнігушілік пен құнығушылық сияқты əдеттерді халқымыз өзінің қоғамдық санасында дəріптемейтіндігін байқатты. Сондықтан да болар, мұсылмандық дүниетаным арқылы келген «қанағат», «төзімділік», «сабыр», «тəубе» сияқты терең мағыналы ұғымдар халқымыздың əлемді түсіну көкжиегіне үйлесімді сіңісіп кеткені көрінеді. «Қанағат қарын тойғызар» деген халқымыз əрбір нəрсенің, əрбір құбылыстың өз мөлшері, үйлесімділікке сай келетін өлшемі болады деп түсінген. Олар халықтың дүниетанымында диалектикалық, əдіснама лық, логикалық, экзис тенциал дық түсініктердің қалыптас қан дығын білдіретін əлемге қатынастардың болғанының дəлелі. Бұл жағынан алғанда сан ғасырлық бай дəстүрлі тарихы бар

Дəстүрлі қазақ қоғамын осындай өркениеттік əдіснама бағытында зерттеу қомақты философиялық нəтижелерге жетелейді. Қазақ философиясы қазақ тарихы мен əдебиеті бойынша зерттеулердің əдіснамалық, методологиялық негізі болып табылады. тиімді. Сонда ғана жас ұрпақтың шығармашылыққа деген талпынысы күшейе түседі, тарихи тұлғалардың дүниетанымдық жүйелері жəне құндылықтық əлемі бойынша соны ойлар туындайды. Қазақ философиясы еліміздің рухани-мəдени тəуелсіздігінің көрінісі жəне қазақтардың ішкі бірлігінің рухани тірегі болып табылады. Ол адамзат тарихында ғасырлар бойы қалыптасқан əлемдік философияның ажырамас құрамдас бөлігі екені де белгілі. Күні кешеге дейін бұл тақырыппен бай ланысты мəселелердің барлығы мұқият бақылауда болып, көбісі тыйым салынған жабық та қырыптар қата рында болып кел гені баршаға аян. Өйт кені, социализмнің ұстындары тек бір коммунистік идеяның төңірегіне шоғырланғандықтан оған сəйкес келмейтін басқаша мағынадағы түсі нік тердің барлығын жоққа шығарып отырды, барлық адамдар да бірдей ойлайтын болды. Тіпті, бұл тақырыппен айналысамын

оралу арқылы өзімізді өзіміз терең түсіне бастаймыз, қазақ руханияты мен қазақ дүниетанымының, қазақ жəне түркі философиясының терең сырлары мен інжу-маржандарын ашамыз. Сонымен, біз өзіміздің тари хи-мəдени алғашқы бастауларымызға, дəстүрлерімізге, құндылықтарымызға, қазақтың əуелгі философиясына қайта ораламыз. Бірақ бұл қайта рухани түлеуді адамзаттың қазіргі рухани жаңаруымен, оның жетістіктерімен байланыстыру ауадай қажет. Бұл өзіміздің рухани бастауларымызға қайта оралу Інжілдегі адасқан ұлдың қайта оралуы емес, ол біздің шешілмеген мəселелерімізді түсіну мен шешу үшін қажет гуманистік қайнар көздерге, рухани құндылықтарға қайта оралу болып табылады. Сонымен қатар, біз өзіміздің дəстүрлі дүниеге қатынасымыздан қазіргі əлемді тереңірек гуманистік тұрғыдан тү сі нуге сəйкес келетіндерін ғана таңдап алуға тиістіміз.

Шығыстың даналығын қордалаған қытайлықтардың құнды лықтық бағдарларымен біршама ұқсастығымыз да бар деуге болады. Ал енді басқа халықтардың əлеуметтік тіршілігіндегі онтологиялық тіректі рухани дүниенің əртүрлі салаларынан таба біліп (жапондар эстетикадан, римдіктер құқықтан, гректер философиядан, қазақтар этикадан, парсылар поэзиядан жəне т.б.), басқа салаларды сол жүйені тұтастандыра құраушы элементтері ретінде қарастыруы шын мəнінде жалпы өмірдің терең құпиялы мəнін философиялық тұрғыда ашады. Шынтуайтына келгенде, түркі бабаларымыздың даналыққа толы құштарлығы мен тұжырымдары тек қазақ халқы үшін ғана емес, жалпы түркі тілдес халықтарға, бүкіл түркі əлеміне, одан кеңірек алсақ, барлық адамзат баласына рухани бағдар болып табылады. Сонау ОрхонЕнисей жазбалары мен Абайдың кісілік философиясы, Шəкəрімнің ар-ұят, ұждан философиясы

тарихи үлгіні, мəдени парадигманы сабақтастықпен жалғастырып келе жатқан бірегей мəдениет болып табылады. Қазақ халқының жоғары кісілік жəне тұлғалық философиялық мəде ниетіне мəн беріп, назар аударған ғалымдардың көбісі халықтың дəс түр лі дүние танымында «көркем образ дар» əлемі үстемдік ететінін байқайды. Шыныменде, қазақтар əлемді ұғым дық мағынада шегелеп көрсетуден гөрі, көркем бейнелермен астарлап өрнектегенді қалап келген халықтардың қатарына жатады. Оның бұл ерекшелігі оның кемшілігі болып есептелмейді, керісінше, ақынжанды халықтың арманшылдығын, ақкөңілділігін жəне даналығын білдіреді. Дегенмен, сан ғасырлар бойы ділге əсер еткен ауыр психологиялық соққылар мен саяси қыспақтар бұл ерекшелікті біршама көмескілеп, тұмшалап тастағаны байқалады. Ал қазіргі кезеңде жаһандану үде рістері алып келген сұрықсыздық, тұтынушылық психологиясы мен дара шыл дық, өзімшілдік философия сы қазіргі замандасымыздың санасына енбей қоймайды. Міне, сондықтан бұрынғы кісілікті, ізгілікті, қайырымдылықты, құтты, төзімділікті бəрінен жо ғары қоятын халықтың санасы өзге рістерге, яғ ни трансформацияға ұшырауда. Сөйтіп, жаңа тұрпайы материа листік, прагматистік, тіпті, утилитарлық сипаттағы құндылықтар жүйесі қоғамдық санада беки түсуде. Мұндай теріс мағынадағы үдерістер Жер бетіндегі барлық халықтардың тағдырына қатысты екені байқалады. Қазақтар сол тұтастықтың бір бөлігі. Осыған орай қазақ халқының тағдыры абстрактілі мəселе емес, ол сол халықтың əрбір өкілінің бақытты өмірімен, дүниетанымымен астасып жататынын айтуға болады. Ал əрбір тұлға бақытты болуы үшін халықтың ғасырлар бойы қордаланған даналыққа толы рухани байлығын игеруі тиіс жəне əлеуметтің əрбір ғылыми мəселесін жан-жақты əдіснамалық тұрғыда зерделеу əріптестеріміздің қасиетті парызы. Жалпы, философияның өзі – адамдардың еркін ойлау мəдениетін қалыптастыруға бағытталған ілім. Оның құрылымынан догмалық түрде қатып қалған көзқарастарды, түсініктерді іздеу жаңсақтық. Ол үнемі ағып жатқан өзендей түрленіп жаңғырып отыруы тиіс. Тек тоталитарлық қоғамда ғана философияның аясы тарылып, белгілі бір идеологиялық қалыптардың ауқымдарымен шектеліп отырады. Əрине, ол дегеніңіз, белгілі бір іргелі ұғымдар болмайды деген сөз емес. Қазақ дүниетанымы үшін ондай базалық негіз болған əмбебап ұғымдар бар екені белгілі. Мəселен, қазақ тың дүниетанымдық жəне құн дылықтық əлемі этикалық ұстындарды, негізінен, адамаралық қатынастарда өзектеп, биікке шығарып, оны барлық бағдарлардан жоғары қоятындығы анық көрсетіледі жəне осы ұстаным қазіргі зерттеулердің басымдық танытатын əдіснамалық қағидасына айналған. Сонымен, өзара түсінісу философиясы қазіргі көпэтносты қазақстандық қоғамның рухани келісімінің дүниетанымдық жəне əдіснамалық негізі болып табылады. Əрбір этностық мəдениет қазіргі кезеңде өзінің төлтумалық мəдениетін сақтау үшін ұлттық бірегейлігін, даралығын білдіретін құндылықтар жүйесіне көңіл аударуда, сондықтан оны сақтауға, əрі қарай дамытуға жанталасуда. Шығыстық ділге сəйкес келетін ерекшеліктер мен батыстық өркениеттік сипаттардың жетістіктерін синтездеу арқылы еліміздің өзгешелігіне сай келетін ұлттық

идеяны, құндылықтық бағдарды анықтау мəселесі тұр. Бұл мақсат қа қоғамды іштей рухани жағынан біріктіру, топтастыру, ешкімді көзқарасына қарап алаламау, сөйтіп, əрбір адамның əлемдегі өзіндік құндылығын бағалау, асқақтату сияқты теориялық іргетастарға əлеуметтік қатынастар негізделген жағдайда ғана қол жеткізуге болады. Қазіргі кезеңде Елбасы Н.Ə.Назарбаев ұсынған жəне елімізде іске асып жатқан «Қазақстан-2050» Стратегиясы негізінде өзінің болашағын, рухани бағыт-бағдарын анықтау үстінде, сонымен бірге, əрбір қазақстандықтың көңілінде жатқан көптеген сұрақтардың шешімі табыла бастауы заңды. Ал, енді экономиканы, əлеуметтік мəселелерді бір жүйеге келтіру арқылы қоғамға тиімді рухани құндылықтар жүйесін қалыптастыруға болады деген үстірт пікір бар. Себебі, руханилық қо лай лылықтан туындамайды. Керісін ше, ол қиындықты адамдар жұмыла отырып бірге жеңе білуге үйрену, ешкімді шыққан тегі мен түр-түсіне, өмір сүру салтына қарап шеттетпеуден басталады. Ал биік деңгейдегі руханилық пен мəдениет орныға бастаған қоғамда құндылықтар əлемі өзінің нағыз шынайы бейнесінде, өз формасында болмысын көрсетеді жəне адам үшін қызмет етеді, жеке тұлғаны бұл өмірде бақыттылыққа жеткізеді. Қазақ ойшылдарының шығармашылығында еркін ойлауға негізделген осындай бағыттағы озық даналық үлгілері көптеп кездеседі. Қазақтың, Абайдың кісілік философиясының мəні мен маңызы да осында. Тарихи үдерістің үздіксіздігін қам тамасыз ететін, рухани сабақ тастыққа, бірлікке, ынтымақ тастыққа негіз болатын рухани құндылықтар еркіндік пен шығармашылықтың, қайы рымдылық пен ізгіліктің арқасында қалыптасады жəне дамиды. Адамның əлемге қаты насын айқындаушы факторлар ақиқаттың заңдылығымен, оның үйле сімділікке толы ұста нымдарымен астасып жатады. Ал енді бір кезеңдерде өткен көшпелі мəдениетке сай құн ды лықтар жүйесі өзінің ділінде адамның табиғатпен үйлесімділігін дəріптеу мен ерекшеленеді. Дəстүрлі қоғамның рухани құндылықтары көбінесе адамды тұрақтылыққа, əсемдікке жетелейді, оның бойындағы бояулар нəзік лирикамен көмкерілген, техногендік прагматизмнен, утилитаризмнен алыстау болып келеді. Сондықтан қазіргі заманның өркениетті бағдарлары, ақпараттық технология мен нанотехнологияға бетбұрған постиндустриялық дамуы дəстүрлі қоғамның рухани байлығын тұтастай жоққа шығармауы тиіс, оны тиісті жерінде бейімдеп, рухани қажетіне жаратып пайдалана білгені жөн. Тəуелсіз мемлекет, асылы, айқын мəдени жəне руханиадамгершілік бағдарсыз ойдағыдай дамымайды. Өткеннің барлығы ізтүзсіз жоғалып кетпейді. Оның есесіне ұлт санасында ертегі-аңыз, эпос халықтың фило софиялық пайымдау жүйесінің өзегі болып, ұлттық тарихтың қатпар-қатпар қойнауында жинала бермекші. Егер Қазақстанға жағырапиялық жəне əлеуметтік-мəдени шолу жасасақ, біздің еліміз Батыс пен Шығыс жəне ежелгі өркениетті Қытайдың қақ ортасында орналасқан. Бұл фактор қазақ халқының кешегі, бүгінгі жəне болашақтағы рухани болмысына, құндылықтар əлеміне жəне дүниетанымына əсерін тигізбей қоймайды. Ендеше, біз үшін мəдениеттің экономи ка мен саясатқа қарағанда артықшылығы басымырақ. Дəстүр лі қазақ қоғамын осындай өркениеттік əдіснама бағытында зерттеу қомақты философиялық нəтижелерге жетелейді. Қазақ философиясы қазақ тарихы мен əдебиеті бойынша зерттеулердің əдіснамалық, методологиялық негізі болып табылады. Кеңестік дəуірден кейінгі уақытта қазақ жəне түркі философиясы арасындағы рухани-мəдени байланысты тереңдету мəселесі өзекті бола түсуде. Сонымен қатар, мəдени əртүрлілікке байланысты XX ғасырда кең дами бастаған философиялық ойлау мен пайымдау жаңа типтерін игеру қазіргі таңда маңызды болып отыр. Өйткені, оларда демо кратиялық мəдениеттің, азамат тық қоғамның қалыптасуы, рационалдықтың жаңа тəжірибесі жинақталған. Бұл тəжірибе біздің ұлттық ерекшелігімізді ескере отырып, ұлттық философиямыз бен ұлттық мəдениетімізді атамекен де өркендетуге теориялықəдіснамалық негіз ретінде көмек береді, басқа мə дени кеңістіктермен тиімді сұхбаттық қатынаста болуға шақырады. АЛМАТЫ.


4

www.egemen.kz

1997 жылдың аяғында, барыс жылының қарсаңында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2030 жылға дейінгі еліміздің даму бағдарламасын қабылдаса, араға 15 жыл салып, 2012 жылдың аяғында қалыптасқан мемлекеттің «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасын жариялады. Əркімді заман билеп арпалысып, айқасып жатқан кезеңде бар сезімді ақылға суартып, өткен дəуір мен жаңа кезеңді салыстырып, саралап, халықтың арман-мұратын, қажыр-қайратын жасампаз арнаға қарай бұру Елбасымыздың алдында тұрған асқақ та аса маңызды міндет іспеттес. ХХ ғасырдың басында Ахмет Байтұрсынұлы «Ел бүгіншіл, менікі ертеңгі үшін» деп айтпақшы, Нұрсұлтан Əбішұлы ұсынған ұзақ мерзімді стратегия болашақтың бағдаршамы екені анық.

Мəѕгілік Ел болудыѕ стратегиясы Жомарт СІМТІКОВ,

саяси ғылымдар докторы.

Талдыбек НҰРПЕЙІС,

тарих ғылымдарының кандидаты.

Тіпті, əлем тарихына ой жүгіртіп, парақтап көрсек, Юлий Цезарь, Александр Македонский, І Петр реформалары, Наполеонның қайта жаңғыртуы, Ататүріктің «Түрік экономикасы», Вашингтонның республикалық басқаруға көшуі, Дэн Сяо Пиньнің «Қытайша социализмі» экономикасы дамымай, ұлттық өндірісі тұралаған мемлекеттерді əлем сахнасына қайта шығарған тура жол, сарабдал саяси шешімдер болып саналады. Ал біздің Елбасының «Қазақстан-2030» жəне «Қазақстан-2050» Стратегиялары сол ұлылықтардың бүгінгі заңды жалғасы іспеттес. Елбасы осыдан 15 жыл бұрын: «2030 жылы біздің ұрпақтарымыз бұдан былай əлемдік оқиғалардың қалтарысында қалып қоймайтын елде өмір сүретін болады», – деген еді. Бүгінгі күні осы меже орындалды. «Қазақстан-2030» тоталитарлық жүйенің санаға сіңірген, қорқыныш ұялатқан қанды тегеурінінен елді аман алып қалып, уақыт талабына орай өркениетті өмірдің заңдылықтарына сай ұлт тəрбиелеу, тұрмыс, экономика, мəдениет, өнердегі өресін өсіруге бағытталса, «Қазақстан-2050» Сратегиясы қалыптасқан мемлекетті одан əрі жетілдіріп, əлемнің көшбасшы елдерімен иық тірестіре алатындай жағдайда өмір сүретін болашақ ұрпаққа арналған бағдарлама болып табылады. «Қазақстан-2050» Стратегиясында Елбасы қалыптасқан мемлекет алдына алдағы жылдарға қатысты нақты міндеттер қойып, бұл міндеттердің орындалуы үшін нақты тапсырмалар беріп отыр. Оның ішінде Мемлекет басшысы 2050 жылға қарай Қазақстанның əлемдегі бəсекеге аса қабілетті 30 елдің қатарына кіруі қажеттігін айрықша атап көрсетеді. Осы ретте Елбасының Жолдауда белгіленген негізгі тапсырмаларды жүзеге асырудың жолдарын қарастыру əрбір ұжым үшін үлкен міндет екені айтпаса да түсінікті. Шындығында, Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – келешегіміздің кемел жоспары болып табылады. Президенттің жыл сайынғы Жолдаулары бір-бірімен тығыз байланыста əрі əрбір Жолдаудың өзіндік ерекшелігі бар екендігі заңдылыққа айналған. Осы тұрғыдан алғанда, жаңа Жолдаудың кейбір ерекшеліктеріне көңіл аудармауға болмайды. Ендеше, оны оқығаннан кейінгі көңілге қонып, көкейге оң əсер еткен кейбір тұстарына тоқталайық. Біріншіден, бұл бүкіл қазақстандықтардың жүрегінен жол тапқан жаңашыл, тұжырымы жыл сайынғы Жолдаулармен тығыз байланыстағы Жолдау болды. Байланыстардың барлығы да еліміздің 2050 жылға дейінгі Даму стратегиясына, Қазақстанның жаңа саяси бағытына келіп тоғысқандай. «Біздің басты мақсатымыз – 2050 жылға қарай мықты мемлекеттің, дамыған экономиканың жəне жалпыға ортақ еңбектің негізінде берекелі қоғам құру» екендігін жариялаған Президентіміз халық көкейіндегі мəселелерді тап басып, алдағы міндеттерді көрегендікпен айқындап, келешегіміздің кемел көкжиегін көрсетті. Сонымен қатар, Елбасы көпшіліктің көкейінде, бірақ, қоя алмай жүрген сұрақтардың бірқатарына жауап берді де. Мысалы, «Қазақ тілі жаппай қолданыс тіліне айналып, шын мəнінде мемлекеттік тіл мəртебесіне көтерілгенде, біз елімізді Қазақ мемлекеті деп атайтын боламыз», «Тіл Қазақстан халқын біріктіруші болуға тиіс», «Орыс тілін білу біздің ұлтымыздың тарихи артықшылығы», «Ру мен тайпаға бөліну – ұлттық тұтастықтан айырылудың өте қауіпті түрі», «Шежіре – қазақты бөлшектейтін емес, керісінше, біріктіретін ұғым» деп айтқандары кім-кімге де үлкен қуанышпен қатар, пəрменді жауапкершілік те жүктейтіні анық. Бұл Жолдауда қазақ ұғымына азаматтық ұғым ретінде қарауға бет бұру керек екені байқалып қана қоймай, жалпы, «біз кімбіз, қайда барамыз жəне 2050 жылға қарай қайда болғымыз келеді?» деген сауалдарға нақты жауап беріледі. Екіншіден, осы Жолдауда 1997 жылы жарияланған «Қазақстан-2030» Стратегиясының негізгі қорытындылары шығарылды. Егемендіктің арқасында ынтымағымыз бен бірлігіміз жарасып, керегесі кең елге айналдық. Тұрақтылық пен келісім салтанат құрған тəуелсіз Қазақ елінің бағындырмайтын қамалы, алмайтын асуы жоқ екені белгілі болды. Қазақстан халқы Ассамблеясы – еліміздегі қоғамдық тұрақтылықты, ұлтаралық бірлік пен келісімді нығайтушы күш болумен бірге, татулықтың ерекше үлгісі мен рəмізіне айналды. Елбасының сөзімен айтқанда, «тыныштықтың арқасында қазіргідей мақтанатын халге жеттік». Бірлік бар жерде, тірлік бар деп дана халқымыз бекер айтпаған. Тек ауызбіршілік пен ынтымақ жарасым тапқан елде ғана берекелі тірлік орнайды.

Бұл орайда Қазақстан Тұңғыш Президентіміздің салиқалы саясатының арқасында азуын айға білеген алпауыт елдерге бейбітшілік пен келісімнің салтанатты үлгісін көрсетіп келеді. Ата-бабамыз армандаған Тəуелсіздігіміз бүгінде толыққанды орнығып, Қазақ елін бүкіл əлем таныды. Егемендік алғалы бері Елбасы көпжақты мемлекетаралық қарым-қатынастарға айрықша мəн беріп, саяси, əскери жəне сауда-экономикалық əріптестікті дамытуға əрі интеграциялық бастамаларды іске асыруға, ең бастысы, жаһандық жəне аймақтық қауіпсіздіктің тұрақтылығына кепіл болып отырған Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ), Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ), Еуропа одағы (ЕО), Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ), Кеден одағы (КО), Еуразиялық экономикалық қоғамдастық (ЕурАзЭҚ) жəне Ислам ынтымақтастығы ұйымы (ИЫҰ), Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымы (ҰҚШҰ) сынды ірі халықаралық ұйымдармен өте тығыз байланыс орнатты. Бүгінгі таңда Қазақстан жоғарыда аталған абыройлы халықаралық форумдардың толыққанды мүшесі ғана емес, өзінің ұтымды бастамаларымен олардың жұмысын жандандыруға да барынша атсалысып келеді. Жəне олардың кейбіріне төрағалық жасап та үлгерді. Үшіншіден, еліміз қазір тұрақты даму жолына бағыт алды, ел экономикасы көтеріліп, халықтың əл-ауқаты жақсарды. Ұлттығымыздың ұлы шаңырағы – Астананың қарыштап дамуы, өркендеуі Қазақстанның мəртебесін асқақтатып отыр, елорда – ел өркендеуінің негізі, саяси тұрақтылықтың, экономикалық өрістеудің орталығы. Осыған қоса, дүниежүзі дін басшыларының басын біріктіріп, татулықтың нышанына айналған Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезі адамзаттың өзекті мəселелерін шешудегі діни конфессиялардың рөлін айқындап, халықтардың өзара үйлесімді дамуына септігін тигізуде. ЭКСПО-2017 Халықаралық көрмесін өткізу мен ЕҚЫҰ Саммитін ұйымдастыру да – ел алдындағы жауапты үлкен іс, əрі Астананың мол мүмкіндігінің тағы бір көрінісі. Елордамыздың күн санап көркейіп, өсіп, сəулеттенуі – бəріміздің мерейіміз. Шынында, Астанадай асқақ еліміздің жүрегі болмаса, дəл мұндай əлемдік маңызды міндеттер жүктелмеген болар еді. Бұл – Қазақстанға деген құрмет, Елбасымыздың əлем алдындағы асқақ абырой-беделі. Осы тұрғыдан алғанда, Елбасы Жолдауындағы негізгі бағыттар əрқайсымызға үлкен міндеттер жүктейді. 2050 жылға дейінгі кезеңді қамтыған Жолдаудың əрбір бағытында айтылған тапсырмаларды орындау – əрбір Қазақстан азаматының қасиетті борышы болуы тиіс. Төртіншіден, Елбасы атап өткендей, «Біз бүгін өзіндік бет-бейнесі бар, өзіндік ерекшеліктері мен өзіндік ұстанымы бар

17 шілде 2013 жыл

табысты мемлекетпіз». Дегенмен де, еліміз нарықтық экономикаға, азаматтық жəне құқықтық қоғамға бет бұрғанымен, тіпті белгілі дəрежеде табысқа жетіп жатқанымызбен, əлемдік бəсекелестікке төтеп беру оңай шаруа емес. Осы ретте, ұлы мұрат пен елдік мүддені көздеген маңызды Жолдаудың қазақстандықтарды алыс болашаққа бастайтыны ақиқат. Түгел қамтитын экономикалық прагматизм саясаты негізінде бүгінгі таңдағы көзқарастар мен ұстанымдарды түбегейлі өзгертуіміз керек. Табиғи ресурстарды басқарудың түбегейлі жаңа жобасын енгізу, шикізат тұтынудағы технологияны өзгерту, Ұлттық қор арқылы үшінші индустриялық революцияның нəтижесінде пайда болатын секторларды ескере отырып, болашақтың экономикасын дамытуды ынталандыру, энергияның баламалы түрлерін өндіруді дамыту стратегиясын жасау керек. Отандық тауарлар бəсекеге қабілетті болуы тиіс. Біз сонда ғана болашаққа нық сеніммен қарап, жаңаша дами аламыз. Бесіншіден, еліміз əлеуметтік-саяси жағынан кемелденіп, экономикасы өсіп, жылдан-жылға қуаты артып келеді. Ол онымен шектеліп қалмауы керек. Елімізде жастар арасында жаңа Қазақстандық патриотизмді қалыптастыру – Жолдаудың басты тапсырмаларының бірі. Миллиондаған отандастарымызды бір-біріне байлап тұрған, бөлінбес бір Отан, ұлтқа біріктіріп тұрған патриотизм, Отанға деген сүйіспеншілік. Ұлтымызды ұйыстырып, бірлігімізді сақтап тұрған патриотизм біз үшін өте маңызды, басты мəселе. Бірақ патриотизм жасанды болмаған жағдайда ғана өз жемісін береді. Патриотизмнің объектісі, қайнар көзі – Отан. Сондықтан біздегі патриотизмде ұлттық мазмұн болуы шарт. Патриотизм мəселесі жаһандану, интернационалдану, мемлекетаралық, аймақтық жəне əлемдік ықпалдастық жағдайында жаңаша мəнге ие болуда. Шынайы патриотизмді интернационализм мен космополитизмге қарсы қоюға болмайды. Өз халқын басқа ұлттар мен этностарға қарсы қоюға бағытталған патриотизм шынайы емес, оның ұлтшылдыққа жəне шовинизмге ұласып кетуі оңай. Ал ұлттық жəне ұлттық-мемлекеттік нигилизмге негізделген интернационализм мен космополитизм жалпыадамзаттық мүдделер мен құндылықтарға қайшы келеді. «Өз отанына салқын адам бүкіл адамзатқа да опа бермейді» деген болатын кезінде орыстың ұлы ағартушысы Н.Г.Чернышевский. Елдік мұрат жолындағы ұлы ерлік əрқашан аталаларымыздың бойынан табылған. Мысалы, елімізде өмір сүріп жатқан өзге этностар Абылай хан, Бөгенбай, Қабанбай, Ахмет, Əлихан, Мұстафаны Отанын қорғаған батырлар ретінде тануы жəне өз қаһармандары ретінде қабылдаулары керек. Себебі, өзге этностар өмір сүріп жатқан Отан үшін құрбан болғандар олардың да батырлары болып қабылдануы қалыпты жағдай. Сондықтан оларға құрмет көрсету – кім-кімнің де азаматтық парызы. Патриотизмді халықтың табиғатына жақын, өмір сүру салтымен ұштастырғанда ғана ол сіңімді əрі əсері мол болады. Бұл Отанның иесі қазақ деген халық кеше ғана пайда болған жоқ. Халқымыздың ғасырлардан бергі тарихы, қалыптасқан салт-санасы бар. Патриотизм сонымен үйлескенде ғана Қазақстан жетістікке жетеді. Жастар – шындығында ескі жүйе қирап жатқан жəне саяси, əлеуметтік, экономикалық реформалар тұсында өскен жаңа ұрпақ. Олардың ең үлкені отыздан сəл асса, Тəуелсіздіктің бастапқы кезеңінде білімі мен дарынына қарамастан, керексіз болып қалғандар енді қалыптасқан мемлекет тұсында зор мүмкіндіктер туғанын түсінулері тиіс. Ал тəуелсіздіктің құрдастары – XXI ғасырдағы мемлекетіміздің болашағын анықтайтын ұрпақ. Ата-бабамыздың патриоттық даңқы ешқашан өлмейді. Біз тек ата-бабамыздан қан арқылы беріліп келе жатқан патриоттық рухымызды қайта оятып, асқақтата алсақ болғаны. Шын мəнінде əлем патриотизмді бізден үйренуі керек деп ойлаймыз. Оған сандаған мысалдар келтіруге болады. Елбасының сөзімен айтқанда, ұрпақтар арасындағы сабақтастық болса ғана біз Мəңгілік Ел боламыз. Осы жаңа Қазақстандық патриотизмнің негізінде осы стратегиялық мақсат ұлттық идеяға ұласуы тиіс. Бұл идея жүзінде қалып қоймай, ақиқатқа айналуы шарт. «Мен ХХІ ғасыр Қазақстанның «алтын ғасыры» боларына сенемін. Бұл бейбітшіліктің, тұрақтылық пен гүлденудің ғасыры болады. Қазақстан халқы ұлы тарихтың иесі атануға лайық… Мəңгілік Ел болу жолындағы ұлы істеріміз жаңа дəуірлерге жол ашсын!» деген Президентіміздің оптимистік рухтағы сөздері бəрімізге үлкен серпін беруі керек. Сондықтан да, бұл Жолдаудағы Мəңгілік Ел болу идеясының орны мен рөлі ерекше. Мəңгілік Ел болу үшін оның іргетасы ұзақ уақыттан бері тыңғылықты қаланып, өлшенбес еңбек етілуі керектігін естен шығармауымыз керек. Осы тұста Елбасының «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты бағдарламалық мақаласы мен былтырғы 5 қыркүйекте тікелей эфир арқылы көрсетілген Назарбаев Университетінің қабырғасында «Қазақстан білім қоғамы жолында» деген тақырып бойынша өзінің интерактивті дəрісінде отандық білім беру мен ғылымның даму жолын тағы да бір саралап, оның басты бағыттарын белгілеп берген еді. Ал бұл қойылған талаптарды іске асыру да осы Жолдаудың аясында қаралуы тиіс. Елбасының: «Мен 2050 жылғы Қазақстан – жалпыға ортақ еңбек қоғамы екеніне сенімдімін», деуі бекер емес. Президент білім қоғамына жетудің ең тиімді жолы еңбектену, ащы тердің өзіндік құны, əсіресе, бəсеке ғасырында өте жоғары екенін жастарға барынша мұқият түсіндірді. Жастайынан қызыл оттың алдында құрыш қайнатып шыныққан адамның сөзі құрғақ ақыл емес екені белгілі. Ұзақ мерзімге арналған көп нысаналы бұл құжат Үкіметтің осы уақытқа дейін сатылап іске асырып келе жатқан, сондай-ақ болашақта іске асыратын экономиканың барлық салаларын қамтитын бағдарламаларына негіз болмақ. Мəңгілік Ел болудың жаңа межесін белгілеген бұл құжат келешегіміздің кемелдігіне көз жеткізгендей əрі түпкі төркіні де Қазақ елін дамыған үстіне дамыта түсіру, қарапайым халықтың əл-ауқатын мейлінше арттырып, жаңа дамыған қоғам құру екені мəлім.

Партияның қоғамдық қабылдау бөлмелері – қоғамның мұңмұқтажына жедел назар аударатын жəне азаматтық қауымдастық құрылымының қалыптасуына нақты ықпал ететін механизм. Атап айтқанда, қоғамдық қабылдау бөлмелерінің жұмысы партияның өсіп-жетілуінің нақты көрсеткіші болып табылады. Сондықтан біздің партиямыз адамдармен тікелей жұмыс атқарады жəне оған ерекше назар аударатын болады. Осы бағыт бойынша ұстаным күшейтіледі жəне азаматтармен тікелей байланыс нығайтылады.

Ешбір ґтініш ќараусыз ќалмайды Жұмажан ЖҮКЕНОВ,

«Нұр Отан» ХДП Қоғамдық қабылдау бөлмесінің меңгерушісі.

Партия Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек өзінің қызметін халықпен жұмысты одан əрі күшейту мақсатында еліміздің аймақтарында тұрғындармен кез десуден бас тады. Аталған жұмыс сапарлары мазмұнды бағытқа ие болды. Мысалы, ол Алматы қалалық жəне Павлодар облыстық партия филиалдарында жас тармен кездесіп, жұмыспен қамту жəне жұмысқа орналасу мəселелерін талқылады. Солтүстік Қазақстан облысының тұрғындарымен кездесу барысында елді мекендердегі тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық, сумен қамтамасыз ету жəне жол жөндеу мəселелері кеңінен айтылды. Қарағанды облысында денсаулық сақтау объектілерін пайдалануға беру жəне жөндеу туралы мəселе көтерілді. Жалпы алғанда, тұрғындармен кездесу мен оларды қабылдау барысында партия қызметін, аймақтардың жағдайын жақсарту жəне мемлекеттік органдар қызметін дамытуға қатысты мəселелер қозғалды. Аталған мəселелер бойынша партия Төрағасының бірінші орынбасары нақты тапсырмалар берді, бұл күндері оның басым бөлігі орындалды. Мəселен, Маңғыстау облысында тұрғындармен кездесу кезінде Жаңаөзен қаласындағы перзентхана үйінің құрылысын аяқтау, əлеуметтік объектілер қызметі мен құрылыс барысына үнемі бақылау жасау мəселелері талқыланды. Оның нəтижесінде аталған объектілерде партиялық бақылау бекеті жұмыс атқаруда. Ал Солтүстік Қазақстан облысы Асанов ауылының тұрғындары ауылды сумен қамту бойынша су жүйесін ретке келтіру жəне ауылға жол салу туралы ұсыныс енгізген бо латын. Қорытындысында қаржы бөлініп, конкурстық ісшаралары өткізілуде. Қарағанды облысына барған сапарында 3-топтағы мүгедек А.Какнявичуске баспана бөлу туралы мəселе қаралды. Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына байланысты жасына орай «Зейнеткер» санатымен тұрғын үй қорынан баспана алу бойынша кезекке қою туралы шешім қабылданды. Абай ауданы Курмин ауылының тұрғыны К.Қуанышева 2 мыңнан аса адам тұратын ауылдағы «Қазпошта» бөлімшесін жаппау туралы мəселе көтерді. Өтініш бойынша жұмыс жүргізу нəтижесінде аудан əкімдігі жақын арада пошта бөлімшесінің жабылмайтынын хабарлады. Жамбыл облысында азаматтарды қабылдау барысында дауылдан зардап шеккен тұрғын үйді жөндеу жəне балаларды мектепке дейінгі мекемелерге орналастыру мəселесі оң шешімін тапты. Қызылорда облысына барғанда облыстық партия филиалының ғимаратынан Жастар қанатына жұмыс үшін кеңсе бөлінді. Ақмола облысында азаматтарды қабылдау барысында облыс орталығындағы Жастар үйінің жəне мектептің жапсарлас құрылысын аяқтау мəселесі талқыланды. Атырау облысына сапары кезінде «Жұмыспен қамту-2020 бағдарламасын» жүзеге асыру аясында курсты аяқтаған азаматтарды жұмысқа орналастыру жəне аудандық партия филиалдарын ғимараттармен қамтамасыз ету мəселелері сөз болды. Мəселен, бұл күндері 6 филиалдың ғимарат мəселесі шешілсе, 2-уі қаралуда. Азаматтардың партияның əр қоғамдық қабылдау бөлмелерінде кəсіби заңгерлерден, адвокаттар одағының, адвокаттар алқасының, нотариустер, əділет департаменттері, екінші деңгейлі банк, «Тəуелсіз заңгерлер» қоғамдық бірлестігі

жəне заң фирмалары өкілдерінен нақты кеңес алуға мүмкіндіктері бар. Азаматтарға кəсіби заң тұрғысында үнемі кеңес беру жұмыстары жетілдірілуде жəне жаңа формалар қолданылуда. Үстіміздегі жылдың бірінші жартыжылдығында партия қоғамдық қабылдау бөлмелерінің мəліметтері бойынша 55 мыңнан аса адамға кеңес берілген, ол қоғамдық қабылдау бөлмелеріне келген азаматтардың жалпы санының 80 пайызын құрайды. Осы ретте əр үшінші азамат (15 825) қоғамдық қабылдау бөлмелерінің қызметкерлерінен, адвокаттардан немесе заң компа ниясының мамандарынан кəсіби кеңестер алды. Жыл сайын Əділет министрлігімен өзара бірігіп, «Əділет органдары кеңес береді» республикалық акциялар өткізіліп тұрады. Үстіміздегі жылдың маусым айында өткен акцияға 3 мыңға жуық адам қатысты, 2191 адам заң тұрғысында кеңестер алды жəне 972 жазбаша өтініш қаралды. Партия Орталық аппаратының қоғамдық қабылдау бөлмесі Қазақстан Республикасы Адвокаттар одағы мен Республикалық «Қоғамдық қорғаушы» бірлестігімен бірнеше жылдан бері өзара бірігіп жұмыс атқарып келеді. Есеп беру кезеңінде Адвокаттар одағы 170 адамға, «Қоғамдық қорғаушы» бірлестігі 63 адамға кеңестер берді. Біздерге 233 адам кеңес сұрап келген болса, оның ішінде 170-і Астана қаласының, сондай-ақ, Ақмола, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан облыстарының тұрғындары болды. Өздеріңізге белгілі, сəуір айынан бастап «Сіздің халықтық кеңесшіңіз» жобасы жүзеге асырылуда. Заң компаниясының қызметкерлері аталған жобаны жүзеге асыру барысында сот шешімдерімен келіспеу, пəтер иелері кооперативтерінің қызметі жəне полиция қызметкерлерінің заңсыз іс-əрекеттері бойынша 55 адамға заң аясында кеңестер берді. Бұл күндері Ақмола, Ақтөбе, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Қостанай, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан облыстары жəне Алматы, Астана қаласы партия филиалдарының қоғамдық қабылдау бөлмелерінде азаматтарға тегін құқықтық кеңестер беру жұмыстары жүргізіліп келеді. Сонымен қатар, барлық деңгейдегі депутаттар партия қоғамдық қабылдау бөл мелерінде азаматтарды қабылдау барысында бірқатар азаматтардың мəселелері шешілді. Депутаттар 2794 қабылдаулар барысын да 8425 адамн ың өтініштерін қарады, оның ішінде Парламент Мəжілісінің депутаттары «Нұр Отан» ХДП-ның фракция мүшелері Орталық аппараттың қоғамдық қабылдау бөлмесінде 49 қабылдау жүргізіп, 380 адамды қабылдады, ал облыстық, аудандық жəне қалалық мəслихат депутаттары 2745 қабылдау өткізіп, 8045 өтінішті қарады. Парламент Мəжілісі депутаттарының «Нұр Отан» ХДП Орталық аппаратының Қоғамдық қабылдау бөлмесіндегі қабылдауларға негізінен Астана қаласының, Ақмола, Оңтүстік Қазақстан жəне Жамбыл облыстарының тұрғындары келді. Аталған қабылдаулар аясында 15 азаматтың

өтініші өзінің оң шешімін тапты. Партия филиалдарының барлық қоғамдық қабылдау бөлмелерінде аймақтық жəне аумақтық мемлекеттік органдар басшыларының азаматтарды қабылдау тəжірибесін енгізу бойынша жұмыс жалғасуда. Мəселен, үстіміздегі жылдың бірінші жартыжылдығындағы 2032 қабылдау барысында 10 593 адамның мəселесі қаралды. Оның əр бесіншісі өзінің оң шешімін тапты. 4486 өтініш құзыретті органдарға қарау үшін жіберілді. Қалған өтініштерге қолданыстағы заң аясында тиісті түсіндірулер берілді. Есеп беру кезеңінде партия Орталық аппараты қоғамдық қабылдау бөлмесін де мемлекеттік органдар өкілдері 243 адамды қабылдады. Жүргізген сараптаулар азаматтардың негізгі бөлігі, яғни 81 пайызы немесе Бас прокуратураға – 64 адам, Əділет министрлігіне – 39, Экономикалық жəне сыбайлас жемқор лықпен күрес агенттігіне – 33, Ішкі істер министрлігіне – 32 жəне Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігіне 29 адам өздерінің проблемаларымен келгенін көрсетті. Партия Көшбасшысының тапсырмасына сəйкес, партия Орталық аппараты қоғамдық қабылдау бөлмесінде 6 министр, 2 агенттік пен бір комитеттің төрағалары 118 адамның өтініштерін қарады, 21 адамның мəселесін шешуге ықпал етті. Аймақтық жəне аумақтық партия филиалдарының қоғамдық қабылдау бөлмелерінде азаматтардың мəселелерін шешу бойынша филиал басшылары – əкімдердің үнемі негізде азаматтарға қабылдау жүргізуі тəжірибеге енді. Енді партия қоғамдық қабылдау бөлмелерінің 2013 жылдың бірінші жартыжылдығында атқарған жұмысына қысқаша тоқтала кетейін. Партия қоғамдық қабылдау бөлмелерінің мəліметтері бойынша, қоғамдық қабылдау бөлмелеріне келген азаматтар саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 30 мың адамға өсті жəне 69 989 адамды құрады. Республика бойынша азаматтар мына филиалдарға көптеп келді: – Алматы қаласының филиалына – 13 пайыз (9209), Алматы, Қостанай облыстық филиалдарына 8 пайыз (5852 жəне 5482) жəне Орталық аппараттың қоғамдық қабылдау бөлмесіне 8 пайыз (5345). Партия қоғамдық қабылдау бөлмелері əлеуметтік аз қамтылған санаттағы барлық азаматарға ерекше назар аударады. Есеп беру кезеңінде қоғамдық қабылдау бөлмелеріне 9 мыңға жуық зейнеткер келген болса, жалпы санының 13 пайызы Ұлы Отан соғысының жəне еңбек ардагерлері болып табылды. 23 пайызға жуығын (16437) жастар өкілдері, 5 пайыздан астамын мүгедектер (3692) жəне 60 пайызға жуығын (41071) басқа санаттағылар құрады. Осы ретте 16 пайызы аз қамтылған отбасылардың үлесінде. Келіп түскен өтініштерге сараптау жүргізу барысында азаматтарды мына мəселелер көптеп толғандыратыны мəлім болды: тұрғын үй қоры мен инженерлік коммуникациялар жағдайы, балабақшада балалар орындарының тапшылығы, қоғамдық көліктердің жетіспеушілігі, медициналық жəне зейнетақымен қамтамасыз ету мəселелері. Есеп беру кезеңінде мемлекеттік органдардың қарауына 12143 өтініш жіберіліп, оның 9210-ына жауап алынды. Қаралған өтініштердің 40 пайызы оң шешіліп, қалған өтініштер бойынша тиісті түсініктемелер берілді. Партия қоғамдық қабылдау бөлмелерінің жартыжылдықта атқарған жұмыс қорытындысының қысқаша нəтижелері осындай.


 Дінің тұрсын дін аман

 Зерде Көрнекті жазушы Тəкен Əлімқұловпен жастайынан көп араласқан жанның бірі журналист Есіркеп Өмірбеков еді. Ұзақ жыл Созақ аудандық газетінде редактор болған, өмірден көргені мол, көл-көсір ақыл-ойдың, ұстамды мінездің адамы 2001 жылы сексеннен асқан шағында өмірден озды. Қайтыс боларының алдында бір соққанымда: «Көз жанарым əлсіреп барады, жазғандарымды реттестіріп берші», деп өтініш білдірді. Ірі əріптермен қолмен жазылған, біразы машинкада басылған қолжазбаларын көріп шығып, өлеңдері мен поэма, дастандары, екі сүйекті повесть, ауданның жер-су аттарының шығу тарихы, ертеде өмір сүрген танымал тұлғалар, талантты жандар, ауданның іргетасын қаласқан азаматтар туралы – барлығы бөлек-бөлек кітапқа жүк болатын мол қолжазба мұрасы барына көзім жетті. «Сен осыларға ие бол», деді кеселі меңдеген қарт журналист. «Менің жиен деген атым бар. Сіздің қолжазбаларыңыздың біразын пайдаланып кетемін ғой», деген əзіліме езу тартып күлді. Шежіреші қарттың сол қолжазбасы менде қалып қойды. Сол кездегі Созақ ауданының əкімі Созақбай Əбдіқұловтың демеушілігімен 2002 жылы «Шежірелі өлке», ал 2003 жылы ұл-қыздарының қаржысымен «Бабалар соқпағы» атты екінші кітабының жарық көруіне қол жеткіздік. Алматыға қоныс аударарда қалған қолжазбаларын ұл-қыздарына табыстап кеттім. Содан бері қалған қолжазбалары кітап болып жарық көрмей келеді. Есіркеп Өмірбеков қолжазбаларының арасынан «О дүниеге сапар» атты ұзақ өлеңі есімде қалыпты. Өлеңнің қысқаша мазмұны – Есағаң ұйықтап жатып, түс көреді. Түсінде о дүниеге аттанып кетіпті.

Ығы-жығы халық үлкен еңселі сарайдың есігіне қарай ентелеп тұрады. Қара киімді жендеттер кебін киген жандардың ішінен қолына кісен салып, айдап əкетіп жатқаны да кездеседі. Бір кезде Есағаңның соңынан келіп, біреу білегінен ұстайды. Жалт қараса, Тəкен Əлімқұлов екен. «Сенің келетініңді біліп, күтіп жүр едім. Бері жүр!» деп ертіп кетеді. Үлкен сарайдың артқы жағындағы есіктен кіріп, үлкен дəліздің бойымен жүріп отырып, түпкіргі бөлменің біріне бас сұққанда, жағалай төселген көрпешеде құсжастық шынтақтаған, Созақтан шыққан Сүгір күйші бастаған өнер иелері мен колхоз төрағалары жайбарақат əңгіме-дүкен құрып отырады. Ортадағы кең дастарқанда нешеме миуа, жеміс-жидек толып тұрады. «Иə, Есіркеп, елде қандай жаңалық бар? Біз кеткелі талай уақыт болды», деген сауалдарына Есіркеп: «Сендер қолдарыңмен құрған Кеңес өкіметінің шаруасы біткен», деп əзілмен жауап береді. Көлемді өлең осылайша жалғасып кете береді. Ұзақ жылдық журналистік тəжірибесінен, өмірлік мол тағылымынан да болар, Есіркеп Өмірбеков қандай тақырыпқа қалам тербесе де нақты деректерге құрды əрі тартымды етіп, көркем жаза білді. Соңында қалдырған қолжазбасының ішінде жазушы Тəкен Əлімқұлов туралы жазылған естелік əңгімелері де бар. Тəкен Əлімқұловтың қатарласы, бір ауданда өскен, рухани жақын жолдасы Есіркеп Өмірбековтің сол естелік əңгімесін оқырманға ұсынуды жөн көрдім. Өтеш ҚЫРҒЫЗБАЕВ, жазушы, халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты.

Ол уаќыт Тəкенніѕ танылмаєан кезі еді

Ќаламгер соєысќа неге бармай ќалєан?

Қазақ жазушыларының қатарына Ұлы Отан соғысынан кейін келіп қосылған жас таланттардың бірі Тəкен Əлімқұлов еді. Ол Созақ ауданындағы бұрынғы «Қызыл ту» колхозының жеріндегі Дегірез биігінің күнбатыс жақ бауырындағы Сауранбай сайының Үшбас өзеніне келіп жалғасар қоспасында 1918 жылы дүниеге келді. Тəкен Ұлы Отан соғысы тұсында Ақтөбеде тұрды. Оның туған інісі Іскендір Əлімқұлов алпысыншы жылдардың бас кезінде Шолаққорған қыстағындағы жетіжылдық мектепте менімен бір класта оқыған еді. Сол кезде Іскендірмен бірге үйіне барып жүріп, Тəкенге кездесіп, əңгімелесе жүріп, онымен етене таныс болған жағдайым бар. Кейін Тəкен Ащысай руднигінде есеп қызметінде істеді де, содан Шымкент қорғасын зауытына қызметке ауысып кетті. Содан кейін онымен 1945 жылдың жаз айында кездестім. Бұл кезде мен «Социалистік шаруа» (кейіннен «Молшылық үшін») газетінің редакторы болып істейтінмін. Бір күні кеңсеге Тəкен кіріп келді. Мен ұшып тұрып қолын алып, сəлемдестім. Өңі жүдеу екен, жағдай сұрастық. «Ақтөбеден шығарда ауырып қалдым, содан сауығып, басымды көтерген соң туған жерге тартып кетіп, Шолаққорғанға келіп, бір-ақ тоқтадым. Мұнда келгеніме бір апта болды. Бүгін Əтенов Мелдібек ағайдың үйінен шықтым. Ол аталас туысқаным ғой. Жата-жастана отырып, өзім кеткеннен кейінгі ел жағдайын сұрап-біліп қанықтым. Менің əкем Əлімқұл үш ағайынды еді, үлкені Əлімқұл, одан кейінгісі Керімқұл, кішісі Парманқұл. Кейінгі екеуі қазір бар. Керімқұлдың қызы Дəліш «Қызыл ту» колхозында есепші екен. Бір күн оның үйінде де болдым. Елдің жағдайынан соғыстың тигізген ауыртпалығы көрініп тұр. Сонда да жұрттың бəрі соғысқан жауды жеңгеніне мəз, көңілдері көтеріңкі, салған жараны жазамыз деп құлшынады. Тек, менің ғана көңілім пəс. – Неге? –деп сұрадым одан. – Сені: «Неге?» деген сауалды қоюға итермелегелі келдім. Енді неге екенін тыңда. Мен Ақтөбеге сот кесігін арқалап барғанмын. «Есеп-қисапты шатастырды» деген жаланың салдарынан жазаланғанмын. Содан тазаланып, ақталып шыққанша үш жыл уақыт өтті. Менің шағым-арызым соғыстан соң ғана қаралып, тексеріліп, жазалаған сот үкімі өзгертілді, ақталдым. Менің білімім бойынша мамандығым жоқ, тəжірибем бойынша бухгалтермін. Сол бухгалтерлік қызметті Ақтөбеде де істедім. Жазаланудан бұрын үйленгенмін. Əйелім Ажар еді ғой, келсем ол ағасының үйінде екен. Менің шешем бөлек, өзінің інісінің қолына барыпты. Енді олардың басын біріктіріп, түтін түтетейін десем, шешем ат-тонын ала қашады. Мелдебек ағаймен ақылдассам: «Отаныңды бұзба, елдің өсегін ілтипатқа алма, Ажардың жазығы жоқ, бəріне соғыстан туған қиындық кінəлі», дейді. Ол Шолаққорған селолық советінің председателі ғой, сондықтан отбасының бүлінуіне қарсы, қайта аудан басшыларымен ақылдасып, орталықтағы Калинин атындағы колхоздың бухгалтерлігін алып берейін, сонда орналасып істе дейді. Менің отбасы, ошақ қасында қалғым жоқ. Шала сауатты жандардың иегінің астында жүгіртек болғым келмейді. Соғыстан бұрынғы өзіммен бірге қызмет істеген таныс жігіттердің ешқайсысын кезіктіре алмадым. Шымкентте екі-үш күн кідірдік, қорғасын зауытына барған едім, ақылдасар таныс таппадым. Енді саған келіп отырмын. Қандай ақыл айтасың? Қалада танысың бар ма? Көптен бері орнықты істеп жүрсің ғой! – деді. Мен ойланып қалдым. Не айтарымды, кімге нұсқарымды білмей аңтарылдым. – Тəке, қалаға қатынасым – анда-санда жиналысқа барамыз. Сонда баратын жеріміз – облыстық партия комитеті, оның үгіт-насихат бөлімі, бізді шақыратын да, ақыл айтатын да, сынайтын да солар. Облыстық газеттің редакциясына да соғып тұрамын. Ондағылар да жайдақ таныстар, – дедім. Ауданға облыстан өкіл көп келеді. Оларды жатқызатын белгілі мейманхана жоқ, өздеріне қарайтын мекеме қызметкерлерінің үйіне жіберіп отырады. Біздің ауданға соғыстан кейін облыстық партия комитетінің тарапынан келген мəдени бригаданың құрамында «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакторы Айтмағамбет Шаев та келген еді. Сол кісіні колхоздарға ертіп барып жүріп,

5

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

таныс болған едім. Тəкен ауылда жүрген кезінде бір күні сəтін салып, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакторы Айтмағамбет Шаев іссапармен ауылға келді. Сол Шаев біздің үйде қонақта болды. Қасындағы серігі Алтынбеков – аудандық дайындау мекемесінің бастығы Қалмақан Оразбаевтың үйіне кетті. Аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы Мəдіқожа Тəжібаев: – Шаевты Шолаққорған учаскесіндегі колхоздарды аралатуға сен ертіп барасың, ол мінетін атты да тауып беру сенің міндетіңде! – деп тапсырды. Ол кезде қазіргідей жүріп тұрған машина жоқ, хатшылардың өздері де атпен жүреді. Аудандағы бар беделімді салып жүріп, Тəкеңдей азаматпен облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакторы Айтмағамбет Шаев екеуін кездестірудің сəті түсті. Шаев пен Тəкен көп əңгімелесті. – Шымкентке кел, қалған шаруаны сонда барған соң əңгімелесеміз! – деп Шаев Тəкенді қалаға шақырды. Ауданда он күндей болып, мемлекетке астық тапсыру жоспары орындалған соң, өкілдер қайтып кетті. Тəкен маған: – МТС-тен Ащысайға машина жүреді екен, сонымен кетемін. Саған рахмет, шын көңілден қарсы алып, əңгімелестің. Шымкентке барған соң жағдайды телефонмен хабарлаймын! – деп жүріп кетті. Көп ұзамай Тəкен Шымкенттен телефон соғып, облыстық газет редакциясына аудармашы болып орналасқанын хабарлады. Бұдан кейін Тəкен Шолаққорғанға 1947 жылдың екінші жартысында келді. Бұл жолы Созақ ауданына Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің ауыспалы Қызыл туын тапсыруға келген облыстық атқару комитетінің төрағасы С.Дəуленов басқарған топпен бірге келді. Созақ ауданы ол жылы малдың барлық түрінен жоспарды асыра орындаған жəне төлді де көп алған еді. Қызыл туды тапсыру салтанатына қатысуға С.Дəуленовтің қасына еріп, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакторы Ə.Омаров та келген екен. Оңашаланған бір кезде Тəкен маған: «Шаев ауысып кетіп, оның орнына Омаров редактор болды. Бұл кісі жүйрік газетші екен. Адамның қабілетін бағалай біледі. Мені газеттің жауапты секретарьлығына тағайындады. Ағайындарыма келіп, қайтатын бір шаруам бар еді, соған сұранып едім, өзімен бірге ерте келді. Мен бұлардан қаламын. «Қызыл ту» колхозындағы Дəліштің үйіне барамын. Жұмысым бітсе, Дəліш арқылы хабар беремін. Менің облыстық газеттің редакциясында қызмет істеуім шығармашылық жұмыспен айналысуға жол ашты. Қазір аударма жұмысымен айналысып жүрмін. П.Павленконың «Бақыт» романы мен М.Лермонтовтың «Измаил» поэмасын аударып жатырмын! – деді. Мен бастаған жұмысының сəтті аяқталуына тілектестік білдірдім. Бір апта өткеннен кейін қарындасы Дəліш Тəкеннің Шаян ауданының «Көкжонда» отыратын бір кісінің қызына үйленгенін хабарлады. Бірақ оның бұл үйленуі де сəтті болмай шықты. Сөйтіп, Тəкеннің үлкен жазушылық жолға түсер алдындағы шырғалаң өмірі осылай басталған еді.

Ќызыл етік, сары ќыз, кїреѕ ґзен Сол жылы күз айы жылы болды. Əлсінəлсін жаңбыр жауып қояды. Кеше кешке жауған жаңбыр, жердің шаңын басып, шөптерді шайып өткен, күн желсіз, ауа ашық. Шолаққорғаннан Ащысайға апаратын қара жолға ерте шыққан жаяу адамдар аңдыздап, үздік-создық кетіп барады. Ол кезде бұл екі ортаға жолаушы таситын көлік жүрмейтін. Ащысайдың апталық базарына баратындар жаяу жүреді, аты, есегі барлар жаяуларды басып озып, кете береді. Шолаққорғаннан шыққан Тəкен де жаяу келеді. Ол Сауранбайдағы өз үйінен шыққалы екі күн болған. Кеше əкесінің туған інісі, етікші Керімқұлдың үйіне Мелдебек екеуі келіп қонған. Керімқұл Тəкеннен не шаруамен жүргенін сұрағанда, Тəкен үшін оған жауапты Мелдебек берді. «Бұл ініңіз Ащысайда комбинатқа жұмысқа тұрыпты. Жұмысқа тұрған жері бұдан үй іші жөнінде анықтама сұрапты. Соған бола ауылға барған екен, сол құжаты алып келеді. Мұнда сізге

сəлем беріп, амандасып кету үшін бұрылды». – Сен өзің не жұмыс істеп жүрсің? – деп сұрады Керімқұл Мелдебектен. – Мен бұрынғыша ауылдық кеңестің хатшысы болып істеп жатырмын. – Əнеукүні біреу сені басқа жұмысқа ауысатын болды деп еді, ол бекер сөз болды ғой, шамасы. – Сондай сөз болғаны рас, бірақ, айтқан қызметі Созақ жақта болған соң, оған келісім бермеген едім. Енді тағы шақырыпты. Бұл жолы не дейтінін қайдам. Бастықтардың бар деген жеріне бармасаң, жек көріп қалатын да əдеті бар ғой. – Ендеше, бар деген жеріне бара бер. – Өзім де соны ойлап отырмын. – Етігіңді тігіп қойғанмын, аяғыңа дұрыс келер, киіп көр! – деп жаңа тігілген, əдемі, қызыл етікті Керімқұл Мелдебекке арғы жақтан алып берді. Етік əдемі екен. Мелдебек қолына ұстап, аударыстырып көрді. Оған Тəкен де қызықты. Шынында, етік кісі қызығарлықтай еді. «Мен киіп көрейінші», деп етікті Тəкен киді. Етік аяғына қона кетті. Үй ішінде олай-бұлай жүріп көрді. «Аяққа жайлы екен», деп мақтады. Керімқұл Мелдебекке күле қарап: «Жақсы көргені – сұрағаны», деген еді. Мынау етікке Тəкен қызықты ғой, соған сыйласақ қайтеді? Екі ағасынан бір етік киіп кетсе, ат мінгендей болар. Мен саған дəл осындай етіп, екі күнде жаңасын тігіп берейін. Бірақ, қызыл болмайды, былғары қара, сондықтан ендігі етік қара болады», деді. – Мейліңіз! – деді Мелдебек. – Тəкен əлі үйленбеген жігіт қой, оған қызыл етік лайық, берсек берейік! Тəкенге Керімқұл: «Етік енді сенікі, игілігіңе ки!» деп еді, ол ағаларына рахметін айтып, қуанып қалды. Бүгін Ащысайға қарай жүргенде жаңа тігілген қызыл былғары етігіне анда-санда қарап қойып, аяғын жолдағы шөптерге, тастарға тигізбей, аңдап басып келеді. Көңілі көтеріңкі. Ойы əр саққа жүгіреді. Өзін нақ бір теңселген жорғаға мініп келе жатқандай сезінеді. Көзіне сұлу қыздар мен жүйрік аттар елестейді. Көкбеттің күреңі, Дүйсебайдың тайқасқасы, Шалмаңқаның сарысы, Қыздарбектің қарақұлағы сияқты, Күнгей, Теріскейге аты мəлім жүйріктерді есіне алды. Соның бəрінен Əділбектің торы атын артық көреді. Оның шабысын көзімен көрген. Көсегенің көкжонында Шаян – Созақ елінің арасында өткен бір бəйгеде ол алдымен келген. Сондай аты бар адам жаяулық көрмейді деп ойлады. Қиялдап келе жатып, үлкен Торлан асуының аузына таяғанын аңғармай қалды. Торлан жолының бергі тегіске шығар тұсында екі цистерна тұр. Оған керосин майы құйылады. Ол май Ащысайдың Серго аталатын базынан тасып əкелінеді. Колхоздар арбамен келіп, осы жерден бөшкеге құйып, əкетіп жатады. Тəкен соңында келе жатқан өгіз арбадан бұл жерге бұрын жетті. «Қарабұлақ» жақтағы бауыр жолмен дəл осындай тағы бір арба келіп тоқтады. Одан бір қыз бен əйел түсті. Бұлар да Ащысайға баратын адамдар екен. Əрмен қарай жаяу жүрді, Тəкен соларға қосылды. «Мен де Ащысайға барамын, сіздермен серіктесіп, бірге жүрейін», деп еді, əйел: «Тіпті жақсы!» деп қарсылық білдірмеді. Əлгі əйел сампылдап сөйлеп, жағдайын айтып келеді. «Базарға бара жатырмыз. Ащысайдың базарынан керек-жарағымызды алып тұрамыз. Екі қайным Ащысайда жұмыс істейді. Шахтаға түседі. Тұрмыстары жақсы. Біреуі – бергі Көккөзде тұрады. Біреуі – Ақжарда, барақта тұрады. Шаршасам, Көккөздегі қайнымның үйіне қонып, ертең базарға қызған кезінде-ақ барамын. Мына қасымдағы қыз қайынсіңлім, Ащысайда оқиды. Ауылға сұранып барған екен, үйі үлкен көпірдің бергі аузына тақау жерде, базар жақ бетте. Өзің колхозда тұрасың ба?» деп бұрыннан таныс адамдай Тəкенге сұрақ қойды. – Мен де Ащысайда тұрамын, əке-шешем «Қызыл ту» колхозында тұрады. Соларға барып келе жатырмын, өзім комбинаттың кеңсесінде жұмыс істеймін! – деді Тəкен. – Жап-жас болып, кеңседе жұмыс істесең, талабың бар екен. Тəкеннің көңілі əйелдің сөзінен гөрі қызға ауып барады. Тəкен қыздың бас-аяғына көз салды. Түсі ақсары көрінді, орта бойлы, ұяң емес. Дөңгелек жүзді. Киім киісі қала адамына ұқсайды. Шашын қос бұрым етіп өріп, арқасына тастапты. Өзіне жарасып-ақ тұр. Аяғына ауыл етікшісі тіккен етік киіп алған, шебер қолдан шыққаны көрініп тұр. Тəкеңнің өзі киіп келе жатқан етікке ұқсайды.

Бірақ, Тəкеннің етігіндей қызыл емес. Етіктің өкшесі тым биік те емес, жерге жабысқан тым аласа да емес, төрт елідей ғана, жүруге қолайлы. Өзінің етігінің өкшесі де сол қатарлы, аяғына жайлы екендігін есіне алды. – Нешінші класта оқисың? – деп сұрады Тəкен қыздан біраз жер жүргеннен кейін. – Жетінші класта оқимын. Біздің мектебіміз жетіжылдық қой, келер жылы онжылдық болады дейді ағайлар. – Сондай сөзді мен де естідім. Өндіріс өсіп келеді, сонымен бірге жұмысшылар да көбейіп, балалар саны артуда, соған сəйкес мектептегі оқушы қатары да ұлғая береді. Бұл жағдай кластарды көтеріп, мектепті онжылдық етуі мүмкін. Олар Көккөз ауылына жетіп қалды. Қасындағы əйел қызға қарап: «Сары қыз, сен шаршаған жоқсың ба? Менің аяғым ауырып келеді. Мен осындағы қайнымның үйіне қонып, базарға ертең барамын. Сен қайтесің? Үйіңе кете бересің бе? Əлде менімен бірге боласың ба?» деп сұрады. – Мен үйге барамын, жақындап қалдым ғой! – деп жауап берді қыз. – Мейлі, ендеше, бара бер! Қасыңдағы жігіт сені үйіңе апарып салар. Қызыл судан абайлап өт! – деді де əйел бұрылып кетті. Тəкен мен сары қыз жоғары өрлеп, өткелге қарай жүрді. Былай шыққан соң Тəкен қыздың атын сұрады. – Атым Ажар. – Менің атым Тəкен! – деп өзін таныстырды. – Мен сізді бұрын да көргенмін. Үлкен көпірмен мектепке қарай өткен кезімде сіз де солай қарай кетіп бара жататынсыз. – Мен аңғармаппын. Сіз ұғымды, аңғарымпаз екенсіз! – деді Тəкен. Осы кезде Тəкеннің жігіттік сезімі көтеріліп, жүрегі лүпілдеп, қызға үңіле қарады. Қыз жайдары келеді. Тəкеннің ойына əр нəрсе түсе бастады. Барған сайын қыздың бойынан өзі ұнататын сүйкімді қасиеттерді іздеді. Енді сары қыз сұлу көрінді. Оны кіммен салыстыруды білмей, өзі оқыған кітаптардағы қыздарды есіне түсіріп, көз алдынан өткізді. Сөйтіп келе жатып, қызыл суға да таяп қалды. Руданы жуған су күнге шағылысып, əртүрлі болып құлпырады. Бірде қызыл, бірде күрең, бірде сары түске еніп, екпіндеп ағады. Судың жағасына жеткенде олар кідірді. Судың ені екі-үш метр келеді. Одан аттап, секіріп өту мүмкін емес. Бірақ, онша терең де емес, түбіндегі тастар көрініп жатыр. Кешіп өтуге болады. Қыз кешуге айналды. Оны байқаған Тəкен қызды дереу құшақтап алып, арғы жағаға өте шықты. Қыздың шашының иісі мұрнына келді. Қыздың денесін құшақтағанда Тəкеннің бойына ерекше батылдық пайда болды. Қызды күрең өзеннің арғы жағасына өткізіп, жерге түсірді. – Мұныңыз не? Аяғыңыздағы етігіңізді кірлеттіңіз ғой. Мына руда жуған су тым жұғымпаз, жуық арада жұққан жерінен кете қоймайды, – деп Ажар өзінің аңғарымпаз екендігін байқатты. – Қайта сол қызыл етікке күрең су дағының жұғып қалғанын көңілім ұнатып тұр. Ол сізбен кездескеніңіздің ұмытылмас белгісі тəрізді. Қызыл етік, сары қыз, күрең өзен – жұптас келгені қандай тамаша болды. Егер ақын болсам, жақсы өлең туғызар едім. – Сіз неге өлең туғызбайсыз? Сіздің өлеңге бейімдігіңіз бар ма деп қалдым! – деп Ажар күлді. Тəкен ойланып қалды. Аузы күбірлегендей болды. Шынында да Тəкеннің тіліне осы кезде бір ауыз өлең жолы үйірілді: «Қызыл етік кигенім, Сары қыз болды сүйгенім. Күрең судан өткізіп, Көңілге оны түйгемін», – деген өлең шумағы ойына оралды. Оны сол жерде ашық айтпағанымен, көңіліне хат қып жазып қойды. Бұл – Тəкен ақынның тіліне үйірілген алғашқы өлең еді. Ал, Ажар оның алғашқы махаббаты болатын. Ажарды үйіне апарып салғаннан кейін Тəкен өз үйіне келе салысымен қойын дəптеріне жоғарыдағы өлең жолдарын кеңейтіп жазып қойды. «Қызыл етік кигенім, Сары қыз болды сүйгенім. Күрең судан өткізіп, Көңілге оны түйгенім. Оңашада сол қызды Еске алып талай биледім. Көрем десең келіп жүр Күнде-күнде үйдемін. Көре алмасам егер де Алаңдаған күйдемін». Бұл өлеңді Тəкеннің туған інісі Іскендір көшіріп, жазып алған екен. Бір класта оқып жүргенімізде маған оқып беріп: «Біздің Тəкен ақын болады», деп мақтанатын да, «Ажарға үйленеді» деп қуанатын. Іскендірдің сол айтқаны келді. Тəкен ақын да, жазушы да болды, Ажарға да үйленді. Осы кезге дейін еш жерде жарияланбаған бұл өлеңді Тəкен туралы жазбамда еске алуды жөн көрдім. Есіркеп ӨМІРБЕКОВ.

Имандылыќ бастаулары Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Жарсудаєы жаѕа мешіт

Қасиетті Рамазан айы қарсаңында Зайсан ауданындағы Жарсу ауылында мешіт ашылды. Осы игі шараға еліміздің дінбасы Ержан қажы Малғажыұлы хазреттің қатысуы ауыл тұрғындарын ерекше қуаныш сезіміне бөледі. Бүгінге дейін бұл ауылда мешіт, молда болмаған. Ауыл тұрғындары имандылық қажетін өтеп, сұрақтарына жауап табу үшін орталыққа ағылатын. Ал, бүгін жерлестерін қуанышқа жеткізіп отырған осы ауылдың тумалары, Алматыда тұратын белгілі кəсіпкерлер Сайран, Мейрам, Дəурен Сəлімұлдары. Олар аяулы аналары, зейнеткер ұстаз Гүлшира Шайдолдинаның бастамасымен туған жерлеріне атбасын бұрып, қаражатын көтере Алланың зəулім үйін өз ауылдарына тарту етті. Осындай ақ түйенің қарны жарылған күннің ертеңінде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Ержан қажы Маямеров Өскемен қаласындағы облыстық мешітте мұсылман бауырларға Алматыдан өзімен бірге ала келген Алланың сүйікті елшісі, Мұхаммед пайғамбардың с.ғ.с. бір тал мүбəрак сақалын көрсетті. Бас мүфтидің айтуынша, Рамазан айының қарсаңында соңғы пайғамбар Мұхаммедтің мүбəрак сақалының бір талын өзімен бірге ала келіп көрсету, тек бір Алланың разылығы үшін ауыз бекітіп, құлшылық жасауға ниет еткен мұсылман қауымының иманын арттырып, рухани байлығын кеңейте түспек. Бұл тəбəрік елімізде тұңғыш рет Шығысқа əкелініп отыр. Ұзындығы үш сантиметр сақал 1257 жылдан бері шыны ыдысқа сақталып келген. Өскемен қаласының жаңа əкімі Темірбек Қасым жанов қаланың ауыз бекіткен 300 адамына ауызашар берді. Онда облыстың бас имамы сөз алып, Оразаның барлық күнінде облыстық мешітте іскер азаматтар мен танымал адамдардың ауызашар беруге жазылып қойғанын хабардар етті.

