Page 1

ДЕРЕК пен дəйек 5 500 000 000 Өткен жылы облыста агроөнеркəсіп кешенін қолдауға мемлекеттік бюджеттен осыншама теңге бөлінді

№88 (28027) 16 НАУРЫЗ СЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Облыстың аграрлық секторын дамыту басты басымдықтардың бірі болып отыр. Саланы қаржыландыру көлемі де жыл сайын ұлғая түсуде. Өткен жылы агроөнеркəсіп кешенін қолдауға мемлекеттік бюджеттен 5,5 миллиард теңге қаржы бөлінді. Оның ішінде 2,7 миллиард теңге субсидиялар төлеуге жұмсалған. Бұдан басқа, «ҚазАгро» ұлттық əл-ауқат қорының қаржылық институттары тарапынан облыстың ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің жобаларына 2,8 миллиард теңге бағытталыпты. Жамбыл облысы.

100

Осынша адам екі айда жүргізушілік куəлігінен айырылды Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Соңғы екі айда Қызылорданың жүзден астам тұрғыны жүргізуші куəлігінен айырылды. Бұл туралы облыстық соттың өкілдері хабарлады. Жүргізушілер көліктеріне жалған нөмір таққан, қарсы бетке шық қан, мас күйінде көлік басқарған, жол қозғалысы ережесін өрескел бұзған, жол апаты орын алған жерден қашып кеткен, ішкі істер орга ны қызметкерінің талабын орындамаған. Ең қынжылтатыны, мұндай құқық бұзушылық жасайтын жүргізушілер саны жыл өткен сайын артып келеді. Кейбір жүргізушілер сотқа да келмейді екен. «Мысалы, жақында бір жүргізуші көпірдің бетон жиегіне соғылды. Көлікте болған жолаушылар жеңіл жарақат алған. Жүргізуші жолаушылардың денсауығына зиян келтіргенімен қоймай, сот отырысына келмеді. Бірақ сот істі сырттай қарап, оған айыппұл салумен қатар, бір жылға жүргізуші куəлігінен айырды», – дейді облыстық соттың баспасөз қызметі. ҚЫЗЫЛОРДА.

98,5

Сақтансаң – сақтайды

Ќауіп сейілер емес Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

«Казгидромет» мемлекеттік мекемесі 15-16 наурызда Шығыс Қазақстан об лы сының басым бөлігінде қатты жел соғып, жаңбыр толассыз жауып, күннің күрт жылуынан тау беткейлерінен су тасқыны бола тыны жайлы хабар таратып, тұрғындарды қауіпсіздік шараларын сақтауға шақырды. Рес публикалық дəре жедегі «Өскемен-Зырян», «Бе рел-Рахман қайнары», облыстық мəртебесі бар «Воскресенка-Петропавловка-ШелеховБелағаш» жолдары қатты бораннан соң жабылып қалды. Екі күннен бері өңірде ауа райы күрт жылып, қар ери бастады. Өскеменнің өзінде қардың 70 пайызға жуығы еріп кетті. Əзірше апаттан аманбыз. Бұдан бір апта бұрын Сөгір кенті маңында бірнеше тұрғын үйді су басқанымен, оның зардабы жойылды. Қала əкімі Серік Тəукебаевтың ұйымдастыруымен сенбіліктер өтіп, қауіпті жерге күндіз-түні қатаң бақылау қойылды. Тасқын бола қалған жағдайда техника мен адам күші жеткілікті. Өңір басшысы Б.Сапарбаев арнайы қызмет мекемелері басшыларымен бірге облыстың қауіпті əрі таулы аймақтары Зырян, Катонқарағай аудандарында болып, су басу қаупі жоғары жерлерді аралап, жағдаймен танысты. Бұқтырма өзенінің жағасында, тау етегінде Быкова деген ауыл бар. Бұл жердегі қардың қалыңдығы

