Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№117 (28341) 17 МАУСЫМ СЕЙCЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Сенат отырысыныѕ кїн тəртібі ќаралды

Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Сенат Бюросының отырысы болды, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Жоғары палатаның 19 маусымда болатын кезекті отырысының күн тəртібі бойынша ұсыныстар талқыланды. Сенаторлардың қарауына бірқатар халықаралық құжаттарды ратификациялау ұсынылатын болды. Депутаттардың қарауына, сондай-ақ, «Қазақстан Республикасының азаматтарына, оралмандарға жəне Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаты бар тұлғаларға олардың мүлікті жария етуіне байланысты рақымшылық жасау

туралы», заңнамаға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы осы құжатқа ілеспе заң жобасы (бірінші оқылым) жəне бірқатар заңнамалық актілерге мемлекеттік басқару мəселелері бойынша түзетулер жобасы (бірінші оқылым) да ұсынылады. Бас комитеттердің төрағалары Сенат отырысына заң жобаларының əзірлігі туралы баяндады. Бюрода, сондай-ақ, Мəжілісте мақұлданған заң жобалары тұрақты комитеттерге бөлініп берілді.

Ашыќтыќ, тиімділік, есептілік, жауаптылыќ Кеше «Нұр Отан» партиясының Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің отырысы өтті. Онда партияның қоғамдық қабылдау бөлмелерінен мемлекеттік органдарға жолданатын азаматтардың өтініштерін қарау мəселелері талқыланды. Отырысқа «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек қатысты. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Жиынға төрағалық еткен «Нұр Отан» партиясы Партиялық бақылау комитетінің төрағасы, Парламент Мəжілісінің депутаты Қуаныш Сұлтанов талқыла натын мəселе өзінің өзектілігімен ерекшеленетініне тоқталды. Комитет төрағасының атап өтуінше, азаматтардың өтініштерін қарау заман талабына жауап беруі тиіс. Бұл мəселеде барлық мемлекеттік органдар мен қоғамдық институттардың жауапкершілігі ерекше рөл атқарады. Мемлекет басшысы өз Жолдауында елімізді əлемдегі аса дамыған 30 елдің қатарына қосу міндетін қойып отыр. Сондықтан партия осы бағытта бəсекелестікке қабілеттіліктің үлгісін көрсетуі қажет. «Партияның жұмысын жан дан дыру мақсатында өткен жылы «электронды партия» жобасы жүзеге асырыла бастады, – деді Қуаныш Сұлтанов. – Бұл азаматтардың өтініштерін қараудың ашықтығы мен тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді». Партиялық бақылау комитетінің төрағасы, сондай-ақ, осы жылдың сəуірінде өткен отырыста көтерілген мəселелердің нəтижелерінен де хабардар етті. Ол партиялық жарнаны өз уақытында

төлеуді ұйымдастыруға қатысты. Осыған байланысты Партиялық бақылау комитеті өңірлік бақылау комиссияларымен аталған мəселе бойынша отырыстар өткізген. Соның нəтижесінде өткен бес айда партиялық жарна төлеу 100 пайызға қамтамасыз етілді. Партиялық тəртіп нығайды. Бұл комитеттің ең басты мəселесінің бірі болып табылады. Күн тəртібіндегі мəселе бойынша «Нұр Отан» партиясы Төра ғасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек сөз сөйледі. «Нұр Отан» билік партиясы болғандықтан, біз таза жəне ашық жұмыс істеуіміз керек, – деді Бауыржан Байбек. – Халықтың жəне партияластардың алдында есептілік болуы қажет. Халық пен партия арасында тікелей байланыс орнатылуы тиіс. Бүгінде партия 12 жобаны іске асыруды қолға алып отыр. Соның бірі – «Кедергісіз келешек» жобасы. Аталған жоба мүмкіндігі шектеулі жандардың əлеу меттік жағдайын көтеруге бағытталған». Мемлекет басшысы партияның ХV съезінде сөйлеген сөзінде ХХІ ғасырдағы көшбасшы партия – жалпыхалықтық бақылау дың бас ты құралы деп атап көрсеткен еді. (Соңы 7-бетте).

● Жағымды жаңалық

Туристік тартымдылыќты арттыру жолында Кеше «Қазақстан Республикасындағы туристік саланы дамыту перспективалары» деген тақырыпта Парламент Мəжілісі Төрағасының орынбасары Дариға Назарбаеваның жетекшілігімен Үкімет сағаты өтті. Өзінің сөзін: «Қазақстанда көптеген табиғи ресурстар мен пайдалы қазбалар бар. Табиғат бізге жер қойнауындағы байлықты ғана емес, сонымен қатар, əсем рельефтер сыйлаған. Біздің тарихымыз, көптеген ғасырларға жалғасып келе жатқан мəдениетіміз, ұлттық салт-дəстүрлеріміз Қазақстанды Еуразиялық туризм орталығына айналдыруға əбден мүмкіндік береді», деп бастаған Мəжіліс Төрағасының орынбасары бұл саланы дамыту өзін өзі жұмыспен қамту мəселелерін шешуге жəне кіші жəне орта бизнес кəсіпорындарының қызметіне кең өріс беруге көмегін тигізетінін, себебі, туризм алдағы онжылдықта ел экономикасының өсуіне ықпал ететінін атап өтті. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Саланы дамытуда кедергілер бар «Соңғы кездері біз өзімізге «Бөлініп жатқан қаржы-қаражатқа қарамай, неліктен бұл саланы дамытуға дұрыс көңіл бөлінбей келеді. Неге бүгінгі күнге дейін туризм саласына тек қалдық қағидатымен қаражат бөлінеді. Неге осы күнге дейін бұл жұмыстармен жүйелі түрде айналысатын дербес, уəкілетті орган жоқ?» – деген сауалдарды қоятынымыз

Санкт-Петербургте топ жарды Нұрбол ƏЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан».

Алматы облысы, Жамбыл ауданының қос түлегі Александр Нетесов пен Нұрбике Көбетай СанктПетербургте өткен V халықаралық «Шабыт», «Көктем» атты балалар мен жасөспірімдер фестивалінде топ жарды. Өнер байқауына 8 республика жəне 15 облыс үміткерлері вокал, хореография, театр, аспапты көркем шығармашылық түрлерінен сынға түсті. Додада Нұрбике Көбетай «Көктем вальсі» мен итальян тіліндегі «СантаЛючия» əнін орындап арнайы Кубок пен I дəрежелі дипломды жеңіп алса, Александр Нетесов «Мелодия» жəне ағылшын тіліндегі «New york» əндерін нақышына келтіре шырқап, бас жүлдеге тігілген Кубокқа жəне I дəрежелі дипломға ие болды. Сондай-ақ, қос жеңімпаз биылғы жылдың 23-26 қазанында өтетін «Қолымнан келеді» өнер жарысына жолдама алғаны тағы бар. Ресей жерінде өткен өнерпаздар додасына жетісулық «Ақбота» би тобы жəне жекелеген орындаушылар да аталған жеңімпаздармен бірге барып, қатысып жүлдегер атанды. Білебілсек бұл өнер. Міне, сол өнер қарлығаштарына дер кезінде материалдық тұрғыда демеушілік жасап, моральдық қолдау көрсеткені үшін Жамбыл ауданының əкімі Махаббат Бигелдиев үкіметаралық жоғары ғылыми кеңестің арнаулы сертификатымен марапатталды. Алматы облысы.

рас. Сондықтан, біз осы жəне басқа да сауалдарға Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешевтің жауап беруін сұраймыз», деді бұдан кейінгі кезекте Үкімет сағатын ашқан Д. Назарбаева. Өз кезегінде Ə.Исекешев соңғы уақытта туристік саланы дамыту мəселесіне назар аударыла бастағанына, Мемлекет басшысының тапсырмасы шеңберінде Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Туристік саланы дамытудың 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасын бекіткеніне тоқталды. «Туризм əлемдік экономикада маңызды рөлге ие. Дүниежүзіндегі əрбір 11-ші жұмыс орны

туризм арқылы құрылған. Əлемдік ІЖӨде туризмнің үлесі 9,4%-ды құрайды, бұл тиісінше, 6,8 трлн. АҚШ долларын көрсетеді. Туризм – жұмыс орындарын құру, төмен жəне орта біліктілігі бар қызметкерлерді жұмыспен қамту, экономиканы жан-жақты дамыту деген сөз. Ол əлеуметтік-экономикалық дамудың маңызды қозғалтқышы да болып табылады. Бір ғана мысал келтірейін. Мəселен, қажетті заңнамалық шаралар мен салықтық жеңілдіктердің қабылдануының арқасында Түркияның ІЖӨ-сіне туризмнің қосқан үлесі 10,9 пайызды жəне 2 млн. жұмыс орнын құраған екен. Ал Біріккен Араб Əмірліктерінің ішкі жалпы өніміне туризмнің қосқан үлесі – 14,3 пайыз. Бұл елдегі жұмыс орнының саны 383 мың орынды құрайды», деді өз сөзінде Ə.Исекешев. Оның айтуынша, қазіргі таңда Қазақстанның туристік индустриясының қарқынды дамуына бірқатар мəселелер кедергі келтіріп отыр екен. Мəселен, бұл саланың өрістеуіне туристік қызмет құнының жоғары болуы, туризм инфрақұрылымының болмауы, көрсетілетін қызмет дəрежесінің төмендігі, виза жүйесі мен көші-қон тəртібінің күрделілігі, сондай-ақ, чартерлік əуе тасымалына қатысты проблемалар қиындық туғызып отырған көрінеді. (Соңы 7-бетте).

● Биылғы жылы арнайы экономикалық аймақтарда 65 жоба іске асырылды. Оларда осы кезге дейін 300 млрд. теңгенің өнімі шығарылған. Кеше бұл туралы айтқан Индустрия жəне жаңа технологиялар министрінің орынбасары Ерлан Сағадиевтің мəліметінше, тағы 72 жоба аяқталуға жақын. Жалпы, еліміз бойынша 10 арнайы экономикалық аймақ бол са, қазір оның 6-уының ин фрақұрылымы əзір, 4-уінің құрылысы енді басталып жатыр. ● Ақжайық өңірінде үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарлама шеңберінде 36 жоба қанат қақты. Бұл туралы Оралда өткен Ұлттық кəсіпкерлер пала тасының кеңейтілген кеңесінде айтылды. Онда палата төрағасы Тимур Құлыбаев қалбырдағы ет өнімдерін сыртқа шығаруды жолға қойған кəсіпорынның жұмысымен танысты. ● Қарағанды облысының диқандары дизель отынның алуға арналған қаржының 400 млн. теңгеден астамын үнемдеді. Биылғы жылы кенді өңірде жазғы дақылдарға 770,6 мың гектар жер берілді, ол өткен жылғыдан 44,3 мың гектарға көп. Астықты дақылдар танаптары 699,2 мың гектарды, соның ішінде бидай – 545,6 мың гектар, сұлы 140,2 мың гектарды құрайды. ● Оңтүстік Қазақстанда тағы бір мешіт ел игілігіне берілді. Облыстың Қасқасу ауылының тұрғындары осындай əсем ғибадат үйіне қол жеткізіп, үлкен қуанышқа бөленді. Осы жердің тумасы Бараш Төлешованың қаржылық қолдауымен тұрғызылған құтхана Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының қарамағына берілді. ● Кеше Қызылордада каме ралық оркестрдің тұсаукесері өтті. Облыстық филармония жанынан құрылған бұл өнер ұжымы облыс əкімі Қырымбек Көшербаевтың қолдауымен қатарға қосылды. Жаңа ұжымның тырнақалды концертін аймақ басшысы бастаған өнерсүйер қауым тамашалады. Оркестр əлемдік жəне қазақ халқының туындыларын орындады. ● Шығыс Қазақстанда екі жылдың ішінде барлық жерде цифрлы теледидар пайда болады. Бұл туралы кеше облыстың Қатонқарағай ауданындағы «Нұрбұлақ» санаториінде өткен республикалық форумда мəлім етілді. Ал жаңа жетістікке Байланыс жəне ақпарат агенттігі мен облыс əкімдігі арасында жасалған меморандум негізінде қол жеткізілетін болады. ● Жамбыл облысы Шу ауданында көкөніс кластерін дамыту қолға алынды. Осыған байланысты Тасөткел магистральді ка налының оң жағалауында бос жатқан 9 мың гектар жер игеріледі. Ал алғашқы 3 мың гектарға биыл көкөніс егілді. «ҚазАқпарат», 24KZ, Otyrar.kz, Аltaynews.kz, Egemen.kz агенттіктері мен Павлодар облысы əкімдігі сайттары деректері бойынша дайындалды.

Ынтымаќтастыќ жоспарына ќол ќойылєан кездесу

Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Тəжікстан сыртқы саясат мекемесінің басшысы Сироджидин Асловтың Қазақстанға ресми сапары шеңберінде онымен кездесті, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

Келіссөздер барысында екіжақты ынтымақтастықтың қазіргі жағдайы мен болашағы жəне өңірлік өзара ықпалдастық пен халықаралық күн тəртібінің өзекті мəселелері қарастырылды. Е.Ыдырысов Қазақстан үшін Тəжікстан Орталық Азиядағы маңызды саяси жəне экономикалық серіктестерінің бірі екенін атап өтті. Бұл орайда сауда-экономикалық қатынастарды тереңдету айрықша маңызды. Тараптар үшін екіжақты ынтымақтастықтың басым бағыттары кен өндіруші өнеркəсіп, түсті металлургия,

машина жасау, энергетика, жеңіл өнеркəсіп, көлік пен коммуникация, сонымен қатар, ауыл шаруашылығы салаларында өзара ықпалдасу болып табылады. Сұхбаттастар ынтымақтастықтың жаңа нысандарын дамытудың басты тетігі – кезекті отырысы биыл Душанбе қаласында өтетін Экономикалық ынтымақтастық бойынша екіжақты үкіметаралық комиссияның қызметін белсенділендіру деп белгіледі. Екі елдің сыртқы саясат мекемелерінің басшылары, сонымен қатар, Орталық Азия өңірінің су-энергетикалық хал-ахуалын талқылады. «Бұл саладағы ынтымақтастық өзара сенімділікті арттыру, ашықтық пен барлық елдер мүдделерін өзара ескеруді қамтамасыз ету арқылы мүмкін болады деген сенімдеміз», деп мəлімдеді ҚР СІМ-інің басшысы. Осыған байланысты Е.Ыдырысов аймақтық интеграция үдерісінің зор

маңызын ерекше атап өтті. «Біз аймақтағы интеграциялық байланыстарды ынталандыруға тырысамыз. Орталық Азия əрқашан сыртқы саясатымыздың басым бағыты болды жəне болып қалады жəне біздің күшіміз осы қатынастарды дамытуға бағытталады», – деді ол. Екі елдің сыртқы істер министрлері өңірлік жəне халықаралық ұйымдар шеңберіндегі көпжақты ынтымақтастық деңгейіне қанағат білдірді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне кандидатурасын қолдағаны үшін тəжік тарапына ризашылығын жеткізді. Келіссөздердің басты қорытындысы ретінде екі елдің саяси үнқатысуының нығаюына мүмкіндік беретін 2014-2015 жылдарға арналған екі ел сыртқы саясат мекемелері арасындағы ынтымақтастық жоспарына қол қойылды.

Ел баєына туєан, елдік жолын ќуєан

Бəсекелестік кілті – білімде

Бїгінгі нґмірде: Ел жəне Елбасы 2-3-беттер

4-5-беттер

6-бет


2

www.egemen.kz

Ерім дейтін ел болмаса, елім дейтін ер қайдан шықсын?! Міне, еліміз тəуелсіздігін жариялағалы бергі уақытта туған Отанымды қайтсем өсіріп-өркендетемін, халықтың əл-ауқатын қайтсем жақсартамын, туған елімді қайтсем өркениет көшіне ілестіремін, қайтсем халықаралық қоғамдастықтың белді де беделді мүшелерінің біріне айналдырамын деп аттан түспей жүрген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың осы бағыттардағы атқарған, атқарып келе жатқан жұмыстары қай жағынан алып қарасаңыз да риза пейіл білдіруге əбден лайық. Айқарма бетте жарияланып отырған шағын-шағын жүрекжарды мақалаларда еліміздің түкпір-түкпірінде тұратын отандастарымыздың – түрлі мамандық иелерінің жазғандары Елбасына деген ризашылыққа толы мөлтек сыр ретінде көрініс тапқан. Бұл елім дейтін еріне лайықты жауап беретін елі бар екенінің айқын айғағы болса керек.

17 маусым 2014 жыл

ЕЛ ЖƏНЕ

Нұрсұлтан ƏБІЛДАЕВ, Қызылорда облысы əкімі аппаратының жетекші маманы:

«Таєдырымдаєы тўлєа»

Амангелді ҒҰМАРОВ, «Ардагерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігінің Маңғыстау облыстық филиалының төрағасы: 1986 жылдың тамыз айы екен. Сол кездегі Қазақ КСР Министрлер Кеңсесінің Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев Сыр бойына арнайы сапармен келіпті. Социалистік Еңбек Ері, менің əжем Балдырған Мұстафаеваның күріш алқабын аралайды. Дəл сол сəтте мен дүние есігін ашыппын. Елбасымен күріш алқабын аралап келе жатқан əжем Нұрсұлтан Əбішұлына немерелі болғанын, оған сол кісінің атын бергісі келетінін айтып, рұқсат сұрайды. Солайша, менің атым Нұрсұлтан қойылады. Арада бес жыл өткенде Елбасы Қызылорда облысына тағы да сапарлатып келді. Əжемнің етегіне оралып мен де алдарынан шықтым. Бала болсам да, бəрі есімде қалыпты. Елбасы маған ойыншық ұшақ сыйлады. Сол кездегі қуанышымды көрсеңіз. Ұшақпен бірге аспанда ұшып жүргендей күй кештім. Уақыт өте берді. Мен 9-сыныпта оқып жүрген едім. «Нұрсұлтан Əбішұлы Қызылордаға келеді. Менімен бірге барасың», деді əжем. Осы кездесуде Елбасының шын қамқорлығын көрдім. Əжем мен туралы айтып жатқан. Президент барлығы есінде екенін, ұмытпағанын айтып, маған өзінің қолы қойылған сағат сыйлады. Сосын «Қайда оқығың келеді?» деп сұрады. Мен «Астанада, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде», деп жауап бердім. Оқу бітіргесін хабар беруді тапсырды. Сөйтіп жүріп, мектепті де бітірдім. Астанаға оқуға барамын деп отырғанда, əжем бұл шешімімді қолдамай қойды. «Елбасын майдашүйде мəселемен мазалай берме. Елдің жүгін арқалап жүрген азаматтың басқа шаруасы да жетеді». Кесімді сөзі осы болды. Қайта бағым бар екен, Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетіне оқуға түстім. Оны да абыроймен бітіріп шықтым. Бірақ заңгер деген мамандық алып шыққаныммен, жұмыс таба алмай төрт жыл сандалып жүрдім. Талай шаруаның басын шалдым. Құрылысқа да жегілген күндер болды. Содан бір күні Елбасының атына хат жаздым. Осыған дейінгі оқиғаның барлығын тілім жеткенше баян еттім. Арада бір апта өткенде облыс əкімінің көмекшісі хабарласты. Менің хатым Елбасының қолына тиіпті. Аймақ басшысына Астанадан тапсырма беріліпті. Солайша, облыс əкімінің аппаратына қызметке алындым. Міне, осыдан-ақ менің өмірімде Елбасының орны ерекше екенін білуге болады. Дүние есігін ашқаннан бастап, бүгінге дейін Нұрсұлтан Əбішұлымен тағдырым етене байланысып кеткен. Бұл – менің бақытым деп білемін. ҚЫЗЫЛОРДА.

«Елбасы мен елорда егіз ўєым»

Халқымыз айтатын «Елу жылда – ел жаңа» деген тіркестің айнақатесіз растығына, тіпті, осы алып құбылыстың бас-аяғы 15-20 жылдаақ жылдамдықпен өзгеріске түсіп, қуаттылықпен қалыптаса алатынына куə болып отырмыз. Атабабаларымызға бірнеше ғасырлар бойы арман болған тəуелсіздік қазаққа қонғалы 20 жылдан асып барады, шексіз уақыт өлшемімен қарағанда аз ғана уақытта орасан өзгерістерді бастан кештік. Тарихы терең, мəдениеті қалыптасқан, жауынгер бабаларынан мұраға қалған кең-байтақ жердің иесі – қазақ деген ел барын əлем таныды. Тəуелсіздік алғалы бергі тағдырымызға қарап отырып, ауыз толтырып айтатын жаңалықтарымыздың көп екендігін мойындаймыз, сол жаңалықтардың бірі – Қазақстанның еңселі елордасы – Астана қаласының заманауи

Қобыланды ТҰРДЫБЕКОВ, химия ғылымдарының докторы:

«Арќаландырєан ќолдау» Бүгінде отандық фармацевтика өнеркəсібінің көшбасшысына айналып отырған біздің «Фитохимия» халықаралық ғылыми-өндірістік холдингінің жемісті іс-қызметі ең алдымен Тұңғыш Президентіміз Н.Ə.Назарбаевтың ұдайы көмекқолдауы арқасында екенін

Сақыпжамал АЛПАРОВА, ұстаз:

«Ел кґші іркілмей, алєа ќарай жїре бермек» Біз Алматы облысының орталығынан тым шалғайда, Балқаш көлінің бойындағы Қараой ауылында тұрамыз. Көгілдір экран арқылы ел жаңалығын жіті қарап отырғандықтан, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы жылғы Қазақстан халқына арнаған Жолдауындағы «XXI ғасырдағы дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді жəне денсаулығы мықты азаматтар. Бұл үшін біз не істеуіміз керек?» деген сұрағы əрбір ұстазға жүктелген жауапты міндет екенін түйсінеміз. Əрбір жеке тұлғаның болашағы мектебінде шыңдалады. Ертең осы елге ие болып, тəуелсіз еліміздің тізгінін ұстар азаматтар – бүгінгі алдымызда отырған шəкірттеріміз. Сондықтан, əр оқушының сапалы білім алып, ұлттық менталитетімізге сай тəрбиеленуіне уақыт талабына сай ұстаз біліктілігін арттыру қажеттілігі туындап отырғаны

рас. Осы орайда, мұғалімдердің біліктілігін арттыруда «Назарбаев зияткерлік мектебі» жанындағы білім беру сапасын көтеру секілді игі шаралар соның айғағы. Шыны керек, елімізде мемлекеттік саясатқа сай біз секілді алыстағы ауылдар да Елбасы

үлгіде жаңадан бой көтеруі. Өткен жылы барша Қазақ елі жаңа елордамыз Астананың 15 жылдық мерейтойын думандатып салтанатпен атап өткен болатын. Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың елорданы ауыстыру

туралы идеясын жария еткеніне биыл тура 20 жыл болыпты. Төрт жылдан соң Қазақстан халқы жанжақты қолдап, орталық мемлекеттік органдарды Алматыдан ұйымдасқан түрде көшіру жүзеге асырылды. Тəуелсіз еліміз тарихындағы Астананың ұлы дəуірі басталған сол дүбірлі оқиғадан бері енді, міне, 16 жыл өтті. Бұл – біздің айбынды да айшықты Астанамыз кəмелеттік жасқа толды деген сөз. Осы жылдардың ішінде елордамыз көркейіп кемелдене түсті, сонымен бірге еліміздің экономикасы да қарыштап дамып, нығаюда. Астана мен Қазақстанды бүкіл дүниежүзі танып, мойындап отыр. Нұрсұлтан Назарбаев пен Астана егіз ұғым десек, артық айтпағанымыз. Өйткені, Астана – Елбасымыздың ерен ерлігі, қолтаңбасы. Ендеше, Президент

назарынан тыс қалмауда. Олай дейтінім, Елбасының айтқан сөзі мен біздің ауылымызда атқарылып жатқан оң істер қабысып, халық мүддесі үшін жүргізіліп жатқан жұмыстардың игілігін ел көруде. Оны мен осынау игіліктердің нақты куəгері əрі ұстаз ретінде ашық айта аламын. Əлемдік жаңа технологиялар енгізіле отырып, болашағымыздың жарқын болуына жол ашылды. Елбасымыз Қазақстанның басты байлығы – адам капиталы, оның денсаулығы, білімі кезек күттірмейтін негізгі мəселе екендігіне де үлкен мəн берді. Бүгінгі көпұлтты мемле кетімізді бейбіт жолмен басқарған сұңғыла саясаткер Елбасымыз барда елдің көші іркілмей, алға қарай жүре бермек. Алматы облысы, Балқаш ауданы, Қараой ауылы.

ұжым мүшелері мерей тұтады. Бұған дəлел жеткілікті. Сонау өтпелі қиын кезеңде бұл бағыттағы ізденістерді жаңа бастағанымызда кедергілерді жеңуге жігерлендіріп, жұмысты жетілдіруге тапсырма беріп, тікелей өз қарауына алған 1995 жылдан бері Елбасы

жергілікті табиғи шөптерден дəрідəрмектерді жасау, өндіру ісін назардан тыс қалдырған емес. Аймаққа жұмыс сапарларында бірнеше рет ғалымдар мен мамандарымызбен əңгімелесіп, жағдайға көзбе-көз қанықса, мекеме басшысын қабылдау арқылы да барлық

пен Астананың туған күндері бірге аталуы да заңды құбылыс дер едік. «Біздің елордамыздың аты қазірдің өзінде Еуразия мен Солтүстік Америкадан 56 елдің мемлекет пен үкімет басшы ларын жинаған Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының ХХІ ғасырдағы алғашқы саммиті өткізілген жер ретінде жаһандық тарихқа енді», деген болатын Н.Назарбаев өткен жылы Астананың 15 жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзінде. Астананың асқақтаған сол даңқы жыл сайын дүбірлі тарихи оқиғалармен одан сайын шарықтап келеді. Бейбітшілікті, достықты, ымыраласып-ықпалдасып тірлік кешуді көксеген түрлі деңгейдегі ауқымды жиындардың ордасына айналды. Басқасын айтпағанда, күні кеше ғана елордамызда 170 мəселелерді шешуге көмектесіп отырды. Ел мүддесіне, халық мұқтажына деген нақты қамқорлық өндіріс əлеуетін көтеруге, атап айтқанда, фармацевтикалық зауыт 3 кезегінің бірінен соң бірі іске қосылуына зор əсерін тигізді. Мемлекет басшысының көмекқолдауына орай ұжым мүшелерінің де өз міндеттеріне жауапкершілігі жоғары. Қатерлі ісік ауруына қарсы қолданылатын «Арглабин» препараты жасалды. Ол көптеген елдерде

млн. халықты құрайтын үш елдің мемлекет басшылары Еуразиялық экономиқалық одақ құру туралы шартқа салтанатты түрде қол қойды. Бұл біздің Елбасымыздың осыдан 20 жыл бұрын ұсынған идеясы болатын. Қазақстан ардагерлері мен ақсақалдары қашанда тыныштықты, еліміздің дамып, бүгінгі де, келер де ұрпақтың бақытты болғанын қалайды. Елбасы жүргізіп отырған саясат біздің халқымызды осы бақытқа жеткізеді деп сенеміз. Сондықтан, ардагерлер қауымы əрқашан Елбасымен бірге. Біз айбынды Астанамыздың туған күнін жыл сайын қуана қарсы аламыз. Елде жүрсе қуана қарап, білім, өнер қуып шетелдерге шыққан перзенттеріміздің мақтанышына, арқасүйер қорғанына айналған Астанамыз асқақтай берсін! Қазақты Мəңгілік Елге жеткіземін деген Елбасы мұраты бар, ендеше, қазақ та, оның астанасы да мəңгілік қалаға айналғай! АҚТАУ.

тіркеліп, патентке ие болды. Қазір ішкі жəне сыртқы рынокта өтімді дəрілердің 43 түрі шығарылады. Таяу жылдарда отандық препараттар өндіруде үлес салмақты 50 пайызға дейін көтеруге мүмкіндік бар. Мұндай жетістіктерге Елбасының қамқорлығы арқасында жетіп отырмыз. Сондықтан Мемлекет басшысына деген ризалығымыз шексіз. Сенімге лайық болу – мақсатымыз. ҚАРАҒАНДЫ.


3

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

ЕЛБАСЫ Орынғали ЕРМЕКҚАЛИЕВ, Қаратөбе аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы:

«Газ Елбасы шапаєатыныѕ арќасында келді»

Орал өңірінің шалғай аудандарына көгілдір отын жеткізу жобасы өзге өңірлермен салыстырғанда ертерек басталғанымен, 2005 жылдары Жайық тың сол жағалауындағы тұрғындар бұл игілікті көре алмады.Тіпті, Қарашығанақ кеніші орналасқан Бөрлі ауданының бірқатар елді мекендерінде, осы ендіктегі Теректі ауданында тұрғындардың қи, көмір жағып отыруы мүлдем келіспейтін қисынсыз жағдай еді. Бұл кереғарлықты осыдан тоғыз жыл бұрын Ақжайыққа келген сапарында еліміздің Президенті Нұрсұлтан Назарбаев бірден аңғарып, байқап қалған екен. Сол кезде Елбасы Үкімет пен жоғары мемлекеттік органдарға бұл мəселені кешеуілдетпей шұғыл шешу қажеттігі жөнінде тапсырма бергені бұқаралық ақпарат құралдары арқылы да жұртшылыққа мəлім болды. Содан кейін көп кешікпей маған сол кездегі Қаратөбе ауданының əкімі, бүгінгі Батыс Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Арман Өтеғұлов хабарласып: «Ореке, ертең Ақсайға жүріп кетуіміз керек. Жолға жинала беріңіз. Елбасы тапсырмасына байланысты онда шұғыл кеңес өткізіледі.Соған қатысуымыз керек», деп үн қатты. Бардық, қатыстық. Күн тəртібіне қойылған

мəселе бойынша сол кездегі Энергетика жəне минералдық ресурстар министрі Владимир Школьник жəне «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының президенті Ұзақбай Қарабалин сөз сөйледі.Шетелдік компаниялар басшылары қатысқан жұмыс кеңесінде мəселелер қызу, жан-жақты талқыланды. Бұл мəселелер, маған аудан əкімі айтқандай, Елбасы тапсырмасына орай Қарашығанақ – Орал магистральді газ құбырын тартып, оны Жымпиты, Қаратөбе өңірлеріне дейін жеткізу жөнінде екен. Елбасы бұл ауқымды əлеуметтік жобаны КПО.б.в шетелдік компаниялар альянсы қаражаты есебінен жүргізуді жүктепті.

Бүгінде Жайықтың сол жағалауында орналасқан өңір тұрғындары көгілдір отынның пайдасын түгелге жуық көріп отыр. Бұл қашанда қарапайым адамдарға жақын жүретін, оларды толғандыратын əлеуметтіктұрмыстық мəселелерді шешу жолдарын қалт жібермейтін Елбасымыздың тікелей тигізген шапағатының нəтижесі еді. Осы орайда біздер, аға ұрпақ өкілдері Нұрсұлтан Əбішұлының елге шыққан сапарларында қарапайым тұрғындармен, соғыс жəне еңбек ардагерлерімен кездесіп, ой-пікір алмасуға ылғи да жылы ықыласпейіл танытып тұратынына тəнтіміз. Қашанда ел, халық қамын көздеген Мемлекет басшысы ғана осылай жасайтыны анық. Бұл нағыз Елбасына тəн қасиет деп білеміз. Ең бастысы – ел-жұрт пен Елбасы арасында айтылған өзекті мəселелердің жерде қалмайтыны, өзінің кезі мен кезегі жəне уақыты келгенде Нұрекеңнің ел мүддесін көздеген шешімдер қабылдайтыны барша қазақстандықтарға белгілі. Ал Бөрлі, Теректі жəне Жымпиты мен Қаратөбе секілді іргелі төрт ауданның басын біріктірген газ жобасы Елбасының халыққа тигізген көмегі мен қолдауының тек титімдей бір бөлшегі деп санаймыз. Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы.