Арнайы сертификаттар табыс етілді

Өскемен аймағында имам-молдалардың діни білімін жетілдіру мақсатында курстар ұйымдастырылып келеді. Осындай үш апталық курс өзінің кезекті жұмысын аяқтады. Ол Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлының облысымызға жасаған сапарымен тұспа-тұс келді. Бас мүфти жиналған имам-молдалар мен жамиғатқа сəттілік тіледі. Соңында облыс имамы Нұрлан қажы Байжігітұлы курсты ойдағыдай тəмамдағандарға арнайы куəліктер табыстады. Дəріс алушыларға сараптамадан өткен діни кітаптар мен уағыз-насихат таспалары тегін үлестірілді.

Отбасы – асыл ќазына

Дінімізге еркіндік тигелі сөнуге шақ қалған имани дəстүрлеріміз қайта жанданды. Солардың ішінде, балаға азан шақырып ат қою, мұсылмандық неке қию іс-шараларының маңызы артып, оларды мешітте өткізу үрдіске айналды. Өскеменде облыстық мешіт ашылғалы мыңға жуық отбасының ақ некелері қиылды. Бір қуанары, бес қабатты мешіттің бір қабаты арнайы осы неке қиюға арналған. Мұны некеге отырушы жастарға көңілдің ерекше бөлінуі деп ұғыну керек. Облыстық мешіт неке залын қазақы дəстүрде безендіріп, бір ай көлемінде неке рəсімінен өткен жастарды арнайы жиып, неке қасиеті, отбасы өмірі, құндылықтары жайлы насихат дəрістерін жүргізе бастады. Қоғамды құраушы отбасы болса, сол отбасын құрайтын екі адамның бірбіріне деген сыйластығы, ата-анаға деген құрметі жоғары болғанда ғана қоғамның алға басуы сөзсіз ақиқат. Жəне жастарға облыстық мешіт тарапынан арнайы дайындалған «Неке қасиеті» кітапшасы мен діни бейнетаспалар сыйлық ретінде беріле бастады. Шығыс Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

Əріптес туралы əңгіме Ақтөбе өңірі – қазақ поэзиясының тұтас бір мектебі орныққан, қазақтың қара өлеңі тамырын терең жайған өлке екендігін қалың қауым жақсы біледі. Əріге бармайақ, кешегі-бүгінгі Қуандық Шаңғытбаев, Ізтай Мəмбетов, Сағи Жиенбаев, Өтежан Нұрғалиев, Төлеген Айбергенов, Үмбетбай Уайдин, Есенбай Дүйсенбаев, Мейірхан Ақдəулетов, Ертай Ашықбаев, т.б. белгілі қазақ қаламгерлерінің атажұрт, алтын бесігі бұл өлке. Сол қаймағы бұзылмаған жыр керуенінде журналистақын курстасымыздың да жыр сама-

«Тал бесік» авторлық бағдарламаларын, сырлы суреттемелері мен поэтикалық ойтолғамдарын, жұртшылық асыға күтіп, үлкен-кіші ұдайы үн қосып отыратын. Соңғы хабарлар мен жаңалықтардан бастап, экономикалық мəселелерге дейін жіті назарында ұстап, үгіт-насихат редакциясының жұмысын да ұршықтай үйірді. Ал облыстағы əкімқаралар қоғамдағы үні айқын шығатын Аймаханованың эфирдегі сөзімен де, жұртшылық арасындағы беделімен де есептесуге мəжбүр болды. Мүйізі қарағайдай мекеме басшылары да журналистің ақиқат

Сан алуан ірілі-ұсақты игілікті істерді жүрегінің қалауымен ақы-пұлсыз атқара ж ү р і п, қ о ғ а м д ы қ- с а я с и о қ и ғ а л а р ғ а белсенді түрде үн қосқан облыстық телерадиокомпанияның редакторы 1994 жылы республикалық «Азат» азаматтық қозғалысының облыстық бөлімшесі атынан Ақтөбе қалалық мəслихатының депутаты болып сайланды (1994-99). №5 қалалық сайлау округі бойынша атпалдай үш азаматпен қатар дауысқа түскен төртінші үміткердің салмағы басым түсті. Адалын айтып, ақ сөйлегені үшін сайлау-

деректерден құралып, өткір мəселелерді қозғаған күнделікті сан алуан репортаждарына, сыр-сұхбаттарына, өзекті сыни хабарларына құлақ түріп, еріксіз санасатын. Ол облыстық радиомен бір шаңырақ астындағы облыстық телевизия қызметіне де білек сыбана атсалысты. Өзі куə болған оқиға турасында бірден 4 редакцияға: радио мен телевизияға қазақ жəне орыс тілдерінде хабарлар дайындап, эфирге ұсынатын. Көрермендер мен тыңдармандарға журналист есімі бірдей етене таныс еді. Демократиялық жаңарып-жаңғырудың алғашқы кезеңінде облыстық телерадиокомпания редакторы Гүлсамал Төрединқызы халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Ақтөбе қалалық ұйымы, «Дəстүр» ұлттық салт-дəстүрлерді дамыту орталығы, облыстық экологиялық «Жем» антиядролық тобы, ядролық жарылысқа қарсы «НевадаСемей» халықаралық қозғалысының Ақтөбе бөлімшесі, республикалық «Азат» азаматтық қозғалысының облыстық бөлімшесі сияқты қоғамдық ұйымдардың құрылған күнінен белсенді мүшесі болды. Ұлтжандылығын нақтылы ісімен дəлелдеді. Ел мен жер тағдырына перзенттік парызбен үн қосып, жанашырлық танытты. Өзекті мəселелерге жұртшылық назарын аударып, өңірдегі ана тілдің мүшкіл жағдайын, ұлттық мектептер мен балабақшалардың аздығын, Шалқар ауданының əлеуметтік түйткілдерін, Байғанин ауданының экологиялық ахуалын, аймақтағы жасөспірімдер қылмысын, жастардың жұмыссыздығын, төл тарихымыздың «ақтаңдақтарын» өткір тілмен қозғап отырды.

шылар журналист қызға дауыс берді. Ақтөбеге 90-шы жылдардың аяғында жеткен «тікелей эфирді» де облыстық радиоға батыл енгізген өзі. Күндізгі уақытта радиоэфирден беріле бастаған «радиотыңдаушылардың сұраулары бойынша концерттің» бара-бара ауқымы кеңейіп, тыңдармандар жиі телефон шалатын болды. «Тікелей толқынға» төселіп алғаннан кейін, радиостудияға қонақтар шақырып, ел ағаларымен арадағы сұхбат пен əңгімені сол сəтінде тыңдаған көпшілік сауал қойып, тікелей хабарға атсалысатын дəстүр қалыптасты. Облыстық «Қайырымдылық жəне Денсаулық» қорымен қатар, «Қарттар үйінде» тұратын қариялармен бірге, қаладағы басқа да жалғызілікті, мүгедек жандарға көмек қолын созуды журналист азаматтық парызы санады. Əдебисазды кешке көрнекті өнер өкілдерімен бірге, ондаған демеушіні шақырды. Сөйтіп, қарапайым адамгершілік пен жанашырлыққа, мейірімге шөлдеген жандардың мерейлерін көтерді, ақ батасын алды. Қайырымдылық қағидасын қасаң қоғам жадына қайтара бір салған қазақ қызы, тəуелсіздікпен бірге келген демократияның алғашқы аумалы-төкпелі кезеңінде, бейнебір «қанатымен су сепкен қарлығаштай»... көп назарын ізгілік ісіне аудара білді. Кезінде бірсыпыра кештер мен кездесулердің сценарийлерін жазып, жүргізгені бар. Соның ішінде елеулісі: 1992 жылдың маусым айында облыстық драма театрында өткен тікелей телемарафонды əзірлеп, оны диктор И.Ушановпен бірге екі тілде жүргізгені. «Ауғандық жауынгер-интернационалистерге арналған қайырымдылық кеші» тұңғыш рет сол сəтінде тікелей эфирден көрсетіліп, ертеден кешке дейін жалғасқан болатын. Ауған соғысының шындығы түгел ашыла қоймаған кезде, тарих ақиқатын жұртшылыққа там-тұмдап барынша байыпты жеткізуге тырысқан. «Ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы» деп жарияланған 1999 жылы Ақтөбенің іргесінде «халық жауы» ретінде атылған құрбандарға ескерткіш белгі қойылған, «Түйе төбедегі» еске алу жиынында, «Жазықсыз жапа шеккендер» толғауын оқып, жұртты жылатқаны да оның ақиқат пернесін тап басуынан болар. 2011 жылы 13 желтоқсанда Ақтөбе қаласындағы «Қоныс» спорт сарайында ел Тəуелсіздігінің 20 жылдығына арналған салтанатты жиын өтті. Бұған Ақтөбе аймағындағы мемлекеттік органдардың басшылары, облыстық жəне қалалық мəслихат депутаттары, соғыс жəне еңбек ардагерлері, сондай-ақ, үкіметтік емес ұйымдардың, этномəдени бірлестіктердің, діни

Жїрек ќалауы

лы есіп тұрғанын алыста жүріп сеземіз. Оның өлеңдеріндегі мөлдірлік, табиғилық, нəзіктік, ұлттық бояу сияқты қасиеттерді бек құрметтейміз. Сонау 80-ші жылдары қызықты студенттік шағымызды ҚазМУде бірге өткіздік. Сол кездің өзінде-ақ өзінің ақындық қарым-қабілетін танытып, республикалық басылымдар беттерінде өлеңдерін үзбей жариялап жүрді. Жарық көрген кітаптары да талай жылғы ұйқысыз, ойлы түндерінің айғағы. 1979 жылы орта мектепті, 1985 жылы əл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің журналистика факультетін бітірген Гүлсамал Аймаханова алғашқы еңбек жолын Ақтөбе облысының өндірісті əрі «орыстілді» Алға жəне Мұғалжар аудандық газеттерінде тілші болып бастады. Ал 1988 жылы Ақтөбе қаласына келіп, Ə.Молдағұлова мұражайына ғылыми қызметкер болып орналасты. Бас-аяғы бір жыл ішінде жаңа мұражайдың тыныстіршілігінің жанданып, жұмысының насихатталуына белсене араласты. Бірден республикалық мəдениет қызметкерлерінің білімін көтеру курсында оқып, саланың қыр-сырына қанықты. Əлия ерлігінің 45 жылдығына орай, «Шолпан жұлдыз өзіңсің шоқтай жарық!» атты кеш сценарийін жазып, 1989 жылы 14 қаңтарда студенттер мен оқушылар қатысқан салтанатты шараны ұмытылмастай, əсерлі өткізді. Іссапармен Хромтау қаласына барып, Ресей жерінде қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерді іздестіруді мұрат тұтқан жастар отрядымен кездесіп, олардың майдан даласынан тауып əкелген дүниелерін мұражайға табыстады. Алматыға сапар шегіп, республикалық мұрағат басшысы Сапар Байжановқа жолығып, Əлияның туыстарымен жазысқан хаттарының көшірмелерін əкелді. Журналист С.Асқаровтың жеке мұрағатынан тың деректерді сараптап алды. Сөйтіп, мұражай қорының құнды ескерткіштермен толығуына септігін тигізді. Сол жолы «Өнер» баспасының директоры Ə.Асқаровпен де мұражай экспозициясын жаңарту мəселесін кеңескен. Кейін де бұл шаңырақпен байланысын үзген емес. Журналист қыздың өнер өлкесіндегі қадамдары журналистикадағы жолдарымен қос-қабат өрілген. Ол 1989 жылы Ақтөбе облыстық телерадиокомпаниясына шақырылып, 10 жыл редактор қызметінде болды. Оның құлаққа жағымды ашық дауысын облыс орталығы – Ақтөбе тыңдарманынан бастап, алыс ауыл-аймақтағы ағайын, шалғай елді мекен тұрғындарына дейін жыға танып, тұщына тыңдайтын. «Демократия тағылымдары» жəне «Тірлік тамыршысы» хабарлар желісін, «Жастық жалын» жəне «Жас ұлан» радиожурналдарын, «Сыр сандық» айдарын, «Дүниетану даналығы» жəне

Шығыс Қазақстан облысында экономика саласын жаңғырту, дамыту бағытында ауқымды жобалар қолға алынуда. Солардың бірі Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінде ұлттық сүт өнімдерін шығаруға бағытталған жаңа технология – «Сүт сарысуын қоюландыруға арналған қондырғы» іске қосылып, сары судан алынатын жаңа өнімдер тағамы жұртшылықтың назарына ұсынылды. Бұл шараға ұйытқы болып отырған Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің «Ет, сүт жəне тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасы. Еуропалық қауымдастықпен интеграциялану кезеңінде жəне Бүкілəлемдік Сауда ұйымына (БСҰ) кіру қарсаңында республика экономикасының бас ты міндеттерінің бірі – шикізат ресурстарын толық пайдалану болып табылады. Осы мəселені шешуде сүт шикізатын тиімді пайдалану ұлттық азық-түлік өнімдерін өндіруде маңызды рөл атқарады. Жаңалықты ойлап тапқан Төлеуқадыр Байқұтанов пен оның көмекшісі Хайролла Түсіпов. Олар Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің ректоры, саяси ғылымдар

бірлестіктердің жетекшілері, кəсіпкерлер қатысты. Осы жиында облыс əкімі А.Мұхамбетов мемлекеттік жəне қоғамдық қызметтегі еңбегі, елдің əлеуметтікэкономикалық жəне мəдени дамуына қосқан үлесі үшін бірсыпыра ақтөбелікті мемлекеттік наградалармен марапаттап, мерекелік тарту-таралғысын ұсынды. Солардың қатарында ел Тəуелсіздігінің 20 жылдығына орай, Ақтөбе облысында мемлекеттік тіл саясатын жүргізуге белсене қатысқаны үшін облыс əкімінің «Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейтуге, қазақстандық рухани бірлікті қалыптастыруға зор үлес қосқаны үшін» номинациясының 2011 жылғы жеңімпазы журналист-ақын Г.Аймаханова «Алғыс хатпен» марапатталып, «темір тұлпардың» тізгініне ие болды! Бұл – көп жылғы адал еңбектің мəуелі жемісі еді... Алдыңғы толқын ағаларының ізімен əдебиет əлемінде самғаған Гүлсамал Төрединқызы – облыста тұратын Қазақстан Жазушылар одағы мүшелерінің ішіндегі ең жасы. Өлеңде өз өрнегін салған ақынның шығармалары бүгінде республикалық БАҚ-тарда жарияланып, түрлі жинақтарға енгізілген. «Көкемарал», «Еңлікгүл» деп аталатын жеке жыр кітаптары көп жылғы ізденісінің нəтижесі. Қазақ поэзиясының дарабоздары Е.Дүйсенбаев, Т.Молдағалиев, М.Құрманалин кезінде ақын қызға үкілі үмітпен ақ баталарын беріп, сəт сапар тілеген. Сазгерлер Ə.Молдағайынов, Қ.Қожамбаев, Қ.Қосжанов, Б.Жұмалин, т.б. өлеңдеріне əндер шығарған. 2009 жылы 26 сəуірде облыстық «Достық үйінің» ұйымдастыруымен филармония төрінде «Еңлікгүл» кітабының тұсаукесері – «Гүлсамалдың сыр-жыры» шығармашылық кеші өтті. Кешке келген құттықтау хаттардың өзі бір төбе болды. Сол құттықтаулардың бірін ақын Бауыржан Жақып: «Сен жырладың қазақтай сүйікті елді, Сен жырладың жəудіркөз киіктерді. Сенің жырың ұқсайды мұңды гүлге, Бағындыра бер, құрбым, биіктерді! Сен жырладың самалын сардаланың, Сен жырладың боздауын аруананың. Сенің жырың ұқсайды таңғы шыққа... Таусылмасын ешқашан арман-əнің!» – деген өлең жолдарымен өріпті. Ақиық ақын Т.Ысмайыловтың 80 жылдығына жарияланған республикалық жабық жыр мүшəйрасына «Сырымды айтсам...» деген ақын рухына арнауын, «Сезім селі» жəне «Шалқарды сағынғанда...» деген өлеңдерін өз анасының есімі «Бейбіт» деген атпен жолдаған болатын. Сөйтіп, іріктеу турынан өткен ақын 2012 жылғы 1-2 қазанда Семейге шақырылып, 60 шақты үміткердің ішінен жүлделі 3-ші орынды еншілеп оралды. Қасиетті топырақта полигон зардабын шеккен Қайнар ауылында болып, көл-көсір əсерге бөленді. Қаламгердің есімі мен шығармалары Ақтөбе өңірінің «Жəдігер» əдеби антологиясына, «Əлия-80» кітабына, «Қазақстан жазушылары» анықтамалығына, «Шалқар» жəне «Қазақ телевизиясы» энциклопедияларына, «Шалқар ауданына – 80 жыл» кітабына, т.б. жинақтарға енгізілген. Тəуелсіз еліміздің көркеюі жолында тынымсыз еңбегімен тер төгіп, өрелі өнерімен сүбелі үлесін қосқан курстасымыз əрі əріптесіміз Г.Аймаханованың қазақ баспасөзіне, мəдениеті мен өнеріне қосқан елеулі үлесін жоғары бағалаймыз. Еліне бергенінен – берері көп, жазғанынан – жазары мол қаламгердің келешекте талай тың ойларын қолға алып, толысқан жаңа шығармаларымен халқын қуантып, рухани қазынамызды байыта түсетініне сенеміз.

Жаѕа технология ЭКСПО-2017 кґрмесіне ќойылады докторы Шəріпбек Əмірбековтің қолдауымен əрі демеушілігімен жаңалықтарын жүзеге асырып, халық игілігіне ұсынып отыр. – Шыны керек сүттен қаймақ, май алғаннан кейін сары суы керексіз болып төгіліп жатады, – дейді кафедра меңгерушісі Бақытгүл Асенова. Ал осы сары суды қайта өңдеу өндірісінде пайдаланып, қалдықсыз өнім алуға болады. Жоба бойынша жылу, ылғал жəне салмақ алмасу процестері негізінде сұйықтау молекулалы полидисперсті жүйені қоюландырып тұратын инновациялық жабдық қолға алынбақ. Шағын шаруа қожалықтарында қолдануға болады. Осы жоба арқылы энергияны үнемдеуге болады. Нəтижесінде шағын бизнес пен шаруа қожалықтарының өнімділігі жоғарылайды. Өздеріңіз білесіздер, сүтті ұйытып, сары суын сүзіп, екінші өнім құрт, ірімшік түрлерін алуға болады. Сары су сүзіліп алынған кезде оның құрамына 50 пайыз құрғақ сүт өнімі, лактозалар мен минералды өнімдер кіреді. Енді осыларды қоюлату арқылы жаңа сүт өнімдері шығарылатын болады. – Міне, өз өмірімде арман еткен қондырғыны ойлап шығарып, жүзеге асырып жатырмын, – дейді Төлеуқадыр Байқұтанов. Осы

жабдық арқылы сүт пен сүзілген қатықтың сарысуынан оншақты жаңа тағам түрін жасайтын боламыз. Осы жаңа қондырғы микротолқынды пештер немесе тостер

сияқты тұрмыстық өмірде қолданысқа кіріп, халық еркін пайдаланса, нұр үстіне нұр болар еді, дейді ғалымдар тобы. Жəне бұл тағам саласындағы нағыз отандық брэнд өнімі болып

Жүніс ОМАР, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

саналады. Сондай-ақ, бұл қондыр ғы жел мен күн энергиясы арқылы жұмыс жасайтын болады. Жаңа лық иелері өздерінің бұл жұмысын EXPO-2017 Халықаралық көрмесіне дайындап, дүниежүзіне еліміздің тың жетістігі ретінде көрсетпек. Раушан НҰҒМАНБЕКОВА. СЕМЕЙ.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Мысырда заѕды їкімет жасаќтала ма? Бүгінде Мысырдағы жағдай ушыға түсіп отыр. Президент Мұхамед Мурсидің көптеген жақтастары оның орынтағына қайта отырғызылуын талап еткен шерулерін тоқтатар емес. Ел астанасы – Каир қаласындағы Тахрир алаңына өтпекші болған шерушілерді полиция көзден жас ағызатын газ қолданып тоқтатқан.

Мысырдағы ахуалға Еуроодақ та өз алаңдаушылығын білдірді. Мəселен, ЕО-ның Жоғарғы өкілі Кэтрин Эштон билікке елге заңды үкіметті жедел қайтаруға шақырған үндеу тастады. Оның пікірінше, бүгінде Мысырда демократиялық сайлау өткізудің маңызы жоғары. Өйткені, ұлттық татулық орнамай, қоғам ілгерілемейді. Бір атап көрсетерлігі, М.Мурси тағынан тайдырылғалы бергі кезеңде елдегі қарсы тұрушылықтардан 90-нан астам адам қаза тапқан.

Иранєа ќарсы соєысќа шаќырып отыр Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху егер Иранға қарсы енгізілген санкциялар тиісті деңгейде нəтиже бермесе, онда АҚШ бұл елге қарсы əскери ісқимылдар қолдануы керек деген пікір білдірді. Оның сөзіне қарағанда, Теһран атом бомбасын жасаудың табалдырығында тұр.

Б.Нетаньяху Иранның құрлықаралық баллистикалық зымырандар жасап жатқанына сенімді. Бірнеше жылда бұл зымырандар Америка құрлығына жете алатын болады, дейді ол. Ал біздің аумағымызға соққы беру үшін оларға бұл зымыран қажет емес. Иранда қазірдің өзінде ондай зымырандар бар. Израиль премьері, сондай-ақ, Теһранның ядролық қару саласындағы саясатын президент емес, жоғарғы көшбасшы Али Хаменеи айқындайтынын көлденең тартты.

Премьердіѕ отставкасын талап етті Испанияның оппозициялық Социалистік жұмысшы партиясы үкімет басшысы Мариано Рахойдың отставкаға кетуін талап етті. Партияның бас хатшысы Альфредо Перес Рубалькаба мұндай мəлімдемесін басшылықтың жиналысынан кейін жасады.

А.Рубалькаба премьерді елді басқаруға қабілетсіз адам деп айыптады. Ол сондай-ақ, билеуші Халық партиясымен барлық қарымқатынасын үзетінін, мұндай ұстанымды басқа да оппозициялық күштерден талап ететінін мəлімдеді. А.Рубалькаба үкімет басшысына сенімсіздік көрсету мəселесі күн тəртібіне қойылуы ықтимал екенін де жоққа шығармайды. Бірақ М.Рахой кеше қандай жағдайда да қызметінен кетпейтінін жария етті.

Қысқа қайырып айтқанда:  Қытайдың Цзянмэнь қаласында жергілікті тұрғындардың наразылығы нəтижесінде уран отынын қайта өңдейтін зауыт салынбайтын болды.  Түркияның Хатай провинциясындағы Антакья ауданында ереуілшілердің полициямен қақтығыстары жалғасуда. Бұл шерулер Ыстамбұлдың Таксим алаңында полиция мен демонстранттар арасындағы қақтығыс кезінде 20 жасар жігіттің қаза болуына наразылық ретінде ұйымдастырылуда.  Испанияда британиялық есірткі бароны Брайан Черрингтон ұсталды. Ол Еуропаға есірткі жеткізумен айналысқан халықаралық қылмыстық топқа жетекшілік етіп келіпті. Оның пəтерінен 220 кг. кокаин тəркіленген.  Украинаның Севастополь қаласының маңында салмағы 500 кг. тартатын немістің авиабомбасы залалсыздандырылды. Оны жаруға 120-дан астам адам – төтенше жағдайлар министрлігінің мамандары, милиция қызметкерлері, т.б. тартылыпты.  Ресейдің Хабаров өлкесінде 51 бойжеткенді Түркияға, Қытайға, Израильге, Грекияға, Кипрге жəне Кореяға сексуалды күңдікке сатқан екі əйелге қатысты үкім шығарылды. Олардың əрқайсысы 7 жылға бас бостандықтарынан айырылды.

Грекиядаєы жаєдай оѕалар емес Грекиядағы экономикалық ахуал бұрынғы кездегіден қиындамаса, оңалар түрі байқалар емес. Еуропа Одағы кезекті қаржылай көмек көрсету үшін ресми Афинаға талабын қатайта түсті. Ел тұрғындары Еуропаға Грекияны тұншықтыра бастады деп айып тағып отыр.

Еуропа Одағының кезекті траншы үшін Грекия бюджет шығыстарын тағы да қысқартып, 700 мыңдай адамды жұмыстарынан босатуы тиіс. Грекия үкіметі кезекті қаржыға қол жеткізу үшін мұндай қадамға баратындарын да байқатып қойды. Бұған ел халқы жаппай наразылық танытып жатыр. Ал Грекия үкіметінің елді бүгінгі экономикалық тығырықтан алып шығу үшін Еуропаның айтқанына көнбегеннен басқа амалы жоқтай көрінеді.

Конгода 130 адам кґз жўмды Конго демократиялық республикасында үкімет əскерлері мен бүлікшілер арасында болған қақтығыс салдарынан кем дегенде 130 адам қаза тапқан. Өлгендердің 10-ы əскери қызметшілер көрінеді. Ұрыс қимылдары Гома қаласының маңында жүрген.

Атыс барысында үкімет əскерлері танктер пайдаланған. Екі жақтан минометтер де қолданылыпты. Қақтығыс ауданынан шамамен 1000 адам қашып шыққан. Мұндағы соғыс 2012 жылдан бері жүріп жатыр. БҰҰ сарапшылары бүлікшілерді Руанда мен Уганда билігі қолдап отыр деп айыптауда. Екі жақты кикілжіңге бүлікшілердің кезекті бір жанжалдан кейін Конго басшылығын 2009 жылы қол қойылған бітімгершілік шартын бұзды деп айыптауы себеп болуда.

Ќытай экономикасында ґсім баяулады Үстіміздегі жылдың екінші тоқсанында Қытай экономикасының өсімі 7,5 пайызды көрсетті. Бұл деректі ұлттық статистика бюросы таратты. Осылайша көлемі жөнінен əлемдегі екінші экономика өзінің өсімін алғашқы тоқсанмен салыстырғанда 0,2 пайызға баяулатты.

Соңғы статистикалық мəліметтер əлемде қытай тауарларына деген сұраныс төмендей бастаған кезге тұспа-тұс келді. Осы себепті, сарапшылар жыл қорытындысы бойынша Қытай экономика өсімінің жоспарланған 7,5 пайызына қол жеткізеді дегенге күмəнмен қарай бастады. Ұлттық статистика бюросының өкілі елінің күрделі жағдайға тап болғанын мойындап отыр. Бірақ, дейді ол, барлық негізгі экономикалық индикаторлар жоспарланған деңгейде тұр. Қалай десек те, Қытайдағы өсім қарқыны соңғы 20 жылдағы ең төменгісі болады деп күтілуде. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 6 тамызда мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Сауда-саттық сағат 10.00-де мына мекенжайда болады: Өскемен қаласы, Крылов көшесі, 114. Сатуға ұсынылады: Сауда-саттықтың бағасын көтеруге (ағылшын əдісі) 1. Өскемен қаласы, Бажов көшесі, 7, мем. нөм. F 528 AE, 2003 ж.ш., Иж-Москвич 2717-220 автокөлігі, алғашқы бағасы – 218 000 теңге, бастапқы бағасы – 218 000 теңге. Кепілді жарна – 32 700 теңге. 2. Өскемен қаласы, Бажов көшесі, 7, мем.нөм. F 382 AP, 1997 ж.ш., Газ 2705 автокөлігі, алғашқы бағасы – 305 000 теңге, бастапқы бағасы – 305 000 теңге. Кепілді жарна – 45 750 теңге. 3. Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Қабанбай батыр көшесі, 81, гараж жалпы ауданы 114,8 ш.м.; қойма жалпы ауданы 114,8 ш.м.; қазандық, жалпы ауданы 77,3 ш.м., 1980 жылы салынған, алғашқы бағасы – 539 000 теңге, бастапқы бағасы – 539 000 теңге. Кепілді жарна – 80 850 теңге. 4. Өскемен қаласы, Тоқтаров көшесі, 40, мем. нөм. F 337 AS, 2002 ж.ш., Ваз 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы – 279 000 теңге, бастапқы бағасы – 279 000 теңге. Кепілді жарна – 41 850 теңге. 5. Риддер қаласы, Тоқтаров көшесі, 15, мем.нөм. F 004 PO, 2004 ж.ш., Газ 31105-120 автокөлігі, алғашқы бағасы – 217 000 теңге, бастапқы бағасы– 217 000 теңге. Кепілді жарна – 32 550 теңге. 6. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем.нөм. F 010 PN, 2010 ж.ш., Chevrolet Lacetti автокөлігі алғашқы бағасы – 426 000 теңге, бастапқы бағасы – 426 000 теңге. Кепілді жарна – 63 900 теңге. 7. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем.нөм. F 003 PN, 2006 ж.ш., Hyundai Sonata автокөлігі, алғашқы бағасы – 741 000 теңге, бастапқы бағасы – 741 000 теңге. Кепілді жарна – 111 150 теңге. 8. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем. нөм. F 021 PN, 2006 ж.ш., Toyota Rav4 автокөлігі, алғашқы бағасы –834 000 теңге, бастапқы бағасы – 834 000 теңге. Кепілді жарна – 125 100 теңге. 9. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем. нөм. F 022 PN, 2006 ж.ш., Toyota Rav4 автокөлігі, алғашқы бағасы – 1 335 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 335 000 теңге. Кепілді жарна – 200 250 теңге. 10. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем.нөм. F 002 PN, 2006 ж.ш., Hyundai Sonata автокөлігі, алғашқы бағасы – 672 000 теңге,

бастапқы бағасы – 672 000 теңге. Кепілді жарна – 100 800. 11. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 58, мем.нөм. F 011 PN, 2005 ж.ш., Toyota Camry XII автокөлігі, алғашқы бағасы – 1 043 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 043 000 теңге. Кепілді жарна – 156 450. 12. Өскемен қаласы, Тоқтаров көшесі, 85, мем.нөм. F 675 AO, 2003 ж.ш., Daewoo Damas автокөлігі, алғашқы бағасы – 86 000 теңге, бастапқы бағасы – 86 000 теңге. Кепілді жарана – 12 900 теңге. 13. Өскемен қаласы, Протазанов көшесі, 69, мем.нөм. F 101 АР, 1993 ж.ш., Газ-31029 автокөлгі, алғашқы бағасы – 90 000 теңге, бастапқы бағасы – 90 000 теңге. Кепілді жарна – 13 500 теңге. Өткізу ережесі: - ағылшын əдісі: Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жəне бағаның арттыру қадамын жариялайды. Аукционға қатысушылар нөмiрін көтере отырып, бастапқы бағаны арттырады, бiрақ жарияланған қадамнан кем болмауы тиiс. Аукционшы аукционға қатысушылардың аукцион нөмiрлерiн жариялайды, бағаларын бекiтедi жəне оны көтерудi ұсынады. Жекешелендiру нысаны бойынша аукцион ұсынылған ең жоғары бағаға дейiн жүргiзiледi. Аукционшы жекешелендiру нысаны үшiн неғұрлым жоғары баға ұсынған қатысушыны жариялайды. Аукционшы жекешелендiру нысанының соңғы бағасын үш рет қайталайды жəне басқа нөмiр көтерiлмеген жағдайда балғаны соғып, осы жекешелендiру нысанының сатылғандығы туралы жариялайды. Жекешелендiру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемiнде екi қадамына артқан жағдайда ғана сауда-саттықтың ағылшын əдiсi бойынша жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткiзiлген болып саналады, бұл ретте бастапқы бағаны екі қадамға арттыруды кемінде екі қатысушы жүзеге асырады; Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды тапсыруы қажет: 1. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімді; 2. Жеке тұлғалар үшін: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын; заңды тұлғалар үшін: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, жарғының көшiрмесiн немесе көрсетілген

құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; салыстыру үшiн тұпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігінің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамасын; банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондайақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі төлқұжатының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі төлқұжатының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларын иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзінді-көшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11, КНП 171, «ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да. Жылжымайтын мүліктерді жекешелендірген кезде сатып алушыға жер телімінің құқығы беріледі, Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес сатып алушы жер телімінің кадастрлық (бағалау) құнын бөлек төлейді. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Өскемен қ., Крылов к-ci, 114. Анықтама aлy телефоны: 8 (7232) 559746. Сауда-саттық қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне аукцион өткізуге дейін бір сағат қалғанда аяқталады. Қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайты арқылы алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылдың 5 тамызында сағат 10.00-де республикалық мемлекеттік меншік нысандарын сату жөнінде аукцион өткізеді Голланд əдісі бойынша мына нысандар ұсынылады: 1. Daewoo Nexia маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 009 РR, 2007 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Нұрмақов көшесі, 1. Теңгерім ұстаушы - «Қызылорда облыстық прокуратурасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 384 700 теңге, бастапқы бағасы – 1 923 500 теңге, ең төменгі бағасы – 210467 теңге. Кепілді жарна – 57 705 теңге. 2. T-28 доңғалақты тракторы, мемлекеттік нөмірі N 641 АСD, 1988 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі, 67. Теңгерім ұстаушы – «Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 104 700 теңге, бастапқы бағасы – 523500 теңге, ең төменгі бағасы – 57281 теңге. Кепілді жарна – 15 705 теңге. 3. 2ПТС-4 трактор тіркемесі, мемлекеттік нөмірі АВDN 833, 1992 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі, 67. Теңгерім ұстаушы – «Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 71 400 теңге. бастапқы бағасы – 357 000 теңге, ең төменгі бағасы – 39063 теңге. Кепілді жарна – 10 710 теңге. 4. 2ПТС-4 трактор тіркемесі, мемлекеттік нөмірі АВDN 835, 1991 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі, 67. Теңгерім ұстаушы – «Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 57 000 теңге. бастапқы бағасы – 285 000 теңге, ең төменгі бағасы – 31184 теңге. Кепілді жарна – 8 550 теңге. 5. 1ПТС-4 трактор тіркемесі, мемлекеттік нөмірі АВDN 834, 1984 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі, 67. Теңгерім ұстаушы – «Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 20 400 теңге. бастапқы бағасы – 102 000 теңге, ең төменгі бағасы – 11161 теңге. Кепілді жарна – 3 060 теңге. 6. 2ПТС-4 трактор тіркемесі, мемлекеттік нөмірі АВDN 838, 1996 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі, 67. Теңгерім ұстаушы – «Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті» республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 74 600 теңге, бастапқы бағасы – 373 000 теңге, ең соңғы бағасы – 40813 теңге. Кепілді жарна – 11 190 теңге. 7. Уаз 3962 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 069 АЕ, 1995 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Талдыарал ауылы. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Қазақ мемлекеттік республикалық песханасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 92 300 теңге, бастапқы бағасы – 461 500 теңге, ең төменгі бағасы – 50497 теңге. Кепілді жарна – 13 845 теңге. 8 Уаз 3303 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 256 АК, 1993 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Талдыарал ауылы. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Қазақ мемлекеттік республикалық песханасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 108 200 теңге, бастапқы бағасы – 541 000 теңге, ең төменгі бағасы – 59196 теңге. Кепілді жарна – 16 230 теңге. 9. Ваз 21102 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 024 ТС, 2003 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Майқанова көшесі, н/з. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Қызылорда облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 35 200 теңге, бастапқы бағасы – 176 000 теңге, ең төменгі бағасы – 19258 теңге. Кепілді жарна – 5 280 теңге. 10. Ваз 21213 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 140 NN, 2004 жылы шығарылған, тұрған жері: Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, 8. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Қызылорда облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 359 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 795 000 теңге, ең төменгі бағасы – 196407 теңге. Кепілді жарна – 53 850 теңге. 11. Ваз 21213 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 017 ТС, 2004 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Есенов көшесі, 16. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы

7

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Қызылорда облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 359 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 795 000 теңге, ең төменгі бағасы – 196407 теңге. Кепілді жарна – 53 850 теңге. 12. Уаз 31512 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 018 ТС, 2003 жылы шығарылған, тұрған жері: Қызылорда қаласы, Есенов көшесі, 16. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Қызылорда облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 401 100 теңге, бастапқы бағасы – 1 2 005 500 теңге, ең төменгі бағасы – 219440 теңге. Кепілді жарна – 60 165 теңге. 13. Ваз 21074 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 019 ТС, 2006 жылы шығарылған, тұрған жері: Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, 8. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Қызылорда облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 341 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 705 000 теңге, ең төменгі бағасы – 186559 теңге. Кепілді жарна – 51 150 теңге. 14. Opel Vectra маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 478 КР, 1991 жылы шығарылған, тұрған жері: Жалағаш ауданы, Жалағаш қыстағы, Шəменов көшесі, 38. Теңгерім ұстаушы – «Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 215 480 теңге, бастапқы бағасы – 1 077 400 теңге, ең төменгі бағасы – 56385 теңге. Кепілді жарна – 32 322 теңге. 15. Ваз 21099 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 475 КР, 2000 жылы шығарылған, тұрған жері: Қазалы ауданы, Əйтеке би кенті, Уəлиханов көшесі, 5. Теңгерім ұстаушы – «Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 208 714 теңге, бастапқы бағасы – 1 043 570 теңге, ең төменгі бағасы – 54615 теңге. Кепілді жарна – 31 307 теңге. 16. Газ 310290 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 473 КР, 1997 жылы шығарылған, тұрған жері: Жаңақорған ауданы, Жаңаарық ауылы, Патжамал көшесі, 7. Теңгерім ұстаушы - «Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 87 666 теңге, бастапқы бағасы – 438 330 теңге, ең төменгі бағасы – 22940 теңге. Кепілді жарна – 13 150 теңге. 17. Ваз 21065 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 505 КР, 1999 жылы шығарылған, тұрған жері: Арал ауданы, Арал қаласы, Шикенов көшесі, 26. Теңгерім ұстаушы – «Қызылорда облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 175 933 теңге, бастапқы бағасы – 879 665 теңге, ең төменгі бағасы – 46037 теңге. Кепілді жарна – 26 390 теңге. 18. Газ 24 маркалы автокөлігі, мемлекеттік нөмірі N 307 AD, 1980 жылы шығарылған, тұрған жері: Қазалы ауданы, Əйтеке би кенті, Михайлюк көшесі, 1. Теңгерім ұстаушы – «Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитетінің «Арал теңізі обаға қарсы күресу станциясы» мемлекеттік мекемесі. Алғашқы бағасы – 72 629 теңге, бастапқы бағасы – 363 145 теңге, ең төменгі бағасы – 5 368 теңге. Кепілді жарна – 10 894 теңге. 19. ИЖ Юпитер 5-020-03 мотоциклі, мемлекеттік нөмірі 3122 NA, 2005 жылы шығарылған, тұрған жері: Арал ауданы, Қосжар ауылы. Теңгерім ұстаушы - «Қамыстыбас балық питомнигі» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 19 000 теңге, бастапқы бағасы – 95 000 теңге, ең төменгі бағасы – 5 524 теңге. Кепілді жарна – 2 850 теңге. 20. ДЗ-57 скрепер-тіркемесі, мемлекеттік нөмірі ADDN 609, 1975 жылы шығарылған, тұрған жері: Арал ауданы, Қосжар ауылы. Теңгерім ұстаушы «Қамыстыбас балық питомнигі» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны. Алғашқы бағасы – 39 375 теңге, бастапқы бағасы – 196 875 теңге, ең төменгі бағасы – 5476 теңге. Кепілді жарна – 5 906 теңге. Кепілді жарнаны төлеу деректемелері: Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің есебіне KZ690705012170173006, СТН 331000024812, ЖСН 120240012084, BIC KKMFKZ2A, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің Қызылорда облысы бойынша қазынашылық

департаменті, ММ коды 2170173, Қызылорда қаласы, Журба көшесі, 29. Сауда-саттық өткізілетін орын: Қызылорда қаласы, Журба көшесі, 29-үй, 1- қабат. Өткізілетін күні жəне уақыты: 2013 жыл 5 тамыз, жергілікті сағат 10.00. Қатысушы ретінде тіркелу үшін тапсырылатын құжаттар: 1) сауда-саттыққа қатысуға өтінім; 2) жеке тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын; заңды тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, жарғының көшiрмесiн немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігінің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəлан дырылған көшiрмесiн не заңды тұлғаны мем лекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамасын; банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондайақ, салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзінді-көшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтайшы құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу осы ақпарат хабарлама жарияланған күннен Қызылорда қаласы, Журба көшесі, 29-үй, 1-қабатта басталып аукцион өткізілерден бір сағат бұрын аяқталады. Нысандар бойынша барлық шағымдар өтініш бергенге дейін қабылданады. Қосымша ақпаратты (87242) 30 11 64 телефоны арқылы алуға болады. Сауда-саттық өткізу ережесі Голланд əдісі Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлiмделген қадаммен төмендетедi. Аукционшы баға жарияланған кезде аукциондық нөмiрдi бiрiншi көтерген қатысушының нөмiрiн атайды жəне балғаны соғып, осы жекешелендiру нысаны бойынша оны жеңiмпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендiру нысанының ең төменгi бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бiрде-бiреуi осы жекешелендiру нысанын сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда бұл жекешелендiру нысаны сауда-саттықтан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екi немесе одан көп нөмiр көтерiлсе, ондай жағдайда аукционшы бағаны жеңiмпаз анықталған сəтке дейін тiркелген қадам көлемiне көтере бередi. Жарияланған қадам сауда-саттықтың голланд əдiсi бойынша белгiленген қадамына, бiрақ ұлғайту жағына тең болуы тиiс. Егер бағаны арттыру кезiнде өз нөмiрлерiн бiр мезгiлде көтерген сауда-саттыққа қатысушы тұлғалардың бiрде-бiреуi оны арттырылған баға бойынша сатып алуға тiлек бiлдiрмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсiмiн қолданады. Егер сауда-саттық өту сəтiнде жекешелендiру нысанын бiр ғана қатысушыға сатуға жол берілетін үшiншi жəне одан кейiнгi сауда-саттықты қоспағанда, пайдаланылмаған кепiлдi жарнасы бар тек бiр ғана тiркелген қатысушы қалса, жекешелендiру нысаны бойынша сауда-саттық өтпеген болып саналады.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, САУДА-САТТЫҚ !

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 5 тамыз күні сағат 11.00-де республикалық меншіктегі нысандарды ағылшын əдісімен сату жөнінде ашық аукцион өткізетіндігін хабарлайды. Аукцион өткізілетін мекенжай: Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а, 1-қабат. 1. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетінің «Жайық-Каспий облысаралық балық шаруашылығы бассейіндік инспекциясы» ММ-нің теңгеріміндегі, 1990 жылы шығарылған, «Күзетші – 012», У-2-77, КС-100Д катері. Нысанның орналасқан жері: Атырау қаласы, Дамба ауылы. Алғашқы бағасы – 859 176 теңге. Кепілдік жарна – 128 876,4 теңге. 2. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің Атырау облысы бойынша салық департаменті» ММ-нің теңгеріміндегі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 055 ВҒ, ГАЗ-3110-411 автокөлігі. Нысанның орналасқан жері: Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 94а. Алғашқы бағасы – 145 185 теңге. Кепілді жарна – 21 777,75 теңге. 3. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің Атырау облысы бойынша салық департаменті» ММнің теңгеріміндегі, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 020 РК, Toyota Camry автокөлігі. Нысанның орналасқан жері: Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 94а. Алғашқы бағасы – 405 659 теңге. Кепілді жарна – 60 848,85 теңге. 4. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің Атырау облысы бойынша департаменті» ММнің теңгеріміндегі, 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 507 ВР, Nissan Aimera автокөлігі. Нысанның орналасқан жері: Атырау қаласы, Гурьев көшесі, 7а. Алғашқы бағасы – 1 036 636 теңге. Кепілді жарна – 155 495,4 теңге. 5. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің Атырау облысы бойынша департаменті» ММнің теңгеріміндегі, 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 338 ЕО, УАЗ-31514-02 автокөлігі. Нысанның орналасқан жері: Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Миялы ауылы, Кеңес көшесі, 46-үй. Алғашқы бағасы – 384 897 теңге. Кепілді жарна – 57 734,55 теңге. 6. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің Атырау облысы бойынша департаменті»

ММ-нің теңгеріміндегі, 2005 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 584 ВҒ, УАЗ-31514-012 автокөлігі. Нысанның орналасқан жері: Атырау облысы, Индер ауданы, Индер кенті, Уəлиханов көшесі, 9-үй. Алғашқы бағасы – 242 445 теңге. Кепілді жарна – 36 366,75 теңге. Жекешелендiрiлетiн əр нысан бойынша сауда-саттық аукционшының сатылатын нысанды, нысанның қысқаша сипаттамасын, сауда-саттық өткiзу əдiсiн, бастапқы бағаны жəне бағаны өзгерту кадамын жариялауымен басталады. Аукционшы сауда-саттық барысында кадамды өзгертуге хақылы, оны бұл жағдайда жариялауы қажет. Сауда-саттықтың ағылшын əдiсi Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жəне бағаның арттыру қадамын жариялайды. Аукционға қатысушылар нөмiрiн көтере отырып, бастапқы бағаны арттырады, бiрақ жарияланған қадамнан кем болмауы тиiс. Аукционшы аукционға қатысушылардың аукциондық нөмiрлерiн жариялайды, бағаларын бекiтедi жəне оны көтерудi ұсынады. Жекешелендiру нысаны бойынша аукцион ұсынылған ең жоғары бағаға дейiн жүргiзiледi. Аукционшы жекешелендiру нысаны үшiн неғұрлым жоғары баға ұсынған қатысушыны жариялайды. Аукционшы жекешелендiру нысанының соңғы бағасын үш рет қайталайды жəне басқа нөмiр көтерiлмеген жағдайда балғаны соғып, осы жекешелендiру нысанының сатылғандығы туралы жариялайды. Жекешелендiру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемiнде екi қадамына артқан жағдайда ғана сауда-саттықтың ағылшын əдiсi бойынша жекешелендiру нысаны бойынша аукцион өткiзiлген болып саналады, бұл ретте бастапқы бағаны екi қадамға арттыруды кемiнде екi қатысушы жүзеге асырады. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1. Сауда-саттыққа қатысушының жазбаша міндеттемесін қамтитын сауда-саттыққа қатысудың, ал егер ол жеңімпаз деп жарияланған жағдайда ақпараттық хабарламада белгіленген шарттармен жекешелендіру нысанын сатып алу-сату шартын жасаудың өтінімі; 2. Салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 6 тамызда республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Шымкент қ., Ғани Иляев к-ci, 24. Тендер өткізу уақыты сағат 10.00-де. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемдері (халыққа қызмет көрсету үшін «Қазпочта» АҚ, банктер есеп айырысу-кассалық орналастыру үшін кейіннен сатып алу құқығынсыз тұрақжайларды жалға алу, төлемақы ай сайын, жалға алу мерзімі бір жыл, теңгерім ұстаушы келісімімен келісім шартын ұзартуға құқығы бар. Тендер жеңімпазы болып нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған талаптарға сай келетін тендер қатысушысы танылады. Тендер нысандарының қысқаша сипаттамасы: Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаментінің ғимаратындағы нысандар: Лот №1. Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Сарыағаш ауданы, Сарыағаш қаласы, Исмаилов көшесі, 44, жалға алынатын алаңы – 5,0 ш.м. Халыққа қызмет көрсету үшін «Қазпочта» АҚ банктерінің есеп айырысу-кассалық орталықтарына арналған барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 2164 теңге. Кепілді жарна – 1082 теңге. Лот №2. Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Момышұлы көшесі, 27, жалға алынатын алаңы – 8,0 ш.м. Халыққа қызмет көрсету үшін «Қазпочта» АҚ банктерінің есеп айырысу-кассалық орталықтарына арналған барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына - 8655 теңге. Кепілді жарна – 3462 теңге. Лот №3. Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Байтұрсынов көшесі, нөмірсіз, жалға алынатын алаңы – 4,0 ш.м. Халыққа қызмет көрсету үшін «Қазпочта» АҚ банктерінің есеп айырысу-кассалық орталықтарына арналған барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 4328 теңге. Кепілді жарна – 1731 теңге. Лот №4. Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Байтұрсынов көшесі, 68, жалға алынатын алаңы – 4,0 ш.м. Халыққа қызмет көрсету үшін «Қазпочта» АҚ банктерінің есеп айырысу-кассалық орталықтарына арналған барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 4328 теңге. Кепілді жарна – 1731 теңге. Тендерге қатысу үшін қажет құжаттар тізбесі: Тендерге қатысуға өтінім, онда үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады. Тендер шарты бойынша ұсыныс жапсырылған конвертте беріледі. - заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тipкey (кайта тipкey) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелері, олар салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті көрсетумен немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері көрсетіледі. - жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаларды міндетті түрде көрсетумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. - акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені. - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен үзінді-көшірмені (cepiктecтiк қатысушысы тізілімді жүргізу жағдайында). - шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар. - кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі. - өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Өтініш қосарланған конвертте қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар қамтылады. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінім беру сəтінде жабық болуы жəне үміткердің оны мөрлеуі тиіс. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі, ол тігілген түрде, беттері нөмірленіп жəне соңғы бетіне қол қойылып, мөр басылып куəландырылады (заңды тұлға үшін, егер мұндай болса). Шарт жасау мepзімі: тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірмей жасалады, тендер нысанымен жəне тендерлік құжаттаманы тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжай бойынша алуға болады: ОКО, Шымкент қ., Иляев к-ci, 24, 205-бөлме. Анықтама алу телефоны: 21-01-59, факс: 21-29-22. Тендер қатысушысы заңды тұлға болмайды, ол ҚР Заңына сəйкес немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің түрлерімен айналысуға құқығы жоқ, оны тапсыру тендер шарты болып табылады. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жарияланады. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ мына депозиттік шотына төленеді: СТН 582200048073, ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, Оңтүстік Қазақстан облысының қазынашылық департаменті. Өтініш мына мекенжайда қабылданады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Анықтама үшін телефон: 210159, факс 21-29-22. Өтініштер қабылдау жəне тендер өткізу шартымен жəне тендер құжаттарымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күн ішінде аяқталады (2013 жылғы 5 тамызда таңғы сағат 10.00-де).

көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 3. Кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін; 4. Банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Қазақстан Республикасының занды тұлғалары - жарғының, заңды тұлғаны тiркеу туралы куəлiктiң жəне статистикалық карточканың нотариат куəландырған көшiрмелерiн жəне өкiлдiң өкiлеттiгiн куəландыратын құжатты қосымша тапсырады. Акционерлiк қоғамдар акционерлер тiзiлiмiнен олардың акцияларына иелiк етушi акционерлiк қоғамдар туралы ақпарат қамтитын көшiрменi қосымша тапсырады (ақпараттық хабарлама жарияланған сəттегi). Шетелдiк заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тiлiне аударылып нотариат куəландырған құрылтай құжаттарды тапсырады. Ағымдағы шоттың бар екенін дəлелдейтін банк анықтамасының түпнұсқасы. Қатысушыларға кепілді жарнаның кез келген санын енгізуге жол беріледі, бұл ретте кепілді жарнасы қатысушыға ол бойынша сауда-сатыққа қатысу үшін осы кепілді жарнасын енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есепшотына төленеді: ИИК (депозиттік шот)KZ450705012170168006, БИК- KKMFKZ2A, БИН – 120240020907, КНП-171, КБЕ – 11, алушы банк – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Тө лемді тағайындау – аукционға қатысу кепілді жарнасы. Өтінімдерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 5 тамызда сағат 10.00де аяқталады. Сауда-саттық өткізу мен аукционға қатысу үшін өтінімдер қабылдау мына мекенжайда жүргізіледі: Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а, 1-қабат, 2-бөлме. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7122) 35-43-22.

Қ.И. Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті келесі кафедралар бойынша профессорлықоқытушылар құрамының лауазымдық орнын басу (лауазымдық қызмет мерзімі немесе келісімшарт мерзімі ағымдық семестрде аяқталатындар үшін) конкурсын жариялайды: Геология жəне мұнай-газ ісі институты: 1. «Гидрогеология жəне инженерлік геология»: профессор – 1 бірлік; доцент – 1 бірлік. 2. «Мұнай жəне газды қайта өңдеудің химиялық технологиялары»: доцент – 2 бірлік. 3. «Пайдалы қазбалар кен орындарын геологиялық түсіру, іздеу жəне барлау»: кафедра меңгерушісі – 1 бірлік; профессор – 1 бірлік; доцент – 1 бірлік. 4. «Мұнай жəне газ кен орындарын игеру»: доцент – 1 бірлік. 5. «Мұнай жəне газ кен орындарын пайдалану жəне баптау»: доцент – 2 бірлік. Тау-кен-металлургия институты: 6. «Тау-кен жəне металлургиялық машиналары мен жабдықтары»: профессор – 2 бірлік. Ақпараттық жəне телекоммуникациялық технологиялар институты: 7. «Автоматтау жəне басқару»: профессор – 1 бірлік; доцент – 3 бірлік. 8. «Радиотехника, электроника жəне телекоммуникация»: профессор – 1 бірлік; доцент – 2 бірлік. 9. «Есептеу техникасы»: профессор – 1 бірлік; доцент – 3 бірлік. 10. «Жүйе мен желілерді программалық қамтамасыз ету»: кафедра меңгерушісі – 1 бірлік; профессор – 2 бірлік; доцент – 2 бірлік. 11. «Роботты техника жəне техникалық автоматика құралдары»: профессор – 1 бірлік; доцент – 1 бірлік. Өнеркəсіптік инженерия институты: 12. «Көтеріп-тасымалдау машиналары жəне гидравлика»: профессор – 1 бірлік. 13. «Қолданбалы механика жəне машиналардың құрылымдау негіздері»: профессор – 1 бірлік; доцент – 5 бірлік; аға оқытушы – 3 бірлік. Базалық білім беру институты: 14. «Қазақстан тарихы жəне əлеуметтік-гуманитарлық пəндер»:

доцент – 1 бірлік. 15. «Шетел тілдері»: доцент – 1 бірлік. Сəулет жəне құрылыс институты: 16. «Сəулет жəне дизайн»: доцент – 1 бірлік. 17. «Инженерлік жүйе мен желілер»: кафедра меңгерушісі – 1 бірлік; доцент – 1 бірлік; аға оқытушы – 2 бірлік. 18. «Тіршілік қауіпсіздігі жəне қоршаған ортаны қорғау»: профессор – 2 бірлік; доцент – 1 бірлік; аға оқытушы – 3 бірлік. Экономика жəне бизнес институты: 19. «Өнеркəсіптегі менеджмент жəне маркетинг»: доцент – 2 бірлік. 20. «Бағалау, есеп жəне аудит»: доцент – 1 бірлік. Жоғары технологиялар жəне тұрақты даму институты: 21. «Қолданбалы экология»: профессор – 2 бірлік. 22. «Ғарыштық құралдарды пайдалану»: доцент – 1 бірлік. Біліктілікке қойылатын талаптар: Кафедра меңгерушісі: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəреже, педагогикалық немесе басшылық лауазымда еңбек өтілі кем дегенде 5 жыл. Профессор: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəреже, «профессор» ғылыми атағы мен ғылыми педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі кем дегенде 5 жыл. Доцент: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəреже, ғылыми атақ, ғылыми педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі кем дегенде 5 жыл. Аға оқытушы: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім немесе магистр академиялық дəреже, ғылыми педагогикалық еңбек өтілі кем дегенде 3 жыл, оның ішінде: оқытушылық қызметте еңбек өтілі кем дегенде 1 жыл немесе мамандық бойынша еңбек өтілі кем дегенде 2 жыл. Құжаттарды қабылдау мерзімі 2013 жылдың 18 шілдесінен 16 тамызына дейін. Мекенжайымыз: Алматы қ., Сəтбаев көшесі, 22, 202-а-бөлме. Анықтама телефондары: 8 (727) 257-71-13, 8 (727) 257-70-20.

Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» в г.Актау, настоящим объявляет о намерении закупа из одного источника у ТОО «Везерфорд Казахстан» услуг по предоставлению комплексных буровых услуг – Пакет Б в соответствии с пунктами 1, 4, статьи 77, Закона Республики Казахстан «О недрах и недропользовании» от 24 июня 2010 года, с изменениями и дополнениями от 26 декабря 2012 года. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» Ақтау қаласындағы филиалы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 24 маусымда қабылданған жəне 2012 жылы 26 желтоқсанда өзгертіліп толықтырылған «Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы» Заңының 77-бабы 1, 4-тармақтарына сəйкес бір көз негізінен «Везерфорд Казахстан» ЖШС-нан кешенді бұрғылау қызметтерін ұсыну – Пакет Б қызметтерін сатып алу ниеті туралы хабарлайды.

Утеряны акт приема-передачи и дополнительное соглашение на квартиру № 535 по улице Кенесары, 70 в ЖК «Кипчак» на имя Усманова Оразгали Каппасовича. Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы ұжымы Қырғызстандағы қазақ мəдени орталығының төрағасы Серіқұл Қосақұлы ҚОСАҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Марқұмның жатқан жері жəннат, иманы жолдас болсын. Академик Сағадиевтің отбасы Астана қаласының əкімі Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетовке жəне зайыбы Клара Даумқызына аналары ƏСИЯНЫҢ өмірден өтуіне байланысты қайғырып көңіл айтады. «Атамұра» корпорациясы Қалима Айсауытқызы Тұрбаеваға əкесі АЙСАУЫТТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz www.egemen.kz

 Туыстық туы

 Мəдени мұра

Көршілес Ресей елін мекендеп жатқан ағайындарымыз жыл сайын кездесіп тұруды дəстүрге айналдырған. Жуырда олар Түмен облысындағы Абат ауданында тоғысты. Мұнда халықаралық «Құрылтай-2013» шарасы ұйымдастырылды.

Тїмен ќазаќтары бас ќосты

Шүйгін шөбі белуардан келетін айнадай жарқыраған көлдің жағасында өткен дүбірлі тойға жиналған қауымның қарасы қалың болды. Олардың арасынан Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Павлодар облыстары өкілдерін де кездестірдік. Сахнаға түмендіктермен қатар Қызылжар өңірінен барған өнерпаздар да көтеріліп, өз өнерлерін ортаға салды. Мерекелік бағдарлама мың бұралған «Қамажай» биімен басталды. Туған жердің абыройын асқақтататын «Атамекен», «Туған жер», «Қазақтай ел қайда», «Қазақ осы» сияқты əндер тамылжыта шырқалғанда қошемет көрсетпеген жан қалмады. Мамлют аудандық ардагерлер

17 шілде 2013 жыл

кеңесінің төрағасы Төлеген Омаров өз сөзінде Ресей мен Қазақстан ынтымағы жарасқан көрші мемлекеттер екендігін атап өтті. Ол түмендік қандастарымызға еліміздің тарихы жазылған «Қазақстан» кітабын табыс етті. Құрылтай атжарыс, арқан тарту, қазақ күресі, ұлттық киімдер сайысы, асық ойнау, ең əдемі киіз үй, халықаралық тағамдар секілді ұлттық ойындар мен тағылымды шаралармен жалғасты. – Бұл мерекені қандастарымыз асыға күтеді. Қазақстаннан арнайы делегациялар қатысып, мерейіміз бір көтеріліп қалады. Жақын тұрсақ та, атамекеннің орны бөлек. Құрылтайды өткізу əр аудандарға жүктелген, – дейді Түмен облысы қазақтарының ұлттық-мəдени автономиясының төрағасы Есенғали Ыбыраев. Мереке соңында түрлі сайыстар мен байқаулардың жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне алғыс хаттар тапсырылды. Келесі құрылтай Сорокин ауданында өткізілетін болды. Асылбек АМАНДЫҚҰЛЫ, журналист.

Солтүстік Қазақстан облысы.

 Білім. Бағдарлама. Білік

Ќазалыдаєы кґне ќоныс орны Қызылорда облысы Қазалы ауданынан 100 шақырым жерде Тапа атты алақандай ауылдың жанынан көне қалашықтың орны табылды. Бір қызығы, ғасырлар бойы ашық аспанның астында айшықтанып жатқан құпия қалашықты тапқан айтулы археолог-ғалымдар емес, осы Тапаның табанында өмір бойы мал бағып келе жатқан Аманжол Жұмабеков деген азамат болып шықты. Əмірхан АЛМАҒАНБЕТОВ, «Егемен Қазақстан».

Баққаны шаруа болғанымен, осы азамат өзі тұратын аймақтың ойшұқырын, туған ауылының тарихын ұдайы зерттеп жүреді екен. Оның көне көздерден естіген дерегі бойынша, бүгінде 4-5 үй ғана шаңырағы қалған Тапа бір кездері оғыздардың астанасы болған Жанкент шаһарына төте шығатын, яғни Ұлы Жібек жолының бойындағы байырғы қоныстың орны көрінеді. Мұны осы

ауылдың төңірегінен əрдайым табылып жататын қыш, саз ыдыстар, тастан жасалған əшекей бұйымдар мен түймелер, жебелер тағы дəлелдейді. – Кешегі кеңестік дəуірде біздің тарихшыларымыз көне жəдігерлеріміз туралы толыққанды мəлімет айта алмады. Енді, міне, тəуелсіздік тұсында зерттеу жұмысын қаймықпай жүргізуге мүмкіндік жасалып отыр. Сондықтан еліміздің археологтары Тапа өңірін түбегейлі зерттеуі тиіс. Ал мен тапқан құмыра күйдіретін орындар, тас жебелер осы сөзіме дəлел бола

алады, – дейді Аманжол Жұмабеков. Бұл азамат 40 жылдан бері осы өңірден 100-ге жуық жəдігер жинапты. Оның бірнешеуін аудандық мұражайға тапсырған. Қолындағы жəдігерлерін ол арнайы зерттеуші экспедиция өкілдеріне табыстамақшы болып, бірқатар тарихшыларды құлаққағыс еткен. Əзірге біздің елден ешкім ат ізін сала қоймапты. Есесіне, құлағы түрік жүретін қытайлықтар Тапа ауылына келіп, Аманжол ағамыздан көне мұралардың бірнешеуін 10 мың долларға саудалауын өтінген. Баба өсиетіне адал жан құнды заттардың ешқандай қаржыға айырбасталмайтынын кесіп айтып, оларды көздің қарашығындай сақтап отыр. Қызылорда облысы, Қазалы ауданы.

Ўлт тарихы ґѕірде де зерделенеді Атырау облысы əкімінің жанынан ұлттық тарихты зерделеу мəселелерін үйлестіру жөніндегі қоғамдық кеңес құрылды. Облыс əкімінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, аталған кеңес құрамы белгілі тарихшы-ғалымдар, өлкетанушылармен жасақталды. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Осыған орай жоғары оқу орындарының басшылары, тарихшығалымдардың қатысуымен ұлттық

тарихты жаңаша зерделеу қағидатын түсіндіру бойынша облыс активі болып өтті. Жиын барысында қатысушылар тарапынан бірнеше ұсыныс айтылды. Атап айтқанда, Атырау облысындағы

Тарих институтын қалпына келтіру, археологиялық қазба жəне ғылыми жұмыстарға қаржы бөлу, тарихимəдени ескерткіштерді сақтау, материалдық жəне материалдық емес жəдігерлер туралы деректі фильмдер түсіру, танымдық мақалалар жариялау. Алдағы уақытта қоғамдық кеңестің отырысын қала жəне аудандарда өткізу жоспарланып отыр. Атырау облысы.

Мектеп бітірушілердің алған білім-білігін сынақта таразылаған Ұлттық бірыңғай тестілеуден кейін 20 маусым мен 9 шілде аралығында өткен жылдардағы жалпы орта білім беру мекемелерінің бітірушілері мен техникалық жəне кəсіптік оқу ұйымдарының түлектерінен емтихан алатын Кешенді тестілеуге құжат қабылданған еді.

Кешенді тестілеу ґткен жылдардаєы білім сапасын сарапќа салады Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл білімді сарапқа салатын сынақ еліміздің 35 тестілеу өткізу пункттерінің базасында, яғни жоғары оқу орындарында 19-23 шілде аралығында өткізіледі. Онда қазақ немесе орыс тілдерінде білім беру бағдарламасы көлемінде 4 пəннен, нақтылай түссек, мемлекеттік не орыс тілі (оқу тілі), Қазақстан тарихы, математика жəне таңдау пəндері бойынша емтихан жүргізіледі. Биыл 78 758 талапкерден өтініш түскен екен. Олардың 17 765-і жалпы орта білім беретін мектеп бітірушілері болса, 17 568-і техникалық жəне кəсіптік оқу орындарының, өзге де білім мекемелерінің түлектері. Кешенді тестілеу өткізуді де ҰБТ-дағыдай заңға сай жүргізу, талапкерлердің құқығын қорғай отырып, дайындықтары бойынша нəтижені дер кезінде хабарлап отыру, ол тиісті орындардан жасақталған уəкілетті орган қызметтеріне жүктелген. Кешенді тестілеу мен ҰБТ-да жеткілікті балл жинаған үміткерлер алда болатын мемлекеттік білім грантын тағайындау жөніндегі мемлекеттік комиссияға өз өтініштерін беретін болады.

Тўѕєыш модельдік кітапхана

Станционный кентінде Көкшетау қаласындағы тұңғыш модельдік кітапхана ашылды. Сөйтіп, бұдан былай мұнда жергілікті оқырмандар электрондық кітаптарды да оқи алатын болды. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Бұл кітапхананы жергілікті оқырмандар көптен күткен еді. 20 мыңнан астам кітап қоры бар мəдени ошақтың басыбайлы ғимараты болмай, көрінген мекеменің бөлмелерін жалдап келді. Енді, міне, жергілікті əкімдік өз ғимаратынан орын босатып, оқырмандарға үлкен мүмкіндік жасап отыр. – Қазір білімге құштарлық жаңа талаптармен қанат жаюда, –дейді кент əкімі Есей Байдалин. – Көзіқарақты оқырман ғаламтор жүйесі арқылы кітап оқығанды қалайды. Сондықтан, біз жұртшылық талабын қанағаттандыруға күш салдық. Кентімізде 2200 тұрғын болса, соның басым көпшілігі осында тіркеліп, өзінің рухани көкжиегін кеңейтуде. Оларға білікті мамандар қызмет көрсетеді. Кітапхана қорына 5 мыңнан астам жаңа кітап алынған. Сондай-ақ, 300-ге жуық электрондық жəне 50-ден астам ақын-жазушылардың əдеби-ақпараттық дискілері бар. Оқырмандар жедел ғаламтор арқылы ашық кітапханаға да кіре алады. Ақмола облысы.