екі метрден асады. Таулы аймақ болған соң қар біртіндеп еріп жатқан көрінеді. Соның өзінде ауылдың шетін су шайып үлгерген. Ауыл тұрғындары үйлерінің маңын қардан тазалап, бір-біріне көмектесіпті. – 2010 жылы жағалауды бекітуге екі бөгет салынған. Су басудан сол сақтап қалды. Мұның алдында облыс əкімінің бірінші орынбасары Е.Көшербаев Тұрғысындағы жағдаймен танысып қайтқан. Екі жыл бұрын онда да ұзындығы 100 метр қоршау қойылған, 150 метр бөгет салуға министр В.Божко уəде беріп кетті. Əзірше ауданда тыныштық сақталып тұр, – деп

аудан əкімі Е.Сəлімов өңір басшысына жағдайды мəлімдеді. Катонқарағай ауданында да биыл қар қалың. Асау Бұқтырма бойындағы ауылдар көктемде су тасқынынан əбден зəрезап болатыны жасырын емес. Катонқарағай ауданының əкімі Арман Бекбосынов тасқынның алдын алуда атқарып жатқан істерінен хабардар етті. Облыс əкімі Оралхан Бөкейдің кіндік қаны тамған Шыңғыстай ауылында болды. Бұқтырмаға жақын орналасқан ауыл асау өзен бұрқ-сарқ тасыған кезде Шыңғыстайға қауіп төнеді. Бұдан бұрынғы жылдары бұл жерде дамбылар орнатылды, биыл

Шығыс Қазақстан облысы.

Бал мен сїт – аєзаєа ќўт

«Егемен Қазақстан».

Гректің ұлы ойшылы Сократ «Денсаулық – өмірдің мəні емес, ал денсаулықсыз өмірдің сəні жоқ» деген екен. Оның бұл сөзі əлі күнге дейін қадірін жоғалтқан жоқ. Шынында да, ұлт денсаулығынан қымбат ештеңе жоқ. Ал дені сау ұрпақ өсіру – бəріміздің ортақ міндетіміз. Бұл парыз əр адамға, отбасына, ортаға ерекше жауапкершілік жүктейтіні айтпаса да түсінікті. Бала отбасы, ошақ қасынан бастап жаман əдеттерден іргесін аулақ салып, денешынықтырумен, спортпен айналысып, саламатты өмір салтына бейімделіп өссе, бойын да, ойын да таза, сергек ұстауға

Көңіл айту жеделхатын жолдады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның халық əртісі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Ораз Əбішевтің қайтыс болуына байланысты оның отбасына көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Қазақстан Президенті қазақ кино өнерінің ардагері, ұлттық деректі киноның негізін салушылардың бірі Ораз Əбішевтің қайтыс болуына байланысты шын ниетпен көңіл айтты. «Ораз Əбішұлының бүкіл өмірі кино өнерімен тығыз байланысты болды. Өткен ғасырдың 40-жылдарынан бастап ол

да жағалауды бекіту жұмыстары жүріп жатыр. Барлық, Сенное ауылдарында да тасқын қаупі сақталған. Демек, сақ болып, апаттың алдын алайық деп тапсырма берді өңір басшысы. Ол үшін аудандағы мекемелер мен ауыл тұрғындары күндіз-түні кезекшілікке тұрып, қажетті техниканы сақадай-сай əзірлеу қажет екені белгілі. 14 наурыз – əбдікей күнінде өңірде күн жылы болды. Бір өрт орын алып, ол шұғыл сөндірілді. 7 апатты жағдайдың алды алынды. Осы аптада қар қатты еритін түрі бар. Демек, сақтық шаралары қажет.

Жағымды жаңалық

Айқын НЕСІПБАЙ,

ҚАРАҒАНДЫ.