Қарқынбек АХМЕТБЕК, «Аңсар» шаруа қожалығының жетекшісі:

«Отбасымныѕ ќўты – Елбасы сыйлаєан трактор» Мен 2004 жылы Қытай Халық Республикасынан атажұртымызға қоныс аудардым. Бір мемлекеттен бір мемлекетке көшудің, жаңа тұрмысқа бейімделудің оңай емес екені белгілі. Отанына оралған оралмандарға да оңай тиген жоқ. Алайда, бабаларымыз от жаққан атамекенімізге келгенімізге қуанышты едік. 2009 жылы өмірімде өшпес із қалдырған ерекше оқиға болды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Семей қаласына келген сапарында өз қолымен бірқатар шаруа қожалықтарының жетекшілеріне ауыл шаруашылығы техникаларын сыйлады. Президенттің кез келген қазақстандыққа туған əкесіндей қамқорлық көрсететінін сол кезде байқадым. Мен де Нұрсұлтан Əбішұлының өз қолынан «МТЗ-80» тракторының кілтін алдым. Менің шаңырағымда алты бала өсіп келеді. Елбасы сыйлаған трактор қазір балдырғандарымның несібесі мен ризығына айналды. Атамекеніне оралған қандасын өзекке теппей, ел экономикасын дамытуға үлес қосуға шақырған Елбасы сөзі үнемі қуаттандырып, жұмысқа жігерлендіріп тұрады. Бүгінде өзім жетекшілік ететін шаруа қожалығында 120 гектар егістік, 70 гектар шабындық, 1800 гектар жайылымдық жер

бар. Ірі қараның басын – 192, жылқыны – 12, қой мен ешкіні 150 басқа жеткіздік. Жыл сайын дəнді дақылдың əр гектарынан 20-25 центнер, майлы дақылдың əр гектарынан 11-12 центнер, көпжылдық шөптің əр гектарынан 35-40 центнер өнім аламыз. Президент сыйлаған техниканың қадамы құтты болды. Отбасымыздың əл-ауқаты артты. Қазір мектеп жасындағы төрт

балам алаңсыз білім алуда. Олар Аманкелді атындағы орта мектепте үздік оқып, аудандық пəн олимпиадаларында жүлдегер болып жүр. Зайыбым «Күміс алқа» иегері атанды. Жаһандық саясатта дүйім əлем мойындап отырған Елбасыға алғысым шексіз. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Біржан ауылы.

Николай ШУЛЬЦ, жеке кəсіпкер:

«Адамды кґркейтетін – еѕбек» Елбасымыздың пайдалы қоғамдық еңбекке ынталандыратын, жаңаша өмір сүруге үндейтін жалынды сөздерін мұқият тыңдап, керекті жерлерін қойын дəптеріме жазып жүремін. Мысалы, халыққа арнаған қай Жолдауын алсақ та маңызды, халықтың жағдайын, тұрмысын жақсартуды діттейтін мəселелерді шешуге арналып жатады. Осының өзінен-ақ сарабдал саясат пен бекем бірліктің белгісі бір-бірімен тығыз сабақтасып, елге, жерге, елімізді мекендейтін ұлттар мен ұлыстарды ортақ мақсатқа жетелеудің нақты тəжірибесі қалыптасқанын анық байқауға болады. Бұған екпін түсіріп, бөле-жара неге айтып отырмын? Өйткені, алдымызда əлемнің ең дамыған өркениетті елдері қатарына қосылу секілді асқаралы міндет, сан тарау жол тұр. Оны еңсерудің бірден-бір баянды бағыты – жасампаз еңбек! Президентіміздің «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қазақстандықтардың екі-үш буыны орындауға тиісті маңызды міндет. Əлемнің барынша дамыған 30 елінің қатарына ену жолы оңай емес, осыны əркім түсінуі керек», деген байламдары өзгелер сияқты менің де жігерімді жанып, жасым келсе-дағы жеке кəсіпкерлікпен айналысуға түрткі салды. Осылайша, бойымыздағы күш-қуатымызды Отанымызды гүлдендіруге, отбасылық бизнесті өркендетуге жұмсап, жастардан

қалыспай жұмыс істеп келеміз. Бастапқыда қойдың Романов тұқымын өсіру жөніндегі бастамалық жобама күдіктене қараушылар болмай қалған жоқ. «Көз – қорқақ, қол – батыр» демей ме? Аталған тұқымның өсімталдық, солтүстік өңірге төзімділік қасиеттерін жан-жақты зерттеп, бірқатар биологиялық артықшылықтарын əбден қаныққаннан кейін қойларды Башқұртстаннан сатып алдық.

Бұл қалай мүмкін болды деген сауалға Елбасының «Адамды өмір үйретеді, еңбек көркейтеді», деген сөздерімен жауап берген болар едім. Жəне де мемлекетіміздің тиімді бағдарламалар ұсынып, кəсібіне қарай нəсібін табуды реттеп отыруы да қанаттандырады. Отбасымызға «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» Үкіметтік жобасы бойынша берілген жеңілдікті несиеге сатып алған отыз бас саулық қой бүгінде үш есеге көбейіп, қотан төлге толды. Асылтұқымды Шопаната түлігінің 12 басын мал өсіруге ниет қылған жандарға саттық. Кəсіпкерлік жұмысымызды одан əрі сəтті жалғастыра біліп, мал басын 300-ге жеткізуді жоспарлап отырмыз. Келешекте «Ауыл шаруашылығын қолдау қоры» арқылы алынған қаражатқа шаруашылық іргесін кеңейтсек пе деген мақсатымыз бар. Түбінде үлкен мал фермасына айналып жатсақ, таңырқаудың еш реті жоқ. Мақсат еткен адамға елімізде жұмыс істеуге барлық жағдай жасалғанын біздің мысал арқылы-ақ көз жеткізуге болады. Осылайша, Мемлекет басшысының тегеурінді талаптары жəне орнықты саясаты арқасында асылтұқымды мал асырау молшылық, ырыс тасқынына айналған. Солтүстік Қазақстан облысы, Аққайың ауданы.

Сейфолла МҰХАМАДИЕВ, орманшы:

«Ормандай тўтастыєымыздыѕ кепілі» Көкшенің көркем бүйіріндегі Қыпшақ орманшылығында отыз жылға жуық еңбектеніп келемін. Біздің ауыл жасыл желек құшағында. Жастайымыздан желегі желбіреген қарағай, қайыңдармен қиял жарыстырып өстік. Ата-бабаларымыз орманды қалың қазақтың тұтастығымен байланыстырып, көп пəлсапа айтқанын білеміз. Бұл нақылдың мазмұны бүгінгі күні барынша кеңейіп отыр. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың кез келген сөзінен осы ұлағатқа қатысты жаңа міндеттер аңғарылып тұрады. Кеудемізге қуат пайда болып, жұмысымызға асыға түсетініміз сондықтан болар. Біз өз айналамыздағы 1450 гектар жасыл желекті күтіп-баптап, бақылау жасаймыз. Орман қаншама қалың болғанымен, жаны нəзік. Оның еңсесін тіктеуіне септесіп, бірге сырласып, бірге еркелеп жүреміз. Мастеріміз Байболат Камалиев, оның орманшы бауыры Мейрамбек, тəжірибесі толысқан Серік Мұқанов, өрт сөндіруші Оралбек Боранбаев, жалпы, ұжымдағы сегіз орманшының барлығы кəсібіне мығым жандар. Өз балам Талғат та осында 13 жыл еңбектеніп, жуырда Айыртау орман шаруашылығының бас орманшысы болып жоғарылатылды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жасампаз бастамалары бүгінде

барлық салаларда жемісін төгіп, халқымыздың игілігіне айналуда. Мəселен, «Жасыл аймақ» кең ауқымды қозғалысқа ұласты.

Біздің орманшылығымызда жыл сайын 30 гектарға балғын көшеттер отырғызу дəстүрі қалыптасқан. Айналамыздағы ауылдардың тұрғындары да құт мекендерін жасыл желекке толтыра бастады. Сондай-ақ, оқушылар мен студенттер жасақтары

тындырған жұмыстарға ризамыз. Осыған қарап Елбасымыздың сарабдал саясатына, ормандай тұтас ты ғымыздың баяндылығына қуанамын. Ақмола облысы, Зеренді ауданы.


4

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

ЕЛ БАЄЫНА ТУЄАН, Халыќаралыќ экономикалыќ трендтер туындатќан Еуразиялыќ экономикалыќ интеграция

Бүгінгі таңда тарихи уақыттың адам айтқысыз жылдамдықпен жылжып келе жатқаны – дау туғызбайтын шындық. Ол, əсіресе, ақпарат-коммуникация технологияларының өте тез əрі үздіксіз жаңаруынан айқын сезілуде. Бұл құбылыс революциялық сипатқа ие биотехнология, информатика жəне нанотехнология синтезінен туындап жатқан соны ғылыми нəтижелерден де байқалып отыр. Сөз еткелі отырған үрдіс, сонымен қатар, алғашқы индустриялық революциялардың қозғаушы күші болған көмір мен будың біртіндеп ығы сып, алдымен мұнай мен газға, одан соң атом қуатына, енді міне,

ХХІ ғасырдың саяси-экономикалық картасы мен геосаяси болмысына қатысты өткен ғасырдың соңғы онжылдығы мен үстіміздегі ғасырдың бастапқы кезеңінде қалыптаса бастаған батыс əлемі саясаткерлерінің футуристік сараптамалар топтамасынан біздің елдің келешегіне тікелей қатысы бар алыпқашпа мəліметтердің жария етілуі де пікіріміздің негізсіз емес екенін дəлелдей түседі. Мəселен, сəуегей философ Самюэль Хантингтонның “Өркениеттер қақтығысы” (“The Clash of Civilizations”) атты мақаласы алғаш рет 1993 жылы жарық көрсе де, оның жеке кітапқа жүк

тон пішіп, өткен ғасырдың соңында Балқандағы Югославияны бөлшектеген этносаралық өрттің келесі ошағының біздің ел болатынына да бал ашып қойған. Ал шындап келгенде, Югославиядағы трагедияның басты себебі, əлгі елден мүлде жырақта жатқан сыртқы геосаяси күштердің мүдделерінен туындаған арандатушылықтың қанқұйлы салдары екенін бұл күнде бүкіл адамзат анық біледі. Осындайда бабаларымыздан жеткен “жау жоқ деме, жар астында, бөрі жоқ деме, бөрік астында” дейтін терең түйінді нақыл еріксіз ойға оралады. Өйткені, əлгі нақылдың өзегінде

үшжақты кездесулері мен сараптамалық келіссөздерінің нəтижесі тиянақталды. Үш елдің егемендігі мен территориялық тұтастығына қылау түсірмейтін, таза экономикалық мүдделерді ғана көздейтін, тарихи келісімшартқа негізделген Еуразиялық экономикалық одақ құрылды. Ең бастысы, бұл Одақтың ережелері мен шарттары Бүкілəлемдік сауда ұйымының қағидаларына да сай келеді. Демек, ол қағидалар үш елдің де бұрыннан калыптасып қалған екіжақты немесе көпвекторлы экономикалық байланыстарына ешбір қайшы келмейді жəне мұның нақты дəлелдерін алыстан іздеудің де қажеті жоқ.

болған толық нұсқасы Батыстың кітап сөрелеріне 1996 жылы түсе бастағанды. Аталмыш еңбегінде С.Хантингтон өркениетаралық шиеленістер мен қақтығыстардың міндетті түрде орын алатынын өз көзімен көріп, қолымен ұстаған балгердей уағыздап, əлгі қақтығыстардың себептерін əлем болмысындағы идеологиялық алшақтықтар мен экономикалық айырмашылықтардан іздеуден гөрі діндердің, оның ішінде, əсіресе, ислам дінінің “өзегіне өрілген сынқатерлерден” табуға тырысқаны қайран қалдырады. Сосын əлгі пікірді автор гипотеза ретінде емес, керісінше, Батыс əлемінің жаһандық мүдделерін негіздеуге лайықты, біржолата дəлелденген əмбебап теория ретінде ұсынады. Сəуегей ғалым, сонымен қатар, болашақ геосаяси биліктің көпполюсті болатынын тілге тиек ете отырып, экономикалық басымдықтар мен əскери күш-қуаттың болашақта Батыс əлемінен Шығыс əлеміне қарай ойысатынын көлденең тартады жəне ең бастысы, бүгінгі мұсылман əлеміне тəн демографиялық дүмпуді əлемге қауіп төндіретін негізгі сын-қатер деп түйіндейді. Сондықтан да болар, бұл күнде демократиялық құндылықтарды желеу етіп, дінаралық шиеленістерді қасақана қоздырып, жасанды өртпен мұсылман əлемін бөлшектеуге тырысып жүрген қаныпезер топтар əлгі “теорияны” таптырмас іргетас немесе бүркеншік дəйек ретінде ашық малданып отырғаны жасырын емес. Бұл тұрғыдан келгенде, С.Хантингтон жалғыз емес. Мысалы, əлемдегі ең алпауыт елдің сыртқы саясат көшбасшыларының бірі емес, бірегейі əрі кезінде антикоммунизм стратегиясының негізін қалаған Збигнев Бзежинский 1997, 2004, 2007 жылдары аралығында жарыққа шыққан “Ұлы шахмат тақтасы”, “Екінші мүмкіндік”, “Таңдау” (Zbigniew Brzezinski. “The Grand Chessboard”, “The Choice”, “Second Chance”) атты алпауыт елдің жаһандық мүддесі тұрғысынан жазылған еңбектерінде жоғарыда аталған теорияны одан бетер өрбітіп, əлемдік геосаясаттың ендігі алаңының таяу болашақта Еуразия құрылығы болатынына титтей де күмəн келтірмейді. Сəуегей саясаткердің “Ұлы шахмат тақтасы” деген еңбегінің атауына мəн берген оқырман əлгі метафоралық теңеуде де терең астар жатқанын бірден ұғады. Себебі, кітап авторы планета бетіндегі ең алып кеңістік болып саналатын Еуразияны алпауыт АҚШтың геосаяси жүлдесі деп, тайға таңба басқандай, кесіп айтады. Демек, жүлдеге баланған Еуразияға таяу болашақта кім иелік ететініне З.Бзежинский титтей де күмəн келтірмейтін сияқты жəне бұл пікірін ешбір бүкпесіз айтудан да тайсалмайды. Сосын “Ұлы шахмат тақтасындағы” шаршы алаңдардың бірінің “Еуразииялық Балқандар” немесе “Этностық қайшылықтардың қазаны” деген қос айдармен айшықталуында да жымысқы астар жатқанын түсіну қиын емес. Өйткені, “бояушы-бояушы десе, сақалын бояйды” демекші, əлгі “қазанға” сəуегей автор өзінің кітабы жарық көрген кезде егемендігін алғанына алтыақ жыл толған біздің жас мемлекетімізді де тоғытып жіберген. Ол ол ма, азуын айға білеген “көріпкел” ту сыртымыздан

тағдыр тəлкегінің салдарынан мың өліп, мың тірілген халқымыздың болашақ ұрпақтарын сақтыққа үндейтін аманатөсиеті жатқаны күмəн тудырмайды. Міне, дəл осы тарихи тағылым тұр ғысынан келетін болсақ, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ел ішіндегі этносаралық татулық пен дінаралық толеранттыққа бағытталған сындарлы ішкі саясаты мен көпвекторлы сыртқы саясатының алыс-жақын шетелдердің сəуегей “бақсы-балгерлерінің” аузымен қасақана төндіріп отырған сын-қатерлері мен жат пиғылдарының жолын кесіп, оларға тегеурінді тосқауыл болатын мегажобаларының толассыз əрі үлкен табандылықпен іске асырылып келе жатқанына ерекше мəн берген жөн. Бірден атап айту керек, 1991 жылы халқымыздың маңдайына бақ болып қонған егемендік пен бүгінгі таңдағы еліміз бен ұлан-байтақ жеріміздің тұтастығын сақтап қалудың бірден-бір кепілі əрі, сол кездердегі экономикалық қиындықтарға қарамастан, Елбасы қолға алған мегажобалардың алғашқысы да, айбындысы да Астана болғаны дау туғызбайтын шындық. Еліміздің жүрегі мен күретамырына айналған Сарыарқа төсіндегі Астана бүгінгі таңда əр азаматымыздың ат байлайтын алтын қазығы ғана емес, сонымен қатар, бүкілəлемдік мəні бар, ірі-ірі халықаралық форумдар өтетін алып үнқатысу алаңына айналып отыр. Көпэтносты мемлекетіміздің тұтастығы мен бірлігінің мызғымас кепіліне айналған Қазақстан халқы Ассамблеясы да Елбасының жасампаз мегажобаларының бірегейі. Өйткені, конституциялық статусы бар əрі этносаралық татулық пен толеранттықтың символына айналған бұл жоба – бүгінгі таңда өз еліміздің ғана құндылығы емес, сонымен қатар, əлемнің көпэтносты өзге мемлекеттері де үлгі тұтатын өміршең институт. Сондықтан да келесі жылдың Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Конституция жылы болып жариялануын сол іргетас құндылықтарға берілген əділ баға деу əбден лайық. Еліміз бен Елбасының бүкілəлемдік мəні бар ірі жобаларының жəне бірі – Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезі. 2003 жылдан бастап, əр үш жыл сайын үзбей өткізіліп келе жатқан бұл шара əлемдегі бейбітшілік пен конфессияаралық т а т у л ық т ы ұ л ық т а й т ын т ұ р а қ т ы үнқатысу алаңына айналып, əлемдік жəне аймақтық қауіпсіздікке сүбелі үлес қосып отырған ірі халықаралық институт статусына ие болды. Жылдар өткен сайын бұл форумның бұғанасы беки түсіп, қабырғасы қатайып, абыройы артып келеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарапынан кезінде толық қолдау тауып, бүгінде іргелі халықаралық ұйым болуға сəл-ақ қалып тұрған Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары кеңесі де о баста Елбасының төл ұсынысынан туындап, бүгінде тек Қазақстанның мүддесінен ғана емес, əлемдік үдеден де шығатын халықаралық форумдардың біріне айналды. Сырт көз сыншы демекші, аузы дуалы шетел саясаткерлері бұл кеңесті Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының Азиядағы баламасы деп жүр. Айтса, айтқандайақ көпжақты осы халықаралық бірлікке мүше 26 мемлекеттің халқы мен географиялық көлемі тұрғысынан келетін болсақ, əлемдік жəне аймақтық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ететін қауһарлы да беделді ұйымдардың ең ірісі осы форум болмақ. Бүгінгі таңда бұған ешбір күмəн жоқ. Жуырда ғана Астанада үлкен абыроймен түйінделген Елбасының 20 жыл бойы тер төккен, əлемдік мəнге ие интеграциялық жобаларының бірі емес, бірегейі – Еуразиялық экономикалық одақ дүниеге келді. Бұл одақтың бастапқы идеясын да Елбасы 1994 жылы Мəскеудің М.В.Ломоносов атындағы мемлекеттік университетінде жария еткен болатын. Енді міне, араға 20 жыл салып, Қазақстан, Ресей жəне Беларусь мемлекеттерінің үкіметтері мен сарапшылары ғана емес, президенттерінің де соншама жыл бойы толассыз жүргізген

Мəселен, Елбасының бастамасымен табанды іске асырылып келе жатқан ауқымды жобалардың бірі əрі бүгінгі таңда дəстүрлі халықаралық үнқатысу алаңына айналып, еуразиялық Давос атанып үлгерген Астана экономикалық форумының аясында Қазақстан жыл сайын бірнеше шетелмен инвестициялық келісімдерге қол жеткізіп келеді. Немесе жақында ғана Бурабайда өткен Шетел инвесторлары кеңесі аясында Елбасы бірнеше трансұлттық корпорациялар мен əлемдік қаржы институттарының жетекшілерімен кездесіп, қомақты инвестициялық уағдаластықтарға қол жеткізді. Демек, Қазақстанның екіжақты немесе көпжақты экономикалық байланыстары бұдан былай да жалғаса беретініне еш тосқауыл жоқ. Бұл айтылғанның нақты дəлелдерінің жəне бір көрінісі – кезінде Елбасының бастамасымен өмірге келген Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі. Үстіміздегі жылы Түркияның Бодрум қаласында өткен Кеңестің ІV саммитіне Қазақстан, Түркия, Əзербайжан, Қырғызстан жəне Түрікменстан мемлекеттерінің президенттері белсене атсалысып, экономикаға пайдасы мол туризм тақырыбын күн тəртібінің өзекті мəселесі ретінде талқылады. Осы Кеңестің құрамдас бөлігі болып табылатын ТүрікПА, ТҮРКСОЙ, Түрік академиясы жəне Ақсақалдар кеңесі де белсенді жұмыс атқарып отыр. Келесі жылы Астанада өтетін V саммиттің күн тəртібі де анықталды. Елбасы ұсынған нысаналы тақырып түркітілдес мемлекеттердің ортақ ақпарат кеңістігін қалыптастыруға бағышталмақ. Ең бастысы, Елбасы бұл Кеңестің де толыққанды халықаралық ұйымға айналатынына шүбə келтірмейді. Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан-2050” Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты” атты 2012 жылы халыққа жариялаған Жолдауы да еліміздің ХХІ ғасырдың бірінші жартысының соңына дейінгі тұрақты дамуына бағытталған алып жобалардың бірегейі. Енді міне, сол стратегиялық, саяси-экономикалық жəне əлеуметтік мəні бар ұзақ мерзімді қамтитын жол картасының аясында қыруар шаралар толассыз іске асырылып жатыр. Олардың ішіндегі ең сүбелісі де өзектісі – елімізді жаппай индустрияландыруға бағытталған мемлекеттік инновациялық бағдарламаның екінші бесжылдығы мен сол бесжылдықтың өзегіне өрілген Астанада өтетін əлемнің болашақ энергия көздеріне бағышталған “EXPO – 2017 Future Energy” көрмесі. Қорыта айтқанда, жоғарыда тілге тиек болған еліміз бен Елбасы жобаларының қай-қайсысы да əлемдік мегаөзгерістер заманындағы Қазақстанның ХХІ ғасырдағы сын-қатерлерге төтеп беріп, əлемнің оза дамыған 30 мемлекетінің қатарына енуін қамтамасыз ететін, сындарлы ішкі-сыртқы саясат пен экономикалық прагматизмге негізделген нысаналы бағдарламалар екені күмəн келтірмейді жəне олар кезең-кезеңімен сəтті іске асырылып та жатыр. Əрине, аталған мегажобалар мен нысаналы бағдарламалардың кейбірі еліміздің ішкі ресурстарымен қатар шетел инвестицияларын да қажет ететіні түсінікті. Сондықтан, осы қажеттілікті ескере отырып, Елбасы үстіміздегі жылдың маусым айында Бурабайда өткен Шетел инвесторларының кеңесінде еліміздің инвестициялық ахуалын күрт жақсартатын əрі инвесторларды өте ынталандыратын жаңа заңға қол қойды. Бұл заңға салықтармен қатар жұмыс күші мен лицензияларға қатысты бұрын-соңды болмаған ұзақ мерзімді жеңілдіктер беретін арнайы баптар енгізілді жəне Қазақстанмен экономикалық байланыстары мықты жолға қойылған 10 инвестор мемлекеттің азаматтарына елімізге визасыз емін-еркін енуге мүмкіндік беретін жаңа бап та қоса енгізілді. Президенттің бұл қадамы Кеңестің жұмысына қатысқан шетелдік ірі бизнес өкілдерінің тарапынан қызу қолдау тапты. Ендеше, Елбасы мегажобалары мен еліміз əлеуетіне сəттілік тілейік, отандастар!

Мегаґзгерістер заманындаєы Ќазаќстан Əділ АХМЕТОВ,

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Ербол ОРЫНБАЕВ,

Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі.

2014 жылғы 29 мамырда Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысында Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құру туралы келісімге қол қойылды, ол 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істей бастайтын болады. ЕАЭО-ға мүше елдер тауарлардың, қызметтердің, капиталдар мен жұмыс күшінің еркін қозғалуына кепілдік береді, сондай-ақ, экономиканың басты салаларында саясатты бірлесіп жүргізуге міндеттемелер алады. Ең алдымен тұтас алғанда интеграциялық үдерістердің, сондай-ақ Қазақстан, Ресей, Беларусь елдері интеграциялық үдерістерінің қисыны мен бағыттарын түсіну үшін бұрын интеграциялық бірлестіктердің тарихи аспектілерін жəне əлемдік сауда қатынастарының трендтерін білу маңызды болмақ. XX ғасырдың басында барлық елдер түгелдей дерлік өз нарығын қорғай отырып, протекционистік сауда саясатын жүргізді. Əлемдік экономиканың эксклюзивті сауда блоктарына бөлінуі (кейбір елдер жоғары баж белгілеп, саудаға қатыссыз кедергілер жасаумен жабық сауда саясатын жүргізетін) ХХ ғасырдың бірінші жартысында Еуропаны экономикалық күйзеліс пен соғысқа əкеп соқтырудың бір себебі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін халықаралық саяси жəне экономикалық ортада біршама ашық сауда саясатын жүргізу қажеттігі туралы консенсусқа қол жеткізілді. Өзара пайдалы, ешқандай шектеусіз еларалық сауда қатынастары мемлекеттердің экономикалық өсуі мен дамуына көбірек пайда əкелетіні айқындала түсті. Табыс деңгейі жоғары елдерде сауда саясаты тарифтерді азайту жəне тауарлардың, еңбек пен капиталдың қозғалысы үшін шектеуді алып тастау қағидаттарына негізделе бастады. Осыдан келіп, 1947 жылы халықаралық сауда саласындағы негізгі құжат – Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) негізі болған Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісім (ТСЖБК) қабылданды. Ашық сауда саясатын жүргізудің маңызын түсіне отырып, ХХ ғасырдың ортасынан бастап түрлі өңірлік сауда бірлестіктері қалыптаса бастады. 1957 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастық, ал 1968 жылы Кеден одағы қалыптасты, ол біршама жетістікке жетіп, қазіргі Еуропалық одақтың негізін қалады. АҚШ-та сауда кедергілері мен тарифтерін азайтып, Солтүстікамерикалық еркін сауда аймағын құрды. Австралия мен Жаңа Зеландия да 1983 жылы табысты интеграциялық бірлестіктің бірі болып табылатын өзара сауда-саттық туралы келісімге қол қойды. Соңғы 15 жылда өңірлер арасында интеграциялық бірлестіктер нығая бастады. Азия-Тынық мұхиты аймағы жəне Қытай ортақ интеграцияны күшейте түсуде. Бұл өңірлік бірлестіктердің негізгі мəні – өз тауарлары үшін өткізу нарығын кеңейту. Бұл орайда интеграцияның кейіннен əлемдік нарыққа бірігу мүмкіндігі пайда болады. Өңірлік интеграциялардың табысты тəжірибесі олардың əлемдік экономикаға интеграциялану қажеттігін көрсетіп отыр. Тарих жетістікке жеткен, дамыған мемлекет болу үшін өңірлік интеграциялық бірлестіктердің бөлшегі ретінде ашық сауда саясатын жүргізу қажеттігін көрсетіп отыр. Олай болмаған жағдайда экономика тоқырауға ұшырайды. Бүгінгі күні Дүниежүзілік экономикалық форумның рейтингіне сəйкес дамыған мемлекеттердің 30-дығына қарасақ, олардың барлығы түрлі экономикалық одақтарға, еркін сауда туралы келісімдерге, интеграцияның басқа да формаларына қатысады. Бұлар АҚШ, Канада, Еуропалық

одақ елдері, Жапония, Корея, Австралия, Жаңа Зеландия, Сингапур жəне т.б. Бұл елдердің барлығы Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болып табылады жəне ДСҰның əлемде мойындалған қағидаларына сəйкес ашық сауда саясатын жүргізеді. Ғаламдық нарықта Қазақстан оқшау дами алмайды. Егер еліміз 30 дамыған елдің қатарына кіруге ұмтылатын болса, онда интеграция алдағы экономикалық өсу мен дамудың ажырамас шарты болып қарастырылуы тиіс. Сондай-ақ, интеграция транзиттік əлеуеттің дамуына септігін тигізеді. Қазақстан теңізге шығатын жолы жоқ ел болғандықтан тауарларды, қызметтер мен жұмыс күшін тасымалдау үшін көршілерімен өзара іс-қимылда болуы керек. Ортақ инфрақұрылым, техникалық реттеудің бірыңғай аясы, кедендік бақылаудың болмауы жəне бірыңғай тарифтер бизнесті жүргізуді жеңілдетеді, интеграциялық одақ ішінде ғана емес, сондай-ақ, одан сыртқары да шығындарды азайтады. Осы орайда құрылып жатқан Еуразиялық экономикалық одақ аясында логистиканы дамыту Қазақстан басымдықтарының бірі болмақ. Егер, Қазақстанның экономикалық интеграциясының нұсқаларын (кіммен интеграциялану) қарастырсақ, онда Ресеймен жəне Беларусьпен бүгінгі интеграциялық үдерістер ел арасындағы өзара сауданы тереңдетуге мүмкіндік беретін тарихи қалыптасқан ортақ инфрақұрылым, мəдени орта, бизнесті жүргізудің ұқсас жағдайлары, өзара байланысқан еңбек нарығы сөзсіз қолайлы жағдай болып табылады. Еуразиялық экономикалық одақ тек қана экономикалық қатынасты тереңдетуге жəне біртұтас нарықты құруға бағытталған. Бүгін Кеден одағы елдерінің жалпы нарығының көлемі 2,5 трлн. АҚШ долларын құрайды, нарық көлемі – 170 млн. адам. Қазақстан үшін бұл аса маңызды, себебі, ортақ нарық отандық бизнеске осы нарықта орын алу үшін біршама мүмкіндіктер береді. Қазақстанның Ресеймен жəне Беларусьпен бірлестігі ешқандай саяси алғышарттар жүктемейді жəне саяси одақтың элементтерінен ада. Бұл мəселеде Елбасымыздың қағидаты пайдаланылады: «Алдымен экономика, содан кейін саясат». Уағдаластықтар тек экономикалық мəселелерге ғана қатысты жəне одаққа мүше мемлекеттер арасында тауарлардың, қызмет көрсетулердің, капиталдар мен жұмыс күшінің еркін қозғалуына бағытталған. Дегенмен, интеграция жаңа мүмкіндіктер ашатын, сондай-ақ, бəсекелестікті арттыратын қиын да, сан-қырлы үдеріс екенін ұмытпау керек. Мұндай жағдай үйлестірілген іс-қимылды жəне мемлекеттің де, бизнестің де белсенді қатысуын талап етеді. Біздің кəсіпкерлер жосықсыз бəсекенің жəне əріптес елдерде бизнес құрылымдарды мемлекеттік органдардың заңсыз қолдауының қандай да бір белгілері айқын болған жағдайда, жедел түрде əрекет етуі қажет. Қазақстандық мемлекеттік органдар болса, қол жеткізген келісімдердің орындалмауына жол бермеу үшін бизнестің шағымдары бойынша барлық қажетті шараларды қабылдауы тиіс. Осылайша, Еуразиялық экономикалық одақты құру кезінде біз əлемдік тəжірибені, халықаралық экономикалық трендтерді жəне өзіміздің сындарлы экономикалық мүдделерімізді басшылыққа алдық. Біз басты қағиданы– жаһандық экономикаға жəне басқа бірлестіктерге «ашықтық» қағидасын сақтауымыз қажет. Сондықтан, біз Еуразиялық экономикалық одақтың басқа да мемлекеттерге ашықтығын əрдайым атап көрсетеміз. Қазақстан үшін өңірлік бірлестіктерге қатысу одан əрі тұрақты дамудың негізі болып табылады, себебі, бізге сауда жəне жаңа мүмкіндіктер ашылу үшін өткізу нарығы мен кеңістіктің кеңеюі қажет. Бүгінгі уақытта бұл халықаралық сауданың аксиомасы болып табылады.