 Оқыс оқиға

Енді ўшаќ ќўлады Құлайтын нəрсенің бəрі құлап жатыр. Қызылордаға. Енді өзге ғаламшарлық табақшаның құлағаны ғана қалды-ау, шамасы. Алдыңғы күні Шиелі ауданындағы «Халық» шаруа қожалығының күріш алқабында АН-2 ұшағы аспаннан ауып түсті. Күріштікті дəрілеп жүрген ғой. Оқиға осы сəтте орын алған. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

ќ а п с ы р а д у А Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Бұл жағдай күндізгі сағат 8.00-де болған. «Егістікті тыңайтқышпен (сульфат аммоний) дəрілеу барысында «Астана Флоен Спур» компаниясына тиесілі Ан-2 УП-А 0126 ұшағы құлады. Апат салдарынан ешкім зардап шеккен жоқ. Ұшақта болған экипаж командирі мен ұшқыш дін аман», дейді ресми хабарламада. Оқиға орнында арнайы техникалар мен құрал-жабдықтары сақадай-сай Шиелі аудандық төтенше жағдайлар бөлімінің жедел тобы жеткен. Қазір тексеру, анықтау жұмыстарын жүргізіп жатыр. АН-2 ұшағының құлауы бірінші рет емес. Өткендегі «Протон-М» зымыран

тасығышының жерге омақаса құлауының алдында Сырдария ауданында да осындай бір жағдай болған еді. Ол кезде «Шаған Жер» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің егіс алқабына тыңайтқыш сеуіп жатқан екен. Ұшақ «Азия авиаконтиненталь Эйрлайнс» АҚ-қа тиесілі болған. Апаттың салдарынан ұшқыш С.Копелаш оқиға орнында қаза болды. Ал екінші ұшқыш В. Силовал Сырдария аудандық ауруханасына жеткізілген. Ұшақтың құлау себебінен айналаны өрт шалған. Оны сөндіруге 4 техника мен 16 адам жұмылдырылған. Ол ұшақ не себепті құлады? «Азия авиаконтиненталь Эйрлайнс» АҚ вицепрезиденті Рушиддин Кичиков экипаж капитаны биіктікті бағындыра алмағандықтан

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

деген тұжырым барын алға тартады. «Алдын ала жасалған болжам бойынша ұшақтың апат болуына ұшқыштың межелі биіктікте бұрылыс жасай алмауы себеп болған», дейді ол. Ал Ан-2 ұшағы 1986 жылы шығарылған. Соңғы рет көлікті 2002 жылы жөндеуден өткізген. «Қозғалтқышы жыл сайын жөнделеді. Ұшқыштың ұшаққа деген шағымы болмаған. Ұшпай тұрып, 28 маусымда техникалық қызмет көрсетілген» дегенді қоса айтады Кичиков. Компания өкілі жапа шеккен командирдің отбасына қажетті көмектер көрсетілетінін айтып өтті. Нақты айтар болсақ, компания миллион теңгеге дейін қаржылай көмек көрсететін көрінеді. Екінші жапа шеккен ұшқыш жуырда ауруханадан шығарылды. Абырой болғанда ол тек аяғынан жарақат алған. Қазақстанның əуе кеңістігінде жүрген ұшақтардың техникалық жағдайын жақсылап тексеру керек. Əйтпесе, адам таситыны да, шаруашылықта пайдаланатыны да, тіпті əскери ұшақтар да қайта-қайта құлап жұртты алаңдатып қойды. Бүйте берсе, бəрімізге ат арбаға отырудан басқа амал қалмайтын шығар... Қызылорда облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 9 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №103 ek


9

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 30 қаңтар

№61

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Астана, Үкімет Үйі

2013 жылғы 31 қаңтар

Әлеуметтiк-экономикалық даму деңгейi төмен елдi мекендерде инвестициялық стратегиялық жобаларды iске асыратын заңды тұлғалар үшiн өнеркәсiптiк жеңiлдiктер беру қағидаларын бекіту туралы «Инвестициялар туралы» 2003 жылғы 8 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 18-2-бабының 2-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Əлеуметтiк-экономикалық даму деңгейi төмен елдi мекендерде инвестициялық стратегиялық жобаларды iске асыратын заңды тұлғалар үшiн өнеркəсiптiк жеңiлдiктер беру қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 қаңтардағы №61 қаулысымен бекітілген Əлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекендерде инвестициялық стратегиялық жобаларды іске асыратын заңды тұлғалар үшін өнеркəсіптік жеңілдіктер беру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Əлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекендерде инвестициялық стратегиялық жобаларды іске асыратын заңды тұлғаларға өнеркəсіптік жеңілдіктер беру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Инвестициялар туралы» 2003 жылғы 8 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Заң) 18-2-бабының 2-тармағына сəйкес əзірленді жəне əлеуметтікэкономикалық даму деңгейі төмен елді мекендерде инвестициялық стратегиялық жобаларды іске асыратын заңды тұлғалар үшін өнеркəсіптік жеңілдіктерді беру тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидаларда қолданылатын терминдер мен анықтамалар: 1) инвестициялық стратегиялық жоба – Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тізбеге енетін жəне Қазақстан Республикасының экономикалық дамуына стратегиялық ықпал етуге қабілетті инвестициялық жоба; 2) əлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекен – Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 10 мамырдағы № 601 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекендер тізбесіне кіретін елді мекен; 3) өнеркəсіптік жеңілдіктер – белгілі бір мерзімділігімен өтеусіз негізде 7 (жеті) жылдан аспайтын мерзімге берілетін, бюджеттік қаражат есебінен жүзеге асырылатын барлық инвестициялық стратегиялық жобаны пайдалануға енгізгеннен кейін инвестициялық стратегиялық жоба бойынша инвестор шығындарының бір бөлігін өтеу түріндегі мемлекеттік қаржылық қолдау түрі; 4) инвестор – Қазақстан Республикасында инвестицияларды жүзеге асыратын заңды тұлға, оның ішінде шетелдік қатысуы бар заңды тұлға; 5) уəкілетті орган – Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайтын, инвестициялық келiсiмшарттарды жасасу жəне олардың орындалуын бақылау жөнiндегi мемлекеттiк орган; 6) комиссия – мүдделі мемлекеттік органдардың қатысуымен стратегиялық инвестициялық жобалар үшін инвестициялық преференцияларды беруге өтінімдерді қарау жөніндегі консультативтіккеңесші орган (бұдан əрі – Комиссия). Комиссия құрамы мен оның жұмыс тəртібі көрсетілетін уəкілетті органның шешімімен құрылады. 3. Инвестордың мынадай шығындарының бір бөлігі өтеуге немесе төлеуге жатады: 1) газ; 2) электр энергиясы; 3) жер учаскесін сатып алу; 4) ғимараттарды, құрылыстарды сатып алу (салу). 4. Өнеркəсіптік жеңілдіктер өтінім берушіге инвестициялық стратегиялық жоба мынадай: əлеуметтік-экономикалық даму деңгейі төмен елді мекенде іске асырылған; Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін инвестициялық стратегиялық жобалар тізбесі енгізілген жағдайларда беріледі. 2. Өнеркəсіптік жеңілдіктерді беру тəртібі 5. Өнеркəсіптік жеңілдіктерді алу мақсатында инвестор мыналарды қоса бере отырып, уəкілетті орган белгілеген нысан бойынша өтініммен уəкілетті органға жүгінеді: 1) басшының қолымен жəне заңды тұлғаның мөрімен куəландырылған, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі; 2) басшының қолымен жəне заңды тұлғаның мөрімен куəландырылған, заңды тұлға жарғысының көшірмесі; 3) уəкілетті орган белгілейтін талаптарға сəйкес жасалған инвестициялық стратегиялық жобаның бизнес-жоспары; 4) инвестициялық стратегиялық жобаны іске асыру кезінде пайдаланылатын газды, электр энергиясын, жер учаскесін сатып алуға, ғимарттарды, құрылыстарды сатып алуға (салуға) арналған шығындардың сметалық құнын негіздейтін, əр бетіне қол қойылған, тігілген, нөмірленген жəне басшының қолымен жəне заңды тұлғаның мөрімен куəландырылған құжаттардың көшiрмелерi; 5) басшының қолымен жəне заңды тұлғаның мөрімен куəландырылған, инвестициялық стратегиялық жобаны іске асыру кезінде пайдаланылатын құрылыс-монтаждау жұмыстарының сметалық құнын жəне тіркелген активтерді сатып алуға арналған шығындарды негіздейтін құжаттардың көшiрмелерi; 6) басшының қолымен жəне заңды тұлғаның мөрімен куəландырылған, инвестициялық стратегиялық жобаны қаржыландыру көздерін жəне кепілдіктерін белгілейтін құжаттардың көшiрмелерi. Инвестициялық стратегиялық жоба меншікті қаражатынан қаржыландырылған жағдайда, олардың болуы туралы жазбаша растау қоса беріледі; 7) салық берешектерінің, міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша берешектерінің болмауы туралы тіркеу орны бойынша салық органынан анықтамалар. Уəкілетті органның өтінімді қарау жəне инвесторға өнеркəсіптік жеңілдіктер беру туралы шешім қабылдау мерзімі өтінімді тіркеу сəтінен бастап 20 жұмыс күнін құрайды. 6. Уəкілетті орган осы Қағидалардың 5-тармағында көрсетілген, ұсынылған құжаттар түскен күннен бастап 7 жұмыс күні ішінде олардың толықтығын жəне дұрыстығын қарайды жəне осы Қағидалардың 5-тармағының талаптарына сəйкес келетін өтінімді тіркейді немесе олар сəйкес болмаған жағдайда тіркеуден бас тартады. Ұсынылған құжаттар белгіленген талаптарға сəйкес келмеген жағдайда, уəкілетті орган қайтару себебін жазбаша негіздей отырып, оларды инвесторға қайтарады. Ұсынылған құжаттар белгіленген талаптарға сəйкес келген жағдайда, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 8 мамырдағы № 436 қаулысымен бекітілген Инвестицияларды мемлекеттік қолдау саласындағы уəкiлеттi органның мемлекеттiк органдардың мамандарын, консультанттар мен сарапшыларды тарту ережесiне сəйкес инвестор сұрататын өнеркəсіптік жеңілдіктерің тізбе мен көлеміне (пайыздық қатынаста) сараптама жүргізу (бұдан əрі – сараптама) үшін оларды тиісті мемлекеттік органдардың тартылған мамандарына жəне Қазақстан Республикасының жеке жəне заңды тұлғалар ішінен консультаттар мен сарапшыларға жібереді. Сараптама сараптамалық қорытындыны ресімдей отырып, құжаттар алынған сəттен бастап 7 жұмыс күні ішінде жүргізіледі. Сараптама нəтижелерін алғаннан кейін уəкілетті орган құжаттар мен сараптамалық қорытынды қоса берілген өтінімді Комиссияның қарауына шығарады. 7. Комиссия өтінімді, оған қоса беріліп отырған құжаттар мен сараптамалық қорытындыны қарайды жəне екі жұмыс күні ішінде оны хаттамаға енгізе отырып, шешім қабылдайды. Уəкілетті орган Комиссия хаттамасының негізінде екі жұмыс күні ішінде инвесторға өнеркəсіптік жеңілдіктерді беру немесе беруден бас тарту туралы шешім қабылдайды. Уəкілетті орган оң шешім қабылдаған кезде, онда берілетін өнеркəсіптік жеңілдіктердің тізбесі мен көлемі (пайыздық қатынаста) көрсетіледі, бұл ретте уəкілетті орган инвесторға екі жұмыс күні ішінде қабылданған шешім туралы жазбаша түрдегі хабарламаны жібереді. Инвесторға өнеркəсіптік жеңілдіктер беру туралы уəкілетті органның теріс шешімі кезінде уəкілетті орган екі жұмыс күні ішінде инвесторға себебін негіздей отырып, бас тартуды жазбаша түрде жібереді. Инвесторға өнеркəсіптік жеңілдіктерді беруден бас тарту негіздемесі инвестордың осы Қағидалардың 4-тармағының талаптарына сəйкес келмеуі жəне теріс сараптамалық қорытынды болып табылады. 8. Уəкілетті орган инвесторға өнеркəсіптік жеңілдіктерді беру туралы шешім қабылдаған күннен бастап он жұмыс күні ішінде инвестициялық преференцияларды көздейтін инвестицияларды жүзеге асыруға үлгілік келісімшарт ережелерін ескере отырып, қол қою үшін инвестициялық келісімшартты дайындайды. Дайындалған инвестициялық келісімшарт жобасы екі күндік мерзімде инвесторға қол қою үшін жіберіледі. Инвестициялық келісімшартты уəкілетті орган тараптар қол қойған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде тіркейді. 9. Инвесторға осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген шығындардың 50 % (елу пайызы) дейін жəне жалпы сомада инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық стратегиялық жобадағы инвестициялардың 20 % (жиырма пайыздан) аспайтын көлемде өтеледі. Өтелетін шығындардың сомасына жанама салықтардың сомасы (қосымша құн салығы жəне акциздер) қосылмайды. Осы Қағидалардың 3-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген инвестордың шығындарын өтеу немесе төлеу кадастрлық құны бойынша жүзеге асырылады. 10. Инвестордың шығындарын өтеу немесе төлеу осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген, іске асырылып жатқан инвестициялық стратегиялық жоба шеңберінде шығындарды растайтын, басшының қолымен жəне инвестордың мөрімен куəландырылған құжаттардың көшірмелерін инвестор ұсынғаннан кейін өнеркəсіптік жеңілдіктер беру мерзімнің ішінде жəне бюджеттік өтінімді беру жылынан кейінгі қаржы жылынан кешіктірілмей жылына бір рет жүргізіледі. 11. Осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген, іске асырылып жатқан инвестициялық стратегиялық жоба шеңберінде шығындарды растайтын, басшының қолымен жəне инвестордың мөрімен куəландырылған, құжаттардың көшірмелері шығындар өтелетін жылдың алдындағы, ағымдағы жылдың 1 сəуірінен кешіктірілмей беріледі. 12. Уəкілетті орган ұсынылған құжаттардың негізінде инвестордың шығындарын өтеу жылының алдындағы, жылдың 1 сəуірінен бастап жəне 15 мамырынан кешіктірмей бюджеттік өтінімді қалыптастырады, бюджеттік өтінімді бюджеттік жоспарлау бойынша уəкілетті органға жібереді. 13. Өтелетін шығындардың сомасы Қазақстан Республикасының бюджеттік заңнамасына сəйкес жасалған инвестициялық келісімшарт негізінде инвестордың шотына аударылады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 30 қаңтар

№62

Астана, Үкімет Үйі

«Теңізді тазарту жөніндегі жұмыстарды жүргізуге қажетті материалдар мен заттарға қойылатын нормативтерді жəне талаптарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 31 желтоқсандағы № 1524 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Теңізді тазарту жөніндегі жұмыстарды жүргізуге қажетті материалдар мен заттарға қойылатын нормативтерді жəне талаптарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 31 желтоқсандағы № 1524 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 12, 154-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген теңізді тазарту жөніндегі жұмыстарды жүргізуге қажетті материалдар мен заттарға қойылатын нормативтерде жəне талаптарда: 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Егер мұнайдың төгілген мөлшері оқиға болған жердегі абсорбенттердің мүмкіндігінен асып түссе, жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізуге арналған əр теңіз құрылысы қоршаған ортаны қорғау саласындағы уəкілетті орган бекіткен тізбеге сəйкес кең диапазонды диспергенттермен, сондай-ақ мұнайды уақытша сақтау қоймасына жинауға мүмкіндік беретін мұнай жинауға арналған материалдармен, тасымалдау жəне қауіпсіз жерде жағу үшін пластикалық қапшықтармен немесе герметикалық контейнерлермен (астаулармен) жабдықталады.». 10-тармақтың 5), 6) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын: «5) 1 жəне 2-деңгейлі төгілулерді жою үшін жеткілікті, сондай-ақ өзінің жəне жағалық ден қою базасынан қосымша күштер мен құралдар келгенге дейін 3-деңгейлі мұнай төгілуін оқшаулауды қамтамасыз ететін материалдардың, заттар мен жабдықтардың отыз минуттық қол жетімділік шегінде болуы; 6) 1 жəне 2-деңгейлі мұнай төгілулерін жою үшін жақын жердегі ден қою базасында орналасқан материалдар мен заттарды жабық құрғақ үй-жайда сақтау.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік отыз күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 30 қаңтар

№65

№76

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралдарының жүріп өтуін регламенттейтін кейбір мəселелер» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы №1345 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралдарының жүріп өтуін регламенттейтін кейбір мəселелер» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы №1345 қаулысына (Қазасқтан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., №49, 558-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралдарының жүріп өту жəне рұқсат құжаттарын беру ережесінде: 7-тармақ алынып тасталсын, 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Қазақстан Республикасының аумағы арқылы транзиттік рейстен кері бағытта қайтып бара жатқан шетелдік жүк автокөлік құралына Қазақстан Республикасының аумағында жолай жүк тиелген кезде «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) белгіленген ставкалар бойынша Қазақстан Республикасының аумағы бойынша автокөлік құралдарының жүріп өтуі үшін алым сомасы төленгеннен кейін уəкілетті орган беретін Қазақстан Республикасының аумағы бойынша жүріп өтуге қосымша рұқсаттың болуы қажет.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 1 ақпан

№ 81

Астана, Үкімет Үйі

Мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) жəне зияткерлiк меншiктi, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөнiндегi қызметті лицензиялаудың кейбір мəселелері туралы «Лицензиялау туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған: 1) мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын біліктілік талаптары жəне оларға сəйкестігін растайтын құжаттар тізбесі; 2) зияткерлiк меншiктi, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптары жəне оларға сəйкестігін растайтын құжаттар тізбесі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитеті мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) жəне зияткерлiк меншiктi, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру бойынша лицензиар болып белгіленсін. 3. Осы қаулының қосымшасына сəйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 4. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң колданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы «1» ақпандағы №81 қаулысымен бекітілген Мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптары жəне оларға сəйкестігін растайтын құжаттар тізбесі Мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптары мыналарды қамтиды:

1 1.

2.

3.

4.

Мүлiктi (зияткерлiк меншiк объектiлерiн, материалдық емес активтердiң құнын қоспағанда) бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптарына сəйкестігін растайтын құжаттар 2 3 Жеке тұлғалар үшін «бағалау» мамандығы бойынша жоғары «бағалау» мамандығы бойынша жоғары білімінің жəне (немесе) жоғары білімінің жəне (немесе) жоғары экономикалық немесе техникалық экономикалық немесе техникалық білімінің болуы білімінің болуын растайтын дипломның көшірмесі жоғары экономикалық жəне (немесе) тағылымдамадан өткені туралы техникалық білімі бар тұлғалар үшін қорытындының көшірмесі мүлікті (зияткерлік меншік объектілерін, материалдық емес активтердің құнын қоспағанда) бағалау бойынша тағылымдамадан өту бағалау қызметі жөніндегі біліктілік бағалау қызметімен айналысу құқығына комиссиясында біліктілік емтиханынан біліктілік емтиханынан өткені туралы өту шешім Заңды тұлғалар үшін заңды тұлғаның директорын қоса лицензиясы бар штатта тұрған жеке алғанда, штатта мүлікті (зияткерлік тұлғалардың тізімі, олардың меншік объектілерін, материалдық емес лицензияларының көшірмелері, активтердің құнын қоспағанда) бағалау бұйрықтар мен еңбек келісімдерінің жөніндегі қызметті жүзеге асыруға көшірмелері лицензиясы бар кемінде екі қызметкердің болуы

Ескертпе

4 мəлімет нысаны түрінде ұсынылады

құжаттың электрондық көшірмесі ұсынылады

мəлімет нысаны түрінде ұсынылады лицензияланған, штатта тұрған жеке тұлғалар, лицензиясының, бұйрықтары мен еңбек келісімдерінің болуы туралы ақпаратты қамтитын мəліметтер нысанында ұсынылды

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 1 ақпандағы №81 қаулысымен бекітілген

1 1.

2.

3.

4.

Зияткерлiк меншiктi, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптары мыналарды қамтиды: 2

заңды тұлғаның директорын қоса алғанда, штатта зияткерлік меншікті, материалдық емес активтердің құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар кемінде екі қызметкердің болуы

Заңды тұлғалар үшін лицензиясы бар штатта тұрған жеке тұлғалардың тізімі, олардың лицензияларының көшірмелері, бұйрықтар мен еңбек келісімдерінің көшірмелері

Ескертпе

4 мəлімет нысаны түрінде ұсынылады

құжаттың электрондық көшірмесі ұсынылады

мəлімет нысаны түрінде ұсынылады

лицензияланған, штатта тұрған жеке тұлғалар, лицензиясының, бұйрықтары мен еңбек келісімдерінің болуы туралы ақпаратты қамтитын мəліметтер нысанында ұсынылды

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 1 ақпандағы №81 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Мүлікті бағалау (зияткерлік меншік объектілерін, материалдық емес активтердің құнын қоспағанда) жəне зияткерлік меншікті, материалдық емес активтердің құнын бағалау жөніндегі қызметке қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 мамырдағы № 419 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 16, 185-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 28 наурыздағы № 300 қаулысымен (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 18, 160-құжат) бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін толықтырулар мен өзгерістердің 10-тармағы. 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 мамырдағы № 419 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 15 сəуірдегі № 318 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 30, 234-құжат). 4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 мамырдағы № 419 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 20 мамырдағы № 552 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 39, 483-құжат). 5. «Мүлікті бағалау (зияткерлік меншік объектілерін, материалдық емес активтердің құнын қоспағанда) жəне зияткерлік меншікті, материалдық емес активтердің құнын бағалау жөніндегі қызметті лицензиялау жəне оған қойылатын біліктілік талаптары мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 мамырдағы № 419 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 11 қарашадағы № 1328 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 2, 36-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 8 ақпан

№108

Астана, Үкімет Үйі

«Келісімшарттар талаптарын орындаудың сақталуына мониторинг жүргізу мен бақылау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 ақпандағы №117 қаулысына өзгеріс енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Келісімшарттар талаптарын орындаудың сақталуына мониторинг жүргізу мен бақылау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 ақпандағы №117 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №18, 227-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Келісімшарттар талаптарын орындаудың сақталуына мониторинг жүргізу мен бақылау қағидасында: 6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «6. Мониторинг жəне бақылау: 1) жер қойнауын пайдаланушылардың жер қойнгауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге арналған келісімшарттардың (шарттардың) талаптарын орындауы бойынша – жер қойнауын зерттеу мен пайдалану жөніндегі уəкілетті орган; 2) жер қойнауын пайдаланушылардың кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге жəне барлауға немесе өндіруге байланысты емес жерасты құрылыстарын салуға жəне (немесе) пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша келісімшарттық міндеттемелерді орындауы бойынша – облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Астана, Үкімет Үйі

«Халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының (учаскелерінің) тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 қарашадағы №1137 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының (учаскелерінің) тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 3 қарашадағы №1137 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., №44, 546-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының жəне (немесе) учаскелерінің тізбесін бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының жəне (немесе) учаскелерінің тізбесі бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының (учаскелерінің) тізбесінде: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су тоғандарының жəне (немесе) учаскелерінің тізбесі» 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің бұйрығы 2013 жылғы 26 маусым

№06-7/92

Астана қаласы

«Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды өткізу туралы хабарландырулар жарияланатын мерзімді баспасөз басылымдарын анықтау туралы Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» 1999 жылғы 23 шілдедегі Заңының 14-бабының 2-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды өткізу туралы хабарландырулар жарияланатын мерзімді баспасөз басылымдары бекітілсін. 2. Мемлекеттік қызмет персоналын басқару бөлімі (Т.Қ.Жұмағұлов) осы бұйрықты заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуді жəне ресми жариялауды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық оны бірінші рет ресми жариялағаннан бастап қолданысқа енгізіледі. Төраға

Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылы 1 шілдеде № 8535 болып тіркелді.

Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 13 наурыз

№72

Астана қаласы

Қазақстан Республикасының Бірыңғай бюджеттік сыныптамасын жасау ережесін бекіту туралы 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 26-бабының 3-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Бірыңғай бюджеттік сыныптамасын жасау ережесі бекітілсін. 2. Осы бұйрықтың 1-қосымшасына сəйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің кейбір бұйрықтарының күші жойылды деп танылсын. 3. Бюджеттік жоспарлау жəне болжамдау департаменті (Т.М. Савельева) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне оның ресми бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 4. Осы бұйрық оның ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Министр

Е.ДОСАЕВ.

Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттiк жоспарлау министрiнiң 2013 жылғы 13 наурыздағы № 72 бұйрығымен бекiтiлген

Зияткерлiк меншiкті, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптарын жəне оларға сəйкестігін растайтын құжаттар тізбесі Зияткерлiк меншiктi, материалдық емес активтердiң құнын бағалау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын бiлiктiлiк талаптарына сəйкестігін растайтын құжаттар 3 Жеке тұлғалар үшін «бағалау» мамандығы бойынша жоғары «бағалау» мамандығы бойынша жоғары білімінің жəне (немесе) жоғары білімінің жəне (немесе) жоғары экономикалық немесе техникалық экономикалық немесе техникалық білімі білімінің болуын растайтын дипломның көшірмесі жоғары экономикалық жəне (немесе) тағылымдамадан өткені туралы техникалық білімі бар тұлғалар үшін қорытындының көшірмесі зияткерлік меншікті, материалдық емес активтердің құнын бағалау бойынша тағылымдамадан өтуі бағалау қызметі жөніндегі біліктілік бағалау қызметімен айналысу құқығына комиссиясында біліктілік емтиханынан біліктілік емтиханынан өткені туралы өтуі шешім

ралы хабарландырулар жариялау үшін мерзімді баспасөз басылымдары: мемлекеттік тілде – «Егемен Қазақстан»; орыс тілінде – «Казахстанская Правда». 2. Жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдарда «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды өткізу туралы хабарландырулар жариялау үшін мерзімді баспасөз басылымдары: 1) Ақмола облысы: мемлекеттік тілде – «Арқа ажары»; орыс тілінде – «Акмолинская правда»; 2) Ақтөбе облысы: мемлекеттік тілде – «Ақтөбе»; орыс тілінде – «Актюбинский вестник»; 3) Алматы облысы: мемлекеттік тілде – «Жетісу»; орыс тілінде – «Огни Алатау»; 4) Алматы қаласы: мемлекеттік тілде – «Алматы ақшамы»; орыс тілінде – «Вечерний Алматы»; 5) Астана қаласы: мемлекеттік тілде – «Астана ақшамы»; орыс тілінде – «Вечерняя Астана»; 6) Атырау облысы: мемлекеттік тілде – «Атырау» ; орыс тілінде – «Прикаспийская коммуна»; 7) Шығыс Қазақстан облысы: мемлекеттік тілде – «Дидар»; орыс тілінде – «Рудный Алтай»; 8) Жамбыл облысы: мемлекеттік тілде – «Ақ жол»; орыс тілінде – «Знамя труда»; 9) Батыс Қазақстан облысы: мемлекеттік тілде – «Орал өңірі»; орыс тілінде – «Приуралье»; 10) Қарағанды облысы: мемлекеттік тілде – «Орталық Қазақстан»; орыс тілінде – «Индустриальная Караганда»; 11) Костанай облысы: мемлекеттік тілде – «Қостанай таңы»; орыс тілінде – «Костанай - Агро»; 12) Кызылорда облысы: мемлекеттік тілде – «Сыр бойы»; орыс тілінде – «Кызылординские вести»; 13) Маңғыстау облысы: мемлекеттік тілде – «Маңғыстау»; орыс тілінде – «Огни Мангистау»; 14) Павлодар облысы: орыс тілінде – «Звезда Прииртышья»; мемлекеттік тілде – «Сарыарқа самалы»; 15) Солтүстік Қазақстан облысы: мемлекеттік тілде – «Солтүстік Қазақстан»; орыс тілінде – «Северный Казахстан»; 16) Оңтүстік Қазақстан облысы: мемлекеттік тілде – «Онтустік Қазақстан»; орыс тілінде – «Южный Казахстан».

А.БАЙМЕНОВ. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2013 жылғы 26 маусымдағы № 06-7/92 бұйрығымен бекітілген

«Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды өткізу туралы хабарландырулар жарияланатын мерзімді баспасөз басылымдары 1. Орталық мемлекеттік органдарда, ведомстволарда жəне олардың аумақтық бөлімшелерінде «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға арналған конкурстарды өткізу ту-

Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесі 1. Осы Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау қағидасы (бұдан əрi - Ереже) Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасаудың құрылымы мен тəртiбiн айқындайды. 1. Жалпы ережелер 2. Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасы (бұдан əрi - Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасы) бюджет түсiмдерi мен шығыстарын сыныптама объектiлерiне топтамалық кодтар бере отырып, функционалдық, ведомстволық жəне экономикалық сипаттамалар бойынша топтастыру болып табылады. Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 26-бабына сəйкес (бұдан əрі Бюджет кодексі) бюджеттiк сыныптама Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнiң, Қазақстан Республикасының Президентi жарлықтарының, Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулыларының жəне өзге де нормативтік-құқықтық актілер негiзiнде жасалады. Бюджет кодексінің 27-бабына сəйкес бюджеттiк сыныптама мыналарды: бюджеттiк түсiмдер сыныптамасын; бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасын; бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын қамтиды. 3. Осы Ережеде мынадай ұғымдар қолданылады: сыныптамалық код - түсiмнiң əрбiр түрi, бюджет шығыстарының əрбiр түрлерi жəне бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi бойынша, олардың белгiлi бiр сипаттамалары бойынша, түсiмдер сыныптамасының, шығыстардың функционалдық жəне экономикалық сыныптамасының деңгейлерi бойынша жеке бекiтiлетiн цифрлық белгi (топтамалық код); 2. Бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасы 4. Барлық деңгейдегi бюджеттер түсiмдерiнiң белгiлi бiр сипаттамалар бойынша осы Қағиданың 2-тармағында көрсетiлген салықтарды, төлемдердi жəне бюджетке түсетiн басқа да түсiмдердi белгiлейтiн Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық актiлерiне негiзделген топтамасы бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасы болып табылады. Бюджет түсiмдерi сыныптамасының топтамасы мыналардан тұрады: түсiмдердiң экономикалық белгiлерi бойынша топтамасын бiлдiретiн санаттар. Сыныптамалық коды 1 белгiден тұрады; түсiмдердi олардың көздерi мен түрлерi бойынша топтайтын сыныптар. Сыныптамалық коды 2 белгiден тұрады; түсiмдердi олардың көздерi мен түрлерi бойынша неғұрлым егжей-тегжейлi топтайтын кіші сыныптар. Сыныптамалық коды 1 белгiден тұрады; бюджетке түсетiн төлем немесе түсiм түрiн айқындайтын ерекшелiктер. Сыныптамалық коды 2 белгiден тұрады. 5. Түсiмдердiң əрбiр түрiнiң түсiмдер сыныптамасының барлық деңгейлерiнiң кодтарынан қалыптасатын алты таңбалы коды болады. Түсiмдердiң алуан түрлерi үшiн бiрдей алты таңбалы кодтарды белгiлеуге жол берiлмейдi. 6. Бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасы мынадай негiзгi санаттарды қамтиды: 1) 1 – «Салықтық түсiмдер»; 2) 2 – «Салықтық емес түсiмдер»; 3) 3 – «Негiзгi капиталды сатудан түсетiн түсiмдер»; 4) 4 – «Трансферттерден түсетiн түсiмдер»; 5) 5 – «Бюджеттiк кредиттердi өтеу»; 6) 6 – «Мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер»; 7) 7 – «Қарыздардың түсiмi»; 8) 8 – «Бюджет қаражаттарының пайдаланылатын қалдықтары». 7. Бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасы осы Ережеге 1-қосымшаға сəйкес құрылым бойынша жасалады. 3. Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы 8. Бюджет кодексінің 29-бабына сəйкес мемлекет функцияларының орындалуын, Қазақстан Республикасының стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарын, мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларын iске асыруды көрсететін функционалдық жəне ведомстволық белгiлер бойынша бюджет қаражатының жұмсалу бағыттарын айқындайтын барлық деңгейлердегi бюджеттер шығыстарының топтамасы бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы болып табылады. Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасының топтамасы мынадай деңгейлерден тұрады: функционалдық топтар; функционалдық кіші топтар; бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi; бюджеттiк бағдарламалар (кiшi бағдарламалар). 9. Функционалдық топ елдiң стратегиялық даму басымдықтарына сəйкес келетiн жəне олардың əрқайсысының айқын мақсатын көрсететiн елдiң негiзгi даму бағыттарын көрсетедi. Сыныптамалық коды 2 белгiден тұрады. Мемлекеттiк басқару органдары орындайтын функцияларға байланысты бюджет шығыстары мынадай функционалдық топтар бойынша: 1) 01- «Жалпы сипаттағы мемлекеттiк функциялар»; 2) 02- «Қорғаныс»; 3) 03- «Қоғамдық тəртiп, қауiпсiздiк, құқық, сот, қылмыстық-атқару қызметi»; 4) 04- «Бiлiм беру»; 5) 05- «Денсаулық сақтау»; 6) 06- «Əлеуметтiк көмек жəне əлеуметтiк қамсыздандыру»; 7) 07- «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық»; 8)08- «Мəдениет, спорт, туризм жəне ақпараттық кеңiстiк»; 9) 09- «Отын-энергетикалық кешен жəне жер қойнауын пайдалану»; 10) 10- «Ауыл, cу, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны жəне жануарлар дүниесiн қорғау, жер қатынастары»; 11) 11- «Өнеркəсiп, сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметi»; 12) 12- «Көлiк жəне коммуникациялар»; 13) 13- «Өзгелерi»; 14) 14- «Борышқа қызмет көрсету»; 15) 15- «Трансферттер»; 16) 16- «Қарыздарды өтеу». 10. Функционалдық кіші топ ел дамуының əрбiр стратегиялық басымдығы жөнiндегi мiндеттер тобын функционалдық топ iшiнде нақтылайды. Сыныптамалық коды 1 белгiден тұрады. 11. Бюджет кодексінің 31-бабына сəйкес бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi жүктелген функциялар мен өкiлеттiктерге сай айқындалады. Орталық атқарушы жəне орталық мемлекеттік өзге де органдары республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері болып табылады, жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi Қазақстан Республикасының Yкiметi бекiтетiн жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың үлгiлiк құрылымына негiзделе отырып, айқындалады. Бюджеттiк бағдарламалардың əрбiр əкiмшiсiне өзiнiң жеке сыныптамалық коды берiледi, ол 3 белгiден тұрады. 12. Бюджеттiк бағдарлама мемлекеттiк органның стратегиялық жоспарында айқындалған стратегиялық бағыттармен, мақсаттармен, мiндеттермен, нəтижелер көрсеткiштерiмен өзара байланысты, нəтиже көрсеткiштерi мен бюджет шығыстарын қаржыландыру көлемi бар бюджет шығыстарының бағыттарын айқындайды. Сыныптамалық коды 3 белгiден тұрады. 13. Атаулары бiрдей бюджеттiк бағдарламалар, оның iшiнде бөлiнетiн бюджеттiк бағдарламаларды орындау кезiнде пайдаланылатындар мен бюджеттiк бағдарламалардың бiрнеше əкiмшiлерiне бекiтiлгендердiң де кодтары бiреу жəне 100-ден бастап 199-ға дейiнгi кодтар бойынша сыныпталады. 14. Бюджеттiк кiшi бағдарлама бюджеттiк бағдарлама шеңберiндегi бюджет шығыстарының нақты бағыттарын ашады. Бюджеттiк кiшi бағдарламалардың 001-ден 999-ғa дейiнгi сыныптамалық коды болады. Бiрнеше əкiмшiлерге бекiтiлген аттас бюджеттiк кiшi бағдарламалар 001-ден 099 аралығындағы кодтар бойынша жiктеледi. Егер бағдарлама кiшi бағдарламаларға бөлiнбесе, олардың орнына 000 сыныптамалық коды көрсетiледi. 15. Функционалдық топ, функционалдық кiшi топ, бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi, бюджеттiк бағдарлама жəне кiшi бағдарлама кодтарынан тұратын əрбiр он екi таңбалы код бюджет шығыстарының барлық функционалдық сыныптамасының бiрегейі болып табылады. 16. Бюджет кодексінің 33-бабына сəйкес бюджеттiк бағдарламалар мыналарға бөлiнуi мүмкiн: мазмұнына байланысты мыналарға: мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету; трансферттер мен бюджеттiк субсидиялар беру; бюджет кредиттерiн беру; бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыру; күрделi шығыстарды жүзеге асыру; мемлекет мiндеттемелерiн орындау; нысаналы салым салу; мемлекеттiк басқару деңгейiне қарай мыналарға: республикалық бюджеттiң құрамында бекiтiлетiн республикалық бағдарламалар; облыстық бюджеттiң, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерiнiң құрамында бекiтiлетiн облыстық, республикалық маңызы бар қала, астана бағдарламалары; аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетiнiң құрамында бекiтiлетiн аудандық (қалалық) бағдарламалар;

республикалық маңызы бар қала, астана бюджетiнiң, аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетiнiң құрамында бекiтiлетiн қаладағы ауданның, аудандық маңызы бар қаланың, кенттiң, ауылдың (селоның), ауылдық (селолық) округтiң бюджеттiк бағдарламалары болып бөлiнедi. Облыстық, республикалық маңызы бар қала, астана, аудандық (қалалық) бюджеттiк бағдарламалар, сондай-ақ қаладағы ауданның, аудандық маңызы бар қаланың, кенттiң, ауылдың (селоның), ауылдық (селолық) округтiң бюджеттiк бағдарламалары жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалар болып табылады; iске асыру тəсiлiне қарай мыналарға: бiр əкiмшi iске асыратын жеке бюджеттiк бағдарламалар; белгiлi бiр бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бюджеттiк бағдарламаларының құрамында бекiтiлетiн жəне бюджеттiк бағдарламалардың түрлi əкiмшiлерi арасында ағымдағы қаржы жылы iшiнде бөлiнуге тиiс бөлiнетiн бюджеттiк бағдарламалар болып бөлiнедi. Осыған байланысты, бюджеттiк бағдарламалар бiрыңғай бюджеттiк сыныптаманың құрамында тиiстi белгi (код) тағайындала отырып, ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар жəне бюджеттiк даму бағдарламалары болып бөлiнедi. Бұл ретте, бюджеттiк даму бағдарламаларына бюджеттiң бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыруға бағытталған шығыстары жатады. Бюджеттiң қалған шығыстары ағымдағы бюджеттiк бағдарламаларға жатады. 17. Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы осы Ережеге 2-қосымшаға сəйкес құрылым бойынша жасалады. 4. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы 18. Бюджет кодексінің 30-бабына сəйкес бюджеттiк бағдарламаларды iске асыру үшiн мемлекеттiк мекемелер жүзеге асыратын операцияларды көрсететін экономикалық сипаттамалар бойынша бюджет шығыстарын топтастыру бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы болып табылады. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын топтастыру мыналардан тұрады: шығыстарды экономикалық белгiлерi бойынша топтастыратын санаттар. Сыныптамалық коды 1 белгiден тұрады; шығыстарды мемлекеттiк мекемелер жүргiзетiн операциялардың негiзгi түрлерi бойынша топтастыратын сыныптар. Сыныптамалық коды 1 белгiден тұрады; шығыстарды мемлекеттiк мекемелер жүргiзетiн операциялардың негiзгi түрлерi бойынша барынша егжей-тегжейлi топтастыратын кіші сыныптар. Сыныптамалық коды 3 белгiден тұрады; 19. Ерекшелiктердiң сыныптамалық кодтары шығыстардың экономикалық сыныптамасының жоғары тұрған деңгейлерiнiң сыныптамалық кодтарынан бөлек қолданыла алады жəне əртүрлi санаттарда, сыныптарда, кіші сыныптарда қайталанбауға тиiс. 20. Экономикалық сыныптама келесі санаттардан тұрады: 1) 1 «Ағымдағы шығындар» мемлекеттiк мекемелердiң өз функцияларын жүзеге асыруға байланысты шығындары; 2) 2 «Күрделi шығындар» негiзгi капиталды құруға, қалпына келтiруге немесе сатып алуға байланысты шығындар; 3) 3 «Бюджеттiк кредиттер» қайтарымды, мерзiмдi жəне ақылы негiзде бюджеттен бөлiнетiн ақша; 4) 4 «Қаржы активтерiн сатып алу» мемлекеттiк меншiкке заңды тұлғалардың, оның iшiнде, халықаралық ұйымдардың қатысу үлестерiн, бағалы қағаздарын сатып алу жөнiндегi операциялармен байланысты шығыстар; 5) 5 «Қарыздарды өтеу» қарыздар бойынша негiзгi борышты өтеуге жұмсалатын шығыстар. 21. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы осы Ереженің 3-қосымшаға сəйкес құрылым бойынша жасалады. 22. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасының негiзiнде бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган осы Ереженің 4-қосымшаға сəйкес ерекшелiктердiң анықтамасы мен ерекшелiктер бойынша шығындардың тiзбесi көрсетiлетiн бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы ерекшелiгiнiң құрылымын жасайды жəне бекiтедi. 5. Бюджеттiк сыныптаманы жасау, бекiту жəне оған өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу 23. Мемлекеттiк басқару органдарының Бюджеттiк сыныптамаға өзгерiстер мен (немесе) толықтырулар енгiзу жөнiндегi нормативтiк негiзделген тиiстi ұсыныстары бюджеттi жоспарлау процесiнде, сондай-ақ Бюджеттiк сыныптамаға өзгерiстер мен (немесе) толықтырулар енгiзудi болжайтын нормативтiк құқықтық акт қабылданған жағдайда бюджеттi атқару барысында бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға енгiзiледi. 24. Бюджеттiк сыныптаманың жобасына алдағы қаржы жылына арналған бюджет жобасын жоспарлау үшiн қажеттi өзгерiстер мен (немесе) толықтырулар енгiзу туралы ұсыныстар ағымдағы жылдың 15 сəуiрiне дейiн енгiзiледi. 25. Алдағы қаржы жылына арналған Бюджеттiк сыныптама жобасын бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган ағымдағы жылдың 15 мамырына дейiн республикалық жəне жергiлiктi бюджеттердi қалыптастыру үшiн орталық мемлекеттiк жəне жергiлiктi атқарушы органдарға жiбередi. 26. Бюджеттiк сыныптама жоспарланатынының алдыңғы жылдың 10 желтоқсанына дейiн алдағы жоспарлы кезеңге арналған республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасының заңы қабылданғаннан кейiн бекiтiледi. 6. Бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасын жасау жəне оған өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу 27. Бюджеттiк сыныптамада бюджеттiк түсiмдердiң жаңа түрлерiн енгiзудi, қолданыстағы түрлерiн алып тастауды немесе өзгертудi тиiстi нормативтiк құқықтық актi негiзiнде бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi уəкiлеттi орган жүргiзедi. 28. Бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган мемлекеттiк басқару органдарының бюджет түсiмдерiнiң жаңа түрлерiн енгiзу туралы, қолданыстағыларды алып тастау немесе өзгерту туралы тиiстi ұсыныстарының қолданыстағы нормативтiк құқықтық актiлердiң нормаларына, сондай-ақ осы Ережеде көрсетiлген талаптарға сəйкестiгiн қарайды. Қарау нəтижелерi негiзiнде бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган Бюджеттiк сыныптамаға өзгерiстер жəне (немесе) толықтырулар енгiзу туралы жоба бұйрығын əзiрлейдi, не ұсынысты кейiнге қалдырады. 7. Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасын жасау жəне оған өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу 29. Республикалық бюджеттiк бағдарламалардың жаңа əкiмшiлерiн енгiзу, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту орталық мемлекеттiк органдар құрылған, таратылған, қайта ұйымдастырылған, сондай-ақ қажет болған кезде олардың функциялары өзгерген жағдайда жүзеге асырылады. 30. Жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалардың жаңа əкiмшiлерiн енгiзу, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың үлгiлiк құрылымын өзгерткен жəне (немесе) жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың үлгiлiк құрылымында көзделген, бiрақ жылына екi реттен артық емес құрылымдық бөлiмшелердiң бiрiктiрiлуi, қосылуы туралы облыстар, Алматы, Астана қалалары əкiмдерiнiң шешiмдерiн қабылдаған жағдайда жүзеге асырылады. 31. Бюджеттiк сыныптамада жаңа бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдарламаларды) енгiзу, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту бюджет шығыстарының тиiстi түрлерiн регламенттейтiн нормативтiк құқықтық актiлер негiзiнде жүргiзiледi. 32. Дебиторлық жəне (немесе) кредиторлық берешегi бар қолданыстағы бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдарламаларды) алып тастау толық берешек өтелгеннен (есептен шығарылғаннан), немесе осы берешектiң құқықтық мирасқоры анықтаған бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бюджеттiк бағдарламасына көшiрiлгеннен кейiн жүргiзiледi. 33. Жергiлiктi атқарушы органдар жаңа жергiлiктi бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдарламаларды) енгiзу туралы, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту туралы ұсыныстарды тиiстi республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілеріне жiбередi, олар бұл ұсыныстардың қолданыстағы нормативтiк құқықтық актiлерге сəйкестiгi, өкiлеттiктердiң мемлекеттiк басқару деңгейлерi арасында бөлінуі тұрғысынан қарайды. Сəйкес келмеген жағдайда республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері жергiлiктi атқарушы органдарға Бюджеттiк сыныптамаға өзгерiстер мен (немесе) толықтырулар енгiзуден негiзделген бас тартуды қалыптастырады. Сəйкес келген жағдайда республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері жергiлiктi атқарушы органдар ұсыныстарының жиынтық тiзбесiн жасайды жəне өздерiнiң қорытындыларымен бiрге бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға жiбередi. 34. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орган республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің жаңа республикалық жəне (немесе) жергiлiктi бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдарламаларды) енгiзу туралы, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту туралы ұсыныстарының олардың мақсаттары мен мiндеттерiне сəйкестiгiн, нормативтiк құқықтық негiздемесiнiң болуын, сондай-ақ осы Ережеде көрсетiлген талаптарға сəйкестiгiн қарайды. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган қарау нəтижелерiнiң негiзiнде Бюджеттiк сыныптамаға өзгерiстер жəне (немесе) толықтырулар енгiзу туралы бұйрық жобасын əзiрлейдi, не ұсыныстарды қабылдамайды. 35. Ағымдағы қаржы жылы бюджетiнiң атқарылуы барысында жаңа бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдарламаларды) енгiзуге, қолданыстағыларын алып тастауға немесе өзгертуге бюджет нақтыланған немесе түзетiлген кезде ғана болады. 8. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын жасау жəне оған өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу 36. Шығыстардың экономикалық сыныптамасының жаңа ерекшелiгiн енгiзудi, қолданыстағыны алып тастау немесе өзгертудi мемлекеттiк органдардың ұсыныстарын ескере отырып бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi уəкiлеттi орган жүргiзедi. 37. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган мемлекеттiк органдардың шығыстардың экономикалық сыныптамасының жаңа ерекшелiгiн енгiзу туралы, қолданыстағыларын алып тастау немесе өзгерту туралы тиiстi ұсыныстарының қолданыстағы нормативтiк құқықтық актiлердiң нормаларына, сондай-ақ осы Ережеде көрсетiлген талаптарға сəйкестiгiн қарайды. 38. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы негiзiнде бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы ерекшелiгiнiң құрылымын жасайды жəне бекiтедi. 9. Бюджеттiк бағдарламаларды (кiшi бағдармаларды) əзiрлеу жəне олардың мазмұнына қойылатын талаптар 39. Бюджеттік бағдарламаларды (кіші бағдарламаларды) жасау кезінде олардың мазмұнына Бюджеттік кодексте көзделген талаптар есепке алынады. Бюджеттiк бағдарламаларды бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсi əзiрлейдi жəне ол мемлекеттiк органның стратегиялық жоспарының құрамында бекiтiледi. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi жоспарлы кезеңге арналған бюджет қаражатын жоспарлау көлемi, нəтижелiлiк жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерi бар бюджеттiк бағдарламаларды əзiрлейдi. 40. Бюджет кодексінің 32-бабына сəйкес бюджеттiк бағдарламалар стратегиялық жоспарда қалыптасқан мақсаттар мен мiндеттердi шешу үшiн қажеттiлiк пен жеткiлiктiлiк қағидаттарына негiзделе отырып əзiрленедi. Бюджеттiк бағдарламалар өзiнiң мазмұны бойынша бiртектi мемлекеттiк функциялар, өкiлеттiктер жəне мемлекеттiк қызметтер көрсетулер немесе бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi қызметiнiң бағыттары бойынша топталуы тиiс. 41. Бюджеттiк бағдарламада оны iске асыруды бағалау үшiн тiкелей жəне түпкiлiктi нəтижелердiң көрсеткiштерi қамтылуы тиiс, сондай-ақ бюджеттiк бағдарламада сапа мен тиiмдiлiк көрсеткiштерi қамтылуы мүмкiн. 42. Бюджеттiк бағдарлама Бюджет кодексінің 32-бабында көрсетiлген жағдайларда кiшi бағдарламаларға бөлiне алады. 43. Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыруға жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсетуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың атаулары жүзеге асырылатын мемлекеттiк функциялар, өкiлеттiктер мазмұнын жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсетудi немесе мемлекеттiк орган қызметiнiң бағытын көрсетуi тиiс. 44. Бюджет кодексінің 35-бабына сəйкес трансферттер мен бюджеттiк субсидиялар беруге бағытталған бюджеттiк бағдарламаларға: 1) жалпы сипаттағы трансферттерді, ағымдағы нысаналы трансферттерді, нысаналы даму трансферттерін қоса алғанда бюджеттер деңгейлерi арасындағы трансферттерде бөлiнедi; 2) мемлекеттiк мекемелердiң қызметкерлерiне ақшалай төлемдерден басқа, жеке тұлғаларға арналған трансферттерді; 3) жеке жəне заңды тұлғаларға арналған бюджеттiк субсидияларды ұсынуға арналған. Трансферттер мен бюджеттiк субсидиялар беруге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың атаулары трансферттер немесе субсидиялар арқылы жүзеге асырылатын шығыстардың бағыттарын көрсетуi тиiс. 45. Бюджет кодексінің 36-бабына сəйкес бюджеттiк кредиттер беруге бағытталған бюджеттiк бағдарламаларға: 1) бюджеттiк инвестициялық жобаларды iске асыруға; 2) мемлекеттiң сыртқы экономикалық қызметiн жүзеге асыруға; 3) қаржы агенттiктерiнiң мемлекеттiк инвестициялық саясатты iске асыруына; 4) төмен тұрған бюджеттердiң қолма-қол ақшаның тапшылығын жабуы жатады; 5) мемлекеттің əлеуметтік саяси міндеттерін шешуге бюджеттік кредиттер бөлуге арналған. Бюджеттiк кредиттер беруге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың атаулары бюджеттiк кредиттер шығыстарының бағыттарын көрсетуi тиiс. 46. Бюджет кодексінің 37-бабына сəйкес бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыруға бағытталған бюджеттiк бағдарламаларға: 1) бюджеттiк инвестициялар жобаларын iске асыру; 2) концессиялық жобаларды бюджеттен қоса қаржыландыру шартында iске асыру; 3) жарғылық капиталына мемлекет қатысатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталын қалыптастыру (толықтыру) жатады. Бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыруға бағытталған бюджеттiк бағдарламалар атаулары бюджеттiк қаражат бөлiнетiн мақсаттарды көрсетуi тиiс. 47. Бюджет кодексінің 38-бабына сəйкес күрделi шығыстарды жүзеге асыруға бағытталған бюджеттiк бағдарламаларға: 1) материалдық-техникалық базаны қалыптастыру немесе нығайту; 2) күрделi жөндеу (қалпына келтiру) жүргiзу; 3) бюджеттiк инвестициялардан басқа шығыстардың экономикалық сыныптамасына сəйкес өзге де күрделi шығыстар жатады. Күрделi шығыстарды жүзеге асыруға бағытталған бюджеттiк бағдарламалар атаулары бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң күрделi шығыстарының мазмұнын көрсетуi тиiс. 48. Бюджет кодексінің 39-бабына сəйкес мемлекеттiң мiндеттемелерiн орындауға бағытталған бюджеттiк бағдарламаларға: 1) уақыттың белгiлi бiр кезеңiндегi сыйақының, комиссиялық алымдардың, айыппұлдардың жəне қарыз алу шарттарынан туындайтын өзге де төлемдердiң жиынтық төлемдерi, хеджирлеу мəмiлелерi бойынша төлемдер; 2) қарыз алушының алған қарыз сомасын қарыз шартында белгiленген тəртiппен қайтаруы, қарыз шартынан туындайтын мемлекеттің басқа да мiндеттемелерiн орындауы; 3) Қазақстан Республикасының мүшесі болып табылатын халықаралық ұйымдарға үлестік жəне донорлық жарналар; 4) мемлекеттiк кепiлдiктер мен кепiлгерлiктер бойынша мiндеттемелердi орындау; 5) Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттардан жəне келiсiмдерден немесе Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнен немесе соттар шешiмдерiнен туындайтын мемлекеттің басқа да мiндеттемелерi жатады. Мемлекет мiндеттемелерiн орындауға бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың атаулары қабылданған мемлекеттiк мiндеттемелердi орындау үшiн жүзеге асырылуы тиiс шығыстардың мазмұнын көрсетуi тиiс. 49. Нысаналы салымға қаржы бөлуге бағытталған бюджеттік бағдарламалар, қордың ұйымдыққұқықтық нысанда құрылатын коммерциялық емес ұйым жəне (немесе)автономиялық білім беру ұйымдары қызметіне нысаналы салымға қаржы бөлу үшін арналған. Нысаналы салымға қаржы бөлуге бағытталған бюджеттік бағдарламар атауында, қызметінде нысаналы салымға қаржы бөлу қызметін жүзеге асырылатын ұйымның атауы көрсетілуі керек.

(Соңы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 9-бетте). 10. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламаларын əзiрлеу 50. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламалары жоспарлы кезеңге арналған жылжымалы негiзде жыл сайын əзiрленедi. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi мемлекеттiк органның қызметiн қамтамасыз етуге бағытталған ағымдағы бюджеттiк бағдарлама бойынша тiкелей нəтиженi ғана көрсетедi. 51. Стратегиялық жоспарды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бюджеттiк бағдарлама жобасы осы Ереженің 5-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жасалады жəне мынадай ақпаратты қамтиды: 1) бюджеттiк бағдарлама əкiмшiсiнiң коды мен атауы; 2) бюджеттiк бағдарламаның коды мен атауы; 3) жоспарлы кезең 4) «Бюджеттiк бағдарламаның нормативтiк құқықтық негiзi» деген жолында осы бағдарлама шеңберiнде iске асырылатын мемлекеттiк функцияларды, осы бюджеттiк бағдарламаның мақсаттары мен мiндеттерiн iске асыру қажеттiгiн анықтайтын Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық актiлерi көрсетiледi. Осы жол бойынша, заңнама актiлерiн қоспағанда, нормативтiк құқықтық актiнiң толық атауы, күнi мен нөмiрi, заңнама актiсiне сiлтеме жасалған жағдайда тиiстi баптарға мiндеттi түрде нұсқау көрсетiледi; 5) «Бюджеттiк бағдарламаны сипаттау (негiздеме)» деген жолда шығыстардың бағытын көрсете отырып, бюджеттiк бағдарламаға қысқаша сипаттама келтіріледі; 6) «Бюджеттiк бағдарламаның түрi» деген жолда: «мемлекеттiк басқару деңгейiне байланысты» деген жолында мемлекеттiк басқару деңгейiне қарай бюджеттік бағдарламаның түрі: республикалық бюджеттiң құрамында бекiтiлетiн республикалық облыстық бюджеттiң, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерiнiң құрамында бекiтiлетiн облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың; аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетiнiң құрамында бекiтiлетiн аудандық (қалалық); республикалық маңызы бар қала, астана бюджетiнiң, аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетiнiң құрамында бекiтiлетiн қаладағы ауданның, аудандық маңызы бар қаланың, кенттiң, ауылдың (селоның), ауылдық (селолық) округтiң бюджеттiк бағдарламалары көрсетіледі; «мазмұнына байланысты» деген жолда бағдарлама мазмұнына байланысты бюджеттiк бағдарламаның түрi; мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету; трансферттер мен бюджеттiк субсидиялар беру; бюджет кредиттерiн беру; бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыру; күрделi шығыстарды жүзеге асыру; мемлекеттiк мiндеттемелердi орындау; нысаналы салым салу көрсетiледi; «iске асыру тəсiлiне қарай» деген жолда жеке не бөлiнетiн бюджеттiк бағдарлама көрсетiледi; «ағымдағы/даму» деген жолда ағымдағы бюджеттiк бағдарлама не бюджеттiк даму бағдарламасы көрсетiледi. 7) «Бюджеттiк бағдарламаның мақсаты» деген жолда бюджеттiк бағдарламаны орындау кезiнде қол жеткiзiлуi тиiс белгiлi бiр нəтиже келтіріледі. Бюджеттiк бағдарламаның мақсаты анық, нақты жəне қолжетiмдi болуы тиiс. Бюджеттiк бағдарламаның мақсаты мемлекеттiк басқару функцияларына, елдiң стратегиялық даму мiндеттерiне, республиканың немесе өңiрдiң əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, мемлекеттiк, салалық бағдарламаларға, аумақтарды дамыту бағдарламаларына сүйене отырып қалыптастырылады; 8) «Бюджеттiк бағдарламаның мiндеттерi» деген жолда бюджеттiк бағдарламалардың түпкi нəтижесiне қол жеткiзу жолдары көрсетiледi. Бюджеттiк бағдарламаның мiндеттерi анық, дəл, нақты жəне тексерiлген болуы тиiс; 9) «Бағдарламаны iске асыру бойынша iс-шаралар» деген бағанда жоспарлы кезеңде олардың iске асырылу мерзiмдерi көрсетiлген мiндеттердi шешуге бағытталған негiзгi iс-шаралар (əрекеттер) көрсетiледi (2-4 бағандар); Бюджеттiк бағдарламаны iске асыру мерзiмi республиканың немесе өңiрдiң əлеуметтiкэкономикалық даму болжамына, мемлекеттiк, салалық бағдарламалардың, аумақтарды дамыту бағдарламаларында көзделген iс-шараларды iске асыру мерзiмдерiне сəйкес болуы тиiс; 10) «Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда бюджеттiк бағдарламаның қойылған мақсатына қол жеткiзу үшiн бюджеттiк бағдарламаны iске асыру нəтижелерiн көрсететiн сандық не сапалық көрсеткiштер көрсетiледi; 11) «Түпкiлiктi нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда халықтың өмiрiнiң деңгейi мен сапасының нысаналы жағдайының (жағдайының өзгеруiнiң), əлеуметтiк саланың, экономиканың, қоғамдық қауiпсiздiк пен бюджеттiк бағдарламаны iске асырудың тiкелей нəтижелерiне қол жеткiзуге негiзделген мемлекеттiк басқарудың басқа салаларының (аяларының) көрсеткiштерi келтiрiледi. Осы жол мемлекеттiк органның қызметiн қамтамасыз етуге бағытталған ағымдағы бюджеттiк бағдарлама бойынша толтырылмайды; 12) «Сапа көрсеткiштерi» деген жолда бюджеттiк бағдарламаны iске асыру шеңберiнде көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтiң оны алушылардың үмiттерiне жəне мемлекеттiк қызмет көрсету стандартына сəйкестігі дəрежесін көрсететiн көрсеткiштер келтіріледі. Осы жол мемлекеттiк органның қызметiн қамтамасыз етуге бағытталған ағымдағы бюджеттiк бағдарлама бойынша толтырылмайды; 13) «Тиiмдiлiк көрсеткiштерi» деген жолда бюджет қаражатының бекiтiлген көлемiн пайдалана отырып, ең үздiк тiкелей нəтижеге қол жеткiзу дəрежесін немесе бюджет қаражатының аз көлемiн пайдалана отырып, тiкелей нəтижеге қол жеткiзудi көрсететiн көрсеткiштер келтiрiледi. Осы жол мемлекеттiк органның қызметiн қамтамасыз етуге бағытталған ағымдағы бюджеттiк бағдарлама бойынша толтырылмайды; 14) «Бюджеттiк қаражат көлемi» деген жолда есептi жəне ағымдағы жылдардағы, сондай-ақ жоспарлы кезеңнің жылдары бөлiнісінде жоспарлы кезеңдегi мың теңгемен осы бюджеттiк бағдарлама бойынша бюджет қаражатының көлемi көрсетiледi (3-7-бағандар). 52. Бюджеттiк өтiнiммен бiр мезгiлде стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi бюджет шығыстарын жоспарлау үшiн бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органға ағымдағы қаржы жылының 15 мамырына дейiнгi мерзiмде бюджеттiк бағдарламалар жобаларын ұсынады. 53. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламаларының жобалары республикалық бюджет бекiтiлгеннен кейiн пысықталады жəне оларды Қазақстан Республикасының Президентi республикалық бюджет туралы заңға қол қойған күннен бастап бiр апта мерзiмде бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бiрiншi басшысы бекiтедi. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың тексеру комиссияларының бюджеттiк бағдарламаларының жобалары тиiстi жергiлiктi бюджет бекiтілгеннен кейiн пысықталады жəне оларды ағымдағы қаржы жылының 30 желтоқсанына дейiн тиiстi тексеру комиссиясының төрағасы бекiтедi. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қаланың) мəслихат аппараттарының бюджеттiк бағдарламаларының жобалары тиiстi жергiлiктi бюджет бекiтiлгеннен кейiн пысықталады жəне оларды ағымдағы қаржы жылының 30 желтоқсанына дейiн тиiстi мəслихат хатшысы бекiтедi. Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджетiнен қаржыландырылатын, стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi бюджеттiк бағдарламаларының жобалары тиiстi жергiлiктi бюджет бекiтiлгеннен кейiн пысықталады жəне оларды ағымдағы қаржы жылының 30 желтоқсанына дейiн ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тиiстi жергiлiктi атқарушы органдары бекiтедi. 54. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламаларына мынадай: 1) Қазақстан Республикасының жаңа заңдары қабылданған не өзгерiстер мен толықтырулар енгiзiлген; 1) жаңа бағдарламалық құжаттар қабылданған не өзгерiстер енгiзiлген; 3) мемлекеттiк органның функциялары, құрылымы өзгерген; 4) көрсеткiштерге қол жеткiзуге ықпал ететiн республикалық немесе жергiлiктi бюджеттердiң параметрлерi өзгерген жағдайларда өзгерiстер мен толықтыруларға енгiзуге жол берiледi. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламаларына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу кезiнде бюджеттiк бағдарламаларды əзiрлеу мен бекiту кезiндегi осы Ережеде белгiленген талаптар сақталады. Бюджеттi нақтылауға байланысты бюджеттiк бағдарламаларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзілген жағдайда бюджеттi əзiрлеу мен бекiту кезiнде Бюджет кодексiнде белгiленген талаптар сақталады. Қаржыландыру көлемiнiң өзгеруiне байланысты бюджеттiк бағдарламаларға өзгерiстер мен толықтырулар жобаларын тиiстi бюджеттiк комиссия қарайды. Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесiнің 1-қосымшасы Бюджет түсiмдерiнiң сыныптамасы Санаты Сыныбы Кіші сыныбы Ерекшелiгi Атауы 0 00 0 00

Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесiнің 2-қосымшасы Бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы Функционалдық топ Кіші функция Бағдарламалардың əкiмшiсi Бағдарлама Кiшi бағдарлама Атауы 00 0 000 000 000

Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесiнің 3-қосымшасы Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы Санаты Сыныбы Кіші сыныбы Ерекшелiгi Атауы 0 0 000 000

Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесiнің 4-қосымшасы Қазақстан Республикасы бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы ерекшелiгiнiң құрылымы Кiшi сыныбы

Ерекшелiгi

Атауы

Анықтамасы

Шығындар тiзбесi

Қазақстан Республикасының Бiрыңғай бюджеттiк сыныптамасын жасау ережесiнiң 5-қосымшасы нысан Стратегиялық жоспарды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң БЮДЖЕТТIК БАҒДАРЛАМАСЫ бюджеттiк бағдарлама əкiмшiсiнiң коды жəне атауы________________________ бюджеттiк бағдарламаның коды жəне атауы_______________________________ _____________ жылдарға арналған Бюджеттiк бағдарламаның нормативтiк құқықтық негiзi Бюджеттiк бағдарламаның сипаттамасы (негiздемесi) Бюджеттiк бағдарламаның түрi мемлекеттiк басқару деңгейiне байланысты мазмұнына байланысты iске асыру тəсiлiне қарай ағымдағы/даму Бюджеттiк бағдарламаның мақсаты Бюджеттiк бағдарламаның мiндеттерi Бағдарламаны iске асыру жөнiндегi iс-шаралар

жоспарлы кезеңде iске асыру мерзiмi

1 Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы

өлшем бiрлiгi

есептi жыл

ағымдағы жыл жоспары

1

2

3

4

2 3 жоспарлы кезең

4

5

7

6

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi Түпкiлiктi нəтиже көрсеткiштерi* Сапа көрсеткiштерi * Тиiмдiлiк көрсеткiштерi* Бюджет қаражатының көлемi

Мың теңге

* осы жолдар мемлекеттiк органның қызметiн қамтамасыз етуге бағытталған ағымдағы бюджеттiк бағдарлама бойынша толтырылмайды. Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 1 сəуірде Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8398 болып енгізілді.

17 шілде 2013 жыл

Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 13 наурыз

№73

Астана қаласы

Бюджеттік өтінімді жасау жəне ұсыну қағидаларын бекіту туралы 2008 жылғы 4желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 67-бабының13-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Осы 1-бұйрыққа қосымшаға сəйкес Бюджеттік өтінімді жасау жəне ұсыну қағидалары бекітілсін. 2. «Бюджеттік өтінімді жасау жəне ұсыну қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің м.а. 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №584 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде 2013 жылғы 28 қаңтардағы №8304 тіркелген) күші жойылды деп танылсын. 3. Бюджеттік жоспарлау жəне болжамдау департаменті (Т.М.Савельева) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне оның ресми бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 4. Осы бұйрық оның ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Министр

Е.ДОСАЕВ.