түсірген ондаған деректі фильм ұлттық кино өнерінің алтын қорына қосылды. Ол көптеген шəкірт тəрбиелеп, сол арқылы өзіндік ұстаздық мектебін қалыптастырды. Оның қазақ өнеріне сіңірген еңбегі лайықты бағаланып, Қазақстанның халық əртісі атағымен жəне Мемлекеттік сыйлықпен атап өтілді» делінген жеделхатта.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қытай Халық Республикасының Төрағасы, Қытай Коммунистік партиясы Орталық комитетінің Бас хатшысы Си Цзиньпинге құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Мемлекет басшысы С.Цзиньпинді Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысы сессиясының сəтті өтуімен жəне Қытай Халық Республикасының төрағасы лауазымына сайлануымен шын жүректен құттықтады. Қазақстан Президенті бұл оның басқарушылық тəжірибесінің мойындалуы, ҚХР халқының əлауқа тын арттыру жəне Қытай коммунистік партиясын дамыту жөніндегі қызметінің нəтижесі болып табылатынын атап өтті. «Сіздің басшылығыңызбен партия Қытайды əлеуметтік-экономикалық дамудың жаңа белесіне

көтеретініне жəне халықаралық аренада елдің беделін нығайтатынына сенімдімін», делінген жеделхатта. Нұрсұлтан Назарбаев Қытай Қазақстанның маңызды стратегиялық серіктесі екенін атап көрсетті. «Екі ел арасындағы тиімді ынтымақтастықтың қарқынды дамуы біздің халықтарымыздың игілігі мен өсіп-өркендеуіне бағытталатынына кəміл сенемін», деп атап өтілген жеделхатта. Нұрсұлтан Назарбаев Си Цзиньпинге зор денсаулық жəне Қытай халқының игілігіне бағытталған қызметіне табыс тіледі.

Тыѕ талаптар тўрєысынан

3 пен 6 жас аралығындағы балдырған қарағандылықтардың мектепке дейінгі білім мен тəрбие алуға қамтылуы биыл осынша пайызға жетеді

«Балапан» бағдарламасы бойынша облыс бүлдіршіндерін балабақшаларға тарту мəселесі 2015 жылға дейін толық шешімін тапқалы отыр. Былтыр бұл тұрғыдағы көрсеткіш 97,8 пайызды құраса, биыл жоғарыда аталған деңгейге көтеріледі. Бүгінде қалалармен қатар, барлық аудан орталықтарында, көптеген елді мекендерде жеткіншектерге арналған мекемелермен бірге, мектептер жанынан құрылған шағын орталықтар жұмыс істейді. Үстіміздегі жылы Қарағанды, Шахтинск қалаларында жəне Ботақара кентінде 5 балабақша бой көтеріп, 1 мыңға тарта балақайға есік ашады.

Ќызметіне табыс тіледі

дағдыланары анық. «Біз балаларымыздың денсаулығын қамтамасыз етуге жаңа тəсілдер енгізу мəселесімен жұмыс жүргізуіміз қажет». «Қазақстан-2050» Стратегиясында осылай атап көрсетілді. Кемел білім алуға ұмтылған балдырғанның сəмбі талша желкілдей өсіп, жан-жақты дамуына дұрыс тамақтанудың, ас мəзірін баппен, талғаммен əзірлей білудің мəні ерекше. Мектеп-интернатта 500-ге жуық бала білім алса, жартысына жуығы жатып оқиды. Оларды күніне бес мəрте тамақтандырып, астың тіл үйірер дəмділігімен қоса ағзаға аса қажетті