көкжиектен құлағы қылтия бастаған үшінші индустриялық революцияның энергия иіріміне айнала бастаған балама қуат көздеріне орын бере бастағанынан да анық көрініп тұр. Сосын қайта қалпына келетін əрі тек қоршаған ортадан ғана өндірілетін таза энергия қорларының мүлде жаңа технологиялық деңгейде өндіріліп, жаңаша сақталып, алыс-жақын аймақтарға о баста данышпан Никола Тесла ойлап тапқан аса тиімді онлайн тəсілімен тасымалдану мүмкіндігі де қазіргі адамзат санасына қона бастады. Өз кезегінде аталмыш құбылыстардың геосаясатқа да, мемлекетаралық қарымқатынастар мен нарықтарға да, сол сияқты азаматтық қоғамдардың жаңаша қалыптасып, жаңаша дамуына да тікелей əсер ете бастағаны күмəн тудырмайды. Өйткені, мегаөзгерістер толқыны қазірдің өзінде-ақ айқын сыр беріп, планета тынысының болашақ болмысын болжайтын футурист-философтарды да, физиктерді де, экологтар мен биологтарды да, макроэкономистер мен микроэкономистерді де, мемлекет тізгінін ұстаған саясаткерлерді де жаппай ойландыра бастағаны шындықтан алыс емес. Өзге елдер секілді дамудың тұрақты жолын таңдаған біздің жас мемлекетіміз де жоғарыда аталған мегаөзгерістер ағынынан тыс қалып отырған жоқ. ХІХ ғасырда өмір сүрген қазақ ойшылы Ыбырай Алтынсарин армандаған қиялғажайып дүниелер бүгінгі еліміздің күнделікті болмысына қалай тез еніп кеткенін де байқамай қалдық. Тастан сарай да салдырып, айшылық алыс жерлерден жылдам хабар да алғызып, сəйгүлік тұлпарларды автокөлік пен ұшақтар, хат пен хабарды SMS, телефон стансалары мен пошта қызметін ұялы телефондар, сия мен қаламды компьютерлер, кітапханаларды интернет-порталдар, баспаханаларды принтерлер, кинотеатрларды телевизор мен видеотекалар алмастырып отырғанына да етіміз əлдеқашан үйреніп кетті. Оны былай қойғанда, бүгінде тұтынушылардың қолында жүрген алақандай ғана айфондар мен планшеттер бүкіл ақпарат-коммуникация технологияларының көмегімен іске асырылатын қызмет түрлерін түгел атқаратын əмбебап құралға айналғаны да үйреншікті жай болып қалды. Мұның сыртында Google, Yahoo, Baidu, Bing жəне Yandex секілді ақпарат іздеу жүйелерінің көмегімен кез келген ізденуші бүкіл адамзат өркениетінің рухани құндылықтарының ғаламтор желілерінде жинақталған ұшан-теңіз қоймаларына сүңгіп кетіп, ғылым мен білімнің, өнер мен ілімнің əр саласына қатысты ұғымдар мен терминдердің кез келгенін қас-қағым сəтте суырып алып, керегіне жаратып жатыр. Демек, бүгінгі болмыстағы “жоқ” деген ұғым біржолата келмеске кетіп, бүкілəлемдік ақпарат мұхитынан сусындау күллі адамзаттың шексіз игілігіне айналып отыр. Мəселен, Google іздеу жүйесінің бір өзі ғана ай сайын 41 миллиард 345 миллионнан астам тұтынушының сұраныстарын тіркеп, оларды лезде өңдеп, осы саладағы əлем нарығының 62,4 %-ы қанағаттандырады екен. Қазіргі таңда қалыптасып отырған əлемдік геосаясат картасынан біздің еліміз де шет қалып отырған жоқ. Тəуелсіздік тізгініне ие болған қысқа мерзім ішінде Қазақстан əуел баста қолбайлау болған экономикалық қиындықтарды артқа тастап, дамудың тұрақты жолына түсіп қана қоймай, бұл күнде бүкіл планетаға танылып, əлемдегі экономикасы тез дамып келе жатқан санаулы мемлекеттердің санатына қосылды. Алайда, тəуелсіздіктің бастапқы жылдарында біздің елімізге қызыға да қызғана қарап, сұқтанғандар аз болған жоқ. Олай деуге толық негіз бар. Мысалы, ұлан-байтақ жерімізді көрші елдің бауыр етіне балаған көршілес елдің “данышпан жазушысын” да өз құлағымызбен естігеніміз бар. Сосын

АСТАНА.


5

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

ЕЛДІК ЖОЛЫН ЌУЄАН Кішкентай сəби дүниеге келгенде ана сүтінен қуат, ана тілінен нəр алып өседі. Осыдан болмақ шығар, қазақ – қанынан, ата тамырынан ел дегенде егіліп, жер дегенде жанын қиюға дайын халық. Ел үшін де, ер үшін де тəуелсіздіктен асқан бақыт жоқ. Неше ғасырдың сынына шыңдалып, қиындығына қайсарлығымен қарсы тұра алған еліміз тəуелсіздігіне қол жеткізіп, азаттықты аңсаған арлы халқымыздың болашағына даңғыл жол ашылды. Дүниежүзі таныған, мəнді де сəнді тəуелсіз елге айналды. Қазақ елі бұл күнде əлем мойындаған биік жетістіктерге

сезімдер жетелеген Елбасының бүгінгі негізгі ұстанымы осындай. «Тəуелсіздік – Тəңірдің біздің ұрпаққа берген үлкен бақыты, халқымыздың мəңгілік құндылығы» деп атап көрсетті Елбасы. Шын мəнінде еліміздің басты байлығы, баға жетпес жетістігі – Тəуелсіздік. 2010 жылы желтоқсан айының ортасында Елбасы Қазақстандағы барлық аймақтардың инвесторларымен Астанада басқосып, ашық, тартымды əңгіме қозғап, нақты тапсырмалар берді. Негізгі мақсат – барлық инвесторларға өздерінің өндіріс аймақтарында 2011 жылдан бастап тек шикізат емес, таза

инновациялық, интеллектуалды ортада өмірге келмек. Бұл саладағы еңбектің қандай түрі болса да еленуі əрі бағалануы керек. Қай кезеңдерде де білім мен ғылыми шығармашылық идеялар қандай азаппен, жанкештілікпен туатыны көпке мəлім. Сондықтан да, білімді ұстаздарды, ғылыми белгілі ғалымдарды тыңдау, ойына ой қосу шүкіршілік болмақ. Білімде де, ғылымда да жарасымды бап, əлеуметтік жағдай, бəйекті күй керек. Жаңа, жалынды сөзден гөрі жігерлі іс ең ұтымды бағыт. Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында жаңа эконо-

«Адамның санасы не нəрсеге сенсе, адам соған қол жеткізе алады» деген əлемдік қағида бар. Осы сезім қазақстандықтардың бойынан қалай көрініс табатынын Елбасы мемлекеттің жаңа саяси бағытында көрсеткендей, жоғары əлемдік стандарттарға бағытталған еліміздің білім беру жүйесін дəйекті жəне жүйелі дамыту көзделеді. Сондай-ақ, халықтың руханимəдени деңгейін жақсартуға бағытталған шараларға басты назар аударуымыз керек деді Президент. Бұл жағдайда бəсекеге қабілеттілік білімнен басталатынын естен шығармаған жөн

өнім өндіруге бет бұру керек екенін шегелеп тұрып ескертті. Бүгінде тек қана мұнайдың шикізатынан оннан астам өнім өндіруге болатыны, ал түрлі металдардан да көптеген өнім түрлерін шығаруға болатыны белгілі. Сондай-ақ, Қазақстанның тың жəне тыңайған аймақтарынан жиналатын қатты сортты бидайды тікелей сатпай ұнға айналдырса, тек соның өзінен қаншама азық-түлік түрлерін, нан-тоқаш өнімдерін дайындап, сыртқы жəне ішкі нарыққа шығаруға болар еді, сонда олар еліміздің бас ты табыс көздерінің біріне айналар еді. Сонымен қоса, уран, алтын өндірісінде жаңа технологияларды қолдансақ, байлығымыз еселене түсер еді. Соны ұқсату жағы кемшін соғып жатыр. Нарық тық əлемде Қазақстанның барлық аймақтарының өнімдеріне сұраныс өте жоғары, бұл ел эконо микасының тиімді көздері, əлеуметтік өмірдің өрлеуі болмақ. Байыбына бара білсек, бұл, көңіл шыны – өмір сыны. Ал жаңа Стратегия – Тəуелсіздігі нығая бастаған жаңа елдің нығыметі, ұлттық идеясы, батыл бағыты, алға ұмтылысы. Көрігі қызған ыстық идея – білім мен ғылымда. Себебі, жарқын идея жайдақ жерден тумайды, жүйелі қалыптасқан

микалық саясаттың басым міндеттерін ең жаңа техно логиялық стандарттарға сəйкес белгілеп, өндірістік активтерді жаңғырту қажеттігін жəне бəсекеге қабілетті салаларға отандық өндіріс күшін салу керектігін атап көрсетті. Бүгінде инновациялықтехникалық реттеу отандық өнімді тиімді нарыққа жылжытудың ең оңқай тəсілі, бұл үшін не қажет: адам өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігі; елдің экономикалық дамуының тұрақтылығы; инновациялық өндірісті реттеуде олқылықты, осалдықты жібермеу; заң нормаларын түсінікті, тиімді жазу; жауапкершілік таныту; ба қы лауды күшейту жəне т.б. Тəуелсіздік заманында тауарлардың сапалы болуы – мемлекет үшін орны ерекше зор маңызды мəселе. Елбасы «Нұр Отанның» ХХІ ғасырдағы миссиясын жүзеге асырудағы басты мақсат демократиялық, өркендеген, бəсекеге қабілетті жəне əлеуметті жүйелі мемлекет құру болып табылады деген. Доктринада атап көрсетілгендей, білім мен ғылым, бірлік пен келісім, төл мəдениет пен руханилық, қуатты жаңа экономика, əділетті əлеуметтік саясат, зияткерлік ұлт пен жүйелі мемлекет Қазақстанды өркендету идеясының маңызды құрамдасы. Мемлекет басшысы елдігімізді нығайтуда еңбек өнімділігін еселей арттырып, ауыл шаруашылығы өніміне өсіп отырған жаһандық сұраныс жағдайында бұл саланы ауқымды жаңғырту қажет екенін баса көрсетті, əлемдік азық-түлік нарығының көшбасшысы болу міндетін қойды. Бұл үшін ауылшаруашылық өнімдерден қайта өңдеу, сапалы тауар шығару мен сату жүйелерін жетілдіру, шағын жəне орта бизнесті жаңаша дамыту, жер өңдеу мəдениетін жаңарту, жаңа жаһандық ғылыми-технологиялық жетістіктерді пайдала нып, мал шаруашылығында ұлт тық дəстүрлерді жаңғырту керек.

болмақ. Ғылым мен білімнің дамуы – адамзат өркениетінің өлшемі. Əлемдік бəсекенің басты шарты – күшті рух пен білім. Қашанда білімі күшті ел озады, білімі əлсіз ел тозады. Бұл – заңдылық. Елбасы Н.Назарбаевтың төл туындысы – Астана қаласы да күн санап өсіп-өркендеп келеді. Нұрсұлтан Əбішұлының астананы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы бастама көтергеніне де 20 жыл толып отыр. Сол тұста бұл сұңғыла идея жүзеге аса қояды дегенге көпшіліктің көңіл қоспағаны да анық. Енді, міне, мұнда 2017 жылы ЭКСПО көрмесі өткізілетін болып шешілген. Бұл қала көр кіне көрік қосатын ғаламат же ңісіміз. Алдағы үш жылда ел аузын ашып, көзін жұматын үлгілі «Қалашық» салынбақ. Қа зір гі ақпараттарға сүйенсек, əлемнің 100-ден артық мемлекеті АстанаЭКСПО-2017 көрмесіне қатысуға тілек білдіруде көрінеді. Осылайша, Қазақстанның елордасы пла нетадағы жұлдызы жанған жаңа қалаға айналады десек, мұны Елбасының жарқын жеңістерінің бірі ғана емес, бірегейі деп нық сеніммен айтуға толық құқымыз бар. Қорыта айтқанда, Тəуелсіздігіміздің тұғырын нықтай түсуде Елбасының қайраткерлік қасиеті айқын көрінді. Оның өз бастамалары мен идеяларын аяғына дейін жеткізетін қайрат-жігері Астананы қоса алғанда Ақорда мен Пирамида тұрақтылықтың нышанына айналып отырса, «Астана-Бəйтерек» монументі – ұлттық идеяның заманауи сипаттамасы, өмірде іске асқан ойлар шындығының белгісі. Бұл – ұлттық сананың жаңаша өрлеуі!

Жарќын жетістіктер мен алдаєы айќын міндеттер Елді ойлаєан ер

Бүгін өткен шақ туралы айтқанда, біраз нəрсені еске түсіруге тура келеді. Өз алдына шаңырақ көтерген Қазақстан үшін əскери саланы тіктеу негізгі бағыттардың бірі болды, əрі үлкен жұмысты, жауапкершілікті талап етті. Аса маңызды бұл шаруаның басында Мемлекет басшысы тұрды. Елбасының Қарулы Күштерді əуеде, суда жəне құрлықта əрекет ете алатын үш жақты құрылым жасау тапсырмасы бізге үлкен міндет жүктеді. Мемлекет басшысы нұсқауымен Қарулы Күштерге, оның ішінде Əскери-теңіз күштерін нығайтуға бөлінетін қаржы көлемі жыл сайын арттырылды. Елбасы Ақтауда шағын Қорғаныс министрлігін құрғысы келді, осы мақсатта мұнда Əскери-теңіз күштері, теңіз жаяу əскерлері жəне Батыс əскери аймағы, авиациялық база, Əскеритеңіз институты ашылды. Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевпен алғаш рет 1996 жылы Ақтауда жүздестім. Жасалып жатқан жұмыстар барысымен танысқан Президент маған: «Қане, 1-ші рангалы капитан мырза! Енді бір кездері өзіңіз қызмет еткен Тынық мұхиты, Сахалин аралдары емес, мына өз теңізімізді Каспийді қолыңа ал», деді. Мен əркез осы сөздің үдесінен шығуға ұмтылдым. Жаңа құрылымның жаңа базасы маған аманат етілгендей сезіндім де сол аманатқа адал болуға тырыстым. Елбасы бұл саладағы еңбегімді ескеріп, 1998 жылы маған контр-адмирал атағын берді. Өстіп, еліміздің теңіздегі тұңғыш жоғары əскери шенді адамы атандым.

Каспий теңізінен мұнай кен орындарының табылуы жəне оны өндіруге қадам жасала бастауы бізге кеме құрастыру бағдарламасын жасау қажеттігін ұқтырды. Елбасы осының бəріне зор қолдау көрсетіп отырды. Нұрсұлтан Əбішұлы теңізші болмаса да, осы саланы табиғи интуициясымен жете білетін мықты стратег екенін аңғартты. Қазақстан Президентінің атом қаруынан бас тартуы əлем елдерінің ықыласын туғызды. Елбасымыз бұған атом қаруын қазақстандықтар қолдана алмайтындықтан немесе одан əрі дамыта алмайтындықтан емес, бейбітшілікті сүйгендіктен осы қадамға барды. АҚШ, Қытай, Ресей секілді алпауыт елдермен достық қарым-қатынасты дамытып, өз тəуелсіздігімізді баянды ету жолындағы жансебіл істерімен сарабдал саясаткер ретінде танылған Мемлекет басшысының Қазақстанда Əскери-теңіз күштерін дамыту, су акваториясымен өтетін іргені бекіту бағытындағы жұмыстары да көңілге қонымды. Мен Ақтау базасының командирі, республика Əскеритеңіз күштерінің қолбасшысы болып жүрген кезімде оған талай рет куə болдым. Елбасы теңізшілерге: «Сіздерді қалай тамақтандырады? Киімдеріңіз жылы ма, ыңғайлы ма? Қане, не киіп жүрсіздер?» деп сұрайтын. Оқу бөлмелерін, сыныптарды аралап көріп, казармаға бас сұқса, тіпті жуынатын бөлмедегі су ағатын шүмектердің дұрыс істепістемейтіндігіне дейін мəн беретін. Бұл қамқорлық емес пе? Қаржы жетпей қиналған сəттерде: «Шыдаңдар, бəрі болады», дегені əлі есімізде. Қазір қараңыз, өзім білетін 20

жылда бізде материалдық жағдай айтарлықтай жақсарды. Нұрсұлтан Əбішұлының Қазақстанға, Қарулы Күштерге, Əскери-теңіз күштеріне, осы саланың қалыптасып-дамуына тікелей қолдауы өте көп болды, саланы үнемі жіті назарында ұстады. Елбасының адамгершілігі, ізденімпаздығы туралы да көзбен көріп, куə болған жайттарды айта кетуім керек деп ойлаймын. Бірде біз Елбасымен арнайы іссапармен Киевке бардық. Түнгі сағат 2-3ке дейін Нұрсұлтан Əбішұлының бөлмесінің жарығы сөнбеді. Сөйтсек, Украина Радасындағы кез десу үшін кітапханадан сол ел дің кітаптарын алдырып, қажетті сөздерді, мақал-мəтелдерді, деректерді ертеңгі жүздесуде пайдалану үшін түртіп алып отырыпты. Қаншама көмекшісі, нешеме кеңесшісі болса да, жұмысының ауырлығына қарамай, ұйықтамастан түні бойы іздену, кітапқа үңілу деген керемет табандылық қой! Қазақстанның əлемнің дамыған санаулы елдерінің қатарынан орын алып, Мəңгілік Ел болуға ұмтылған талабынан ізденімпаз, табанды, өзгелерге сыйлы Елбасымызды, оның елімді өрге сүйресем деген асқақ мұратын көреміз. Мұндай мұрат барда сенім де бар. Біз елімізді жақсы болашақтар шақырып тұрғанына кəмілміз. Ратмир КОМРАТОВ, контр-адмирал, Ақтау «Кеме жөндеу» зауыты ЖШС бас директоры.

Маңғыстау облысы.

жетті, талай шыңдардан шыңдалып өтіп, елдің көшін бастаған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың теңдесі жоқ талпыныстары мен жаңа жүйелі ел басқаруының ерекшелігімен əлемде тұрақтылық пен тыныштықтың символына қол жеткізген, айбарлы елдермен тізе қағысқан айдынды мемлекетке айналды. Бүгінде саяси ұстанымдарымыз берік, əлемдегі аса дамыған озық 30 елмен үзеңгілес, көк байрағы желбіреген Қазақ елінің атақабыройы асқақтап тұр. Тарихты халық жасайды демекші, ел тағдырын өз қолына алған, күш-қайраты берік, ақыл-ойы мен парасаты терең, жаңашылдығы мен алысты болжайтын көреген басшыны құдай бізге бұйыртыпты. Ол – халқының бағына туған Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. «Күшіміз – жауапкершілікте. Бірлігіміз – əр алуандылықта. Еркіндігіміз – келісімде. Абыройымыз – игілікте. Қауіпсіздігіміз – ашықтықта. Тəуелсіздігіміз – серіктестікте. Болашағымыз – бүгінде», деп жеті эволюциялық тірекке сүйенген Тұңғыш Президент. Елін əлемге танытқан Елбасы бүкіл түркі елінің жарық жұлдызы деп тегін айтылмайтын шығар, елді біріктірген, дұшпанды бітістірген, дау-дамайды бір ауыз аталы сөзбен ауыздықтап, адамгершілік, парасаттылықтың үлгісі болған данагөй би-сұлтандарымыздың өткен замандағы өнегелі дəстүрін жете білген əрі жалғастырушы Елбасы өзінің ұшқыр ойлары мен өткір шешімдері арқылы қазақ ұлтының маңына жүздеген ұлттар мен ұлыстарды топтастырып, татулық төрін көрсетуде бірліктің теңізін құрған көсем десек, артық айтқандық болмас Халықтың үні, ұлттың тілі мен ділі, Мəңгілік Елдің бастауы – азаттық, теңдік, бостандық, береке, бірлік, бақыт, тəубешілік, ризашылық сынды аяулы

Ахан ДҮЙСЕНБАЙҰЛЫ, экономика ғылымдарының докторы, профессор.

ҚАРАҒАНДЫ.


6

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

БƏСЕКЕЛЕСТІК КІЛТІ – БІЛІМДЕ

«Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар» деген халық даналығының бүгінгі əлемдік бəсекеде бəсі мықты ұрпақ қалыптастырудың басты қағидасына айналғандығы талассыз ақиқат. Елорданың бүгінгі буырқанған өркениет бəсекесіне қосылған осы 16 жылдық шежіресінде қалалық білім беру саласының үлесіне түскен уақыт сыны, болашақ жолындағы жауапкершілік жүгі аз емес. Елорданың ертеңі алдындағы зор міндетті межелеген осы саланың сапалы білім, саналы тəрбие беру мақсатында атқарып жатқан жұмысымен танысу үшін Астана қалалық білім басқармасының басшысы Эльмира СУХАНБЕРДИЕВАНЫ əңгімеге тарттық.

65-ші мектептер. №57 орта мектептің, №65 мектеп-гимназияның жəне №59 мектеп-лицейдің жанынан жаңа мектеп ғимараттарын салу арқылы үш ауысым мəселесі шешілмекші, № 37 орта мектепке жапсаржай салу арқылы, ал № 8 орта мектептің бастауыш сыныптарын №16 орта мектепте салынатын жапсаржайға ауыстыру арқылы үш ауысымда оқыту мəселесін 2016 жылы толығымен шешу жоспарланды. – Елордада мектепке дейінгі балалар мекемелеріндегі орын тапшылығы өткір болып отырғандығы белгілі. Осыған

Елорданыѕ ертеѕі алдындаєы жауапкершілік – Эльмира Амангелдіқызы, салиқалы сұхбатымызды қалалық білім беру саласының жалпы жағдайымен қысқаша танысудан бастасақ. – Елордадағы жалпы орта білім беретін мекемелердің барлығы астаналықтардың сұранысына, бүгінгі күннің талаптарына толық жауап беру мақсатында қызмет атқарады. Тəуелсіздігіміздің тұғырына, елдігіміздің айбарына айналған Астана қаласы білім беру жүйесінің өркениет үрдісіне сай болуы – Мемлекет басшысының біздің алдымызға қойып отырған басты талабы. Бұл ретте Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бізге ұлттық интеллектінің діңін құру қажет, бізге халықаралық деңгейде бəсекеге түсе алатын эрудициялы адамдар керек», деп атап көрсеткен болатын. Осыдан-ақ болашақтағы бəсекелестік кілті – білімде жатқаны айқын аңғарылады. Біздің жұмысымыздың басты бағдары да осы талап биігінен көріну болып табылады. Астана қаласында бүгінгі таңда 84 жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді. Оның ішінде 72 мемлекеттік жəне 12 жекеменшік білім ұясы бар. Бұл білім беру ошақтарында 94 712 оқушы білім нəрімен сусындауда. Мектепке дейінгі білім беру мекемелеріне келетін болсақ, олардың саны – 148. Бұл мектепке дейінгі білім беру нысандарының 80-і мемлекеттік, 66-сы жекеменшік, 2-уі ведомстволық мекемелер болып табылады. – Елбасы өзінің Жолдауында «Ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыстар күтіп тұр», деп атап көрсетті. Осыған байланысты Астана мектептеріндегі білім сапасының дəрежесі жəне мұғалімдердің кəсіби деңгейі туралы не айтасыз? – Жоғарыда атап өткеніміздей, сапалы білім бүгінгі жаһандану дəуіріндегі бəсекелестіктің тұғырына айналып отыр. Мемлекетіміз білім деңгейінің өрке ниет талаптарына сай болуы үшін барлық қажетті мүмкіндіктерді жасап келеді. Елбасының сындарлы саясатының арқасында еліміздің білім саласы жылдан-жылға дамуда. Бұл үрдісте елордалық білім саласы көш басынан көрініп жүр десек, артық айтқандық емес. Мəселен, өткен 2013-2014 оқу жылы Астананың 393 оқушысы АҚШ, Əзербайжан, Бразилия, Грузия, Ресей, Түркия, Кипр жəне Үндістанда өткен халықаралық олимпиадалар мен ғылыми байқауларға қатысып, 237 медаль жеңіп алды. Оның ішінде 64 алтын, 76 күміс жəне 97 қола медаль иеленді. Биылғы жылғы республикалық ғылыми жобалар байқауында елорданың оқушылар командасы тағы да жеңімпаз атанып, «Ең үздік команда» атағын тағы қуаттады. Дарынды балаларды анықтау жəне оларға қолдау көрсетудің басты бағыттары – барлық деңгейдегі жалпы білім беру пəндері бойынша өткізілетін олимпиадалар болып табылады. Қалалық оқушылар командасы осындай республикалық олимпиадаларда 2014 жылы қатарынан 69 рет жүлделі орындарды иеленді. Соңғы 3 жылда астаналық оқушылар командасы тұрақты түрде «Ең үздік олимпиадалық команда» атағын иеленіп келеді. «Бала жанының бағбаны» ұстаздар қауымына жүктелетін міндет пен заманауи талап та күннен-күнге артып отыр. Қазіргі заманғы педагог – бұл сын тұрғысынан ойлайтын, теориялық білімі терең, оқытудың қазіргі заманғы əдістерін жетік білетін, сандық технологиялар мен интернет-ресурстарды еркін меңгерген жаңа қоғамның ұстазы. Ұстаздық шеберлігін жетілдіру мақсатында астаналық педагогтар үнемі шығармашылық ізденісте. Қазір Астана қаласының білім беру жүйесінде 11 856 педагог қызметкерлер жұмыс іс тейді. Олардың ішінде 9 996 (84,3 пайыз) мұғалімнің жоғары білімі болса, 8 188 мұғалімнің (69 пайыз) жоғары біліктілік санаты бар. Ал, жалпы білім беретін мектептерде жұмыс істейтін 5 873 ұстаздың 5 316-сы жоғары білімді (91 пайыз) мамандар болып табылады. Ағымдағы жылдың бірінші жарты жылында қаламызда 458 ұстаз өз біліктілігін арттырды. – Елімізде ҰБТ тəртібінің енгізілгеніне біраз жыл болды. Өкінішке қарай, осы мəселеде əлі де шешілмеген проблемалар баршылық. Қаламызда биыл ҰБТ қалай өткізілді? – Ұлттық бірыңғай тестілеу балалардың білім деңгейін анықтау сынағы ғана емес, сонымен бірге, мектептердің білім беру

сапасы дəрежесінің көрсеткіші екені де белгілі. Соңғы жылдары жүйелі өткізіліп келе жатқан осы дəстүрлі білім беру байқауында астаналық мектеп бітірушілердің орташа балл көрсеткіші артып келеді. Оған дəлел биылғы тестілеуге қатысқан мектеп бітірушілердің орташа балы – 87,58 болды. Өткен жылы орташа балл – 81,3-ті құраған болатын. Ағымдағы жылы қала бойынша 4042 оқушы мектеп бітірсе, олардың ішінде 3252 оқушы ҰБТ-ға, 790 оқушы дəстүрлі емтиханға қатысты. Қала мектептерін бітірушілердің ішіндегі 132 «Алтын белгі» үміткерлерінің ішінде ҰБТ-дан кейін 91 оқушы «Алтын белгілерін» растады. 9 оқушыға 1 балдан ғана жетпей қалған. Қаладағы ҰБТ бойынша ең жоғары балл – 124 балл болды. Осы жоғары балды №54 мектеп-лицейдің оқушысы Аяжан Сəтенова, №48 мектеплицейді бітіруші Назгүл Есен мен Ғайни Мəсімхан иеленді. ҰБТ-ға дайындық мəселесі Білім басқармасының білім беру ұйымдары басшыларының қатысуымен өткен алқа мəжілісі мен кеңесінде, қала əкімінің орынбасары мен Астана қаласы əкімдігінің құрылымдық бөлімшелері бастықтарының қатысуымен болған кеңесте қаралды. Білім беру ұйымдарында ата-аналар жəне мектеп түлектерімен ақпараттық-түсіндіру жəне психологиялық дайындық жұмыстары жүргізіліп, ай сайын сынақ тестілеу алынып, нəтижесі талданып отырды. Оқушыларды ҰБТ-ны өткізу орнына жеткізу білім беру ұйымдарының құзырында. Оқушылардың өмір қауіпсіздігі үшін жауапкершілік қала мектептерінің басшыларына жүктелді. ҰБТ-ны өткізу орындарында қоғамдық тəртіпті сақтау, медициналық қызмет көрсету жұмысы ұйымдастырылды, сондай-ақ, ғимараттың өртке қарсы қауіпсіздік шараларының сақталуы, электроэнергияның қажетті қуатымен қамтамасыз етуі тексерілді. ҰБТ ӨО аудиторияларды ұялы байланысты сөндіретін құрылғылар, металл іздеуіштермен қамтамасыз етілді. ҰБТ өткізу барысында ешқандай баланың құқығын бұзу мəселесі орын алған жоқ. – Қала халқының күрт өсуіне байланысты мектеп оқушыларының саны жыл сайын артып келеді. Үш ауысыммен дəріс беретін мектептер де бар. Осыған орай Астанадағы мектеп базаларының мүмкіндігі жəне перспективалары туралы не айтасыз? – Оқушылар саны жыл сайын артып келеді, оның басты себебі демографиялық өсу жəне көші-қон үрдісінің толастамауы. Отандастарымыздың өзінің өмірі мен қызметін, балаларының болашағын Астана қаласымен байланыстырғысы келетіні жасырын емес. Осы мақсатта биылғы оқу жылы мектептерге еліміздің басқа өңірлерінен 5027 бала оқуға келсе, тек 1-сыныпқа 12893 бала қабылданды. Үш ауысымды мектептердегі мəселені шешу, оқушыға арналған орын тапшылығын жою үшін жыл сайын мектептер салынуда. Биылғы оқу жылы 8 мектеп салынбақшы. Мемлекет басшысының елордада үш ауысыммен оқытуды жою туралы тапсырмасын орындау үшін 2014 жылы 8 мектеп, 2015 жылы 10 мектеп, 2016 жылы 6 мектеп салу жоспарланды. 2014 жылғы 1 қаңтардағы мəлімет бойынша, қалада үш ауысыммен оқытатын 5 мектеп бар, олар: №8, 37, 57, 59,