Қазақстан Республикасы экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрiнiң 2013 жылғы 13 наурыздағы №73 бұйрығына 1-қосымша Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидалары 1. Осы бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидалары (бұдан əрі - Қағида) бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң кезектi жоспарлы кезеңге арналған бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну тəртiбiн айқындайды. 1. Бюджеттiк өтiнiмдi жасау 2. Бюджеттiк өтiнiмдi жасаудың негiзгi мақсаты-бюджеттiк бағдарламаларды орындаудың қажеттi ресурстары мен нəтижелерi туралы сандық жəне қаржылық ақпарат негiзiнде республикалық жəне жергiлiктi бюджеттердiң жобаларын əзiрлеген кезде шығыстар көлемiн негiздеу болып табылады. 3. Бюджеттiк өтiнiм базалық шығыстар мен жаңа бастамалар шығыстарына бөлiнетiн шығыстар көлемiн негiздеу үшiн кезектi жоспарлы кезеңге бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсi жасайтын құжаттардың жиынтығы болып табылады. Бюджет кодексінің 67-бабына сəйкес тұрақты сипаттағы шығыстар, күрделі шығыстар, сондайақ бюджеттен бірлесіп қаржыландыру шарттарында басталған (жалғастырылатын) бюджеттік инвестициялық жобаларға жəне концессиялық жобаларға арналған шығыстар базалық шығыстар болып табылады. Мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді орындауға жəне мемлекеттік қызметтер көрсетуге, трансферттердің төлемдеріне жəне мемлекеттің басқа да міндеттемелеріне байланысты шығыстар тұрақты сипаттағы шығыстар болып табылады. Жаңа бастамалар шығыстарына мыналарға: кейiннен жаңа бюджеттiк бағдарламалар бойынша қаржыландырылатын стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға сəйкес əлеуметтiк-экономикалық дамудың жаңа басым бағыттарын iске асыруға; макроэкономикалық жəне əлеуметтiк көрсеткiштердiң өзгеруiне байланысты емес жəне iс жүзiндегi бюджеттiк бағдарламалар шеңберiнде бюджет қаражатын жұмсаудың қосымша бағыттарын (атқарылатын мемлекеттiк функциялардың, өкiлеттiктердiң жəне көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтер көлемiн кеңейтудi) көздейтiн базалық шығыстарды ұлғайтуға бағытталған шығыстар жатады. 4. Бюджеттiк өтiнiм: стратегиялық жоспар жобасының жəне (немесе) стратегиялық жоспарларға өзгерістер мен толықтырулар жобасының; стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламалары жобаларының; Қазақстан Республикасының Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрінің 2013 жылғы 13 наурыздағы №71 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8397 санымен тіркелген) бекітілген (бұдан əрі - Бірыңғай бюджеттік сыныптама) Қазақстан Республикасының Бірыңғай бюджеттік сыныптамасы негізінде жасалады;өткен жоспарлы кезеңнің бюджеттің өтінімінің; есепті қаржы жылындағы стратегиялық жоспарды іске асыру туралы есептің; заттай нормалардың; мемлекеттік қызметтер стандарттарының негізінде жасалады. 5. Бюджеттiк өтiнiмнiң деректерi əрбір бюджеттiк бағдарламаның объективтi сипаттамала негiзiнде жинақталған бюджеттiк бағдарламалар туралы нақты жəне толық ақпаратты көрсетуi тиiс. 6. Бюджеттiк өтiнiм мыналарды: 1) стратегиялық жоспар жобасының, стратегиалық жоспардың немесе стратегиялық жоспарға өзгерiстер мен толықтырулар жобасының құрамына енгiзiлген не стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң əрбiр бюджеттiк бағдарлама бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есептеулердi бюджеттiк бағдарламалар жобасының; 2) байланысты гранттар сомасын жұмсалу бағыттары бойынша мiндеттi түрде бөле отырып, ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша алынған жəне пайдаланылған байланысты гранттар туралы ақпаратты; 3) ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша алынған жəне пайдаланылған байланысты емес гранттар туралы ақпаратты; 4) мемлекеттiк мекемелердiң өздерiнiң иелiгiнде қалатын тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) өткiзуiнен түсетiн ақша түсiмдерi мен шығыстарының болжамын; 5) түсiндiрме жазбаны; 6) бюджеттiк бағдарламалардың жиынтық тiзбесiн, базалық шығыстар мен жаңа бастамалар шығыстардын қамтитын ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар мен бюджеттiк даму бағдарламалары бойынша шығыстардың жиынтық кестесiн; 7) орталық мемлекеттiк органдардың, оның ведомстволарының, аумақтық органдарының, ведомстволық бағыныстағы мемлекеттiк мекемелердiң, оның iшiнде орталық аппараттың құрылымдық бөлiмшелерiнiң, ведомстволарының жəне олардың аумақтық органдарының ағымдағы жылға бекiтiлген штат кестесiн жəне жоспарлы кезеңге арналған штат кестесiнiң жобасын; тиiстi жергiлiктi бюджеттерден қаржыландырылатын атқарушы органдардың жəне олар өзгерген жағдайда оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк мекемелердiң штат кестесін 8) республикалық бюджеттен облыстық бюджеттерге, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерiне нысаналы трансферттер бөлiнген жағдайда облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергiлiктi атқарушы органдарымен келiсiлген нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiмдер жобаларын, қол жеткiзiлген тiкелей жəне түпкiлiктi нəтижелер туралы есепті; 9) облыстық бюджеттен ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеттерiне нысаналы трансферттер, оның ішінде облыстың бюджеттеріне бөлiнетiн жəне одан əрi ауданның бюджеттерiне бөлуге жататын республикалық бюджеттен трансферттер бөлiнген жағдайда ауданның жергiлiктi атқарушы органдарымен келiсiлген нысаналы трансферттер бойынша нəтижелер туралы келiсiмдердiң жобаларын; 10) егер бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi қосымша шығыстарды немесе бюджет түсiмдерiн қысқартуды талап ететiн нормативтiк құқықтық актiлер əзiрлеудi немесе оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзудi ұсынған жағдайда тиiстi нормативтiк құқықтық актiнiң жобасын; 11) Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнiң заң жобаларын əзiрлеу орындылығы мен Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң Заң жобалау жұмысының перспективалық жоспарына сəйкес болуы туралы қорытындыны; 12) тиiстi сараптамалардың қорытындылары бар инвестициялық ұсыныстарды; 13) техникалық-экономикалық негiздеме əзiрлеудi қажет етпейтiн жобаларды қоспағанда, бюджеттiк инвестициялық жобаның техникалық-экономикалық негiздемесiн, құрылысқа арналған жобалау алдындағы (техникалық-экономикалық негiздемелер) жəне жобалау (жобалау-сметалық) құжаттамасының мемлекеттiк сараптамасының оң қорытындысын, бюджеттiк инвестициялық жобаларды iске асыру арқылы бюджеттiк инвестицияларды жүзеге асыру кезiнде бюджеттiк инвестициялық жобаның техникалық-экономикалық негiздемесі бойынша экономикалық сараптаманың оң қорытындысын; 14) бюджеттен бiрлесiп қаржыландыру шарттарында концессиялық жобаның техникалықэкономикалық негiздемесiн, бюджеттен бiрлесiп қаржыландыру шарттарында концессиялық жобаның техникалық-экономикалық негiздемесi жөнiндегi экономикалық сараптаманың оң қорытындысын, бюджеттiк инвестицияларды концессиялық жобаларды бiрлесiп қаржыландыру арқылы жүзеге асыру кезiнде концессиялық жобаны бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уəкiлеттi мемлекеттiк органның жəне қазіргі республикалық меншiк объектiлерi бойынша республикалық меншiкке билiк ету құқығын жүзеге асыру жөнiндегi орталық уəкiлеттi мемлекеттiк органмен келiсу; 15) жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуы арқылы бюджеттiк инвестицияларды жоспарлаған жағдайда заңды тұлғалардың стратегиялық даму құжаттарын; 16) заңды тұлғалардың жарғылық капиталына мемлекеттiң қатысуы арқылы жүзеге асырылатын бюджеттiк инвестициялардың қаржылық-экономикалық негiздемесiн, ол бойынша экономикалық сараптаманың оң қорытындысын; 17) республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi ұсынатын тақырыптар бойынша зерттеулер жүргiзудің орындылығын қарау жөнiндегi ведомствоаралық комиссияның қорытындысын; 18) республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi ұсынатын тақырыптар бойынша ғылыми зерттеулердiң мемлекеттiк ғылыми жəне ғылыми-техникалық сараптамасының қорытындысын; 19) мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкілетті органның стратегиялық жоспарлары жобаларының немесе стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулар жобаларының стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға, елдiң əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкестiгi туралы қорытындыны; 20) бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның ұсыныстарын ескере отырып, бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бюджеттiк кредиттеу арқылы iске асыруға ұсынып отырған бюджеттiк бағдарламалар бойынша бюджеттiк кредиттеудiң орындылығы туралы мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның қорытындысын; 21) республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi есептеу техникасын, телекоммуникациялық жабдықты, лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз етудi, ақпараттық жүйелердi əзiрлеу жəне дамыту бойынша қызметтердi сатып алу шығыстарын жоспарлаған кездегі ақпараттандыру жəне байланыс саласындағы уəкiлеттi органның қорытындысын; 22) бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi штат санын ұлғайту шығыстарын жоспарлаған кездегі мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның қорытындысын; 23) жекелеген мемлекеттiк қызметтердi көрсетуге, бюджеттiк инвестициялық жобаларды iске асыруға жəне Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес мемлекеттiк тапсырма нысанында мемлекеттiң əлеуметтiк-экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған басқа да мiндеттердi орындауға арналған ұсыныстарды; 24) нысаналы салым салуға бағытталған бюджеттiк бағдарлама бойынша шығыстарды жоспарлау кезiнде дербес бiлiм беру ұйымдарының қамқорлық кеңестерiнiң шешiмдерiн басқа да қажетті ақпаратты қамтиды. 25) Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган немесе мемлекеттік жоспарлау жөніндегі уəкілетті орган сұрататын басқа да қажетті ақпаратты қамтиды; Ерекше маңызды жəне жедел iске асыруды талап ететiн мiндеттердi iске асыруға бағытталған бюджеттiк инвестициялар бойынша мынадай құжаттар берiледi: Қазақстан Республикасы Президентiнiң жəне/немесе Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрi тапсырмаларының көшiрмелерi; жылдар бойынша бөле отырып, жоба құнының негiздемесi жөнiндегi есептеу; бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсiнiң жобаны iске асырудың орындылығына қатысты қорытындысы; қажет болған жағдайда бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган сұрататын басқа да құжаттар берiледi. 7. Қазақстан Республикасының бюджеттiк заңнамасында көзделген бюджеттi нақтылау жəне түзету жағдайларын қоспағанда, бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсi жыл сайын бiр бюджеттiк өтiнiм жасайды. Бюджеттiк өтiнiм əзiрлеу, қарау жəне бекiту сатыларында, сондай-ақ бюджеттi нақтылау жəне түзету жағдайларында сəйкестендірілуі тиiс. 8. Бюджеттiк өтiнiмге орталық атқарушы органның жауапты хатшысы (белгiленген тəртiппен орталық атқарушы органның жауапты хатшысының өкiлеттiктерi жүктелген лауазымды тұлға), ал мұндай болмаған жағдайда мемлекеттік мекеме басшысы немесе ол өкiлеттiк берген тұлға, олардың жасалуына жауапты мемлекеттiк мекеменiң құрылымдық бөлiмшесiнiң басшысы, ал соңғылары болмаған кезде тиiстi бұйрықтармен мiндеттердi атқару жүктелген тұлғалар қол қояды. Бюджеттік өтінімде бюджеттік бағдарламалардың тиісті əкімшісінің жауапты орындаушысының аты-жөні, тегі, əкесінің аты (бар болғанда) (бұдан əрі-тегі а.ə.), лауазымы, жұмыс телефоны міндетті түрде көрсетіледі; 9. Бюджеттiк өтiнiмнiң мұқаба парағы осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша ресiмделедi. 10. Шығыстардың түрлерi бойынша есептеулер шығыстардың экономикалық сыныптамасының əрбiр ерекшелiгi бойынша осы Қағидалардың 2-66 қосымшаларына сəйкес жоспарлы кезеңнiң əрбiр жылына берiледi. 11. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша алдыңғы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда жəне жергілікті бюджет туралы мəслихаттың шешімінде бекiтiлген сомамен салыстырғанда өзгермейтiн болса, онда осы бағдарламалар (кiшi бағдарламалар) бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есеп айырысулар жасалмайды, тек қана үшiншi жылға жасалады. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша алдыңғы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне (немесе) үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда бекiтiлген сомалармен салыстырғанда өзгеретiн болса, онда осы бағдарламаларға (кiшi бағдарламаларға) шығыстардың түрлерi бойынша есеп айырысулар жоспарланып отырған жоспарлы кезең жылдарының бөлінісінде жасалып ұсынылады. 12. Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыруға жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсетуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалар бойынша шығыстар есептеулерi мемлекеттiк қызметтердiң бекiтiлген заттай нормалары мен стандарттарының негiзiнде жасалады. 13. Шығыстардың экономикалық сыныптамасының əрбiр ерекшелiгi бойынша шығыстардың есептеулерiне орталық атқарушы органның жауапты хатшысы (белгiленген тəртiппен орталық атқарушы органның жауапты хатшысының өкiлеттiктерi жүктелген лауазымды тұлға), ал мұндай болмаған жағдайда мемлекеттік мекеме басшысы немесе ол өкiлеттiк берген тұлға, олардың жасалуына жауапты мемлекеттiк мекеменiң құрылымдық бөлiмшесiнiң басшысы, ал соңғылары болмаған кезде тиiстi бұйрықтармен мiндеттердi атқару жүктелген тұлға жəне бас бухгалтер (қаржы-экономикалық бөлiмiнiң бастығы) қол қояды. 14. Шығыстардың экономикалық сыныптамасының əрбiр ерекшелiгi бойынша қосымша егжейтегжейлi есептеулерге жəне шығыстар түрлерi бойынша негiздемелерге орталық атқарушы органның жауапты хатшысы (белгiленген тəртiппен орталық атқарушы органның жауапты хатшысының өкiлеттiктерi жүктелген лауазымды тұлға), ал мұндай болмаған жағдайда – мемлекеттiк мекеменiң басшысы немесе ол өкiлеттiк берген тұлға, олардың жасалуына жауапты мемлекеттiк мекеменiң құрылымдық бөлiмшесiнiң басшысы, ал соңғылары болмаған кезде тиiстi бұйрықтармен мiндеттердi атқару жүктелген тұлға жəне қаржы-экономикалық қызметiнiң бастығы қол қояды. 15. Бюджеттік бағдарламалардың əкiмшiлерi штат санының лимиттерi ұлғайтылған кезде осы Қағидалардың 2-61-қосымшаларына сəйкес нысандар бойынша бюджеттiк бағдарламалар бойынша шығыстардың есептеулерiн қосымша ұсынады. 16. 111 «Еңбекақы төлеу» ерекшелiгi бойынша шығыстардың есептеулер осы Қағидалардың 2-61-қосымшаларына сəйкес 01-111, 02-111, 03-111, 04-111, 05-111, 06-111, 07-111, 08-111, 09-111, 10111, 11-111, 12-111, 13-111, 15-111 нысандары бойынша жасалады. Көрсетiлген нысандар бойынша есептеулердi жасаған кезде радиациялық зiлзала аумақтарында тұрғаны жəне экологиялық қасiрет аймақтарында тұрғаны үшiн қосымша ақы есептелген кезде «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды əлеуметтiк қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын жəне «Арал өңiрiндегi экологиялық қасiрет салдарынан зардап шеккен азаматтарды əлеуметтiк қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын басшылыққа алған жөн. 01-111-нысан (2-қосымша) прокуратура органдарының, мемлекеттiк фельдъегерлiк қызметтiң, құқық қорғау органдарының, өртке қарсы мемлекеттiк қызмет, қылмыстық-атқару жүйесiнiң, iшкi iстер органдарының, қаржы полициясы органдарының жəне кеден қызметi органдарының қызметшiлерiн, əскери қызметшiлердi қоспағанда, əкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған, олар бойынша тиiсiнше 12-111, 13-111, 14-111, 15-111-нысандар толтырылады. Осы есептеулердi жасаған кезде Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Мемлекеттiк əкiмшiлiк қызметшiлер лауазымдарының санаттары бойынша тiзiлiмiн бекiту туралы» 2013 жылғы 7 наурыздағы № 501 Жарлығын жəне «Қазақстан Республикасының

мемлекеттiк бюджетi жəне Ұлттық Банкiнiң сметасы (бюджетi) есебiнен қамтылған Қазақстан Республикасы органдары қызметкерлерiне еңбекақы төлеудiң бiрыңғай жүйесi туралы» 2004 жылғы 17 қаңтардағы № 1284 Жарлығын басшылыққа алған жөн (бұдан əрi - № 1284 Жарлық). 02-111-нысан (3-қосымша) саяси мемлекеттiк қызметшiлердiң депутаттардың, судьялардың еңбекақысына жұмсалатын шығыстарды есептеуге арналған. Есептеуді 02-111 нысан бойынша жасаған кезде № 1284 Жарлығын басшылыққа алған жөн. Осы нормативтiк құқықтық актiнi 03-111, 12-111, 13111 14-111 жəне 15-111 нысандар бойынша есептеулер жасалған кезде де басшылыққа алған жөн. 03-111-нысан (4-қосымша) төтенше жəне өкiлеттi елшiлердiң, шет елдегi мекемелер қызметкерлерiнiң еңбекақысына жұмсалатын шығыстарды есептеуге арналған. 04-111-нысан (5-қосымша) мемлекеттiк бiлiм беру мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. Осы есептеулердi жасаған кезде «Азаматтық қызметшiлерге, мемлекеттiк бюджет қаражаты есебiнен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлерiне, қазыналық кəсiпорындардың қызметкерлерiне еңбекақы төлеу жүйесi туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысын (бұдан əрi - № 1400 Қаулы) басшылыққа алған жөн. Осы нормативтiк құқықтық актіні 05-111, 06-111, 07-111, 08-111, 09-111, 10-111, 11-111-нысандар бойынша есептеулерiн жасаған кезде де басшылыққа алған жөн. 05-111-нысан (6-қосымша) мемлекеттiк жоғары бiлiм беру жəне ғылым мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. Аталған нысанды қорғаныс, ішкi iстер, əдiлет, төтенше жағдайлар министрлiктерiнің, Қазақстан Республикасының Экономикалық жəне жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөнiндегi агенттiгiнің (қаржы полициясы) жəне Қазақстан Республикасының Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң оқу орындарынан басқа, жоғары бiлiм беру мекемелерi толтырады. 06-111-нысан (7-қосымша) мемлекеттiк денсаулық сақтау мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 07-111-нысан (8-қосымша) əлеуметтiк қамсыздандыру мемлекеттiк мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 08-111-нысан (9-қосымша) мəдениет жəне мұрағат iсi мемлекеттiк мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 09-111 нысан (10-қосымша) дене шынықтыру жəне спорт мемлекеттiк мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 10-111 нысан (11-қосымша) мемлекеттiк бiлiм, жоғары бiлiм жəне ғылым, денсаулық сақтау, əлеуметтiк қамсыздандыру, мəдениет жəне мұрағат iсi, дене тəрбиесi жəне спорт органдарын, құқық қорғау органдарын, Қазақстан Республикасы Республикалық ұлан, Қазақстан Республикасы Президентiнiң Күзет қызметi мекемелерiн қоспағанда, басқа мемлекеттiк мекемелер қызметкерлерiнiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 11-111 нысан (12-қосымша) мемлекеттiк мекемелер жұмысшылардың еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 11 жəне 12 қосымша сонымен қатар 131 «техникалық персоналдың еңбекақысың төлеу» ерекшелігі бойынша шығыстарды есептелер үшін қолданылады. Осы есептелерді жасаған кезде 1400 Қаулысын (бұдан əрі - № 1400 Қаулы) басшылыққа алған жөн. 12-111-нысан (13-қосымша) прокуратура органдары қызметшiлерiнiң (Қазақстан Республикасының Бас əскери прокуратурасы, округтар, гарнизондар мен əскерлер əскери қызметшiлерiн қоспағанда, олар бойынша 13-111 -нысан толтырылады) жалақыларына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 13-111 -нысан (14-қосымша) iшкi iстер органдары, қаржы полициясы органдары, құқық қорғау органдары, мемлекеттiк өртке қарсы қызметтер, мемлекеттiк фельдъегерлiк қызметтерi, Қылмыстықатқарушы жүйесi органдары қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 35-бағанда14-қосымша қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн үстемақы алатын құқық қорғау органдары, өртке қарсы мемлекеттiк қызмет, мемлекеттiк фельдъегерлiк қызмет, Қылмыстықатқарушы жүйесi қызметшiлерiнiң саны көрсетiледi, ал 36-бағанда қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн төленетiн үстемақы сомасы көрсетiледi. Қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн төленетiн үстемақының жалпы сомасы лауазымдық жалақының жалпы сомасының 15 пайызынан жоғары болмау керек. 14-111 нысан (15-қосымша) əскери қызметшiлердiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеуге арналған. 35-бағанда15-қосымша қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн үстемақы алатын əскери қызметшiлердiң саны, ал 36-бағанда қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн үстемеақының сомасы көрсетiледi. Қызмет атқарудың ерекше жағдайлары үшiн төленетiн үстемақының жалпы сомасы Қазақстан Республикасы Президентiнiң Күзет қызметi үшiн лауазымдық еңбекақылар бойынша жалпы соманың 25 пайызынан жоғары емес соманы құрауы керек, басқа органдар үшiн - 15 пайыздан жоғары емес. 12-111, 13-111, 14-111-нысандары бойынша еңбекақыға арналған шығыстарды есептеуде Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Қазақстан Республикасының əскери қызметшiлерi, құқық қорғау органдары, Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөнiндегi агенттiгiнiң мемлекеттiк өртке қарсы қызметi мен прокуратура органдарының қызметкерлерi лауазымдарының санаттары бойынша тiзiлiмдерiн бекiту туралы» 2004 жылғы 17 қаңтардағы № 1283 Жарлығы жəне № 1284 Жарлығын басшылыққа алған жөн. 15-111-нысан (16-қосымша) жедел əскери қызмет əскери қызметшiлерiнiң лауазымдық жалақысы бойынша шығыстарды есептеуге арналған. 17. 01-112 нысан (17-қосымша) ақшалай төлемдердiң есебi бойынша жасалады. Осы нысан «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бюджетi жəне Ұлттық Банкiнiң сметасы (бюджетi) есебiнен қамтылған Қазақстан Республикасы органдары қызметкерлерiне еңбекақы төлеудiң бiрыңғай жүйесi туралы» № 1284 Жарлығына сəйкес Саяси жəне əкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлердiң, судьялардың, алыс жəне таяу шет елдердегi Қазақстан Республикасының Төтенше жəне Өкiлеттi Елшiлерiнiң, Қазақстан Республикасы Сыртқы iстер министрлiгiнiң шет елдердегi мекемелерi қызметкерлерiнiң, əскери қызметшiлердiң, құқық қорғау органдары, Төтенше жағдайлар министрлiгiнiң мемлекеттiк өртке қарсы қызметi мен прокуратура органдары қызметкерлерiнiң қосымша ақшалай төлемдерi: жоспары бойынша мемлекеттiк орган басшысының шешiмiмен белгiленген лауазымдық қызметақыларға үстемеақыларды; жасалған келiсiмшарттың мерзiмiне байланысты солдаттар (матростар), сержанттар (старшиналар) лауазымына келiсiмшарт бойынша əскери қызметке алғаш кiрiскен азаматтарға бiржолғы ақшалай сыйақыны; мемлекеттiк органдардың орталық аппараттары əкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлерiне сыйлық, функцияларына халықаралық арбитражды жəне шетел соттарында мемлекет мүддделерін қорғауды қамтамасыз ету жататын салық қызметі органдарының қызметкерлеріне жəне Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлеріне сыйлық есептеуге арналған. 18. 01-113 -нысан (18-қосымша) бойынша шығыстар көлемiн айқындау үшiн жасалады. Бұл нысан № 1284 Жарлық мен № 1400 қаулыға сəйкес мемлекеттiк жəне азаматтық қызметшiлердi сауықтыруға арналған жəрдемақыларды төлеу шығыстарын есептеуге, сондай-ақ заңнамада көзделген өтемақылық төлемдер мен бiр жолғы жəрдемақыларға арналған шығыстарды есептеуге арналған. 19. 01-114 -нысан (19-қосымша) жинақтаушы зейнетақы қорларына қосымша белгіленген судьялардың мiндеттi зейнетақы жарналарына жəне əскери қызметшiлердiң, прокуратура, ішкі істер органдары мен Қазақстан Республикасы Ішкi iстер министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесі органдарының, қаржы полициясы органдары мен мемлекеттiк өртке қарсы қызмет органдарының қызметкерлерiнiң міндетті зейнетақы жарналарына шығыстарды есептеуге арналған. Осы нысан бойынша есептеу жасаған кезде «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңын басшылыққа алған жөн. Қазақстан Республикасы құқық қорғау органдарының қызметкерлерiн Қазақстан Республикасы Президентiнiң Əкiмшiлiгiне, Қазақстан Республикасы парламентi палаталарының аппараттарына, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне жəне халықаралық ұйымдарға iссапарға жiберу жөнiнде жоспарланатын шығыстарды негiздеу үшiн Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң актiлерi берiледi. 2-бағанда 19-қосымшада 1998 жылғы 1 қаңтардағы жағдай кемiнде 10 жыл əскери қызметте, соттардың, əскери қызметшiлердiң, прокуратура, ішкі істер органдары мен Қазақстан Республикасы Ішкi iстер министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесі органдарының, қаржы полициясы органдары мен мемлекеттiк өртке қарсы қызмет органдарының қызметкерлерiнiң лауазымдық еңбекақыларын жəне əскери (арнайы) атағы бойынша жалақының (қосымша ақының) сомаларынан тұратын айына ақшалай ұстау сомасы көрсетiледi. 20. 01-121 -нысан (20-қосымша) əлеуметтiк салықты төлеуге шығыстарды есептеуге арналған. Жоспарлы кезеңге арналған əлеуметтiк салық сомасын есептеу кезiнде «Салық жəне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексiн (Салық Кодексi) басшылыққа алу қажет. 21. 01-122 -нысан (21-қосымша) Мемлекеттiк əлеуметтiк сақтандыру қорына əлеуметтiк аударымдарды төлеуге шығыстарға арналған. Жоспарланып отырған жылға арналған əлеуметтiк аударымдардың сомасын есептеген кезде «Əлеуметтiк аударымдарды есептеу ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2004 жылғы 21 маусымдағы № 683 қаулысын басшылыққа алу қажет. 22. 01-123--нысан (22-қосымша) автокөлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру сыйлықақысы мөлшерiн есептеу үшін жасалады. 22-қосымша бойынша есептi автокөлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру кезiндегi сақтандыру сыйлықақысының мөлшерiн есептеу жүргiзiледi. Осы нысанды балансында автокөлiк құралдары есепке алынған мемлекеттiк мекемелер автокөлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыруға арналған шығыстар сомасын анықтау үшiн толтырады. Автокөлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру кезiндегi сақтандыру сыйлықақысының мөлшерiн есептеуде «Көлiк құралдары иелерiнiң азаматтыққұқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңын басшылыққа алу қажет. 23. 01-134 -нысан (23-қосымша) бойынша алқабилерге сыйақылар төлеу есептері жасалады. 24. 01-135-нысан (24-қосымша) техникалық персонал бойынша жұмыс берушілердің жарналары бойынша шығыстарды есептеу үшін. Есептеу кезінде «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Қазақстан Республикасы Кодексін жəне «Əлеуметтiк аударымдарды есептеу жəне аудару ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2004 жылғы 21 маусымдағы № 683 қаулысын басшылыққа алу қажет. 25. 141 «Тамақ өнiмдерiн сатып алу» ерекшелiгi бойынша осы Қағидалардың (25-28-қосымшаларына) сəйкес 01-141, 02-141,03-141 жəне 04-141-нысандары жасалады. 01-141-нысанды (25-қосымша) iшкi iстер, қаржы полициясы органдарының, қылмыстық-атқару жүйесiнiң органдарының, мемлекеттiк өртке қарсы қызмет органдарының қызметкерлерi, денсаулық сақтау жəне ветеринария мекемелерiн Қоршаған Министрлiгiн, Ұлттық Қамқорлық Комитетi, Қазақстан Республикасы Республикалық ұлан, қоспағанда, тамақтануға арналған шығыстарды есептеу үшiн мемлекеттiк бiлiм беру жəне əлеуметтiк қорғау мекемелерi толтырады. 02-141-нысанды (26-қосымша) əскери қызметшiлерге, iшкi iстер органдары, қылмыстық-атқару жүйесi, қаржы полициясы қызметкерлерiне, кəсiптiк апаттан-құтқару құрылымдарының құтқарушыларына, əскери жəне арнайы оқу орындарының курсанттарына, əскери мектепинтернаттарының тəрбиеленушiлерiне тамақ өнiмдерiн сатып алуға арналған шығыстарды есептеу үшiн мемлекеттiк мекемелер толтырады. Осы нысан бойынша есептi жасаған кезде тамақтану нормалары жəне темекi өнiмдерiн босатуды басшылыққа алған жөн. 03-141-нысанды (27-қосымша) мемлекеттiк ветеринариялық мекемелер толтырады. Осы есептеудi жасаған кезде жануарларға арналған тамақтану нормаларын басшылыққа алған жөн. 04-141-нысан (28-қосымша) денсаулық сақтау мекемелерiнде тамаққа арналған шығыстарды есептеу үшiн жасалады. Осы есептеудi жасаған кезде «Республиканың мемлекеттiк денсаулық сақтау ұйымдарында тамақтанудың заттай нормаларын жəне жұмсақ мүкəммалмен жабдықтаудың ең төменгi нормаларын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2002 жылғы 26 қаңтардағы № 128 қаулысын (бұдан əрi - № 128 қаулы) басшылыққа алған жөн. 26. 142 «Дəрi-дəрмектермен медициналық бағыттағы өзге де құралдар» ерекшелiгi бойынша шығыстар көлемiн анықтау үшiн осы Қағидалардың 29-31-қосымшаларына сəйкес 01-142, 02-142 жəне 03-142 нысандары бойынша есептер жасалады. 01-142-нысанды (29-қосымша) дəрi-дəрмектерге, мал дəрiгерлiк препараттарға жəне медициналық мақсаттағы өзге де құралдарға арналған шығыстарды есептеу үшiн, денсаулық сақтау мекемелерiнен басқа мемлекеттiк мекемелер толтырады. 02-142-нысан (30-қосымша) денсаулық сақтау стационарлық мекемелерiнде дəрi-дəрмектерге арналған шығыстарды есептеу үшiн толтырылады. 03-142-нысан (31-қосымша) амбулаториялық-емханалық мекемелерде дəрi-дəрмектерге арналған шығыстарды есептеу үшiн жасалады. Көрсетiлген нысандар бойынша күнiне бiр бiрлiк дəрi-дəрмектер мен өзге де медициналық бағыттағы құралдарды сатып алу шығыстары нормаларын басшылыққа алған жөн. 27. 01-143-нысан (32-қосымша) Заттай мүлiктер мен басқа да формалық жəне арнайы киiмдердi сатып алу, тiгу жəне жөндеу бойынша толтырылады. 32-қосымша əскери қызметшiлер, iшкi iстер органдарының, қылмыстық-атқару жүйесiнiң, қаржы полициясының қызметкерлерi, кəсiби авариялық-құтқару құрылымдарының құтқарушылары, мемлекеттiк өртке қарсы қызмет органдарының қызметкерлерi, əскери жəне арналған оқу орындарының курсанттары, əскери мектеп-интернаттардың тəрбиеленушiлерi үшiн мүлiктiк керекжарақ заттарын сатып алуға, тiгуге жəне жөндеуге, кеден қызметiнiң, прокуратура органдарының қызметшiлерi, судьялар, сот приставтары үшiн арнайы жəне пiшiмдiк киiм-кешектерге, мемлекеттiк орман күзетiнiң жəне аң шаруашылығы, өсiмдiк карантинi бойынша мемлекеттiк фитосанитарлық қызметтiң жəне мемлекеттiк шекарада жəне көлiкте малдəрiгерлiк қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттiк малдəрiгерлiк қызметтiң қызметкерлерi үшiн пiшiмдiк киiм-кешекке арналған шығыстарды есептеу үшiн толтырылады. Осы нысан бойынша есептi жасаған кезде заттай мүлiк мəнiнiң нормаларын, басқа формалық жəне арнайы киiмдердi заңнамада белгiленген 1 алушыға ақша түрiнде бiр жылғы тозуын ескере отырып басшылыққа алған жөн. 28. 01-144-нысан (33-қосымша) жанар-жағармай материалдарына мемлекетті органдардың шығындарын есептеуге арналған. 01-144-нысан бойынша шығыстарды есептеу кезінде мемлекеттiк органдарға көлiк қызметiн көрсету үшiн қызметтiк автокөліктік тиесілілік нормативін қызметтiк автокөліктердің жүру лимитін айқындау үшін жəне «Жанар-жағармай материалдары шығыстарының жəне автокөлiктi күтiп ұстауға арналған шығыстардың нормаларын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 11 тамыздағы № 1210 қаулысына сəйкес əрбір қызметтiк автокөлік үшін жанар-жағармай шығыстарының нормасын айқындау үшін «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк органдарына көлiк қызметiн көрсету үшiн қызметтiк автомобильдердi пайдалануды ретке келтiру туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1999 жылғы 27 мамырдағы № 663 қаулысын жəне «Мемлекеттiк органдардың аппаратын жəне ерекше үй-жайларын орналастыруға арналған алаңдар нормалары мен телефон байланысын пайдалану үшiн тиесiлiлiк нормалары жəне Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2011 жылғы 31 наурыздағы № 335 қаулысын басшылыққа алған жөн. 02-144-нысан (34-қосымша) дербес жылыту жүйесi бар мемлекеттiк мекемелердің ғимараттарын, үй-жайларын жылыту үшін қатты жəне сұйық отынды сатып алу шығыстарын есептеу үшін жасалады. 29. 01-149, 02-149, 03-149-нысандар 149 «Басқа қорлар сатып алу» ерекшелiгi бойынша үшін тауар құнының бірлігі үшін негіздеуші құжаттарды ұсына отырып (35-37-қосымшалар) шығыстарды айқындауға арналған 01-149-нысан (35-қосымша) денсаулық сақтау мекемелерiне жұмсақ мүкəммал сатып алуы үшін шығыстарды есептеуге арналған. Бұл нысанды мемлекеттiк амбулаторлық-емханалық жəне стационарлық денсаулық сақтау мекемелерi толтырады. Осы есептеудi жасаған кезде № 128 қаулысын басшылыққа алған жөн. 02-149-нысан (36-қосымша) шығыс материалдарын сатып алу бойынша шығыстарды есептеу үшін толтырылады. 03-149-нысан (37-қосымша) негiзгi құралдарды жөндеуге пайдаланылатын негiзгi құралдарға, құрылыс материалдарына, жабдықтауға қажеттi қосалқы бөлшектерге, көлiк құралдарына қызмет көрсету жəне ұстау үшiн қажеттi тауарларды сатып алу жөнiндегi шығыстар есебi жəне тiкелей ұстауға, қызмет көрсету мен жөндеуге байланысты басқа да шығындар бойынша шығыстарды есептеу үшін толтырылады. 30. 01-151, 02-151, 03-151, 04-151 нысандар (38-41-қосымшалар) коммуналдық қызметтерді (су, газ, электр энергиясы жəне жылыту) ақы төлеу үшiн жоспарлы кезеңге арналған бюджет шығыстарының көлемiн айқындау үшiн, бойынша есептер жасалады. Аталған нысандар бойынша есептеулерді жасаған кезде, «Бюджет қаражатынан қаржыландырылатын ұйымдар бойынша электр энергиясын, жылуды, ыстық жəне суық суды жəне басқа да коммуналдық қызмет көрсетулердi тұтынудың нормативтерi туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 жылғы 2 қарашадағы № 1118 қаулысын (бұдан əрi – № 1118 қаулы) басшылыққа алған жөн. 01-151, 02-151 жəне 03-151 нысандарының 5-бағанында(38 - 41-қосымша) су, электр энергия, жылу, газды тұтыну нормалары белгiленген қуаттылық бiрлiгiнiң саны көрсетiледi. 01-151-нысан (38-қосымша) ыстық жəне суық суға, кəрiз бен газға арналған шығыстарды есептеу үшiн мемлекеттiк мекемелер толтырады.

02-151-нысанды (39-қосымша) жетiлдiрiлген жабындарды жəне жасыл желектi екпелердi суаруға арналған су шығыстарын, объектілердің аумақтарын есептеу үшiн мемлекеттiк мекемелер толтырады. 03-151-нысанды (40-қосымша) мемлекеттiк мекемелер электр энергиясын төлеу жөнiндегi шығыстарды есептеу үшiн толтырады. 04-151-нысанды (41-қосымша) мемлекеттiк мекемелер орталық жылу жүйесi бар мемлекеттiк мекемелер үшiн ғимараттарды, үй-жайларды жылытуға арналған шығыстарды есептеу үшiн толтырады. 31. 01-152-нысан (42-қосымша) байланыс қызметтерiне ақы төлеу бойынша шығыстарды есептеу үшiн толтырылады. 01-152 -нысанды телекоммуникациялық қызметтердi сатып алуға арналған iс-шараларды жоспарлаған кезде мемлекеттiк мекемелер қолданады. 01-152-нысан бойынша шығыстарды есептеу кезiнде № 335 қаулысын басшылыққа алған жөн. 42-қосымшаның 5, 15-жолдарында мемлекеттiк органның ерекшелiгiне сəйкес түзетiлуi мүмкiн телекоммуникациялық қызметтердiң болжамды тiзiмi мен сипаттамалары келтiрiлген. 32. 01-153-нысанын (43-қосымша) көлiк қызметтерiн төлеу бойынша шығыстарды есептеуге арналған ерекшелiгi бойынша жасалады. Алдағы жоспарлы кезеңге арналған жоспарлы шығыстарды негiздеу үшiн ағымдағы қаржы жылына көлiктi жалдау туралы шарттардың көшiрмелерi ұсынылады. 33. 01-154 нысанын (44-қосымша) үй-жайларды жалға алуға ақы төлеу үшін шығыстарды есептеуге арналған. Алдағы жоспарлы кезеңге арналған жоспарлы шығыстарды негiздеу үшiн ағымдағы қаржы жылына ғимараттар мен орын-жайларды жалдау туралы шарттардың көшiрмелерi ұсынылады. 34. 01-159, 02-159-нысандар (45 жəне 46-қосымшалар) 159 «Өзге де қызметтер мен жұмыстар» ерекшелiгi бойынша шығыстарды есептеуге арналған. 01-159-нысаны (45-қосымша) ғимараттарды, орын-жайларды жабдықтарды жəне басқа негiзгi құралдарды ұстау бойынша шығыстарды есебiне арналған. Жоспарланған шығыстарды негiздеу үшiн ағымдағы қаржы жылына арналған қызметтер көрсету туралы шарттардың көшiрмелерi, негiзгi құралдарды сатып алу бойынша прайс-парақтары, ағымдағы қаржы жылына ағымдағы жөндеу бойынша дефектi актiсi мен сметалық құжаттама ұсынылады. Ағымдағы жөндеу кезiнде орындалатын жұмыстар тiзбесiн жасаған кезде № 1118 Қаулысын басшылыққа алған жөн, онда ғимараттарды ағымдағы жəне күрделi жөндеу кезiнде атқарылатын жұмыстардың тiзбесi көзделген. 02-159-нысаны (46-қосымша) жеке жəне заңды тұлғалар көрсеткен жұмыстар мен қызметтерді төлеу жөнiндегi шығыстарды есептеуге арналған. Бұл есепте шығыстардың жалпы шығыстар сомасы көрсетiледi, сондай-ақ шығыстардың түрлерi бойынша келтiрiледi: 1) жеке тұлғалар үшiн: қызметкерлердiң еңбекақысы - осы жол бойынша қызметтер көрсетуге жəне жұмыстарды орындауға қатысатын қызметкерлердiң еңбекақысы көрсетiледi (осы жол бойынша, сондай-ақ қызметкерлердiң еңбек ақысынан ұсталатын табыс салығы, жинақтаушы зейнетақы қорларына мiндеттi жарналар да көрсетiледi); iссапар шығыстары; материалдарды сатып алу; көлiк қызметтерi. 2) заңды тұлғалар үшiн: қызметкерлерге еңбекақы төлеу - осы жол бойынша қызметтер көрсетуге жəне жұмыстарды орындауға қатысатын қызметкерлерге еңбекақысы төлеу көрсетiледi; əлеуметтiк сақтандырудың мемлекеттiк қорына əлеуметтiк аударымдар; iссапар шығыстары; салық жəне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер, oның iшiнде негізгі салықтар жəне бюджетке төленетiн мiндеттi төлемдер жеке жолдармен көрсетiледi; өзгеде салықтар; материалдарды сатып алу; негізгі құралдарды сатып алу; коммуналдық қызметтер, яғни электр энергиясын жəне жылуды қоспағанда, суға, газға жəне басқа да коммуналдық қызметтерге арналған шығыстар; электр энергиясы; жылу; байланыс қызметтерi; көлiк қызметтерi; негiзгi құралдарды ағымдағы жөндеу; негізгі құралдарды күрделi жөндеу; үй-жайлардың ғимараттарын ұстау, оларға қызмет көрсету; жалдау ақысы; банктiк қызметтер; өзгеде шығыстар; 35. 01-161-нысан (47-қосымша) ел iшiндегi iссапарлар мен қызметтiк сапарлар шығыстарды есептеуге арналған. 136 «Техникалық персоналдың ел ішіндегі іссапарлары мен қызметтік сапарлары», 137 «Алқабилердің іссапарлар шығыстары», 161 «Ел iшiндегi iссапарлар мен қызметтiк сапарлар» ерекшелiктері бойынша шығыстарды есептеу үшін мемлекеттік мекемелер 47-қосымшаны қолданады. 01-161 нысаны бойынша шығыстарды есептеу кезiнде «Мемлекеттiк бюджеттiң есебiнен ұсталатын мемлекеттiк мекемелер қызметкерлерiнiң, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Парламентi депутаттарының Қазақстан Республикасының шегiндегi қызметтiк iссапарлары туралы ереженi бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2000 жылғы 22 қыркүйектегi № 1428 қаулысын басшылыққа алған жөн. 36. 01-162-нысанды (48-қосымша) мемлекеттiк мекемелер елден тыс жерлерге қызметтiк iссапарларға арналған шығыстарды есептеу үшiн толтырады. Осы есептеудi жасаған кезде «Мемлекеттiк қызметшiлерге республикалық жəне жергiлiктi бюджеттер қаражаты есебiнен қызметтiк шетелдiк iссапарларға арналған шығыстарды өтеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2008 жылғы 6 ақпандағы № 108 қаулысын басшылыққа алған жөн. 37. Ел iшiнде жəне елден тысқары жерлерге қызметтiк iссапарларға жоспарланатын шығыстарды негiздеу үшiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi ағымдағы жылға арналған iссапарлардың бекiтiлген жоспарларын жəне жоспарлы кезеңге арналған iссапарлар жоспарларының жобаларын ұсынады. 38. 01-324-нысанды (49-қосымша) жоғары жəне орта оқу орындары арнайы əскери-оқу орындарының студенттері, интерндері, магистрантары, доктаранттары, курсанттары тыңдаушылары мен кадеттердің стипендиясын төлеуге арналған шығыстарды есептеу үшін арналған. Осы нысанды толтыру кезiнде № 1284 Жарлығын басшылыққа алған жөн. 39. Шығыстардың экономикалық сыныптамасының 133, 155, 156, 163, 164, 165, 166, 167, 169, 211, 212, 221, 322, 323, 325, 331, 332, 339, 341, 359, 411, 412, 415, 417, 418, 421, 422, 423, 429, 431, 432, 433, 434, 435, 436, 441, 451, 511,512, 513, 514, 519, 521, 531, 541, 611, 612, 621, 711, 712, 713, 714, 715, 721 жəне 722 ерекшелiктерi бойынша жоспарланатын шығыс түрлері бойынша есеп айырысулар еркiн нысанда жасалады. Бұл ретте 421, 435 жəне 423 ерекшелiктер бойынша міндетті тəртіпте есептеулердi ұсыну кезiнде мемлекеттік мекемелер жобалау-сметалық құжаттамаға мемлекеттiк сараптаманың қорытындысын жəне жұмыстардың (қызметтердiң) құнын негiздейтiн құжаттарды ұсынады, ал қорларды сатып алуға арналған есептеулерге ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша мемлекеттік мекеменің балансында тұрған қорлардың іс жүзіндегі қалдықтарының болуы туралы ақпаратты жəне ағымдағы жылдық жоспарын ұсынады. Мəслихат депутаттарына олардың негізгі жұмыс орны бойынша орташа жалақыны өтеу жөніндегі шығыстарды есептеу «Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару жəне өзiн-өзi басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңының 22-бабына сəйкес, осы қызметте бiр жылға дейiнгi жұмыс өтілі бар тиiстi əкiмшiлiк-аумақтық бірлік əкiмi аппараты басшысының жалақысынан аспайтын мөлшерде жүзеге асырылады. Есептеуге жұмыс берушілердің Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына əлеуметтік салық пен əлеуметтік аударымдар бойынша жарналары кіреді. «Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшiн үмiткерлердi iрiктеу ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2008 жылғы 11 маусымдағы № 573 қаулысына сəйкес 164 ерекшелiк бойынша есептеудi ұсынған кезде шетелдiк жоғары оқу орындары (əлемнiң ғылыми орталықтары мен зертханалары) мен шетелде кадрларды даярлау, қайта даярлау жəне бiлiктiлiгiн арттыру халықаралық бағдарламаларын iске асыру жөнiндегi қызметтердi, Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Болашақ» халықаралық стипендиясын берушi болып Қазақстан Республикасының Үкiметi анықтаған заңды тұлға арасында жасалған шарттың көшiрмелерi ұсынылады. 40. Нысаналы салым салуға бағытталған бюджеттiк бағдарлама бойынша шығыстарды жоспарлаған кезде есептеулер тиiстi құжаттарды жəне шығыстардың əрбiр түрi бойынша негiздеменi қоса бере отырып, басқа ерекшелiктер бойынша шығыстардың осы түрлерi үшiн көзделген нысандар бойынша шығыстардың түрлерi бойынша 166 «Нысаналы салым» ерекшелiгi бойынша жасалады. 41. Жоғарыда көрсетiлген нысандар бойынша есептемелердiң негiзiнде мемлекеттiк мекемелер осы Қағидалардың 50-қосымшасына сəйкес, бюджеттiк бағдарламалар (кiшi бюджеттiк бағдарламалар) бойынша жиынтық есептеме (бұдан əрi - MM нысаны) жасайды. ММ нысанында шығыстардың, оның iшiнде шығыстардың экономикалық сыныптаманың ерекшелiктерi бөлiнiсiнде жалпы сома көрсетiледi. Шығыстардың экономикалық жiктемесiнiң əрбiр ерекшелiгi бойынша болжамды жылға арналған шығыстардың сомасы осы нысанға қоса берiлген шығыстардың экономикалық жiктемесiнiң ерекшелiктерi бойынша шығыстардың есептемелерiнде көрсетiлген жиынтық сомаға сəйкес келуi тиiс. ММ нысанында өткен қаржы жылы үшiн есеп деректерi (кассалық жəне iс жүзiндегi шығыстар) (2, 3-бағандар), ағымдағы қаржы жылына арналған нақтыланған жоспар (өзгерiстер туралы барлық анықтамаларды ескере отырып бекiтiлген жеке смета) (4-баған) жəне алдағы жоспарлы кезеңге арналған болжамды деректер (5, 6 жəне 7-бағандар) келтiрiледi. 42. Мемлекеттiк мекемелер ММ нысанын шығыстардың экономикалық жiктемесiнiң əрбiр ерекшелiгi бойынша шығыстардың есептемелерiн қоса бере отырып, бағдарламалардың əкiмшiсiне ұсынады. 43. ММ нысаны бойынша мемлекеттiк мекемелер ұсынған жиынтық есептемелердiң негiзiнде бюджеттік бағдарламалар əкiмшiсi (51-қосымша) бюджеттiк бағдарлама (кiшi бағдарламалар) бойынша бюджеттік бағдарламалар əкімшілері есептеуі жасалады. Есептеу мемлекеттік мекеменін стратегиалық жоспарына енгізілгенəрбір бюджеттік бағдарлама (кіші бағдарлама) бойынша жасалады 44. ММ нысаны негiзiнде осы Қағидалардың 52-қосымшасына сəйкес нысан бойынша бюджеттiк бағдарламалардың тiзбесі жасалады. Осы есептеу бюджеттік бағдарламалар бөлінісінде бюджеттік бағдарламалар əкімшісі бойынша жасалады. 45. Шығыстар есептеулерiнiң негiзiнде осы қағидаларға 53-қосымшаға сəйкес, базалық шығыстар мен жаңа бастамаларға арналған шығыстарды қамтитын ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар мен бюджеттiк даму бағдарламалары бойынша шығыстардың жиынтық кестесi жасалады. 46. Автомобиль көлiк құралдарын сатып алуға арналған шығыстарды есептеу үшін арналған. Осы нысан «Автомобиль көлiгi туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес 02-413 нысаны (54-қосымша) толтырылады. 47. Республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi кепiлдiктi қызмет көрсету жəне техникалық қолдау жөнiндегi қызметтердi қоса алғанда, есептеу техникаларын, телекоммуникациялық жабдықтарды, лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз етудi, ақпараттық жүйелердi əзiрлеу жəне дамыту қызметтерiн жоспарлаған кезде бюджеттiк өтiнiмге тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердiң) бiрлiгi құнын негiздейтiн құжаттарды бере отырып, ақпараттандыру жəне байланыс саласындағы уəкiлеттi органның қорытындысы қоса беріледі. 01-414 нысаны (55-қосымша) Есептеу жəне басқа жабдықты сатып алу үшін шығыстарды есептеуге арналған. Есептеу жабдықтарын сатып алу жөнiндегi қажеттiлiк енгiзiлетiн немесе көбейтiлетiн ақпараттық жобалардың талаптары мен мерзiмдерiне не жабдықтың табиғи немесе моральдық тозу себептерiне негiзделуге тиiс. 02-414 нысаны (56-қосымша) мемлекеттiк органдар кеңсе жиһазын сатып алуға мемлекеттік органдар шығыстарын есептеу үшін жасайды. Кеңсе жиһазын сатып алуға арналған нормативтi жəне тозу нормаларын анықтау кезінде «Кеңселiк жиһаз сатып алуға арналған нормативтердi белгiлеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 11 тамыздағы № 1209 қаулысын жəне «Мемлекеттiк мекемелердегi бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк жүйесiн мемлекеттiк реттеудің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2011 жылғы 24 ақпандағы № 95 бұйрығын тиiсiнше басшылыққа алу қажет. 48. 01-416 нысан (57-қосымша) лицензиялық бағдарламалық өнімдеуді, операциялық жүйелердi жəне деректер базаларын басқару жүйелерiн сатып алуға шығыстарды есептеуге арналған. Сатып алынатын бағдарламалық өнiмдер бюджеттiк бағдарламаның мiндетi мен мақсатына сəйкес келуге тиiс, лицензиялардың саны мен сатып алу уақыты ақпараттық жобаны енгiзу жəне көбейту уақытымен үйлестiрiлуге тиiс. Əдетте, лицензиялар жылдық техникалық қолдаумен берiледi, сондықтан, лицензиялар сатып алуға жұмсалатын шығыстарға жылдық техникалық қолдаудың құнын қосуға болады. 49. 01-311-нысан (58-қосымша) заңды тұлғаларға, оның ішінде шаруа берiлетiн бюджеттiк субсидиялар бойынша шығыстарды есептеуге арналған. Шығындар бағыты бойынша негіздемелік құжаттар ұсынылады. Осы нысан бойынша есептеу үш бөлiмнен тұрады. Бiрiншi бөлiмдe заңды тұлғаның шаруашылық қызметтi жүзеге асырудан алатын кiрiстерiнiң жалпы сомасы көрсетiледi. Екiншi бөлiмде шығыстардың негізгі түрлерi бойынша таратып жазуды келтiре отырып, шығыстардың жалпы сомасы көрсетiледi. Үшiншi бөлiмде заңды тұлғалардың кiрiстерінен шығыстарының асып түсу сомасы, яғни тиісті бюджеттен өтелетiн сома көрсетiледi. Заңды тұлғалар берген 01-311 нысан бойынша есептеулердiң негiзiнде бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi занды тұлғалар, оның ішінде шаруа (фермерлік) берілетін субсидияларға шығыстар есептеу үшiн 59-бағдарлама бойынша 01-311-жиынтық (59- қосымша ) нысанын жасайды. Осы есептеулер негіздемелерімен жəне мiндеттi түрде шығыстардың əрбiр түрi бойынша ашып жазыла отырып берiлуi жəне оған бас бухгалтер немесе қаржы-экономикалық қызмет бастығы қол қоюы тиiс. 50. Трансферттер, бюджеттiк кредиттер беруге, күрделi шығыстарды жүзеге асыру мемлекет мiндеттемелерін орындау бағытталған бюджеттiк бағдарламалар бойынша шығыстар көлемiн айқындауға, үшiн бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi есептеулер еркiн нысанда жасайды. Осы есептер негіздемелерімен жəне мiндеттi түрде шығыстардың əрбiр түрi бойынша ашып жазыла отырып берiлуi жəне оған бас бухгалтер немесе қаржы-экономикалық қызмет бастығы қол қоюы тиiс. Сатып алынатын негiзгi құралдар бойынша есептеулерде олардың тиiстiлік нормаларына, iс жүзiнде болуы, шығарылған жылы мен тозуы бойынша сəйкес келетiн мəлiметтердi қамтуы тиiс. 51. Бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерiнде инвестициялық жобалар бар болса, бюджеттiк инвестициялық жобаларды таратып жазу осы Қағидалардың 60-қосымшасына сəйкес нысан бойынша жасалады. Бюджеттiк инвестициялық жобалардын мыналар көрсетiледi: қаржыландыру көзi (республикалық бюджет, жергiлiктi бюджет бөлiнiсiнде) (3-баған); жылдар бөлiнiсiнде жоспарлы кезеңнiң басталуына дейiнгi қаржыландыру (5-баған); инвестициялық жоба деңгейiнде жоспарлы кезеңнiң басталуына дейiнгi жалпы қаржыландыру сомасы (6, 7-баған). 52. Бюджеттiк өтiнiм құрамына нысаналы ағымдағы трансферттердi енгiзген бюджеттiк бағдарлама əкiмшiлерi осы өңiрлер жəне бағыттар ағымдағы нысаналы трансферттерді бөлудi (61 қосымша) ұсынады. 53. Осы Қағидалардың 62- қосымшасына сəйкес бюджеттiк жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның немесе мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті уəкілетті органның сұрауы бойынша бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсi іс-шаралар бөлінісінде бюджеттік бағдарлама (кіші бағдарлама) бойынша шығыстар тізбесін береді. 54. Жұмсалу бағыттары (құрауыштар) бойынша гранттар сомасын мiндеттi түрде бөле отырып, ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша, алынған жəне пайдаланылған байланысты гранттар тiзбесi ұсынылады жəне осы Қағидалардың 63-қосымшасына сəйкес нысанда жасалады. 55. Ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша алынған жəне пайдаланылған байланыссыз гранттар туралы ақпарат мынадай нысандар бойынша тапсырылады: 1) осы Қағидалардың 64-қосымшасына сəйкес нысанды шетелде оқытуды қоспағанда, тауарларды жеткiзуге, жұмыстарды орындауға жəне қызметтердi көрсетуге байланыссыз гранттар беру туралы мəлiметтер; Мəлiметтерге анықтама ретiнде 64-қосымшаның 5, 6 жəне 7-бағандарында АҚШ долларында көрсетiлген сомалар бойынша байланыссыз грант туралы келiсiмге қол қойылған күнге валюталардың айырбас бағамы туралы ақпарат қоса берiледi, 64-қосымшаның 14-бағанында жобаны iске асыру нəтижелері көрсетiледi; 2) осы Қағидалардың 65-қосымшасына сəйкес шетелде оқытуға байланыссыз гранттар беру туралы мəлiметтер;

(Жалғасы 11-бетте).


(Жалғасы. Басы 10-бетте). Шетелде оқыту дегенiмiз курстар, семинарлар, тренингтер жəне шетелде Қазақстан Республикасы мемлекеттiк ұйымдары лауазымды тұлғаларының (техникалық персоналды қоспағанда) бiлiктiлiгiн арттырудың басқа да түрлерi. 65-қосымшаның 5-бағанында қатысушылар саны əрбiр лауазым санаты (деңгейi) бойынша көрсетiледi. 56. Мемлекеттiк мекемелердiң олардың иелiгiнде қалатын тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) сатудан түскен ақша түсiмдерi мен шығыстарының жоспарлы кезенге арналған болжамы осы Қағидалардың 66-қосымшасына сəйкес нысан бойынша жасалады. 57. бюджет кодексінің 67-бабына сəйкес бюджеттiк өтiнiмге түсiндiрме жазба: 1) нəтижелiк жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiн көрсете отырып, жоспарлы кезеңге қаражат жұмсаудың негiзгi бағыттарын; 2) мəлiмделген бюджеттiк бағдарламалардың қысқаша сипаттамасы мен баяндалуын; 3) базалық шығыстарды ұлғайту негiздiлiгiн; 4) нəтижелердiң қол жеткiзiлген көрсеткiштерiнiң талдамасын, сондай-ақ өткен жылғы бюджеттiк өтiнiмнiң құрамына енгiзiлген бюджеттiк бағдарламалар бойынша ауытқулардың себептерiн қамтиды. Бюджеттiк өтiнiмдi ұсыну 58. Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 66-бабына сəйкес (бұдан əрі - Бюджет кодексі) бюджет шығыстарын жоспарлау үшiн тиiстi бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi: бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға ағымдағы қаржы жылының 15 мамырына дейiнгi мерзiмде - бюджеттiк өтiнiмдердi жəне стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның қорытындыларын ескере отырып, стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулардың жобаларын; мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органға ағымдағы қаржы жылының 15 мамырына дейiнгi мерзiмде - бюджеттiк өтiнiмдердi, стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулардың жобаларын жəне басым бюджеттiк инвестициялар жөнiндегi ұсыныстарды ұсынады. Стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органға бюджеттiк өтiнiмдер мен бюджеттiк бағдарламалардың жобаларын ұсынады. Нəтижелердi бағалау жүргiзген жағдайда осы тармақта көрсетiлген құжаттарға бағалау нəтижелерi қоса берiледi. 59. Республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiсi бюджеттiк өтiнiмдi мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi уəкiлеттi органға қағаз тасығышта нөмiрленген беттерiмен, кiтапша түрiнде жəне мемлекеттiк органдардың электрондық құжат айналымы бiрыңғай жүйесiн пайдалану арқылы электрондық құжат түрiнде енгiзедi, сондай-ақ бюджеттiк өтiнiм деректерiн мемлекеттiк жоспарлаудың ақпараттық жүйесiне енгiзедi. Мемлекеттiк жоспарлаудың ақпараттық жүйесiнде бюджеттiк өтiнiм болмаған (оның iшiнде бюджет шығыстары экономикалық сыныптамасының ерекшелiктерi бойынша шығыстар есептеулерiнiң нысандары толық толтырылмаған жағдайда) жəне/немесе қағаз тасығышта берiлген бюджеттiк өтiнiммен сəйкес келмеген жағдайда, аталған бюджеттiк өтiнiм республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiне қараусыз қайтарылады. Бұдан басқа республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi бюджеттiк өтiнiмдер жөнiндегi ақпаратты қалыптастыру үшiн бюджеттiк жоспарлау жəне болжамдау функцияларын жүзеге асыратын бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның құрылымдық бөлiмшесiне: бағдарламалар (кiшi бағдарламалар) бойынша бюджеттік бағдарламалар əкімшісінің шығыстарының жиынтық есептеуінің кəсіптемесі; бюджеттiк бағдарламалар жиынтық тiзбесiнiң көшiрмесiн; түсiндiрме жазбаның көшiрмесiн ұсынады. 60. Жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi бюджеттiк өтiнiмдi мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi уəкiлеттi органға қағаз тасығыштарда нөмiрленген беттерiмен екi данада, кiтапша түрiнде жəне мемлекеттiк органдардың электрондық құжат айналымы бiрыңғай жүйесiн пайдалану арқылы электрондық құжат түрiнде не электрондық тасығышта енгiзедi. Егер бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi стратегиялық жоспардың жобасында немесе стратегиялық жоспарға өзгерiстер мен толықтырулардың жобасында қосымша шығыстарды немесе бюджет кiрiстерiн қысқартуды талап ететiн нормативтiк құқықтық актiлер əзiрлеудi немесе оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзудi ұсынса, онда бюджеттiк өтiнiммен бiр мезгiлде тиiстi нормативтiк құқықтық актiнiң жобасы енгiзiледi. 61. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган біріңғай бюджеттік сыныптама жəне республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң ұсыныстары негiзiнде республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнің бюджеттiк өтiнiмдердi уақытылы ұсынуы үшiн бюджеттi жоспарлау бойынша ақпараттық жүйелердiң дайындығын қамтамасыз етедi. 62. Бюджеттiк өтiнiмдi ұсыну күнi бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органда немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органда тiркелген күнi болып есептеледi. 63. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi орган бюджеттiк өтiнiмдердi жасалуы жəне ұсынылуы Қазақстан Республикасының бюджеттiк заңнамаларына сəйкес келмеген кезде оларды бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерiне қарамастан қайтарады. 64. Бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсi пысықталған бюджеттiк өтiнiмдi ол қайтарылған күннен бастап бес жұмыс күнi iшiнде бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органға ұсынады. 65. Əрбiр бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң бюджеттiк өтiнiмiн қарау бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органда немесе мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органда тіркелген күнiнен бастап 15 жұмыс күнi iшiнде жүзеге асырылады. 66. Бюджет кодексінің 68-бабына сəйкес бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган жəне мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органдар: бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк өтiнiмдерiн Қазақстан Республикасының бюджеттiк жəне өзге де заңнамасына, əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, қолданыстағы табиғи нормаларға жəне мемлекеттiк қызметтер стандарттарына сəйкестiгi тұрғысынан; стратегиялық жоспарлар жобаларының немесе стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулар жобаларының құрамында ұсынылған бюджеттiк бағдарламалардың көрсеткiштерiн олардың стратегиялық мақсаттармен, стратегиялық бағыттардың мiндеттерiмен өзара байланысы тұрғысынан; стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi ұсынған бюджеттiк бағдарламалар жобаларында берiлген нəтиже мен тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң функцияларына, өкiлеттіктерiне, қызметiнiң бағыттарына сəйкестiгi тұрғысынан қарайды. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган бюджеттiк өтiнiмдердi, стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiңбюджеттiк бағдарламалар жобаларын қарау қорытындылары бойынша жəне мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның қорытындысын ескере отырып, бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң шығыстары бойынша қорытындыны қалыптастырады жəне Республикалық бюджет комиссиясының қарауына жiбередi. Бұл ретте бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерi шығыстарының көлемiне əлеуметтiкэкономикалық даму болжамында көзделмеген жаңа бастамаларға арналған шығыстар енгiзiлмеуi тиiс. Мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi орган стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе оларға өзгерiстер мен толықтырулардың жобаларын жəне бюджеттiк өтiнiмдердiң жобаларын, сондай-ақ стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламалар жобаларын қарау қорытындылары нəтижесiнде олар бойынша қорытындыларды қалыптастырады жəне бюджет комиссиясының қарауына жiбередi. Бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi мен мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық немесе жергiлiктi уəкiлеттi органдар, бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган арасындағы келiспеушiлiктердi тиiстi бюджет комиссиясы қарайды. Тиiстi бюджет комиссиясы бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң шығыстары бойынша қорытындыны қарайды жəне ол бойынша ұсыныстар əзiрлейдi. Республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi Республикалық бюджет комиссиясының ұсыныстарына сəйкес бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға пысықталған бюджеттiк өтiнiмдердi, стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттік бағдарламаларың жобаларын мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға пысықталған стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулардың жобаларын ұсынады. Жергiлiктi бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi бюджет комиссиясының ұсыныстарына сəйкес мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi жергiлiктi уəкiлеттi органға пысықталған бюджеттiк өтiнiмдердi жəне стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулардың жобаларын, сондай-ақ стратегиялық жоспарларды əзiрлемейтiн бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң бюджеттiк бағдарламаларының жобаларын ұсынады.

Ескерту: * Əрбiр санат бойынша толтырылады; ** 24, 25, 26, 27 жолдары тек қана арнаулы атақтар мен сыныптық шеньері тұиғалар бойынша «Арнаулы атақтарды жəне сыныптық шендерді иелену, сондай-ақ нысанды киім киіп жүру құқықтары жойылған адамдарға зейнеткерлікке шыққан кезде əлеуметтік қамсыздандыруды, барлық жеңілдіктер мен артықшылықтарды сақтау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы № 1597 Қаулысына сəйкес толтырылады егер мемлекеттік əкімшілік қызметшінің атқаратын лауазымы бойынша белгіленген үстемеақылар мен қосымшаақыларды ескере отырып есептелген еңбекақы тұрғын үйді ұстауға жəне коммуналдық төлемдерді төлеуге белгіленген ақшалай үлес пен ақшалай өтемақының бұрын алып отырған сомасынан төмен болған жағдайда еңбекақыдағы тиісті айырма төлеу талап етілген жағдайда нысандық киімді кию жойлған. Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 3-қосымша 02-111-нысан Саяси мемлекеттiк қызметшiлердiң, депутаттардың, судьялардың еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеу

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк Лауа- Жылдармен Штат зымдар мемлекеттiк бiрлiкатауы қызмет өтiлi терiнiң саны

1 2 Өлшем бiрлiгi

1 Санат*

2 3 Өлшем бiрлiгi Лауазым Бiр жылға дейiн 1-ден 2-ге дейiн 2-ден 3-ке дейiн 3-тен 5-ке дейiн 5-тен 7-ге дейiн 7-ден 9-ға дейiн 9-дан 11-ге дейiн 11-ден 14-ке дейiн 14-тен 17-ге дейiн 17-ден 20-ға дейiн 20 жылдан жоғары

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Штат Коэффицибiрлiктеенттер рiнiң саны

4 бiрл.

5

10 бiрл.

1284 Жарлығымен көзделген үстемелер Арнайы атақтар үшiн Қосым- Со- Үстеме Мөл- Сомасы ша ақы масы алатын шері (АЕКалатын мемлех(х22мемлекеттiк бағ.+ кеттiк қызметх23қызметшiлербағ/1000 шiлердiң саны дiң саны

20 бiрл.

21 мың теңге

22 бiрл.

23 коэфф.

Əскери атақтары Бiр айдағы Бір бойынша жалақы негізгі жылдағы жалақынегізгі ның жалақыКол-во Сумма жиыны ның госу5-бағ.+ жиыны дарст12-бағ.+ 27-бағ. х венных 17-бағ.+ 12 служа19-б-ағ.+ щих, 21бағ.+ полу24-бағ.+ чающих 26-бағ. доп. оклад

24 мың теңге

25 бiрл.

26 мың теңге

27 мың теңге

Бiр айдағы лауазымдық жалақылар сомасы (2-бағ х теңгемен лауазымдық жалақы) /1000 3 мың теңге

Радияциялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы Қосымша Мөл- Сомасы ақы алатын шерi (АЕК х 4 мемлебағ. х кеттiк 5-бағ.)/1000 қызметшiлердiң саны

Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн коэффициент Қосымша ақы Сомасы алатын мемлекеттiк қызметшiлердiң саны

Бiр айдағы негізгі жалақының жиыны 3-бағ.+6бағ.+8-бағ.

Бiр жылдағы негізгі жалақының жиыны 9-бағ х 12

4 бiрл.

7 бiрл.

9 мың теңге

10 мың теңге

5 коэф.

6 мың теңге

8 мың теңге

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк Штаттық бiрлiк саны Бiр 1-ден 2-ден жылға 2-ге 3-ке дейiн дейiн дейiн

2 бiрл.

3 бiрл.

4 бiрл.

3-тен 5-ке дейiн

5 бiрл.

3-тен 5-ке дейiн

6 бiрл.

7-ден 9-ға дейiн

7 бiрл.

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Бiр жылдағы жалпы еңбек ақы сомасы 12х22-бағ.

22 мың теңге

23 мың теңге

9 бiрл.

10 бiрл.

11 бiрл.

Мөлшерi

Емдеу-диагностикалық Еңбектiң ерекше жұмыстарды жағдайлары үшiн орындағаны үшiн Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы ақы белгiақы белгiақы белгiленген қызленген қызленген қызметкерлердiң меткерлердiң меткерлердiң саны саны саны 18 19 20 21 22 23 бiрл. мың бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге теңге

Сомасы ЖЕАМ х15- бағ. х16бағ./1000 17 мың теңге

16 коэф.

16 мың теңге

Арттыру есебiмен лауазымдық жалақының (ставканың) сомасы 14-бағ. + 16-бағ. 17 мың теңге

9-дан 11-ге дейiн

8 бiрл.

40 коэфф.

Арнаулы атақтарды жəне сыныптық шендерді иелену құқығы бар тұлғалардың жалақысының айырмашылығы , сондай-ақ нысандық киім киіп жүру жойылған ** Айлық жалақының айырмашылығы (бағ.25 - бағ.22)

Жылдық айлық жалақының айырмашылығы (бағ.26 х 12)

26 мың тенге

27 мың тенге

Айлық жалақының барлығы (бағ.22 + бағ.26)

28 мың тенге

Жылдық жалақының барлығы (бағ.28 х 12)

29 мың тенге

11-ден 14-тен 17-ден 20 14-ке 17-ге 20-ға жылдейiн дейiн дейiн дан жоғары

9 бiрл.

10 бiрл.

11 бiрл.

12 бiрл.

Барлығы 2 бағ +3 бағ +…+ 11 бағ +12 бағ

13 бiрл.

Бiр айдағы лауазымдық жалақының сомасы (2-бағ. х базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000 14 мың теңге

Сынып жетекшiлiгi үшiн Дəптерлер мен жұмыстарын тексергенi үшiн Қосымша ақы Сомасы Қосымша ақы Сомасы белгiленген белгiленген қызметкерқызметкерлердiң саны лердiң саны 18 19 20 21 бiрл. мың бiрл. мың теңге теңге

Оқу орындарын басқару

Экологиялық апат Уақытша болмаған аймақтарында тұрғаны қызметкердiң үшiн коэффициент мiндеттерiн орындағаны үшiн қосымша ақы Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Со(АЕК х 39 ақы ақы масы бағ. х белгiленген белгiленген 40қызметкерқызметкербағ.)/1000 лердiң саны лердiң саны

41 42 мың теңге бiрл.

Қосымша ақы Сомасы Қосымша ақы белгiленген белгiленген қызметкерлердiң қызметкерлердiң саны саны 22 23 24 бiрл. мың бiрл. теңге

Сомасы

25 мың теңге

43 мың теңге

44 бiрл.

45 мың теңге

Бiр айдағы қосымша ақылардың сомасы (19-бағ. + 21-бағ. + 23 + 29-бағ. + 32-бағ. + 34-бағ. + 36-бағ. + 38-бағ. + 41-бағ. + 43-бағ. + 45-бағ.) 46 мың теңге

Үстемеақылар Құрметтi атағы үшiн

Қосымша Мөлақы шерi белгiленген қызметкерлердiң саны

47 бiрл.

Бiр айдағы негізгі жалақының жиыны 17-бағ.+46бағ.+49-бағ.

Үстемеақылар Шет тiлдерiн менгеретіні Құрметтi атағы үшiн үшiн

Елiмiздiң басшылығына ұсынылатын ғылыми зерттеулер мен есеп материалдарының жоғары сапасы үшiн Үстемеақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 48 49 бiрл. мың теңге

Санат бойынша жиыны Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 24 бiрл.

Сомасы

Қосымша ақылар Түнгi уақытта жұмыс iстегенi үшiн

Мереке жəне демалыс күндерiндегi жұмыс үшiн

Мерзiмiнен тыс жұмыс үшiн

Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны

Сомасы

Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

26 бiрл.

28 бiрл.

29 мың теңге

30 бiрл.

27 мың теңге

31 мың теңге

Радиациялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы

Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн коэффициент Қосымша ақы Мөлшерi Сомасы Қосымша Сомасы белгiленген (АЕК х 32 ақы қызметкер-бағ.х белгiленген лердiң саны 33-бағ./1000 қызметкерлердiң саны 32 33 34 35 36 бiрл. коэф. мың теңге бiрл. мың теңге

кестенің жалғасы 25 мың теңге

Үстемеақы белгiленген қызметкерлердiң саны 50 бiрл.

Сомасы

51 мың теңге

Үстемеақы белгiленген қызметкерлердiң саны 52 бiрл.

Мөлшерi

Бiр айдағы Бiр жылдағы негізгі жалақының Бiр айдағы үстеме ақының сомасы жалақының жиыны 56 жиыны бағ х12 (43-бағ. + 45-бағ. + 47-бағ. + 49-бағ. (14-бағ. + 41-бағ. + + 51-бағ. + 55-бағ.) 54-бағ.)

Сомасы (АЕК х 52-бағ х 53-бағ/1000 54 мың теңге

53 коэфф.

55 мың теңге

Сомасы (АЕК х 47-бағ.х 48бағ./1000

48 49 50 коэфф. мың теңге мың теңге

Қосымша ақылар Қызметтердi қоса атқарғаны үшiн (қызмет көрсету аймағын ұлғайту) Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 37 бiрл.

Ауыр (аса ауыр) дене еңбегiмен жəне зиян (аса зиян) жəне қауiптi (аса қауiптi) еңбек жағдайлары бар жұмыспен айналысатын қызметкерлерге Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 39 40 бiрл. мың теңге

Сомасы

38 мың теңге

Бiр айдағы Бiр жылдағы жалақының жиыны жалақының жиыны 17-бағ. + 41-бағ. 42 бағ х12

Бiр айдағы қосымша ақылардың сомасы (19-бағ. + 21-бағ. + 23 + 25-бағ. + 27-бағ. +29-бағ. + 31-бағ. + 34-бағ. + 36-бағ. + 38-бағ. + 40-бағ.) 41 мың теңге

42 мың теңге

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 7-қосымша 06-111-нысан Мемлекеттiк денсаулық сақтау мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу

1 Өлшем бiрлiгi

Бiр жылға дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2 бiрл.

3 бiрл.

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

4 бiрл.

5-тен 7-ге дейiн

5 бiрл.

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 9-қосымша 08-111-нысан

Мемлекеттiк мəдениет жəне мұрағат iстерi мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк Еңбекақы 111 Лауазымдар санаты

Бiр жылға дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

5-тен 7-ге дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

5-тен 7-ге дейiн

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000

1 Өлшем бiрлiгi

2 бiрл.

3 бiрл.

4 бiрл.

5 бiрл.

6 бiрл.

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

6 бiрл.

7 бiрл.

8 бiрл.

9 бiрл.

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

10 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 15 бiрл.

Арттыру есебiмен лауазымдық жалақының (ставканың) сомасы 14-бағ. + 16-бағ.

Қосымша ақылар Ауыр (аса ауыр) дене еңбегiмен жəне зиян (аса зиян) жəне қауiптi (аса қауiптi) еңбек жағдайлары бар жұмыспен айналысатын қызметкерлерге Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 18 19 бiрл. мың теңге

Сомасы

12 бiрл.

13 бiрл.

14 мың теңге

16 мың теңге

17 мың теңге

Қызметтердi қоса Уақытша болмаған атқарғаны үшiн (қызмет қызметкердiң мiндеттерiн көрсету аймағын ұлғайту) орындағаны үшiн

Еңбектiң ерекше жағдайлары үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 20 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 24 бiрл.

Сомасы

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 21 22 мың теңге бiрл.

Қосымша ақылар Бөлiмшенi меңгергенi үшiн

Сомасы

Сомасы

23 мың теңге

Сомасы

27 мың теңге

Психоэмоционалдық жəне дене күшi үшiн

Ғылыми дəрежесi үшiн

Түнгi уақытта жұмыс iстегенi үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 28 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 30 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 34 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 36 бiрл.

29 мың теңге

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 15 бiрл.

Арттыру Доплаты есебiмен Еңбектiң ерекше лауазымдық жағдайлары үшiн жалақының (ставканың) сомасы 14-бағ. + 16-бағ.

Сомасы

16 мың теңге

10 бiрл.

11 бiрл.

9 бiрл.

17 мың теңге

Ауыр (аса ауыр) дене еңбегiмен жəне зиян (аса зиян) жəне қауiптi (аса қауiптi) еңбек жағдайлары бар жұмыспен айналысатын қызметкерлерге Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 20 21 бiрл. мың теңге

Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 18 19 бiрл. мың теңге

Сомасы

35 мың теңге

Сомасы

Радияциялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы

Қосымша Сомасы Қосымша Мөлақы белақы бел- шерi гiленген гiленген қызметқызметкерлердiң керлердiң саны саны

28 бiрл.