микроэлементтермен, дəрумендермен байытылуы, құнарлылығы 3-4 мың калориядан кем болмауы үнемі қадағаланып отырады. Соңғы жылдары ас мəзірі өңірдің табиғи-климаттық ерекшеліктеріне орайластырылып дайындалып жүр. Сол себепті ет өнімдері молынан салынады. Тағам түрлерін алмастырып беру дəстүрі кеңінен енгізілген. Мысалы, балықтан, көкөністен жасалған мəзірлер ұсынылады. Шырын, көкөніс үзілмейді. Жұқпалы аурулар көрініс беретін көктем, күз айларында сарымсақ, лимон салынған шай беру үрдісі қалыптасқан. Қызылжар – ас мəзіріне бал жəне сүт енгізу жобаларын елімізде алғаш ұйымдастырған аймақ. Бағдарламалар қолға алынғанда алғашқылардың қатарында үн қосып, дастарқаннан үзілмеуін, жүйелі болуын қадағаладық. Соңғы 2 жылда бір тоннадан астам табиғи бал үлестірілді. Балалардың балға үйренгені соншалық, дастарқанға қойылмаса ішкен астары бойларына сіңбейтіндей іздеп отырады. Сол сияқты «Мектеп сүті» бағдарламасынан да қол үзген жоқпыз. Былтыр 27 тоннаға жуық, биыл 6 тонна сүт берілді. Облыстық білім басқармасының мəліметтеріне сүйенсек, жалпы білім беретін мектептердің 71 пайызы балмен қамтамасыз етілген. Бұл үрдіс ауылдық жерлерге де қанат жайғаны қуантады. Соңғы кездері балдан жасалған сусындар мен кондитерлік тағамдар əзірлене бастады. «Мектеп сүті» бағдарламасы 128 білім үйлеріне таралған. Сөз арасында оқушылардың тамақтануына қатысты мониторинг ай сайын жүргізіліп тұратынын айта кеткен жөн.

Алматыда Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Марат Тəжиннің қатысуымен «Қазақстанның қылмыстық істерді жүргізу заңнамасын құқықтық мемлекет принциптері негізінде реформалау» атты дөңгелек үстел отырысы өтті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Бас Прокуратура мен Конститу циялық кеңес халықаралық серіктестерімен бірлесіп ұйымдастырған отырысқа Президент Əкімшілігінің, Жоғарғы Соттың, құқық қорғау органдарының басшылары, Парламент депутаттары, ғылыми жұртшылық, халықаралық жəне үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері, шетелдік сарапшылар қатысты. Дөңгелек үстел барысында Бас Прокуратура əзірлеген заң жобасы аясында Қылмыстық істерді жүргізу кодексін жетілдірудің маңызды бағыттары жан-жақты талқыланды. Ұсынылып отырған өзгерістер тергеу органдарының

жұмысын елеулі түрде жеңілдетуге жəне жеделдетуге, қылмыстық істерді жүргізу заңын халықаралық стандарттарға барынша жақындатуға, қылмыстық процеске тартылған азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау кепілдігін күшейтуге арналған. Отырыста атап өтілгендей, сотқа дейінгі өндіріс қылмыстық істерді жүргізу құқығының ең өзекті проблемасының бірі болып саналады. Оның қолданыстағы моделі қазіргі заманғы талаптарға жауап бермейді жəне азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтауға теріс ықпал етеді. (Соңы 2-бетте).

Алтыншы форумєа да аз уаќыт ќалды Оєан дайындыќ жўмысы ќалай? Астанада «G-Global жəне Астана экономикалық форумы көкжиектерінің кеңеюі. VI Астана экономикалық форумының жəне Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы тұңғыш конференцияның жоспарлары мен болашағы» тақырыбында баспасөз-мəслихаты болып өтті. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Баспасөз-мəслихатына Парла мент Сенатының депута ты, «Ғалымдардың еуразиялық экономикалық клубы» қауымдастығы үйлестіру комитетінің тең төрағасы Серік Нөгербеков, «Ғалымдардың еуразиялық экономикалық клубы»

қауымдастығының президенті Мұрат Кəрімсақов, «Ғалымдардың еуразиялық экономикалық клубы» қауымдастығының ғылыми жетекшісі Арыстан Есентүгелов қатысып, журналистердің сұрақтарына жауап берді, форумның маңыздылығы мен биылғы ерекшелігін əңгімеледі. (Соңы 2-бетте).

Бїгінгі нґмірде: ПАРЛАМЕНТ

(Соңы 2-бетте).

КРЕДО

4-бет

5-бет

Қаның қалай қайнамас?!

Ауылдаєыныѕ аузы сасыќ па?