байланысты «Балапан» бағдарламасы шеңберінде атқарылып жатқан жұмыстар қандай? Жалпы, бұл келелі мəселе қашан толық шешімін табады? – Балаларды мектепке дейінгі тəрбиемен толық қамтамасыз ету үшін 2010 -2014 жылдар аралығында «Балапан» бағдарламасы жүзеге асырылуда. Астана қаласы бойынша «Балапан» бағдарламасы мектепке дейінгі жүйені дамыту мен қолдау қажеттілігіне сүйеніп отыр. Қазіргі таңда Астана қаласы бойынша барлығы 173 мектепке дейінгі тəрбие мекемесі жұмыс істейді. Атап айтатын болсақ 80 мемлекеттік балабақшада 21 216 бала, 66 жекеменшік балабақшада 6205 бала, 2 ведомстволық балабақшада 360 бала, 25 шағын-орталықта 3 688 бала жəне 66 мектептегі мектепке дейінгі сыныптарда 1695 бала мектепке дейінгі тəрбие мəселесімен қамтылған. «Балапан» бағдарламасын іске асыру барысында мектепке дейінгі тəрбиемен астаналық бүлдіршіндерді кеңінен қамту мəселесі жылдан-жылға жақсаруда, бірақ орын тапшылығы əлі де сақталуда. Астана қаласының əкімдігі мен Білім жəне ғылым министрлігі бірлесе отырып бекіткен 2014-2020 жылдар аралығында елордада мектеп жасына дейінгі мекемелердегі орын тапшылығын шешу жөніндегі жоспарға сəйкес 2020 жылға дейін 107 443 бүлдіршінге арналған 521 мектепке дейінгі мекеме ғимараты ашылмақ. Оның ішінде республикалық бюджет есебінен 35 240 бүлдіршінге арналған 86 балабақша ғимараты салынбақ. – Қазір қаламыздың шет аймақтарында, əсіресе, бұрынғы саяжайларда тұратын отбасылардың балаларының мектепке қатынау жағдайы өте күрделі. Осы ретте шет аймақтарда тұратын отбасылардың бала ларын білім беру жəне тəрбие мəселелерімен қамту жағдайы қалай? – Қаланың шет аймақтарында жəне саяжайларда тұратын отбасылардың балалары дəріс алатын 9 мектепте оқушыларды тасымалдау үшін 19 автобус ұйымдастырылған. Автобустар 2 ауысымда қатынайды. Балалардың мектепке келу жəне мектептен үйге қайту бағыттары белгіленген, автобустар осы аялдамалар бойынша жүреді. Барлық қаражат жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы тарапынан бөлінеді. Шет аймақтарда негізінен жағдайы төмен отбасылар тұратындықтан, мұғалімдер оқушылардың мүмкіндіктеріне түсіністікпен қарап, тиісті қамқорлыққа алған. Балаларға білім беру жəне тəрбие мəселелерін тереңдету мақсатында елордамызда 12 мемлекеттік қосымша білім беру ұйымдары бар. Сонымен бірге елордалық 68 мектепте (1-4-сынып балалары үшін) мектеп жанындағы лагерьлер ашылды. Жаз мезгілінде бұл демалыс орындарында 30 000 бастауыш сынып оқушылары тынығады. Мектеп жанындағы лагерьлердің негізгі мақсаты мектеп жасындағы балалардың шығармашылық əлеуетін дамытып, денсаулығын нығайту, сауықтыру, олардың бойында саламатты өмір салтын қалыптастыру болып табылады. – Эльмира Амангелдіқызы, сіз еліміздің білім беру саласының тəжірибелі де білікті мамандарының бірісіз. Осы бай тəжірибеңізге байланысты қалалық білім саласының болашақтағы даму жағдайы туралы ой бөліссеңіз. – Елордалық мектептерде білім берудегі қалыптасқан жақсы дəстүрді жалғастыра отырып, сапалы білім, саналы тəрбиені өркениет талаптарының жоғары деңгейіне көтеруді көздеймін. Бұл ретте астаналық мектептерде эстетикалықматематикалық білім беруді тереңдете оқытуға бетбұрыс жасалуы керек. Елордалық білім жүйесі бүгінгі жаһандану талаптары күн тəртібіне қойылған бəсекелестікке барынша қабілетті болуы қажет деп ойлаймын. Қалалық білім беру саласының қызметкерлері өздеріне жүктелген жауапкершілікті жақсы түсінеді жəне сенімнен шығуға бар шеберлігіміз бен біліктілігімізді жұмсайтын боламыз. – Салиқалы сұхбатыңызға рахмет. Əңгімелескен Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Оќу-тəрбие їдерісінде талап тереѕ Тəуелсіз еліміздің елордасы жылдан-жылға өркендеп, қанатын кеңінен жайып келеді. Қаланың əлеуметтік-экономикалық əлеуеті артып, халқының саны өскен сайын астаналық мектептердің де ауқымы кеңейіп, атқарар жұмысының салмағы өсе түсуде. Сонау бір кезеңде облыс орталығы болған Целиноград қаласында 37 мектеп болса, бүгінде елордада 74 орта мектеп өскелең ұрпақты білім нəрімен сусындатуда. Олардың қатарында біздің №70 мектеп-лицей де өзінің лайықты орнын алу жолында жас ұрпаққа сапалы білім, саналы тəрбие беру үрдісіне қосылған.

Арқа төсінде айбынын асқақтатқан ару Астананың өркендеуі үшін Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың сіңіріп келе жатқан ерен еңбегі баршаға аян. Осыдан екі жыл бұрын пайдалануға берілген №70 мектеп-лицейдің бүгінгі уақыт талабына сай салынған заманауи ғимаратын Елбасының өзі ашып, білім теңізіндегі ақ желкеніне сəттілік тілеген еді. 1200 оқушыға арналған бұл мектеп ғимаратында өскелең сұранысқа сай жабдықталған 52 оқу кабинеті жұмыс істейді. Оның ішінде 2 мультимедиялық, интернет жүйесіне қосылған 26 интерактивті тақта орнатылған кабинет бар. Қаламыздағы Оқушылар сарайына қарама-қарсы орналасқан біздің мектеп ғимаратының көркем келбеті бас қаламыздың озық сəулетімен үндесіп тұр. Мектебіміздің сыртқы сəулеті қандай əсем болса, ішкі мазмұны соған сай. Мектепте 360 орындық акт залы, 408 орындық асхана жұмыс істейді. Балалардың дене тəрбиесін шыңдауға бағытталған гимнастика залы, спорт залы бар. Мектебімізде оқу үрдісі мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына сəйкес жүргізіледі. Негізінен біздің оқу ошағында – жаратылыстану-математикалық пəндер тереңдетіліп оқытылады. Бастауыш сыныптардағы оқушылардың шетел тілін меңгеруіне бағыттау мақсатында ағылшын тілінде ауызша сөйлеу дағдысын қалыптастыру үшін «Speaking English» 1 сыныптарда 1 сағаттан (стандарт бойынша тағы 1 сағаты бар), ал 2-4 сыныптарда 2 сағаттан;

оқушылардың логикалық ой-өрістерін кеңейту мақсатында 1-4 сыныптарға 1 сағаттан «Логика» курсы енгізілді. Күшай Тербікбайдың авторлық бағдарламасы «Олимпиадалық математика жəне ойлауды дамыту» 1-4 сыныптарға енгізілді. 2013-2014 оқу жылында мектебімізде 1-11 сынып аралығында 1527 оқушы дəріс алды. Сонымен бірге, мектепке қабылданар бүлдіршіндерді əзірлейтін даярлық тобында 29 оқушыға білім беру дəстүрге айналған. Жаңа оқу жылында 1 сыныпқа қабылданған оқушылардың оқу машақатын қалыптастыру жəне қабілеттеріне сай қосымша білім алуына жағдай жасау мақсатында ұзартылған күн тобы ұйымдастырылады. Мектеп-лицейде оқитын оқушылардың 70 пайызы білім ошағының қабырғасында жұмыс істейтін əртүрлі үйірмелердің жұмысымен қамтылған. Бұл ретте би өнері, домбыра, қолөнер, «English theatre» атты ағылшын тіліндегі театр үйірмелерінің мазмұнды жұмыстарын ерекше атап өтуге болады. Сонымен бірге, мектеп жанында футбол, баскетбол, волейбол, каратэ спорт үйірмелері жастардың бос уақыттарын мазмұнды өткізіп, дене тəрбиесін шыңдауға мүмкіндік береді. Оқу ошағындағы білім сапасы ұстаздардың кəсіби біліктілік дəрежесіне тікелей байланысты. Мектеп-лицейде біліктілік санаты жоғары 30 мұғалім (оның ішінде педагогика ғылымдарының докторы – 2, кандидаты – 1), 1-ші санатты 21 мұғалім, 2-ші санатты 24 ұстаз еңбек етеді. Оқу-тəрбие үрдісінде білім берудің 7 модульдік технологиясымен 22 мұғалім, Н.Оразахыновтың «Сатылай кешенді талдау» технологиясымен 5 мұғалім, СТО 25 мұғалім, деңгейлеп саралай оқыту технологиясымен 12 мұғалім, Вассерманның «Биоақпараттық» жəне «Синергетикалық» технологиясы бойынша 3 мұғалім оқушыларға дəріс береді. Міне, осындай жоғары деңгейлі білім беру сапасының арқасында оқушыларымыз əртүрлі байқауларда жетістіктерге жетіп келеді. Қазіргі күні мектеп-лицейде жаңа оқу жылына дайындық мəселесі жоғары деңгейде жүзеге асырылуда. Мұғалімдеріміз біліктілігін шыңдап, оқу кабинеттерін алдағы білім мерекесіне сақадай сай ету мақсатында уақытпен санаспай еңбек етуде. Марал ҚАЗИЕВА, №70 мектеп-лицейдің директоры.

«Аќ ќайыѕныѕ» айдыны айќын Елордамыздағы мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің арасында №29 «Ақ қайың» балалар бақшасының алар орны ерекше. Аталмыш балалар бақшасының шежіресі өте ертеден бастау алады. Бүлдіршіндерге тəрбие беру саласында бұл мекеме 1964 жылдан бері жұмыс істеп келе жатыр.

Осы жылдар ішінде «Ақ қайың» балалар бақшасынан қаншама бүлдіршін тəрбие алып, үлкен өмір жолында өз соқпақтарын салды десеңізші. Тағы бір ерекше атап өтетін мəселе, «Ақ қайың» балалар бақшасының қаламыздағы қазақ тілін дамыту мəселесіне қосып келе жатқан аса зор үлесі екендігі даусыз. 1989 жылдан бері бұл мектеп жасына дейінгі тəрбие беретін мекеме «қазақ балабақшасы» мəртебесіне ие болып, елордадағы ең үздік балабақша қатарына қосылды. Бүгінде балабақшада 144 бүлдіршін тəрбиеленеді. Олар негізгі 5 топ бойынша тəрбие шараларымен қамтылған. Атап айтқанда, «Балапан» І кішкентайлар тобы (2-3 жасқа дейін), «Меруерт» ІІ кішкентайлар тобы (3-4 жасқа дейін), «Інжу» ортаңғы тобы (4-5 жасқа дейін), «Күншуақ» ересектер тобы (5-6 жасқа дейін) жұмыс істейді. Бүлдіршіндерді оқыту мен тəрбиелеу егемен еліміздің жалпыға міндетті мемлекеттік білім беру стандарттарына сай жүзеге асырылады. Бізде «Алғашқы қадам», «Зерек бала», «Біз мектепке барамыз», «Балбөбек» республикалық бағдарламалары, «Өзін өзі тану» рухани адамгершілік бағдарламасы, 5-6 жастағы балалармен мектепалды дайындық бағдарламасы бойынша жұмыс жүргізіледі. 2013-2014 оқу жылында отбасы мен балабақша ынтымақтастығын нығайту мақсатындағы көптеген мəдени

жəне тəрбиелік іс-шаралар өткізілді. Мəселен, 2013 жылы «Күз сиқыры» фестивалі өткізіліп, бүлдіршіндер өз өнерлерін сарапқа салды. Биылғы жылы «Ақ қайың» балалар бақшасының «Қызғалдақ» тобының тəрбиеленушілері Дилара Нұрмағамбетова теннистен 6-8 жастағы балалар арасында өткен «Қызыл доп» турнирінде Астана қаласы Теннис федерациясының ІІ дəрежелі дипломына, Нариман Исенов каратэ- шинкиокушинкайдан Халықаралық ашық чемпионатта 6 жасқа дейінгі балалар арасында ІІ жүлделі орынды жеңіп алды.

Қазіргі күнде біздің балабақшада өз ісінің нағыз шеберлері атанған тəжірибелі педагогтар жұмыс істейді. Тəрбиешілер өз жұмыстарында иннова циялық технологияларды кеңі нен пайдалана отырып, əрбір бүлдіршіннің жан-жақты жетілуіне, мектепке дейінгі жастағы балалардың шығар ма шылық белсенділігін дамытуда жұмыстар атқарады. Бұл ретте «Қызғалдақ» тобының жо ға ры санатты тəрбиешісі Айнаш Сағанайдың, «Күншуақ» тобының І санатты тəрбиешісі Жадыра Сəдуақастың білікті де нəтижелі еңбектерін ерекше атап өткен жөн. Лəйла РАХЫМЖАНОВА, №29 «Ақ қайың» балалар бақшасының меңгерушісі.

Бетті əзірлеген Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


Туристік тартымдылыќты арттыру жолында (Соңы. Басы 1-бетте). «Дегенмен, Қазақстанның халықаралық туризм нарығына кіруде өзіндік перспективасы бар. Əлемдік туризм дамуының үштен екісін біздің көршілес мемлекеттеріміз қамтамасыз ететіндігін айта кеткен жөн, бұл 200 млн. туристі құрайды. Біздің əлеуетті нарығымыз – ол ең алдымен дамып келе жатқан ішкі нарық, сондай-ақ, Ресей, Қытай, Еуропа жəне Таяу Шығыс елдері. Ал Канада, Германия, Испания, Хорватия елдерінің ірі халықаралық консалтингтік компанияларының қатысуымен Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Қазақстан Республикасы мен бес өңірді дамытудың жүйелі жоспарларын əзірледі. Жүйелі жоспарлар негізінде туристік саланы дамытудың 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасы əзірленіп, бекітілді. Өткізілген зерттеулердің қорытындылары курорттарды дамыту кезінде жоспарлы түрде қолданылып отыратын болады. Мəселен, биылғы жылдың 12 мамырында Щучье-Бурабай курорттық аймағын дамытудың 2014-2016 жылдарға арналған жоспарының 2-кезеңі бекітілді. Жалпы тұжырымдамада еліміздің бес туристік кластері қарастырылған. Олар –Астана, Алматы, Шығыс, Оңтүстік жəне Батыс Қазақстан. Ал елорданың солтүстігі мен оңтүстігі – іскерлік туризм ретінде, Алматы – халықаралық тау туризмінің орталығы ретінде айқындалған. Шығыс Қазақстан – экологиялық туризмнің даму орталығы. Оңтүстік Қазақстан кластері – мəдени туризм. Батыс Қазақстан кластері – мəдени жəне жағажай туризмі болып табылады. Аталған кластерлердің əрқайсысында ұлттық жобаларды іске асыру көзделген. Мəселен, Астана кластерінде – Бурабай, Алматы кластерінде – Оңтүстік Қаскелең мен Көкжайлау тау шаңғы курорттары, Шығыс Қазақ стан кластерінде – Бұқтырма мен Катонқарағай, Батыс Қазақстан кластерінде – Кендірлі. Курорттық аймақтарды құру күрделі шығындардың үш эле ментін ұсынады – сыртқы магис тральді инфрақұрылым, ішкі инженерлік, туристік инфрақұрылым жəне коммерциялық объектілер», деді Ə.Исекешев бұл турасында. Сондай-ақ, министр инвесторлары бар кейбір жобалар

7

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

жайына да тоқталып өтті. Олар – Алматы қаласының маңындағы «Көкжайлау» тау шаңғы жобасы мен Ақмола облысындағы «Бурабай» АЭА аумағындағы коттедждер қалашығы құрылысының жобасы. Бұған қоса, «Кендірлі» курортын дамытуға да туристік инвесторлар қызығушылық танытып отырған көрінеді. Ə.Исекешевтің айтуынша, түрлі жобаларды жүзеге асыру арқылы 2020 жылға қарай 150-170 мың жұмыс орындарын ашу, ІЖӨ-дегі туризмнің үлесін 1,5%-ға арттыру көзделіп отыр екен.

Отандыќ туризм насихаттауєа мўќтаж

Отырыс аясында Экономикалық реформа жəне өңірлік даму комитетінің төрағасы Сейітсұлтан Əйімбетов аталған тақырыпқа байланысты қосымша баяндама жасады. Ол туристік сала ел экономикасының жалпы дамуына серпін бере алатынын шетелдік прогрессивтік тəжірибе көрсетіп отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, бəсекелес артықшылықтарды дұрыс пайдалана алған кезде, бұл индустрияға тікелей тартылған көлік, байланыс, құрылыс, ауыл шаруашылығы сияқты 32 саланы дамытуға тікелей немесе жанама əсер етуі мүмкін екен. «Мəселен, халықаралық сарапшылардың деректері бойынша, туризм табыстылығы кіріс əкелу жағынан мұнай өндіру өнеркəсібінен жəне автомобиль жасау саласынан кейін əлем бойынша үшінші орынды иеленеді. Алайда, туристік əлеуетке бай Қазақстанда оның үлесі елдің ішкі жалпы өніміне шаққанда бар болғаны 0,3%-ды құрап отыр», деді өз сөзінде С.Əйімбетов. Сондай-ақ, ол Туристік саланы дамытудың 2020 жылға дейінгі жаңа тұжырымдамасында ескерілмей қалған жəйттерге тоқталып өтті. Біріншіден, туризм жəне саяхат саласындағы жаһандық бəсекеге қабілеттілік индексіне сəйкес, 2013 жылы Қазақстан 140 елдің ішінде 88-орынға тұрақтаған екен. Бұл туристік əлеуеттің 2011 жылмен салыстырғанда бар болғаны бес сатыға көтерілгенін білдіреді. «Қазақстанда Туризмді дамытудың бес жылға (2007-2011 жылдар) арналған мемлекеттік бағдарламасы қабылданғанын білесіздер. Оның шеңберінде 60 млрд. теңгеге дейін қаражат бөлу жоспарланған болатын. 2010

жылы бұл бағдарлама өз күшін жойды. Нəтижесінде Үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасына жеке бөлім болып енгізілді. Ал Индустрияландырудың 20152019 жылдарға арналған екінші кезең жобасына туристік сала енгізілмеген. Бұл сонда «дамудың шегіне жеткеніміздің» көрінісі ме, əлде осы салаға деген немқұрайлылықтың белгісі ме? Демек, Үкіметтен мемлекеттік бағдарлама шеңберінде көзделген бюджет қаражаты қайда екенін жəне оның қалай пайдала нылғанын сұрайтын уақыт жетті. Себебі, тиісті бақылаудың жоқтығы, Үкімет пен жергілікті атқарушы органдар əрекетінің келіспеушілігі мен үйлесімсіздігі саланы дамытуға жəне тұтастай қоғамға үлкен шығын келтіріп отыр. Мұндай тəсілмен алға қойыл ған мақсаттарға қол жеткізу мүмкін емес», деді депутат. Оның сөзіне сүйенсек, жаңа тұжырымдамада туризмге əртүрлі көздерден 10 млрд. АҚШ доллары көлемінде қаражат салу ұсынылыпты. С.Əйімбетов орталық жəне жергілікті атқарушы органдардың отандық туристік индустрияның жағдайын жақсарту бойынша үйлестірілген қандай да бір айқын іс-қимыл жоспары жоқтығын да сынға алды. Сондай-ақ, алда сырттан келетін жəне ішкі туризм көлемін ұлғайту есебінен тұрғындарды жұмыспен қамту, мемлекет пен халық кірісінің тұрақты өсімін қамтамасыз ету үшін бəсекеге қабілетті туристік индустрияны құру міндеті тұрғанын жеткізді. Бұл ретте ол туристік саланың тартымдылығын арттыру үшін Үкімет пен жергілікті атқарушы органдар визалық режімді, көші-қонды жəне шетелдіктерді тіркеуді оңайлату, құқықтық тəртіпке, денсаулық сақтауға жəне санитарлық-гигиеналық жағдайлардың жай-күйіне бақылауды күшейту, «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде шағын жəне орта кəсіпкерлік субъектілеріне кредит беру шарттарын оңайлату, мемлекеттік-жекеменшік серіктестік жəне инвестициялық преференциялар беру тетіктерін жетілдіру, өңірлік деңгейде жеке туризм басқармаларын құру мəселелерін назарда ұстау қажеттігін атап көрсетті. Отырыс соңында депутаттар министрге мəселеге қатысты сауалдар қойып, өз ұсыныстары мен пікірлерін айтты.

Ўсыныстар талќыланып, ўсынымдар ќабылданды Парламент Мəжілісіндегі «Нұр Отан» партиясының фракциясы жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңес «Қазақстан Республикасындағы арнайы экономикалық аймақтар қызметінің тиімділігі мен олардың жұмысын жақсарту жолдары туралы» деген тақырыпта Мəжіліс Төрағасының орынбасары «Нұр Отан» партиясы фракциясының басшысы Дариға Назарбаеваның қатысуымен отырыс өткізді. Отырысты Мəжіліс депутаты, «Нұр Отан» партиясының фракциясы жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңес төрағасы Мейрам Пішембаев жүргізді. Кеңесте Индустрия жəне жаңа технологиялар вице-министрі Е. Сағадиев баяндама жасады. «Бүгін гі күні, Қазақстанда 10 арнайы экономикалық аймақ бар. Қазіргі уақытта 6 АЭАнің инфрақұрылымы жалпы дайын, 4 АЭА-нің инфрақұрылым жұмысы басталып жатыр. Оны ретке келтіру үшін қаржы бөлінген. Бүгінге дейін АЭАлерде 85 жоба іске асырылып, 72 жоба аяқталуға жақын. 6000-дай адам жұмысқа орналасты. 300 млрд. теңгенің өнімі шығарылған.

Əр АЭА-нің өз ерекшелігі бар. Осыған қарай, заңдарға қажетті өзгерістер енгізілуі қажет. Осы мəселе бойынша министрлікте жұмыс істеліп жатыр. Қазіргі таңда арнайы экономикалық аймақтарды дамыту үшін мемлекеттік бюджеттен бөлінген қаражаттың 1 теңгесіне (75,5 млрд.теңге – инфрақұрылым) жеке инвестициялардың 3 теңгесі құрайды (228 млрд.теңге). Бұдан басқа, бөлінген бюджеттік қаражаттың 60 пайызы салық ретінде қайтарылған», – деді өз сөзінде вице-министр. Отырыста «Астана – жаңа қала» АЭА басшысы М.Маселов, «Karaganda Invest» басшысы А.Ысқақовтың баяндамалары тыңдалды. Сондайақ, Қазақстанның Ұлттық кəсіпкерлері палатасы төрағасының орынбасары Р.Ошақбаев пен Арнайы экономикалық аймақтар кəсіпкерлері қауымдастығының төрағасы Э.Шəймерденова жарыссөзге шықты. Басқосуда арнайы экономикалық аймақтарды дамыту мəселелері қаралып, АЭА қызметінің нəтижелілігін арттыратын жұмысты қайта екшеу мен жаңа жұмыс тəсілдерін анықтау бойынша ұсыныстар талқыланды. Талқылау қорытындылары бойынша ұсынымдар қабылданды, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Ашыќтыќ, тиімділік, есептілік, жауаптылыќ (Соңы. Басы 1-бетте). «Сондықтан «Нұр Отан» мемлекеттік емес ұйымдардың басын қоса отырып, халықтың мұң-мұқтажын билікке жеткізулері керек, – деді партия Төрағасының бірінші орынбасары. – Ал оның негізгі құралы – партиялық бақылауды, партиялық жауапкершілікті күшейту. Себебі, партияның Саяси доктринасында көрсетілген азаматтарға қызмет ететін мемлекет ұстанымына сəйкес, бұқара мен билік қарым-қатынасының мүлде жаңа сипатта, тек əріптестік пен заңды бұлжытпай орындау негізінде қалыптастыруды талап етеді. Егер əлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына енеміз десек, біз əрқашан да халықтың сеніміне ие болуымыз қажет». Көпшіліктің «Нұр Отан» партиясына деген сенімі жыл өткен сайын артып келеді. Сөз барысында шешен бұған нақты мəліметтер де келтірді. Бауыржан Байбектің атап өткеніндей, партия төрт негізгі қағидат бойынша жұмыс істеуде. Ол – ашықтық, тиімділік, халық алдында есептілік жəне жауаптылық. «Нұр Отан» – азаматтық қоғам субъектісі. Бүгінде партияның 241 қоғамдық қабылдау орны тиімді жұмыс істейді. Өткен жылдың өзінде ғана партияның осы қабылдау бөлмелеріне 800 мың адам өтінішпен келіпті. Өтініштердің 130 мыңы мемлекеттік органдардың қарастыруына жолданған. Ал 40 пайыздан

10 елдіѕ азаматтары їшін визасыз тəртіп орнайды

12 маусымда Қазақстан Президенті жанындағы Шетел инвесторлары кеңесінің Бурабайда өткен отырысында Елбасы Н.Ə.Назарбаев Қазақстанда 10 елдің азаматтары үшін визасыз тəртіп орнатылатынын жариялады.

Қазақстан Үкіметі 2014 жылдың 15 шілдесінен 2015 жылдың 15 шілдесіне дейінгі аралықта АҚШ, Нидерланд, Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, Малайзия, Біріккен Араб Əмірліктері, Корея Республикасы мен Жапония азаматтары үшін визасыз тəртіп орнату бойынша тиісті шешім қабылдады. Аталған аралықта осы он елдің дипломатиялық, қызметтік, ұлттық төлқұжаттарына ие азаматтарына мемлекеттік шекараны өткеннен бастап 15 күннің ішінде көпреттік түрде Қазақстан Республикасының аумағына визасыз кіріп, шығып, транзитпен өтуге мүмкіндік беріледі. Жоғарыда аталған елдердің азаматтары Қазақстан Республикасы аумағында 15 күннен артық болатындай дəйекті қажеттілік пайда болса, олар заңмен бекітілген тəртіп бойынша Қазақстанның ішкі істер органдарында «іскерлік» санаттағы жəне Қазақстан Сыртқы істер министрлігінде «инвесторлық» санаттағы тиесілі визаларын алуы қажет. 2014 жылы 15 шілдеден 2015 жылдың 15 шілдесіне дейін визасыз тəртіптің орнауы алғаш енгізілетін тəжірибе болып табылады. Бұл жобаның іске асырылуы қорытындылары бойынша Қазақстан Үкіметі оны жалғастыру не тоқтату туралы шешімге келеді. Қазақстанның бұл бастамасы екіжақты серіктестік қатынастардың нығаюына, шетел іскерлері мен туристерге елімізде оңды жағдай тудыруға

ЎБТ: министр мəлімет берді Орталық коммуникациялар қызметі орталығының Алматы бөлімшесінде ізденімпаз жастарға толықтай жағдайдың Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов биылғы Ұлттық бірыңғай жасалуымен жəне мүмкіншіліктердің көптігімен түсіндірді. тестілеу көрсеткіштері бойынша журналистерге брифинг өткізді. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Еліміздің өзге аймақтарымен тікелей байланыс түрінде жүргізілген брифингке министрден өзге Білім жəне ғылым министрлігі Білім жəне ғылым саласын бақылау комитетінің төрағасы Зəби ра Оразалиева мен Ұлттық тестілеу орталығының директоры Қали Əбдиевтер қатысты. Министрдің айтуынша, 2014 жылғы ҰБТ-ға 87 мың, яғни 65 пайыз бітіруші қатысып, олардың 13 мыңнан астамы 100 балдан жоғары жинаған. 2013 жылмен салыстырғанда бұл 3 пайызға жоғары. Ең жоғарғы көрсеткіш – 125 балдық деңгейді еліміз бойынша 4 оқушы еркін бағындырған.

Сондай-ақ, апелляцияға 400-ден аса сұрау салынып, олардың 84-і 14 маусымға дейін толықтай қанағаттандырылған. Бұдан өзге 50 балдық деңгейден өте алмаған бітірушілердің жалпы саны 20 мың, яғни 23 пайыз. Былтыр бұл көрсеткіш 28 пайыз болған. Министр келтірген дерек бойын ша, ҰБТ-ға қатысу мен ең жоғарғы көрсеткіштерге қол жеткізуде алдыңғы орында Алматы қаласы, екінші орында Астана, одан кейін Ақтөбе қаласы мен Батыс Қа зақ стан облысы тұр екен. Мұны А.Сəрінжіпов Алматы, Астана секілді қалаларда білім беру деңгейінің өсуі мен жоғары санатты мұғалімдер қатарының артуымен, сондай-ақ ірі қалаларда

астамы жергілікті жерлерде шешімін тауыпты. «Биылғы жылдың бес айында, – деді ол осы жөнінде, – азамат тардан 200 мың өтініш түсті. Бүгінгі күні оның 75 пайызы шешілді, қалғаны қадағалауға алынды». Қоғамдық қабылдау бөлмелерінің жаңаша жұмыс істеуі өз нəтижесін көрсетіп отыр. Біріншіден, ол əр өңірдің, əр ауданның əлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы нақты статистика қалыптастыруға, екіншіден, партияның Сайлауалды тұғырнамасын жүзеге асыру мониторингін жүргізуге жəне мемлекеттік, салалық бағдарламалардың тиімді орындалуын бағалауға мүмкіндік береді. Отырыста, сондай-ақ, «Нұр Отан» партиясының хатшысы Құмар Ақсақаловтың баяндамасы, Денсаулық сақтау министрлігінің жауап ты хатшысы Серікбол Мусиновтың, Білім жəне ғылым министр лігінің жауапты хатшысы Əлия Ғалимованың, Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсахановтың, Оңтүстік Қазақстан облысының əкімі Асқар Мырзахметовтің есептері тыңдалды. Аталған мəселе бойынша Партиялық бақылау комитетінің мүшелері Майра Айсина, Сергей Громов, Ирина Аронова, Əнуар Ілиясова, Сауытбек Абдрахманов пікір білдірді. Отырыстың қорытындысында азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеудің тиімділігін арттыру жөнінде ұсынымдар жасалды.