29 мың теңге

12 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны

Сомасы Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны

Сомасы

Радиациялық қауiп-қатер Экологиялық апат аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша аймақтарында еңбекақы тұрғаны үшiн коэффициент Қосымша Мөлшері Сомасы Қосымша Сомасы ақы белгiАЕК х ақы белгiленген 42-бағ х ленген қыз43-бағ/1000 қызметкерлер меткерлер дiң саны дiң саны

38 бiрл.

39 мың теңге

40 бiрл.

41 мың теңге

42 бiрл.

43 коэф.

44 мың теңге

45 бiрл.

46 мың теңге

Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 22 23 бiрл. мың теңге

Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 24 25 бiрл. мың теңге

Үстемеақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 50 51 бiрл. мың теңге

Практикаға диагностика мен емдеудiң жаңа əдiстерiн енгiзгенi үшiн, жұмыстағы жоғары жетiстiктер, немесе жедел жұмыстарды орындағаны үшiн, жұмыстағы қиындық пен ауыртпалық үшiн үстеме ақы

Мекеменi дамытуға бағытталған жұмыс диагностика мен ауруларды емдеудiң, жаңа дəрiлiк құралдардың жəне медициналық жабдықтаудың алдыңғы əдiстерiн ұйымдастыруды практикада қолданғаны үшiн үстемеақы Үстемеақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 54 55 бiрл. мың теңге

30 бiрл.

31 коэф.

Уақытша болмаған қызметкердiң мiндеттерiн орындағаны үшiн қосымша ақы Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы (АЕК х ақы белақы белақы бел31 -бағ.х гiленген гiленген гiленген 30қызметқызметқызметбағ./1000 керлердiң керлердiң керлердiң саны саны саны

32 мың теңге

Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн коэффициент

Қызметтердi қоса атқарғаны үшiн (қызмет көрсету аймағын ұлғайту)

33 бiрл.

35 бiрл.

34 мың теңге

36 мың теңге

37 бiрл.

Құрметтi атағы үшiн Үстемақы Мөлшерi белгiленген қызметкерлердiң саны

Сомасы (АЕК х 44-бағ х 45-бағ/1000

Кəсiби шеберлiгi үшiн қосымша ақы Үстемақы Мөлшерi Сомасы белгiленген (АЕК х қызметкер47-бағ х лердiң саны 48-бағ/1000

42 бiрл.

44 бiрл.

46 мың теңге

47 бiрл.

43 мың теңге

Үстемеақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 52 53 бiрл. мың теңге

Үстемеақы Мөлшерi белгiленген қызметкерлердiң саны 56 57 бiрл. коэф.

Бiр айдағы үстеме ақының сомасы (51-бағ. + 53-бағ. + 55-бағ.+58бағ.)

Сомасы (АЕК х 56 -бағ.х 57бағ./1000 58 мың теңге

59 мың теңге

Бiр айдағы негізгі жалақының жиыны 17-бағ. + 49-бағ. + 59-бағ.

Бiр жылдағы негізгі жалақының жиыны 60 бағ х12

45 коэф.

48 коэф.

38 мың теңге

60 61 мың теңге мың теңге

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 8-қосымша 07-111-нысан Мемлекеттiк əлеуметтiк қамтамасыз ету қызметкерлерiнiң еңбек ақысына арналған шығыстарды есептеу

Бiр жылға дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

5-тен 7-ге дейiн

2 бiрл.

3 бiрл.

4 бiрл.

5 бiрл.

6 бiрл.

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

1 Өлшем бiрлiгi

7 бiрл.

8 бiрл.

9 бiрл.

10 бiрл.

11 бiрл.

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000 12 бiрл.

13 бiрл.

14 мың теңге

кестенiң жалғасы Ауылдық жерде жұмыс iстегенi үшiн лауазымдық жалақысын (ставкасын) арттыру

Арттыру есебiмен лауазымдық жалақының Қосымша Сомасы (ставканың) ақы белгiсомасы ленген қыз14-бағ. + меткерлер16-бағ. дiң саны

Қосымша ақылар Еңбектiң ерекше жағдайлары үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны

15 бiрл.

18 бiрл.

16 мың теңге

17 мың теңге

кестенiң жалғасы

Құрылымдық бөлiмшенi меңгергенi үшiн

Уақытша болмаған Ғылыми дəрежесi үшiн қызметкердiң мiндеттерiн орындағаны үшiн қосымша ақы

Сомасы

Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

Қосымша ақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

19 мың теңге

20 бiрл.

22 бiрл.

24 бiрл.

21 мың теңге

23 мың теңге

25 мың теңге

Бiлiктiлiк талаптар Бiр үшiн айдағы қосымша ақылардың Қосымша Сомасы сомасы (19-бағ. + ақы бел21-бағ. + гiленген 23 + қызмет25-бағ. + керлердiң 27-бағ. + саны 29-бағ. + 32-бағ. + 34-бағ. + 36-бағ. + 38-бағ.+ 40-бағ.) 39 40 41 бiрл. мың мың теңге теңге

Бiр айдағы үстемақылардың сомасы (43-бағ. + 46-бағ.+ 49-бағ.) 50 мың теңге

49 мың теңге

Бiр айдағы жалақының жиыны 17-бағ. + 41-бағ. + 50-бағ.)

Бiр жылдағы жалақының жиыны 51-бағ. х12

51 мың теңге

52 мың теңге

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 10-қосымша 09-111-нысан

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк Бiр жылға дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

5-тен 7-ге дейiн

2 бiрл.

3 бiрл.

4 бiрл.

5 бiрл.

6 бiрл.

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

1 Өлшем бiрлiгi

7 бiрл.

8 бiрл.

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

10 бiрл.

11 бiрл.

9 бiрл.

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000 12 13 14 бiрл. бiрл. мың теңге

кестенiң жалғасы Ауылдық жерде санаты жұмыс iстегенi үшiн лауазымдық жалақысын (ставкасын) арттыру Үстемақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 15 16 бiрл. мың теңге

Арттыру есебiмен лауазымдық жалақының (мөлшерлеменің) сомасы 14-бағ.+ 16-бағ.

Үстемақылар Жоғары сапалы оқытужаттықтандыру процесiн тiкелей қамтамасыз ету үшiн Үстемақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 18 19 бiрл. мың теңге

17 мың теңге

Спорт сайыстарының Спорт сайыстарына чемпиондары мен қызмет көрсеткенi жүлдегерлерiн үшiн дайындағаны үшiн

Спорт атағы үшiн

Үстемақы белгiленген қызметкерлердiң саны 20 бiрл.

Спорт сайыстары мен оқытужаттықтыру жиындарына қызмет көрсеткенi үшiн Сомасы Үстемақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны 23 24 25 мың бiрл. мың теңге теңге

Үстемақы белгiленген қызметкерлердiң саны 26 бiрл.

Сомасы Үстемақы белгiленген қызметкерлердiң саны 21 22 мың бiрл. теңге

Сомасы

27 мың теңге

кестенiң жалғасы Үстемақылар Құрметтi атағы үшiн

Бiр айдағы үстемақылардың сомасы (19-бағ. + 21-бағ.+ 23-бағ + 25 бағ + 27 бағ + 30 бағ)

Мөлшерi Сомасы (АЕК х 29-бағ.х 28бағ.)/1000 29 коэф.

30 мың теңге

31 мың теңге

Қосымша ақылар Ғылыми дəрежесi үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 32 бiрл.

Түнгi уақытта жұмыс iстегенi үшiн

Сомасы Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 33 34 мың бiрл. теңге

Сомасы

35 мың теңге

Мереке жəне демалыс күндерiндегi жұмыс үшiн

Мерзiмiнен тыс жұмыс үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 36 бiрл.

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 38 бiрл.

Сомасы

37 мың теңге

Сомасы

39 мың теңге

кестенiң жалғасы Қосымша ақылар Радияциялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы

Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн коэффициент

Қызметтердi қоса атқарғаны үшiн (қызмет көрсету аймағын ұлғайту)

Уақытша болмаған қызметкердiң мiндеттерiн орындағаны үшiн қосымша ақы

Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Лауазымдар санаты

27 мың теңге

Мемлекеттiк дене шынықтыру жəне спорт мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 28 бiрл.

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк

Сомасы

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

37 мың теңге

Бiлiктiлiк санаты үшiн Бiр айдағы қосымша ақылардың сомасы Қосымша Сомасы (19-бағ. + 21-бағ. + ақы белгi23-бағ. + ленген 25-бағ. + қыз27-бағ. + меткерлер 29-бағ. + дiң саны 31-бағ. + 33-бағ. + 35-бағ. + 37-бағ. + 39-бағ.+ 41-бағ. + 44-бағ. + 46-бағ.+ 48-бағ.) 47 48 49 бiрл. мың теңге мың теңге

Құрметтi атағы үшiн

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 26 бiрл.

кестенiң жалғасы

Лауазымдар санаты

кестенiң жалғасы Үстемеақылар Құтқару жəне шұғыл жұмыстарда iске асыру кезiнде төтенше жағдайларға шығуға ұдайы дайындығы үшiн үстемақы

14 мың теңге

Түнгi уақытта жұмыс Мереке жəне iстегенi үшiн демалыс күндерiндегi жұмыс үшiн

кестенің жалғасы Қосымша ақылар Мереке жəне демалыс Мерзiмiнен тыс күндерiндегi жұмыс жұмыс үшiн үшiн

13 бiрл.

Ғылыми дəрежесi үшiн

Үстемақылар Жүлделi орын үшiн Үстемақы Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

25 мың теңге

Аумақтық учаске жағдайында медициналық көмек көрсеткенi үшiн Сомасы

Жедел медициналық көмек станциясының (бөлiмшесiнiң) жұмысын ұйымдастыру жəне басшылық ету үшiн Сомасы Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 31 32 33 мың теңге бiрл. мың теңге

8 бiрл.

кестенiң жалғасы

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000

11 бiрл.

7 бiрл.

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000

кестенiң жалғасы Ауылдық жерде санаты жұмыс iстегенi үшiн лауазымдық жалақысын (ставкасын) арттыру

Қосымша ақылар Мерзiмiнен тыс жұмыс үшiн

кестенiң жалғасы Ауылдық жерде жұмыс iстегенi үшiн лауазымдық жалақысын (ставкасын) арттыру

51 мың теңге

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

57 мың теңге

43 мың теңге

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 6-қосымша 05-111-нысан

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк

56 мың теңге

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Бiр жылдағы негізгі жалақының жиыны 50-бағ. х12

Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Бiр жылға дейiн

Түнгi уақытта жұмыс iстегенi үшiн

Қосымша ақылар Үстемеақылар Қызметтердi қоса Ауыр (аса ауыр) дене Бiр айдағы Iргелi жəне қолданбалы Ғылыми-техникалық Аса ауыр жұмысты атқарғаны үшiн (қызмет еңбегiмен жəне зиян қосымша зерттеулер бағдарламаларды үйлестiру орындағаны үшiн көрсету аймағын (аса зиян) жəне қауiптi ақылардың салаларындағы жоғары жəне iске асыру үшiн ұлғайту) (аса қауiптi) еңбек сомасы нəтижелер үшiн жағдайлары бар (17-бағ.+19жұмыспен айналысатын бағ.+21+23қызметкерлерге бағ.+25бағ.+27Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Үстемеақы Сомасы Үстемеақы Сомасы Үстемеақы Сомасы бағ.+29ақы белгiақы белгiбелгiленген белгiленген белгiленген бағ.+31ленген қызленген қызқызметкерқызметқызметкербағ.+34меткерлердiң меткерлердiң лердiң саны керлердiң лердiң саны бағ.+36саны саны саны бағ.+38бағ.+40 бағ) 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 бiрл. мың бiрл. мың мың теңге бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге теңге теңге

Қоса атқарғаны үшiн

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Лауазымдар санаты

14 мың теңге

кестенiң жалғасы

Қосымша ақылар

Қосымша ақылар Радиациялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы Қосымша Сомасы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны

13 бiрл.

Мерзiмiнен тыс жұмыс үшiн

Мемлекеттiк жоғары бiлiм жəне ғылым мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу

кестенiң жалғасы

12 бiрл.

кестенiң жалғасы Лауазымдық жалақысын арттыру Осы арттыру Сомасы белгiленген қызметкерлердiң саны

39 бiрл. Бiр айдағы жалақының жиыны 7-бағ.+9бағ.+16бағ.+21-бағ.

8 бiрл.

Қосымша ақылар Экологиялық апат Радиациялық қауiп-қатер аумақтарында Уақытша болмаған аймақтарында тұрғаны тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы қызметкердiң мiндеттерiн үшiн коэффициент орындағаны үшiн қосымша ақы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Мөлшерi Сомасы АЕК Қосымша Сомасы ақы белгiақы белгiақы белгiақы белгiх 33-бағ.х ақы белгiленген қызленген қызленген қызленген қыз32-бағ./1000 ленген қызметкерлердiң меткерлердiң меткерлердiң меткерлердiң меткерлердiң саны саны саны саны саны 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге бiрл. мың бiрл. коэфф. мың теңге бiрл. мың теңге теңге мың теңге

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлер дiң саны 26 бiрл.

кестенiң жалғасы

Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн коэффициент Қосымша ақы алатын мемлекеттiк қызметшiлердiң саны Сомасы (лауазымдық жалпы саны оның iшiнде 1,5 оның iшiнде 1,3 оның iшiнде 1,2 жалақы х коэффицент коэффицент коэффицент (1,5х18бойынша бойынша бойынша бағ.+1,3х19бағ+1,2х20бағ.))/1000 17 18 19 20 21 бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. мың теңге

7 бiрл.

кестенiң жалғасы

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 5-қосымша 04-111-нысан Мемлекеттiк бiлiм беру мекемелерi қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу

Қосымша ақылар Еңбектiң ерекше Тереңдетiп Ғылыми дəрежесi үшiн Түнгi уақытта жұмыс Мереке жəне демалыс Мерзiмiнен тыс жұмыс жағдайлары үшiн оқытқаны үшiн iстегенi үшiн күндерiндегi жұмыс үшiн үшiн Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы Қосымша Сомасы ақы белгiленақы ақы ақы (жалақының ақы ақы ақы ген белгiбелгiмөлшерi ең аз белгiбелгiбелгiқызметкерленген ленген мөлшері) ленген ленген ленген лердiң саны қызметқызмет(бұдан əрі қызметқызметқызметкерлердiң керлердiң ЖЕАМ) х 30 керлердiң керлердiң керлердiң саны саны -бағ.х саны саны саны 31-бағ./1000 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 бiрл. мың бiрл. мың бiрл. коэф. тыс. бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге бiрл. мың теңге теңге теңге тенге

кестенiң жалғасы

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 15 бiрл.

Лауазымдар санаты

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

Лауазымдар санаты

6 бiрл.

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 4-қосымша 03-111-нысан Төтенше жəне өкiлеттi елшiлердiң жəне шет елдердегi мекемелер қызметкерлерінiң еңбекақыларына арналған шығыстарды есептеу Кодтары Жылы |_______________________| Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) |_______________________| Функционалдық топ |_______________________| Бағдарламалардың əкiмшiсi |_______________________| Мемлекеттiк мекеме |_______________________| Бағдарлама |_______________________| Ерекшелiк |_______________________|

1 2 Өлшем бiрл. бiрлiгi

5 бiрл.

Қосымша ақылар Кафедраны меңгергенi үшiн

Ғылыми дəрежесi үшiн

28 мың теңге

Ескерту: əрбiр санат бойынша толтырылады

ЛауаШтат зымдар бiрлiкатауы терiнiң саны

4 бiрл.

кестенің жалғасы

кестенiң жалғасы

Радиациялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы Қосымша ақы алатын мемлекеттiк қызметшiлердiң саны Сомасы оның iшiнде 2 оның iшiнде оның iшiнде оның iшiнде оның iшiнде 1 (АЕКх(2х11-бағ.+1,75х12бағ+х1,5 коэффицент 1,75 1,5 1,25 коэффицент х13-бағ+1,25х14бойынша коэффицент коэффицент коэффицент бойынша бағ+1х15-бағ))/1000 бойынша бойынша бойынша 11 12 13 14 15 16 бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. мың теңге

Штаттық бірліктің Айлық коммуналдық саны қызметке төлемді жəне тұрғын-үйді ұстауға тіркелген ақшалай үлес жəне ақшалай өтемақы 24 25 бір мың тенге

6 бiрл.

Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

15 бiрл.

кестенiң жалғасы жалпы саны

5 мың теңге

3 бiрл.

кестенiң жалғасы

Санат бойынша жиыны Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні)

1 Өлшем бiрлiгi

Мемлекеттiк Бiр айдағы Ерекше еңбек қызметкерлауазымдық жағдайлары үшiн лердiң жалақылар өтемақы лауазымдық сомасы (4-бағ х Өтемақы Сомасы айлық ақысын базалық алатын есептеуге жалақы х мемлекеттiк арналған түзету.коэфф.х қызметшiлертүзету 5-бағ.х дiң саны коэффициентi 6-бағ.)/1000 6 7 8 9 мың теңге бiрл. мың теңге

4

Қосымша ақылар Радиациялық қауiп-қатер аумақтарында тұрғаны үшiн қосымша еңбекақы Қосымша ақы алатын мемлекеттiк қызметшiлердiң саны Сомасы оның iшiнде оның iшiнде оның iшiнде оның iшiнде оның iшiнде (АЕКх(2х7бағ.+1,75х82 1,75 1,5 1,25 1 бағ+х1,5 коэффицент коэффицент коэффицент коэффицент коэффицент бойынша бойынша бойынша бойынша бойынша х9-бағ+1,25х10бағ+1х11бағ))/1000 7 8 9 10 11 12 бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. мың теңге

жалпы саны

Қосымша ақылар Экологиялық апат аймақтарында тұрғаны үшiн Сыныптық шенi коэффициент үшiн Қосымша ақы алатын мемлекеттiк Сомасы Қосым- Соқызметшiлердiң саны (лауа- ша ақы масы жалпы оның оның оның зымдық алатын саны iшiнде iшiнде iшiнде жалақы мемх(1,- лекеттiк 1,5 1,3 1,2 коэффи- коэффи- коэффи- 75х14- қызметбағ.шiлерцент цент цент бойын- бойын- бойын- +1,5х15- дiң саны бағ+ ша ша ша 1,25х16бағ.))/1000 13 14 15 16 17 18 19 бiрл. бiрл. бiрл. бiрл. мың бiрл. мың теңге теңге

__________ ЖЫЛҒА АРНАЛҒАН БЮДЖЕТТIК ӨТIНIМ ____________________________________________ (орталық атқарушы органның жауапты хатшысының/мемлекеттiк мекеме басшысының қолы __________________________________ (жауапты орындаушының деректері)

Кодтары Жылы Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) Функционалдық топ Бағдарламалардың əкiмшiсi Мемлекеттiк мекеме Бағдарлама Ерекшелiк

3 бiрл.

Бiр айдағы лауазымдық жалақы (3-бағ х лауазымдық жалақы х түзету.коэфф.х 4-бағ.х)/1000

2 бiрл.

Мереке жəне демалыс күндерiндегi жұмыс үшiн

кестенiң жалғасы

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 1-қосымша нысан

Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 2-қосымша 01-111-нысан Əкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбекақыларына арналған шығыcтарды есептеу

Коэффициенттер

1 Өлшем бiрлiгi

кестенiң жалғасы

|_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________| |_______________________|

Бiр жылға дейiн 1-ден 2-ге дейiн 2-ден 3-ке дейiн 3-тен 5-ке дейiн 5-тен 7-ге дейiн 7-ден 9-ға дейiн 9-дан 11-ге дейiн 11-ден 14-ке дейiн 14-тен 17-ге дейiн 17-ден 20-ға дейiн 20 жылдан жоғары

__________________________________________________________________ Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi

Лауазым- Лауазым- Жылдармен дар дар атауы мемлекеттiк санаты қызмет өтiлi

11

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

Қосымша ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 40 бiрл.

мөл- Сомасы Қосымша шері (АЕК х ақы белгр.40 гiленген х гр. қызмет41)/ керлердiң 1000 саны 41 42 43 коэф. мың бiрл. теңге

Со- Қосымша масы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 44 45 мың бiрл. теңге

Со- Қосымша масы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 46 47 мың бiрл. теңге

Ауыр (аса ауыр) дене еңбегiмен жəне зиян (аса зиян) жəне қауiптi (аса қауiптi) еңбек жағдайлары бар жұмыспен айналысатын қызметкерлерге СоҚосымша Сомасы масы ақы белгiленген қызметкерлердiң саны 48 49 50 мың бiрл. мың теңге теңге

Бiр айдағы қосымша ақылардың сомасы (33-бағ. + 35-бағ. + 37 + 39-бағ. + 42-бағ. + 44-бағ. + 46-бағ. + 48-бағ. + 50-бағ.) 51 мың теңге

Бiр айдағы жалақының жиыны 17-бағ. + 31-бағ. + 51-бағ.)

Бiр жылдағы жалақының жиыны 52 бағ х12

52 мың теңге

53 мың теңге

Орталық атқарушы органның жауапты хатшысы/ мемлекеттiк мекеме басшысы _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бас бухгалтер (ҚЭБ бастығы) _______________ _________________________________ (қолы) (аты-жөні) Бюджеттiк өтiнiмдi жасау жəне ұсыну қағидаларына 11-қосымша 10-111-нысан Өзге де мемлекеттiк мекеме қызметкерлерiнiң еңбекақысына арналған шығыстарды есептеу Кодтары Жылы |_______________________| Мəлiметтер түрi (болжам, жоспар, есеп) |_______________________| Функционалдық топ |_______________________| Бағдарламалардың əкiмшiсi |_______________________| Мемлекеттiк мекеме |_______________________| Бағдарлама |_______________________| Ерекшелiк |_______________________| Лауазымдар санаты

1 Өлшем бiрлiгi

Бiр жылға дейiн

1-ден 2-ге дейiн

2-ден 3-ке дейiн

3-тен 5-ке дейiн

5-тен 7-ге дейiн

2 бiрл.

3 бiрл.

4 бiрл.

5 бiрл.

6 бiрл.

Штаттық бiрлiк саны 7-ден 9-дан 11-ден 9-ға 11-ге 14-ке дейiн дейiн дейiн

7 бiрл.

8 бiрл.

9 бiрл.

(Жалғасы бар).

14-тен 17-ге дейiн

17-ден 20-ға дейiн

10 бiрл.

11 бiрл.

Бiр айдағы 20 Барлығы лауазымдық жалақының жылдан 2 бағ+3 сомасы жоғары бағ+…+11 (2-бағ. х бағ+12 бағ базалық лауазымдық жалақы х коэфф. +... + 12-бағ х базалық лауазымдық жалақы х коэфф.)/1000 12 бiрл.

13 бiрл.

14 мың теңге


12

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 18 маусым

№352

Астана қаласы

Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» , «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорындарында, «Астана медицина университеті» акционерлік қоғамында жоғары медициналық жəне фармацевтикалық білімі бар мамандарды даярлауға 2013-2014 оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастыру туралы «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 18 қыркүйектегі кодексінің 7-бабының 1 - тармағының 15) тармақшасын іске асыру мақсатында, «Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын білім беру ұйымдарында (Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің білім беру ұйымдарында мамандар даярлауды қоспағанда) жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар, сондай-ақ техникалық жəне кəсіптік білімі бар мамандар даярлауға 2013/2014 оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 20 мамырдағы № 500 қаулысына сəйкес бұйырамын: 1. Осы бұйрыққа қосымшаға сəйкес республикалық бюджеттен қаржыландырылатын «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» мен «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорындарында, «Астана медицина университеті» акционерлік қоғамында жоғары медициналық жəне фармацевтикалық білімі бар мамандарды даярлауға 2013-2014 оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы орналастырылсын. 2. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Ғылым жəне адами ресурстар департаменті (А.Ə.Сыздықова): 1) осы бұйрықты осы бұйрыққа қосымшада көзделген денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарына жеткізсін жəне олармен шарт жасасуды қамтамасыз етсін; 2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде заңнамада белгіленген тəртіппен мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін. 3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Экономика жəне қаржы департаменті (Г.Р. Сүйінтаева) осы бұйрыққа қосымшада көзделген денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарын жасалған шарттар негізінде қаржыландыруды қамтамасыз етсін. 4. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Заң қызметі департаменті (Д.Е. Асаинова) осы бұйрықтың мемлекеттік тіркелгеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 5. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау вицеминистрі Е.Ə. Байжүнісовке жүктелсін. 6. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі С. ҚАЙЫРБЕКОВА. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2013 жылғы 18 маусым №352 бұйрығына қосымша Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» мен «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорындарында, «Астана медицина университеті» акционерлік қоғамында жоғары медициналық жəне фармацевтикалық білімі бар мамандарды даярлауға 2013-2014 оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы орналастыру р/с № 1 1.

2.

3.

Денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдары 2 С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті

Бөлінген орындардың саны

Мамандықтың атауы

3 900 оның ішінде 635 қазақ тілінде білім алушылар

4 Жалпы медицина Стоматология Мейіргер ісі Қоғамдық денсаулық сақтау Фармация Медициналықпрофилактикалық іс Жалпы медицина Стоматология Мейіргер ісі Қоғамдық денсаулық сақтау Медициналықпрофилактикалық іс Фармация Фармация Мейіргер ісі Қоғамдық денсаулық сақтау Медициналықпрофилактикалық іс

«Астана медицина 720, оның ішінде университеті» 432 қазақ тілінде акционерлік оқитындар қоғамы

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы

400, оның ішінде 315 қазақ тілінде білім алушылар

Мамандық бойынша бөлінген орындардың саны

5 700, оның ішінде 500 қазақ тілінде білім алушылар 35, оның ішінде 25 қазақ тілінде білім алушылар 25, оның ішінде 15 қазақ тілінде білім алушылар 35, оның ішінде 25 қазақ тілінде білім алушылар 65, оның ішінде 45 қазақ тілінде білім алушылар 40, оның ішінде 30 қазақ тілінде білім алушылар 630, оның ішінде 372 қазақ тілінде білім алушылар 25, оның ішінде 15 қазақ тілінде білім алушылар 15, оның ішінде 9 қазақ тілінде білім алушылар 20, оның ішінде, 12 қазақ тілінде білім алушылар

17 шілде 2013 жыл

22. Бүлінген маркалардың жойылуы құрамы əкімшілік органның үш лауазымды тұлғасынан кем емес комиссиясымен іске асырылады. Бүлінген маркаларды жою актісінде, жойылған маркалардың түрлері, нөмірлері жəне саны көрсетіледі. Комиссия қол қойған актілер əкімшілік органның мөрімен расталады. Қазақстан Республикасында бекіре балық түрлерінің уылдырығын ішкі жəне сыртқы нарықтарда саудалау үшін таңбалау қағидаларына 1-қосымша Нысан Ішкі рынокқа арналған марка

Ішкі рынокқа арналған марканың сипаттамасы 1. Марканың өлшемі 100 х 19 мм. 2. Қазақстан Республикасында өндірілген уылдырыққа арналған маркасының негізгі реңі жасыл, импортталған уылдырық үшін – қызыл. 3. Марканың сол жағында: металсыздандырылған мыс жолағы, «уылдырық» микро мəтіні орналастырылған. 4. Марканың ортасында бекіре балығы бейнеленген. 5. Оң жағында: нөмірлеу (ультракүлгін сəулеленумен), Қазақстан Республикасының мемлекеттік гербі, түс дифракцияларының өзгеру эффектісі бар «CITES» сөзі жазылған голлограмма орналасқан. Голлограммада бейненің басқа бұрышында «KZ» сөзі оқылады. Қазақстан Республикасында бекіре балық түрлерінің уылдырығын ішкі жəне сыртқы нарықтарда саудалау үшін таңбалау қағидаларына 2-қосымша

Сыртқы рынокқа арналған марканың сипаттамасы 1. Марканың өлшемі 100 х 19 мм. 2. Марканың негізгі реңі – көгілдір. 3. Марканың сол жағында: металсыздандырылған мыс жолағы, «уылдырық» микро мəтіні орналастырылған. 4. Марканың ортасында бекіре балығы бейнеленген. 5. Оң жағында: нөмірлеу (ультракүлгін сəулеленумен), Қазақстан Республикасының мемлекеттік гербі, түс дифракцияларының өзгеру эффектісі бар «CITES» сөзі жазылған голлограмма орналасқан. Голлограммада бейненің басқа бұрышында «KZ» сөзі оқылады.

№121-ө

Түрлері Сібір бекіресі Орыс бекіресі Пілмай Парсы бекіресі Сүйрік Шоқыр Қортпа Ескектұмсық Калуга Аралас түрлер (Тығыздалған уылдырық)

Сибирский осетр Русский осетр Шип Персидский осетр Стерлядь Севрюга Белуга Веслонос Калуга Различные виды (Паюсная икра)

Коды Acipenser baerii Acipenser gueldenstaedtii Acipenser nudiventris Acipenser persicus Acipenser ruthenus Acipenser stellatus Huso huso Polyodon spathula Huso dauricus Mixed species (for ‘pressed’ caviar exclusively)

15, оның ішінде 9 қазақ тілінде білім алушылар 100, оның ішінде 90 қазақ тілінде білім алушылар 85, оның ішінде 55 қазақ тілінде білім алушылар 115, оның ішінде, 90 қазақ тілінде білім алушылар

Нысан Қазақстан Республикасындағы Əкімшілік орган ________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы, ______________________________________ жеке тұлғаның (жеке кəсіпкердің), ______________________________________ тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда), ______________________________________ мекенжайы,телефоны)

100, оның ішінде 80 қазақ тілінде білім алушылар

Астана қаласы

ӨТІНІМ

Ішкі жəне сырты рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалау қағидаларын бекіту туралы

Министр

Н.ҚАППАРОВ.

Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрінің 2013 жылғы 14 мамырдағы № 121-ө бұйрығымен бекітілген

BAE GUE NUD PER RUT STE HUS SPA DAU MIX

Қазақстан Республикасында бекіре балық түрлерінің уылдырығын ішкі жəне сыртқы нарықтарда саудалау үшін таңбалау қағидаларына 3-қосымша

15, оның ішінде 9 қазақ тілінде білім алушылар

«Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 9-бабы 1-тармағының 12) жəне 36) тармақшаларына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалау қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің «Қазақстан Республикасында ішкі жəне сыртқы сауда үшін бекіре тұқымдас балықтар уылдырығын таңбалау Ережесін бекіту туралы» 2004 жылғы 31 тамыздағы №462 бұйрығының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №3202 болып тіркелген, «Заң газеті» газетінде 2005 жылғы 13 қазанда №125 (749) ресми жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 3. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті заңнамада белгіленген тəртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне оның ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық оның алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Бекіре балық түрерінің уылдырығын ішкі рынокта сатуға арналған маркаларды беруді сұраймын. 1 2 3 4

Мемлекеттік, орыс жəне латын тілдеріндегі атауымен уылдырық түрі Уылдырықтың шығу тегі (отандық, импортталған, тəркіленген), Қазақстан Республикасында жасанды өсірілген болса, əкімшілік органда тіркелгені туралы куəлігінің нөмірі мен мерзімін көрсету қажет Өтінім берушінің мемлекеттік жəне орыс тіліндегі заңды мекенжайы (жеке тұлға үшін – үй мекенжайы, паспорттық деректері), олардың телефондары Банкалар саны жəне уылдырықтың түрі мен салмағы

2. Ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалау тəртібі 8. Ішкі рынокқа арналған марканың дайындалуы əкімшілік органмен қамтамасыз етіледі. Сыртқы рынокқа арналған марканың дайындалуы Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Əкімшілік органның құрып кету қаупі төнген жануарлар түрлерін, олардың бөліктері мен дериваттарын Қазақстан Республикасына əкелуге жəне одан тысқары жерлерге əкетуге рұқсат беру қағидаларын бекіту туралы» 2012 жылғы 31 мамырдағы № 705 қаулысына сəйкес, Əкiмшiлiк органның құрып кету қаупi төнген жануарлар түрлерiн, олардың бөлiктерi мен дериваттарын Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерге əкетуге берілген рұқсат қағазында көрсетілген көлемді таңбалауға қажет мөлшерге сəйкес бекіре балық түрлерінің уылдырығын сатумен айналысатын заңды жəне жеке тұлғалармен (бұдан əрі – уылдырықты сатумен айналысатын тұлғалар) қамтамасыз етіледі. 9. Маркаларды жабыстырғанда қолданылатын желім оның кеуіп, тауардан ажырамауын жəне марканы қайта пайдалануының болмауын қамтамасыз ету үшін жоғары жəне төмен температураларға, əртүрлі ылғалдылыққа төзімді болуы тиіс. Марка сыйымдылыққа жабыстырылғанда оның көріну мүмкіндігі ескеріледі. 10. Ішкі рынокқа арналған маркаларды беруді əкімшілік орган жүзеге асырады. Ішкі рынокқа арналған маркалардың құны дайындауды ескере отырып айқындалады. 11. Ішкі рынокқа арналған маркаларды алу үшін, əкімшілік органға осы Қағиданың 3-қосымшасында берілген нысанға сəйкес өтініш жолданады. 12. Ішкі рынокқа арналған марканы алу үшін өтінішке мынадай құжаттар қоса беріледі: 1) жеке басын куəландыратын құжатының көшірмесі (жеке тұлға үшін); 2) заңды тұлғаның мемлекеттік тіркелуі (қайта тіркелуі) туралы анықтамасының көшірмесі; 3) заңды тұлғаны құрусыз кəсіпкерлік қызметін жүзеге асыруға құқық беретін құжаттардың көшірмесі; 4) құрылтай құжатының көшірмесі (заңды тұлға үшін) (болған жағдайда); 5) егер өтінілген уылдырық: отандық-табиғи (яғни жабайы) болса, өтінілген уылдырық алынған бекіре балық түрлерін заңды аулауды дəлелдейтін жануарлар дүниесін пайдалануға берілген рұқсат қағазын ұсыну қажет; импорттық болса, əкімшілік органның Қазақстан Республикасы аумағына əкелуге берілген рұқсатының көшірмесін ұсыну қажет; тəркіленген болса, тəркіленгені туралы сот қаулысын ұсыну қажет; 6) маркалар үшін төлемақы туралы төлем тапсырысының түпнұсқасы. 13. Əкімшілік орган өтінішті жəне оған қоса берілген құжаттарды 5 жұмыс күні ішінде қарайды, бұдан кейін маркалар беруді жүргізеді немесе дəлелді бас тарту жолдайды. Ішкі рынокқа арналған маркаларды беруден мынадай жағдайларда бас тартылады: 1) өтінішті белгіленген нысан бойынша ұсынбау, сондай-ақ осы Қағидалардың 12-тармағында көзделген құжаттардың толық пакетін ұсынбау; 2) ұсынылған құжаттарда дұрыс емес мəліметтердің болуы; 14. Алынған маркалар əкімшілік органға қайтарудан басқа, қайта сатуға жəне беруге жатпайды. 15. Маркалар өтініш берушіге немесе өтініш берушінің сенімхаты бойынша басқа тұлғаға маркалар есебі журналына қол қоя отырып беріледі. 16. Маркаларды берген кезде əкімшілік органның уəкілетті тұлғасы екі данада жүкқұжат жазады. Жүкқұжаттың бір данасы алушыға беріледі. Жүкқұжатта мынадай деректер көрсетіледі: 1) маркалардың түрі, нөмірі жəне саны; 2) маркаларды беру күні; 3) жеке тұлғаны куəландыратын деректер; 4) ішкі рынокқа арналған марканы алушының сенімді тұлғасының жеке басын куəландыратын деректері; 5) заңды тұлғаның атауы; 6) ішкі рынокқа арналған марканы алушының қолы. 17. Алушыларға маркаларды беру өтініште көрсетілген саны мен түрлеріне сəйкес жүргізіледі. 3. Қорытынды ереже 18. Ішкі рынокқа арналған марка қатаң есептілік құжаты болып табылады. Маркаларды беру туралы мəліметтер осы Қағиданың 4-қосымшасында берілген нысан бойынша нөмірленген, түптелген, əкімшілік органның мөрімен расталған ішкі рынокқа арналған маркалар есебі журналына жазылады. Ішкі рынокқа арналған маркалар есебі журналы 5 жыл сақталады. 19. Əкімшілік орган ішкі рынокқа арналған маркалардың есебін жүргізу, сақтау, беру жəне есептілігі үшін жауапты лауазымды тұлғаны бұйрықпен тағайындайды. 20. Ішкі рынокқа арналған маркаларды алушылар жыл сайын есепті жылдан кейінгі 1 ақпанға дейін əкімшілік органға алынған маркаларды пайдалану туралы деректерді көрсете отырып, мынадай мəлімет ұсынады: 1) нөмірі жəне уылдырық түрі бойынша алынған ішкі рынокқа арналған маркалар саны; 2) пайдаланылған ішкі рынокқа арналған маркалар саны; 3) пайдаланылмаған ішкі рынокқа арналған маркалар саны жəне оларды пайдаланбау себептері. 21. Бүлінген ішкі рынокқа арналған маркалар əкімшілік органға қайтарылады. Ішкі рынокқа арналған маркалардың қайтарылуы алушының ерікті нысанда жазылған қайтару туралы өтінішінің негізінде, қайтару себептерін көрсете отырып жəне олар алынған жүкқұжатты көрсеткен кезде жүргізіледі. Алушы бүлінген маркаларды жеке параққа жабыстырады, ал олардың жеке бөлшектері біріктірулері тиіс.

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 17 қаңтарда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 8274 болып енгізілді.

20__жылғы _________________Мөр орны (өтініш берілген күні)

________________________ (өтінім берушінің қолы жəне тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда)

Қазақстан Республикасында бекіре балық түрлерінің уылдырығын ішкі жəне сыртқы нарықтарда саудалау үшін таңбалау қағидаларына 4-қосымша Нысан

Ішкі рынокқа арналған маркалар есебі журналы №

Маркаларды алушы заңды тұлғаның атауы

Алынған маркалар саны

Жүкқұжат нөмірі

Алушыға марка-ларды беру күні

Марканың түрі, сыйымдылық

Алушының ЖСН

Маркалар алушысы өкілінің тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда)

Маркалар алушысы өкілінің құжаттарының деректері

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 5 маусымда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 8498 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің бұйрығы 2012 жылғы 20 желтоқсан

№438

Астана қаласы

Дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілеріне еңбек жағдайлары үшін қосымша ақыларды төлеу қағидаларын бекіту туралы «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кəсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілеріне еңбек жағдайлары үшін қосымша ақыларды төлеу қағидалары бекітілсін. 2. «Дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілеріне еңбек жағдайлары үшін қосымша ақыларды төлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Туризм жəне спорт министрінің м.а. 2010 жылғы 21 сəуірдегі № 01-01-07/66 бұйрығының (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 6245 тіркелді, «Егемен Қазақстан» 2010 жылғы 31 шілде № 311-310 (26154) жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 3. Стратегиялық даму департаменті (Д. Қамзебаева): 1) заңнамада белгіленген тəртіппен осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігіне мемлекеттік тіркеуге ұсынуды; 2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялауды қамтамасыз етсін жəне Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің ресми интернет-ресурсында жариялауды қамтамасыз етсін. 4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жауапты хатшы Ə.Х. Пірметовке жүктелсін. 5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Төраға

Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің бұйрығы 2012 жылғы 28 қыркүйек

№121

Астана қаласы

Балалар мен жасөспірімдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастыру қағидаларын жəне олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастыру қағидаларын бекіту туралы «Дене шынықтыру жəне спорт туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 23-бабының 21) тармақшасына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған: 1) осы бұйрықтың 1 - қосымшасына сəйкес Балалар мен жасөспірімдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастыру қағидалары; 2) осы бұйрықтың 2 - қосымшасына сəйкес Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастыру қағидалары бекітілсін. 2. «Спорт мектептерiнде оқу-жаттығу үдерiсiн ұйымдастыру тəртiбiнiң регламентiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Туризм жəне спорт агенттігі төрағасының 2003 жылғы 15 шілдедегі №06-2-2/214 бұйрығының (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде 2003 жылғы 8 тамызда № 2429 болып тіркелген, «Қазақстан Республикасы орталық атқарушы жəне өзге де мемлекеттік органдарының нормативтік құқықтық актілер Бюллетені, 2004ж., № 1-4, 904-құжат жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 3. Стратегиялық даму департаменті (Д.Ү. Қамзебаева) заңнамамен белгiленген тəртiпте: 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiне мемлекеттік тiркеуге ұсынсын; 2) Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін осы бұйрықтың бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 4. Баспасөз хатшысы (Г.Б. Жалялитденова) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің ресми интернет-ресурсында жариялануын қамтамасыз етсін. 5. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының орынбасары Е.Б.Қанағатовка жүктелсiн. 6. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Төраға Т.ЕРМЕГИЯЕВ. «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Денсаулық министрі ________________ С. Қайырбекова 2012 жылғы 14 желтоқсан

Ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалау қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 9-бабы 1-тармағының 12) жəне 36) тармақшаларына сəйкес əзірленді жəне белгіленген үлгідегі арнайы маркаларды енгізу арқылы ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін бекіре тұқымдас балықтардың уылдырығын таңбалаудың бірыңғай жүйесін белгілейді. 2. Осы Қағидаларда мынадай анықтамалар пайдаланылады: əкімшілік орган – Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлігі; сыйымдылық – уылдырықпен тікелей байланыстағы ыдыс; көз коды – шартты балық көзіне сəйкес келетін əріп: W – жабайы, С – жасанды өсірілген; маркалардың қозғалысы – Балық шаруашылығы комитетіне келіп түсуінен бастап өтініш берушіге беру сəтіне дейінгі кезеңдерді өзіне қамтитын маркалар қозғалысы; СИТЕС (CITES) – Құрып кету қаупі төнген жабайы фауна мен флора түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенция. топтаманың сəйкестендіру нөмірі –қайта өңдеу зауыттарында жəне орау кəсіпорындарында пайдаланылатын, уылдырықты бақылау жүйесіне жататын нөмір; тығыздалған уылдырық – бекіре балықтарының бір жəне одан көп түрлерінің ұрықталмаған жұмыртқаларынан (уылдырықтарынан) тұратын, неғұрлым жоғары сапалы уылдырықты қайта өңдеуден жəне өндіруден кейін қалған уылдырық; уылдырық – бекіре балықтарының қайта өңделген ұрықтанбаған жұмыртқалары (уылдырықтары); 3. Осы Қағидалардың қолданылуы бекіре балық түрлерінің сатумен айналысатын заңды жəне жеке тұлғаларға таралады. Бекіре балық түрлерінің уылдырықтарын ішкі жəне сыртқы рыноктарда сату үшін таңбалау, оның дайындалуы мен бекіре балық түрлерінің уылдырықтарын ішкі рынокта сатуға арналған марканын берілуін қосады. 4. Осы Қағидалар бекіре балық түрлерінің уылдырығын сатумен айналысатын заңды жəне жеке тұлғаларға қолданылады. 5. Таңбалауды ішкі жəне сыртқы рыноктарда уылдырықты сатумен айналысатын заңды жəне жеке тұлғалар қамтамасыз етеді. 6. Қазақстан Республикасының аумағы арқылы тауар транзитінің кедендік режимінде орны ауыстырылатындарды қоспағанда, барлық уылдырық түрлері таңбалауға жатады. 7. Ішкі жəне сыртқы рыноктарда сатылатын бекіре балық түрлерінің уылдырықтарын таңбалау үшін мынадай маркалар қолданылады: 1) осы Қағиданың 1 қосымшасында берілген нысанға сəйкес, ішкі рынокта бекіре балық түрлерінің уылдырықтарын сатуға арналған марка (бұдан əрі – ішкі рынокқа арналған марка); 2) осы Қағиданың 2 қосымшасында берілген нысанға сəйкес, сыртқы рынокта бекіре балық түрлерінің уылдырықтарын сатуға арналған марка (бұдан əрі – сыртқы рынокқа арналған марка).

5. Кəсіптік (педагогикалық) шеберлігі үшін қосымша ақы төлеу 15. Кəсіптік (педагогикалық) шеберлігі үшін басшыларға жəне олардың орынбасарларына қосымша ақы бір жылғы жұмыс қорытындылары бойынша ведомстволық бағыныстағы ұйымдар қызметінің қорытындылары бойынша «тиімділік сараптамасы» рейтинг негізінде белгіленеді. Кəсіптік (педагогикалық) шеберлігі үшін мемлекеттік жаттықтырушыларға қосымша ақы мына өлшемдер бойынша жəне бір жылғы жұмыс қорытындылары бойынша белгіленеді: республикада тиісті спорт түрімен айналсатындардың санын ұлғайту; республикада спорт түрін дамытудың инновациялық нысандары мен əдістемелерін əзірлеу. Кəсіптік (педагогикалық) шеберлігі үшін жаттықтырушыларға, аға жаттықтырушыларға, жаттықтырушыларға қосымша ақы мына өлшемдер бойынша жəне бір жылғы жұмыс қорытындылары бойынша белгіленеді: Шұғылданушылар құрамының тұрақтылығын сақтау, олардың жаттығу сабақтарына қатысуы; спортшылардың жеке дайындық жоспарында көзделген жаттығу жəне жарыс жүктемелерінің көлемін орындауы; спортшылар жасаған теріс қылықтар мен бұзушылықтардың болмауы; спортшылардың дене тəрбиесінің инновациялық нысандары мен əдістемелерін əзірлеу (жазбаша түрде). 16. Осы қосымша ақыны бекіту үшін ұйымның басшысы жоғарыда белгіленген өлшемдерді есепке ала отырып, əрбір қызметкерге тиісті ұсыным даярлайды жəне мемлекеттік басқару органына осы Қағиданың 4-тармағында көрсетілген мерзімде келісуге ұсынады. Қосымша ақы күнтізбелік жылдық ішінде қолданыста болады жəне жыл сайын қайта қаралады. 17. Қосымша ақыны төлеу мына мөлшерлерде жүргізіледі: ұлттық штаттық командалар жəне спорт резерві дирекциясының басшысына жəне орынбасарына, жоғары спорт шеберлігі мектебінің, олимпиадалық даярлық орталығының, спортта дарынды балаларға арналған мектеп-интернаттардың, республикалық спорт колледжінің басшысына жəне орынбасарларына - лауазымдық жалақыдан 115%-ға дейін; олимпиадалық спорт түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушыға, бас жаттықтырушыға лауазымдық жалақыдан 115%-ға дейін; олимпиадалық емес спорт түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушыға, бас жаттықтырушыға лауазымдық жалақыдан 115%-ға дейін; аға жаттықтырушыға, жаттықтырушыға - лауазымдық жалақыдан 115%-ға дейін.

*Ескертпе: Бекіре тұқымдас балықтарының бірдейлендіру кодын көрсеткен кезде келесі кесте қолданылады:

Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 14 мамыр

Нысан

Сыртқы рынокқа арналған марка

10. Алынған нəтиженің пайызға шаққандағы жалпы мөлшері бір күнтізбелік жыл ішінде қолданылады, бұл ретте жарыстардың нəтижелері осы деңгейдегі келесі жарысты өткізгенге дейін қолданылады. Егер ағымдағ қаржы жылының ішінде спортшы өзінің спорттық нəтижесін жақсартса, онда бұл нəтиже келесі (жоспарлы) қаржы жылы есепке алынады. 11. Қосымша ақы: 1) қаулының 9-қосымшасының 2-тармағының 1-7)-тармақшаларына сəйкес спорттық жарыстардың чемпион спортшылары мен жүлдегерлерін дайындаған; 2) спортшыларды дайындаған жəне бір спорттық ұйымнан екінші спорттық ұйымға берген, дайындалған спортшымен бір спорттық ұйымнан екінші спорттық ұйымға өткен жаттықтырушылар үшін осы деңгейдегі келесі жарыстарды өткізгенге дейін қолданылады: 12. Тиісті нəтижелерге сол ұйымға түскенге дейін қол жеткізген спортшыларды алған спорттық ұйымдардың жаттықтырушылары үшін қосымша ақы қолданылмайды. 13. Егер спортшымен екі немесе одан көп жаттықтырушы жұмыс істейтін жағдайда, тиісті спорт түрі бойынша қосымша ақының жыл қорытындысы бойынша жалпы пайыздық мөлшері жаттықтырушылардың санына бөлінеді. 14. Спорттың командалық ойын түрлері бойынша үстемақы коэффициентті командадағы спортшылардың санына көбейту арқылы анықталады. Бұл ретте коэффициент 3-ке тең. Егер спорттың командалық ойын түрлерінен жаттықтырушы бір немесе одан көп спортшы дайындаса, оған мынадай мөлшерде қосымша ақы төленеді: бір спортшы үшін – қаулының 4-бағаныныда белгіленген мөлшердің 100%-ы; əрбір кейінгі спортшы үшін – қаулының 4-бағаныныда белгіленген мөлшердің 20%-ы.

Т. ЕРМЕГИЯЕВ.

Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің Төрағасының 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 438 бұйрығымен бекітілді Дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілеріне еңбек жағдайлары үшін қосымша ақыларды төлеу Қағиадалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы қағидалар «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кəсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысына (бұдан əрі - қаулы) сəйкес əзірленді жəне дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілерінің еңбек жағдайлары үшін қосымша ақыларды төлеу тəртібі мен шарттарын анықтайды (бұдан əрі – Қағида). 2. Дене шынықтыру жəне спорт азаматтық қызметшілеріне қосымша ақының жалпы мөлшерін белгілеу азаматтық қызметшілер, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдар, дене шынықтыру жəне спорт саласындағы уəкілетті органмен жəне жергілікті атқарушы органмен (бұдан əрі - мемлекеттік басқару органы) қазыналық кəсіпорындар қызметкерлері үшін бекітілген еңбекақы төлеу қорының есебінен жəне шегінде жүзеге асырылады. 2. Қосымша ақыларды төлеу тəртібі 3. Еңбекақысын есептеу үшін қосымша ақылардың мынадай түрлері белгіленген: 1) жоғары сапалы оқу-жаттығу процесін тікелей қамтамасыз еткені үшін қосымша ақы; 2) спорттық жарыстардың чемпиондарын жəне жүлдегерлерін дайындағаны үшін қосымша ақы; 3) кəсіби (педагогикалық) шеберлігі үшін қосымша ақы. 4. Ұйымдардың қызметкерлеріне қосымша ақының жалпы мөлшерін белгілеуді ұйымның басшысы мемлекеттік органның келісімі бойынша жүзеге асырады. Ұйымдардың басшылары мемлекеттік басқару органына жыл сайын, 20 желтоқсаннан кешіктірмей қосымша ақылардың жалпы мөлшерлерін келісуге ұсынады. Мемлекеттік басқару органы қосымша ақылардың жалпы мөлшерлерін 5 күндік мерзімде қарайды жəне келіседі. 5. Əр ұйымға жоғары сапалы оқу-жаттығу процесін тікелей қамтамасыз еткені үшін жəне спорттық жарыстардың чемпиондары мен жүлдегерлерін дайындағаны үшін қосымша ақының жалпы мөлшері күнтібелік жылдың қорытындылары бойынша қаулының 9-қосымшасы 4-бағанының 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген қосымша ақының əр түрін қосу арқылы жарыстардың хаттамаларымен расталған осы ұйымның контингентіне қабылданған спортшылардың нəтижелері негізінде белгіленеді. Егер спортшы бір жылдың ішінде жарыстарда бірнеше жоғары спорттық нəтижелер көрсетсе, соның ішінде əр түрлі спорттық пəндер бойынша, қосымша ақы төлеу ең жоғары көрсеткіштің біреуі бойынша пайызбен есептеліп жүргізіледі. 3. Жоғары сапалы оқу-жаттығу процесін тікелей қамтамасыз еткені үшін қосымша ақы төлеу 6. Алынған нəтиженің пайызға шаққандағы жалпы бір күнтізбелік жыл ішінде қолданылады, бұл ретте жарыстардың нəтижелері осы деңгейдегі келесі жарыстар өткізілгенге дейін қолданыста болады. Егер ағымдағы қаржы жылы ішінде спортшы өзінің спорттық нəтижесін жақсартса, онда осы нəтиже келесі (жоспарлы) қаржы жылында есепке алынады. 7. Егер спортшы ұйымның контингентінте кемінде 6 ай болса жəне қаржы жылы ішінде басқа ұйымға көшкен жағдайда, қосымша ақы спортшысы нəтижелер көрсеткен ұйымның қызметкерлері үшін осы деңгейдегі келесі жарыстар өткізілгенге дейін қолданыста болады. 8. Қосымша ақыны төлеу дене шынықтыру жəне спорт жөніндегі уəкілетті орган бекіткен, алынған нəтижелердің пайызға шаққандағы жалпы мөлшерінің мынадай пайызында жүргізіледі: басшыға – лауазымдық жалақыдан 100%-ға дейін; басшының орынбасарына - лауазымдық жалақыдан 90%-ға дейін; команда менеджері, аға жаттықтырушы, аға əдіскер, əдіскер, нұсқаушы лауазымдық жалақыдан 100%-ға дейін; басшыға (бөлімше, бөлім басшысы), психологқа, тəрбиешіге, хореографқа, аккомпаниаторға, дəрігерге, массаж жасаушыға, лаборантқа, ғылыми қызметкерге, бухгалтерге - лауазымдық жалақыдан 80%-ға дейін; зоотехникке, мал дəрігеріне, ат бағушыға, əбзелші, атшыға, инженерге, техникке, механикке, мылтықшыға, қайраушыға, майлаушыға, спорттық команданы тасымалдаушы автобус, микроавтобус жүргізушісіне - лауазымдық жалақыдан 70%-ға дейін; спорт ғимаратының меңгерушісіне, лаборантқа, медбикеге, операторға - лауазымдық жалақыдан 50%-ға дейін; 4. Спорттық жарыстардың чемпиондарын жəне жүлдегерлерін дайындағаны үшін қосымша ақы төлеу 9. Қосымша ақы белгілі бір спорт түрінен бөлімшеге алынған спортшылардан, спорттық жарыстардың чепиондары жəне жүлдегерлерін дайындағаны үшін төленеді. Олардың спорттың басқа спорт түріне қатысуы кезінде төлемдер төленбейді.

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрі ________________ Б. Жұмағұлов 2012 жылғы 3 желтоқсан Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі Төрағасының 2012 жылғы 28 қыркүйектегі № 287 бұйрығына 1-қосымша Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектебінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидалар 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қағидалар қосымша білім беру ұйымы ретінде балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің (бұдан əрі - БЖСМ) қызметін айқындайды. 2. БЖСМ меншік түріне жəне ведомостволық бағыныстылығына қарамастан оқушылардың дене шыңықтыру-сауықтыру жəне спорттық қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында қосымша бiлiм берудiң бiлiм беретiн оқу бағдарламаларын іске асырады. 3. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар қолданылады: 1) бұқаралық-спорттық iс-шаралардың күнтiзбесi - дене шынықтыру-спорт ұйымдарының оқужаттығу жұмысын күнтiзбелiк жылға жоспарлауы мен өткiзуiн регламенттейтiн ресми құжат; 2) дене шынықтыру жəне спорт жөнiндегi уəкiлеттi орган - дене шынықтыру жəне спорт саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 3) нормативтік талаптар (тестілер) – оқушылардың спорт түрлерінен белгілі бір спорттық жаттығуларды орындауын есепке ала отырып оқушыларға қойылатын бақылау-ауыстыру талаптары, оларды орындау тиісті топқа ауысу үшін негізгі шарт болып табылады; 4) спорт түрi - бiлiктiлiк деңгейi, жаттығу ортасы, пайдаланылатын құрал-сайман мен жабдық, жарыс ережесi айрықша белгiлерi болып табылатын дене шынықтырудың құрамдас бөлiгi; 5) спорттан жаттықтырушы-оқытушы – техникалық кəсiптік немесе жоғары кəсіптік бiлiмi бар жəне оқыту қызметімен тікелей айналысатын жеке тұлға; 6) спорттық резерв – жасөспірімдердің жəне жастардың жарыстарына қатысатын спортшылар; 7) спорттан аға жаттықтырушы-оқытушы – спорт түрлері бойынша жаттықтырушылыр құрамына жалпы басшылықты іске асыратын жəне оқыту қызметімен тікелей айналысатын спорттан жаттықтырушы; 8) ұлттық спорт түрлерi – жарыс əрекетi нысанында тарихи қалыптасқан жəне өзiне тəн дене шынықтыру жаттығуларын жəне дене шынықтыру белсендiлiгiн ұйымдастырудың өзiндiк ережелерi мен тəсiлдерi бар халық ойындарын бiлдiретiн дене шынықтырудың бiр бөлiгi; 9) халықаралық спорттық жарыстар - кемiнде бес мемлекеттiң өкiлдерi қатысатын спортшылар (командалар) арасындағы спорт түрiнен сайыстар; 10) оқушы – БЖСМ-да спорт түрімен шұғылданатын адам. 4. БЖСМ негізгі мақсаты: 1) балалар мен жасөспiрiмдерді спортпен жүйелі шұғылдануға тарту; 2) балалардың белгілі бір спорт түрінен қабілетін анықтау; 3) физакалық, моральдік-ерік қасиеттерін тəрбиелеу. 5. БЖСМ негізгі мiндеттерi: 1) жаттығушылардың теория, əдістеме, спорт түрлерінің ережелерінен, тазалық жəне физиология саласында, қауіпсіздік техникасынан негізгі білім алуын қамтамасыз ету; 2) спорттық шеберлігінің деңгейін көтеру; 3) жаттығушылардың жас тобына сəйкес тандаған спорт түрінен нормативтік талаптарын (тестер) орындауын қамтамасыз ету; 4) спорт түрлерi бойынша республиканың, облыстың, қаланың, ауданның құрама командаларына үміткерлерді дайындау; 5) БЖСМ жаттығушыларының спорттық іс-шараларға дайындалуын жəне қатысуын қамтамасыз ету болып табылады. 2. БЖСМ қызметін ұйымдастыру 6. БЖСМ-де спорттағы зұлымдыққа табынушылық жəне зорлықты насихаттауға, адамның қадірқасиетін кемсітуге, тыйым салынған препараттар мен ынталандырғыштарды пайдалануға жол берілмейді. 7. Оқу топтарын қалыптастыру спортпен шұғылдануға медициналық жағынан терiстеу айғақтары жоқ 6 жастан 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспiрiмдер санынан ата-анасының өтініші бойынша медициналық қорытындысы болған жағдайда (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналық-санитарлық көмек анықтамасы немесе дайындық кезеңіне қарамастан, дəрігерлік-дене шынықтыру диспансерінің анықтамасы) жүзеге асырылады. 8. БЖСМ жұмысының негiзгi нысандары: 1) оқу-жаттығу жиындары (жеке жəне топтық); 2) оқу-жаттығу жиындарындағы оқу-жаттығу сабақтары; 3) спорттық жарыстарға қатысу; 4) спорттық-сауықтыру лагерьлерiндегi оқу-жаттығу үдерiсi; 5) медициналық қалпына келтiру iс-шаралары; 6) теориялық сабақтар; 7) оқушылардың нұсқаушылық жəне төрешiлiк практикасы. 9. Оқушылар физикалық дайындығы дəреженің негізінде топтарға алынады. 10. БЖСМ қызметін күнтізбелік жыл бойы жүзеге асырады. Спорттық-сауықтыру топтарын қоспағанда, оқу жылы 1 қыркүйектен басталады. 11. БЖСМ-де спорт түрi бойынша спорттық жетiлдiрудiң кемiнде екi тобы болса, бөлімге «спорт түрі бойынша мамандандырылған бөлімше» мəртебесi берiледі. 3. БЖСМ оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру 12. БЖСМ-нің контингентінде ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, оқушылардың тұрақты жəне ауыспалы құрамы болады. 13. БЖСМ-нiң алғашқы даярлық топтарына қабылданатын балалардың жасы осы Қағидаларға 1-қосымшада айқындалған. 14. БЖСМ-дегі оқу-жаттығу жұмысының режимі осы Қағидаларға 2-қосымшада айқындалған. 15. Оқушыларды қабылдау, оқу жылдары бойынша ауыстыру, бітіртіп шығару жəне оқудан шығарып жіберу БЖСМ директорының бұйрығымен рəсiмделедi. 16. БЖСМ-нiң алғашқы даярлық топтарына қабылдау жыл сайын 25 қыркүйекке дейiн жүзеге асырылады. Оқушылар топтан шығып қалған жағдайда, жаттықтырушы-оқытушы топты бiр ай мерзiм iшiнде толықтырады. 17. Топтарды қалыптастыру шарттары жəне қабылдауға қойылатын талаптар: 1) спорттық-сауықтыру топтарына спортпен шұғылдануға ниетті 6-дан 15 жасқа дейінгі барлық балалар, сондай-ақ, алғашқы даярлық тобына қабылдауға қойылатын талаптарды орындамаған, медициналық қарсы қөрсетілімі болмаған (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналықсанитарлық көмек анықтамасы) балалар алынады; 2) алғашқы даярлық топтарына 1-қосымшада спорт түрі бойынша белгіленген ең аз жасқа сəйкес спортпен шұғылдануға ниетті жəне дене тəрбиесі даярлығы бойынша нормативтік талаптардан (тестілерден) өткен, медициналық қарсы көрсетілім болмаған (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналық-санитарлық көмек анықтамасы) балалар алынады; 3) оқу-жаттығу топтарына бастапқы даярлық топтарында кемінде бір оқу жылында дайындықтан өткен жəне жалпы физикалық жəне арнайы дайындық бойынша нормативтік талаптарды (тестілерді) орындаған, дəрігерлік-дене шынықтыру диспансерінің рұқсаты бар балалар алынады; 4) спорттық жетілдіру топтарына оқу-жаттығу топтарында дайындықтан өткен жəне мынадай атақтар мен разрядтарды орындаған спортшылар алынады: спорттың ойын түрлерінен, коньки спортынан, жеңіл атлетикадан, спорттық гимнастикадан – 1-спорттық разряд; шығыс жекпе-жегінің олимпиадалық емес түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шебері», жəне спорттық жетілдіру тобының жалпы санынан кемінде 30% «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері» атағы бар спортшылар; спорттың басқа түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер»; 5) жоғары спорт шеберлігі топтарына спорттық жетілдіру топтарында дайындықтан өткен жəне мынадай спорттық атақтар мен разрядтарды орындағын спортшылар алынады: спорттың ойын түрлерінен, коньки спортынан, жеңіл атлетикадан, спорттық гимнастикадан – «Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер»; шығыс жекпе-жегінің олимпиадалық емес түрлерінен – «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері», жəне жоғары спорт шеберлігі тобының жалпы санынан кемінде 50% «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері» атағы бар спортшылар; спорттың басқа түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шебері». 18. Тиісті дайындық жылдарында нормативтік талаптарды (тестілерді) орындамаған оқушылар келесі оқу жылына көшірілмейді. 19. Келесі оқу жылына ауысуға бекітілген жасқа жетпеген оқушылар педагогикалық кеңестің шешімі бойынша, БЖСМ директорының бұйрығымен, оң медициналық қорытынды болған жағдайда, уақытынан ерте ауыстырылады. 20. Келесі оқу жылына немесе даярлық кезеңіне ауысуға арналған нормативтік талаптарды (тестілерді) орындамаған оқушылар БЖСМ директорының бұйрығымен аталған дайындық кезеңінде оқуды кемінде бір рет қайта жалғастырады немесе спорттық-сауықтыру кезеңіне ауыстырылады. Нормативтік талаптарды (тестілерді) кейіннен орындаған жағдайда, БЖСМ директорының бұйрығымен оқушылар спорттық-сауықтыру тобына ауыстырылған оқу жылына қайта қабылданады. 21. Оқу-жаттығу жұмыстары кезеңінде топтарды толықтыру үшін БЖСМ басшысының

бұйрығымен нормативтік талаптарды (тестілерді) орындау нəтижиесіне байланысты алдыңғы оқу жылындағы оқушылар қабылданады. Оқу-жаттығу жұмысының тəртібі жəне берілген топтың толтырылуы оқудың əрбір кезеңінің соңына дейін сақталады. 22. Оқушы басқа спорттық ұйымға ауысқан жағдайда жəне «Қазақстан Республикасының спорт шеберi», «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегi спорт шеберi» атағын орындаған кезде, сонымен қатар оның жарыстарға қатысу қорытындылары бойынша нəтижелері БЖСМ-ге жəне спорттық ұйымға бірдей есептеледі жəне спортшының нəтижеге жеткен күнінен бастап осы тектес жарыстар өткізілгенге дейін (1, 2 немесе 4 жыл) күшінде болады. 23. Оқушылардың контингенті, оқу топтарының саның жəне БЖСМ-дегі оқу сағаттарының жылдық есебiн жыл сайын оқу жылының басында 1 қыркүйекте басқару органы бекiтедi. 24. БЖСМ-де оқу жылы аяқталған кезде, топтардың сандық құрамы оқу жылының басында бекітілгеннен кемінде 50%-ды құрауы тиіс. 25. Спорт түрлерi бойынша бөлiмшелердегi оқу-жаттығу сабақтары 52 аптаға есептелген спорт түрлері бойынша бағдарламаларға сəйкес, оқу-жаттығу жиындарына, жарыстарға, спорттықсауықтыру лагерлерiне қатысу жəне спорттық жетілдіру жəне жоғары спорт шеберлігі топтары оқушыларының демалысы кезiндегі жеке жоспарлары есепке алына отырып, өткізіледі. 26. Оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру оқу-жаттығу жəне спорттық iс-шараларды өткiзудi, спорттық-сауықтыру лагерлерін ұйымдастыруды, медициналық қызмет көрсетудi, оқу-жаттығу жəне спорттық іс-шараларға іссапарға жіберуді, сондай-ақ спорттық керек-жарақпен, фармакологиялық жəне қалпына келтіру жабдықтарымен, спорттық құрал-сайманмен жəне жабдықтармен қамтамасыз етудi қамтиды. 27. Осы Қағидалар негізінде БЖСМ спорт түрлерінің ерекшелігін, материалдық-техникалық жəне қаржылық қамтамасыз етілуін есепке ала отырып, басқару органымен келісім бойынша БЖСМ директоры бекітетін жұмыс жоспарын əзірлейді. 28. БЖСМ облыстық, республикалық жəне халықаралық жарыстарға қатысуға жiберiлген командалар мен оқушыларды дайындау үшiн оқу-жаттығу жұмысына арналған қаржы шегiнде ұзақтығы 18 күнге дейiн республикалық жəне ұзақтығы 24 күнтізбелік күнге дейiн халықаралық жарыстарға оқужаттығу жиындарын өткiзеді. 29. Бір сабақтың ұзақтығы: спорттық-сауықтыру топтарында жəне алғашқы даярлық топтарында - екi-үш академиялық сағаттан; оқу жаттығу топтарында – кемiнде аптасына төрт рет сабақ өту кезiнде үш-төрт академиялық сағаттан; аптасына жүктемесi 20 жəне одан да көп сағатты құрайтын топтарда - аптасына – төрт академиялық сағатқа, ал күнiне екi рет жаттығу сабағы кезiнде - үш академиялық сағатқа дейiн; спорттық жетiлдiру жəне жоғары спорт шеберлiгi топтарында - төрт академиялық сағатқа дейін болады. 30. Қазiргi бессайыстан сабақтарға қаражат бөлудi есептеу кезінде, оқу сағаттары 2,5 есеге көбейтiлді, спорттық жəне көркем гимнастика, конькиде мəнерлеп сырғанау, суға секiру, акробатика, үйлесiмдi жүзу, биатлон, фристайл, су шаңғысы спорты, триатлоннан, шаңғы қоссайысы, жеңiл атлетика көпсайысы, полиатлоннан сабақтарға қаражат бөлудi есептеу кезінде оқу сағаттары - оқу бағдарламасына енетiн спорт түрлерi бойынша жаттықтырушы-оқытушылардың еңбек ақысы есепке алына отырып, 2 есеге көбейтiледi. 31. Оқу сабақтарының сағаттар санын көбейту топпен жұмыс істеуге негiзгi жаттықтырушыоқытушы жəне спорттың шектес түрлерi бойынша жаттықтырушы-оқытушыларды бiрден алған жағдайда жүргiзiледi. 32. Оқу-жаттығу топтарында, спорттық жетiлдiру жəне жоғары спорт шеберлігі топтарында сабақ өткiзу үшiн осы топтарға арнап бекiтiлген оқу-жаттығу жұмысының оқу бағдарламасындағы сағат сандарының шегiнде, барлық спорт түрлерiнен негiзгi жаттықтырушы-оқытушыдан басқа, қосымша екiншi жаттықтырушы-оқытушы жұмысқа тартылады. 33. Спорттық жəне көркем гимнастика, акробатика, үйлесiмдi жүзу, конькиде мəнерлеп сырғанау бөлiмшелерiнде оқу-жаттығу сабақтарының жалпы санының 70%-на дейiн музыкалық сүйемелдеумен жүргiзiледі. Суға секiруде, батутта секiруде, фристайлда сүйемелдеушiлердiң мөлшерлемелерi оқу жоспары бойынша хореографияға бөлiнген жалпы сағат саны есебiнен көзделедi. 34. Топтар бойынша спорт түрлерін бөлу: 1) бірінші топ: акробатика, биатлон, бобслей, спорттық гимнастика, көркем гимнастика, тау шаңғысы спорты, шаңғы қоссайысы, шаңғы жарысы, спорты, жеңiл атлетика көпсайысы, сырықпен секiру, желкенді спорт, суға секіру, батутта секiру, шаңғымен серiппе тақтайдан секiру, теннис, шана спорты, үйлесiмдi жүзу, шыңға өрмелеу, садақ ату, нысана көздеу, стенд ату, қазiргi көпсайыс, мəнерлеп сырғанау, фристайл, семсерлесу, велоспорт (трек, тас жол), су шаңғысы спорты, автомобиль, мотоцикл, су моторлы, су асты, ұшақ, тiкұшақ, желкерме, планер, дельта планер спорт түрлерi, спорттық жүрiс, марафон, триатлон, полиатлон жəне қолданбалы спорт түрлерi; 2) екінші топ: спорттың командалық ойын түрлерi; 3) үшінші топ: спорттың барлық қалған түрлерi; 4) төртінші топ; ұлттық ат спорты түрлерi (бəйге, аламан бəйге, жорға, қыз қуу, аударыспақ, теңге алу) қыран құстармен аң аулау-саят, есу слалом; 5) көкпар. 35 Бірінші топқа енгізілген спорт түрлерiнде негiзгi жаттықтырушы-оқытушыдан басқа шектес спорт түрлерiнiң жаттықтырушы-оқытушылары, сондай-ақ хореографтар, сүйемелдеушiлер жұмысқа шақырылады. 4. Басқару жəне кадрлық камтамасыз ету 36. Спорт түрлерінен бөлімшелерде жаттықтырушылар кеңесі құрылады. Жаттықтырушылар кеңестерінде бөлімшенің аға жаттықтырушы-оқытушыларының басшылық етуімен кемінде айына 1 рет оқұу-жаттығу, тəрбие жұмысы, спортшыларды даярлауды жеке жоспарлау, жарыстарға қатысу мəселелері қаралады. 37. Спорт түрлерi бойынша бөлiмшелерде егер олардың əрқайсысының басшылығымен толық жүктемемен кемiнде 3 жаттықтырушы-оқытушы жұмыс iстейтiн болса, онда БЖСМ директорының бұйрығымен жетекшi жаттықтырушы-оқытушылар арасынан бөлiмшенiң аға жаттықтырушыоқытушылары тағайындалады. Бұл ретте екi қосымша жұмыс iстеушi бiр штаттық жаттықтырушыоқытушы болып есептеледi. Аға жаттықтырушы-оқытушылар бөлiмшеге түгелдей басшылық жасау үшiн де, оқу кезеңдерi, жасөспiрiмдер мен қыздардың құрамы бойынша да тағайындалады. 38. БЖСМ директоры жəне оның қызметкерлері арасында өзара қарым-қатынас Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес еңбек келісімшарты бойынша жүзеге асырады. 5. Құжаттама, есеп беру тəртібі жəне есептілік 39. БЖСМ-нің мынадай құжаттамасы болуы қажет: 1) қосымша білім берудіңнің оқу бағдарламасы; 2) өткен жылғы жұмысты талдау, директор бекiткен мектептiң ұйымдық, оқу, спорттықбұқаралық, тəрбиелiк, əдiстемелiк, қаржы-шаруашылық жұмысы, бiлiктiлiктi арттыру, медициналық қамтамасыз ету, ата-аналармен жұмыс, жалпы бiлiм беретiн мектептермен жəне кəсiптiк-техникалық училищелермен өзара іс-қимыл бөлімдерінен тұратын жылдық жұмыс жоспары; 3) жарыстардың, қабылдау, бақылау жəне шығару нормативтік талаптарын (тестілерін) орындау хаттамалары, олардың жалпы жəне арнаулы физикалық, техникалық даярлау бойынша орындалуын талдау жəне сынақтан өту кестелері; 4) спорттық жетiлдiру мен жоғары спорт шеберлiгi топтарының əрбiр оқушысына арналған жеке жоспарлар; 5) БЖСМ картасы, БЖСМ-дағы спортшылардың, жаттықтырушы-оқытушылардың жеке карталары осы Қағидаларға 3,4 жəне 5-қосымшаларға сəйкес; 6) оқу-сабақтарының кестесi; 7) спорт бойынша жаттықтырушы-оқытушылардың оқу жұмысының (үлгілік) есеп журналы; 8) БЖСМ оқушыларының жасы, оқу жылының басындағы спорттық дайындығы жəне шұғылдану өтiлi көрсетiлiп, директордың бұйрығымен бекiтiлген бөлiмшелер мен оқу топтары бойынша мектеп оқушыларының тiзiмi; 9) басқару органы бекiткен жаттықтырушы-оқытушылар құрамының тарифтік тiзiмi; 10) педагогикалық жəне жаттықтырушылар кеңесiнiң хаттамалары; 11) кiріс жəне шығыс құжаттамасының папкалары; 12) мектеп оқушыларының жеке iс қағаздары, бұйрық кiтаптары, еңбек кiтапшаларын, сенiмхаттар мен басқа да құжаттарды беру кітабы; 13) 5-ФК статистикалық нысаны бойынша есептер; 14) Спорт түрлері бойынша бағдарламалар, қазіргі ғылыми-əдістемелік талаптарға сəйкес əзірленген спортшыларды жеке дайындау жоспарлары; 15) жаттықтырушы-оқытушылардың оқу жұмысын есепке алу журналдары болады. 40. БЖСМ қызметкерлерінің штаттық кестесін БЖСМ-де жүргiзiлетiн спорт түрлерiн жəне спорт ғимараттарының санаттарын ескере отырып, басқару органының басшысы бекiтедi. 41. БЖСМ басқару органымен келісім бойынша басшы бекітетін оқушының эмблемасын, билетiн белгiлейдi. Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 1-қосымша БЖСМ алғашқы даярлық топтарына қабылданатын балалардың жасы Жасы (жыл) 4-5

Спорт түрлері Мəнерлеп сырғанау

6-8

Спорттық гимнастика (қыздар), көркем гимнастика, теннис

7-9

Акробатика, су шаңғысы спорты, спорттық гимнастика (ұлдар), үстел теннисi, жүзу, суға секiру, батутта секiру, үйлесiмдi жүзу, ушу, фристайл, шахмат, дойбы, тоғызқұмалақ

8-10

Бадминтон, баскетбол, қалашық спорты, спорттық бағдарлау, футбол, спорттық туризм

9-11

Бейсбол, биатлон, су добы, волейбол, қол добы, коньки спорты, жеңiл атлетика, шаңғы жарысы, шаңғы қоссайысы, желкен спорты, шаңғымен тақтай серiппеден секiру, регби, көгалдағы хоккей, допты хоккей, шайбалы хоккей, шорт-трек, ұлттық ат спорты түрлерi, ұлттық спорт түрлері

10-12

Сомдалу, бильярд спорты, бокс, велоспорт, еркiн күрес, кiр тасы спорты, академиялық есу, байдарка мен каноэде есу, дзюдо, каратэ-до, кекусинкай, кикбоксинг, грек-рим күресi, самбо, шаңғы спорты, шыңға өрмелеу, қазiргi көпсайыс, нысана көздеу, таэквандо, триатлон, ауыр атлетика (жасөспірімдер), семсерлесу, ат спорты, еспе слалом

11-13

Садақ ату

12-14

Стенд ату

13-14

Ауыр атлетика (қыздар)

Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 2-қосымша Оқу-жаттығу жұмысының режимi Кезеңнің атауы

Оқу жылы

Аптасына сағат саны 3 32 (36)

3

6

4

2

1 жыл 2 жыл 2 жылдан жоғары

24 26 28

5 4 4

6 6 6

6 5 5

3 3 3

1 жыл 2 жыл 3 жыл 3 жылдан жоғары 1 жыл 1 жылдан жоғары

12 14 18 20 8 10

8 8 6 6 14 12

12 12 12 12 18 16

10 10 8 8 14 12

5 4 4 3 8 6

4 4 4 6 6 5 5 8 6

6

16

20

18

12

-

1

2

Жоғары спорт шеберлігі

Барлық кезеңде

Спорттық жетілдіру Оқу-жаттығу

Алғашқы даярлық Спорттық-сауықтыру

Топтарының толықтығы Спорт түрлері бойынша топтары (адам) 2 3 4 5 5 6 7 8

1 4

Барлық кезеңде

4

Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 3-қосымша БЖСМ КАРТАСЫ Мекен-жайы ___________________________ Басқару органы ________________________ Спорт түрі _____________________ ашылған жылы ___________________________

Нысан

I. Жинақтау Даярлау кезеңдері Алғашқы даярлау Оқу-жаттығу

Спорттық жетілдіру Жоғары спорт шеберлігі

Оқу жылы

Топтары мен оқушылардың саны 20__ж. 20__ж. Топ оқушы Топ

20__г. Топ

оқушы

оқушы

20__г. Топ

оқушы

1 с.р. 20_ 20_

20_

1 2 1 2 3 4 5 1 2 3 Барлық кезең

БАРЛЫҒЫ

II. Оқушылардың сапалық құрамы (біліктілігі) Оқушылардың жасы

ЖСШҚ СШ СШК 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20_

20_

22 жəне одан жоғары 21 20 19 18 жəне т.б.