Былтыр қалалық жерде орташа білім деңгейі 79 балды көрсетсе, биыл 81,5 балл. Ал аудандық жерлерде 70,3 балл болса, биыл 72,19 балды көрсетіп отыр. Қала мен аудандар арасындағы 10 балдың əжептəуір айырмашылық екенін айтқан министр келешекте бұл көрсеткіштің өсуімен қатар деңгейлесуіне де үлкен мəн берілетіндігін жеткізді. Соңғы 2-3 жыл көлемінде бітірушілердің биология мен физика пəніне қызығушылықтары артқаны белгілі болды. Бұл дегеніміз еліміздің жастары техникалық салаға мəн беріп, күрделі ғылымға ұмтылып жатқанын айғақтайды. 2014 жылғы ҰБТ қорытындысы еліміздің мектеп бітірушілері арасында «Алтын белгіге» лайықтылар сапасының

бағытталған. Жоба шеңберінде жоғарыда аталған елдер азаматтары Қазақстанға визасыз келіп, тарихи, туристік жəне табиғи назар аударарлық орындарын өз көздерімен көріп, Қазақстан мəдениетімен жақынырақ танысып, бизнес байланыстар орната алады. «Бұл – өзге мемлекеттермен ынтымақтастықты жеңілдетуге, инвестицияларды тартуға жəне Астанадағы ЭКСПО-2017 халықаралық мамандан дырылған көрмесінің қарсаңында халықаралық қатынасқа жағдай жасауға бағытталған еліміздің ерекше қадамы», деп Қа зақстанда аккредиттелген шетел елшілерімен жəне консулдарымен кездесуінде Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары – ЭКСПО-2017-нің ұлттық комиссары Рəпіл Жошыбаев мəлімдеді. Сонымен қатар, Қазақстан визасыз тəртіпті бір жақты орнатып, жоғарыда аталған жəне өзге де мүдделі елдермен еліміздің азаматтары үшін визалық талаптарды жеңілдету бойынша келіссөздерді белсенділендіре түседі. «Болашақта, визасыз елдер тізімін кеңейткен кезде, Қазақстан əрбір елге кірердегі виза алу үрдісінің қаншалықты қиын болатындығына ерекше назар аударып, Қазақстан азаматтарына виза алу үшін оңды жағдай жасайтын елдер үшін визалық тəртіпті алып тастайтын болады», деп атап өтті Р.Жошыбаев. «Егемен-ақпарат».

артқанын да көрсетті. Бұл белгіге лайық деп ұсынылған бітірушілердің биыл 42 пайызы өз білімімен «Алтын белгі» иегері атанса, былтыр 34 пайызы ғана осы белгіге лайық болған-ды. Егер сападан санға көшер болсақ, биылғы көрсеткіш бойынша пайыздық деңгей аз болғанымен, «Алтын белгіні» қорғаушылар саны жоғары деңгейді көрсетті. Білім жəне ғылым министрі ҰБТ бойынша ең жоғары балл жинаған мектептердің тізімін де атап өтті. Олардың арасында Астана, Орал, Оңтүстік Қазақстан облысы, Алматы қаласы, Қостанай мен Кентау қалаларындағы білім ордалары бар. Жиында, биылғы ҰБТ-ға қатысушы түлектердің жалпы саны елдегі демографиялық көрсеткіштермен тікелей байланысты екендігі айтылды. 2014 жылы 133 мың оқушы мектеп бітірсе, былтыр 139 мың түлек бітірген, яғни, биыл бізде мектеп бітірушілер саны 6 мың балаға азайып отыр. Жəне бұл көрсеткіш алдағы 3-5 жыл бойына қайталанады. АЛМАТЫ.

Кеше Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде Сыртқы істер министрінің орынбасары Ержан Ашықбаевтың қатысуымен брифинг өтті. Ол Шанхайда өткен төртінші АӨСШК саммитінің қорытындысы туралы баяндап берді.

АҐСШК тґраєалыєы – Бейжіѕде Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Биылғы жылдың 20-21 мамырында Қытайдың Шанхай қаласында Азиядағы өзара ісқимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің төртінші саммиті өткен болатын. «Бүгінгі таңда АӨСШК – толыққанды қалыптасқан халықаралық ұйым. Ұйымның 4-ші саммитінде бірқатар ерекшеліктер бар. Оның ішінде, ең алдымен саммитке 47 мемлекет пен халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысқандығы болып отыр. Сондайақ, алғаш рет Азия кеңесінің жұмысына БҰҰ-ның Бас хатшысы Пан Ги Мун қатысты. Жаңа екі мемлекет – Катар мен Бангладеш Кеңеске толыққанды мүше ретінде қосылып, форумның қатысушы мемлекеттерінің санын 26 мемлекетке дейін жеткізді. Сондай-ақ, 6 мемлекет пен 4 халықаралық ұйым байқаушы ретінде жұмыс істеп отыр. Ұйымның Азиядағы қатысушыларының үлесі, аумақ жағынан құрлықтың 90 пайызға жуығы болса, ал халқы жағынан дүниежүзінің жартысына тең мемлекеттерді біріктіріп отырғандығы оның қаншалықты маңызды ұйым екендігін білдіреді. Айта кетерлік жəйт, биыл форумның төрағалығы Түркиядан Қытайға өтті. Бұл да маңызды үрдіс. Өйткені, ресми Бейжіңнің көпжақты форумдарда мұндай белсенділікті жиі өз мойнына ала бермейтінін есепке алсақ, форум төрағалығының Азияның батысындағы мемлекеттен шығысындағы алпауыт

елге өтуі форумның паназиялық сипатқа ие болғанының дəлелі. Тағы бір маңызды нəтиже, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың АӨСШК-ні Азиядағы қауіпсіздік пен даму ұйымы ретінде қайта құру немесе өркендету ұсынысы болып отыр. Бұл, əрине, Азия кеңесінің дамуындағы ерекше кезең болмақ. Осы кезеңде біз Қытай Халық Республикасының төрағалығына үлкен үміт артып отырмыз. Саммитке қатысушы мүше-мемлекеттер Шанхайда өткен жиында «қазақстандық факторды» жиі ауызға алып, ерекше атап отырды. «Қазақстандық фактор» дегенді нақтыласақ, Елбасы енгізген саяси актив пен капиталды айтар едік. Халықаралық аренада мойындалып, бірқатар əлемдік үрдістер бойынша өзінің жеке көзқарасын білдіре алатын үлкен көшбасшы пікірлері жиынға қатысушы мемлекеттердің де пікірұстанымына сай келеді», деді Е. Ашықбаев. АӨСШК-нің Қазақстандағы Хатшылығы жуық арада Алма тыдан Астанаға көшірілмек. Е.Ашықбаевтың айтуынша, хатшылықтың жаңа жетекшілігіне қытайлық дипломат тағайындалған. Ол Астанада өтетін хатшылықтың арнайы сессиясына қатысып, ҚХРдың АӨСШК-ге төрағалығы барысында жүзеге асыруды жоспарлап отырған басымдықтар бағдарламасымен таныспақ. Негізгі баяндамадан соң журналистер Сыртқы істер министрінің орынбасарына тақырыптан тыс, өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, тиісті жауаптарын алды.

Мїдделестік орайындаєы əѕгіме

Берлинде ГФР басшылығының шетел дипломатиялық ведомстволары басшыларымен дəстүрлі кездесуінің шеңберінде Қазақстан елшісі Нұрлан Онжановтың Германия Канцлері Ангела Меркельмен кездесуі өтті.

Тараптар екіжақты қарым-қатынастар бойынша пікір алысып, Қазақстан Республикасының Үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарламасын жүзеге асыру жəне «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дəлізін қолдану аясында əріптестікті те рең дету мүмкіндіктерін талқылады. Осы орайда негізгі назар Шикізат, өнеркəсіп жəне технология салаларындағы əріптестік туралы Қазақстан-Германия үкіметаралық

келісіміне, яғни экономикамыздың басым салаларында бірлескен жобаларды іске асыруға аударылуы керек екені атап көрсетілді. Əңгіме соңында ГФР үкіметінің басшысы Ангела Меркель Елбасына жəне Қазақстан халқына өзінің ізгі ниетті тілектерін жолдап, Германияның Қазақстанмен екіжақты қарым-қатынасты дамытуға мүдделі екенін білдірді, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

Ынтымаќтастыќ ныєая тїсті

Кеше еліміздің Бас прокуроры Асхат Дауылбаев АҚШ Президентінің арнайы көмекшісі, АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Ресей мен Еуразия бойынша аға директоры Селеста Уолландермен кездесті, деп хабарлады Бас прокуратураның баспасөз қызметі.

Кездесу барысында екіжақты құқықтық ынтымақтастық пен қылмыстық құқық саласындағы құқықтық көмекті ұлғайту жəне нығайту жөніндегі бірқатар мəселелер талқыланды. Соның ішінде тараптар аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, терроризм мен экстремизм, трансұлттық ұйымдасқан қылмыс, есірткі қылмыстары, киберқылмыстарға қарсы жəне қару-жарақ саудасы аясындағы ықпалдастықтың əрі қарайғы бағыттары туралы пікір алмасты. А.Дауылбаев екі ел арасындағы құқықтық ынтымақтастық тиімді жүзеге асырылып келе жатқанын

атап өтті. Қазақстанның Бас прокуратурасы америкалық құзыретті органдармен өзара қағидаты негізде қылмыспен күрес жəне қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету мен қылмыскерлерді ұстап беру саласында белсенді жұмыс атқаруда. Əңгімелесушілер халықаралық жəне аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша заманауи геосаяси мақсаттар аясында қазіргі заман проблемаларына төтеп беруде күш-жігерді жұмылдырудың маңыздылығы арта түскенін баса айтып, əрі қарай да өзара тиімді ынтымақтастықты дамытуға дайын екендіктерін атап өтті.


8

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

 Есімі елге елеулі

 Өңір өмірі

1997 жылғы желтоқсанның соңы. Тəуелсіздік алғанына алты-ақ жыл толып, əлі де бұғанасы бекіп, қабырғасы қата қоймаған жас баладай мемлекетіміздің еңсесі тіктеліп кете алмай, қаптаған қиындық құрсауынан шығуға жан дəрмен бұлқынып жатқан шағы. Мамыр айында Елбасы Жарлығымен Солтүстік Қазақстан облысының құрамына қосылған бұрынғы Көкшетау облысының аумағы кешкілік көзге түртсе көргісіз қараңғылық құшағында қалып, Петропавл қаласы мен осы жақтағы өзге елді мекендерде де электр жарығы жалп-жұлп өшіп, жұрттың ұнжырғасы түсіп, берекесі қашқан кез. Бұған қоса, мұғалімдер мен дəрігерлердің мардымсыз еңбекақыларының өзі де айлар бойы кешіктіріліп, Қызылжар өңіріндегі əлеуметтік жағдай шиеленісіп тұрған. Облысты бес жылдан аса басқарып, өтпелі кезеңде елдің шетіндегі, желдің өтіндегі өлкедегі қоғамдық тұрақтылықты сақтап, күйреген кеңес империясының оты сөніп, шоғы бықсыған орнында əлсін-əлсін лап еткен этносаралық кикілжіңдер жалынын өшіруге елеулі еңбек сіңіргенімен, экономикалық дағдарыс зардаптарын жоюда мақтанарлықтай іс тындыра алмай, жоғарғы жақтың да, жұртшылықтың да сынына ұшырап жүрген облыстың бірінші басшысының беделі түсіңкіреп, ел арасында күңкіл-сүңкіл əңгіме көбейе бастаған... Ақыры сондай қауесеттер шынға айналып, «Петропавлға жақын арада Елбасы келеді екен...» деген сөз шыққанда жарық пен жылудан əбден таршылық көріп, қажыңқырап отырған қызылжарлықтардың көкейінде «Президентіміз біздің облысты тірелген тұйықтан алып шығатын жаңа əкім тағайындауға тиісті» деген үміт пайда болғаны шүбəсіз...

Айшыќты із Шынында да қалың қар жауып, борасындатып тұрған 20 желтоқсан, сенбі күні Петропавлға Елбасының өзі келіп, облыс активін өткізіп, өңірдің жаңа басшысы етіп осыған дейін ірі өңір – Павлодар облысын басқарып, іскерлігімен елге танылған Даниал Ахметовті тағайындайтынын жария етті. «Солтүстік Қазақстан облысының қазіргі жағдайы күрделі. Республика бойынша биыл өнеркəсіп барлық облыстарда ілгері басқанда мұнда өткен жылмен салыстырғанда отыз пайызға құлдырап кетті. Басқа салаларда да осындай төмендеу орын алып отыр. Қорғаныс зауыттары тоқтап қалды. Ауыл шаруашылығында да жағдай мəз емес. Бұрынғы екі облыс қосылған соң аумақ үлкейіп, жағдай қиындай түсіп отыр. Əсіресе, Көкшетау қаласы қиын жағдайда қалып отыр. Даниал Кенжетайұлы – Павлодар облысының əкімі болып бес жыл істеген тəжірибелі басшы. Ол 1954 жылы туған, мамандығы – инженерқұрылысшы. Екібастұзда қызмет істеп, шыңдалған. Солтүстік Қазақстан облысының өнеркəсібін, энергетика саласын көтеретініне сенемін», деген еді Нұрсұлтан Назарбаев өңірдің жаңа басшысын таныстыру үстінде. Ал Даниал Ахметов Президентке ризашылығын білдіріп, өзіне көрсетілген биік сенімді ақтауға бар күш-жігерін салатындығын мəлімдеген. Даниал Ахметов біздің облыс тізгінін өз қолына алысымен өңірді жарықпен жəне жылумен қамтамасыз ету проблемасын шешуге білегін сыбана, шұғыл кірісті. Петропавл жылу-электр орталығының сол кездегі инвесторларын «кілемге шақырып», қатаң талап қойды: «Сіздермен сөз қысқа: істегілеріңіз келсе, істеңіздер. Істегілеріңіз келмесе, басқа инвестор табамыз». Бірақ, жағдай оңайлықпен түзеле қоймады. Облыстың жаңа əкімі өз орынбасарларымен бірге күндіз күлкіден, түнде ұйқыдан айырылып, жылу-электр орталығының жұмысын жолға қою мəселелерімен тікелей айналысты. 1997 жылдың басында жылу жүйесі қатып қалып, күллі елге күлкі болған Көкшетау қаласына да жиі іссапарға шығып, ондағы əлеуметтік нысандар мен тұрғын үйлерді жылумен, жарықпен, газбен қамтамасыз ету жайын өз бақылауына алды. Мен сол, 1997 жылдың аяғында облыстық телерадиокомпания директорының міндетін атқарушы болып тағайындалғаныммен, облыс əкімінің қабылдауын бір жарым айдан аса күтуіме тура келді. Содан кейін де Даниал Кенжетайұлы қабылдап сөйлеспестен, мені компания директоры етіп тағайындау туралы ұсынымға қолын қоя салып, қарамағындағылар арқылы беріп жіберіпті. Көмекшісінен: «Облыс əкімі республикалық ведомстволардың аумақтық бөлімшелерінің басшыларын тағайындауға ұсыным бермес бұрын оларды қабылдап, əңгімелесу тəртібін бұл жолы неге қадағаламады?» деп сұрағанымда: «Ол кісінің жылу-электр орталығының проблемасымен басы қатып жатыр. Сізді қабылдауға бір минут уақыты жоқ...» деген, сенер-сенбесімді білмес жауап естідім. Бұл 1998 жылғы ақпанның екінші жартысы еді. Кейін, 2003 жылы бір топ қызылжарлықтармен бірге жолым түсіп, тағы да Павлодар облысының əкімі қызметінде жүрген Даниал Кенжетайұлымен оның кабинетінде кездескенімізде ол Солтүстік Қазақстан облысындағы сол бір қиын күндерді есіне алып: – 1998 жылғы ақпанның 20-сына қарай Петропавл жылу-электр орталығында

апаттық жағдай қалыптасқан еді. Облыс орталығы мүлдем жылу мен жарықсыз қалудың сəл-ақ алдында тұрды. Əйтеуір, мен тұйықтан шығар жолдарды іздестіріп, ақыры Павлодардың энергетика саласындағы бұрынғы серіктестерімнің алдындағы беделімді пайдалану арқылы ғана басқа жақтан қыруар электр қуатын қарызға алып, Петропавлды қыс ішінде қатып қалудан əрең аман сақтай алдым. Бірақ, бұған қаншама күш-жігер мен жүйке кетті десеңізші?! Осы жайт туралы бұған дейін жұртқа жариялап айтқан да емеспін. Сіздерді көргенде бəрі де қайта есіме түскен соң айтып отырмын, – деді ағынан жарылып. Даниал Кенжетайұлының өзімді бастапқыда жеке қабылдай қоймаған себебіне сонда ғана көзім жетті... Петропавл жылу-электр орталығының сол кездегі инвесторсымағының аса маңызды кəсіпорынды тұралата жаздағанын көзімен көріп, өзінің жанқиярлық əрекетімен ғана қаланы Көкшетау секілді қатып қалудан құтқарып алған Даниал Ахметов көп ұзамай онымен қош айтысты. Өзі шақырған жаңа инвестордың қарауына берілген Петропавл жылу-электр орталығының жұмысы тез арада түзеліп, облыс орта лығының тұрғындарын жарыққа да, жылуға да қарық қылып тастады. Облыс тың оңтүстік өңірі саналатын Көкшетау жағындағы елді мекендерге де электр жарығы беріліп, олардың тұрғындары да көздері ашылғандай күй кешті. Даниал Ахметов Петропавл жылуэлектр орталығымен қатар, бұрынғы қорғаныс өнеркəсібінің тапсырысы сап тыйылған соң өндірістері құлдырап, құрдымға кетіп бара жатқан жергілікті зауыттарды бейбіт өнімдер шығаруға қайта бейімдеу ісін де тиянақты қолға алып, бірталай кəсіпорындарға қайтадан жан бітірді. Бəрінен де Петропавл ауыр машина жасау зауытының жолы болып, мұнайлы өңірлердің тапсырыстары бойынша бағасы қымбат бұрғылау қондырғыларын шығаруға кірісті. Осындай ықпалды шараларды табандылықпен іске асыру нəтижесінде бюджеттік мекемелерге жүздеген миллион теңге берешегі бар жергілікті қазынаға қомақты қаражат құйылып, мұғалімдер мен дəрігерлердің алдындағы бірнеше ай бойы қордаланып қалған еңбекақы қарызы да біртіндеп өтеле бастады. Даниал Кенжетайұлы біздің жадымызда Елбасының кемел саясатын жан-жүрегімен қабыл алып, ештеңеден аянбай қолдаған мемлекетшіл тұлға, жаңашыл басшы, ана тіліміздің жанашыры ретінде қалды. Қызылжар өңірінде екі-ақ жылдай қызмет

еткен азаматтың өшпестей айшықты іздері сайрап жатыр: Петропавлдың орталық Ленин көшесін «Қазақ тілі» қоғамының жергілікті белсенділері «Достық көшесі» қылып, ал «Лад» славян қоғамдық бірлестігі «Вознесенский даңғылы» қылып өзгертейік деген ұсыныстар айтып жүргенін білген соң екі жақтың да басшы-қосшыларын жинап алып: «Мені тыңдасаңыздар, Ленин көшесіне еліміздің Ата Заңын сыйлап, «Конституция көшесі» деген жаңа атау берейік!» деп, бір-ақ кесті. Өздерінің жарығы жалп-жұлп сөнген қаласына Күннің нұрын сыйлағандай еңбек сіңіріп, қараңғыда «соқыртеке» ойнағандай тірлік кешулерін тоқтатқан, жылуға жарымаған пəтерде төсекке киімшең жатуларын доғартқан өңірдің бірінші басшысының айтқан аталы сөзіне қазақ жағы да, орыс жағы да лəм-мим демей, үнсіз келіскен. Ал сол Ленин көшесінің қақ ортасындағы үлкен алаңда орнатылған «күн көсемнің» зор ескерткішін ешкімнен рұқсат сұрамай-ақ, бір түнде қалалық Мəдениет жəне демалыс саябағының шетінен бір-ақ шығарған да Даниал Ахметов еді. Конституция көшесінің бас жағына Қарасай мен Ағынтай батырлар ескерткішін орнатып, өне бойын түгел жаңартып, ақ өрнектас төсеу ісін бастап кеткен де сол əкіміміз. Петропавлдағы əлФараби атындағы қазақ мектебін, №17 орта мектеп негізінде Ұлттық жаңғыру мектебін, республикамыздағы бірегей білім шаңырағы – Шəміл Шақшақбаев атындағы тірек-қозғалыс аппараты зақымданған мүгедек балаларға арналған мектеп-интернатты өз қолымен ашқан да Даниал Кенжетайұлы. Басқа көптеген өңірлерде қаржы жетіспеушілігінен облыстық радионың үні біржола өшіп жатқанда біздікіне жергілікті бюджеттен қомақты тапсырыс бергізіп, сақтап қалған да сол басшымыз. Даниал Ахметов өз уақытын да, жұрттың уақытын да бағалай білетін іскер басшы болды. Облыстық əкімдіктегі əртүрлі жиындарда қаралатын мəселелерді өзіне дейінгі басшыларша бірнеше сағат бойы талқылап, сағызша созбай-ақ, айналасы жарты сағат-бір сағаттың ішінде тəмамдайтын. Жауапты басшылардың «Бəрін қатырып жатырмыз» деген тұрғыдағы сырғытпа сөздерін суқаны сүймей, бірден тоқтатып тастап, тоқетерін сұрайтын. Өзіне де, өзгелерге де қоятын талабы күшті, ал тапсырылған жұмысты ақсатқан кінəлілерге жазасы қатал да əділ болатын. Сондықтан алдынан жұмыс үркіп тұратын. Облыстық теледидардың тікелей эфирдегі хабарларына жүйелі түрде қатысып, Елбасының жүргізіп отырған саясатын егжей-тегжейлі түсіндіріп, өзіне қойылатын нешетүрлі өткір де қиын сауалдардан еш жалтармай, екі тілде бірдей нақтылы жауабын беретін. 1999 жылы күзде облысымыздың тұңғыш қазақ басшысы Даниал Ахметов Премьер-Министрдің орынбасарлығына жоғарылатылды. Соған орай облыстық əкімдіктің үлкен залына жиналған жұртшылық Даниал Кенжетайұлына зор қошемет білдіріп, орындарынан түрегеліп, ұзақ уақыт бойы қол соғып, тарамай тұрып алды. Сол бір ұмытылмас сəтте залдағы талай кісінің көз жастарына ерік бергендерін де аңғардым. Ал Даниал Кенжетайұлының əдетте жанжағына ұшқын шашып тұратын өткір жанарына да жас үйіріліп, ерекше бір қимастық сезімін бастан кеше, толқып тұрғандай көрінді. Кəрібай МҰСЫРМАН, журналист.

ПЕТРОПАВЛ.

Жаѕа емханамен ќуантты Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан.

Екібастұзда тұрғындардың ауру түрлерін ерте бастан анықтайтын скринингтік зерттеулер жүргізетін, сəулелік, зертханалық, жалпы клиникалық, фукционалдық жəне эндоскопия бойын ша диагностикалық қызмет тер көрсете алатын №2 емхана ашылды. Облыстық денсаулық сақтау бас қарма сының басшысы Нұрлан Қасымовтың айтуынша,

елімізде қабылданған «Саламатты Қазақстан» бағ дарлама сы ның аясында халықтың ден саулығын сақтауда, емделушілерге сапалы меди ци налық көмек көрсету, саламатты өмір салтын жүргізу сияқты нақты міндеттер белгіленген. Кеншілер қаласында ашылған жаңа емхана 15 маусым дəрігерлер күні мерекесі қарсаңында жақсы сыйлық болды. Емделушілер де қуанышты. Заманауи медициналық құралжабдықтармен жабдықталған

жаңа емхана күніне 500 адамды қабылдай алады. Жалпы, қаланың 50 мыңдай тұрғынына қызмет көрсетеді. Барлық жағдай жасалған. Бірінші қабатта мүгедектерге арналған жеке бөлмелер жəне отбасы денсаулығы орталығы орналасқан. Орталықта пе диатрлар, терапевт дəрігерлер қабылдау жүргізеді. Сондай-ақ, 40 орынға арналған күндізгі стационар жүйесін құру қарастырылуда. Биыл 18 жас маман дəрігер келіпті.

Емханада 67 жоғары білімді дəрігерлер, 200-ге жуық медбике, орта медицина қызметкерлері еңбек етуде. Өткен жылы қалалық əкімдік 49 жас дəрігерге пəтер кілттерін табыс еткен болатын. Қала əкімі Александр Вербняк емхана құрылысын салуға республикалық бюджеттен 1 млрд. 670 миллион теңге бөлінгенін, кеншілер қаласы тағы бір жаңа емханамен толыққанын айтып өтті. ЕКІБАСТҰЗ.

Патриот болу – азаматтыќ парыз Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

«Жоғары оқу орындарының еуропалық стандарт рейтингі» бойынша қазақстандық ЖОО ішінен жоғары бағаланған 5 білім ордасының бірі – Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті болашақ мамандарды халықаралық талап деңгейінде даярлаумен бірге тəрбие беру ісіне баса назар аударып келеді. Бұл маңызды буынның басты бағыты шын мəніндегі қазақстандық патриотизмді қалыптастыру арқылы əрбір жастың жүрек үнімен де, көңіл сезімімен де өз елін дамыту ісіне қатысу қажеттігін ұғынуға, мемлекет келешегі үшін бірлесе қызмет жасау азаматтық парыз екенін көкірекке түюге арналып отыр. Осы мақсаттағы іс-шаралар мен міндеттер жоғары оқу орындары арасында еліміз бойынша бірінші рет өткізілген «Жаңа қазақстандық патриотизмге тəрбиелеудің маңызды мəселелері» республикалық ғылыми-практикалық конференциясында екі күн бойы кеңінен талқыланды. Білім беру ордасында студент жастарға бұрынғы үлгілердің тəлімді тəжірибесін ескере отырып, жаңа қазақстандық патриотизмнің асыл мұраты – «Мəңгілік Ел» орнықтыруда нысаланған отансүйгіштік тəрбие беру жұмысының жаңа технологиясын жасау қатысушылар назарына ұсынылды. Елбасы «Өз бойымызда жəне жас ұрпақтың бойында жаңа қазақстандық патриотизмді тəрбиелеуіміз керек. Бұл ең алдымен елге жəне оның иігіліктеріне деген мақтаныш сезімін ұялатады» деп айтқандай, көпұлтты мемлекеттің жалпыұлттық идеологиялық негіз жөнінде Парламент Мəжілісінің депутаттары Светлана Ферхо, Камал Бұрханов, Абай Тасболатов, ЖОО ректорлары жəне танымал ғалымдар мен ұстаздар ой-толғамдарын ортаға салды. Патриотизм ел бірлігінің өзегі болса, жастар соның діңгегі ретінде сөз қозғалып, олардың бойына осынау қасиетті сезімді сіңіру мəселелері алға тартылды. Конференцияға қатысушылар Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті білім алған аталған оқу орнында студенттермен кездесіп, сұрақтарына жауап берді.

Еѕ таѕдаулы дəрігерлер танылды Ақ желеңді абзал жандар қай уақытта да үлкен құрметке ие. Шынайы мейірім мен шарапатқа шексіз алғыс сезім əсіресе, төл мерекелерінде молынан төгілді. Осы күні аймақ бойынша жылдың үздік дəрігерлері аталды. Биылғы байқаудың 7 аталымы бойынша жеңімпаздарға облыс əкімінің сыйлығы тапсырылды. Бұлардың арасында акушер-гинеколог Қарлығаш Матжанова, педиатр Лидия Солтанова, терапевт Əлима Əбдіғалымова, хирург Анастас Каспиди бар. Тұрғындарға қалтқысыз қызмет көрсетуімен көзге түсушілер тобы Құрмет грамоталарымен жəне алғыс хаттармен марапатталды. Аудандар мен қалалардың бірқатар медициналық мекемелеріне жедел жəрдем қызметіне арналған 47 көлік берілді. ҚАРАҒАНДЫ.

Қазып, өңдеп дайындайтын емес, табиғаттың тікелей өз өнімдері – жел мен күн энергиясын пайдалану əлем елдерінде ерекше маңызға ие. Бірнеше мыңдаған жылдар бұрын айдындарда желкенді қайықтармен жүзу, шаруашылықта дақылдарды егу үшін қолданыла бастаған жел энергиясы мен қыздыру, қуаттандыру, жылу бөлу бағытындағы күн энергиясы өзінің экологиялық тиімділігі, экономикалық артықшылығы жағынан күні бүгінге дейін маңызын жойған жоқ, керісінше, жаңғыртпалы энергияға, жасыл экономикаға қол созып, баламалы энергия көздерін табуға қажеттілік туған заманда жетекші орынға шықты.

Кїн əлдилеп, жел тербеген тїбек Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

«Елу жылда ел жаңа» демекші, енді бір 50 жылдан соң Жер бетіндегі тұрғындар саны қазіргіден екі есе артып, тиісінше адамзат тұтынатын қажеттіліктер де екіүш есе көбейеді деген пікір айтады сарапшылар. Мұндай жағдайда шегі бар, сарқылатын байлықтардың түбі көрінуі бек мүмкін. Бұл жел мен күн, су энергиясы секілді сарқылмайтын энергия көздерін қолданысқа енгізуге алып келеді. Əлем қазірден-ақ осы қадамға бет бұруда. Арзан электр энергиясын қолданысқа енгізуге бағытталған «Қазақстанда 2030 жылға дейін электр энергиясын өндіруді дамыту туралы» мемлекеттік бағдарламасы қабылданып, жел жəне күн күшімен өндірілетін электр энергиясына қол жеткізу жолдары қарастырылуда. Дүниежүзі бойынша жел жіктелімінің 23 түрі тұрақты кездесетін, географиялық орналасуы жəне өте қатты ауа ағынының бар болуы Қазақстанға мол жел энергиясын өндіру мүмкіндігін береді. Мəліметтерге көз жүгіртсек, еліміздің кейбір аудандарында желдің орташа жылдамдығы 6 м-с-ты құрайды, яғни Қазақстанның жел-энергетикалық əлеуеті жылына 929 млрд. квт/сағат құрайды. Ал Каспий теңізі жағалауындағы екпінді жел бұл мəселедегі Маңғыстау өңірінің де өзіндік сипатын қалыптастырады. Маңғыстаудағы жел жылдамдығы секундына 8,5-8,7 метр болады, тіпті кей жағдайларда желдің секундына 15-20 метрден астам жылдамдықпен жүйткитін сəттері болады екен. Мұндай мүмкіндік қазірдің өзінде бірнеше шетелдік компаниялардың қызығушылығын тудырып үлгерген. Осыдан 3-4 жыл бұрын Маңғыстау облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы мен оның жанындағы «Су жүйесі» МКК тапсырысымен «Батыс-2008» ЖШС Түпқараған ауданының Қызылсығыра қыстағындағы малшы отбасы үшін күн сəулесінен энергия алатын панель мен жел электр стансасын пайдалануға берген болатын. ЭКСПО-2017 көрмесіне арналып қолға алынған жобаның жұмыстары толығымен аяқталмаса да, қазіргі таңда ол сорғы арқылы құдықтан су тартып, шопан отбасының тұрмыстық қажеттілігін өтеуге септігін тигізіп келеді. Алда əлі екінші кезеңнің жұмыстары тұр. Маңғыстау облыстық энергетика басқармасының мəліметі бойынша, бұдан басқа «Инвест Грин» ЖШС Қарақия ауданының Құрық кентінде қуаты 150 МВт жел электр стансасының құрылысын салу жобасын қолға алған. Бөлінген 99,9 гектар жер теліміне геологиялық зерттеулер жүргізіліп, диірменнің қоршаған ортаға əсерін бағалау жұмыстары жүргізілуде. Ал Маңғыстау облысындағы энергияның жаңғыртылатын көздері саласындағы жобаларды іске асыру үшін 2009 жылы құрылған «South Wind Power» ЖШС компаниясы келер жылы-ақ Түпқараған ауданының ФортШевченко қаласы аумағында қуаты 42 МВт жел электр стансасын салу үшін жергілікті əкімдіктен 375 гектар жер телімін ұзақ уақытқа жалға алды.

Жобаның қоршаған ортаға əсерді бағалау жұмыстары жүргізілді, санитарлықэпидемиологиялық жəне экологиялық қызметтердің оң қорытындысы алынды. Компания басшылығы Германия, Дания, Оңтүстік Корея, Қытай (Goldwind) инвесторларымен жобаға қатысу мəселесі жөнінде келіссөздер жүргізіп, оң нəтижелерге қол жеткізді. Ал Түпқараған ауданы аумағынан жер телімін алып, тағы бір жел электр стансасы жобасын қола алуға талаптанған компанияның бірі – «DMK KO» ЖШС. Қазіргі таңда əлеуетті инвесторлармен келіссөздер жүргізіп, жұмысын оңтайлап жүрген компания өңірде жаңғыртылған энергия көздерін дамытуға өз үлесін қоспақ. Академик П.Лазаревтің есебі бойынша, жел қуатын пайдалану арқылы жер жүзінде жылына көмір жағу арқылы алатын энергиядан 3000 есе көп энергия алуға болады. Ал, тағы бір деректер «Күн сəулесі арқылы жерге берілетін энергияның бір жылдық мөлшері бүкіл адамзаттың бір жылда пайдаланатын энергия мөлшерінен 15 мың есе артық» дегенді айтады. Сол себепті жаңғыртылатын энергетиканы дамыту 2010-2014 жылдарға арналған үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының «болашақ экономикасы» саласын қалыптастырудың басым бағыттарының бірі болып келеді. Оны жүзеге асыру, бар мүмкіндікті пайдалану өңірлердің алдына зор міндеттер мен қыруар жұмыстарды қойды. Бұл орайда өткен жылы Маңғыстау облысы əкімдігі, «Қазатомөнеркəсіп» ҰК» АҚ жəне «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ арасында жаңғыртылатын энергия көздерін, яғни күн мен жел энергиясын дамыту бағытындағы ынтымақтастық меморандумына қол қойылған болатын. Осы келісім аясында қазір «Жеке энергия жүйелерінің ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС орталықтандырылған электр желісімен қамтылмаған Маңғыстау ауданының «Ханбекгүл» шаруа қожалығында күн батареяларын жəне жел электр стансаларын орнату жұмыстарын бастады. Қуаттылығы 15 кВт электр стансасы шалғайдағы шаруалар отбасы үшін жылу мен ток көздері мəселесін шешеді деп күтіледі. Ал, экологиялық жағынан қауіптісі бар, қауіпсізі бар қатты қалдықтарды «қайда қоярын» білмей дал болу – бүгінгінің басы ашық проблемасы. Жылдар бойы ыдырамайтын, топыраққа сіңбейтін целлофан, өзге бұйымдар даланың сұрқын алған қоқыс қана емес, денсаулыққа зияндылығы жағынан да мəселе тудырып тұр. Əлем жұртшылығының қатты қалдықтарды залалсыздандыратын, өңдейтін, қайтадан кəдеге жарай тын бұйым дар жасап шығаратын жетістігіне таң болып келген еліміз бұл іске енді өзі де қадам басты. Бұған дейін қатты қалдықтарға арналған полигондары болғанмен оларды өңдеп, қажетке жарататын зауыт болмаған елімізде зауыт құрылысы алғаш рет Маңғыстау жерінде қолға алынбақ. Тұрғындар саны артқан өлкеде олардың тұтынуынан қалған, өзге де қажетсіз қалдықтар көлемі тұрақты ұлғайып келеді жəне оның экологиялық ахуалға əсері, санитарлық жағдайға зардабы жоқ емес. Сол себепті 2012 жылы Маң ғыстау облысының

əкімдігі, «Көктем» МКК, Еуропалық қайта құру жəне даму банкі үш жақты несиелік шартқа жəне Маңғыстау облысы əкімдігі мен «Көктем» МКК «Ақтау қаласындағы қалдықтарды басқару» жобасы бойынша «Жобаға қолдау көрсету туралы» шартқа қол қойып, іргелі жобаны қолға алуға келісті. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы «Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі 2013-2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарына енгізілген жоба механика-геологиялық тазарту цехы, полигон жəне қатты қалдықтарды өңдейтін зауыт құрылысы сынды көлемді үш құрылысты қамтиды. 6 млрд. теңгеден астам қаржы жұмсалады деп есептелген жобаға Еуропалық қайта құру жəне даму банкі мен оның жанындағы таза технологиялар қоры, ҚР Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ гранты, сондай-ақ жергілікті бюджеттің қаражаты жұмсалады. Қазіргі таңда полигон құрылысы үшін конкурс өтіп, үлкен жұмыстың жауапкершілігі алматылық «Kaspianconstrakshntrys» ЖШС-не жүктелді. Қалған екі құрылыстың тізгінін қолға алатын шеберлерді анықтау жұмысы өз кезегін күтуде. Жоба мақсаты – экологиялық қалыптылықты сақтап, тұрғындарға саламатты өмір сыйлау. Ол үшін қатты тұрмыстық қалдықтарды, өзге де қалдық түрлерін шірітіп, ашыту арқылы биогаз алып, одан «жасыл» электр энергиясын өндіру көзделген. Экономикалық тұрғыда тиімді деп есептелген бұл жоба органикалық қалдықтар, қағаз түрлері, əйнек, металл, пластик, текстиль, қауіпті қалдықтар мен электронды жəне электрлі, т.б. жабдықтарды қайта өңдеу арқылы жылына орта есеппен 55837,84 тонна өнімді залалсыздандырып, 32341,91 тонна органикалық қалдықтарды қайта өңдеп, 1.98 МВт/с электр энергиясын өндіруді межелеп отыр. Зауыттың өзінің қуаттылығы жылына 100-120 мың тоннаға жетеді деп күтілуде, пайдалану мерзімі 20 жылға жобаланған. Алда əлемнің жаңалыққа құштар жұртшылығы құлағын түретін алып көрме тұр. ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесі аясындағы «жасыл экономиканы» дамыту бағдарламасы бойынша өте өзекті, əрі керексіз деген қалдықтарды кəдеге жаратып қана қоймай, өңірдегі алып кəсіпорындарды арзан электр энергиясымен қамтуды мақсат еткен «жасыл энергия» өндіретін бұл жоба Маңғыстаудан ЭКСПО көрмесіне жол тартуы да мүмкін. Өйткені, ТМД елдері арасында тұңғыш рет біздің елімізде тұсауы кесіледі деп күтілетін жоба өзгелер үшін көз тоқтатып қарап, үйренетін үрдіске айналуы ғажап емес. Қалдық пен одан туындайтын проблема, арзан электр энергиясын табу қай елдің болсын мақсаты. Маңғыстаудың «жасыл экономика» бағытындағы бүгінгі бастамалары осал емес, ал болашақтағы мүмкіндік пен меже одан да зор болатыны сөзсіз. Кең даланы тербеген желдің қуаты мен əлдилеген күннің шуағы сарқылмасы анық... Маңғыстау облысы.


9

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

Орталық коммуникациялар қызметінде Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары, Парламент Сенатының депутаты Анатолий Башмаковтың, Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Этносаралық жəне конфессияаралық қатынастарды зерттеу жөніндегі орталығының жетекшісі, Ассамблеяның Ғылымисараптамалық кеңесінің төрайымы Айгүл Сəдуақасованың, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дің Этносаралық жəне діни толеранттылық мəселелері жөніндегі ЮНЕСКО кафедрасының профессоры Əділ Ахметовтің қатысуымен брифинг өтті.

 Тағзым

Алаштыѕ басын ќосќан Əйтеке би

Тўтынушыныѕ саны артќан кез Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

«Қазіргі күні əлем екі жол ұстануда, оның бірі – жаһандық интегра циялануға ұмтылу», деп сөзін бастаған А.Башмаков əрі қарай оны таратып əкетті. Соңғы 15 жылдың ішінде жаһандық интеграция қанатын жая түсті. Ол дүниежүзіндегі барлық дерлік мемлекеттердің экономикасына дендеп еніп, күллі саланы, технологияларды қамтып отыр. Мысал ретінде Еуропалық одақты келтіруге болады. Бүгінгі күні əлемде 50-ге тарта осындай ұйым бар. Жəне бұрын ұйқылы-ояу жатқан елдердің өзі бүгін интеграцияның қажеттігін ұғынып, соған ұмтылу үстінде. Мен мұндай қадамдардың дұрыстығына күмəн келтірмеймін. Тек, əр елде интеграцияға деген түсінік əртүрлі екені де рас. Мəселен, экономикасы барлық жағынан алға кеткен Жапония дүниетанымдық көзқарас, мəдениет, тіл, ұлт бітімі мен болмысын сақтау мəселелерінде өте сақтық танытуда. Сол себептен де олар жаһандық интеграциялану үдерісіне кірігіп кетпейді, деген ойын ортаға салды. Ал екінші жолдың жаһандық интеграцияланған əлем ішінде, яғни аймақтық интеграция түрінде жүріп жатқанына тоқталды. «29 мамырда Астанада құрылған Еуразиялық экономикалық одақ–аймақтық интеграция үдерісінің көрінісі. Мен бұл үрдістен біріктіруші үш құрамды көремін. Оның алғашқысы, əрине, экономикалық интеграция. Үдеріс жүрудің басты мақ саты да сол. Қайталап айтайын, бұл ешқандай саяси, не əскери одақ емес, тек экономикалық тұрғыдан бас біріктіру. 1000 беттен асатын, Мемлекет басшылары қол қойған шартта бір де бір ел өзінің саяси бостандығын немесе мемлекетінің тəуелсіздігін жоғалтпайды, деп жазылған. Екіншісі, – мəдени басымдық жəне біздің елдеріміздің тарихы мен рухани адамгершілік қалыптарының, еуразиялық ділінің ортақтығында жатыр», деген А.Башмаковтан кейін сөз алған профессор Əділ Ахметов əңгімесін былай тұздықтады. «Еуразиялық экономикалық одақ құру жөніндегі шартқа қол қойылды, экономикалық прагматизм айқын көрініп тұр. Елдің егемендігіне ешқандай қауіп жоқ, ол тек бізге ғана емес одақ мүшелері – басқа мемлекеттер үшін де солай, күдік сейілді. Енді əрі қарай не істейміз? Экономикалық одақ қарапайым халыққа не береді? Мен бұл сұраққа оп-оңай жауап берер едім. Мұны өмірмен байланыстырып айтайық. Кеше Бурабайда Президенттің қатысуымен Шетел инвесторлары кеңесінің кезекті отырысы

өтті. Осы отырыстан не түйдіңіздер? Мысалы, Қазақстанның көп векторлы саясаты өзгерді ме? Еліміздің көпвекторлы саясаты мен сындарлы ішкі саясаты əрі қарай жалғаса береді. Өткенде Астанада 10 мың адам қатысқан экономикалық форум болды жəне ол жыл сайын өткізіледі, дəл сол кезде Ресейде де сондай форум өтті. Көптеген келісімдерге қол қойылды. Ресей де өзінің көпвекторлы саясатын жүргізіп жатыр. Бүгін ақпарат құралдарынан Беларусьтің Африкамен, Қытаймен байланыс орнатып жатқанын оқыдым. Бұл дегеніміз, қол қойылған тарихи құжаттың біздің екіжақты, көпжақты байланыстарымызға ешқандай кері əсерінің жоқ екенін көрсетеді». Осылай деген Ə.Ахметов бұрын біздің тұтынушыларымыз 17 млн. болса, енді ауқымымыз ұлғайып, 170 млн. адамға өнім шығаруымызға болатынын атап көрсетті. Қазақстанның инвестициялық климаты өте қолайлы, кеше ғана Президент шетел инвесторлары кеңесінің мүшелеріне керемет жаңалық жеткізді, бізге инвестиция əкеліп жатқан 10 елдің азаматтарына Қазақстан жеріне визасыз келулеріне рұқсат берілетінін айтты. Оның ішінде АҚШ, Италия, Нидерланд, Оңтүстік Корея, Жапония, Малайзия сияқты мемлекеттер бар. Ол не деген сөз? Мысалы бізде салыққа деген жеңілдіктер бар, мүлікке салықтар жеңілдеуде, ал қай жерде осындай тартымдылық болса, сол жерге инвесторлардың да қызығушылығы арта түседі. ЕАЭО арқылы біз елімізге қаржы құюды молайтамыз. Неғұрлым қаражат көбейіп, бірлескен кəсіпорындар ашылып, халыққа жұмыс табылып жатса жəне осында əлемдік стандартқа сəйкес тауарлар шығарылса, біздің экономикалық əлеуетіміз арта түседі. Сіздердің міндеттеріңіз – осы жағдайларды халыққа дұрыс түсіндіре білу, деді байыпты ойын қарапайым тілмен түсіндіре білген ғалым. Брифингке енді бір қатысушы əлеуметтанушы ғалым Айгүл Сəдуақасова журналистер назарына əлеуметтік сауалдамада жинақталған ойларды ұсынды. «Өткен жылы ҚХА мен Мəдениет жəне ақпарат министрлігі екіжақты зерттеу жүргізді. Шекара маңында қоныс тепкен Қазақстан мен Ресей азаматтарына бірдей мазмұнда сауалдар қойылды: «Бір-бірлері ңізбен қарым-қатынастарыңыз қандай?» – деген. Бұл сауалға олар: «Қарым-қатынастармыз өте тығыз, ғасырлар бойы жалғасып келе жатыр», – деген тұрғыда жауаптар берген. Осындай мысалдың өзі біздің интеграциялық үдерісіміздің алға жүретінін көрсетеді», – деді. Брифинг соңында журналистер қойған сауалдарға жауап берілді.

Таєылымды сапар Дін істері агенттігінің төрағасы Марат Əзілханов жақында арнайы сапармен Жамбыл облысының Қордай ауданында болды, деп хабарлады агенттіктің баспасөз қызметі.

Агенттік төрағасы сапары барысында Қордай ауданының Масаншы, Сортөбе, Ауқатты ауылдық округтерінде болып, мешіттерді аралады, мешіт имамдары жəне жамағаттарымен жүздесіп, ондағы халықтың діни сауаттылығын арттыру жəне теріс діни ағымдардың əрекеттеріне қарсы атқарып жатқан жұмыстарының жайкүйімен танысты. Агенттік төрағасының сапары Сортөбе ауылдық округіне қарасты Бұлар батыр ауылында аудан əкімі Қ.Досаевтың, облыс əкімдігі дін істері басқармасының басшысы С.Ай дапкеловтің, білім саласының қызметкерлері мен учаскелік полиция қызметкерлерінің, ауылдық ардагерлер кеңесінің төрағалары мен облыс жəне аудан имамдары, ауыл тұрғындарының қатысуымен өткен кездесуге ұласты. Сапардың екінші күні Қордай ау даны əкімдігінде облыс əкімі К.Көкірекбаевтың төрағалығымен облыс əкімдігі жанындағы діни бірлестіктермен байланыстар жөніндегі кеңестің көшпелі кеңейтілген отырысы өтті. Оған жергілікті атқарушы жəне құқық қорғау органдары, Қазақстан халқы Ассамблеясы Хатшылығының қызметкерлері, кеңестің қоғамдық жəне діни бірлестіктер өкілдерінен тұратын мүшелері, Тараз қаласы мен аудан əкімдері, прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік комитеті департаменті өкілдері қатысты. Кеңес отырысында Қордай

ауданының Сортөбе, Байзақ ауданының Қызыл Жұлдыз, Жуалы ауданының Ақсай ауылдық округтері əкімдік терінің тұрғындар арасында діни сауаттылықты арттыру жəне радикалды діни ағымдардың ықпалына түсудің жолын кесу бойынша атқарған жұмыстары қаралып, ауыл əкімдері баяндама жасады. Одан кейін С.Айдапкелов облыстағы діни ахуал мен атқарылып жатқан жұмыстар туралы ақпарат берді. Ал М.Əзілханов аудандағы діни ахуал мен атқарылып жатқан жұмыстарға қатысты пікірін айтып, осы бағыттағы іс-қимылды одан əрі жетілдіру үшін бірқатар нақты ұсыныстарын берді. Отырысты К.Көкірекбаев қоры тындылап, тұрғындардың діни сауаттылығын арттыру мақсатында ауылдық округтерде құрыл ған ақпараттықнасихаттық топ жұмыстарын жандандыруды, жастар арасында радикалды діни ағымдардың ықпалына түсудің жолын кесу мақсатында дəстүрлі ислам құндылықтарын жəне ұлттық салтдəстүрлерді насихаттау жұмыстарын одан əрі жалғастыруды, жастардың бос уақыттарын тиімді ұйымдастыру үшін мемлекеттік əлеуметтік саладағы кешендерді тиімді пайдалана отырып, олардың бойында патриоттық сезімді қалыптастыруға ықпал етуді кеңес мүшелері мен облыс əкімдігінің мүдделі басқарма басшылары жəне Тараз қаласы мен аудан əкімдеріне тапсырды.

Алматыда Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институты мен «Əйтеке би» мəдени-тарихи орталығының бастамасымен қазақ халқының ХVІІ ғасырдағы қоғамдық-саяси өмірінде терең із қалдырған көрнекті би Əйтеке Байбекұлының 370 жылдық мерейтойына арналған ғылыми-тəжірибелік конференция өтті. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Конференция жұмысына қоғам қайраткерлері, ғылыми-зерттеу институттарының ғалымдары мен жоғары оқу орындарының ұстаздары қатысып, Əйтеке бидің қазақ халқының əлеуметтік-саяси өміріндегі орны мен рөлін жəне ол өмір сүрген дəуірдің ерекшелігін жан-жақты талдады. Конференцияда сөз алған ғалымдар ХVІІ ғасырдың екінші жартысында Орталық Азияда орын алған тарихи оқиғалар мен құбылыстардың ерекшеліктеріне назар аудара отырып, ондағы жеке тұлғалардың рөліне баса көңіл бөлді. Алқалы жиын барысында Əйтеке бидің қазақ халқының бірлігін нығайтуға үлкен үлес қосқан атақты үш бидің бірі, мемлекет қайраткері екендігі жан-жақты негізделді. Академиктер Серік Қирабаев, Сұлтан Сартаев, Парламент Мəжілісінің депутаты Абай Тасболатов, белгілі заңгер Бекет Тұрғараев, Əйтеке би кесенесін тұрғызуға үлкен еңбек сіңірген «Əйтеке би» тарихи-мəдени орталығының төрағасы, сыйлы ақсақал Шахарбек Усманов мінберге шығып, еліміздің келешегі үшін ерен еңбек сіңірген Əйтеке би туралы мағыналы пікірлерін ортаға салды. Ғылыми-тəжірибелік конференцияны Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Хангелді Əбжанов жүргізіп отырды. Əйтеке бидің өзге билермен бірге Тəукені хан етіп сайлауда белсенділік танытқаны, «Хан кеңесіне» оның кіші жүз жұртының атынан мүше болғаны жəне

Алматыда өткен ғылыми-тəжірибелік конференцияда Əйтеке бидің жасына, туған жері мен атқарған еңбегіне, жерленген жеріне қатысты тың деректер мен тарихи құжаттар тағы бір мəрте пысықталды. Əйтеке бидің қазақ халқының жəне Орталық Азиядағы өзге де бауырлас халықтардың қоғамдық-саяси жəне мəдени өміріндегі орны мен рөлін жəне қайраткердің дəуіріндегі оқиғалар мен құбылыстардың өрбу ерекшеліктерін талдай келе, конференцияға қатысушы ғалымдар «Əйтеке бидің ХVІІ ғасырдың екінші жартысындағы Орталық Азияның қоғамдық-саяси өміріндегі алар орнының ауқымды екенін негіздей түсу мақсатында осы бағытта қызу зерттеу жұмысын жалғастыра түсу», «Əйтеке бидің өмір жолы, өскен ортасы жəне атқарған қызметі жайлы мəліметтер жинастыру», «Мұрағат қорларынан, ауыз əдебиеті үлгілерінен жəне ғылыми əдебиеттерден алынған мəліметтер негізінде Əйтеке биге байланысты құжаттар мен материалдар жинағын əзірлеу», «Төле би, Қазыбек би жəне Əйтеке бидің ел тұтастығын нығайту бағытындағы ерен еңбегін өскелең жас ұрпаққа кеңінен насихаттау», «Өткен тарихи дəуірлерде ел бірлігі мен тұтастығын сақтауда дараланған қайраткерлердің қызметін жүйелі түрде зерттей түсу» деген секілді аса маңызды істерді атқаруға негізделген қарар қабылдады. Ш. Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, профессор Хангелді Əбжанов «Əйтеке би жəне қазақ мемлекеттілігі», Қазақстан Республикасы «Əйтеке би» мəдени-тарихи орталығының президенті Шахарбек Усманов «Əйтеке би мемориалдық комплекс құрылысының іске асуы», академик Оразақ Ысмағұлов «Антропологическая реконструкция Айтеке би», республикалық «Ардагерлер»

қоғамдық бірлестігінің төрағасы, профессор, академик Өмірзақ Озғанбаев «Сұңғыла шешен, көрнекті көсем», əлФараби атындағы ҚазҰУ-дің ғалымы, ҚР ҰҒА-ның құрметті академигі, профессор Уахит Шəлекенов «Асыл текті Əйтеке Байбекұлы», профессор, Парламент Мəжілісінің депутаты Абай Тасболатов «Қазақ қоғамында билердің ынтымақты, бірлікті, тəуелсіздікті сақтаудағы рөлі», ҚР еңбек сіңірген қайраткері «Жеті жарғы жəне Қожаберген жырау» Халықаралық қоғамдық қайырымдылық қорының төрағасы, заң ғылымдарының докторы Бекет Тұрғараев «Ұлылар рухының үндестігі – Əйтеке би мен Қожаберген», М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің проректоры, профессор Əбілсейіт Мұқтар «Қазақ тарихындағы билер институты жəне Əйтеке би», Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының ғылыми қызметкері, доктор Ахмет Тоқтабай «Əйтеке би өмірі мен қызметі: деректер мен болжамдар», профессор Саттар Мəжитов «Əйтеке би феномені «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы аясында» деген тақырыптарда баяндама жасады. Ғылыми жиын аясында Əйтеке биді бүгінгі өскелең ұрпаққа насихаттап, абыз қарияның қабірі мен артында қалған рухани мұрасын көзінің қарашығындай сақтап жүрген азаматтар марапатталып, оларға «Əйтеке би» атындағы қордың алғысы ретінде мерейтойлық кəдесый жасалды. Конференцияға қатысушылар осы ісшараны ұйымдастырып, өткізушілерге, атап айтқанда, Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетіне, Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтына зор алғыстарын білдірісті.

ішек-қарнын ақтарып ойнайтын əуестігі оны Астана тұрғындарының біразын төріне шығартты. Көп сөйлемейтін, одан да нақты бір іс істегенді тəуір көретін Ернар келген күннен қаладағы автобус аялдамаларына «үйлеріңізде компьютер бұзылса, мені шақырыңыздар» деп жазып, оған қоса телефон нөмірін көрсетіп іле берді. Аз күн өтпей қалта телефоны безілдей жөнелетінді шығарды.

жөндеу, антивирус орнату, жүйе енгізу, сурет шығару, түйіндеме жасау, интернет, компьютер тұтыну қызметін көрсету, Қытайға баратын Қазақстан азаматтарына виза ашу құжаттарын даярлау, сондай-ақ, Қытайдан келген қазақтардың құжаттарын қытай тілінен қазақ тіліне аударып, нотариус жасау, Қазақстан Республикасы азаматтарын жұмыспен қамту туралы ақпараттармен қамтамасыз ету, т.б түрлі қызметтердің басында осы қаршығадай қара жігіт тұрды. Осы жерде оның ұлтжандылығын да айта кету орынды болар деп ойлаймын. «Сканирование», «ламинирование» дегенде тіліміз амалсыздан бұралатын,

Сөйтіп жүріп, елдің шаң басып тұрған компьютерлерін елпек аттай заулатумен айналысқан Ернар «компьютер жөндеуші» ретінде біраз орталарға таныла бастады. Əлгінде айтқанымыздай, төрде отырып, құрмет те көрді. Жарты жыл өткен соң азаматтығын алды. Бұл айтуға ғана оңай. Азаматтық алудың шаруасын өзі басынан өткермеген адам білмейді де... Міне, содан бері де заулап уақыт өтіп барады. Осында келгеніне бір жыл толғанда ол «Қаранар» деген компьютер орталығын ашты. Үлкен қалаға үлкен мақсаттың жетегінде келгенімен, бір жағынан орыс тілін білмегені үшін құжат реттеудің жөнін таппай, екіншіден, қағазбастылықтан қажып, сосын көшедегі кездейсоқ алаяқтарға жем болып жүрген Қытайдан келген қандастарына көмек көрсетудің жолын іздеген Ернар осы орталықты ашуға бел байлағаны да есімізде. Орталыққа он шақты компьютер орнатып, жұмысын бастап кеткен соң, андасанда бақылап та жүрдік. Онда компьютер

оның үстіне талай жерден дəл сол күйінде кездестіріп жүрген сөздерімізді Ерекең «сүзіп алу», «жарғақтау» деп өзінше аударып, орта лығында көрсетілетін қызметтер тізіміне кіргізді. Ана тілінің уызына жарып өскен əрбір адам бұл аударманың соншалықты ұғынықты əрі дəл екенін аңғарып, ұлтқа қызмет етудің осындай елеусіз нəрселерден басталатынын пайымдар еді. Бүгінде «Қаранар» орталығы – кəдімгідей қалыптасқан, көп шілік білетін орталықтардың бірі. Өйткені, оның басқарушысы басқа емес, Ернар. Қарамағында үш адам еңбек етеді. Солардың айлық жалақысын дəл уақытында беріп отыру өзінің мойнында. Көбінде құжаттарға қатысты істі өзі тындырады. Ең таңғаларлығы, сіз бен біздің тағатымыз жетіп, жарты күнде аяқтай алмайтын шаруаларды Ерекеңнің ары кеткенде 2-3 сағатта бітіріп бере алатындығы. Тиісті мекемелерді де, қандай құжат алу үшін не керек дегенді де бес саусағындай білетін адам болса,

ол да Ернар. Сол үшін құжатқа қатысты қандай мəселе шықса да, өзіміздің де осы мақаланың кейіпкерін іздеп жүретініміз жасырын емес. Ернар алғаш Астанаға келгенде бойдақ жігіт болатын. Ата-анасы, бауырлары, туған-туысы бəрі Шіңгілде қалған. Мектепте бірге оқыған сыныптастары мен ауылдас таныстарын ғана қара тұтып елордаға келген жігерлі жігіт қазір бір əулеттің асыраушысы, пана болар тірегі десе болады. Алдымен қаланың шетінен жер алып, үй салды. Соңынан ата-анасын көшіріп алды. Осыдан екі жыл бұрын айдай сұлу Нұрсəулеге үйленді. Құлдыраңдаған сəбиі өсіп келеді. Отбасылық бақыттың классикалық үлгісі қарапайым ғана болатынын дəлелдеп жату да артық. Міне, Ернардың тіршілігі осындай. Ернардың тіршілігі ғана емес, құлшылығы да «иманымыз жүректе» деп, оны намазбен бекітуге келгенде əлсіздік танытатын көбімізге үлгі болуға жарайды. Намаз оқу құпия құлшылық десек те, Ернарды көрген сайын исламның кереметтігіне, адамның мүмкіндігінің мол екеніне, ең бастысы, ол мүмкіндік дене қуатынан бұрын мидың, сананың қуатына тəуелді екеніне көзіміз жете түседі. Осы өткенде «Фейсбук» əлеуметтік желісінде Абай Қалшабек есімді ақын замандасымыздың «Мүмкін дігі шектеулі» дегенді мүмкіндігі шексіз біреу ойлап шығарған-ау» деген тұрғыдағы, кісіге үлкен ой салатын жазбасын байқап қалғанбыз. Шынында қоғамға қажеттіліктің, толыққанды адамдықтың өлшемін тек қана он екі мүшенің саулығы мен өлшеп үйренген жандардың болатыны, олар адамның қарым-қабілетін тек осы тұрғыда ғана бағалайтыны да рас қой. Ал, Ернарыңыз «мүмкіндігі шексіз» сол жандардан ешқандай да кем емес. Өз ортасына сүйкімді, қоғамға қажетті əрі пайдалы, ең бастысы, жүрегіне иман ұялаған азамат. Өз басым осы уақытқа дейін оның қабағы түсіп не бірнəрсеге ашуланып, не біреуге дауыс көтеріп сөйлеп жатқанын, тіпті қоғамдағы кейбір əділетсіздіктер туралы жүні жығылып əңгіме ғып отырғанын көрген емеспін. Көп сөйлемесе де, жадыраңқы мінезімен, жарасымды əзілімен жайраңдап жүреді. Көбінде уақыттың тым қымбат екенін есімізге салып, шаруа тындыру үшін астындағы жеңіл көлігімен құйғытып бара жатады. Міне, біздің Ернар осындай жан.

«Жеті жарғыны» қабылдауға атсалысқаны конференцияға қатысушылар тарапынан ерекше атап көрсетілді. Сонымен қатар, Əйтеке бидің шешендігімен, «қара қылды қақ жарған» əділдігімен бірге жоңғарлармен болған шайқастарда қол бастаған батыр болғаны, Нұрата маңына шабуыл жасаған Қалдан-Бошақтының он мың жасағына Нұрата, Қыз Бибі, Ақтау, Тамды, Кенимех төңірегіндегі алшындар мен қарақалпақтардың жəне құрамалардан жиналған бес мың қол əскерімен оның қарсы тұрғаны əрі жауды Сайрам түбінде талқандауда ерлікпен көзге түскендігі нақты мəліметтермен дəйектелді. Қазақстан өз тəуелсіздігін алған алғашқы жылдардың бірінде, сонау 1993 жылдың 28 мамырында Оңтүстік Қазақстан облысындағы Ордабасы баурайында ХVІІІ ғасырдағы Қазақстанның айтулы мемлекет қайраткерлері – Төле биді, Қазыбек биді жəне Əйтеке биді еске түсіру күндері өткізілген болатын. Сол игі шараға қатысқан Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «үш ұлы бидің қаһармандық ғұмыры мен қызметі ұрпақтарына лайықты сабақ жəне еліктеуге үлгі боларлық» деп атап өткен еді. Қазақ хандығы тарихындағы сұрапыл кезеңдерде, қасіретті жоңғар шапқыншылығы жылдарында, өздерінің даналығымен ұлы билер «қарапайым жəне сонымен қатар, ұлы ақиқатты – дамудың қуатты қозғаушы күші ұлттық мүдде, жалпыхалықтық мақсат болып табылатындығын, осылар арқылы қазіргі буын да барлық қадамдарын жасай алатындықтарын» қазақ халқының санасына сіңіре алды.

АЛМАТЫ.