III. Спорт резервін даярлау Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командалары Негізгі құрам Жастар құрамы Жасөспірімдер құрамы

20__ж.

20__ж.

20__ж.

20__ж.

IV. Жаңадан даярланды Біліктілігі ЖДСШ СШ

20__ж.

20__ж.

20__ж.

20__ж.

V. Жарыстарға қатысқан оқушылар саны Құрамы

Иеленген орны

Халықаралық 20_

20_

20_

Республикалық 20_

20_

Жасөспірімдер 10-ғы 1-3 орын Жастар

10-ғы 1-3 орын

(Соңы 13-бетте).

20_

20_

Облыстық 20_

200_ 20_

20_

20_


11. ОРМБЖМ-де спорт түрi бойынша спорттық жетiлдiрудiң кемiнде екi тобы болса, бөлімге «спорт түрі бойынша мамандандырылған бөлімше» мəртебесi берiледі. 12. ОРМБЖМ мəртебесі кемінде 2/3 мамандандырылған бөлімше болған кезде айқындалады.

(Cоңы. Басы 12-бетте). VI. Жүлделі жеке жəне командалық орындар Жарыс деңгейі Халықаралық Республикалық Облыстық

20__ж.

20___ж.

20___ж.

20__ж.

Директор ______________________ Оқу бөлімі бойынша директордың орынбасары _________________________ Аға жаттықтырушы ________________ Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 4-қосымша Нысан

Жаттықтырушы-оқытушының жеке карточкасы БЖСМ _______________________ бөлімдер ____________________ Басқару органы спорт түрі __________________________________________________________________________ Тегі, аты, əкесінің аты Туған жылы _________ білімі ______________ _____________ бітірді Педагогикалық жұмыс өтілі __________ жыл соның ішінде осы мектепте_______________________________________________ қай жылдан бастап Спорттық атағы ___________________ Құрметті атағы ____________________ Біліктілігін арттыру Жыл

ДШИ атауы, қайта даярлау

Қайта даярлаудың ұзақтығы

№ ___ құжат берілді

Жаттықтырушы-оқытушының біліктілігі Жыл

№ ___ бұйрықпен санат беру

Жыл

№ ____ бұйрықпен қайтадан санат беру

Жаттықтырушы-оқытушылардың тəрбиеленушілері-ресми халықаралық жарыстарға қатысушылар Жыл

Спортшының Т.А.Ə.

Туған жылы

Жарыстардың атауы

Бағдарламаның түрі

Иеленген орны

Жұмыс көрсеткіштері Көрсеткіштері

20__ж.

20__ж.

20__ж.

Оқу жылдары 20__ж. 20 __ж. 20 __ж. 20__ж.

20__ж.

Тариф бойынша апталық жүктемесі Топтарының саны жəне ондағы оқушылардың саны: Алғашқы даярлық 1 жылға 2 жылға Оқу-жаттығу 1 жылға 2 жылға 3 жылға 4 жылға 5 жылға Спорттық жетілдіру: 1 жылға 2 жылға 3 жылға Жоғары спорт шеберлігі: (кезең бойы) Құрама командаларға даярланды: негізгі жастар жасөспірімдер Жарыстардың жүлдегерлері (адам): халықаралық республикалық Спорттық шеберлікті арттыруға берілді даярлау кезеңдеріне: ОЖТ-ға СШЖТ-ға ЖСШ-ға шеберлер командаларына ОРМБЖМ СДБАМИ ЖСШМ ОРМБЖМ жаттығушылары арасынан оқуға түсті: - ДШИ-ға ДШТ-ға Пед. жоғары оқу орындарының д/т факультетіне

Оқу бөлімі бойынша директордың орынбасары ___________________________________ қолы жəне толтырған күні Директор ________________________________ қолы жəне толтырған күні Балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 5-қосымша Нысан Спортшының жеке карточкасы Т.А.Ə. ____________________ Туған жылы, айы, қүні _________ Спорт түрі ________ Спортпен шұғылдана бастаған жылы, айы ____________ БЖСМ __________________ Спорт қоғамы _____________________ Қала ____________________________ Топтар

Оқу Тексе- Дене жетілуі жылы рілген бойы салмағы Табаның күні ұзындығы

БЖСМ-ға қабылданған кездегі бастапқы мəліметтер: Алғашқы даярлық Оқу-жаттығу

Саусақтарды жұму күші

өкпенің өмірлк көлемі

Ең көп от. тегін пайдалану Мл/мин

Ең көп от. тегін пайдалану Мл /мин/кг

Дəрігердің қорытындысы

1 2

1 2 3 4 5 Спорттық 1 жетілдіру 2 3 Жоғары спорт Кезең шеберлігі бойы Топтар

Оқу жылы

Бастапқы мəліметтер: Алғашқы даярлық Оқу-жаттығу

13

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

Жалпы дене дайындығы 30 м7ге Жүріру Жүгіру Айнал- Орнын- Таржүгіру 6 мин 10 сек ма да тылу е жүгіру турып 3*10 м ұзындыққа секіру

Допты отырып лақтыру 2 кг

Абалақовша жоғарыға секіру

Арнайы Үздік даярспортлық тық көрсеткіш

Бəсекелестік жаттығу қызметі Жары- Сөре Жатстар саны тығу саны күндерінің саны

1 2 1 2 3 4 5

Спорттық н жетілдіру

1 2 3 Жоғары спорт Кезең шеберлігі бойы

Келесі даярлық кезеңіне өту жəне БЖСМ бітіру туралы белгілер: ОЖТ-ға ________________________________ СШЖТ-ға _________________________________ ЖСШТ-ға ________________________________ бітіруші ________________________________ Жаттықтырушы- оқытушы ________________________________ Аға жаттықтырушы- оқытушы________________________ Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі Төрағасының 2012 жылғы 28 қыркүйектегі № 287 бұйрығына 2-қосымша Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектебінің қызметін ұйымдастыру тəртібі туралы қағидалар 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қағидалар қосымша білім беру ұйымы ретінде олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің (бұдан əрі - ОРМБЖМ) қызметін айқындайды. 2. ОРМБЖМ меншік түріне жəне ведомостволық бағыныстылығына қарамастан оқушылардың дене шыңықтыру-сауықтыру жəне спорттық қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында қосымша бiлiм берудiң бiлiм беретiн оқу бағдарламаларын іске асырады. 3. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар қолданылады: 1) бұқаралық-спорттық iс-шаралардың күнтiзбесi - дене шынықтыру-спорт ұйымдарының оқужаттығу жұмысын күнтiзбелiк жылға жоспарлауы мен өткiзуiн регламенттейтiн ресми құжат; 2) дене шынықтыру жəне спорт жөнiндегi уəкiлеттi орган - дене шынықтыру жəне спорт саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 3) нормативтік талаптар (тестілер) – оқушылардың спорт түрлерінен белгілі бір спорттық жаттығуларды орындауын есепке ала отырып оқушыларға қойылатын бақылау-ауыстыру талаптары, оларды орындау тиісті топқа ауысу үшін негізгі шарт болып табылады; 4) спорт түрi - бiлiктiлiк деңгейi, жаттығу ортасы, пайдаланылатын құрал-сайман мен жабдық, жарыс ережесi айрықша белгiлерi болып табылатын дене шынықтырудың құрамдас бөлiгi; 5) спорттан жаттықтырушы-оқытушы – техникалық кəсiптік немесе жоғары кəсіптік бiлiмi бар жəне оқыту қызметімен тікелей айналысатын жеке тұлға; 6) спорттық резерв – жасөспірімдердің жəне жастардың жарыстарына қатысатын спортшылар; 7) спорттан аға жаттықтырушы-оқытушы – спорт түрлері бойынша жаттықтырушылыр құрамына жалпы басшылықты іске асыратын жəне оқыту қызметімен тікелей айналысатын спорттан жаттықтырушы; 8) ұлттық спорт түрлерi – жарыс əрекетi нысанында тарихи қалыптасқан жəне өзiне тəн дене шынықтыру жаттығуларын жəне дене шынықтыру белсендiлiгiн ұйымдастырудың өзiндiк ережелерi мен тəсiлдерi бар халық ойындарын бiлдiретiн дене шынықтырудың бiр бөлiгi; 9) халықаралық спорттық жарыстар - кемiнде бес мемлекеттiң өкiлдерi қатысатын спортшылар (командалар) арасындағы спорт түрiнен сайыстар; 10) оқушы – ОРМБЖМ-да спорт түрімен шұғылданатын адам. 4. ОРМБЖМ негізгі мақсаты: 1) балалар мен жасөспiрiмдерді спортпен жүйелі шұғылдануға тарту; 2) балалардың белгілі бір спорт түрінен қабілетін анықтау; 3) физакалық, моральдік-ерік қасиеттерін тəрбиелеу. 5. ОРМБЖМ негізгі мiндеттерi: 1) жаттығушылардың теория, əдістеме, спорт түрлерінің ережелерінен, тазалық жəне физиология саласында, қауіпсіздік техникасынан негізгі білім алуын қамтамасыз ету; 2) спорттық шеберлігінің деңгейін көтеру; 3) жаттығушылардың жас тобына сəйкес тандаған спорт түрінен нормативтік талаптарын (тестер) орындауын қамтамасыз ету; 4) спорт түрлерi бойынша республиканың, облыстың, қаланың, ауданның құрама командаларына үміткерлерді дайындау; 5) ОРМБЖМ жаттығушыларының спорттық іс-шараларға дайындалуын жəне қатысуын қамтамасыз ету болып табылады. 2. ОРМБЖМ қызметін ұйымдастыру 6. ОРМБЖМ-де спорттағы зұлымдыққа табынушылық жəне зорлықты насихаттауға, адамның қадір-қасиетін кемсітуге, тыйым салынған препараттар мен ынталандырғыштарды пайдалануға жол берілмейді. 7. Оқу топтарын қалыптастыру спортпен шұғылдануға медициналық жағынан терiстеу айғақтары жоқ 6 жастан 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспiрiмдер санынан ата-анасының өтініші бойынша медициналық қорытындысы болған жағдайда (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналық-санитарлық көмек анықтамасы немесе дайындық кезеңіне қарамастан, дəрігерлік-дене шынықтыру диспансерінің анықтамасы) жүзеге асырылады. 10. ОРМБЖМ жұмысының негiзгi нысандары: 1) оқу-жаттығу жиындары (жеке жəне топтық); 2) оқу-жаттығу жиындарындағы оқу-жаттығу сабақтары; 3) спорттық жарыстарға қатысу; 4) спорттық-сауықтыру лагерьлерiндегi оқу-жаттығу үдерiсi; 5) медициналық қалпына келтiру iс-шаралары; 6) теориялық сабақтар; 7) оқушылардың нұсқаушылық жəне төрешiлiк практикасы. 9. Оқушылар физикалық дайындығы дəреженің негізінде топтарға алынады. 10. ОРМБЖМ қызметін күнтізбелік жыл бойы жүзеге асырады. Спорттық-сауықтыру топтарын қоспағанда, оқу жылы 1 қыркүйектен басталады.

3. ОРМБЖМ оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру 13. ОРМБЖМ-нің контингентінде ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, оқушылардың тұрақты жəне ауыспалы құрамы болады. 14. ОРМБЖМ-нiң алғашқы даярлық топтарына қабылданатын балалардың жасы осы Қағидаларға 1-қосымшада айқындалған. 15. ОРМБЖМ-дегі оқу-жаттығу жұмысының режимі осы Қағидаларға 2-қосымшада айқындалған. 16. Оқушыларды қабылдау, оқу жылдары бойынша ауыстыру, бітіртіп шығару жəне оқудан шығарып жіберу ОРМБЖМ директорының бұйрығымен рəсiмделедi. 17. ОРМБЖМ-нiң алғашқы даярлық топтарына қабылдау жыл сайын 25 қыркүйекке дейiн жүзеге асырылады. 18. Топтарды қалыптастыру шарттары жəне қабылдауға қойылатын талаптар: 1) спорттық-сауықтыру топтарына спортпен шұғылдануға ниетті 6-дан 15 жасқа дейінгі барлық балалар, сондай-ақ, алғашқы даярлық тобына қабылдауға қойылатын талаптарды орындамаған, медициналық қарсы қөрсетілімі болмаған (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналықсанитарлық көмек анықтамасы) балалар алынады; 2) алғашқы даярлық топтарына 1-қосымшада спорт түрі бойынша белгіленген ең аз жасқа сəйкес спортпен шұғылдануға ниетті жəне дене тəрбиесі даярлығы бойынша нормативтік талаптардан (тестілерден) өткен, медициналық қарсы көрсетілім болмаған (тұрғылықты жері бойынша алғашқы медициналық-санитарлық көмек анықтамасы) балалар алынады; 3) оқу-жаттығу топтарына бастапқы даярлық топтарында кемінде бір оқу жылында дайындықтан өткен жəне жалпы физикалық жəне арнайы дайындық бойынша нормативтік талаптарды (тестілерді) орындаған, дəрігерлік-дене шынықтыру диспансерінің рұқсаты бар балалар алынады; 4) спорттық жетілдіру топтарына оқу-жаттығу топтарында дайындықтан өткен жəне мынадай атақтар мен разрядтарды орындаған спортшылар алынады: спорттың ойын түрлерінен, коньки спортынан, жеңіл атлетикадан, спорттық гимнастикадан – 1-спорттық разряд; шығыс жекпе-жегінің олимпиадалық емес түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шебері», жəне спорттық жетілдіру тобының жалпы санынан кемінде 30% «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері» атағы бар спортшылар; спорттың басқа түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер»; 5) жоғары спорт шеберлігі топтарына спорттық жетілдіру топтарында дайындықтан өткен жəне мынадай спорттық атақтар мен разрядтарды орындағын спортшылар алынады: спорттың ойын түрлерінен, коньки спортынан, жеңіл атлетикадан, спорттық гимнастикадан – «Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер»; шығыс жекпе-жегінің олимпиадалық емес түрлерінен – «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері», жəне жоғары спорт шеберлігі тобының жалпы санынан кемінде 50% «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері» атағы бар спортшылар; спорттың басқа түрлерінен – «Қазақстан Республикасының спорт шебері». 19. Тиісті дайындық жылдарында нормативтік талаптарды (тестілерді) орындамаған оқушылар келесі оқу жылына көшірілмейді. 20. Келесі оқу жылына ауысуға бекітілген жасқа жетпеген оқушылар педагогикалық кеңестің шешімі бойынша, ОРМБЖМ директорының бұйрығымен, оң медициналық қорытынды болған жағдайда, уақытынан ерте ауыстырылады. 21. Келесі оқу жылына немесе даярлық кезеңіне ауысуға арналған нормативтік талаптарды (тестілерді) орындамаған оқушылар ОРМБЖМ директорының бұйрығымен аталған дайындық кезеңінде оқуды кемінде бір рет қайта жалғастырады немесе спорттық-сауықтыру кезеңіне ауыстырылады. Нормативтік талаптарды (тестілерді) кейіннен орындаған жағдайда, ОРМБЖМ директорының бұйрығымен оқушылар спорттық-сауықтыру тобына ауыстырылған оқу жылына қайта қабылданады. 22. Оқу-жаттығу жұмыстары кезеңінде топтарды толықтыру үшін ОРМБЖМ басшысының бұйрығымен нормативтік талаптарды (тестілерді) орындау нəтижиесіне байланысты алдыңғы оқу жылындағы оқушылар қабылданады. Оқу-жаттығу жұмысының тəртібі жəне берілген топтың толтырылуы оқудың əрбір кезеңінің соңына дейін сақталады. 23. Оқушы басқа спорттық ұйымға ауысқан жағдайда жəне «Қазақстан Республикасының спорт шеберi», «Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегi спорт шеберi» атағын орындаған кезде, сонымен қатар оның жарыстарға қатысу қорытындылары бойынша нəтижелері ОРМБЖМ-ге жəне спорттық ұйымға бірдей есептеледі жəне спортшының нəтижеге жеткен күнінен бастап осы тектес жарыстар өткізілгенге дейін (1, 2 немесе 4 жыл) күшінде болады. 24. Оқушылардың контингенті, оқу топтарының саның жəне ОРМБЖМ-дегі оқу сағаттарының жылдық есебiн жыл сайын оқу жылының басында 1 қыркүйекте басқару органы бекiтедi. 25. ОРМБЖМ-де оқу жылы аяқталған кезде, топтардың сандық құрамы оқу жылының басында бекітілгеннен кемінде 50%-ды құрауы тиіс. 26. Спорт түрлерi бойынша бөлiмшелердегi оқу-жаттығу сабақтары 52 аптаға есептелген спорт түрлері бойынша бағдарламаларға сəйкес, оқу-жаттығу жиындарына, жарыстарға, спорттықсауықтыру лагерлерiне қатысу жəне спорттық жетілдіру жəне жоғары спорт шеберлігі топтары оқушыларының демалысы кезiндегі жеке жоспарлары есепке алына отырып, өткізіледі. 27. Оқу-жаттығу үдерісін ұйымдастыру оқу-жаттығу жəне спорттық iс-шараларды өткiзудi, спорттық-сауықтыру лагерлерін ұйымдастыруды, медициналық қызмет көрсетудi, оқу-жаттығу жəне спорттық іс-шараларға іссапарға жіберуді, сондай-ақ спорттық керек-жарақпен, фармакологиялық жəне қалпына келтіру жабдықтарымен, спорттық құрал-сайманмен жəне жабдықтармен қамтамасыз етудi қамтиды. 28. Осы Қағидалар негізінде ОРМБЖМ спорт түрлерінің ерекшелігін, материалдық-техникалық жəне қаржылық қамтамасыз етілуін есепке ала отырып, басқару органымен келісім бойынша ОРМБЖМ директоры бекітетін жұмыс жоспарын əзірлейді. 29. ОРМБЖМ облыстық, республикалық жəне халықаралық жарыстарға қатысуға жiберiлген командалар мен оқушыларды дайындау үшiн оқу-жаттығу жұмысына арналған қаржы шегiнде ұзақтығы 18 күнге дейiн республикалық жəне ұзақтығы 24 күнге дейiн халықаралық жарыстарға оқу-жаттығу жиындарын өткiзеді. 30. Бір сабақтың ұзақтығы: спорттық-сауықтыру топтарында жəне алғашқы даярлық топтарында - екi-үш академиялық сағаттан; оқу жаттығу топтарында – кемiнде аптасына төрт рет сабақ өту кезiнде үш-төрт академиялық сағаттан; аптасына жүктемесi 20 жəне одан да көп сағатты құрайтын топтарда - аптасына – төрт академиялық сағатқа, ал күнiне екi рет жаттығу сабағы кезiнде - үш академиялық сағатқа дейiн; спорттық жетiлдiру жəне жоғары спорт шеберлiгi топтарында - төрт академиялық сағатқа дейін болады. 31. Қазiргi бессайыстан сабақтарға қаражат бөлудi есептеу кезінде, оқу сағаттары 2,5 есеге көбейтiлді, спорттық жəне көркем гимнастика, конькиде мəнерлеп сырғанау, суға секiру, акробатика, үйлесiмдi жүзу, биатлон, фристайл, су шаңғысы спорты, триатлоннан, шаңғы қоссайысы, жеңiл атлетика көпсайысы, полиатлоннан сабақтарға қаражат бөлудi есептеу кезінде оқу сағаттары - оқу бағдарламасына енетiн спорт түрлерi бойынша жаттықтырушы-оқытушылардың еңбек ақысы есепке алына отырып, 2 есеге көбейтiледi. 32. Оқу сабақтарының сағаттар санын көбейту топпен жұмыс істеуге негiзгi жаттықтырушыоқытушы жəне спорттың шектес түрлерi бойынша жаттықтырушы-оқытушыларды бiрден алған жағдайда жүргiзiледi. 33. Оқу-жаттығу топтарында, спорттық жетiлдiру жəне жоғары спорт шеберлігі топтарында сабақ өткiзу үшiн осы топтарға арнап бекiтiлген оқу-жаттығу жұмысының оқу бағдарламасындағы сағат сандарының шегiнде, барлық спорт түрлерiнен негiзгi жаттықтырушы-оқытушыдан басқа, қосымша екiншi жаттықтырушы-оқытушы жұмысқа тартылады. 34. Спорттық жəне көркем гимнастика, акробатика, үйлесiмдi жүзу, конькиде мəнерлеп сырғанау бөлiмшелерiнде оқу-жаттығу сабақтарының жалпы санының 70%-на дейiн музыкалық сүйемелдеумен жүргiзiледі. Суға секiруде, батутта секiруде, фристайлда сүйемелдеушiлердiң мөлшерлемелерi оқу жоспары бойынша хореографияға бөлiнген жалпы сағат саны есебiнен көзделедi. 35. Топтар бойынша спорт түрлерін бөлу: 1) бірінші топ: акробатика, биатлон, бобслей, спорттық гимнастика, көркем гимнастика, тау шаңғысы спорты, шаңғы қоссайысы, шаңғы жарысы, ат спорты, жеңiл атлетика көпсайысы, сырықпен секiру, желкенді спорт, суға секіру, батутта секiру, шаңғымен серiппе тақтайдан секiру, шана спорты, үйлесiмдi жүзу, шыңға өрмелеу, садақ ату, нысана көздеу, стенд ату, қазiргi көпсайыс, мəнерлеп сырғанау, фристайл, семсерлесу, велоспорт (трек, тас жол), су шаңғысы спорты, автомобиль, мотоцикл, су моторлы, су асты, ұшақ, тiкұшақ, желкерме, планер, дельта планер спорт түрлерi, спорттық жүрiс, марафон, триатлон, полиатлон жəне қолданбалы спорт түрлерi; 2) екінші топ: спорттың командалық ойын түрлерi; 3) үшінші топ: спорттың барлық қалған түрлерi; 4) төртінші топ; ұлттық ат спорты түрлерi (бəйге, аламан бəйге, жорға, қыз қуу, аударыспақ, теңге алу) қыран құстармен аң аулау-саят, есу слалом; 5) көкпар. 36. Бірінші топқа енгізілген спорт түрлерiнде негiзгi жаттықтырушы-оқытушыдан басқа шектес спорт түрлерiнiң жаттықтырушы-оқытушылары, сондай-ақ хореографтар, сүйемелдеушiлер жұмысқа шақырылады. 4. Басқару жəне кадрлық камтамасыз ету 37. Спорт түрлерінен бөлімшелерде жаттықтырушылар кеңесі құрылады. Жаттықтырушылар кеңестерінде бөлімшенің аға жаттықтырушы-оқытушыларының басшылық етуімен кемінде айына 1 рет оқұу-жаттығу, тəрбие жұмысы, спортшыларды даярлауды жеке жоспарлау, жарыстарға қатысу мəселелері қаралады. 38. Спорт түрлерi бойынша бөлiмшелерде егер олардың əрқайсысының басшылығымен толық жүктемемен кемiнде 3 жаттықтырушы-оқытушы жұмыс iстейтiн болса, онда ОРМБЖМ директорының бұйрығымен жетекшi жаттықтырушы-оқытушылар арасынан бөлiмшенiң аға жаттықтырушы-оқытушылары тағайындалады. Бұл ретте екi қосымша жұмыс iстеушi бiр штаттық жаттықтырушы-оқытушы болып есептеледi. Аға жаттықтырушы-оқытушылар бөлiмшеге түгелдей басшылық жасау үшiн де, оқу кезеңдерi, жасөспiрiмдер мен қыздардың құрамы бойынша да тағайындалады. 39. ОРМБЖМ директоры жəне оның қызметкерлері арасында өзара қарым-қатынас Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес еңбек келісімшарты бойынша жүзеге асырады. 5. Құжаттама, есеп беру тəртібі жəне есептілік 40. ОРМБЖМ-нің мынадай құжаттамасы болуы қажет: 1) қосымша білім берудіңнің оқу бағдарламасы; 2) өткен жылғы жұмысты талдау, директор бекiткен мектептiң ұйымдық, оқу, спорттықбұқаралық, тəрбиелiк, əдiстемелiк, қаржы-шаруашылық жұмысы, бiлiктiлiктi арттыру, медициналық қамтамасыз ету, ата-аналармен жұмыс, жалпы бiлiм беретiн мектептермен жəне кəсiптiк-техникалық училищелермен өзара іс-қимыл бөлімдерінен тұратын жылдық жұмыс жоспары; 3) жарыстардың, қабылдау, бақылау жəне шығару нормативтік талаптарын (тестілерін) орындау хаттамалары, олардың жалпы жəне арнаулы физикалық, техникалық даярлау бойынша орындалуын талдау жəне сынақтан өту кестелері; 4) спорттық жетiлдiру мен жоғары спорт шеберлiгi топтарының əрбiр оқушысына арналған жеке жоспарлар; 5) ОРМБЖМ картасы, ОРМБЖМ-дағы спортшылардың, жаттықтырушы-оқытушылардың жеке карталары осы Қағидаларға 3,4 жəне 5-қосымшаларға сəйкес; 6) оқу-сабақтарының кестесi; 7) спорт бойынша жаттықтырушы-оқытушылардың оқу жұмысының (үлгілік) есеп журналы; 8) ОРМБЖМ оқушыларының жасы, оқу жылының басындағы спорттық дайындығы жəне шұғылдану өтiлi көрсетiлiп, директордың бұйрығымен бекiтiлген бөлiмшелер мен оқу топтары бойынша мектеп оқушыларының тiзiмi; 9) басқару органы бекiткен жаттықтырушы-оқытушылар құрамының тарифтік тiзiмi; 10) педагогикалық жəне жаттықтырушылар кеңесiнiң хаттамалары; 11) кiріс жəне шығыс құжаттамасының папкалары; 12) мектеп оқушыларының жеке iс қағаздары, бұйрық кiтаптары, еңбек кiтапшаларын, сенiмхаттар мен басқа да құжаттарды беру кітабы; 13) 5-ФК статистикалық нысаны бойынша есептер. 14) Спорт түрлері бойынша бағдарламалар, қазіргі ғылыми-əдістемелік талаптарға сəйкес əзірленген спортшыларды жеке дайындау жоспарлары; 15) жаттықтырушы-оқытушылардың оқу жұмысын есепке алу журналдары болады. 41. ОРМБЖМ қызметкерлерінің штаттық кестесін ОРМБЖМ-де жүргiзiлетiн спорт түрлерiн жəне спорт ғимараттарының санаттарын ескере отырып, басқару органының басшысы бекiтедi. 42. ОРМБЖМ басқару органымен келісім бойынша басшы бекітетін оқушының эмблемасын, билетiн белгiлейдi. Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 1-қосымша БЖСМ алғашқы даярлық топтарына қабылданатын балалардың жасы

Оқу-жаттығу

1 жыл 2 жыл 3 жыл 3 жылдан жоғары Алғашқы даярлық 1 жыл 1 жылдан жоғары СпорттықБарлық кезеңде сауықтыру

Оқу жылы

Алғашқы даярлау Оқу-жаттығу

Спорттық жетілдіру Жоғары спорт шеберлігі

22 жəне одан жоғары 21 20 19 18 жəне т.б.

14 12

8 6

8 6

6

16

20

18

12

-

20__г. Топ

20__г. Топ

оқушы

оқушы

1 2 1 2 3 4 5 1 2 3 Барлық кезең

СШ

СШК

1 с.р. 20_

20_

20_

20_

III. Спорт резервін даярлау Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командалары Негізгі құрам Жастар құрамы Жасөспірімдер құрамы

20__ж.

20__ж.

20__ж.

20__ж.

IV. Жаңадан даярланды Біліктілігі ЖДСШ СШ

20__ж.

20__ж.

20__ж.

20__ж.

V. Жарыстарға қатысқан оқушылар саны Құрамы

Иеленген орны

Жасөспірімдер

10-ғы 1-3 орын

Жастар

10-ғы 1-3 орын

Халықаралық 20_ 20_ 20_

Республикалық 20_ 20_ 20_

20_

Облыстық 200_ 20_

20_

20_

20_

VI. Жүлделі жеке жəне командалық орындар Жарыс деңгейі Халықаралық Республикалық Облыстық

20__ж.

20___ж.

20___ж.

20__ж.

Директор ______________________ Оқу бөлімі бойынша директордың орынбасары _________________________ Аға жаттықтырушы ________________ Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 4-қосымша Жаттықтырушы-оқытушының жеке карточкасы ОРМБЖМ _______________________ бөлімдер ____________________ Басқару органы спорт түрі __________________________________________________________________________ Тегі, аты, əкесінің аты Туған жылы _________ білімі ______________ _____________ бітірді Педагогикалық жұмыс өтілі __________ жыл соның ішінде осы мектепте_______________________________________________ қай жылдан бастап Спорттық атағы ___________________ Құрметті атағы ____________________ Біліктілігін арттыру Жыл

ДШИ атауы, қайта даярлау

Жыл

№ ___ бұйрықпен санат беру

Қайта даярлаудың ұзақтығы

№ ___ құжат берілді

Жаттықтырушы-оқытушының біліктілігі Жыл

№ ____ бұйрықпен қайтадан санат беру

Жаттықтырушы-оқытушылардың тəрбиеленушілері-ресми халықаралық жарыстарға қатысушылар Жыл

Спортшының Т.А.Ə.

Туған жылы

Жарыстардың атауы

Бағдарламаның түрі

Иеленген орны

Жұмыс көрсеткіштері Көрсеткіштері

Оқу жылдары 20__ж.

20__ж.

20__ж.

20__ж.

20 __ж.

20 __ж.

20__ж.

20__ж.

Тариф бойынша апталық жүктемесі Топтарының саны жəне ондағы оқушылардың саны: Алғашқы даярлық 1 жылға 2 жылға Оқу-жаттығу 1 жылға 2 жылға 3 жылға 4 жылға 5 жылға Спорттық жетілдіру: 1 жылға 2 жылға 3 жылға Жоғары спорт шеберлігі: (кезең бойы) Құрама командаларға даярланды: негізгі жастар жасөспірімдер

Спорттық шеберлікті арттыруға берілді даярлау кезеңдеріне: ОЖТ-ға СШЖТ-ға ЖСШ-ға шеберлер командаларына ОРМБЖМ СДБАМИ ЖСШМ ОРМБЖМ жаттығушылары арасынан оқуға түсті: - ДШИ-ға ДШТ-ға Пед. жоғары оқу орындарының д/т факультетіне

Оқу бөлімі бойынша директордың орынбасары ___________________________________ қолы жəне толтырған күні Директор ________________________________ қолы жəне толтырған күні Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 5-қосымша Спортшының жеке карточкасы Т.А.Ə. ____________________ Туған жылы, айы, қүні _________ Спорт түрі ________ Спортпен шұғылдана бастаған жылы, айы ____________ ОРМБЖМ __________________ Спорт қоғамы _____________________ Қала ____________________________ Топтар

Оқу жылы

Тексерілген күні

Дене жетілуі бойы сал- Табаның мағы ұзындығы

Саусақ- өкпенің тарды өмірлк жұму көлемі күші

Ең көп от. тегін пайдалану Мл/мин

Ең көп от. тегін пайдалану Мл /мин/кг

Дəрігердің қорытындысы

БЖСМ-ға қабылданған кездегі бастапқы мəлімет1 тер: 2 Алғашқы даярлық

8-10

Бадминтон, баскетбол, қалашық спорты, спорттық бағдарлау, футбол, спорттық туризм

Жоғары спорт шеберлігі

Кезең бойы

9-11

Бейсбол, биатлон, су добы, волейбол, қол добы, коньки спорты, жеңiл атлетика, шаңғы жарысы, шаңғы қоссайысы, желкен спорты, шаңғымен тақтай серiппеден секiру, регби, көгалдағы хоккей, допты хоккей, шайбалы хоккей, шорт-трек, ұлттық ат спорты түрлерi, ұлттық спорт түрлері

Топтар

10-12

Сомдалу, бильярд спорты, бокс, велоспорт, еркiн күрес, кiр тасы спорты, академиялық есу, байдарка мен каноэде есу, дзюдо, каратэ-до, кекусинкай, кикбоксинг, грек-рим күресi, самбо, шаңғы спорты, шыңға өрмелеу, қазiргi көпсайыс, нысана көздеу, таэквандо, триатлон, ауыр атлетика (жасөспірімдер), семсерлесу, ат спорты, еспе слалом

11-13

Садақ ату

12-14

Стенд ату

13-14

Ауыр атлетика (қыздар)

Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 2-қосымша

Топтарының толықтығы Спорт түрлері бойынша топтары (адам) 1 4

2 5

Арнайы Үздік Бəсекелестік жаттығу қызметі даярлық спорт- Жары- Сөре Жаттығу тық стар саны күндерінің көр- саны саны сеткіш

1 2

Оқу-жаттығу

1 2 3 4 5

Спорттық н жетілдіру

1 2 3

Жоғары спорт Кезең шеберлігі бойы

Оқу-жаттығу жұмысының режимi Аптасына сағат саны

Оқу Жалпы дене дайындығы жылы 30 Жүріру Жүгіру Айналма Орнында Тартылу Допты Абалам7ге 6 мин 10 сек жүгіру турып е отырып қовша жүгіру 3*10 м ұзындыққа лақтыру жоғарыға секіру 2 кг секіру

Бастапқы мəліметтер: Алғашқы даярлық

3 6

4 7

5 8 4

32 (36)

3

6

4

2

24 26 28

5 4 4

6 6 6

6 5 5

3 3 3

4 4 4

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2012 жылғы 31 тамызда

№347-ө-м

Астана қаласы

Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығын (7-шығарылым) бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 126, 137, 148, 167, 169-нөмірлерде). 712. Білуге тиіс: пресс-кеңейткіштерде диаметрі үлкен электрмен дəнекерленетін құбырларды гидравликалық кеңейту, калибрлеу жəне сынақтан өткізудің технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсетілетін жабдықты техникалық пайдалану ережесі; слесарлық іс. Параграф 3. Престе құбырларды калибрлеуші, 4-разряд 713. Жұмыс сипаттамасы: пресс-кеңейткіштерде шегенделген құбырлардың ұштарын кеңейту мен калибрлеудің технологиялық процестерін жүргізу; құбыр ұштарын кеңейтуге дайындау; технологиялық аспаптың жағдайын, жүйеде технологиялық майлау мен майдың болуын бақылау; престі баптау, тораптар мен бөлшектерді ауыстыру. 714. Білуге тиіс: шегенделген құбырлардың ұштарын кеңейту мен калибрлеудің технологиялық процесі; престі қолмен жəне автоматты түрде басқару жүйесі; престі баптау ережесі жəне кеңейтуге құбырлар ұшын дайындау. Параграф 4. Престе құбырларды калибрлеуші, 5-разряд 715. Жұмыс сипаттамасы: пресс-кеңейткіштерде диаметрі үлкен электрмен дəнекерленетін құбырларды гидравликалық кеңейту, калибрлеу жəне сынақтан өткізудің технологиялық процестерін жүргізу; престі баптау; бөлшектерді жəне технологиялық аспапты ауыстыру; қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеу. 716. Білуге тиіс: гидравликалық кеңейту, калибрлеу жəне сынақтан өткізудің технологиясы жəне режимдері; сынақтан өтетін құбырлардың сұрпы; құбырлардың жарамсыз болу себептері жəне оларды жою тəсілдері. 128. Қалыптау машинасының машинисі Параграф 1. Қалыптау машинасының машинисі, 2-разряд 717. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машина қалыптау машинисінің басшылығымен қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процестерін жүргізу, жабдықты баптау жəне технологиялық аспапты ауыстыру; қалыпты дайындаманы қалыптауға дейінгі орнаққа тасымалдау жəне оны валкаға салу; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 718. Білуге тиіс: қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптау процесінің технологиясының негіздері; қызмет көрсетілетін жабық жəне қосалқы тетіктер жұмысының принципі; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Қалыптау машинасының машинисі, 3-разряд 719. Жұмыс сипаттамасы: диаметрі 720 мм-ге дейін автоматты дəнекерлеуде жиекті майыстыратын орнақтарда жəне қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесін жүргізу; жабдықты баптау, бөлшектерді жəне технологиялық аспаптарды ауыстыру; біліктілігі анағұрлым жоғары қалыптау машинасының машинисінің басшылығымен қалыптау престерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесін жүргізу; жабдықты баптауға, бөлшекті технологиялық аспапты ауыстыруға қатысу. жайманың жиегін майыстыру; алдын ала қалыптаудың пресіне жайма салу; жабдықты майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 720. Білуге тиіс: жиекті майыстыратын орнақтарға жəне қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесі; престерде құбыр дайындамасын қалыптау технологиясының негіздері; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы жəне оны техникалық пайдалану ережесі; жабдықты қолмен жəне автоматты басқару жүйесі; құбыр дайындамасы мен құбырлардың сапасына мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық іс. Параграф 3. Қалыптау машинасының машинисі, 4-разряд 721. Жұмыс сипаттамасы: жауапты мақсаттағы құбырларды жəне диаметрі 720 мм-ден жоғары құбырларды автоматты дəнекерлегенде қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесін жүргізу; жабдықты жұмысқа дайындау, технологиялық аспапты орнату жəне ауыстыру; қалып сапасын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеу. 722. Білуге тиіс: жауапты мақсаттағы құбырларды дəнекерлеуге қалыптау валецтерінде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесі; жабдықты баптау мен реттеу ережесі; жарамсыздық түрлері жəне оның туындау себептері. Параграф 4. Қалыптау машинасының машинисі, 5-разряд 723. Жұмыс сипаттамасы: қалыптау престерінде құбыр дайындамасын қаалыптаудың технологиялық процестерін жүргізу; қалып, тораптарды майлау, жабдықтар мен қосалқы тетіктер жұмысының сапасын бақылау; престі, автоматика жəне бақылау құралдарын баптау; бөлшектер мен аспаптарды іріктеу жəне орнату; қалыптау қарқынын реттеу; қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеуді орындау. 724. Білуге тиіс: престерде құбыр дайындамасын қалыптаудың технологиялық процесі; қалыптау жабдығының конструктивтік ерекшеліктері; қалыптау сұрпы жəне оның сапасына қойылатын талаптар; жарамсыздықты бақылау жəне жою тəсілдері. 129. Құбырларды ыстық прокаттау орнағын басқару орнының операторы Параграф 1. Құбырларды ыстық прокаттау орнағын басқару орнының операторы 725. Жұмыс сипаттамасы: құбырларды технологиялық өндіру процесіне қатысу; құймалар мен дайындаманы қапсыру, құбырларды прокаттау, калибрлеу жəне редуцирлеу, жақтауларды өндіру кезінде құбырларды ыстық прокаттау тетіктерімен пультпен басқару; металл жұмысы тетіктерімен жəне орнақтың басқа да қосалқы тетіктерімен басқару; қозғалтқыш жүктемесіне, прокаттау қарқынына, прокатталатын құбырлардың маркасы мен бейініне қарай валкалар айналымын реттеу; электр қозғалтқыштар жүктемесін жəне ұштасқан учаскелер дабылдарын бақылау; басқарылатын тетіктердің сақталуын жəне үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; валкаларды аударуға, орнақты реттеуге жəне жөндеуге қатысу. 726. Білуге тиіс: түрлі маркалы болатты прокаттаудың технологиялық процесі; жабдықтардың жəне қызмет көрсететін орнақтардың жəне басқару орнының барлық тетіктерінің құрылғысы жəне принципі; тетіктерді қолмен жəне автоматты басқару; өндірістік дабыл беру жүйелері; құбырлардың сұрпы; слесарлық іс. Машинада - қолмен жасалатын операцияның саны минутына 5-ке дейін жұмыс істеу кезінде – 1-разряд. Машинада - қолмен жасалатын операцияның саны минутына 5-тен 10-ға дейін– 2-разряд. Машинада - қолмен жасалатын операцияның саны минутына 10-нан 25-ке дейін жұмыс істеу кезінде – 3-ші разряд. Машинада - қолмен жасалатын операцияның саны минутына 25-тен 40-қа дейін жұмыс істеу кезінде – 4-разряд. Машинада - қолмен жасалатын операцияның саны минутына 40 жəне одан көп жұмыс істеу кезінде –5-разряд. 30 Құбырларды дəнекерлеуші Параграф 1. Құбырларды дəнекерлеуші, 3-разряд 727. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары құбыр дəнекерлеушінің басшылығымен үйірткіленген дəнекерленген құбырларды өндіру кезінде дəнекерлеу жəне күйдірудің технологиялық процестерін жүргізу; құбырларды пешке салу жəне оның тоңазыған камерадан өтуі мен шығуын бақылау; құбырлардың дəнекерлеу сапасын жəне механикалық қасиетін бақылау; қорғаныс майлауды дайындау; кызмет көрсетілетін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 728. Білуге тиіс: үйірткіленген дəнекерленген құбырларды өндірудің технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысының принципі; құбырлар сұрпы; құбырлар сапасына мемлекеттік стандарт талаптары; слесарлық іс.

Жарыстардың жүлдегерлері (адам): халықаралық республикалық

1 2 3

Спорттық жетілдіру

18 16

20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20__ 20_

Спорттық жетілдіру

1 жыл 2 жыл 2 жылдан жоғары

14 12

Топтары мен оқушылардың саны 20__ж. 20__ж. Топ оқушы Топ оқушы

ЖСШҚ

Акробатика, су шаңғысы спорты, спорттық гимнастика (ұлдар), үстел теннисi, жүзу, суға секiру, батутта секiру, үйлесiмдi жүзу, ушу, фристайл, шахмат, дойбы, тоғызқұмалақ

3

8 10

II. Оқушылардың сапалық құрамы (біліктілігі) Оқушылардың жасы

Спорттық гимнастика (қыздар), көркем гимнастика, теннис

2

6 6 5 5

БАРЛЫҒЫ

7-9

Барлық кезеңде

5 4 4 3

Оқу-жаттығу 1 2 3 4 5

Мəнерлеп сырғанау

1

10 10 8 8

I. Жинақтау Даярлау кезеңдері

6-8

Жоғары спорт шеберлігі

12 12 12 12

БЖСМ КАРТАСЫ Мекен-жайы ___________________________ Басқару органы ________________________ Спорт түрі _____________________ ашылған жылы ___________________________

Спорт түрлері

Оқу жылы

8 8 6 6

Олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектептерінің қызметін ұйымдастырудың тəртібі туралы қағидаларға 3-қосымша

Жасы (жыл) 4-5

Кезеңнің атауы

12 14 18 20

Келесі даярлық кезеңіне өту жəне ОРМБЖМ бітіру туралы белгілер: ОЖТ-ға ________________________________ СШЖТ-ға _________________________________ ЖСШТ-ға ________________________________ бітіруші ________________________________ Жаттықтырушы- оқытушы ________________________________ Аға жаттықтырушы- оқытушы________________________ Нормативтік құқықтық акті 2013 жылғы 17 қаңтарда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8282 болып енгізілді.

Параграф 2. Құбырларды дəнекерлеуші, 4-разряд 729. Жұмыс сипаттамасы: үйірткіленген дəнекерленген құбырларды өндіру кезінде дəнекерлеу жəне технологиялық процестерін жүргізу; пеш жəне қосалқы жабдықтың жұмысын бақылау; құбырларды дəнекерлеу мен күйдірудің берілген режимдерін бақылау; қорғаныс газын пешке салуды реттеу; пештің муфелін ауыстыру. 730. Білуге тиіс: үйіртіленген дəнекерленген құбырларды өндірудің технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; қорғаныс газының құрамы жəне оны алу принципі; дəнекерлеу режимі; негізгі жəне қосалқы жабықтың конструктивтік ерекшеліктері.

күйдірудің

131. Құбырларды ыстық прокаттау орнағының көмекші біліктеушісі Параграф 1. Құбырларды ыстық прокаттау орнағының көмекші біліктеушісі, 2-разряд 731. Жұмыс сипаттамасы: құймалар мен дайындамаларды қапсырудың, түрлі үлгідегі орнақтарда құбырларды прокаттау, өңдеу, калибрлеу жəне редуцирлеу технологиялық процесіне қатысу; суыту үстелдерінің қызметі; орнаққа тігін пресінен ыстық гильза беру; құбырларды орнаққа салу; валкалар аударуға, орнақтарды жөндеуге жəне баптауға қатысу. 732. Білуге тиіс. құбырларды прокаттау, өңдеу, калибрлеу, редуцирлеу, құймалар мен дайындамаларды қапсыру туралы негізгі мəліметтер; валкаларды ауыстыру ережесі; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысының принципі; көлік тетіктерінің құрылғысы; құбырлар сұрпы жəне болат маркалары; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Құбырларды ыстық прокаттау орнағының көмекші біліктеушісі, 3-разряд 733. Жұмыс сипаттамасы: бетондеу орнақтарында жақтаулар мен дайындаманы өңдеудің технологиялық процесіне қатысу; бойлық прокаттаудың калибрлік орнақтарында құбырларды калибрлеу; жабдықтың жұмысын бақылау жəне технологиялық аспапты орнату, алып шығу жəне дайындау бойынша тетіктермен басқару: дорн, жақтаулар, сырықтар, оларды алмастыру жəне орнаққа жеткізу; қолмен құбырларды жиектеу; майлау машинасының қызметі, майлауға дайындау жəне оны гильзаға (құбырға) енгізу. 734. Білуге тиіс: жақтаулар мен дайындамаларды өңдеу процесінің негіздері, əр түрлі маркалы, əр түрлі мөлшердегі болатты калибрлеу; қызмет көрсетілетін орнақ жұмысының принциптері; қызмет көрсететін қосалқы жабдық құрылғысы; валкаларды аудару жəне калибрлі валка мен прокатталатын құбырларға сəйкес технологиялық аспапты орнату ережесі. Параграф 3. Құбырларды ыстық прокаттау орнағының көмекші біліктеушісі, 4-разряд 735. Жұмыс сипаттамасы: тігін орнақтарында құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процестеріне қатысу; кішкентай орнақпен құбыр прокаттау қондырғысының элонгаторында, автоматты орнақпен, бойлық прокаттау орнақтарымен құбыр прокаттау қондырғысының бетондеу (раскатных) орнақтарында, қисық прокаттау калибрлі орнақтарында, редукциялық жəне бетондеу орнақтарында құбырларды прокаттау, өңдеу, калибрлеу жəне редуцирлеу. 736. Білуге тиіс: құймалар мен дайындамаларды қапсырудың технологиялық процестерінің негіздері, түрлі маркалы, əр түрлі мөлшердегі болаттан құбырларды прокаттау, өңдеу, калибрлеу жəне редуцирлеу; қызмет көрсететін орнақ жəне қосалқы жабдық құрылғысы; прокаттау кестесі; прокатталатын құбырлар сұрпы. Автоматты орнақпен, бойлық прокаттау орнақтарымен, үздіксіз орнақтармен құбыр прокаттау қондырғысының тігін орнақтарында құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процестеріне қатысу кезінде; автоматты орнақтарда, бойлық прокаттау орнаақтарында, кішкентай орнақтарда, үздіксіз орнақтарда құбырларды прокаттау – 5-ші разряд. Параграф 4. Құбырларды суық прокаттау орнағының көмекші біліктеушісі, 3-разряд 737. Жұмыс сипаттамасы: құбырларды суық прокаттау орнағы біліктеуішінің басшылығымен суық прокаттау валкалық орнақтарында сыртқы диаметрі 75 мм-ге дейін құбырларды прокаттаудың технологиялық процестерін жүргізу; дайындаманы орнаққа беру; ауысым технологиялық аспабын жеткізу; прокатталған құбырларды кескішпен кесу ұштарын түзетіп кесу жəне сынаманы кесу; прокаттау аспабын аудару жəне ауыстыру;

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-бетте). жапсырмаларды ресімдеу; орнақты баптауға жəне жөндеуге қатысу. 738. Білуге тиіс: құбырларды суық жəне жылы прокаттаудың технологиялық процестері, орнақтар мен қосалқы тетіктер жұмыстарының принципі; қолданылатын прокаттау аспабы; орнақты қолмен жəне автоматты түрде басқару жүйесі; слесарлық іс. Сыртқы диаметрі 75 мм. жəне одан көп құбырларды, айнымалы қима құбырын ерекше жұқа, толқынды, мойынтіректік, жүзгіштік, электр жылтыратқыш құбырларды, қорытпалардан құбырларды, құбырларды суық прокаттаудың валкалық орнақтарында арнайы мақсаттағы құбырларды (авиациялық жоғары қысымды қазандықтар үшін жəне тағы баска) прокаттаудың, құбырларды жылы прокаттау орнағында, тандем орнағында, құбырларды суық прокаттау екі ағынды валкалық орнағында құбырларды прокаттау. Құбырларды суық прокаттау орнағы біліктеуішінің басшылығымен құбырларды суық прокаттаудың 2 орнағында қызмет көрсеткен кезде – 4-ші разряд. 132. Ыстық құбырларды престеуші Параграф 1. Ыстық құбырларды престеуші, 3-разряд 739. Жұмыс сипаттамасы: бұрғылау құбырының қыздырылған ұштарын орналастырудың технологиялық процесіне қатысу; құбырлардың ұшын преске орнату, престік аспапты ауыстыру; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 740. Білуге тиіс: құбыр ұштарын ыстық отырғызудың технологиялық процесін жүргізу; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысының принципі; престік аспап қызметі; құбырлар сұрпы; слесарлық іс. Параграф 2. Ыстық құбырларды престеуші, 4-разряд 741. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық құбырларды престеушінің басшылығымен бұрғылау құбырларының ұштарын ыстық отырғызудың технологиялық процестерін жүргізу; құбырларды престеу, құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процестеріне қатысу; престе құбырлардың ыстық ұшын орнату; пуансон мен əдіснаманың дұрыстығын, тазалығын жəне суытылғандығын бақылау; дистрибутормен жəне бұрғылау пресінің басқа да тетіктерімен басқару; сырыққа ұшы орнатылған құбырларды жеткізу, престі гильзадан тазарту. 742. Білуге тиіс: бұрғылау құбырының шетін ыстық орналастырудың технологиялық негіздері; құймалар мен дайындаманы қапсыру процестерінің негіздері; құбырларды престеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; престерді қолмен жəне автоматпен басқару жүйесі; қыздыру жəне престеу кезіндегі болаттың қасиеті; шығарылатын өнімнің сапасына мемлекеттік стандарттардың талаптары. Параграф 3. Ыстық құбырларды престеуші, 5-разряд 743. Жұмыс сипаттамасы: тұрақты қимадағы бұрғылау құбырларының шеттерін ыстық отырғызудың технологиялық процестерін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық құбыр престеушінің басшылығымен құбыр бейінді орнату тігін престерінде немесе кішкентай тігін престерінде құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процестері; дайындаманы қабылдағышқа беру, фланецті пуансонмен немесе арамен кесу; дайындамаға графиттік немесе шыны майлауды жеткізу; престерді ауысым аспаптарымен қамтамасыз ету; біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық құбырлар престеушісінің басшылығымен престеу аспабын бөлшектеу, құрастыру, аудару. 744. Білуге тиіс: кішкентай орнақ немесе құбыр бейінді қондырғының тігін пресінде құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процесі; құймалар мен дайындама сұрпы; фланец кесу жəне майды беру тəсілдері; ауысым технологиялық аспаптың қызметі. Параграф 4. Ыстық құбырларды престеуші, 6-разряд 745. Жұмыс сипаттамасы: құбыр бейіндеу қондырғысының тігін престерінде немесе кішкентай орнақтың тігін престерінде құймалар мен дайындаманы қапсырудың технологиялық процестерін жүргізу, айнымалы қимадағы бұрғылау құбырларының ұштарын ыстық отырғызу; біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық құбырларды престеушінің басшылығымен құбыр бейіндеу қондырғысының құбыр бейіндеу престерінде құбырларды престеудің технологиялық процестерін жүргізу: дайындаманы қабылдағышқа жеткізу: майды дайындамаға жеткізу; ұштықтар мен экспандерлерді орнату; өңделіп жатқан металдың температурасын бақылау, отырғызу қарқынын реттеу жəне өңделіп жатқан құбыр шеттерінің параметрлерін сақтау; металдың температурасын айқындау; берілген мөлшерлерге сəйкес аспаптың кемшіліктерін іріктеу; престік аспапты бөлшектеу жəне аудару, технологиялық жəне өлшеу аспабының сақталуын жəне үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеуді орындау. 746. Білуге тиіс: құбыр бейіндеу қондырғысының жəне ауыспалы қиманың бұрғылау құбырларының шеттерін ыстық отырғызудың құбыр бейінді престерінде құбырларды престеудің технологиялық процестері; престі жəне қосалқы тетіктерді баптау ережесі; престік аспапты іріктеу жəне ауыстыру ережесі; дайындама мен құбырлар сұрпы. Параграф 5. Ыстық құбырларды престеуші, 7-разряд 747. Жұмыс сипаттамасы: құбыр бейіндеу қондырғысында құбыр бейіндеу престерінде құбырларды престеудің технологиялық процестерін жүргізу; прокаттауды қапсырудың жəне қарқынының ұзындығын реттеу, геометриялық мөлшерлерін жəне өнім сапасын айқындау; престің басқару тетіктерінің барлық пульттарында жұмыс істеу; бұзылған аспапты қыздыру құрылғыларының, гидрожүйелердің жəне басқа да престер тетіктерінің жай-күйін жəне жұмысын бақылау; пресс бригадасына басшылық ету. 748. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 133. Құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудегі престеуші Параграф 1. Құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудегі престеуші, 2-разряд 749. Жұмыс сипаттамасы: гидравликалық немесе пневматикалық престерде құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізуге қатысу; преске сырықпен құбырлар мен баллондарды жеткізу, оларды сынақтан өткізбес бұрын қарау жəне сынақтан өткізгеннен кейін жинау; жоғары жəне төмен қысымды магистралдарды тексеру жəне қарау; су жəне май сорғыларының жұмысын бақылау; жұмыс істеп тұрған шайбаны ауыстыруға жəне қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 750. Білуге тиіс: құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудің технологиялық процестері; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудегі престеуші, 3-разряд 751. Жұмыс сипаттамасы: берілген техникалық жағдайларға сəйкес гидравликалық немесе пневматикалық престерде қысымы 10 МПа баллондарды, сыртқы диаметрі 400 мм. дейін шойын құбырларды, сыртқы диаметрі 200 мм. дейін электрмен дəнекерлеу құбырларын сынақтан өткізудің, сыртқы диаметрі 127 мм. дейін бұрғылау жəне шегенделген құбырларды бұрандалы қосудың технологиялық процестерін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары престеушінің басшылығымен құм құю жəне басқа да агрегаттарда кейіннен улай, майсыздандыра, майландыра жəне тазалай отырып, сыйымдылығы 80 л. дейін арнайы баллондарды гидравликалық жəне пневматикалық сынақтан өткізудің технологиялық процестерін жүргізу; шойын құбырлардың ішінде құбырлауды, бүріктерді жəне күйінділерді тазалау; құбырды суға толтыру, белгіленген қысымды беру жəне алып тастау, манометрлер көрсеткішінің дұрыстығын тексеру; сынақтан өткізілетін шайбаларды, əдіснамалардың жай-күйін тексеру, оларды ауыстыру; құбырларды маркалау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жарамсыздықтарын анықтау жəне жою; улы ағындарды бейтараптандыру. 752. Білуге тиіс: құбырлар мен баллондарды гидравликалық жəне пневматикалық сынақтан өткізу технологиясы; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы жəне оларды техникалық пайдалану ережесі; құбырлар мен баллондарды сынаққа алуға арналған мемлекеттік стандарттар, престерді қолмен жəне автоматты басқару жүйелері; сынақтан өткізілетін құбырлар мен баллондардың сұрпы; улы ерітінділердің құрамы. Параграф 3. Құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудегі престеуші, 4-разряд 753. Жұмыс сипаттамасы; берілген техникалық жағдайларға сəйкес гидравликалық немесе пневматикалық престерде сыртқы диаметрі 400 мм. жəне одан да жоғары шойын құбырды, сыртқы диаметрі 200мм. жəне одан да жоғары электрмен дəнекерлеу құбырын, қысымы 10 МПа жəне одан жоғары баллондарды сынақтан өткізудің, сыртқы диаметрі 127 мм. жəне одан жоғары бұрғылау жəне шегенделген құбырларды бұрандалы қосудың технологиялық процестерін жүргізу; құм құю жəне басқа да агрегаттарда улай, майсыздандыра, майландыра жəне тазалай отырып, сыйымдылығы 80 л. дейін арнайы баллондарды гидравликалық жəне пневматикалық сынақтан өткізудің технологиялық процестерін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары престеушінің басшылығымен құм құю жəне басқа да агрегаттарда улай, майсыздандыра, майлай жəне тазалай отырып сыйымдылығы 80 л. жəне одан жоғары арнайы баллондарды гидравликалық жəне пневматикалық сынақтан өткізудің технологиялық процестерін жүргізу; ауыстыратын аспапты ауыстыру, шығарылатын сұрыпқа сəйкес престі баптау; престің жұмыс істеу процесінде муфтадағы майлау жай-күйін бақылау. 754. Білуге тиіс: бұрандалы қосуға қол жетімділіктің жəне орналастырудың негізгі талаптары жəне тығыздыққа техникалық талаптар, оларды қосу; құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізуге жəне қабылдауға мемлекеттік стандарттар. Параграф 4. Құбырлар мен баллондарды сынақтан өткізудегі престеуші, 5-разряд 755. Жұмыс сипаттамасы: құм құю жəне басқа да агрегаттарда улай, майсыздандыра, майландыра жəне тазалай отырып, сыйымдылығы 80 л. жəне одан да жоғары арнайы баллондарды гидравликалық жəне пневматикалық сынақтан өткізудің технологиялық процестерін жүргізу; баллондардың көлемі мен салмағын айқындау; бұзылу нүктесін белгілеу; сынақтан өткізу алдында баллондарды бұрандалы жəне фланецтік қосуды бақылау; жабдықты баптау жəне престердің жұмысын бақылау; баллондарды толтыру үшін пассирленген ерітінді дайындау, қойыртпақ тұндырғышта ортаны бақылау. 756. Білуге тиіс: үлкен көлемдегі арнайы баллондарға мемлекеттік стандарттар, қосқыш бұрандалардың түрлері; баллондар шығарылатын болат маркасының химиялық қасиеттері; тығыз жағдайдағы газдар мен сұйықтықтардың қасиеті; болат маркалары жəне баллондар түрлері бойынша сынақтардың параметрлері. 134. Винипласт жəне полиэтилен құбырларды ажыратушы Параграф 1. Винипласт жəне полиэтилен құбырларды ажыратушы, 1-разряд 757. Жұмыс сипаттамасы: винипласт жəне полиэтилен құбырларды ажыратудың технологиялық процесіне қатысу; қыздыру электр пешіне сырықтар бойынша құбырларды домалату жəне ажырату үшін қондырғыға рольганг бойынша құбырларды өңдеу; ажырату қондырғысында құбырларды қысу; қондырғыдан ажыратылған құбырларды алып тастау; ажыратар алдында құбырлардың шеттерін тазалау; футерленген құбырлардың ажыратылған ұштарын тазалау; айырылған ажыратпаларды жөндеуге дайындау; айырылған ажыратпаларды жөндеу үшін тіліктерді дайындау; аралық сырықтарға ажыратылған құбырларды тасымалдау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 758. Білуге тиіс: винипласт жəне полиэтилен жамылғыларды ажыратудың технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсетілетін жабдық жəне оның жіберу аппаратурасы жұмысының принципі; толықтай жұмсарғанша винипласты қыздыру температурасы; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Винипласт жəне полиэтилен құбырларды ажыратушы, 2-разряд 759. Жұмыс сипаттамасы: болат құбырлардың жəне муфталардың ұшына құбырлардың винипласт жəне полиэтилен ұштарын ажыратудың технологиялық процестерін жүргізу; винипласт ұштарын толықтай жұмсарғанға дейін қыздыру; бір мөлшерден екінші мөлшерге ауысу кезінде қондырғыға аспапты ауыстыру; құбырлардың айырылған ажыратпаларын винипластпен шыбықтап дəнекерлеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оны ағымдағы жөндеуді орындау. 760. Білуге тиіс: фитингте, үш тармақта, иінде винипласт жамылғыларды дайындаудың жəне ажыратудың технологиялық процесі жəне тағы баска қыздыратын электр пештерін техникалық пайдалану ережесі, полиэтилен құбырларды ажыратудың жəне айырылған ажыратпаларды дəнекерлеу үшін əуе оттық пистолет қондырғысы; винипласттың қасиеті; қыздыратын электр пешінің жұмысының температуралық режимі; футерленген құбырлардың сұрпы; слесарлық іс. 135.Құбырлар мен дайындаманы кесуші Параграф 1. Құбырлар мен дайындаманы кесуші, 1-разряд 761. Жұмыс сипаттамасы: бұрандалы қосу бөлімдерін: құбырға диаметрі 76, 2 мм. дейін муфта, сақина, ниппельді қолмен бұрау;