 Еңбегімен еленген

Ќўштарлыќ Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Кейбір жандар өмірге ерекше құштар болады. Ондайларды тіршіліктің ешбір сынағы жасыта алмайды. Сезімге берілгіш күйрек пенделер бос қиялмен, əрекеті жоқ əрсіз үмітпен уақытын өткізіп жатқанда, ол адамдар тіршілігіне де, құлшылығына да пайдалы істермен шұғылданып, ерекшелене біледі. Сол ерекшенің бірі – Ернар. Оны біраз уақыттан бері танитын болған соң ол туралы қалай жазарымды білмей, қай қырынан көрсетсем екен, қай қырын үлгі етсем екен деп кəдімгідей толғандым. Соңында санамдағы естеліктерді қайта бір сүзіп шығып, бəрін басынан бастайын деп ұйғардым. Осыдан бес жыл бұрын Ернар Астанаға келді. Пенде болған соң: «Аяғының кемдігі бар еке н-ау. Мынадай үлкен шаһарда қалай өмір сүрмек?» деген ойға берілгенім рас. Бірақ, Қытайдың сонау Шыңжаң өлкесінен, оның ішінде Алтай аймағынан келген Ернар тым жігерлі еді. Ол 2003 жылы Қытайдың «Шыңжаң университетіне» оқуға түсіп, аталған оқу орнын «Ақпарат жəне есептеу» мамандығы бойынша бітірген. Оқуын бітірген соң өмір бойы үкіметтің ақшасын алып отыратын мемлекеттік қызметке тұрған. Осы жерде сəл түсіндірме жасап өтуді жөн көріп отырмын. Қытай социалистік жүйедегі ел болған соң, онда мемлекеттік қызметке бір іліккен адамды өле-өлгенше үкімет бағады. Яғни, ол жақта мемлекеттік қызметтен шығып кету деген ұғым болмайды. Талай үміткерлермен қатар бақ сынасып, емтихан тапсырып, соның ішінде жеңіске жетіп отырған соң тастап кету де қиын. Екіншіден, «мемлекеттік қызмет» деген тек жоғары органдарда жұмыс істеу дегенді білдірмейді. Мысалы, дəрігер де, мұғалім де, инженер де мемлекет қызметкерлері. Оларға мүмкіндігінше тұрмыс-тіршілігінің жақсы болуына басымдық беріледі. Міне, біздің кейіпкеріміз мемлекетінің əлгіндей артықшылығын белінен бір сызып, атажұртына тартып отырған. Ал мұнда келгенде «мемлекеттік қызметке» орналаспағаны тағы белгілі. Əйтсе де бала күнінен компьютердің

АСТАНА.


10

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

 Алыста жүрген ағайын Жылда 22-26 маусым аралығында Қазақстанның бір өңірінде (облыста) «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» аталатын халықаралық оқушылар олимпиадасы өтіп келе жатқанына биыл он екінші жыл. Бұл не қылған олимпиада? Шет елде тұратын қазақ диаспорасының перзенттеріне арналған пəндік олимпиада. Тақырыбынан айқұлақтанып тұрғандай басты өлшем – қазақ тілі, тарихы, əдебиеті. Баста дұп-дұрыс ұйымдастырылған əрекет. Обалы не, олимпиада əуелде – ұлтты сүйген азаматтардың ойласып-ақ жасаған жақсы дүниесі. Қазақ келешегіне

 Дүниенің доп додасы

қазақша біліміңді мамандығыңа сай жалғап жүре бер. Моңғолияда да жағдай жап-жақсы болатын. Тарихи тамыры бір Өзбекстанға бара-бар жағдай Моңғолияда да қазақ балаларына өлгей-өлгейде жасалып жатар еді. Оқулық, оқу құралдарын Қазақ КСР-і жеткізіп беретін. Мамандарды шақырып алып оқытып, тоқытып жіберетін. Алып Қытайда да қазақтарға жапжақсы жағдай бар-ды білім алуға. Бала саны аз республика, автономияларда (Қарақалпақстан, т.б.) тиісінше, мүмкіндігінше жасалар еді жағдай. Бүгінде осының бəрі қусырылып, жасалар жағдай тарылып келе жатқаны жасырын емес.

осындай істер арқылы кеңейе түседі емес пе?! Айталық, немістер солай істейді. Қазақстанда неміс тілінен сабақ беретін мамандарды Алманияға шақырып сыйсияпат жасап, арнайы курстан өткізіп тұрады. Мұғалімнің кабинетін жарақтап, жасақтап беру олар үшін ең алғы шарт, қалыпты жағдай! Шет елде қазақ тілі мен əдебиеті қазақ диаспорасы шоғырланған жердің өзінде мемлекеттік бағдарлама бойынша оқытылмайды. Оқулық жеткізіліп берілмейді. Тіпті, бақылау жоқ. Бақылау болмаған соң, ондай қамқорлық та жоқ. Содан да қазақ тілін шет елге насихаттау өз ал-

Атажўртым деген жас ґркен деген жанашырлық бар. Бұл жанашырлықтың туу бастауында Н.Ə.Назарбаевтың 1996 жылғы сыртта жүрген қазақ диаспорасы туралы өкімі жатады. Келешекті ойлай берілген өкім еді. 1998 жылы Қазақстан Республикасы үкіметі Президент Н.Ə.Назарбаевтың өкімін жүзеге асыру мақсатында арнайы қаулы алды. Жалпақ қазақ тілімен айтқанда, бұл игі шара кезінде тарыдай шашырап кетіп, елге жете алмай, сағыныштан сартап болып сырттап тіршілік кешіп жүрген бауырларымыздың балаларын жылда жазға салым Қазақстанға шақырып «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» аталатын халықаралық олимпиадаға қатыстыру. Шет елдегі қазақ балалары үшін проблема емес нəрсе жоқ. Ақыр аяғы ана тілінде сөйлесерлік орта да бола бермейді оларда. Өйткені, бүгінгі шет елдегі қазақ балалары – шет елге тағдыр айдауымен аударыла төңкеріліп көшіп кеткен бір кездегі қазақтардың бері салғанда шөбересі, əйтпесе, шөпшек, тіпті одан да əрі зəу-заты... Ана тілінде ауызша əңгімелессе əңгімелесер, əйтпесе қазақ тілінде мектеп бағдар ламасы бойынша оқу оқып, білім аларлық жағдай оларда жоқ. Бағдарлама жоқ, оқулық жоқ, сабақ берерлік оқытушы жоқ. Əрине, біз бұлай дегенде шет елдегі жағдайды сыпыра сынаудан аулақпыз. Жалпы, шет елдегі қазақтың жайы сыннан сыртқары тұр. Сынауға ар-ұятың бармайды. Қайта оларға жағдай жасай ал май отырған бүгінгі үкіметті, үкіметтік салалық министрлікті кінəлауымыз керек, оларға жағдай жасап бауырымызға тарта алмай отырғанымыз үшін. Бір сөзбен айтқанда, шет елдегі қазақтарға, оның ішінде қазақ балаларына жағдай жасай алмай отырғанымыз айдай ақиқат. Оған денеміз қызып жалған намысқа беріліп жату артық. Міне, сондай жағдайда «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» аталатын халықаралық оқушылар олимпиадасы шет елдегі қазақ балаларын атамекенге сағынышын арттырып, мауқын бастырып, қазақ тіліне, қазақ еліне перзенттік махаббатын оятатын бір жетелі шара дер едік. Əрине, шет елдегі қазақтардың бəрінің жағдайы бір қалыпқа салғандай десек, ол да жөн болмас еді. Бірақ, шет елдегі қазақтардың жағдайы бара-бара бір қалыпқа түсіп, тарының қауызына сыйғандай тарылып келеді. Біз бұлай дегенде нені меңзеп отырмыз? Бұрын Өзбекстанда қазақ мектебі жүздеп саналатын. Низами атын дағы жоғары оқу орнында қазақтарға тиесілі несібе мейлінше мол болды. Мектепте қазақша оқы, əрі қарай жоғары оқу орнында

Осындай жағдайда аталмыш Олимпиада – шалқар теңізге жанжақтан сылдырай ағып жылға қосылардай бір ғанибет шара. Біріншіден, аталмыш олимпиадаға шет қазақ балалары қатысады. Олардың əрқайсысы əртүрлі білім бағдарламасымен оқиды (тіпті қазақша оқымайтындары да жетерлік). Содан да білімдері əркелкі. Кейбір елдерде тіпті, қазақ тілі мен əдебиеті пəн райында оқытылмайды да. Шет елдің аты – шет ел. Əр елге өз ана тілінің өзінің мемлекеттік тілінің мəртебесі қымбат. Алдымен соған назар аударады, алдымен салмақты соған салады, жағдайды мемлекеттік тілдің дамуына, ұшталуына жасайды (тіпті кейбір елдер өздерінің тілінің сырт елдерде өсіп, өркендеуін қадағалап, оны пəн ретінде өтетін маманға жағдай жасап, кабинет жасақтап беріп отырарын қайтерсің?!). Азғантай диаспора өкілі үшін қазақ тілін мемлекеттік бағдарлама түзіп оқытып қайтсін олар? Біз ғой ол – жалпақ шешей... Қазақстанда қандай да бір диаспораға бар мүмкіндік жасалған. Керек болса Қазақстанда тұратын өзге ұлт өкілдеріне өзіміз мемлекеттен қаржы бөліп ана тілімізді үйретіп əлекке түсіп алаөкпе болып жатамыз (соның өзінде олар қазақ тілін білмейді. Кейбірі ақша төлеп орыс тілін үйреніп намысыңды келтіретінін қайтерсің?! Басқасын былай қойғанда, бауырлас Түркиядан келген азаматтар сондай тыраштық жасайды ғой, масқара). Дұрысында, олар қаражат төлеп, біздің мемлекеттік тілімізді үйренуі керек қой. Егерде қазақ тіліне шет елде қызығушылық танытатын жандар болса, оларды Қазақстанға шақырып алып, қазақ тілін игеруді жетілдіріп жіберсе түсінер едім. Өйткені, олар өз елдеріне барған соң қазақ тілін елдестеріне үйретуі мүмкін ғой. Ана тілінің өрісі

дына, өзіміздің шет елде тұратын қандастарымыздың қазақшасы нашар. «Сүйемін туған тілді – анам тілін, Бесікте жатқанда берген білім» деп Сұлтанмахмұт айтқандай отбасындағы алым-берім ауызекі əңгіме, қазақ қауымдастығына араласа жүріп алар білім ол да жеткіліксіз. Содан да ауызекі тілде тəп-тəуір сөйлегеніне қарамастан қазақ тілінде жүйелі білімі болмайды. Болмауы заңды да. Өйткені, жағдай əлгіндей. Олар шет елдің əр қиырынан үміт жетелеп, арман арқалап келген жандар. «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» аталатын халықаралық олимпиадаға əлемнің əр шалғайынан келіп қатысып, жүлдегер атанып жоғары, орта арнаулы оқу орындарына түскен 100-ден астам бала бүгінгі таңда оқуын сəтті аяқтап, ойдағыдай білім алып, Қазақстанда өмір сүріп жатыр. Үйлі-баранды. Олардың бірсыпырасы атамекенге шет елдегі ата-аналарын, бауырларын да көшіріп алды біртіндеп. Əдетте, шет елдегі бауырлардың алдымен ата-анасы келіп, бала-шағасын біртіндеп көшіріп алар еді. Бізде керісінше болып шықты: олимпиада жеңімпазы атанып оқуға орналасқан бала сырттағы ата-анаға қамқор қолын созды, орнығып алған соң оларды біртіндеп көшіріп алды. Ғанибет емес пе? Елге ел қосылса – құт! «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» халықаралық олимпиадасына алғашқы кезде Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Қырғызстан дегендей қазақ тілі мектептерде оқытылатын елдердің қазақ балалары қатысатын болса, соңғы кезде Франция, Алмания, Түркия, Ресей балалары қосыла келіп, бақ сынап бəйгеге қатар түсіп қызыққа кенелтіп жүр. Мұның өзі олимпиаданың халықаралық өреде өзін-өзі ақтап отырғанын, жылдан-жылға тынысы ашылып,

өрісі кеңейе түскенін көрсетеді. Бұл іс түн ұйқысын төрт бөліп, жан тартып жақсы көрген көңілден, сырттағы қазақ диаспорасына деген адами ыстық махаббатпен ұйымдастырушы азаматтардың ілкімді іс-əрекетінің арқасы екенінде дау жоқ. Аталған олимпиада атамекенге деген сартап сағыныш пен сырттағы қазақ бауырларға деген ыстық ықыластың үйлесім, бірлігіне құрылған байқау. Басқаша айтсақ, тек махаббатқа ғана байланып тұрған іс-шара. Мақтана бастап, таусыла сөйлеп кеттік пе? Себеп бар оған. Ж.Құлекеев, Б.Əйтімова сынды сындарлы азаматтар білім саласын басқарып тұрғанда жақсы қарқын алған олимпиада жұмысы соңғы жылдары тығырыққа тіреліп, тіреліп барып əупірім-тəңірмен шығып жүзеге асып келеді. Соңғы жылдардағы кейбір министрлер «Қазақ тілі қайдан халықаралық тіл болады? Қазақ тілі халықаралық тіл болмаса – қазақ тілі пəні арқылы жүзеге асатын «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» олимпиадасы қалай халықаралық олимпиада болмақ?»-деген ана тілімізге, сырттағы қазақ диаспорасына тиімсіз сұрақ қойып əдемі іс-шараның тынысын тарылтып жіберді. «Олимпиада жеңімпаздары жоғары оқу орнына түсу үшін арнайы тест тапсырса қайтеді?» – деп те ойланады олар. «Əп əдемі əн еді, пұшық шіркін қор қылдының» кері келіп барады. Олимпиада жеңімпаздарының жоғары оқу орнына қабылдану, қабылданбауы – жоғары мектептің басшысының адами кісілік, құнты-пейіліне қарап қалды. Қаласа алады, қаламаса қабылдамайды. Шет елдерден келіп, «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» халықаралық олимпиадасына қатысып жеңімпаз атану – бір сын болса, олимпиада шарты бойынша – жоғары, орта арнаулы оқу орындарына қабылдануқабылданбауы міндетті емес, жеке тұлғалардың еркіндегі шараға айналды. Жоғары, арнайы орта оқу орындары басшыларының бəрінде бірдей ұлы Абай айтқан «адамзатты сүй, бауырым деп» дейтін жүрек барына, тіпті, олардың ол орында адал да, іскерлік бейілмен лайықты отырғанына күмəнданасың. Жə, таусыла бермейік. Тағы да министр ауысты. Енді шарапат сол азаматтың қолында. Жас келсе іске деген. Жас министр атамекенді сағынып келген талапкер балалардың басынан сипар! Өйткені, олар да елдің – ертеңі ұлттың келешегі, демографиямыздың демікпеуіне үлес қосады. Ұлтшыл Ахаң – туа ағартушы (тұңғыш ағарту наркомы) Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, бүгін: «Балам дейтін ел болмаса, елім дейтін бала қайдан болады?». Сонымен майса көктемнің жазға салым маужыраған шағында «Қазақстан – атажұртым, қасиетім – ана тілім» аталатын халықаралық олимпиада өз жұмысын тағы да бастайды. Бұл жолғы əлем қазақ балалары жиналатын аймақ – ата дəстүрден айнымаған Маңғыстау облысы. Шет елдегі қазақ диаспорасының талапкер балаларының маңдайы жарқырап озып келер мəреде жолығысуға жазсын тағдыр. Өз ісіне «Бар қазақ – менің жалғызым» (Сабыр Адай) деп іске сəт дейік. «Айналайын атамекен» деп əлемнің əр шалғайынан армандай арындай жеткен желкілдеген аймаңдай жас өркен қазақ тілі туын тіккен бірден-бір ел – Қазақстанға келіп, арандамай, алданбай – арманына жетсін! Қайырлы сапар дейік оларға! Құлбек ЕРГӨБЕК, Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетінің профессоры. ТҮРКІСТАН.

 Бəрекелді!

Бала тəрбиесі баршаєа ортаќ Осындай халқымыздың құнды тəмсілін негізге алып Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздің комитетіне қарасты Шекара қызметі академиясының тəрбие жəне əлеуметтік-құқықтық жұмыстары жөніндегі басқармасы Алматыдағы №1 қалалық балалар үйінің тəрбиеленушілерін өздерінде қонақ етті. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қала аумағында орналасқан түрлі балалар үйлерінің тəрбиеленушілеріне қамқорлығын аямай жүрген академия биыл №1 қалалық балалар үйінің 50 шақты тəрбиеленушісіне əскери тəртіпте Отан алдындағы азаматтық борышын өтеп жүрген ағаларының тыныстіршілігімен таныстырды. Жасөспірімдерге арнап əскери шұғыл

амалдарға арналған қару-жарақ көрмесі мен басқа да шекара қызметінің тарихын паш ететін көрнекі құралдар көрмесі ұйымдастырылды. Шекарашылар стадионында балалар үйінің тəрбиеленушілері мен шекарашылар əртүрлі спорт түрлерінен күш сынасып, қызықты ойындар өткізді. Мемлекеттік шекараны

қалтқысыз күзететін жас өрендердің күнделікті дайындығын, оқу-тəрбие жұмыстарын, жабдықталған құралдарын өз көздерімен көріп, тамашалаған жасөспірімдер бұл кездесуге дəн риза болып тарқасты. АЛМАТЫ.

Кешегі күннің кешіне дейін Бразилияда маусымның 12-сі күні басталған əлем чемпионатында 11 ойын ойналып қойды. Бір қызығы, толассыз тартыспен өрнектелген осы кездесулердің бірде-бірінде тең нəтиже тіркелген жоқ. Мұның өзі бұл жолғы жаһандық жарыстың еш ымырасыз өтіп жатқанын, алаң төрінде ойқастаған ойыншылардың ешбірінің мəмілеге келуге ықыласты емес екендіктерін көрсетіп отыр. Енді біз маусымның 14-16-сы күндері ойналған ойындарға қысқаша шолу жасап өтейік.

Алєашќы 11 ойынныѕ бірде-бірі теѕ аяќталмады Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Əзірге əлем доп додасының барлық матчтары қызықты да есте қалатындай болып өтіп жатыр. Бұдан біз мұның алдындағы хабарда ойналатынын айтып өткен Чили мен Австралия арасындағы кездесу де шет қалған жоқ. Бұған қоса, осының алдындағы матчтардың бəрінде көрініс көрсеткен төрешілердің жүгенсіздігі мұнда байқала қоймады. Сондықтан Кот-д`Ивуар елінің Нумандьез Дуэ бастаған қазыларының осы өнегелі істері кейінгілерге жұғысты болатын шығар деген үміттеміз. Ал əділдік салтанат құрған кездесу 3:1 деген нəтиже əкелді. Əлбетте, онда күші де, тəжірибесі де басым чилиліктер жеңіске жетті. Əйткенмен, «ла роха» арал-континент жасағын ешбір қиындықсыз ұтып шықты деп тағы айта алмасақ керек. Кездесудің басында Хорхе Сампаолидің шəкірттері қарсыластарын таптап өте шығатындай болып көрінген. Олар осы басымдылықтарын екі минуттың ішінде екі голға айналдырып, бірден алға кеткен. Голдарды 12-минутта Алексис Санчес жəне 14-минутта Хорхе Вальдивия салды. Рас, австралиялықтар бірінші таймда-ақ мұның бір добының қарымтасын қайтарып үлгерген (Тим Кэхилл, 35-минут). Бірақ олардың қарқыны сонымен бітті. Ал екінші таймда осы есеп ойын соңына дейін өзгермеген күйі тұрды. Мұның əлетінде Австралия футболшылары шабуылды үдетті. Егер олардың Тим Кэхилл мен Марк Брешиано секілді форвардтарының соңғы соққылары дұрыс шыққанда, ойынның қалай аяқталарын кім білсін! Дегенмен, чилиліктер осы есепті ұстап қалды. Бұған қоса, қосымша екінші минутта олар тағы бір гол соғып (Жан Босежур) жеңістің жүгін жеңілдете түсті. Мұның соңын ала думаны қызған Колумбия – Грекия арасындағы ойында бұлардың алдыңғылары айтарлықтай алымдылық танытты. Олар чемпионаттың финалдық бөлігіне іріктеу жарысында өз тобында Аргентинадан кейінгі екінші орын алғандарының бекер емес екенін көрсетті. Колумбиялықтар бұл ойында есепті 6-минутта ашты. Оны Пабло Армеро деген қорғаушы түсірді. Келесі таймда Теофило Гутьеррес (58) есепті 2:0ге жеткізді. Ал ойынға қосылған үшінші минутта Хамес Родригес соңғы нүктені қойды. Содан кейін Уругвай мен Коста-Рика құрамалары кездесуінде чемпионаттағы екінші сенсация өмірге келді. Онда костарикалықтар 3:1 есебімен жеңіске жетті. Бірақ ойынның бас жағы мұндай нəтиже əкелетінге ұқсамады. Алаңда барынша баяу да тепе-тең күрес жүріп жатты. Уругвайлықтар айрықша басымдылық та таныта қойған жоқ. Ал Коста-Рика мейлінше қатқыл ойнады. Оның қорғаушылары қарсы жақтың шабуылшыларын өз шептеріне қарай көп аса асырмады. Сондықтан қарсы жақ оларды шеберліктері деңгейімен алуға ұмтылды. Осы шеберлік ақырында бірінші голға да апарды. Уругвай шабуылшылары кезекті бұрыштама соғу құқығына қол жеткізді. Ал доп айып алаңына тасталғанда, қарсыластар қорғаушылары тəртіп бұзды. Міне, осыған орай белгіленген пенальтиді Эдисон Кавани 24-минутта дəл түсірді. Осымен бірінші таймның нəтижесі де өзгермеді. Коста-Рика жігіттерінің үйіріп соққан дауылдары екінші таймда тұрды. Оның басын шабуылшы Жоэль Кэмпбелл бастап берді. Кейін кездесу соңында үздік ойыншы атағына ие болатын осы форвард бұдан кейін де жасындай жарқылдады.

Соңғы гол да оның тікелей араласуымен соғылды. Дегенмен, осы арада тағы бір гол салынған еді. Алдымен 54-минутта есеп теңестірілсе, арада 3 минут өткенде, Оскар Дуарте күтпеген жерден Коста-Риканы алға шығарды. Ол айып алаңында құлап бара жатып, допты қақпаға қарай бағыттап үлгерді. Ал үшінші голды Маркос Уренья 84-минутта Кэмпбеллдің жеке-дара алға шығаруы арқылы түсірді. Бұдан кейін Уругвай футболшылары қарсыласуларын қойды. Ызадан жарылардай болған олар тəртіп бұзушылықты да жиілетті. Соның бірі Макси Перейраның Жоэльдің аяғын қырқа тебуіне апарып соқтырды. Осы қасақана жасаған əрекеті үшін уругвайлық футболшы алаңнан қуылды. Маусымның 15-індегі ойындарды Англия жəне Италия құрамалары бастады. Тартысты өткен ойын 2:1 есебімен итальяндардың пайдасына шешілді. Кездесуді ағылшындар екпінді бастады. Алайда, уақыт ұзаған сайын итальяндардың үстемдігі арта түсіп, ақырында олар ойын тізгінін түгел қолдарына алып қойды. Сол екпіндерімен Апеннин түбегінің жігіттері бұрыштамадан гол соғып кетті. Оны 35-минутта Клаудио Маркизио салды. Əйткенмен, Италияның бұл басымдылығы екі минуттан артыққа барған жоқ. Ағылшындар Уейн Руни мен Даниэль Старридждің қатысуымен жасалған комбинацияның ақырында есепті теңестіріп те үлгерді. Ал таймның соңында Марио Балотелли мен Антонио Кандрева екі мүмкіндікті босқа жіберіп алды. Бұл тандем осы қателіктерін екінші таймның басында бірлесіп қайтарды. Атап айтқанда, Кандреваның жеткізген пасын Балотелли голға айналдыра білді. Ресифи қаласындағы стадионда шайқасқан Кот-д`Ивуар жəне Жапония құрамалары арасындағы ойын шиеленісі молдығымен есте қалды. Дегенмен, бұл матчты бір-біріне ұқсамайтын екі бөлікке бөліп қарастыруға болады. Оның алғашқы бір сағаттық көлемінде «самурайлар» қарсыластарынан əлдеқайда əлеуетті көрінді. Олар 16-минутта Кейсуке Хонданың көмегімен алғашқы болып есепті де ашты. Осыдан кейін де Альберто Дзаккеронидің шəкірттері ойын тізгінін уыстарынан шығара қоймады. «Қара құрлықтың» өкілдері осы тұста допқа көбірек егелік еткендерімен, қақпаға қарай соққы жасауда азиялықтардан көп қалып қойды. Алайда, соңғы жарты сағаттың ішінде бəрі түбегейлі өзгеріп кетті. Ол Сабри Лямушидің 62-минутта шайқасқа Дидье Дрогбаны қосып жіберуінен басталды. Оның келуімен «пілдер» күрт өзгеріп сала берді. Соның арқасында олар баржоғы екі минуттың ішінде есепті теңестіріп қана қоймай, алға да шығуға мүмкіндік алды. Алдымен 64-минутта Вилфрид Бони бірінші жауап допты соқса, артынша Жервиньо піл сүйегі жағалауы елінің құрамасын жеңіске бастады. Келесі кезекте Швейцария Эквадорды 2:1 етіп тізе бүктірді. Бұлардың соңынан Франция Гондурасты 3:0 етіп ойсырата ұтты. Онда Карим Бензема бірін пенальтиден, бірін ойыннан соғып, дубль жасады. Ал 16 маусым күнгі Аргентина – Босния кездесуінде бұлардың алдыңғылары 2:1 есебімен басым түсті. Бет қатталып жатқанда Германия командасы Португалия құрамасын 4:0 есебімен ұтып кеткені белгілі болды. Осы матчта чемпионаттағы ең алғашқы хет-трик өмірге келді. Оны 11-минутта пенальтиден, 45 жəне 78-минуттарда ойыннан гол соққан Томас Мюллер жасады. Төртінші допты 32ші минутта Матс Хуммельс түсірді.

P.S. Оқырман қауым «Егемен Қазақстанның» Бразилиядағы əлем біріншілігінен беріп жатқан материалдарының арасынан біздің елімізде уақыт таңғы сағат 4-ке жақындағанда аяқталатын ойындардан да репортаждар жарияланғанына назар аударғаны анық. Оларда сол матчтардың гол соғу сəттерін көрсететін фотолар да қоса беріліп жүрді. Бұл үшін таңғы сағат 5-ке дейін газетке материал жазу, газетті қайта беттеу қажет етілетінін біздің əріптестеріміз жақсы біледі. Алайда, газет басып шығару да өндірістік процесс екенін, баспаханаларға жіберілетін беттер облыс орталықтарына жолданып, басылып шығып, «Қазпошта» мекемелеріне уақтылы жеткізілуі керектігін, əйтпесе газет жазылушылар қолына кешігіп түсетінін ескермей тағы тұра алмаймыз. Сондықтан, футбол сүйер қауымның Бразилиядағы дүниенің доп додасынан жазылатын шұғыл репортаждарды енді газет сайтынан (egemen.kz) оқып отыруына тура келетінін айтамыз. Сайтты ашыңыздар, репортаждарға үн қосыңыздар, ойындардың нəтижесі туралы болжамдарыңызды айтыңыздар, чемпионат туралы пікір білдіріңіздер!


11

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

 Білім. Білік. Бағдарлама

Маќтааралдыѕ алтын мектебі Мархабат БАЙҒҰТ,

«Егемен Қазақстан».

Мақтаарал ауданындағы Бауыржан Момышұлы атындағы №6 мектеп-гимназияның аты дүркіреп тұр. Бұл оқу орнын Мақтааралдың алтын мектебі десе де əбден жарасады. 2010-2011 оқу жылында ҰБТ-ның орташа көрсеткіші – 108,87, 2011-2012 оқу жылында – 102,4, 2012-2013 оқу жылында – 107,64, 2013-2014 оқу жылында 113,4 балл болды. Былтыр «Алтын белгіге» үміткер 50 оқушының 29-ы, биыл 38 оқушының 27-сі, яғни 71,5 пайызы үмітті ақтады! Үстіміздегі жылы ҰБТ сынағына мектеп-гимназияны бітіретін 54 оқушы, яғни 100 пайызы қатысты. Жоғарыда келтіргеніміздей, 27 түлек «Алтын белгі» алды. Үздік аттестатқа үміткер 15 оқушының бəрі де түгелдей сенімді ақтап шықты. Биылғы 54 түлектің 42-сі барлық пəнді тек «5» деген бағаға тапсырды. Мақтааралдың Б.Момышұлы атындағы мектеп-гимназиясында мақтанарлық көрсеткіш көп. А.Бекманова, Е.Вегнер, Н.Жүнісова, К.Сахиева жетекшілік ететін сыныптардан көптеген оқушылар ең жоғары көрсеткіштерге ие болды. Нұрлан Ертаев, Əсия Айкенже, Нұрлан Нөкербек─123 балл,

Диана Токаман, Малика Бабаш, Дəулет Əзім – 121 балл, Қорлан Серік, Айсұлу Еркін 120 балл алды. Сондай-ақ, 30 оқушы 111-119, 15 оқушы 100-110 аралығында балл жинады. Бауыржан Момышұлы атындағы мектеп-гимназияны көп жылдан бері ізденімпаз, жаңашыл ұстаз Өмірхан Қозыбақ басқарады. Ширек ғасырлық мұғалімдік тəжірибесі бар директорға қазір бүкіл Оңтүстік өңірі қызығады. Мектеп мұғалімдері де, шəкірттері де өздерін «Бауыржаншылдармыз!» дейді. Қазақ еліне, туған халқына қалтқысыз қызмет ету, нағыз патриот, абзал азамат болмақты парыз санайды. Ұлты ның намыс туына айналған қаһарман қолбасшы, терең ойшыл, жауынгер жазушы Момышұлы мұраттарына адал болуға ұмтылады. «ҰБТ сынағына дайындалуда, «Алтын белгі» мен үздік аттестатты көбірек алуымызда ешқандай құпия, жасырын сыр жоқ. Құпия да, сыр да тек шынайы еңбекте, шын ізденісте. Бауыржан Момышұлы да шындық пен шынайылықты, ерінуді білмес еңбекті биік бағалаған», деседі Өмірхан мырза жетекшілік ететін ұжымдағы ұлағатты ұстаздар. Мектепішілік басқару жүйесі заманауи зиятты жолға қойылған. Мектеп-гимназия жетекшісінің тікелей талапшылдығымен

10-11 сынып оқушыларынан апта сайын байқау сынағы алынады. Төмен ұпай көрсеткен шəкірттің əрқайсысымен, олардың ата-аналарымен сұхбаттар, сараптама жиындары өткізіледі. Солардың қорытындыларына қарай жұмыс жалғасын табады. 2006-2007 оқу жылынан бері əр тоқсан сайын жəне жылдық «+5» тесті алынады. Бұл жүйенің тиімділігі көп. Оқушыларды тестке дағдыландырады жəне əрбір пəн мұғалімінің

оқу бағдарламасын қаншалықты деңгейде меңгерте алғанын айқындайды. Əр жыл сайын пəн мұғалімдері жаңа сұрақтармен толықтырып, жаңа тест варианттарын кіріктіріп отырады. Мектеп-гимназияның тағы бір ерекшелігі – математика пəнін оқытуға айрықша назар аударады. Бұл – тек осы пəнге артықшылық жасау емес. Математика арқылы өзге сабақтарды оқытудың да сапасын арттыра түсуді мақсат етеді. Он бес мұғалім Кембридж əдіс-тəсілі бойынша арнайы даярлықтан өтіп келіп, тəжірибені тындырымды пайдалануда. Момышұлы мектебіндегі Əшірай Маралова, Тамара Қарабалаева, Вахиша Исатаева, Клара Сарыбаева, Нұрзада Əлметова, Нұрзия Қонысова, Ғазиза Төленбаева, Жауқазын Сауытова, Зəмира Биімбетова, Гүлвира Уəлиева, Майра Жанаева, Нұргүл Жақсыбаева, Ақнұр Орақбаева, Ақмарал Бекманова, Бағдагүл Аязбекова, Мұхтар Биімбетов, Сəкен Жұмақов, тағы басқа да мұғалімдердің жас ұрпаққа білім мен тəрбие берудегі жалықпас, жемісті жұмыстарын жұртшылық жоғары бағалайды. Мерейің арта бергей, Мақтааралдың алтын мектебі! Оңтүстік Қазақстан облысы. ––––––––––– Суретте: ОҚО əкімі Асқар Мырзахметов мектеп-гимназияда.

 Талап жəне тəртіп

Жазасын ґтеушілер де жўмыспен ќамтылады

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Елімізде түзеу мекемелерінің əлеуеті тиімді пайдаланылатын болса, өнеркəсіпті өркендетуге де үлес қосылар еді. Айталық, бас бостандығынан айырылған азаматтардың еңбек күші шетелдерде кеңінен пайдаланылады. Мəселен, Италияның түзеу мекемелерінде «Түрмеде жасалған» атты тауар белгісімен шығарылатын жастарға арналған сəнді киімдер үлкен сұранысқа ие. Берлин түрмелері дизайнерлік

үлгімен көйлек-шалбар, аяқ киім, белдік, костюмдер тігеді. Ондағы сотталушы-жұмыскерлердің айлық еңбекақысы 300-ге жуық евроны құрайды. Өнімдері ғаламтор сайттары арқылы сатылады. Неміс түрмелерінде жұмыс істейтін компанияның өз əріптестері мен дилерлері бар. Сол сияқты АҚШтағы түрме индустриясы əскери киімдер мен жабдықтардың – 100, монтаждау құралдарының – 98, тұрмыстық техниканың – 36 жəне кеңсе жиһаздарының 21 пайызын өндіреді. Ондағы жылдық тауар айналымы 70 миллиард долларға тең.

Осы орайда шығысқазақстандықтар да шетелдік тəжірибелерге сүйене отырып, түзеу мекемелерінде өнеркəсіпті дамытуды көздеп отыр. Бұл – сотталушыларға жұмыс беріп қана қоймай, олардың белгіленген жаза мерзімін өтеп болғанынша еңбек тəжірибесін жинақтауына, сондайақ, өңірдің экономикалық дамуына айтарлықтай табыс əкелуіне мүмкіндік бермек. Осы мəселе облыстық қылмыстық-атқару жүйесі департаментінде өткен отырыста қаралды. Оған өңір басшысы Б.Сапарбаев, облыстық прокуратура мен басқармалардың басшылары қатысты. Түрмеде отырғанымен ағаш пен темірден түйін түйетін ісмерлер жазасын өтеушілер арасында жетерлік. Мұны облыс орталығындағы 156/2 қатаң режімдегі түзеу мекемесінде жазасын өтеушілердің қолынан шық қан түрлі бұйымдардан аңдауға болады. Жаза басқан жандар дың қолынан шыққан музыкалық аспаптар, шахмат пен дойбы тақталары, ағаш сəкілер, көрнекі шырағдандар, аулаға арналған ағаш күрке, қосалқы автобөлшектер мен өзге де тұрмыстық бұйымдар зауыттан шыққандай көз жауын алады. – Облыстағы түзеу мекемелерінде жүзеге асырылмаған еңбек

əлеуеті мен өндірістік мүмкіндіктер көп. Онда дəнекерлеу, электр жəне тігін цехтары, дайын өнімдер қоймасы мен басқа да бос тұрған орындарды пайдалануға болады, – деді облыстық прокуратура қызметкері Олег Морозов. Оның айтуынша, ұн, жиһаз, киіз басу, металл өңдеу, жаяу жүргінші жолына тас төсеніштер даярлау, блок өнімдерін жасау цехтары толығымен жарақ тандырылғанымен тапсырыстың жоқтығына байланысты тоқтап тұр. Бұл реттегі жұмысты үйлестіру бағытында құрылған «ЕңбекӨскемен» РМК мекемесінің қызметі тым салғырт. Еңбекке қабілетті жазасын өтеушілер ішінде 2303 дипломды мамандар бар. Олардың арасында темір жонушы, тас қалаушы, фрезер сынды өндіріске қажетті

«Алиби-Ишим» ЖШС Солтүстік Қазақстан обл., Ғ.Мүсірепов атындағы ауд., Бірлік а. мекенжайында 2014 жылғы 4 шілдеде сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Алиби-Ишим» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «АлибиИшим» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Алиби-Ишим» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Алиби-Ишим» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

«Ялтинский-2» ЖШС Солтүстік Қазақстан облысы, Ғ.Мүсірепов атындағы ауданы, Ялта а. мекенжайында 2014 жылғы 4 шілдеде сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Ялтинский-2» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «Ялтинский-2» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Ялтинский-2» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Ялтинский-2» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

«Краснознаменский-2» ЖШС Солтүстік Қазақстан обл., Ғ.Мүсірепов атындағы ауд., Сокологоровка а., Ленин к-сі, № 1 мекенжайында 2014 жылғы 4 шілдеде сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Краснознаменский-2» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «Краснознаменский-2» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Краснознаменский-2» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Краснознаменский-2» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

«Золотой колос» ЖШС Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Пресногорьковка а. мекенжайында 04.07.2014 жылғы сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Золотой колос» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «Золотой колос» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Золотой колос» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Золотой колос» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

«Масло-Дел Агро» ЖШС Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Подлесное ауылы мекенжайында 2014 жылғы 4 шілдеде сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Масло-Дел Агро» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «Масло-Дел Агро» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Масло-Дел Агро» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Масло-Дел Агро» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

«Бауманское-07» ЖШС Ақмола облысы, Егіндікөл ауданы, Бауман а. мекенжайында 04.07.2014 жылғы сағат 10.00-де серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Бауманское-07» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «Бауманское-07» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Бауманское-07» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Бауманское-07» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

мамандық иелері жеткілікті. Егер оларға жұмыс табылатын болса, тұрақты еңбекақы алып, қарыздарын өтеуге, ағайындарына əлеуметтік көмек көрсетуге, салық төлеуге мүмкіндік туар еді. Бұл сонымен бірге, жазасын өтеп, бостандыққа шыққан соң қоғамдық өмірге бейімделуіне алғышарт бола алады. Айта кеткен абзал, «Қазцинк», «Қазақмыс», «Титан-магний комбинаты» сынды ірі кəсіпорындар жыл сайын 30 мың дана жұмыс киімін сатып алу мақсатында миллиардтаған теңге жұмсайды екен. Егер осы өнімді өндіруді түзеу мекемелеріне жүктейтін болса, жазасын өтеушілерді жұмыспен қамту мəселесін де шешуге болар еді. Шығыс Қазақстан облысы.

«Ишим-Астык» ЖШС Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Есіл а. мекенжайында 04.07.2014 жыл ғы сағат 10.00-де серіктестік қатысушы ларының жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ-тан 108 ай мерзімге банктік займдар алуды мақұлдау. 2. Жасалатын банктік займ шарты бойынша «Ишим-Астык» ЖШС міндеттемелерін жабу үшін «Цеснабанк» АҚ-қа жеткілікті мөлшерде «ИшимАстык» ЖШС мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. Кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сату құқығын «Цеснабанк» АҚқа беру. 4. Алынатын банктік займдар бойынша қаржылық сауықтыру үшін (бұдан əрі – Бағдарлама) агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 20132020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенін дамыту Бағдарламасына «Ишим-Астык» ЖШС-нің қатысуын мақұлдау. 5. «Ишим-Астык» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шарттармен банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға, Бағдарламаға қатысуға, кепілге беруге барлық өкілеттіктерді беру.

В связи с утерей документа Свидетельство о праве на наследство по закону №11606 от 26.12.2013 г. на имя Мирмановой Ассоль Ербулатовны считать недействительным. В связи с утерей диплома Казахского экономического унисерситета им Т.Рыскулова ЖБ №0782853 на Касьяненко Анастасию Юрьевну считать недействительным. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының физика факультетін 1969 жылы бітірген түлектерін 2014 жылғы 28 маусымда сағат 10.00-де оқу корпусының алдында кездесуге шақырамыз. Хабарласу телефоны: 8 701 460 17 86.

Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің басқарма төрағасы-ректор, экономика ғылымдарының докторы, профессор, ардақты ағамыз Серік Аманжолұлы СВЯТОВ 60 жасқа толып отыр. Құрметті Серік Аманжолұлы, сізді адам өмірінің айтулы белесі – алпыс жылдық мерейтойыңызбен шын жүректен құттықтаймын. Осынау маңызды атқарып жүрген істе қанатыңыз талмасын, қажыр-қайратыңыз артып, жолыңыз əрқашан ашық болсын. Қоғамымыздың игілігін арттыру бағытындағы күрделі де жауаптты қызметте бұдан былай да абырой биігінен көріне беріңіз. Қадірлі Серік Аманжолұлы, сізге осындай мерейлі күні шын көңілден зор денсаулық, қажымас қайрат, шаңырағыңызда берекебірлік, ырыс-ынтымағы жарасқан бақытты ғұмыр тілеймін. Ізгі ниетпен, «Ақпараттық-талдау орталығы» АҚ президенті Серік Ырсалиев.

Құрметті журналистер! «Кəсіпқор» холдингі» коммерциялық емес акционерлік қоғамы жəне «Қазақстан Баспасөз клубы» ақпараттық орталығы» қоғамдық бірлестігі журналистер арасында «Болашақ кəсіби мамандар» тақырыбындағы республикалық байқаудың басталғаны жөнінде хабарлайды. Байқаудың мақсаты – республикалық жəне аймақтық бұқаралық ақпарат құралдарында Қазақстанның барлық салаларының тұрақты дамуын қамтамасыз ететін кəсіптік-техника білім беру жəне кадр даярлау маңыздылығын кеңінен насихаттау. Байқау Қазақстан Республикасының БАҚ журналистері арасында үш номинация бойынша өтеді: баспа бұқаралық ақпарат құралдарындағы үздік материал (1 жəне 2 орын); үздік телевизиялық материал (1 жəне 2 орын); интернет бұқаралық ақпарат құралдарындағы үздік материал (1 жəне 2 орын); радиодағы үздік материал (1 орын). Ынталандыратын жүлде. Байқаудың жеңімпаздары Астана қаласында өтетін марапаттау салтанатында бағалы сыйлықтарға ие болады. Барлық материалдар байқаудың ұйымдастырушыларына 2014 жылдың 15 қарашасына дейін келіп түсуі тиіс. Көрсетілген мерзімнен кейін келіп түскен құжаттар мен жұмыстар байқауға қатыстырылмайды. Мерзім байқаудың қазылар алқасы материалдарды алған күнімен анықталады. Байқауға қатысу туралы өтінім жəне қатысушы туралы ақпарат байқау ұйымдастырушысының кеңсесінде мына мекенжай бойынша қабылданады: 01000050059, Астана қаласы, Достық көшесі, 3-үй, «Көрме» КО, №17-кеңсе, «Қазақстан Баспасөз клубы» ақпараттық орталығы» ҚБ. Байқауға қатысушы өтінімі қабылданғаны жөнінде электронды поштасына растама алу үшін мына электронды поштаға жəне телефон нөмірлеріне хабарласуына болады: astana@pressclub.kz немесе sm8@ pressclub.kz, тел.: 8 (7172) 577716, 576338, 524317. Байқаудың шарттары туралы ақпаратты www.pressclub.kz немесе www.kasipkor.kz сайттарынан көруге болады. Байқау туралы қосымша ақпарат пен кеңес алу үшін Қазақстан Баспасөз клубына мына телефондарына хабарласу қажет: 8 (7172) 577716, 576338, 524317, 87017495735, astana@pressclub.kz, sm8@ pressclub.kz

«Еуро-Азия Эйр» авиакомпаниясы» акционерлік қоғамы «Еуро-Азия Эйр» авиакомпаниясы Жалғыз акционерінің 2014 жылғы 15 мамырдағы №48 шешімінің 10-тармағына сəйкес, жай акциялар бойынша дивидендтер төлейтіні жөнінде хабарлайды. «Еуро-Азия Эйр» авиакомпаниясы» акционерлік қоғамының орналасқан жері жəне банктік деректемелері: Астана қ., Тұран даңғылы, 18, СТН 150 100 225 112 ЖСК KZ 256010111000031216 Алматы қ. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ БСК HSBKKZKX КБЕ 16 БСН 971040001526 ҚҚС бойынша есепке қою туралы куəліктің сер. 62001 № 0000254, 01.10.2009ж. Тел. (7172) 570030, 570128, 570059 Дивидендтер төленетін кезең: 2013 жыл үшін Бір жай акцияға есептелген дивиденд мөлшері 126 (жүз жиырма алты) теңге 41 (қырық бір) тиын. Дивидендтерді төлеу басталатын күн: 2014 жылдың 1 шілдесінен бастап 1 қарашасын қоса алған аралықта. Дивидендтерді төлеу тəртібі жəне формасы: «Еуро-Азия Эйр» авиакомпаниясы» АҚ Жалғыз акционерінің банктік шотына аудару арқылы.

Акционерное общество «Авиакомпания «Евро-Азия Эйр» объявляет о выплате дивидендов по простым акциям в соответствии с решением Единственного акционера «Евро-Азия Эйр» №48 пункт 10 от 15 мая 2014 года. Местонахождение и банковские реквизиты акционерного общества «Авиакомпания «Евро-Азия Эйр»: г. Астана, пр. Туран, 18, РНН 150 100 225 112 ИИК KZ 256010111000031216 АО «Народный Банк Казахстана» г. Алматы БИК HSBKKZKX КБЕ 16 БИН 971040001526 Св. о постановке на учет по НДС сер. 62001 № 0000254 от 01.10.2009 г. Тел. (7172) 570030, 570128, 570059 Период, за который выплачиваются дивиденды: за 2013 год. Размер дивиденда в расчете на одну простую акцию 126 (сто двадцать шесть) тенге 41 (сорок один) тиын. Дата начала выплаты дивидендов: с 1 июля по 1 ноября 2014 года. Порядок и форма выплаты дивидендов: путем перечисления на банковский счет Единственного акционера АО «Авиакомпания «Евро-Азия Эйр». В связи с утерей документа Свиде тельство о праве на наследство по закону №11606 от 26.12.2013 г. на имя Мирмановой Ассоль Ербулатовны считать недействительным.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы жəне Прокуратура органдары ардагерлерінің республикалық одағы Маңғыстау облысының прокуроры, 3-сыныпты мемлекеттік əділет кеңесшісі Сабыржан Мəдиұлы Бекбосыновқа жəне отбасы мен жақын туыстарына аналары Мақыш ІЛКІБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Солтүстік Қазақстан облысының əкімі Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген шахтері, Социалистік Еңбек Ері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Шахтер даңқы» белгісінің толық иегері, Павлодар облысының құрметті азаматы Станислав Павлович КУРЖЕЙДІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы «Тұран» университетінің ректоры, Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, экономика ғылымдарының докторы, профессор Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры, экономика ғылымдарының докторы, профессор Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректораты мен ұжымы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Зоология институты» РМК бас директоры, ҚР ҰҒА академигі Əлихан Мелдебекұлы Мелдебековке ұлы Алмасханның мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Жұлдыздар отбасы. Аңыз адам» журналының ұжымы Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі, оқулықтану саласының білікті маманы, ҚР баспа жəне полиграфия ісінің қайраткері Ұлықман Əбілдаұлы АСЫЛДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның зайыбы Күнімбүбі апайға, ұлы Бекжанға, қыздары – Гауһар мен Құралайға қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

17 маусым 2014 жыл

Үйдің берекесі қабырғасының қиюымен емес, теңінің жиюымен, отбасындағы сыйластықпен, татулықпен кіреді.

Алтын діѕгек

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Еліміздіѕ 14 облысы мен Астана, Алматы ќалаларын ќамтыєан «Мерейлі отбасы» байќауыныѕ Аќтґбе облысы бойынша жеѕімпаздары

Жапыраєын жайєан бəйтерек

Аќтґбе ќаласындаєы Тїсіпќалиевтер əулеті «Мерейлі отбасы» ўлттыќ байќауыныѕ облыстыќ турыныѕ Гран-При жеѕімпазы атанды.

Мамандыќќа адалдыќ

Бұл отбасын ақ желеңділер əулеті деуге əбден болады. Себебі, бір отбасындағы бес адам бірдей денсаулық сақтау саласында еңбек

ететін дəрігерлер. Отағасы Балаш Түсіпқалиевтің айтуынша, ол дəрігер болуға жүрек қалауымен келген. Өзі Атырау өңірінің тумасы. Əкесі 1943 жылы қан майданға аттанып, хабарсыз кетті. Ол əке бейнесін көз алдына елестете де алмайды, тым жас болатын. Отбасының барлық ауыртпалығын мойнына алған ағасы оған əкесіндей қамқор болды. Есейе келе оның дəрігер болуға ақыл-кеңес беруі де осы мамандықты таңдауына əсер етті. 1963 жылы Балаш Түсіпқалиев Алматы медициналық институтының педиатрия факультетіне оқуға түсті. Əрине, осылай болуының өзі кездейсоқ емес-ті. Бала кезінде ағасының бүлдіршін дерінің біреуі əлдеқалай сырқаттанып қалса, шыр айналып жанынан шықпай күтетін. Мүмкін бала жүрекке сол кезде-ақ сəбилерді емдеп-сауықтыруға деген құштарлық сезімі қонақтаған болар. Институтты бітірген соң туған жеріне оралып, облыстық аурухананың балалар бөлімшесіне жұмысқа орналасты. Бірінші дəрігерлік кезек шілігінде оның қарауына ми ісігімен ауыратын бала тапсырылғанда кəдімгідей жүрексінгені де есінде. Бала жанарының ұшқыны көз алдында сөніп бара жатыр еді, оған көмектесу де мүмкін емес болатын. Жас дəрігер осылай алғаш рет өліммен бетпе-бет келді. Ол кезде балалар дəрігерлері жеткіліксіз еді. Сондықтан балалар бөлімшесінде жұмыс істей жүріп, Балаш Түсіпқалиев санитарлық авиациямен сол кездегі Гурьев облысының алыс ауылдарына ұшып барып, балаларды талай рет ажал

тырнағынан арашалап қалды. Осы кезеңде ол дəрігерлік мол тəжірибе жинады, өмірлік үлкен жолдан өтті. Оған көп уақыт өтпей-ақ балалар бөлімшесінің меңгерушілігі ұсынылды. Кейіпкеріміз 1974 жылы Ақтөбе қаласындағы балалар ауруханасына жұмыс істеуге шақыртылды. Мұнда ол бірінші күннен бастап тəжірибелік қызметін ғылыммен тығыз байланыстырды. Медициналық институттың ғылы ми кеңесінде оны педиатрия кафедрасының ассистенті етіп бекітті. Кейін Мəскеуде медицина ғылымдарының кандидаттығын ойдағыдай қорғап шықты. Кафедра доценті, факультет деканы, жоғары оқу орны жанындағы педиатрия емханасының басшысы, оқу-тəрбие ісі жөніндегі проректоры болды. Қазір Балаш Түсіпқалиев зейнеткерлік жаста болғанымен, Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медици налық университетінің балалар аурулары кафедрасында еңбек жолын жалғастыруда. Студент терге дəріс оқиды, ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізеді, кəсіби жұмысын ғылыммен байланыстыруға да уақыт табады. Ұлдары Асылбек пен Ақылбек те медицинаны таңдады. Бұл олардың өз қалауы. Алайда, Түсіпқалиевтер отбасындағы ата-ана өнегесі, олардың өз мамандығына деген адалдығы əсер етпеді десек ақиқаттан алыс кетер едік. Балаш ағаның құдай қосқан жары Жамал апа да денсаулық сақтау саласының қызметкері, балалар бақшасында медбике болып еңбек еткен. Сондықтан болар, үлкен ұлы Асылбектің де əке жолын қуып педиатрия факультетін тəмамдағаны. Қазір медицина ғылымдарының кандидаты, балалар хирургиясы кафедрасының доценті, сонымен бірге Марат Оспанов атындағы Ақтөбе медициналық университетінің тəрбие ісі жөніндегі проректоры қызметін қоса атқарады. Кіші ұлы Ақылбек – емдеу факультетінің түлегі. Қазір акушерлік жəне гинекология кафедрасына жетекшілік етеді. Оның зайыбы Сəуле де дəрігер, тағам жəне жасөспірімдер гигиенасы кафедрасын басқарады. – Менің сүйікті немерем Перизат биыл мектеп бітірді. Ол да дəрігер болуды қалап отыр. Яғни, Тү сіпқалиевтердің дəрігерлік отбасы тағы бір ақ желеңдімен толығады, – деп күледі Балаш аға. Ақтөбе қаласы.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Үлкен отбасының басшысы Өтеген Жандосов 1933 жылы кіндігі кесілген Шалқар қаласында осы күнге дейін еш жерге қоныс аудармай тұрып жатыр. Өңірдегі өзгерістердің барлығы көнекөз қарияның жадында. Елде, əлемде болып жатқан барлық жаңалық атаулыны қалт жібермейді, құлағы түрік, көңіл көзі ашық. Мұндай елгезектік Өтеген ақсақалға бала кезінен дарыған қасиет. – Əркімге өзінің туған жері ыстық. Киелі жердің қадірін əрбір саналы азамат дұрыс ұғынғаны жөн. Құдай қосқан қосағым Сəбила екеуміз ел қатарлы еңбек еттік, он екі баланы қатарынан кем қылмай өсірдік, өмірден өз жолын табуларына барлық күшжігерімізді аямадық, — дейді сексеннің сеңгіріне аяқ басқан Өтеген Ұлмағанбетұлы. Қазір ақсақал он екі баласының бір-бір шаңырақ болып, бəрі де ел аузында жүрген азамат екеніне тəубе етеді. Ойланып отырса өмір өткелдері маңдайына қиындықты да, қызықты да қатар жазыпты. Əкесі Ұлмағанбет кезінде жазықсыз жаламен сотталып, анасы Мəрзия Өтегенді жалғыз бағып өсірді. 16 жасынан қара жұмысқа жегілген Өтеген ана үмітін ақтады. 1949 жылдан бастап Шалқар үй құрылысы дистанциясында тапжылмай 46 жыл 5 ай қызмет етті. Адалдықты алғашқы орынға қоятын азамат тындырымдылығы, іскерлігі, жауапкершілігінің арқасында құрмет пен сыйға бөленді. «Жол қатынасы

министрлігінің үздік жұмысшысы», «Құрметті теміржолшы» атағы, «Құрмет Белгісі» ордені ол кісіге туған жерге төккен маңдай тері үшін берілген. Ол үшін «Шалқар қаласының Құрметті азаматы» атағы ең жоғары марапат десек те қателеспейміз. Өтеген Ұлмағанбетұлының 1990 жылы КОКП-ның соңғы съезінің делегаты болып сайлануының өзі замандастары арасында абырой-беделінің зор болғанын көрсетсе керек. Қазір 12 ұл-қызынан 33 немере, 16 шөбере сүйіп отыр. Балаларының қатарынан кем болмай өсуі үшін олардың тəрбиесіне зор көңіл бөлді. – Əжеміздің де, анамыздың да тəрбиесін көрдік. Алақан жылуын аяған емес. Ал əкеміздің қаталдау болғаны рас. Қазір ойлап отырсам, сол қаталдық біздің қанатымызды қатайтыпты. Тəлімі мол тəрбиенің арқасында 12 балаға да жоғары білім əперді, 12 отау етіп шығарды, – дейді ұлы Шалғынбай Жандосов. Шалғынбай қазір Алматы қаласындағы республикалық Санитарлық-эпидемиологиялық сараптама жəне мониторинг ғылымитəжірибелік орталығын басқарады. Бұдан бөлек медицина ғылымдарының кандидаты атағы бар. Кенже ұлының қолында тұратын Өтеген ақсақал мен Сəбила əже немерелерінің де жақсы оқып, ел азаматы болуын ұл-қыздары нан талап етіп отырады. Ал олардың

«Мерейлі отбасы» ўлттыќ байќауында Шалќар ќаласында тўратын Жандосовтар отбасы бірінші орынды иеленді. қуанышын көру – қариялар үшін баға жетпес сыйлық. – 2001 жылы мектепті үздік бітіріп, «Алтын медальді» Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың өз қолынан алдым. Сонда атам «Бұл – ата-анаңа да берілген баға, сенің ел азаматы боларыңа деген сенім. Енді тек жақсы оқуға міндеттісің. Елбасыдан ұят болмасын», деді. Атамның сенімін ақтауға тырыстым. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетін қызыл дипломмен бітірдім.

Ќолґнерді ќастерлеген шаѕыраќ

«Мерейлі отбасы» ўлттыќ байќауыныѕ облыстыќ іріктеу кезеѕінде екінші орынєа ие болєан Жаќыбаевтар отбасы Шўбарќўдыќ ауылында тўрады. Бұл отбасы мүшелері ұлттық қолөнерді дамытып, оған қоса отбасы бизнесін де дөңгелентіп отыр. Биыл облыстық ғылымитəжірибелік орталықта қолөнер шебері Нұрлан Жақыбаевтың шығармашылық еңбек жолының 20 жыл дығына арналған «Халық қолөнері – асыл қазына» атты көрме ұйымдас ты рылды. Көрмеге шебердің жəне оның шəкірттерінің теріден жасаған бұйымдары мен оқушылардың сан түрлі тақы рыпта қор ғаған ғылыми-зерттеу жұмыстары, жинақ талған баспа материалдары қойылды. Бүгінде Темір ауданындағы №1 Шұбарқұдық мектеп-гимназиясы директорының орынбасары қызметін атқаратын Нұрлан Сəулебайұлының педагогикалық еңбегі дəстүрлі қолөнерді дамыту

мəселелері жəне «Дарын» бағдарламасын іске асыру бағытында жүзеге асырылуда. Нұрлан Жақыбаев тəуелсіздік алған алғашқы жылдарда қолөнердің даму процесінде түрлі проблемалар туындағанын айтады. Бұл проблеманы ұтымды шеше білген шебер 2006 жылы Шұбарқұдықта «Алтынбек» жауапкершілігі шектеулі серіктестігін құрады. Серіктестіктің негізгі бағыты – теріден түрлі ұлттық бұйымдарды жасау. Өндіріс шеберлері де – өздері. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» демекші, балалар шебер əкесі мен ісмер анасынан көргендерін үйреніп өсті. Мəселен, үйдің тұңғышы Орынгүл сегізінші сыныпта оқып жүргендеақ, республикалық «Балбұлақ» балалар журналының төрт нөміріне төрт түлік малдың терісін илеу

туралы материал жазды. Ұлттық мəдениеттің жанашыры болғысы келетін ол кейінірек мектеп бітіргенде грантты жеңіп алып, ƏлФараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Мəдениеттану» мамандығы бойынша тəмамдады. Осыдан төрт жыл бұрын жас ізбасар «Алтынбек» ЖШС-нің тізгінін ұстады. Серіктестікке ірі тапсырыстар мұражайлардан түседі. «Алтынбек» ЖШС-нің өндіріс шебері Нұрлан Сəулебайұлы Темір аудандық музейіне теріден саба, сауыт, торсық, белдік секілді дүниелер жасап беріпті. Серіктестік енді келін түсіру салтына байланысты жиынтық жасауды жолға қойып отыр. «Дарын» мемлекеттік бағдарламасын іске асыруда Нұр лан Жақыбаев 1999 жылы оқушылардың ғылыми қоғамын құрып, соның негізінде мекте п ішілік «Болашақ» ғылыми мектебін басқарады. Мақсат – оқушылардың қоғамдық бейімде луін жəне функциялық сауаттылығын дамыту. Бүгінде бұл мектепте дəріс алатын оқушылар ауданның əлеуметтік-экономикалық дамуы мен өлкенің табиғатын, мəдени-тарихи ескерткіштерін зерттеуде қомақты үлес қосып жүр. Былтыр «Алтын қыран» ком паниясы ұйымдастырған «Атамекен-стартап» бизнес-идеялар байқауында №1 Шұбарқұдық мектеп-гимназиясы 500 мың теңге көлеміндегі грантты ұтып алды. Жоба балаларды еңбекке баулу арқылы, мектептің тəжірибе алаңына бау-бақша өнімдерін өсіру əрі оған ғылыми-тəжірибелік жұмыстар жүргізуді көздейді. Бұл іске жетекшілік жасайтын да Нұрлан Жақыбаев.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Шалқар қаласы.

Ўстаздыќ деген бір əлем

Осы байќауда їшінші орынды Мəртґк кентіндегі Сергей Полегоньконыѕ отбасы иеленді. Жерлестері оларды «Мұға лімдер əулеті» деп орынды мақтан тұтады. 1952 жылы Ақтөбе қа ласында дүниеге келген Сергейдің əкесі Николай Данилович – Ұлы Отан соғысының ардагері. Соғыстан кейін денешынықтыру пəнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. Ол Қазақстан Республикасының үздік ағартушысы. Ал анасы Феодосия Полегонько ұзақ жылдар бойы аудандық орталық ауруханада медбике болып еңбек етті. Отбасындағы жалғыз бала мəде ниеті мол ата-ананың өнегесін алып, Белоруссияның Витебск қаласындағы денешынықтыру институтын бітірді. Кейін Ақтөбе педагогикалық институтын тəмам даған. Футбол, мотоцикл спортынан спорт шеберлігіне кандидат атағы бар. Туған жеріне оралған ол 1976 жылдан бастап 40 жылға жуық уақыт мек теп те денешынықтырудан сабақ берді, жеті жылдай спорт мектебі директорының орынбасары да болды. Кейін мектепке

қайта оралды. Ол облыстық, аудандық білім басқармаларының мақ тау қағаздарына ие болып, «Қазақстанның білім беру ісінің үздігі» атанды. Өмірлік жары Лидия Полегонько да ұстаз. Ол аудан балаларына скрипкада ойнауды үйретеді. Ерлі-зайыпты Полегоньколардың екі ұлы да əке жолын қуып, бүгінде ұстаздық қызметте жүр. Үлкен ұлы Павел Қазан орта мектебінде география, биология жəне тарих пəндерінен сабақ береді, 6 жыл мектеп директоры қызметін де атқарған. Сонымен қатар, Павел музыкалық мектепті фортепиано аспабына оқып, үздік бітірген. Ал кішісі Антон №1 Мəртөк орта мектебінде денешынықтырудан сабақ береді. Үлкен келіні Юлия – бастауыш сыныптардың мұғалімі болса, кіші келіні Любовь та химик-биолог. Полегоньколар отбасы Кирилл, Андрей, Виктория, Ангелина атты 4 немере сүйіп отыр. Мəртөк кенті.

Мақалалар топтамасын əзірлеген «Егемен Қазақстан» газетінің Ақтөбе облысындағы меншікті тілшісі Сатыбалды СƏУІРБАЙ.

Шұбарқұдық кенті.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

Қазір өз мамандығым бойынша еңбек етіп жатырмын, – дейді немересі Нұржан Шалғынбайұлы. Нұржанның інісі Ержан да мектепті «Алтын белгімен» аяқтап, сосын Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін де қызыл дипломмен бітірді. Үлкен əулет басшысы Өтеген ақсақалдың өнегелі өмір жолы, елге, қоғамға істеген адал еңбегі қай отбасыға да үлгі боларлық.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №333 ek


17062014  

1706201417062014

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you