17 шілде 2013 жыл

əр түрлі конструкция жабдығында құбырлар мен дайындамаларды кесуге қатысу; кесу алдында металдың сұрпы, дайындамалар мен құбырларды пакетке салу, жинау. 762. Білуге тиіс: пайдаланылатын құрал-жабдықтардың қызметі жəне қолдану тəсілдері. Параграф 2. Құбырлар мен дайындаманы кесуші, 2-разряд 763. Жұмыс сипаттамасы: дискілі арамен, аллигаторлы пышақпен, бензин кескішпен, абразивті тұтқырлы станоктарда құбырларды жəне дайындаманы кесу; біліктілігі анағұрлым жоғары құбырлар мен дайындаманы кесушінің басшылығымен күші 500 тс престерде құбыр үшін дайындама (сынық) кесу; құбырларда «мұртшаны» алып тастау жəне тазалау; құбырлардың ұштары мен станоктардағы қосатын бөлімдерді қайрау жəне кесу; бұрандаларды жəне станоктағы құбырларға сақтандыру бөлшектерін кесу жəне айналдыру; құбырлар мен дайындаманың жүзін алып тастау; дайындаманы ашу. станоктағы құбырларға диаметрі 150 мм. дейін бұрандалы қосу бөлімдерін орау; қызмет көрсететін станоктың жұмысын бақылау; құбырларға диаметрі 762 мм. жəне одан жоғары бұрандалы қосу бөлімдерін орау; беріктік тобы бойынша құбырлар мен муфталарды іріктеу; бұрандалы қосуды орау сапасын бақылау; қолжетімділікке сəйкес кесу сапасын тексеру; кесетін аспапты қайрау жəне орнату; қызмет көрсететін жабдықты баптау; қызмет көрсететін жабдықтың жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, олардың жұмысына қатысу. 764. Білуге тиіс: кесу арқылы металды өңдеу технологиясы; жұмыс принципі жəне қызмет көрсететін станокты техникалық пайдалану ережесі; металды маркалау; болат, құбыр жəне муфта сұрпы мен маркалары, өңделетін құбырларға қол жетімділік; слесарлық іс негіздері. Параграф 3. Құбырлар мен дайындаманы кесуші, 3-разряд 765. Жұмыс сипаттамасы: жартылай автоматты станоктарда жəне автоматтарда, шабу станоктарында, «Геллера» араларында, механикаландырылған аллигаторлы қайшылармен, ағынды желілерде абразивті аспаппен станоктарда құбырлар мен дайындаманы кесу; күші 500 тс престерде дайындаманы кесу (сындыру); біліктілігі анағұрлым жоғары құбыр жəне дайындама кесушінің басшылығымен күші 500 тс жəне одан жоғары престерде құбырлар үшін дайындаманы кесу (сындыру); престерде құбырларда «мұртшаларды» алып тастау жəне тазалау; дискілі аралармен үлкен диаметрлі болат құбырларды кесу; диаметрі 400 мм. дейін шойын құбырларды кесу; станоктарда құбырларды ұштау; толқынды, бейінді, сорғы-компрессорлық, бұрғылау жəне шегенделген құбырларды реттеу жəне қайрау; құбырлардың ұшын жəне жартылай автоматтағы жəне автоматтағы қосу бөлімдерін қайрау жəне кесу; бұрандалар мен сақтандыру бөлшектерін жартылай автоматтағы жəне автоматтағы құбырларға кесу жəне айналдыру; диаметрі 150 мм. жəне одан жоғары бұрандалы қосу бөлімдерін станоктағы құбырларға орау; кесетін аспапты қайрау, орнату жəне юстировкалау; өткізуді жүргізу, станоктарды баптау, престерді, жартылай автоматты жəне автоматты станоктарды реттеу. 766. Білуге тиіс: жұмыс құрылғысы, принципі жəне қызмет көрсететін станоктарды, жартылай автоматты жəне автоматты станоктарды, престерді техникалық пайдалану ережесі; кесілетін аспапты баптау жəне ауысым ережесі; қолмен жəне автоматты басқару жүйелері; бақылау-өлшеу аспабын реттеу ережесі; слесарлық іс. Параграф 4. Құбырлар мен дайындаманы кесуші, 4-разряд 767. Жұмыс сипаттамасы: станоктарда жəне ағынды желілерде құбырларды кесу жəне ұштау; күші 500 тс жəне одан жоғары престерде құбырлар үшін дайындаманы кесу (сындыру); болат пен қорытпалардың тот баспайтын жəне құрышталған маркасынан құбырларды реттеу жəне қайрау; диаметрі 400 мм. жəне одан жоғары шойын құбырларды кесу; құбырлар мен дайындаманы плазмалық кесу; үйкелеу араларымен құбырларды кесу; футерленген, сорғы-компрессорлық, бұрғылау, шегенделген құбырлардың ұштарын жəне оларға қосылған бөлімдерді кесу; автоматты жинақтау қондырғыларында құбырларға бұрандалы қосу бөлімдерін орау; қызмет көрсететін жабдықты баптау; жабдықты ағымдағы жөндеуді орындау. 768. Білуге тиіс: механика, электр техникасының негіздері; қызмет көрсететін жабдықты баптау жəне техникалық пайдалану ережесі. 136. Баллондарды жинаушы Параграф 1. Баллондарды жинаушы, 2-разряд 769. Жұмыс сипаттамасы: қысымы 10 МПа дейін қақпақпен баллондарды жинаудың технологиялық процестерін жүргізу; сақиналарды саптамалау; жинауға баллондарды дайындау, бұрандаларды тазалау; тығыздап майлауды дайындау, онымен қақпақтың бұрандасын майлау, баллонның мойыншасына сақинаны кигізу, сақинаны бекіту үшін жүзін шегендеу; қызмет көрсететін станоктардың жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оларды жөндеуге қатысу. 770. Білуге тиіс: жұмыстың құрылғысы, принципі жəне қақпақты бұрау үшін станокты техникалық пайдалану ережесі; баллондар сұрпы; майланатын заттың құрамы; баллондар жəне оларға қақпақтар түрі; баллондарға мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Баллондарды жинаушы, 3-разряд 771. Жұмыс сипаттамасы: қысымы 10 МПа жəне одан жоғары қақпақпен баллондарды жинаудың технологиялық процестерін жүргізу: сақиналарды саптау; баллондарды жинауға, бұрандаларды тазалауға дайындау; тығыздап майлауға дайындау, онымен қақпақтың бұрандасын майлау, баллонның мойыншасына сақинаны кигізу; сақинаны бекіту үшін жүзін шегендеу; қызмет көрсетілетін станок жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оны ағымдағы жөндеуді орындау. 772. Білуге тиіс: жұмыстың құрылғысы, принципі жəне қақпақты бұрау үшін станокты техникалық пайдалану ережесі; баллондар сұрпы; майланатын заттың құрамы; баллондар жəне оларға қақпақтар түрі; баллондарға мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық іс негіздері. 137. Құбырларды пеште дəнекерлеуші Параграф 1. Құбырларды пеште дəнекерлеуші, 4-разряд 773. Жұмыс сипаттамасы: толассыз пеште дəнекерлеу орнақтарында құбырларды өндіру кезінде қыздыру пештерінде штрипсті жылытудың технологиялық процесіне қатысу; біліктілігі анағұрлым жоғары дəнекерлеушінің басшылығымен штрипсті орналастыру жəне қыздыру, қабырғаны дайындау, ағынөзекті жəне жұмыс кеңістігін тазалау; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 774. Білуге тиіс: құбырларды пеште дəнекерлеудің технологиялық процесінің негіздері; қызмет көрсететін жабдық құрылғысы жəне жұмысының принциптері; слесарлық іс. Параграф 2. Құбырларды пеште дəнекерлеуші, 5-разряд 775. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары дəнекерлеушінің басшылығымен толассыз пеште дəнекерлеу орнағында құбырларды өндіру кезінде қыздыру пештерінде штрипсті қыздырудың технологиялық процестерін жүргізу; штрипсті пешке орналастыру; пештің жұмыс істеу кеңістігінде штрипсті орналастыруды қамтамасыз ету; глиссажды құбырларды ауыстыру; пештің қабырғасын дайындау, ағынөзегін жəне жұмыс істеу кеңістігін тазалау; пештің арматурасы, буландыру пакеттерінің, рекуператорларын, газ, жəне ауа өткізгіштердің, пештерді суыту жəне бақылау-өлшеу аспаптарының дұрыс жай-күйін бақылау. 776. Білуге тиіс: штрипстар мен құбырлардың түрлі маркаларын қыздырудың технологиялық процесі; жұмыс құрылғысы, принципі жəне қызмет көрсететін пештерін, орнақтарды, бақылау-өлшеу аспаптарын техникалық пайдалану ережесі; пештерді суыту жүйесі; отынның жану қасиеті мен оның шығынын азайту тəсілдері; штрипстерге жəне құбырларға арналған мемлекеттік стандарттардың талаптары. Параграф 3. Құбырларды пеште дəнекерлеуші, 6-разряд 777. Жұмыс сипаттамасы: толассыз пеште дəнекерлеу орнақтарында құбырларды өндіру кезінде қыздыру пештерінде штрипсті қыздырудың технологиялық процестерін жүргізу; пештің жылыту режимін реттеу; прокат осі бойынша пештің алдындағы барабанды баптау жəне реттеу; штрипстің сапасын, пеш шегені мен жұмыс істеу кеңістігінің жай-күйін бақылау; қызмет көрсететін жабдықты ағымдағы жөндеуді орындау; пеш бригадасына басшылық ету. 778. Білуге тиіс: құбырларды пеште дəнекерлеудің технологиялық процесі; жылыту техникасының негіздері, отынның жану теориясы; пештердің, орнақтардың, қосалқы жабдықтардың конструктивтік ерекшеліктері жəне оларды баптау жəне басқару тəсілдері; металдардың, отынның, жанар май материалдарының қасиеті; ақаулар түрлері жəне оларды жою тəсілдері. 779. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 138. Құбыр құюшы-қалыптаушы Параграф 1. Құбыр құюшы-қалыптаушы, 2-й разряд 780. Жұмыс сипаттамасы: қондырғыларда құбырлау жəне фланец сырықтарын қалыптаудың технологиялық процесіне қатысу; металл қалып дайындау, оларды щеткамен тазалау, тығыздалған ауамен үрлеу; электр пешінде қыздырып сырық жəшіктерін майлау; бункерге сырық қоспасын көму; қылтанақтарды қайрау жəне құбырлаудың дайын сырықтарын реттеп қою; қондырғы жөндеуге қатысу. 781. Білуге тиіс: құбырлау сырығын нығыздау үшін отқа төзімді қоспа дайындаудың технологиялық процесі, құбырлаудың сырығын жəне оның кептірмесін дайындау; қызмет көрсететін жабдық жұмысының принципі, майлау түрлері жəне сырық жəшіктеріне оны салу тəсілдері, слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Құбыр құюшы-қалыптаушы, 3-разряд 782. Жұмыс сипаттамасы: қондырғыларда жəне жартылай автоматты ағын желілерде құбырлау мен фланецтің сырықтарын (қалыбын) дайындаудың технологиялық процестерін жүргізу; сырық жəшігіне сырық қоспасын көмеді; құбырлаудың сырығын электр пешіне қалыптау жəне қыздыру; пештің температура режимін реттеу; газ оттығының қалыпты жануын жəне қайнау кезеңінде қызуын бақылау; сырық жəшіктерін престеу; күйіндіден тазалау, ауа үрлеу жəне жартылай автоматты ағын желісі үшін сырық жəшіктерінің бөлу құрамын майлау; баптау режимінде ағынды желілер тораптарының жұмысын тексеру; қызмет көрсетілетін жабдық жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою. 783. Білуге тиіс: құбыр құюдың технологиялық процесінің негіздері, құбырлау жəне фланец сырығының қалыптау процесі; жұмыс принципі жəне қондырғыны жəне жартылай автоматты ағын желісінің техникалық пайдалану ережесі; балқытылған металмен өзара жұмыс істеген кездегі қалыптау қоспасының қасиеті; табиғи газбен жəне тығыз ауамен жұмыс істеу ережесі; слесарлық іс. Параграф 3. Құбыр құюшы-қалыптаушы, 4-разряд 784. Жұмыс сипаттамасы: қондырғыларда жоғарғы фланец пен кірісті қалыптаудың технологиялық процестерін жүргізу; үлгілер орнату, қалыптау материалдарын дайындау, жіңішке қораптар мен науашаларды нығыздау; фланец қалыбын əрлеу, құбырлау мен фланецтің сырықтарын əрлеу, кептіру, сырлау; қондырғыны ағымдағы жөндеуді орындау. 785. Білуге тиіс: құбырларды құюдың жəне фланецтерді дайындаудың технологиялық процесі; қалыптау материалдарының қызметі жəне оны дайындау тəсілдері, құбырлау, фланец, кіріс сырықтарын қалыптау қондырғысының конструктивтік ерекшеліктері. 139. Табақтар мен ленталарды электрмен дəнекерлеуші Параграф 1. Табақтар мен ленталарды электрмен дəнекерлеуші, 2-разряд 786. Жұмыс сипаттамасы: құбырға жазық дəнекерлеудің технологиялық процесін жүргізуге қатысу; дəнекерлеу үшін металл іріктеу; жапсарлап дəнекерлеу машинасымен үйкеліс тораптарын майлау; қызмет көрсететін жабдықты жөндеуге қатысу. 787. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдық жұмысының принципі;

түрлі маркалы болатты дəнекерлеу режимі жəне жұмыс уақытында жік сапасын сынақтан өткізудің əдістері; пайдаланылатын абразивті аспаптардың сипаттамасы; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Табақтар мен ленталарды электрмен дəнекерлеуші, 3-разряд 788. Жұмыс сипаттамасы: жапсарлап дəнекерлеу машинасында орамдарда суық жаймалардың шеттерін дəнекерлеудің немесе дəнекерлеу-орау машинасында жоғары құрышталған жəне дəнекерлеу орау агрегатында дəл өлшенген қорытпалардың жазығын дəнекерлеудің технологиялық процестерін жүргізу; құбырды электрмен дəнекерлеу орнағының желісінде жапсарлап дəнекерленген машинада ленталардың шеттерін электрмен дəнекерлеу; дайындаманы пісіру жəне жинау; тиісті қаттылығы бар абразивті тастарды іріктеу, дəнекерлеу жігін тазалау; үлгілер іріктеу; дəнекерлеу тоғының күшін таңдау, жапсарлап дəнекерлеу машинасын баптау жəне кеуектерді ауыстыру; қызмет көрсететін жабдықтың жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оларды жөндеуге қатысу. 789. Білуге тиіс: байланыс жəне аргонды-доғалы дəнекерлеудің технологиялық процесі; лентаның жəне дəнекерлеу құбырының сұрпы. Параграф 3. Табақтар мен ленталарды электрмен дəнекерлеуші, 4-разряд 790. Жұмыс сипаттамасы: пеште дəнекерлеудің үздіксіз желісінде жапсарлап дəнекерлейтін машинада штрипсті дəнекерлеудің, радиотехникалық жиілік тоқтарымен дəнекерлеу орнағының жəне құбырларды айналдыра балқытып дəнекерлеу орнағының технологиялық процестерін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары электрмен дəнекерлеушінің басшылығымен жапсарлап дəнекерлеу машинасында көп қабатты құбырлар үшін белдеулерді дəнекерлеу; жікті тазалау; жапсарлап дəнекерлеу машинасының жəне тартылмалы роликтердің жұмысын бақылау. 791. Білуге тиіс: құбырларды үздіксіз дəнекерлеудің жəне көп қабатты құбырларды өндірудің технологиялық процесінің негіздері; жұмыстың құрылғысы, принциптері жəне қызмет көрсететін жабдықты техникалық пайдалану ережесі; штрипстердің сапасына мемлекеттік стандарттардың талаптары. Параграф 4. Табақтар мен ленталарды электрмен дəнекерлеуші, 5-разряд 792. Жұмыс сипаттамасы: пешпен дəнекерлеудің толассыз орнағының желісінде жапсарлап дəнекерлеуші машинада штрипсті көлденең дəнекерлеудің, радиотехникалық жиіліктегі тоқпен дəнекерлеу орнағының, құбырларды айналдыра балқытып дəнекерлеу орнағының технологиялық процестерін жүргізу; жапсарлап дəнекерлеу машинасында көп қабатты құбырлар үшін белдеулерді дəнекерлеу; штрипсті дəнекерлеу сапасын жəне штрипсті дайындау мен процестің үздіксіздігі тораптары жұмысының берілген қарқынын қамтамасыз ету; болат белдеуінің еніне, қабырғасының қалыңдығына жəне маркасына қарай штрипсті дайындаудың барлық сызықтарын баптау жəне реттеу; дəнекерлеу режимін іріктеу; қызмет көрсететін жабдықты ағымдағы жөндеу. 793. Білуге тиіс: құбырларды үздіксіз дəнекерлеудің жəне көп қабатты құбырларды өндірудің технологиялық процестері; құрылғысы, жұмыс принципі жəне орам орауышты, жайма түзеткіш машинаны, жайма дискілерін жəне жиекті қайшыларды, бытыра оқтайтын қондырғыларды, жабдықты қолмен жəне автоматты басқару. 140. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші Параграф 1. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші, 2-разряд 794. Жұмыс сипаттамасы: флюс қабатымен электрмен дəнекерлеудің əдісімен үлкен диаметрлі тура тігісті құбырларды, құбырды электрмен дəнекерлеу орнағында флюс қабатымен айналдыра балқытып дəнекерлеу əдісімен сыртқы диаметрі 1020 мм дейін құбырларды өндірудің технологиялық процесіне қатысу; калибрлі орнақтың жұмысын жəне техникалық жағдайларға сəйкес құбырларды дұрыс калибрлеуді бақылау; ленталарды дайындау жəне кесу құрылғысындағы қайшыларды ауыстыру; бункерге флюсті жəне кассетаға электр сымын орнату; қызмет көрсететін жабдықтың жұмысындағы жарамсыздықтарды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 795. Білуге тиіс: электрмен дəнекерлеу əдісімен құбырларды өндірудің технологиялық процестерінің негіздері; құбырларды калибрлеу технологиясының негіздері; қызмет көрсететін жабдық жұмысының принципі; дəнекерленетін құбырлардың сұрпы; құбырларды калибрлеуге арналған техникалық жағдайлар; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші, 3-разряд 796. Жұмыс сипаттамасы: байланыс дəнекерлеудің əдісімен шағын жəне орташа диаметрлі құбырларды жəне құбырды электрмен дəнекерлеу орнақтарында флюс қабатымен айналдыра балқытып дəнекерлеу əдісімен сыртқы диаметрі 1020 мм. жəне одан жоғары құбырларды өндірудің технологиялық процесіне қатысу; калибрлі орнақтың жəне берілген мөлшерде ұшпа қайшылардың қызметі жəне оларды баптау; тот баспайтын ленталарды тазалау бойынша ультрадыбысты қондырғының қызметі; валкаларды аударуға қатысу; жаншуға дəнекерлеу жігінің сапасын сынақтан өткізу. 797. Білуге тиіс: байланыс дəнекерлеу əдісімен құбырларды өндірудің технологиялық негіздері; құбырды электрмен дəнекерлеу орнағының, басқа қызмет көрсететін жабдықтың құрылғысы; дəнекерленетін құбырлардың техникалық жағдайлары; құбырларды клибрлеу технологиясы; слесарлық іс. Параграф 3. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші, 4-разряд 798. Жұмыс сипаттамасы: бойлық жəне айналдыра жікті флюс қабатымен үлкен диаметрлі электрмен дəнекерлеу құбырларын; біліктілігі анағұрлым жоғары құбырларды электрмен дəнекерлеушінің басшылығымен түрлі үлгідегі құбырды электрмен дəнекерлеу орнақтарында қыздырмай, термоөңдемей аргонды-доғалы жəне атомды-сутекті дəнекерленеген тот баспайтын жəне құрышталған маркалардан құбырларды өндірудің технологиялық процестерін жүргізу; жоғары жəне радиотехникалық жиілігі бар тоқпен дəнекерлеумен құбырларды өндіру орнағының желісінде орналасқан калибрлі орнақтың қызметі; қалыптау орнағының, кесу қондырғысының жəне аспаптар көрсеткіштері үшін құбырды электрмен дəнекерлеу желісінде орнатылған басқа да тетіктердің жұмысын бақылау; жапсарлап дəнекерлеу машинасынан дəнекерлеу торабына лентаның алдыңғы ұшын жүргізу; флюстің, дəнекерлеу сымының сапасын, болуын, тең түсуін жəне жік пен дəнекерлеп қосу сапасын бақылау; лента ілмегін майсыздандыру; газ жүйесінің химикаттарын ауыстыру; валкаларды аударуға жəне құбырдың берілген мөлшеріне орнақты баптау; қызмет көрсететін жабдықты ағымдағы жөндеу. 799. Білуге тиіс: байланыс, аргонды-доғалы жəне атомдық-сутекті дəнекерлеу əдістерімен құбырларды өндірудің технологиялық процесі; құбырлар қалыптау технологиясы, жұмыс құрылғысы, принципі жəне қызмет көрсететін құбырды электрмен дəнекерлеу орнағын техникалық пайдалану ережесі, құбырларды дəнекерлеу кезіндегі металдың қасиеті; болат маркасы. Параграф 4. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші, 5-разряд 800. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеушінің басшылығымен байланыс дəнекерлеумен сыртқы диаметрі 60 мм. жоғары құбырларды, кедергімен жəне жоғары немесе радиотехникалық жиіліктегі тоқпен дəнекерленетін түрлі диаметрлі құбырларды, құбырды электрмен дəнекерлеу ағынында жылыта жəне термоөңдей отырып, байланысты, аргонды-доғалы жəне атомдық-сутекті дəнекерлеу əдістерімен құбырларды, толассыз орнақ желісінде жапсарлап дəнекерлеу машинасында тоқпен дəнекерленетін құбырларды өндірудің технологиялық процестерін жүргізу; технологиялық жікті сала отырып «Улитка» түріндегі қалыптау аппаратымен айналдыра балқытып дəнекерлеу орнақтарында құбыр дайындамасын қалыптау; құбырды айналдыра балқытып дəнекерлеу орнағының екінші басында, құбыр дайындамасын жəне флюс қабатымен жауапты мақсаттағы құбырларды алдын ала автоматты дəнекерлеу бойынша қалыптау орнағында жұмыстарды орындау; қалыптау орнағының жұмысын бақылау; қалыптау валкасына ленталарды жіберетін қондырғыларды реттеу; орнақты дəнекерлеу, аудару жəне баптау режимдерін іріктеуге қатысу; кескіштер мен ферритті штанганы ауыстыру. 801. Білуге тиіс: үйкеліс дəнекерлеумен, жоғары немесе радиотехникалық жиіліктегі тоқпен құбырларды өндірудің технологиялық процесі; ақау себептері жəне оларды жою тəсілдері; индукторлар, штангалар, газ тіреуіштерін іріктеу, желілер орнақтарын, құбыр кескіш құралдарды баптау тəсілдері; шығарылатын құбырларға арналған мемлекеттік стандарттар талаптары. Параграф 5. Орнақта құбырларды электрмен дəнекерлеуші, 6-разряд 802. Жұмыс сипаттамасы: айналдыра жəне бойлық жікпен флюс қабатымен электрмен дəнекерлеудің диаметрі үлкен құбырларды, байланыс дəнекерлеу əдісімен шағын жəне орта диаметрлі құбырларды, кедергімен жəне жоғары немесе радиотехникалық жиілікпен тоқпен дəнекерлеудің əр түрлі диаметрлі құбырларды, түрлі үлгідегі құбырды электрмен дəнекерлеу орнақтарында аргонды-доғалы жəне атомдық-сутекті дəнекерлеу əдістерімен болаттың тот баспайтын жəне құрышталған маркаларынан қ ұ б ы р л а р д ы өндірудің технологиялық процестерін жүргізу: толассыз орнақ желісінде жапсарлап дəнекерлейтін машиналарда жоғары жиілікті тоқпен дəнекерленетін құбырларды өндіру; дəнекерлеу торабының тетіктерінің жұмысын бақылау; фериттік өзек пен индукторды ауыстыру; сақинаның граты мен кесігін алып тастау үшін кескіштер дайындау жəне орнату; дəнекерлеу жігі, флюс жəне электр сымдарының сапасын бақылау жəне электр сақиналарын ауыстыру жəне кесу, дəнекерлеу басының электр өткізгішін ауыстыру; газ жүйесін баптау; валкалар мен технологиялық аспапты ауыстыру; қызмет көрсететін жабдықты ағымдағы жөндеуді орындау. 803. Білуге тиіс: дəнекерлеудің барлық түрлерімен құбырларды өндірудің технологиялық процесі; дəнекерлеу режимі; түрлі үлгідегі құбырды электрмен дəнекерлеу орнақтарының, дəнекерлеу басының, қолмен жəне автоматты басқару құралдарының конструктивтік ерекшеліктері, орнақтың валкалық аспабының жинағына қойылатын талаптар. 804. Орта кəсіптік білімді талап етеді. БТБА-ның бұрын қолданыста болған шығарылымы бойынша атаулары көрсетілген, «Құбыр өндірісі» бөлімінде көзделген жұмысшылар кəсіптері атауларының тізбесі БТБА-ның 6-қосымшасының 6-кестесінде көрсетілген. 7 – бөлім. Ферроқорытпа өндірісі 141. Вакуумтермикалық пештің аппаратшысы Параграф 1. Вакуумтермикалық пештің аппаратшысы, 4-разряд 805. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен вакуумды пеште ферроқорытпаларда көміртектің кемуі мен азоттандырудың технологиялық процестерін жүргізу; арбалардағы ферроқорытпаларды дайындау, тиеу жəне оны пешке жіберу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша электрлік, температуралық жəне вакуумдық режимдерді бақылау; вакуумдық жүйенің жəне сорғылардың, су салқындатқыштарының, жылытқыштардың жəне нығыздағыштардың жағдайын бақылау; жүк көтергіш механизмдермен жұмыс жасау; пештен өнімді түсіру; термобуды орнатуға, вакуумды сорғылар мен пештерді іске қосуға қатысу; қызмет атқаратын жабдықтардың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 806. Білуге тиіс: ферроқорытпаларда көміртектің кемуі мен азоттандырудың технологиялық процестері; қызмет атқаратын жабдықтар жұмысының құрылымы жəне жұмыс принципі; вакуумдық техниканы, электр металлургиясының жəне электр техникасының негізі, өнім сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; ферроқорытпалардың, отқа төзімді материалдардың физикалық жəне химиялық қасиеттері; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Вакуумтермикалық пештің аппаратшысы, 5-разряд 807. Жұмыс сипаттамасы: вакуумды пеште ферроқорытпаларда көміртектің кемуі мен азоттандырудың технологиялық процестерін жүргізу; вакуумды сорғылар мен пештерді іске қосу; термобуды орнату, пештің герметивтілігі мен вакуумды жүйесін тексеру; салқындату жүйесіне судың берілуін реттеу; металлдың дайындығын анықтау; қызмет ететін жабдыққа жөндеуді жүргізу. 808. Білуге тиіс: пеште өтетін физикалық-химиялық процестердің негізі; қызмет ететін жабдықтың техникалық пайдалану ережесі; дайын өнімнің сапасын анықтау тəсілі. 142. Хром күйдіретін аппаратшы Параграф 1. Хром күйдіретін аппаратшы, 4-разряд 809. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен хромды күйдірудің технологиялық процесін жүргізу; пешке хромды тиеу; пешті жұмысқа дайындау; күйдірудің тапсырылған тəртібін ұстау; пештен хромды түсіру; қызмет ететін жабдықтардың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 810. Білуге тиіс: хромды күйдірудің технологиялық процесі; пеш жұмысының құрылымы мен принципі; шығарылатын өнім сапасына

қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; көтергіш-көлік құралдары мен технологиялық аспаптарды қолданудың ережелері. Параграф 2. Хром күйдіретін аппаратшы, 5-разряд 811. Жұмыс сипаттамасы: хромды күйдірудің технологиялық процесін жүргізу; пештің температуралық тəртібін, пештің герметикалығын, пешке сутегінің үздіксіз берілуі мен күйдірілген металлдың суытылуын бақылау; металды тапсыру. 812. Білуге тиіс: пеште өтетін физикалық-химиялық процестердің негізі; пештің техникалық пайдалану ережесі; дайын өнімнің сапасын анықтау тəсілі; сутегінің шығынының нормасы; барлық учаскедегі технологиялық жабдықтың тəсімі. 143. Ванадий өндіретін аппаратшы Параграф 1. Ванадий өндіретін аппаратшы, 4-разряд 813. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен күйдірілген шикіқұрамнан ванадийді сілтілеу жолымен ванадий өндірудің технологиялық процесін жүргізу; шикіқұрамның үгітшілерін (сілтілейтіндерін) жүктеу, сумен сілтілендіру барысында суды беруді жəне қышқылды сілтілендіру барысында қышқылды беруді мөлшерлеу; шикіқұрамның, судың, ерітінділердің жəне қ:с ара қатынасын (қаттының сүйықтыққа) бақылау; үгітшілерден қойыртпақты сүзгіш жабдыққа қайта құю; сулы жəне қышқылды ерітінділерді сүзу, оларды тұнба бөлігінің жинағыштарына қайта құю мен айналымдағы ерітінділерді қышқылды сілтілендірудің үгітшілеріне қайта құю; қоқырды сулыдан қышқылды сүзгіге жəне қышқылды сүзгілерден нутч-сүзгілердегі жұмыстың барысында қайырмалы бункерлерге қолмен қайта жүктеу; вакуумды сүзгілерді шаю, тазалау жəне сүзгіш маталармен толтыру; сүзгіш маталардың, аппаратураның жəне коммуникациялардың жағдайын бақылау; сынамаларды іріктеу; қызмет ететін жабдықтардың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 814. Білуге тиіс: күйдірілген шикіқұрамнан ванадийді сілтілеу жолымен ванадий өндірудің технологиялық процесі; сілтілендіру мен сүзгілеу аппаратурасының, бақылау-өлшеу аспаптарының, автоматтандыру мен желдету қондырғыларының құрылымы мен жұмыс принципі; қайырмалы қоқырлардың сыртқы түрі бойынша анықтау тəртібі, олардан ванадийдің бестотығының сілтілену дəрежесі; сүзгілік жабдықтарды сүзгілік материалдармен қамтамасыз етудің ережесі. Параграф 2. Ванадий өндіретін аппаратшы, 5-разряд 815. Жұмыс сипаттамасы: күйдірілген шикіқұрамнан ванадийді сілтілеу жолымен ванадий өндірудің технологиялық процесін жүргізу; қышқылдылықты, меншікті салмақты, ерітінділердің тұнықтығын, өнімнің дайындығын анықтау; аппараттардың жұмыс көрсеткішінің, реагенттердің шығынын есепке алудың, мөлшерлемелердің есеп айрысуларының жазбаларын жүргізу; жұмыстың тиісті тəртібін анықтау жəне қамтамасыз ету. 816. Білуге тиіс: химияның негізі; қызмет ететін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; дайын өнім мен реактивтердің сапасына қойылатын талаптар; ерітінділердегі металдардың жоғалуының рұқсат етілген нормасы; ерітінділердің, материалдар мен реагенттердің қасиеттері. 144. Ферроқорытпа пештерінің көрікшісі Параграф 1. Ферроқорытпа пештерінің көрікшісі, 3-разряд 817. Жұмыс сипаттамасы: ферроқорыпта пештерінен металл мен қождарды шығаруға арналған қалыптарды, шөміштерді, науаларды, шлаковендерді, табандарды, күйдіретін жəне басқа да құрылғыларды дайындау; шөміштері, шлаковендері, қалыптары бар арбаларды ауыстыру, оларды металдар мен қождардан босату; құймалы жолдардың, арбалардың, науалардың түзулігі мен тазалығын бақылау; шөміштерді, қалыптарды тазалау жəне оларды майлайтын ерітінділерді дайындау; түйіршікті бассейннен металдарды іріктеу; жүккөтергіш механизмдермен жұмыс жасау; арбаның платформаларына металл мен қождарды тиеу, материалдар мен құралдарды дайындау; қызмет ететін жабдықтардың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 818. Білуге тиіс: ферроқорытпа өндірісінің технологиялық процесінің негізі; қызмет ететін жабдықтың жұмыс істеу принципі; қолданылатын материалдардың негізгі физикалық жəне химиялық қасиеттері; шартты дабыл; слесар жұмысының негізі. Параграф 2. Ферроқорытпа пештерінің көрікшісі, 4-разряд 819. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен шөміш немесе шлаковенге, силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А дейін жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден металл мен қожды шығару; металдар мен қождарды түйіршіктеу; ағынөзектерді қождардан тазалау; ағынөзектің шығару тесігін өңдеу жəне бітеу; ағынөзектегі жəне шығару барысында шөміштің құятын ұштарындағы металл ағынын реттеу; қалыптарға металл құю; қалыптардағы ферроқорытпалардың кесектерін алу; сынамаларды іріктеу; арбаға немесе платформаға шөміштерді, қалыптарды, кесектері бар контейнерлерді жəне шөміштің кептіргішін орнату; пештің қабырғалары мен шығару тесіктерінің суытылуын бақылау; пеш жабдығын жөндеуге жəне оны жөндеуден кейін қабылдауға қатысу. 820. Білуге тиіс: ферроқорытпа өндірісінің технологиялық процесінің негізі; отқа төзімді материалдардың құрамы мен қасиеті; пештің электрмен қамтамасыз ету жəне суыту жүйесі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 3. Ферроқорытпа пештерінің көрікшісі, 5-разряд 821. Жұмыс сипаттамасы: шөміш немесе шлаковенге, силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден металл мен қожды шығару; біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен шөміш немесе шлаковенге, силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден металл мен қожды шығару; пештен металл мен қожды шығару үшін қалыптарды, шлаковендерді жəне шөміштерді дайындауға, шөміштен табандарға металдарды құюға, металдар мен қождарды түйіршіктеуге басшылық ету; пештің ошағын дайындау; сынамалардың дұрыс алынуын, балқымаларды маркалауды жəне техникалық бақылау бөліміне дайын өнімді тапсырудың барысында өлшеуді бақылау; ағынөзектің күйдіру құрылымын, экрандаушы құрылымның салқындату жүйесі мен желдеткіштердің қалыпты жағдайларын қамтамасыз ету. 822. Білуге тиіс: əртүрлі үлгідегі пештердің техникалық пайдалану құрылымы мен ережесі; металдарды өндіру процесінде пайдаланылатын шикізат пен материалдардың физикалықхимиялық қасиеттері; жабдықтарды жөндеудің ережесі. Силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А жəне одан жоғары қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден металл мен қожды шығару барысында - 6-разряд. 145. Ферроқорытпа балқытушы Параграф 1. Ферроқорытпа балқытушы, 3-разряд 823. Жұмыс сипаттамасы: пешті шикіқұрамға толтыруға, шикіқұрамды көсеу мен электродтарды қайта жіберуге қатысу; ферроқорытпаларды пештен тыс тəсілмен балқытудың барысында шикіқұрам материалдарын өлшеу, шикіқұрамды құру мен оларды қоспалауыштарда араластыру, материалдардың бункерге жəне бункерден балқытуға берілуін бақылау; пеш шахтасының қабырғаларын майлауға арналған ерітінді дайындау; ошақтарды, қалыптар мен басқа да технологиялық ыдыстарды шегендеу; металл блоктары мен қождарды бөлу; шикіқұрам материалдарының сынамаларын іріктеу, қызмет ететін жабдықтардың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 824. Білуге тиіс: ферроқорытпа балқымаларының технологиялық процесінің негізі; жүккөтергіш механизмдерді техникалық пайдаланудың жұмыс принципі мен ережесі; шикіқұрамды материалдардың түрлері мен тағайындалу мақсаттары; қоспалауыш барабанға жүктелетін материалдарды дайындаудың тəртібі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Ферроқорытпа балқытушы, 4-разряд 825. Жұмыс сипаттамасы; біліктілігі жоғары балқытушының басшылығымен пешті шикіқұраммен толтыру, электродтарды қайта жіберу; шикіқұрамды көсеу; пештің салқындату жүйесіндегі тоқ өткізудің қалыпты жағдайын бақылау; металды рафинадтау мен азоттау; ваннадан металды сарқып алу; пештен тыс тəсілмен ферроқорытпаларды балқытудың барысында – құмды ошақта ұя дайындау, балқыту шахтасын орнату, ұяны бітеу, шахтаға шикіқұрам төгу, науа мен жинақтағышты дайындау жəне орнату, тұтандырғыш қоспаны дайындау, шахталарды шағын шегендеу, металл мен қожды түсіру, кесектерді сулау жəне ваннадан кесектерді шығару; электродтардың астында ванна орнату; қождарды түйіршіктеу: металдарды үгіту; ферроқорытпалар мен балқымаларды электро-термиялық жəне металды термиялық тəсілмен балқытудың технологиялық процесін бір уақытта жүргізуге қатысу. 826. Білуге тиіс: металды рафинадтау мен азоттаудың технологиясы; пештен тыс тəсілмен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесінің негізі; шикіқұрам материалдарының физикалық жəне химиялық қасиеті; пешті шикіқұрамға толтырудың тəсілі, тəртібі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 3. Ферроқорытпа балқытушы 5-разряд 827. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А дейін жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден ферроқорытпа балқытудың технологиялық процесін жүргізу; пешті толтырушы машинамен шикіқұрамға толтыру; нұсқаулықтар мен кестелерге сəйкес ферроқорытпаларды құю жəне түйіршіктеу; электродтарды қайта жіберу; ферроқорытпалардың, қождардың, шикіқұрамды жəне басқа да қолданылатын материалдардың сапасын анықтау; шикіқұрамның уақытында берілуін, қызмет көрсетілетін жабдықтардың жағдайын жəне материалдардың, құралдардың, қорғаныс құралдарының тиімді қолданылуын бақылау; металқабылдағышты толтыру, орнату жəне жылыту; шикіқұрамды материалдардың сыртқы түрі бойынша жарамдылығын анықтау; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша жəне басқа да деректер бойынша пештің электрлік жəне технологиялық тəртібін, пештің салқындату құрылғыларының қалыпты жағдайын, калошниктегі жəне жүктеу түтіктеріндегі шикіқұрамның деңгейін, электродтардың жағдайы мен ахуалын, дозалаушы таразылардың жұмысын бақылау; пештің электрлік тəртібін реттеу; газды саражолдың, газжинағыштардың күтілуі; пештен тыс тəсілмен ферроқорытпа-ларды балқытудың процесін жүргізу; қуаттылығы 3,0 МВ тəжірибелі пештерде ферроқорытпаны балқытудың процесін жəне пештерде қождарды қайта балқыту процесін жүргізу; біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен ферроқорытпалар мен балқымаларды электротермиялық жəне металды термиялық тəсілмен балқытудың технологиялық процесін бір уақытта жүргізу. 828. Білуге тиіс: əртүрлі маркалы ферроқорытпа балқымаларының технологиялық процесінің негізі; электрометаллургия мен электротехниканың негізі; шикіқұрамды материалдардың қасиеті; ферроқорытпа пештерінің техникалық пайдалану құрылымы мен ережесі; пештерді жүктеудің ережесі мен тəртібі; шикіқұрам материалдарының салмағы; шикіқұрамды жəне салынатын материалдардың пешке жүктелуінің кезектілігі. Параграф 4. Ферроқорытпа балқытушы, 6-разряд 829. Жұмыс сипаттамасы: силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А дейін жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден ферроқорытпа балқытудың технологиялық процесін жүргізу; шикіқұрам материалдарын дайындалуы мен пешке жүктелуіне, электродтардың қайта жіберілуіне басшылық жасау; балқытудың барысын реттеу мен электрлік тəртіп пен шығарулардың санына байланысты, металдар мен шикіқұрамды материалдардың химиялық талдауына қарай шикіқұрамды дозалау; электрэнергиясын жəне шикіқұрамды материалдардың сағаттық шығынын реттеу; біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А дейін жəне қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден ферроқорытпа балқытудың технологиялық процесін жүргізу; ферроқорытпалар мен балқымаларды электротермиялық жəне металды термиялық тəсілмен балқытудың технологиялық процесін бір уақытта жүргізу; жабдықтардың жағдайын, шикізат пен материалдардың тиімді пайдалануын, электрлік энергияның шығынын бақылау; сынамаларды іріктеу; шикізаттардың, материалдардың, электр энергиясының шығыны мен пештің жұмысын есепке алу. 843. Білуге тиіс: əртүрлі үлгідегі пештерде процесті жүргізудің əртүрлі тəсілдері барысында ферроқорытпа балқымаларының технологиялық процесі;

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-14-беттерде). ферро-қорытпа мен қождардың физикалық жəне химиялық қасиеттері; пештер жұмыстарының негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштері; корытпалар мен шикізаттардың мемлекеттік стандарттары мен техникалық жағдайлары; пештердің, көмекші жабдықтардың, бақылау-өлшеу жəне басқа да аспаптардың пайдалану ережесі; шахта пешін футерлеу барысында қолданылатын отқа төзімді материалдардың қасиеті. Силикокальции жəне 90 пайызды ферросилиции қорытатын қуаттылығы 16,5 МВ х А жəне одан жоғары қуаттылығы 9,0 МВ х А дейінгі пештерден ферроқорытпа балқымаларын шығару барысында (арнайы орта білім талап етіледі) - 7-разряд. 146. Ферроқорытпа бөлуші Параграф 1. Ферроқорытпа бөлуші, 3-разряд 830. Жұмыс сипаттамасы: ферроқорытпаларды белгіленген мөлшерге дейін бөлу жəне ұсақтау; кесектерді босату, ұсақтау мен бөлуге жеткізу; бөлінген металды ыдысқа салу жəне оны тасымалдау; қызмет ететін жабдықтардың қалыпты жағдайын бақылау; қажет болған жағдайда – металды қаптау жəне өлшеу; жүк көтергіш механизмдермен жұмыс жасау; қызмет көрсетілетін жабдықтарды жөндеуге қатысу. 831. Білуге тиіс: қызмет ететін жабдықтардың құрылымы, жұмыс режимі мен техникалық пайдалану ережесі; шығарылатын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық жұмысты. 147. Ферроқорытпа тазартушы Параграф 1. Ферроқорытпа тазартушы, 2-разряд 832. Жұмыс сипаттамасы: ферроқорытпаларды тазалау жəне сұрыптау; қожды қосулар мен балқыманың қождалған кесектерін іріктеу; жүк көтергіш механизмдердің көмегімен ферроқорытпаларды ауыстыру; қапталған өнімді өлшеу жəне оны тексерушіге тапсыру; ұсақтарды елеу мен қалдықтарды жинау: жұмыс орнын қажетті аспаптармен қамтамасыз ету. 833. Білуге тиіс: жұмыстың принципі мен жүк көтергіш механизмдерді пайдаланудың техникалық ережесі; шығарылатын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; ферроқорытпаларды тазалау, бөлу, сұрыптау, қаптау, ауыстыру тəсілдері. 8 – бөлім. Коксты химия өндірісі 149. Майларды фенолсыздандыру жəне пириденсіздендіру аппаратшысы Параграф 1. Майларды фенолсыздандыру жəне пириденсіздендіру аппаратшысы, 2- разряд 834. Жұмыс сипаттамасы: майларды фенолсыздандыру мен пириденсіз-дендірудің технологиялық процесін жүргізуге қатысу; күкіртті қышқыл ерітіндісін дайындау; пиридинді цехқа сульфат-пиридинді беру; коммуникацияларды үрлеу мен булау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу. 835. Білуге тиіс: фенолды жəне пиридинді негіздерді алудың технологиялық процесінің негізі; шикізаттың, реактивтердің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Майларды фенолсыздандыру жəне пириденсіздендіру аппаратшысы, 4-разряд 836. Жұмыс сипаттамасы: майларды фенолсыздандыру мен пириденсізден-дірудің технологиялық процесін жүргізу; аппаратқа фракцияларды, сілтілерді, қышқылдарды, сілтілі фенояттарды жəне қышқылды сульфат-пиридиннің берілуін реттеу; майдың феноляттары мен сульфат-пиридиндерінің тұнуын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 837. Білуге тиіс: фенолды жəне пиридинді негіздерді алудың технологиялық процесінің негізі; қызмет етілетін жабдықтың техникалық пайдалануының құрылымы мен ережесі; аралық жəне дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары; слесарлық жұмыстың негізі. 150. Пеканы тиейтін аппаратшы Параграф 1. Пеканы тиейтін аппаратшы, 4-разряд 838. Жұмыс сипаттамасы: мерниктерге жоғары температуралы пеканы тиеу; пекалық сорғылардың жұмысын, пеканың температурасы мен шығынын, газдарды мерниктермен жылытуды бақылау; крандардың булы тыстары мен пеканың құбырларына будың берілуін реттеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 839. Білуге тиіс: пекалық коксты алудың технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсетілетін жабдықтың шайырдың жəне пеканың қасиеттері; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Пеканы тиейтін аппаратшы, 5-разряд 840. Жұмыс сипаттамасы: пеканы тиеу мен коксты беруде пекалық кокстың сағаттық өнімділігін 10 т. дейін арттыратын құрылғыны дайындау; бу бүріккіші мен люктердің орнатылуының дұрыстығын тексеру; люктер мен келтеқұбырларды графиттен тазарту; коксты берер алдында бу бүріккіштерін алу мен берілгеннен соң қайта орнату; берілердің алдында пеканың пештегі деңгейі мен дайын коксты өлшеу; жүктелетін люктердің тығыздығы; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу. 841. Білуге тиіс: пекалық коксты алудың технологиялық процесі; пеканы өндіру жөніндегі құрылғыларды жəне басқа қызмет көрсетілетін жабдықты орнату жəне олардың жұмыс принципі. Параграф 3. Пеканы тиейтін аппаратшы, 6-разряд 842. Жұмыс сипаттамасы: сағатына 10 т. дейін пекалық кокс өндірілетін камера құрылғысына пеканы тиеу; сағатына 10 т. артық өнімділігі бар құрылғыны пеканы жүктеу мен коксты беруге дайындау; пекалық құбырлардың, тиелетін крандардың, келтеқұбырлардың, газды краниктердің, бу инжекцаясы мен дабылдың дұрыстығын тексеру. 843. Білуге тиіс: пекалық пештердің, басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтардың қондырғысы, жұмысының принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; бу жинағыштардың жұмыс тəртібі; сұйық пека мен пекалық кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар; пештің толық жүктелуін анықтау тəсілі; пештерді жүктеудің кестесі. Сағатына 10 т. артық пекалық кокс өндірілетін камера құрылғысына сұйық пеканы тиеудің барысында (орта кəсіби білім қажет) - 7-разряд. 151. Жоғары температуралы пеканы алатын аппаратшы Параграф 1. Жоғары температуралы пеканы алатын аппаратшы, 3- разряд 844. Жұмыс сипаттамасы: жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін алуды жүргізуге қатысу; шайырлы жəне пекалы сорғыларға қызмет көрсету; пеканың құбырларына крандарды қайта қосу; пеканың жұмсару температурасын анықтау үшін сынама іріктеу; қызмет етілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 845. Білуге тиіс: пеканы алудың технологиялық процесін; жоғары температуралы пеканы алу қондырғысының жұмыс принципі; пеканың жұмсару температурасын анықтаудың əдісі мен тəсілдері; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Жоғары температуралы пеканы алатын аппаратшы, 5-разряд 846. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 12 т. Болатын қондырғыларда жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін жүргізу; пеканың сынамасын іріктеуді бақылау мен оның сапасын анықтау; пекалық шайырды беру; ауаның шығынын реттеу; аппаратурадағы сұйықтықтың деңгейін өлшеу; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу. 847. Білуге тиіс: шайырдың жəне орташа температуралық пеканың тотығуының технологиялық процесі; жоғары температуралы пеканы алу қондырғысының құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; шайырдың, майлардың, жоғары температуралы пеканың физикалық-химиялық қасиеттері. Сағатына 12 т. артық өнімділігі бар құрылғылардан жоғары температуралы пеканы алудың технологиялық процесін жүргізу барысында (орта кəсіптік білімді талап етеді) - 6-разряд. 152. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы Параграф 1. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 3-разряд 848. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу; ауысымның басында жəне аяғында жинақтардағы фракциялардың бар екендігін тексеру; кубты тиеу мен түсіруге, барабанды суытқыштарға шайырды беруге қатысу; фракцияларды булаудың тəртібін бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 849. Білуге тиіс: ауыр бензолды ректификациялау мен тазартылған фракцияларды булаудың технологиялық процесіне қатысу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі; өнімнің сапасына қойылатын шикізаттың физикалық-химиялық қасиеті; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 4-разряд 850. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу; аппараттарға шикізатты, катализатор мен суды дайындау жəне беру; полимеризатор арқылы айналымда болатын сұйықтықтың шығынын бақылау; полимеризаторды сумен шайып, оны содамен бейтараптандыру; еріткішті шайырдан булау; сольвентті ректификациялау; сынамаларды іріктеу. 851. Білуге тиіс: мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы; сольвентті ректификация-лаудың технологиялық процесі. Параграф 3. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 5-разряд 852. Жұмыс сипаттамасы: кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу; кубқа будың берілуін, тікелей əрекет ететін конденсатор-тоңазытқыштарға судың, колонналарға рефлюкстің берілуін реттеу; кубты тиеу мен түсіруге, барабанды суытқыштарға шайырды беру; фракциялардың жиналуын жəне өнімнің іріктелу тазалығын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді жүргізу. 853. Білуге тиіс: ауыр бензолды ректификациялау мен тазартылған фракцияларды булаудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, сындарлы ерекшеліктері мен техникалық пайдалану ережелері. Параграф 4. Кумаронды шайырды алу аппаратшысы, 6-разряд 854. Жұмыс сипаттамасы: мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесін жүргізу; шикізаттың, катализатордың жəне полимерлеу температурасының шығынын бақылау; тұтқырлығы мен тығыздығын үздіксіз бақылай отырып полимерленген өнімді іріктеу; полимеризатты өңдеудің берілген тəртібін ұстауды, сольвенттің ректификациясын, қоймаға сұйық кумаронды шайырды беруді, сынамаларды іріктеу мен оны талдаудың нəтижелерін бақылау. 855. Білуге тиіс: мөлдір кумаронды шайырды алудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен сындарлы ерекшеліктері; шикізаттың, реактивтердің, аралық өнімнің жəне дайын өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері; өнімнің сапасына қойылатын талаптар. 856. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 153. Аммоний сульфатын алу аппаратшысы Параграф 1. Аммоний сульфатын алу аппаратшысы, 3-разряд 857. Жұмыс сипаттамасы; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу; ваннаның қышқылдығын анықтау; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен үйірткілерге аналық ерітіндіні беру; фугалау процесін бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 858. Білуге тиіс: аммоний сульфатын алудың технологиялық процесінің негізі; коксты газдың жəне күкірт қышқылының қасиеті; слесарлық жұмыс. Біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу - 4-разряд. Параграф 2. Аммоний сульфатын алу аппаратшысы, 5-разряд 859. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізу; сатуратордың, решофердің, тұзақтың, берілген температураның жəне сатуратор ваннасының қышқылдылығының тұрақты қарсылығын қолдау; жинақтан қышқыл мен аналық ерітіндінің берілуі; аналық ерітіндінің талдауы; сорғылардың, үйірткілердің, кристалды агрегаттың сатурасыз қондырғысының, конденсаторлардың, буэжекторлы вакуумды-сорғының, сыртқы жинағыштардың, тұндырғыштың жұмысын бақылау; қайнаған қабаттағы кептіру операциясының барысын бақылау; газды тағасыздану процесін бақылау жəне реттеу;

15

www.egemen.kz

17 шілде 2013 жыл

қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді орындау, техникалық құжаттамаларды жүргізу. 860. Білуге тиіс: аммоний сульфатын алудың технологиялық процесі; сатураторлардың, абсорберлердің жəне сатураторлы қондырғылардың кристаллды агрегаттарының, жылытқыштардың, тұзақтың, үйірткілердің, аммоний сульфатын кептіруге арналған агрегаттардың, гидрожапқыштардың, орталықтан тепкіш сорғылардың, буэжекторлы вакуумды-сорғының, тиекті құралдың, кристалл қабылдағыштардың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; аналық ерітіндідегі еркін қышқылдың болуын анықтау тəсілі; аммоний сульфатының сапасына қойылатын талаптар. Сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда аммоний сульфатын алудың технологиялық процесін жүргізуге (орта кəсіптік білімді талап етеді) – 6-разряд. 154. Шикі бензолды алу аппаратшысы Параграф 1. Шикі бензолды алу аппаратшысы, 2-разряд 861. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда коксты газдан табу жолымен шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу; өлшегіштердегі бензолдың деңгейін өлшеу мен оны қоймаға айдауға қатысу; нафталинді тазарту үшін тұндырғыштарды қосу; тұндырғыштарда нафталинді балқыту жəне шығару; цистернаға шикі бензолды тиеу жəне сорғыш майды шығару; сорғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының жұмысын бақылау; майдың тапсырылған деңгейін ұстап тұру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 862. Білуге тиіс: коксты газдан шикі бензолды алудың технологиялық процесінің негізі; құбырлар коммуникациясының тəсімі; слесарлық жұмыс; бензолды бөлгіш колоннаның, дефлегматордың, конденсатордың, сепаратордың жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі. Біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 1,5 т-дан 3 т. дейін жететін агрегаттарда шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу барысында 3-разряд болуы керек; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 3 т. артатын агрегаттарда шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу барысында 4-разряд болуы керек. Параграф 2. Шикі бензолды алу аппаратшысы, 4- разряд 863. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейін жететін агрегаттарда коксты газдан табу жолымен шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу; өлшегіштердегі бензолдың деңгейін өлшеу; жұтқыш майдың сынамасын іріктеу; жұтқыш майдың бензолды колонналарына майдың, будың жəне судың үздіксіз жəне біркелкі түсуін қамтамасыз ету; сепаратордың жұмысын бақылау; майдың, флегманың ағынын бақылау; қалпына келтіру үшін айналымдағы жұтқыш майдың тапсырылған мөлшерін шығару; бензол жəне полимердің сынамаларын іріктеу; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу. 864. Білуге тиіс: коксты газдан шикі бензолды алудың технологиялық процесі; бензолды бөлгіш колоннаның, дефлегматордың, конденсатордың жəне сепаратордың құрылымы; бензолдың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; жұтқыш май мен шикі бензолдың қасиеті; бензолдың меншікті салмағын анықтау тəсілі. Сағаттық өнімділігі 1,5 т-дан 3 т. дейін жететін агрегаттарда шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу барысында 5-разряд болуы керек; сағаттық өнімділігі 3 т. артатын агрегаттарда шикі бензолды алудың технологиялық процесін жүргізу барысында (арнайы орта білім талап етіледі) 6-разряд болуы керек. 155. Таза антрацен алу аппаратшысы Параграф 1. Таза антрацен алу аппаратшысы, 3-разряд 865. Жұмыс сипаттамасы: таза антраценді алудың технологиялық процесін жүргізуге қатысу; кубтарды тиеуге қатысу; сыйымдылықтарды өлшеу, тапсырылған сыйымдылықтарға өнімді айдау; сорғыларды іске қосу мен тоқтату; куб қалдықтарын беру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 866. Білуге тиіс: таза антраценді алудың технологиялық процесінің негізі; цех коммуникацияларының тəсімі; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Таза антрацен алу аппаратшысы, 5-разряд 867. Жұмыс сипаттамасы: таза антраценді алудың алудың технологиялық процесін жүргізу; агрегаттарды іске қосу жəне тоқтату; азеотропты ректификация мен конденсациялық аппаратураның ректификациялық колоннасын қалпына келтіру үшін кубтармен жұмыс жасау; кубтарды жүктеу; антраценнің таза фракциясын алу мен суытудың технологиялық тəртібін реттеу; өңделген таза фракциялардың бірінші реттік есепке алынуы; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеу. 868. Білуге тиіс: таза антраценді алудың технологиялық процесінің негізі; азеотропты ректификацияның тəсімі; өнімнің химиялық құрамы; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; таза антраценнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары. 156. Тас көмір лагын дайындау аппаратшысы Параграф 1. Тас көмір лагын дайындау аппаратшысы, 3-разряд 869. Жұмыс сипаттамасы: тас көмірлі лакты алудың технологиялық процесін жүргізу; лакты термоцистернадан реакторға қабылдау; араластырғышқа жүктеуге арналған шикізатты дайындау; алдын ала жəне түпкілікті талдаулар үшін сынамаларды іріктеу; дайын өнімді қоймаға беру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 870. Білуге тиіс: тас көмірлі лак өндірісінің технологиялық процесі; шикізат пен дайын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; құбыр коммуникацияларының тəсімі; слесарлық жұмыс. 157. Препарирленген шайырды дайындау аппаратшысы Параграф 1. Препарирленген шайырды дайындау аппаратшысы, 4-разряд 871. Жұмыс сипаттамасы: буланған шайырды дайындаудың технологиялық процесін жүргізу; антраценді фракция мен пекалық дистиллятты сақтайтын орынға қабылдау; араластырғышты пекамен, антраценді фракциямен, пекалық дистиллятпен жүктеу; алдын ала жəне түпкілікті талдау үшін сынамаларды іріктеу; дайын өнімді қоймаға беру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 872. Білуге тиіс: буланған шайырды дайындаудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; шикізат пен дайын өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық жұмыс. 158. Дициклопентадиен өндірісінің аппаратшысы Параграф 1. Дициклопентадиен өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд 873. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; сорғыларды ісмке қосу жəне тоқтату; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен кубтарды фракцияларға жүктеу; сыйымдылықтардағы өнімді өлшеу; сынамаларды іріктеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 874. Білуге тиіс: дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен жұмыс принципі; құбыр коммуникацияларының тəсімі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Дициклопентадиен өндірісінің аппаратшысы, 5-разряд 875. Жұмыс сипаттамасы: дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; полимерлеуге бас фракцияны беру; қысым мен температура бойынша тапсырылған тəртіпті қолдау; күкірттікөміртекті фракцияны жібіту; фракцияларды кубтармен жүктеу; фракцияларды қоймаға беру; техникалық күкірттікөміртекті, бензолды жəне аралық фракцияны алу; фракциялар мен дициклопентадиенді ректификациялау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді орындау. 876. Білуге тиіс: дициклопентадиен өндірісінің технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың конструктивті ерекшеліктері мен техникалық пайдалану ережесі; дициклопентадиеннің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; шикізат пен дайын өнімнің қасиеті. 159. Индол өндірісінің аппаратшысы Параграф 1. Индол өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд 877. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен индолды фракциядан индол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; шикізатты қабылдау мен оның сапасын бақылау; кубтарды тиеу; гидролизер мен реакторды күйдіргіш калиймен жүктеу жəне олардан босату; обесиндольды майдың сапасын анықтау мен беру; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен қиыршықтағышты дайындау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 878. Білуге тиіс: индол өндірісінің технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Индол өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд 879. Жұмыс сипаттамасы: индолды фракциядан индол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; феноляттардың, калиплаваның, сілтілердің түсірілуін бақылау; қиыршықтағыштарды дайындау; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процестің негізгі параметрлерін бақылау. 880. Білуге тиіс: индол өндірісінің технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары. 160. Креолин жəне лизол өндірісінің аппаратшысы Параграф 1. Креолин жəне лизол өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд 881. Жұмыс сипаттамасы: креолин жəне лизол өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; арынды бактарға шикізат пен реактивтерді беру, қазандықтарды жүктеу; канифолды сабындау, сабындау процесінің аяқталуын индикаторлар бойынша тексеру; талдауға арналған сынамаларды іріктеу; карболдарды дайындау үшін кубтардың қалдықтарын маймен араластыру, сақтайтын орынға тиеу, жылыту жəне араластыру; техникалық сабынды каустикпен сусыздандыру; дезинфекциялық өнімді қоймаға айдау; ағынды суларды сүзу; сорғылардың жұмысын, жабдықтардың жəне сақтайтын орындағы дайын өнімнің жағдайын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 882. Білуге тиіс: креолин жəне лизол өндірісінің технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; қолданылатын реактивтер мен шикізаттардың физикалық-химиялық қасиеті; дезинфекциялайтын құралдардың құрамындағы құрауыштардың тағайындалуы; реактивтер мен дайын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; креолин мен лизолдың сапасын сынауға қолданылатын тəсілдер; карболдың құрамы; креолин мен лизолды дайындау рецептурасы; слесарлық жұмыс. 161. Шағын тоннажды өндіріс аппаратшысы Параграф 1. Шағын тоннажды өндіріс аппаратшысы, 2-разряд 883. Жұмыс сипаттамасы: шағынтоннажды өнімдер өндірісінің процесіне қатысу; шикізатты тиеу жəне аппараттардан жартылай дайын өнімді түсіру, шикізатты мөлшерлеу, біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен химикаттар ерітіндісін дайындау; шикізаттарды аппаратқа тасымалдау; сынамаларды іріктеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу. 884. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі; құбырлар коммуникациясының тəсімі; шикізат пен жартылай дайын өнімнің қасиеті;

сынамаларды іріктеу ережесі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Шағын тоннажды өндіріс аппаратшысы, 3-разряд 885. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен шағынтоннажды өнімдер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; тапсырылған технологиялық тəртіпті сақтау; шикізатты тиеу жəне аппараттардан жартылай дайын өнімді түсіру; шикізатты мөлшерлеу, химикаттар ерітіндісін дайындау; жартылай дайын өнім мен шикізаттардың экспресс талдауын жүргізуге қатысу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 886. Білуге тиіс: цехпен өңделетін өнімді алудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың: ректификациялық аппараттардың, əртүрлі араластырғыш құрылғылары бар реакторлардың, қиыршықтағыштардың, орталықтан тепкіштердің, жылу алмастырғыш аппараттың нутч-сүзгілерінің, қысым мен вакууммен жұмыс атқаратын аппараттардың, бақылау-өлшеу жəне реттеуші аппаратураның жұмыс принципі; дайын өнімнің қасиеті; химикаттардың ерітінділерін дайындайтын ереже; слесарлық жұмыс. Параграф 3. Шағын тоннажды өндіріс аппаратшысы, 4- разряд 887. Жұмыс сипаттамасы: шағынтоннажды өнімдер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; зертханалық талдаулардың деректері мен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процестердің параметрлерін түзету; жоғары қысым мен терең вакуумда қызмет көрсететін аппаратураны күту; дайын тораптардан жеке өнімдерді алудың технологиялық тəсімін құру; жеке тораптар мен қызмет көрсететін аппаратураның бөлшектерін жөндеуді орындау; жартылай дайын өнім мен шикізаттардың экспресс талдауын жүргізу. 888. Білуге тиіс: шағынтоннажды өнімдер өндірісінің технологиялық тəсімі; қызмет көрсететін жабдықтардың, оның ішінде, жоғары қысым мен терең вакуумда жұмыс атқаратын аппараттардың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; шикізаттарды, жартылай дайын өнімдер мен дайын өнімдерді талдаудың тəсілі; пайдаланылатын шикізаттардың, жартылай дайын өнімдер мен дайын өнімдердің физикалықхимиялық тұрақты шамалары; цех коммуникациясының технологиялық тəсімі. Параграф 4. Шағын тоннажды өндіріс аппаратшысы, 5-разряд 889. Жұмыс сипаттамасы: германилі қойыртпақтың технологиялық процесін жүргізу; тұндырғыштағы шайырдың астындағы судың мөлдірленуін жəне сақталатын орыннан шайырдың уақытында əкетілуін бақылау; шайырдың астындағы судың сынамаларын іріктеу; қоспалауыштардағы суды шайқау жəне еменді экстрактіні мөлшерлеу; қоюландырғыштың жұмысын жəне германилі қойыртпақ тұнбасының жиналуын бақылау; сүзгі престердегі тұнбаны сүзу; қоюландырғышты бақылау ретінде сүзу; сүзгі престерді тұнбадан тазарту; тұнбаны пеш бөліміне тиеу мен тасымалдау; температуралық тəртіпті бақылау; орташалау жəне мөлшерлеу; сорғылардың жұмысын бақылау; арынды бактарға реагенттерді айдау. 904. Білуге тиіс: германилі қойыртпақты алудың технологиялық тəсімі; тесу тəртібі мен қышқыл ағындарды бейтараптандыру; реактивтерді дайындаудың ережесі; пайдаланылатын шикізаттың физикалық-химиялық тұрақты шамалары; өнімдер мен реактивтерден алынатын ағынды суларды талдаудың тəсілі; газ аппаратурасымен жұмыс істеудің ережесі. 162. Пиридинді негіз өндірісінің аппаратшысы Параграф 1. Пиридинді негіз өндірісінің аппаратшысы, 3-разряд 890. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен ауыр пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; шикізатты қабылдау мен оның сапасын бақылау; конденсатор мен тоңазытқыштарға буды, флегманы, салқындатылған суды беру мен беруді реттеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процестің негізгі параметрлерін бақылау; тұндырылған соң натрии сульфатын беру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу. 891. Білуге тиіс: ауыр пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсететін жабдықтардың жұмыс принципі; пиридинді өнімдердің қасиеті; химиялық реактивтермен жұмыс жасаудағы қауіпсіз əрекеттер тəсілі; слесарлық жұмыстың негізі.

серу;

Параграф 2. Пиридинді негіз өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд 892. Жұмыс сипаттамасы: ауыр жəне жеңіл пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; сульфатты пиридиннің ыдырау процесінің тапсырылған тəртібін қолдау; реакторға аммиакты суды беру жəне беруді реттеу; аналық жəне өңделген ерітіндінің жəне сепараторлы аммиакты судың талдауы; сульфатты пиридиннің толық ыдырауы реагенттерінің мөлшерлемесін тексеру; сульфатты пиридиннің, ауыр жəне жеңіл пиридинді негіздер мен аммиакты судың сапасын тек-

шикі фракцияны фенолсыздандыру мен пиридинсіздендіру; сақталатын орынға жеңіл жəне жаңа негіздерді түсіру; темір жол цистерналарына пиридинді негіздерді тиеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 893. Білуге тиіс: ауыр жəне жеңіл пиридинді негіздер өндірісінің технологиялық процестері; қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; пиридин мен пиридинді өнімдерге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; пиридиннің қасиеті; құбырлар коммуникациясының тəсімі; слесарлық жұмыс. 163. Формалық кокс өндірісінің аппаратшысы Параграф 1. Формалық кокс өндірісінің аппаратшысы, 4-разряд 894. Жұмыс сипаттамасы: формалық кокс өндірісінің технологиялық процесіне қатысу; шикіқұрамды, автодозаторларды, қалдықтарды төгу механизмінің торабын жəне тереңдету пештерінің тиеу құрылымдарын жылыту жүйесіне қызмет ету; машиналардың жылу тəртібін бақылау мен түзету; қысым құлатудың, қалдықтарды сөндіру тəртібінің жəне қалдықтардың тапсырылған температурасы бойынша қалыптау жүйелерін реттеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жоюға қатысу. 895. Білуге тиіс: формалық кокс өндірісінің технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы, жұмыс принципі; құбырлар коммуникациясының тəсімі; слесарлық жұмыс; пештің жылу тəртібін реттеу ережесі. Параграф 2. Формалық кокс өндірісінің аппаратшысы, 5-разряд 896. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 50 т. дейінгі құрылғыда формалық кокс өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; қыздырғыштарға, ауа үрлегіштер жəне прессті формалық машиналарға қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша қызмет көрсетілетін машиналар мен механизмдерді бақылау. 897. Білуге тиіс: формалық кокс өндірісінің технологиялық процесі; қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы мен техникалық пайдалану ережесі; көмірдің қасиеті. Параграф 3. Формалық кокс өндірісінің аппаратшысы, 6-разряд 898. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 50 т. дейінгі құрылғыда формалық кокс өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 50 т. дейін жəне одан жоғары болатын құрылғыда формалық кокс өндірісінің технологиялық процесін жүргізу; тапсырылған тəртіпте технологиялық тасқынды линияларды іске қосу мен шығару; жабдықтың тапсырылған тəртіптегі жұмысын қолдау, тапсырылған тəртіптен жұмыстың ауытқуын бағалау, қалыпты тəртіпті қалпына келтіру мақсатында технологиялық процестерге əсер ету мен шұғыл реттеудің тəсілдерін таңдау; шапшаң қыздыру жүйесіне шикіқұрамның берілуін басқару; илемділікке жеткізу температурасына дейін шикіқұрамды шапшаң қыздыруды бақылау жəне қыздырылған шикіқұрамды формалыққа жеткізудің тапсырылған дайындық дəрежесін қамтамасыз ету мақсатында қыздырудың жеке сатысына жылу жүктемесінің берілуін реттеу; машинаның престейтін органдарының жылдамдығын реттеу көмегімен жəне пештің жеке аймақтарындағы температураны реттеу жолымен үздіксіз əрекет ететін пештердегі коксты формалау арқылы прессті формалы машиналарда илемделген бұрышты формаларды алудың тəртібін басқару; қызмет көрсетілетін жабдықтың ағымдағы жөндеуін жүргізу. 899. Білуге тиіс: формалық кокс өндірісінің технологиялық процесі жəне технологиялық процестерді реттеудің түрлері; шикіқұрамның формалауға орташа дайындық дəрежесін анықтаудың ережесі мен тəртібі; əртүрлі маркалы көмірлердің қасиеті. Сағаттық өнімділігі 50 т. дейінгі құрылғыда формалық кокс өндірісінің технологиялық процесін жүргізу барысында (орта кəсіби білім қажет) 7-разряд. 164. Күкіртті сутегіні жағу аппаратшысы Параграф 1. Күкіртті сутегіні жағу аппаратшысы, 3-разряд 900. Жұмыс сипаттамасы: күкіртсутекті жағудың технологиялық процесін жүргізу; пайдаға жарату қазандығына суды беру мен оны үрлеу; жағу пешіне ауа жіберу; газжинағыш пен клапандардан конденсатты шығару; тұтыну багын қыздыру мен оны суға толтыру; судың сапасын бақылау; пайдаға жарату қазандығынан соң бу құбырын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 901. Білуге тиіс: күкіртсутекті жағудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; күкіртсутекті жағудың процесін реттеу мен жағу өнімдерін салқындату тəсілдері; күкіртсутектің қасиеті; бөлім аппаратурасын іске қосу мен тоқтату; слесарлық жұмыс. 165. Кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеу аппаратшысы Параграф 1. Кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеу аппаратшысы, 4-разряд 902. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары аппаратшының басшылығымен сағаттық өнімділігі 100 т. дейінгі құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу; кептіргіш құбырға кокстелетін шикіқұрамның біркелкі тиелуін реттеу; мөлшерлейтін құрылғылардың, шаң-тозаңды тазартатын аппаратураның, өңделген жылу тасымалдағыштың тазарту жүйесінің жұмысын бақылау; шығарылатын газдарды санитарлық нормаларға келтіріп тазалау; шаң ұстағыштың тазарту құрылымдарына судың берілуін реттеу; зумфошламды сулардың сорғыларын күту; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 903. Білуге тиіс: кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесінің негізі; қызмет көрсететін жабдықтың жұмыс принципі; шикіқұрамның, жылу тасымалдағыштың жəне шығарылатын газдардың құрамына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; дабыл жəне автоблоктау жүйесі; слесарлық жұмыс. Сағаттық өнімділігі 100 т. дейін жəне одан жоғары болатын құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу барысында 5-разряд. Параграф 2. Кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеу аппаратшысы, 6-разряд 904. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 100 т. дейінгі құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу; кептіру құбырларының, түсірілетін құрылғылардағы тиейтін, қоректендіргіш, бақылау-өлшеу аспаптарының жəне басқа да жабдықтардың жұмысын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықты дайындау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді жүргізу. 905. Білуге тиіс: кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесі; қызмет көрсететін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі. Сағаттық өнімділігі 100 т. дейін жəне одан жоғары болатын құрылғыда кокстелетін шикіқұрамды термоөңдеудің технологиялық процесін жүргізу барысында 7-разряд. 166. Барильетші Параграф 1. Барильетші, 4-разряд 906. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 40 т. дейін валды коксты дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандардың суландырылуын бақылау; газ жинағыштың балауыздарын ашу мен жабу; бағандарды ашу, келтеқұбырларды, клапанды қораптарды нығыздау; газ жинағыштардағы қысым мен газдың температурасын жəне бағандарды суландыратын судың шығынын бақылау;

бағандар мен газ жинағыштарды суландыруға арналған бүріккіштер мен келтеқұбырларды тазарту; бағандардың қылталарын жəне қораптардың клапандарын графиттен тазарту; пештерді коксты шығаруға дайындау; газ жинағыштардағы шайыр мен фустарды гидравликалық шаюшы механизмдерді жəне сорғылардың қосылуы мен өшірілуін бақылау; жеке учаскелердегі шаю механизмдерінің жұмысын қайта қосу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 907. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; коксты пештердің, газ бөлуші аппаратураның, газ жинағыштардағы шайыр мен фустарды механикаланған шаю құрылғысының жəне газды сорудың автоматтандырылған реттеушісінің құрылымы; газ жинағыштардағы пештерді қосу мен оларды газ жинағыштардан шығарудың, газды үрлегіш пен газ жинағышқа су беретін сорғыларды іске қосу мен тоқтатудың ережесі; коксты берудің кестесі; слесарлық жұмыс. Сағаттық өнімділігі 40 т-дан 120 т. дейін валды коксты жəне сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандарына қызмет ету барысында – 5-разряд. сағаттық өнімділігі 40 т-дан 120 т. дейін валды коксты жəне сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ жинағыштар мен бағандарына қызмет ету барысында – 6-разряд. 167. Коксты пештердің газдаушысы Параграф 1. Коксты пештердің газдаушысы, 4-разряд 908. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 40 т. дейін валды кокс дайындауға коксты батареялардағы коксты пештерге газды беретін жабдықты күту; əр батареяның ұзындығы бойынша коксты пештердің камераларын біркелкі жылытуды қамтамасыз ету; коксты батареялардың ұзындығы бойынша регенераторлардың жиынтық асты кеңістігіндегі қысымның таралуын реттеу; қалың каналдардағы регенераторлардың саптауының қарсылығы мен температунаны өлшеу; батареялардың температуралық жəне гидравликалық тəртіптерін бақылау; регенераторлардың, жылыту аралық қабырғаларының, корнюрдің, қалың каналдардың жəне газ жеткізуші арматураның жағдайларын тексеру мен оларды күтуді ұйымдастыру; канттық жəне графиттендіру құрылғысының жағдайын бақылау; жеке аралық қабырғаларға түсетін газдың сапасын реттеуге арналған диафрагманы орнату; анкерлі колонналардың майысу жебелерін өлшеу; газды-ауалы клапандардағы пластинкаларды дұрыс тиісті орнына қоюды орнату мен сақтау; кабинадағы жəне тазожинағыштардағы аспаптардың жағдайы мен жұмысын тексеру; кокстау камерасы мен регенераторлардың сатылы жəне жинақ асты кеңістігіндегі температураны өлшеу; газ жинағыштардағы жəне клапанды қораптардағы қалыпты газдың таратылуын қамтамасыз ету; шикіқұрамның шөгуін анықтау үшін жинақ асты кеңістіктің биіктігін өлшеу; аралық қабырға мен жылыту каналдарының газ жеткізу тораптарындағы реттейтін құрылғыны ауыстыру; кокстың температурасын өлшеу үшін аспаптарды, термобуды, диафрагманы жəне люктің қақпақтарын дайындау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 909. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; коксты пештердің, кантты механизмдердің, кантты клапандардың, клапанды қораптардың жəне басқа қызмет көрсететін аппаратураның құрылымы мен жұмыс принципі; регуляторлардың жұмыс тəсімі; пеш жұмыстарының гидравликалық жəне температуралық тəртібі; коксты пештер жұмысының гидравликалық жəне температуралық тəртіптерін реттеудің түрлері; температураны өлшеудің əдістері мен тəсілдері; коксты пештердің жылытуын тоқтату мен жылытатын газды жəне ауаны жіберудің əдістері; газ бөлуші жəне газ жеткізуші арматураның коммуникациялары; реттейтін құралдардың орналасуы; жылыту газдарының құрамы мен физикалық-химиялық қасиеттері. Сағаттық өнімділігі 40 т-дан 80 т. дейін валды коксты жəне сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында – 5-разряд. сағаттық өнімділігі 80 т-дан 120 т. дейін валды коксты жəне сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты пекакокстық құрылғыларда дайындайтын коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында – 6-разряд. сағаттық өнімділігі 120 т. жоғары валды коксты беретін коксты батареялардағы газ беру құрылғыларына қызмет ету барысында (орта кəсіптік білімді талап етеді) – 7-разряд. 167. Есікші Параграф 1. Есікші, 2-разряд 910. Жұмыс сипаттамасы: коксты шамотты пештердің есіктерін балшықпен нығыздау; балшықты арбаға салып, пештерге тасымалдау; колонналарды балшықтан тазалау; есіктер арасындағы тесіктерді сылау. 911. Білуге тиіс: шамотты коксты пештердегі кокстеудің технологиялық процесінің негізі; коксты беру мен есіктерді нығыздау ережелері; нығыздайтын массаның құрамы. Параграф 2. Есікші, 3-разряд 912. Жұмыс сипаттамасы: есіктің алынбалы шығырын жəне алудың басқа механизмдерін басқару жəне коксты шамотты пештерге есіктер орнату; есіктің құлақтары мен басын балшықтан тазарту; механизмдерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 913. Білуге тиіс: шамотты коксты пештердегі кокстеудің технологиялық процесі; коксты шамотты пештердің, шығырдың құрылымы мен жұмыс принципі; коксты беру кестесі; слесарлық жұмыс. Параграф 3. Есікші, 4-разряд 914. Жұмыс сипаттамасы: коксты батареялар мен пекококсты құрылғылардағы кокстеу камералары есігінің ашылуы мен жабылуын бақылау; есіктің алынбалы шығырының, есіктер мен ригельді болттардың бұралу механизмдерінің дұрыс орнатылуын бақылау; есіктер мен арматуралайтын рамаларды шайыр мен графиттен тазарту; шеттерін тазарту; есіктер мен планирлі люктерді нығыздау; пышақтардың рамаға жақын келу тығыздығын орнына келтіру; тоқтататын болттарды тарту; бұрыштарды, болттарды, кронштейндерді жəне ригельді гайкаларды ауыстыру; ригельді болттарды майлау; шамотты пештердегі бағыттаушы қалқандарды беру мен орнату, есіктерді алуға дайындау, есіктер мен рамаларды балшық пен графиттен тазарту; орнатылған есіктерді бекіту; коксты шығаратын планир асты бункердің босатылуын бақылау; қызмет көрсетілетін алаңды тазалау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 915. Білуге тиіс: коксты батареялардың камералары мен пекококсты құрылғыларда кокстеудің технологиялық процесі; есіктерді алу мен орнатудың ережесі; есіктер мен люктерді нығыздаудың тəсілдері; коксты батареялар мен пекококсты құрылғылардың құрылымы, жұмыс принципі жəне пайдалану ережесі; коксты берудің кестесі; слесарлық жұмыс. Камераның көлемі 40 м³ болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 м³ дейінгі пекококсты құрылғылардағы есіктерді тазалайтын механизмдерге қызмет ету барысында – 5-разряд. камераның көлемі 40 м³ болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 м³ дейінгі пекококсты құрылғылардағы есіктерді тазалайтын механизмдерге қызмет ету барысында – 6-разряд. 168. Термоантрацитті пештерді тиеуші-түсіруші Параграф 1. Термоантрацитті пештерді тиеуші-түсіруші,3-разряд 916. Жұмыс сипаттамасы: термоанрацитті пештердің камераларына антрацитті тиеу; көмір дайындайтын бункердің астындағы таразыға вагонеткаларды беру; вагонетка мен скипті антроцитпен біркелкі толтыруды бақылау; скипті көтергіштің электр қозғалтқышын іске қосу мен тоқтату; антроцитті вагонеткадан скипке түсіру; механизмдерді майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу; механизмделмеген тиеу барысында - вагонеткаға напольды қоймадағы антроцитті қолмен тиеу; антроцитті сұрыптау; напольды қоймадан скипті көтергішке вагонеткаларды қолмен тасымалдау. 917. Білуге тиіс: антроцитті термиялық өңдеудің технологиялық процесінің негізі; термоантроцитті пештерді пайдаланудың жұмыс принципі мен пайдалану ережесі; пештерді жүктеудің ережесі; электр қозғалтқышты іске қосу мен тоқтатудың ережесі; орнатылған дабыл; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Термоантрацитті пештерді тиеуші-түсіруші, 4-разряд 918. Жұмыс сипаттамасы: термиялық пештен дайын термоантроцитті беру кезінде механикалық түсіргішті басқару; түсіру бункерлеріндегі термоантроцитті өшіру; судың, ауаның берілуін жəне газдың сорылуын реттеу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 919. Білуге тиіс: антроцитті термиялық өңдеудің технологиялық процесі; термоантроцитті пештердің, механикалық түсіргіштің, желдеткіштер мен басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы; слесарлық жұмыс. 169. Кокс құюшы Параграф 1. Кокс құюшы, 2-разряд 920. Жұмыс сипаттамасы: коксты шамотты пештердің рампаларындағы коксты қолмен өшіру; тармақтарды сулыарынды колонкаларға ауыстыру, оларды қосу мен ажырату; коксты өшіруге суды беруді реттеу; коксты жартылай жинап алу. 921. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесінің негізі; кокстың құрамындағы ылғалдың болу нұсқаулықтары; коксты өшірудің тəсілдері. 170. Кабиналаушы-канттаушы Параграф 1. Кабиналаушы-канттаушы 1-разряд 922. Жұмыс сипаттамасы: бағытты (аударуды) өзгерту жəне кабинадағы кантты механизмдер мен бақылау-өлшеу аппаратурасының көмегімен коксты пештерді қыздыру үшін газ бен ауаның жылыту жүйесіне берілуін реттеу; пештердің тапсырылған жылыту тəртібін қолдау; кантты механизмдердің жұмысын бақылау; жылытатын коксты немесе доменді газдың шығынын бақылау, боровка мен газ жинағыштардағы газдың қысымын сирету; кантты құрылғылардың механизмдерін баптау жəне майлау; пештің жылытуын тоқтату мен іске қосуға қатысу; газды келтіруші арматураның жағдайын кезекті тексеру; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 923. Білуге тиіс: кокс пештеріндегі жану мен жылытудың технологиялық процестерінің негізі; кантты механизмдердің, бақылау-өлшеу аспаптарының, қосу құралдарының құрылғысы; жылытатын газ бен ауаның берілу тəртібі; жылыту ережелері мен пешті жылытудан ажыратудың тəсілдері; өндірістік дабыл; қызмет көрсетілетін механизмдерді байлау жүйесі; пештерді беру кестесі; слесарлық жұмыстың негізі. Аралас кабиналардың автоматтандырылған жүйесіне қызмет көрсету барысында - 2-разряд. 171. Люкші Параграф 1. Люкші, 5-й разряд 924. Жұмыс сипаттамасы: пештің камераларына шикіқұрам тиеу процесін жүргізу; тиейтін люктерді ашу мен жабу, қақпақтар мен седловиналарды графиттен тазарту; люктерге құйылатын ерітіндіні дайындау жəне тасымалдау; тиейтін люктердің қақпақтарын нығыздау; инжекцияларды қосу жəне ажырату; кокстелетін камераның толық жəне біркелкі тиелуін қамтамасыз ету; пештерді тиеу мен коксты берудің кестесін сақтау; машиналардың коксты беруге дайындығын, коксты машиналар машинистерінің пештерді беруіне тиісті дабылдың берілуін жəне машинистер арасында радиобайланыс болмаған жағдайда коксты машиналардың арасын блоктауды бақылау; шикіқұрамды жоспарлауды, машиналық жəне кокстық тараптан есіктерді алу мен орнатуды, коксты итергіштің, коксты бағыттағыш пен өшіргіш вагонның дұрыс орнатылуын бақылау; булы инжекция коммуникациясының дұрыстығын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 925. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; коксты пештер мен газды əкетуші арматураның құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі;

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-15-беттерде). пеш камераларын тиеу тəсілдері; тиеу люктері қақпақтарының герметикалық түрлері; орнатылған дабыл; слесарлық жұмыс. Камераларының мөлшері 40 м3. дейін болатын коксты батареялардағы түтінсіз тиеу барысында люктерді түсіру мен орнату механизмдеріне қызмет көрсетуде 6-разряд; камераларының мөлшері 60 м3. асатын коксты батареялардағы түтінсіз тиеу барысында люктерді түсіру мен орнату механизмдеріне қызмет көрсетуде 7-разряд. 172. Барабанды салқындатқыштың машинисі Параграф 1. Барабанды салқындатқыштың машинисі, 2-разряд 926. Жұмыс сипаттамасы: коксты-химия өндірісінің өнімін салқындататын барабанды салқындатқышты баптау; бу жейделеріне су мен будың берілуін реттеу; коммуникацияларды булау; барабанды салқындатқыш пышақтарының жұмысын бақылау; бу жейделерінің қалыпты жылытылуы мен салқындатқышқа судың келуін қамтамасыз ету; шайыр мен судың қалыпты температурасын қолдау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 927. Білуге тиіс: барабанды суытқыштың құрылғысы мен жұмыс принципі; өнімдердің түрлері; салқындатылатын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық жұмыс. 173. Коксты машиналардың машинисі Параграф 1. Коксты машиналардың машинисі, 5-разряд 928. Жұмыс сипаттамасы: коксты пештердің камераларына шикіқұрамды тиеу барысында тиелетін вагонды басқару; шикіқұрамды жинау, өлшеу, тасымалдау жəне кокстеу камерасына тиеу; шикіқұрамның қысымды құлатқышы жөніндегі құрылғыны қосу мен ажырату; бұрышты мұнараның ысырмасын ашу жəне жабу; скипті көтергіштің бункеріндегі шикіқұрамды қабылдау; тиейтін вагонның бункеріндегі шикіқұрамның жиналуын бақылау; бағанның қылтасын графиттен тазарту; жолдар мен троллейбустың линияларының жағдайын бақылау; люкті түсіретін механизмдер мен бағанның қақпақтарын жабуды басқару; пеш камераларынан коксты шығару барысында коксты игергішті басқару; есікті түсіргіш құрылғының қозғалу механизмдерін, пресстің штангасын, ригельді бұрамаларды бұрап ашу мен бекітуді, бұрышты шикіқұрамды жоспарлауды, планирлі люктерді ашу мен жабуды, коксты пештердің планирлі шығарылуын, рамалары мен есіктерін тазалауды басқару; планирлі люктерді, корпустарды, есіктер мен рамаларды шөгінділерден тазарту, есіктерді нығыздау; берілетін пештердегі кокстың толықтығын жəне пештердің қалауларының жағдайын бақылау; компрессорлы құрылғыны басқару; пеш камерасынан коксты қабылдаудың барысында есікті түсіретін машинаны басқару; коксты беру үшін есіктерді түсіру; коксты бағыттайтын есіктерді түсіру үшін машиналардың, көтергіш-бұрылу құрылғысын жылжыту; жинақтарды графитсіздендірудің жəне пеш қабырғаларының жұмысын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 929. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; тиейтін вагонның, есік түсіргіш машинаның жəне кокс көтергіштің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; бағанның қылтасын графиттен тазарту тəсілі; бұрышты мұнарадағы шикіқұрамды орталау тəсілі; пештерді тиеу мен коксты берудің кестесі; орнатылған дабыл; слесарлық жұмыс. Камераның көлемі 40 м3. болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 м3. дейінгі пекококсты құрылғылардағы люк түсіргіш жəне бағандарды тазалау механизмдерін, ригельдерді бұрап ашу, есіктерді тазалау жəне шикіқұрамды автоматты жоспарлаудың механизмдеріне қызмет ету барысында – 6-разряд; камераның көлемі 40 м3. болатын коксты батареялар мен камераларының жиынтық мөлшері 300 м3. асатын пекококсты құрылғылардағы люк түсіргіш жəне бағандарды тазалау механизмдерін, ригельдерді бұрап ашу,есіктерді тазалау жəне шикіқұрамды автоматты жоспарлаудың механизмдеріне қызмет ету барысында – 7-разряд. 174. Кокс жүктеуші машинаның машинисі Параграф 1. Кокс жүктеуші машинаның машинисі, 4-разряд 930. Жұмыс сипаттамасы: коксты теміржол вагондарына тиеудің барысында коксты тиейтін машиналарды басқару; трольдердің жəне жылжу жолдарының жағдайын тексеру; механизмдерді майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 931. Білуге тиіс: кокс көтергіш машинаның құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; коксты берудің, вагондарға беру мен тиеудің кестесі; слесарлық жұмыс. 175. Сульфат қоймасы кранының машинисі Параграф 1. Сульфат қоймасы кранының машинисі, 2-разряд 932. Жұмыс сипаттамасы: аммоний сульфатын бункерге тасымалдау мен тиеу барысында кранды басқару; компрессордың, калорифердің, дірілкептіргіштің жəне желдеткіштердің жұмысын бақылау; қоймадағы сульфатты қатарлау; сульфатты кептіретін аппараттар мен механизмдерді қосу мен тоқтату; механизмдерді майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 933. Білуге тиіс: кранның жəне басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; кран қозғалтқыштарының электр қоректену тəсімі; слесарлық жұмыс. 176. Көпірлік қайта тиегіштің машинисі Параграф 1. Көпірлік қайта тиегіштің машинисі, 4-разряд 934. Жұмыс сипаттамасы: қойманың аумағына көмірді орналастыру мен қатарлауды барысында жүк көтергіші 15 т. дейін жететін көпірлі жегуді басқару; қойманың аумағында көмірді орташалау жөніндегі жұмыстарды орындау; бірінші реттік қатарлардағы немесе эстакададағы көмірді негізі қатарларға жəне негізгі қатардан көмір дайындайтын орынға тасымалдау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 935. Білуге тиіс: көпірлі жегудің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; көмірді орташалау тəсілі; көмірдің маркасы; қоймадағы көмірдің маркалары бойынша орналасуы; қатарлардағы көмірді қоймалау мен алудың ережесі. Жүк көтергіші 15 т-дан 25 т. дейін жететін көпірлі жегуді басқару барысында – 5-разряд; жүк көтергіші 25 т. жоғары болатын көпірлі жегуді басқару барысында – 6-разряд. Ескерту: 1) көпірлі жегудің машинисінің басшылығында жұмыс атқаратын көмекшісі, машиниске қарағанда 2 разряд төмен тарифтеледі. 177. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі Параграф 1. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 3-разряд 936. Жұмыс сипаттамасы: коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесіне қатысу; коксты құрғақ сөндіру камерасы жабдықтарының үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерімен жəне селектор бойынша алынатын деректер бойынша басқару пультімен процесті бақылау; қондырғының механизмдерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 937. Білуге тиіс: коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесі; коксты сөндіру камерасының құрылғысы, жұмыс принципі; электротехниканың негізі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 5-разряд 938. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу; коксты құрғақ сөндіру құрылғысы табанының жабдығын баптау; көтергішті басқару; сөндіру вагоны электровозының машинисінен кокс əкелуші вагонды қабылдау жəне бос вагондарды қайтару; тиеу құрылғылары мен кокс рампының жұмысын, желдету жүйесінің жұмысын бақылау; біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен бункердегі коксты беру, сөндіру жəне тиеу; кокс сұрыптауға біртегіс жəне кезекті кокстың берілуін қамтамасыз ету. 939. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; жабдық құрылымының құрылғысы мен жұмыс принципі; коксты сөндіру ережесі; коксты беру кестесі; өндірістік дабылдың қысымымен жұмыс атқаратын сосудтарды пайдалану жөніндегі қазандықты бақылаудың ережесі. Параграф 3. Коксты құрғақ сөндіру қондырғысының машинисі, 6-разряд 940. Жұмыс сипаттамасы: камераларының көлемі 40 м³. дейін жететін коксты батареялардағы дистанциялық басқару пультімен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу; ыстық коксты беру, оны сөндіру камераларына тиеу жəне сөндірілген коксты шығару; сөндіру камералары мен пайдаланушы қазандықтардың, тиеу мен түсіру құрылғылары жұмыстарының үйлестірілуі; түтін сорғыш пен желдету жүйесінің жұмыстарын бақылау; жабдықтың басқару пульті мен бақылау-өлшеу аспаптарының жағдайын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеу; біліктілігі төмен машинистерді басқару. 941. Білуге тиіс: кокстеу мен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесі; құрылым мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі. Камераларының көлемі 40 м3. жоғары коксты батареялардағы дистанциялық басқару пультімен коксты құрғақ сөндірудің технологиялық процесін жүргізу барысында (орта кəсіби білім қажет)7-разряд. 178. Электровоздың сөндіру вагонының машинисі Параграф 1. Электровоздың сөндіру вагонының машинисі, 3-разряд 942. Жұмыс сипаттамасы: коксты қабылдау, беру, сөндіру жəне түсіру барысында сағаттық өнімділігі 40 т. дейін валды коксты дайындайтын коксты батареялардың сөндіру вагонының электровозын басқару; кокстегі ылғалдың біркелкі болуы мен артынан кокстың рампаға түсірілуін қамтамасыз ету; кокстың біркелкі құйылуын, пешті беруге есік түсіргіш машинаның дұрыс орнатылуын, жанатын жəне газдаушы пештердің болуын, сорғылы сөндіру мұнарасының жұмысын бақылау; көтергіш шахтадағы коксты құрғақ сөндірудің құрылғысындағы коксты əкелуші вагонның жағдайын, лафеттегі кузовтың жағдайын жəне кузовы бар лафеттің платформадағы жағдайын бақылау; коксты əкелуші вагонның дыбыстық дабылын беру; дистанциялық басқарудағы көтергіш шахтаның осьіне дейінгі коксты əкелуші вагонның берілуін басқару; жолдарды тазалау; механизмдерді майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 943. Білуге тиіс: кокстеудің технологиялық процесі; сөндіру вагоны электровозының құрылғысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; коксты сөндіру ережесі; коксты берудің кестесі; қысыммен жұмыс атқаратын сосудтарды пайдаланатын қазандық бақылаудың ережесі; слесарлық жұмыс. Сағаттық өнімділігі 40 т-дан 80 т. жететін валды коксты жəне пекококстық құрылғыларда сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты дайындайтын коксты батареялардың сөндіру вагонының электровозын басқару барысында - 4-разряд; сағаттық өнімділігі 80 т-дан 120 т. жететін валды коксты жəне пекококстық құрылғыларда сағаттық өнімділігі 10 т. дейінгі пекалық коксты дайындайтын коксты батареялардың сөндіру вагонының электровозын басқару барысында - 5-разряд; сағаттық өнімділігі 120 т. жоғары валды коксты дайындайтын коксты батареялардың сөндіру вагонының электровозын басқару барысында - 6-разряд. 179. Коксты сұрыптау операторы Параграф 1. Коксты сұрыптау операторы, 2-разряд 944. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 120 т. дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында пульттен кокс сұрыптау мен рампаның электр-қозғалтқыштарын іске қосу мен тоқтату; кокс ағынын жеке сыйымдылықтарды толтыруға тəуелді түрде қайта қосу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 945. Білуге тиіс: электр қозғалтқыштардың, іске қосу аппаратурасын, шиберлармен дистанциялық басқарудың жəне тиейтін арбалардың автоматтандырылуының жəне басқа да кокс тасымалдайтын механизмдердің, тасымалдағыштардың жəне таселектің жұмыс принципі; коксты сұрыптау мен тасымалдаудың технологиялық тəсімі; ескертетін жəне келіссөз дабылын автоблоктаудың тəсімі; кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары;

17 шілде 2013 жыл

слесарлық жұмыс. сағаттық өнімділігі 120 т. жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында пульттен кокс сұрыптаудың жұмысын басқару барысында - 3-разряд. 180. Нафталин престеуші Параграф 1. Нафталин престеуші 3-разряд 946. Жұмыс сипаттамасы: нафталинді престеу процесі мен шикі нафталинді бункер мен араластырғышқа тиеуге қатысу; престелген нафталинді түсіру жəне макухты контейнерлерге салу; престелген нафталинді қоймаға жіберу; гидравликалық престің механизмдерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 947. Білуге тиіс: нафталинді престеудің технологиялық процесінің негізі; гидравликалық пресс жұмысының принципі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Нафталин престеуші, 5-разряд 948. Жұмыс сипаттамасы: нафталинді престеудің процесін жүргізу; нафталинді пресс араластырғышына тиеу; шикіқұрамның құрамын, температурасын реттеу; нафталинді патронға беру; престі қосу мен тапсырылған қысымды сақтау; престеу аяқталған соң престі тоқтату; нафталинді престеуден түскен майды жинағышқа түсіру; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуді атқару. 949. Білуге тиіс: нафталинді престеудің технологиялық процесі; гидравликалық пресс құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; құбырлар коммуникациясының тəсімі; шикі жəне престелген нафталиннің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары. 181. Химиялық өнімді құюшы Параграф 1. Химиялық өнімді құюшы, 2-разряд 950. Жұмыс сипаттамасы: пеканы, күкіртті, нафталинді əртүрлі сыйымдылықтар мен формаларға құю; талдауға арналған сынамаларды іріктеу; формадағы қалған нафталинді түсіру, оны вагонеткаларға тиеу, қоймаға апарып қатарлау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 951. Білуге тиіс: пеканы, күкіртті, нафталинді құю ережесі; пеканың, күкірттің, нафталиннің физикалық-химиялық қасиеттері; коммуникациялар тəсімі; сыйымдылықтың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; зиянды жəне улы өнімдерді пайдаланудың ережесі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Химиялық өнімді құюшы, 3-разряд 952. Жұмыс сипаттамасы: арынды бактан, жинақтан жəне басқа сыйымдылықтардан қалыптарға, автомөлшерлемелерге, салқындату ваннасына, пекотасушыға, вагондарға, цистернаға, ваннадағы елекке пеканы, күкіртті, нафталинді құю; химиялық өнім аппаратурасының шығарылуы мен толтырылуын, аппаратураның қалыпты жылытылуының сақталуын, коммуникацияларды, көліктің жағдайын, тиекті аппаратураны, құбырларды бақылау; аппаратура жұмысының тапсырылған тəртібін қолдау; негізгі жəне көмекші жабдыққа қызмет ету; нафталиннің, күкірттің кесектерін ойып алу; пеканы бункерге беру; механизмдерді майлау мен електерді тазалау. 953. Білуге тиіс: тасымалдағыштардың, күкірт қабылдағыштардың, арынды бактардың, құюшы машиналардың, конденсациялық құмыралардың құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; химиялық өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талабы; слесарлық жұмыс. 182. Рампылаушы Параграф 1. Рампылаушы 2-й разряд 954. Жұмыс сипаттамасы: кокстың тасымалдағышқа түсу процесін бақылау; рампыдағы толық сөндірілмеген коксы батыру; тасымалдағыштың іске қосылуы мен тоқтатылуы туралы дабылдардың берілуі; кері рампаның тасымалдағышын баптау; механизмдерді майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 955. Білуге тиіс: рампы механизмдерінің құрылғысы; ылғалдылық пен күлділіктің сапасына қойылатын талаптар; тасымалдағыштың лентасына коксты тиейтін норма; слесарлық жұмыс. Рампаның тасымалдағы лентаға түсірілуін қолмен түзету барысында - 3-ші разряд. 183. Скрубберші-сорғышы Параграф 1. Скрубберші-сорғышы 2-разряд

956. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 1,5 т. дейінгі шикі бензолды алудың агрегаттарындағы скрубберлер мен суландырғыш тоңазытқыштардың жұмыс тəртібін реттеу; соңғы мұздатқыштар мен скрубберлердің сорғыларының жұмысын, жұмыс сыйымдылықтарындағы майдың деңгейін бақылау; скрубберлердің қарсылығы мен газ құбырларының учаскелерін тексеру; жинақтағыштағы майдың тұрақты деңгейін қолдау; скрубберлерді булау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 957. Білуге тиіс: скрубберлердің, гидротиектердің жəне сорғылардың құрылғысы мен жұмыс принципі; бензол мен аммиактың жұтылу технологиясы; соңғы мұздатқыштар мен скрубберлердің қосылу жəне өшірілуі тəртіптері; коммуникациялар тəсімі; слесарлық жұмыс. Сағаттық өнімділігі 1,5 т. жоғары шикі бензолды алудың агрегаттарындағы скрубберлер мен суландырғыш тоңазытқыштар қызмет көрсету барысында - 3-разряд. 184. Коксты сұрыптаушы Параграф 1. Коксты сұрыптаушы, 1-разряд 958. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 120 т. дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау мен тасымалдағыштар мен валды таселекті іске қосу мен тоқтатуға қатысу; тасымалдағыштардың тиелуі туралы дабылды беру мен қызған кокстың тасымалдағышқа тиюі; таселектер мен тасымалдағыштардың жағдайын бақылау; коксты сұрыптаудың сапасын бақылау; бункердің толтырылуы мен кокстың тиелуін бақылау; коксты беруді қайта қосу; механизмдерді майлау; бекітілген учаскені жинау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 959. Білуге тиіс: таселектер мен тасымалдағыштардың жұмыс принципі; электр қозғалтқыштардың, таселектер мен тасымалдағыштардың іске қосылу мен тоқтатылу ережесі; кокстың сұрыптары бойынша белгіленген топтастыру; дабыл мен автоблоктау жүйесі; слесарлық жұмыстың негізі. Сағаттық өнімділігі 120 т. жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптауға қатысу барысында - 2-разряд. Параграф 2. Коксты сұрыптаушы, 4-разряд 960. Жұмыс сипаттамасы: сағаттық өнімділігі 120 т. дейінгі агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау процесін жүргізу; кокс сұрыптау жабдығының жəне рампаның механизмдерінің жұмысын, кокстың ылғалдылығының біркелкілігін бақылау; рампадан тасымалдағышқа коксты қабылдау мен коксты сұрыптау жөніндегі қалыпты жұмысты, кокс сұрыптаушының лентасының біркелкі тиелуін қамтамасыз ету; бункердегі қалдық коксты бақылау; коксты тұтынушыларға жіберу; ауысымдағы тиелген коксты есепке алуды жүргізу. 961. Білуге тиіс: кокс сұрыптаушының құрылғысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; кокстың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талабы; слесарлық жұмыс. Сағаттық өнімділігі 120 т. жоғары агрегатта валды коксты дайындау барысында коксты сұрыптау процесін жүргізу барысында - 5-разряд. 185. Туннельші Параграф1. Туннельші 2-й разряд

962. Жұмыс сипаттамасы: камераларының көлемі 40 м3. болатын коксты батареялар пештеріндегі туннельдерде газ жеткізуші жəне газ жіберуші арматураның жағдайын тексеру; коксты жəне домналық газдардың газ жеткізуші арматураларын тоттанудан, шаң-тозаң мен шөгінділерден тазалау; кантты құралдардың жұмысы мен жағдайын тексеру; кантты арқандардың тартылуын, гидротиектердің жағдайы мен кантты арқандардың, шарғылардың, штоктардың жəне кранның қақпақтарының жұмысқа жарамдығын бақылау; гидротиектерді сумен толтыру жəне конденсатты іске қосу; механизмдерді майлау; туннельдегі газ құбырларын, газ арматураларын бояу жəне туннельдерді ақтау; жинақ асты кеңістігінің, регенераторлардағы, регенераторлардың саптауларының өлшеулеріндегі қысымды жəне температураны реттеуге қатысу; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 963. Білуге тиіс: коксты пештердің құрылғысы мен жылыту тəртібі; механизмдердің, газды-ауалы клапандардың жəне гидротиектердің кантты жəне графитсіздендіру құрылғысы; газ арматурасындағы диафрагманы, пластина мен газ арматурасындағы көбелектерді орнату ережесі, тəртібі; пеш туннельдеріндегі газ коммуникацияларының тəсімі; крандар мен келтеқұбырларды тазалау тəсілі; қосылған жылытуды тоқтатудың ережесі; пештерді тоқтату мен іске қосудың нұсқаулығы; слесарлық жұмыс. Камераларының көлемі 40 м3. болатын коксты батареялар пештеріндегі туннельдерде газ жеткізуші жəне газ жіберуші арматураларды баптаудың барысында - 3-разряд. 186. Скипті көтергіштің туннельші-моторшысы Параграф 1. Скипті көтергіштің туннельші-моторшысы, 2-разряд 964. Жұмыс сипаттамасы: пеш туннеліндегі түсірілетін бункерлердің ашылуы мен жабылуы; сөндірілген антроциттерді вагонеткаларға, тасымалдағыштарға тиеу мен термоантроцитті түсіру; вагонеткалардың термоантроцитпен біркелкі толтырылуын бақылау; туннельдегі суды сорып шығару; механизмдерді майлау; скипті көтергіштің іске қосылуы мен тоқтатылуы туралы дабылдарды беру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 965. Білуге тиіс: скипті көтергіштің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; шығырларды, электр қозғалтқыштарды жəне туннельді тасылымды іске қосу мен тоқтату əдістері; термоантроциттің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық жұмыс. 9 – бөлім. Отқа төзімділер өндірісі 187.Жүгіртпелі қоспалауыштардың сырғытушысы Параграф 1. Жүгіртпелі қоспалауыштардың сырғытушысы, 3-разряд 966. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық нұсқаулыққа сəйкес бақылау-өлшеу аспаптарымен, автоматикамен, желдеткіштік жəне аспирациялық құрылғылармен жабдықталмаған əртүрлі жүйелер мен құрылымдардың қоспалауыштарының жүгіргіштерінде отқа төзімді бұйымдардың өндірісі үшін массаны араластыру процесін жүргізу; жүгіргіштерді оларға жақын көлік құрылымдарымен бірге іске қосу мен реттеу; массаны ылғалдандыру, байланыстырушы қоспаларды құю, араластырудың ұзақтығы мен дайын массаның сапасын бақылау; жүгіргіштегі массаны көлік ленталарына, бункерге, қораптарға, вагонетка немесе алаңдарға түсіру; жүгіргіштерді жабысқан массадан тазалау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, механизмдердің үйкеленетін бөліктерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 967. Білуге тиіс: шикіқұрамның ығысуының технологиялық процесі; қоспалауыштардың жүгіргіштерін оларға жақын көлік құрылымдарының құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; дайындалатын массаның құрауыштарының құрамы мен қасиеті; шикіқұрам материалдары сапасының масса мен бұйымдардың сапасына əсері; ақаулардың себебі мен оның алдын алу тəсілдері; майлау жүйесі; майлау материалдарының түрлері; слесарлық жұмыс. Қоспалауыштардың жүгіргіштерін жабдықталған бақылау-өлшеу аспаптарымен, автоматикамен, желдеткіштік жəне аспирациялық құрылғыларымен баптау барысында - 4-разряд. 188. Отқа төзімді материалдарды оттан түсіруші

Параграф 1. Отқа төзімді материалдарды оттан түсіруші, 2-разряд 968. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары түсірушінің басшылығымен шахталық пештен шамотты түсіру; кептіргіштен пеножеңілсалмақпен вагонетканы домалатып шығару; тоңазытқыштың бункеріне ыстық магнезиті бар қораптарды түсіру; магнезиттің ірі кесектерін бөлу; тиелген шикізаты бар қораптарды тіркеу жəне бостарын босату; кран машинисіне қораптарды көтеру, түсіру жəне орнату туралы дабылды жеткізу; қораптардың түзулігін, олардың майлануын бақылау; тиелетін шикізатты есепке алуды жүргізу; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу; стропальдық жұмыстарды атқару. 969. Білуге тиіс: шикізаттың түрі, сұрыпы мен кен орны; қораптарды түсіру ережесі; слесарлық жұмыстың негізі; пештерден шамотты түсіру ережесі; қораптарды тіркеу мен ағыту ережесі; орнатылған дабыл. Параграф 2. Отқа төзімді материалдарды оттан түсіруші, 3-разряд 970. Жұмыс сипаттамасы: шахталық пештен шамотты тасымалдаушы құрылымға бункерлік тиектердің люктерін ашу арқылы түсіру; шахталық пештердің түсіру механизмдерін баптау; ыстық магнезиті бар қораптарды түсіру барысында скипті көтергішті іске қосу мен тоқтату; вагонеткалар мен бұрылыс шеңберлерін майлау; жол тізбегін төсеу мен жинау; жолдарды тазалау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 971. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс приципі; тиелген материалдардың сұрыптары; отқа төзімді материалдардың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; майлайтын жерлер, майланатын материалдардың түрлері; слесарлық жұмыс. Параграф 3. Отқа төзімді материалдарды оттан түсіруші, 4-разряд 972. Жұмыс сипаттамасы: отқа төзімді материалдарды сұрыптары мен түрлері бойынша пеш камераларынан түсіру; көтергіш-көлік механизмдерінің көмегімен пакеттерді түсіру немесе күйдіруден кейін бұйымдарды қолмен түсіру; сақиналы камералардан немесе кезекті пештерден шамотты түсіру; тиелген вагонеткаларды қоймаға жеткізу немесе оларды электролафетке дөңгелету жəне бостарын тиелетін орынға қайтару; түсіруші аппараттардың көмегімен магнезитті түсіру; шахталық пештердегі ыстық магнезиті бар қораптарды тіркеу жəне тасу; пісірілген магнезитті қолмен бөлу; түсіретін аппараттар мен жабдықтарды тазалау, майлау жəне үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету. 973. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; отқа төзімді материалдардың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; коммуникациялар тəсімі. 189. Шикізат пен жартылай дайын өнімді тиеуші Параграф 1. Шикізат пен жартылай дайын өнімді тиеуші, 2-разряд 974. Жұмыс сипаттамасы: шикізатты тасымалдағыш лентаға, вагонеткаға немесе уатқышқа, қабылдағыш бункерге немесе кептіргіш барабанға тиеу; шикізаттың əртүрлі түрлерін қопсыту; шикізатты қоректендіргіш құрылымға немесе бункерге тиеу; массаны құбырлық немесе ленталық преске тиеу; жартылай дайын өніммен бірге вагонеткаларды туннельді кептіргішке жылжыту мен орнату; итергішті іске қосу мен тоқтату; кептіргіштен вагонетканы итеріп шығару мен орнына жіберу; ірі магнезитті кесектерді бөлу жəне оларды тор арқылы бункерге итеру; қызмет көрсетілетін барлық механизмдерді тазалау жəне майлау, олардың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 975. Білуге тиіс: қоректендіргіштер мен тасымалдайтын құрылымдардың құрылғысы жəне жұмыс принципі; шикізаттың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; майланатын материалдардың мен майлайтын орындар; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Шикізат пен жартылай дайын өнімді тиеуші, 3-разряд 976. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі тасымалдағыш жəне тиейтін құрылымдар көмегімен шикізат пен отынды шахталық жəне айналмалы пештерге тиеу; біліктілігі жоғары тиеушінің басшылығымен шахталық пешке магнезитті тиеу; карбидтікремнилі электр қыздырғыштарының өзегі өндірісінде материалдарды қабылдау, дайындау жəне беру жөніндегі жұмыстарды жүргізу. 977. Білуге тиіс: пештің тиейтін құрылымдарының құрылғысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; пештерді тиеу тəртібі. Параграф 3. Шикізат пен жартылай дайын өнімді тиеуші, 4-разряд 978. Жұмыс сипаттамасы: магнезитті шахталық пешке тиеу; ұсату-сұрыптау фабрикасынан түсетін магнезитті қабылдау, оның пештерге таратылуы мен тиелуін бақылау; магнезиттің шахталық пешке тиелу тəртібін сақтау; қызмет ететін жабдықты жөндеуді жүргізу. 979. Білуге тиіс: магнезиттің кесектілігі жөніндегі нұсқаулық; магнезитті күйдіру барысындағы шахталық пеш жұмысының тəртібі. 190. Карборундты өзектерді сынаушы Параграф 1. Карборундты өзектерді сынаушы, 4-разряд 980. Жұмыс сипаттамасы: металдауды алдында жəне одан кейін карборундты өзектерді, ал күйдірудің алдында жəне күйдіруден кейін көмір құбырларының электрлік қасиетін тəжірибелеу; сыртқы түріне қарай алдын ала өзектердің ақауын табу; станокқа немесе тəжірибелейтін стендіге өзектер мен көмір құбырларын əкелу; жарамды өзектердің шеттерін тазарту, оларды электрлік қарсылық мағынасы бойынша жинақтау жəне қораптарға салу; көмір құбырларының шеттерін белгіленген мөлшерге жеткізіп кесу; қызмет көрсетілетін станоктың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 981. Білуге тиіс: электрлік тəжірибелеу станогының, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі мен оларды жөндеудің тəсілдері; металдауды алдындағы жəне одан кейінгі өзектердің физикалық-химиялық қасиеттері; күйдірудің алдында жəне күйдіруден кейін көмір құбырларының физикалық-химиялық қасиеттері; шығарылатын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық жұмыс. 191. Қоқырды түзетуші Параграф 1. Қоқырды түзетуші, 2-разряд 982. Жұмыс сипаттамасы: тапсырылған химиялық құрам мен қасиет бойынша қоқырды есепке алу, дайындау жəне түзету; қоқырдың сынамасын алу, тығыздығы мен деңгейін тексеру; магистральдарда тиекті крандар мен ысырмаларды қайта қосу жолымен қоқыр бассейндері бойынша қоқырды тарату; қоқырды тапсырылған химиялық құрамға жеткізіп, оны араластыру; ауа таратқышты баптау, крандар мен ысырмаларды тазарту жəне майлау; журналда талдаудың жазбалары мен қоқырдың есебін жүргізу; қызмет көрсетілетін станоктың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 983. Білуге тиіс: қызмет ететін механизмдер мен құрылыстардың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; бассейндердің жəне қоқыр құбырларының су құбырлары мен ауа құбырларының орналасу тəсімі; қоқырды дайындау технологиясы, оларды түзетудің тəсілдері; қоқыр мен оның құрауыштарының құрамы мен қасиеті; журналдағы жазбаларды жүргізудің тəртібі; слесарлық жұмыстың негізі. 192. Пневмокөлік машинисі Параграф 1. Пневмокөлік машинисі 4-разряд 984. Жұмыс сипаттамасы: сығылған ауаның көмегімен əртүрлі ұнтақтарды тасымалдау барысында пневмокөлік жабдығын басқару; қоректендіргіштердің, құбырлардың, циклондардың, сүзгілердің, бункерлердің жағдайының түзулігі мен үздіксіз жұмысын бақылау; таратушы қалпақшаға, лабиринтті тығыздықтарға, ауа жинағыш пен шаңды-ауалы қоспаның шоғырлануына ауаның берілуі мен қысымын реттеу; жабдықтардағы, бункерлер мен шаң құбырларындағы клапандарды тексеру; магистральдарда шаң-тозаңның кідіруін жою; шаң құбырларын үру; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою; қызмет көрсетілетін жабдықты тазалау, майлау жəне жөндеу. 985. Білуге тиіс: жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; пневмокөліктің магистральдары мен коммуникациясының тəсімі; бақылау-өлшеу аспаптары, құралдар; жабдықтың майлайтын жерлері мен майланатын материалдардың түрлері; слесарлық жұмыс. 193. Скипті көтергіштің машинисі Параграф 1. Скипті көтергіштің машинисі, 2-разряд 986. Жұмыс сипаттамасы: көтерілетін жүктің салмақтық нормасын сақтай отырып, скипті көтергіштің көмегімен əртүрлі материалдарды көтеру; скипті көтергіштің ожауына материалдарды салу; көтергішті іске қосу мен тоқтату; түсіру мен көтеру туралы белгі беру; электрлік жəне механикалық жабдықтың жарамдық жағдайын бақылау; көтергі механизмінің жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою; тежегіш құрылғыларды, арқандарды тексеру; тозған бөліктерді, арқандардың тұтасуын ауыстыру; жабдықты жөндеуге қатысу. 987. Білуге тиіс: көтергіштердің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; арқандардың рұқсат етілген жүктемесі; белгіленген дабылды; майлау материалдарының түрі мен қасиеті жəне жабдықтың майланатын орындары; слесарлық жұмыстың негізі; көтергіштің жұмыс кестесі. 194. Тельфер машинисі Параграф 1. Тельфер машинисі 3-разряд 988. Жұмыс сипаттамасы: тельферді іске қосу мен тоқтату, ыстық магнезиті мен массасы бар қораптарды көтеру жəне оларды тағайындалған орнына апару; шоңғалдарды өлшеу, тиеу жəне пештерге қайтару; тельфер мен қораптардың жағдайының жарамдылығын бақылау мен олардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; үйкеленетін бөліктерді майлау мен қызмет ететін жабдықты жөндеу. 989. Білуге тиіс: тельфердің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; майлау материалдарының түрі жəне майланатын орындары; слесарлық жұмыс. 195. Тоңазытқыштың машинисі Параграф 1. Тоңазытқыштың машинисі 2-разряд 990. Жұмыс сипаттамасы: күйдірілген материалдың тоңазытқышты барабанда суытылу процесін жүргізу; тоңазытқышты барабанды, көлік ленталарын іске қосу мен тоқтату, олардың үздіксіз жұмысын бақылау; тоңазытқышты барабанның бақылау шығыршықтарына қатысты жағдайын реттеу; майлау жəне сүрту материалдарын жеткізу; тапсырылған тəртіпке сəйкес салқындату процесін қолдау; тоңазытқышқа күйдірілген материалды біркелкі тиеу; тоңазытқышты барабанға судың берілуін реттеу; тоңазытқышты барабанның механизмдерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 991. Білуге тиіс: тоңазытқышты материалдардың жəне онымен байланысқан механизмдер мен құралдардың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; материалдарды салқындатудың технологиялық нұсқаулықтары; автоматтандыру, блоктау мен дабылдың тəсімі; механизмдердің майланатын орындары жəне майлау материалдарының түрі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Тоңазытқыштың машинисі, 3-разряд 992. Жұмыс сипаттамасы: күйдірілген материалдың тоңазытқышты барабанда суытылу процесін жүргізу мен оны уатқышта, уатқышты агрегаттарда жəне əртүрлі жүйенің уату-сұрыптау қондырғыларында уату; тоңазытқышты барабанды, тасымалдағыш лентаны, уатқышты, уатқышты агрегаттарды жəне əртүрлі жүйенің уату-сұрыптау қондырғыларын тексеру, тазалау, іске қосу мен тоқтату, олардың жұмысын бақылау; тоңазытқышты барабанның жағдайын, біркелкі тиелуі мен уатқыштардың жұмыс механизмдерінің арасындағы тесіктерді реттеу; тоңазытқышқа күйдірілген материалдарды біркелкі тиеу. 993. Білуге тиіс:

уатқыштың, уатқышты агрегаттардың жəне уату-сұрыптау қондырғыларының құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; күйдірілген материалды салқындату мен уатудың технологиялық тəсімі; слесарлық жұмыс. 196. Электролафеттің машинисі Параграф 1. Электролафеттің машинисі, 2-разряд 994. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі материалдары бар вагонеткаларды тасымалдау барысында электролафетті басқару; электролафетті жұмысқа дайындау; тиелген вагонеткаларды əкету мен шоңғалдарды тиелетін орынға қайтару; біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен пешке немесе кептіргішке вагонеткаларды беру; электролафеттің жарамдығын бақылау, үйкелісетін бөліктерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 995. Білуге тиіс: электролафеттің жұмыс принципі мен оны басқарудың түрлері; бұйымдарды қауіпсіз қозғалту мен тасымалдаудың ережесі; жабдықтардың, агрегаттардың жəне цехтағы жолдардың орналасу тəсімі; электрослесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2 . Электролафеттің машинисі, 3-разряд 996. Жұмыс сипаттамасы: кептіргіштер мен престерге қызмет ету барысында электролафетті, жабдықталған итергішті жəне шығырды басқару; вагонеткаларды кептіргішке беру мен оларды механикалық итергіштің көмегімен итеру; электролафеттің алаңынан вагонеткаларды орнату мен жинау; қозғалтқыштарды, желдеткіштер мен оның жарамды жағдайында тұруын баптау; вагонеткалардың кептіргішке итерілу тəртібін қолдау. 997. Білуге тиіс: итергіш пен шығырмен жабдықталған электрлафалеттердің құрылғысы мен пайдалану ережесі; вагонеткалардың кептіргішке итерілу тəртібі; электр слесарлық жұмыс. Параграф 3. Электролафеттің машинисі, 4-разряд 998. Жұмыс сипаттамасы: пештерді баптаудың барысында итергіш пен шығырмен жабдықталған электрлафалетті басқару; екі немесе одан да көп тіркемелері бар электролафетті басқару. 999. Білуге тиіс: пештерге вагонеткаларды итерудің тəртібі; екі немесе одан да көп тіркемелері бар электролафетті пайдалану ережесі. 197. Манжетті саптаушы Параграф 1. Манжетті саптаушы, 2-разряд 1000. Жұмыс сипаттамасы: карбидті-кремнилі өзектегі манжетті саптау; белгіленген технологияға сəйкес құрауыштарды өлшеу мен оларды араластыру арқылы пастаны дайындау. өзек пен манжеттің саптауының бетіне пастаны жағу; белгіленген тəртіпке сəйкес бұйымдарды кептіру; бұйымдарды тексеріп, олардың сыртқы түріне қарай сұрыптау. 1001. Білуге тиіс: пастаның құрамы, қасиеті мен дайындау тəсілі; карбидтікремнилі өзектердің манжетті саптауларының түрлері; бұйымдарды кептіру тəртібі; бұйымдардың жарамсыздықтарының түрлері мен оны жоюдың тəсілі; карбидтікремнилі өзектің сұрыпы. 198. Пештердегі күйдіруші Параграф 1. Пештердегі күйдіруші, 3-разряд 1002. Жұмыс сипаттамасы: күйдірудің радиоқарсылығы процесін жəне белгіленген технологиялық тəртіпке сəйкес карбидтікремнилі электр қыздырғыштардың бірінші реттік күйдірулерінің дайындамасын жүргізу; күйдіру пештерін жұмысқа дайындау жəне оларды жартылай дайын өнім ретінде тиеу; бөлінген орнына қою үшін бұйымдарды пештен түсіру; қызмет ететін жабдықтың үйкелетін бөліктерін майлау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою. 1003. Білуге тиіс: пештегі бұйымдарды күйдіру процесінің негізі; радиоқарсылықтар мен электр қыздырғыштардың күйдіру тəртібі; күйдіру пештерінің жұмыс тəртібі; механизмдердің майланатын орындары мен майлау материалдарының сұрыптары; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Пештердегі күйдіруші 4-разряд 1004. Жұмыс сипаттамасы: кезеңді, сақиналы жəне шахталық пештерде шамотта балшық пен кесектерді күйдіру; шахталық жəне кезеңді пештерде əк тасты күйдіру; қорғаныс ортасы бар күйдіру пештерінде жоғары отқа төзімді тотықтардан жасалған бұйымдарды күйдіру процесін жүргізу; біліктілігі жоғары күйдірушінің басшылығымен айналмалы пештерде жəне карбидті-кремнилі дайындамаларын күйдіруді силицирлейтін əртүрлі жүйелі пештерде шикізатты күйдіру процесін жүргізу; отынды жеткізу, оны отындыққа немесе пештің тиеуші тесігіне біркелкі тиеу; оттықтар мен отындықтарды тазалау, қоқырға су құю жəне оны шығару; қағаз қалқандарды орнату, лақтырылатын қораптарды көшіру, кейінгі камераларды отқа ауыстыру; желдеткіштерді орнату мен жылжыту; күйдіруден соң камераны суыту; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне зертхана мен жылу техникалық бюро талдауының деректері бойынша күйдіру процесін бақылау. 1005. Білуге тиіс: пештерде бұйымдарды күйдірудің технологиясы мен тəртібі; қызмет ететін күйдіру пештерінің, бақылау-өлшеу аспаптарының техникалық пайдалану ережесі; күйдірудің барысында туындайтын ақаулардың түрлері мен олардың алдын алу тəсілдері; қолданылатын отынның құрамы мен қасиеті жəне оны жағудың тəсілі. Параграф 3. Пештердегі күйдіруші, 5-разряд 1006. Жұмыс сипаттамасы: айналмалы пештерде шикізатты күйдіру процесін жүргізу; сұйық отында жұмыс істейтін шахталық пештерде магнезитті күйдіру; кезеңді жəне сақиналы шахталық пештерде бұйымдармен бірге кесекті шамотқа күйдіру; газды-камералы, кезеңді жəне сақиналы шахталық пештерде бұйымдарды күйдіру; көрікте жəне жоғары жиілікті пештерде жоғары отқа төзімді тотықтарда бұйымдарды күйдіру; əртүрлі жүйелі пештерде карбидті-кремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын силицирлейтін күйдіру; жиынтық өнімділігі сағаты 20 т. болатын айналмалы пештерде магнезитті күйдіру; құдық пештерде доломитті күйдіру; біліктілігі жоғары күйдірушінің басшылығымен туннельді пештерде бұйымдарды күйдірудің процесін жүргізу; қыздыруда, күйдіруде жəне салқындатуда тұрған камералардағы температураны реттеу; күйдірудің тəртібі мен кестесін сақтау; жетекті реттеу; қайта тиелген камераларды дайындау жəне қыздыру, камераларды аз отыннан үлкеніне көшіру; оптикалық пирометрмен жəне термобумен температураны өлшеу; күйдірудің температурасын жазып отыру; өнімнің сапасы мен газдың қысымын жəне жартылай дайын өнім садкасының пештің белгіленген тəсіміне сəйкестігін бақылау. 1007. Білуге тиіс: бұйымдарды күйдірудің тəртібі жəне жартылай дайын өнім садкасының құрылғысы; əртүрлі жүйелі пештердің жəне құрылымдардың, олармен байланыстағы механизмдердің, көлік құралдарының, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; жылу құралдар қалқанының құрылғысы; блоктау, автоматтау жəне дабыл тəсімі; пештердің өнімділігіне əсер ететін факторлар; газ жүргізуші мен коммуникациялардың тəсімдері. Параграф 4. Пештердегі күйдіруші, 6-разряд 1008. Жұмыс сипаттамасы: туннельді пештерде бұйымдарды күйдірудің процесін жүргізу; қатты отынмен жұмыс атқаратын шахталық пештерде магнезитті күйдіру; жиынтық өнімділігі сағаты 20 т. жəне одан жоғары болатын айналмалы пештерде магнезитті күйдіру; конвейерлі пештерді басқарудың бірыңғай пультімен қыз көрсете отырып, карбидті-кремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын силицирлейтін күйдіру; пешке вагондарды жіберу; вагон борттарын балшықпен сылау; жетекті, пешке газды жəне ауаны беруді реттеу; пештің температурасын жəне құралдар бойынша шығарылатын газдың құрамын бақылау; шілтерді, туннельдерді тазалау, айдаудан кейінгі жағдайларын тексеру; құмды ысырмаларды төгу; желдеткіштер мен өлшеу аппаратурасының жұмысын бақылау; кептіргіштер үшін ыстық ауаны іріктеу; бұйымдарды күйдірудің тəртібі мен кестесін сақтау; күйдіру процесі бұзылған жағдайда пештерді жөндеу; журналда жазбаларды жүргізу; қызмет ететін жабдықтың ағымдағы жөндеуін орындау. 1009. Білуге тиіс: жылу техникасының негізі; əртүрлі жүйелі пештер мен өлшеу аппаратурасының құрылымды ерекшеліктері; отынды үнемдеп жағудың тəсілі жəне оны шығындаудың нормасы; пешті іске қосу мен тоқтату; вагондағы жартылай дайын өнім садкосының тəсімі. 199. Мазут қыздырушы оператор Параграф 1. Мазут қыздырушы оператор, 2-разряд 1010. Жұмыс сипаттамасы: резервуарды мазутпен толтыру; нормалармен белгіленген шекте мазутты қыздыру мен температураны қолдау үшін берілетін буды реттеу; отындықтарға мазутты беру; резервуарлар мен арматураларды мазутты қалдықтардан тазалау; резервуарлардағы қалдық суды жою; магистральдардың жұмысының үздіксіздігін бақылау. 1011. Білуге тиіс: қызмет көрсететін жабдықтың құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; мазуттың қажетті сұйылтылуы қамтамасыз етілетін қыздыру температурасы. 200. Отқа төзімді бұйымдарды жиектеуші Параграф 1. Отқа төзімді бұйымдарды жиектеуші, 2-разряд 1012. Жұмыс сипаттамасы: шикі өнімнің жəне күрделілігі қарапайым жəне орта құрылымды бұйымдардың бетіндегі ақауларды түзету мен жою; кескіш станокта капиллярлы құбырларды кесу; шикі өнімді майлау; майлы жиектеу үшін массалар мен ерітінділер дайындау; түзетуге жататын бұйымдар мен шикі өнімдерді іріктеу мен жұмыс орнына тасымалдау; түзетілген бұйымдарды апару немесе əкету жəне түбіне қатарластырып салу, шикі өнімді кептіруге жіберу; кескіш станокты баптау, оның жұмысындағы ақауларды анықтау мен жою, жөндеуге қатысу. 1013. Білуге тиіс: кескіш станоктың құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; капиллярлы құбырлардың түрлері мен мөлшері; бұйымдардың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; бұйымдар мен шикі өнімді жиектеу мен майлау тəсілдері; шикі өнімді кептірудің немесе қатарластырып салудың тəртібі; слесарлық жұмыстың негізі. Параграф 2. Отқа төзімді бұйымдарды жиектеуші, 3-разряд 1014. Жұмыс сипаттамасы: жоғары отқа төзімді тотықтардан жасалған бұйымдарды жиектеу, күрделі, өте күрделі жəне ірі габаритті шикі жəне күйдірілген бұйымдардың бетіндегі ақауларды жою; ақауларды жою мен жиектеуге қажетті құрамды дайындау. 1015. Білуге тиіс: өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; шикізаттар мен жоғары отқа төзімді тотықтардан жасалған бұйымдарды жиектеу үшін масса мен ерітінділерді қолданудың тəсілі; қолданылатын құралдар мен құрылғылар; слесарлық жұмыс. 201. Бұйымдарды парафиндеуші Параграф 1. Бұйымдарды парафиндеуші, 3-разряд 1016. Жұмыс сипаттамасы: күйдірілмеген бұйымдарды парафиндеудің процесін жүргізу; парафинді дайындау жəне оны барабанға тиеу; парафинді бекітілген температураға дейін қыздыру; барабандардың аспалы сөрелеріне бұйымдарды салу; барабанды сөрелерден парфинделген бұйымдарды алу, олар қағазбен орау, маркалау жəне стеллаждар мен түптерге салу. өңделген өнімді есепке алу; жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 1017. Білуге тиіс: күйдірілмеген бұйымдарды парафиндеудің технологиясы; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; парафиннің қасиеті; парафинделетін отқа төзімділердің түрлері; күйдірілмеген бұйымдардың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; күйдірілмеген бұйымдарды маркалаудың ережесі; ақауларды анықтау, алдын алу жəне жою; слесарлық жұмыс. 202. Отқа төзімді шикізатты балқытушы Параграф 1. Отқа төзімді шикізатты балқытушы, 4-разряд 1018. Жұмыс сипаттамасы: электрдоғалы пештерде отқа төзімді шикізатты балқытудың процесін жүргізу, балқыту өнімдерін құю, электродтарды ауыстыру, біліктілігі жоғары балқытушының басшылығымен подинді пісіру; формаларды іріктеу, құйылған бөренеге диатомит құю, бөрене күйгеннен соң диатомиттен босату; қызмет көрсететін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 1019. Білуге тиіс: отқа төзімді шикізатты балқыту технологиясының негізі; қызмет көрсететін пештердің құрылғысы мен жұмыс принципі; балқытылған массаны құюдың тəсілі; формаларды жинау жөніндегі талаптар; слесарлық жұмыс.

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-16-беттерде). Параграф 2. Отқа төзімді шикізатты балқытушы, 5-разряд 1020. Жұмыс сипаттамасы: электрдоғалы пештерде отқа төзімді шикізатты балқытудың процесін жүргізу; шикіқұрамды пешке тиеу; сынамаларды іріктеу; балқыған өнімдерді құю; пештердің температурасы мен электр жүктемелерін реттеу; электродтарды ауыстыру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша балқыту процесін реттеу; пеш подиндерін пісіру; пеш жұмыстарының көрсеткіштерінің есебін жүргізу. 1021. Білуге тиіс: пештерде отқа төзімді шикізатты балқытудың технологиясы; отқа төзімді шикізатты балқытуға арналған əртүрлі пештердің құрылымдары; пештерде отқа төзімді шикізаттың қасиеті; шикіқұрамның құрауыштары мен шығарылатын өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары. 203. Отқа төзімді бұйымдарды престеуші Параграф 1. Отқа төзімді бұйымдарды престеуші 2-разряд 1022. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары престеушінің басшылығымен əртүрлі жүйелі жəне құрылымды престерде жартылай құрғақ жəне пластикалық тəсілдермен кесектерді престеу; отқа төзімді ұсақ даналы бұйымдарды жəне жоғары отқа төзімді тотықтарды термобуға батыру үшін ұштамаларды престеу; қоректендіргіштерді іске қосу мен тоқтату, олардың жұмысын, массаның біркелкі престеуге түсуін бақылау; бункерлердің күйлеуін жəне массадан қоректендіргішті тазалау, откатыштарды жою; дайындамаларды майлау, оларды престеуге дейін беру; қылтанақты қондыру, саңылауларды тесу мен құю; престі қайта жүргізудің қоректендіргішіне ақауларды беру; престеуді жартылай құрғақ тəсілімен қоректендіруді баптау; шикіқұрамды өлшеу мен оны престеудің формасына төгу; престі жұмысқа дайындауға қатысу, пуансондарды сүрту, штемпельдерді, тасымалдау құрылғыларын тазалау, ленталық престің мундштуктерін ауыстыру мен тазалау; қызмет ететін жабдықты майлау; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 1023. Білуге тиіс: престеу технологиясының негізі; қызмет ететін престердің жұмыс принципі; бұйымдарға қойылатын технологиялық нұсқаулықтар; майлау материалдарының түрлері мен майланатын орындары, бұйымдарды престеудің барысындағы техникалық қауіпсіздік ережесі; слесарлық жұмыстың негізі.

біліктілігі жоғары отырғызушының басшылығымен династы жəне құрамында графиті бар бұйымдарды газкамералы жəне кезеңді пештерге отырғызу, шамотты бұйымдарды – кезеңді, сақиналы жəне газкамералы пештерге отырғызу; отырғызу үшін кезеңді сақиналы камераларды, газкамералы пештерді жəне туннельді пештердің вагондарын дайындау; материалдар мен бұйымдарды жеткізу немесе салу, оларды біркелкі күйдіруді қамтамасыз ететін тəртіпте, камераның көлемін дұрыс қолдана отырып отырғызу. 1043. Білуге тиіс: кезеңді сақиналы, газкамералы пештердің құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; күрделі формалы бұйымдар мен кесектерді отырғызудың технологиялық тəсімі; бұйымдар мен материалдардың сұрыптары; вагондар мен туннельді пештердің габариттері; слесарлық жұмыс. Параграф 4. Пештегі жəне туннельді вагонды отырғызушы, 5-разряд 1044. Жұмыс сипаттамасы: отырғызудың технологиялық тəсіміне сəйкес шамотты, магнезиальды, доломитті, династы жəне құрамында графиті бар бұйымдарды, жоғары отқа төзімді тотықтардан жасалған капсельдерді кезеңді, газкамералы жəне сақиналы пештерде отырғызу; отырғызу барысында бұйымдар қатарын құммен себу; сыртқы түрі бойынша бұйымдардың ылғалдылығы мен сапасын бақылау; пештегі бұйымдарды отырғызу жұмыстарына басшылық жасау жəне камераға отырғызылған өнімнің есебін жүргізу; отырғызу манипуляторын басқару. Қызмет ететін жабдықты жөндеуді орындау. 1045. Білуге тиіс: пештердің, желдеткіштер мен отырғызу манипуляторының құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; бұйымдарды күйдіру тəртібі; əртүрлі кескіндегі бұйымдарды отырғызудың технологиялық тəсімі; бұйымдардың құлауын, майысуын жəне қисаюының алдын алуға мүмкіндік беретін отырғызудың түрлері мен тəсілдері; династы жəне құрамында графиті бар бұйымдар тəсімі. 208. Жартылай дайын өнімдер мен бұйымдарды сұрыптаушы Параграф 1. Жартылай дайын өнімдер мен бұйымдарды сұрыптаушы, 2-разряд 1046. Жұмыс сипаттамасы: шаблондарды қолдана отырып жəне сыртқы түрі бойынша шикі өнімді сұрыптары мен маркалары бойынша бір-бірлеп сұрыптау; құрғақ шикі өнімді вагонеткадан алу; шикі өнімді сұрыптары мен маркалары бойынша вагондарға немесе вагонеткаларға қатарластырып салу; күйдірілген магнезитті немесе даламитті сұрыптау, бөтен қоспаларды жою; ақаулар мен қалдықтарды арнайы бөлінген орынға апару. 1047. Білуге тиіс: қолданылатын бұйымдардың, шаблондар мен құрылымдардың құрылғысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; шикі өнімнің сапасына қойылатын талаптар.

Параграф 2. Отқа төзімді бұйымдарды престеуші, 3-разряд 1024. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі жүйелі жəне құрылымды престерде жартылай құрғақ жəне пластикалық тəсілдермен кесектерді престеу; шикі өнімді əртүрлі жүйелі жəне құрылымды престерде престеу тəсілімен толық престеу; карбидті-кремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын жартылай құрғақ тəсілмен престеу; айдалатын престерді, ленталық престердің қоспалауыштарын баптау; ауысымы 40 т. дейінгі өнімділікке ие əртүрлі жүйелі престерде пластикалық тəсілмен дайындамалар мен бұйымдарды престеу; жоғары алюминий тотығының құбырлары мен бұйымдарын жəне жоғары отқа төзімді тотықтардан жасалған сымды престеу; күші 150 тс. болатын механикалық жəне гидравликалық пештерде жартылай құрғақ тəсілмен бұйымдарды престеу; кесектерді суық престеу жəне біліктілігі жоғары престеушінің басшылығымен карбидтікремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын пластикалық тəсілдермен ыстық престеу; бұйымдардың ылғалдылығы мен тығыздығын бақылау; дайындамалар мен бұйымдардың мөлшері мен сапасын сақтау; престің үздіксіз жұмысы мен жарамдылығын қамтамасыз ету, тозған бөлшектерін ауыстыру. 1025. Білуге тиіс: престеудің технологиясы; қызмет ететін престердің құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; шикі өнімге қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; престелетін бұйымдардың түрлері мен оны дайындаудың формалары; ақаудың түрлері мен оның алдын алу тəсілдер; слесарлық жұмыс.

Параграф 2. Жартылай дайын өнімдер мен бұйымдарды сұрыптаушы, 3-разряд 1048. Жұмыс сипаттамасы: қарапайым жəне орташа күрделі кескінді бұйымдарды сұрыптау; жоғары алюминий тотықты бұйымдар мен құбырларды сұрыптау жəне буып-түю; вагонеткалардан, туннельді вагондардан немесе тасымалдағыштан сыртқы белгілері бойынша бір-бірлеп сұрыпталған күйдірілген бұйымдарды түсіру; тиелген вагонеткаларды түсіретін жерге жеткізу жəне бостарын апарып қою; түсіретін орынға поддондарды жеткізу; бұйымдардың маркаларын, сұрыптарын жəне сыныптарын анықтау, оларды құмдардан тазарту жəне поддонға қатарластырып салу. 1049. Білуге тиіс: бұйымның сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттың талаптары; сыртқы түрі бойынша бұйымдардың сапасы мен сұрыптарын анықтау тəсілі; жарамды жəне жарамсыз бұйымдарды есепке алу тəртібі.

Параграф 3. Отқа төзімді бұйымдарды престеуші, 4-разряд 1026. Жұмыс сипаттамасы: күші 150 тс-тан 1000 тс жоғары болып келетін механикалық жəне гидравликалық престерде жəне фрикциялық престерде жартылай құрғақ тəсілмен бұйымдарды престеу; əртүрлі жүйелер мен құрылымдарда жоғары отқа төзімді тотықтардан бұйымдарды престеу; карбидті-кремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын жартылай құрғақ виброформалау; кесектерді суық престеу жəне карбидті-кремнилі электр қыздырғыштардың дайындамасын пластикалық тəсілдермен ыстық престеу; жеңіл салмақты бұйымдарды престеу; пластикалық тəсілмен құйғыштарды, түтікті жəне литникті құбырларды, жұлдызшалар мен басқа күрделі фасонды бұйымдарды толық престеу; бұйымдардың ы