Шетелдік маман ќазаќстандыќтан неге он есе кґп табыс табады?... Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Біздің жұрттың жағымсыз қасиеттерінің бірі – жалпақшешейлік қой. Анаған да, мынаған да жалпақтаймыз да қаламыз. Қалың қандас бір дастарқан басында отырғанда үстерінен тілі бөлек əлдекім кіріп келсе барлығы шатып-бұтып, тілін бұрап соған түсінікті тілде сөйлей бастайды. Ешкім қинамай-ақ, еш мəжбүрсіз

əбігерге түседі. Мұны кеңқолтық, дарқан мінезге жатқызудың өзі дарақылық шығар. Өз тізгініміз өзіміздің қолымызға тигеніне жиырма жылдан асып кетті. Түсінеміз, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында жер байлығын өз күшімізбен игере алмадық. Содан шетелдің мамандары мен компанияларына сүйендік. Ал қазір ше? Бүгінде есімізді жиып, етегімізді жапқан жоқпыз ба? Еңсемізді түзеп, елге үлгі боларлық жағдайға жеттік қой. Жер

асты байлығының бəрін өзіміз игере алмайтын шығармыз. Бірақ соған лайық мамандардың даярланғаны шындық емес пе? Қызылордаңызда бірнеше шетелдік, бірқанша біріккен кəсіпорындар жұмыс істейді. Осылар əлі күнге дейін шеттен маман шақыртуын тоқтатпай тұр. Мықты экономист, білімді қаржыгер, білікті инженер өзімізде толып жатыр. Жұмыссыз жүргендері де баршылық. Қарапайым ғана қамту-жабдықтау қызметін шыр

айналдырып əкететін жігіттер де жетерлік. Жоқ! Олар осындай мамандарға дейін сырттан алдыртады. Қазақстанның мамандарын менсінбей ме, əлде басқа себептері бар ма, ол жағын білмедік. Бірақ ақиқаты осы. Облыстық бақылау жəне əлеуметтік қорғау департаменті шетелдік компанияларға жоспардан тыс тексеру жүргізіпті. Жоспарлы болса, қолымыздағы деректі білер ме едік, білмес пе едік? Өйткені, мұндай жағдайда өз кемшіліктерін жасыру үшін компаниялар бармақ басты, көз қыстыға баратыны жасырын емес. (Соңы 3-бетте).


2

www.egemen.kz

Тыѕ талаптар тўрєысынан (Соңы. Басы 1-бетте). Қазіргі қолданыстағы қылмыстық-атқарушылық жүйе сі осыдан 16 жыл бұрын ай тар лықтай өзгерістерге түсіп, 1997 жылы, еліміз егемендігін алған соң бұл салада көптеген нормативті құжаттар қабылданды. Дегенмен де бəрібір ол кеңестік кезеңдегі сүйекке сіңген сырқатынан айырыла алмады. Өйткені, қылмыспен күрес көбіне адам құқын қорғаудан жоғары қойылды. Сондықтан да, «Қазақстанда тəуелсіздік жылдарында қылмыстық іс жүргізуді құқықтық мемлекеттің қалыптарына сəйкестендіру бойынша үнемі тұрақты жұмыстар жүргізілді. Ең бастысы, сот жүйесінің тəуелсіздігі нығайып, алқабилер соты құрылып, қамауға алуға сот санкциясы енгізілді. Дей тұрғанмен жиналған тəжірибе мен жүйелі түрде алдан шығып жатқан проблемалар бізге күннен-күнге қылмыстық

процесті түбегейлі реформалау қажеттігін көрсетті. Осыған байланысты Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев өзінің халыққа арнаған Жолдауында жаңа Қылмыстық іс-жүргізу кодексін қабылдау керектігін ерекше тапсырды», деді М.Тəжин. Мемлекеттік хатшы жаңа кодекстің ең басты міндеті – қылмыстық-процессуалдық заңды халықаралық нормалар мен қағидаттарға жақындату, ескірген іс жүргізу тəсілдерін жаңа, неғұрлым тиімді амалдармен алмастыру жəне ең бастысы, азаматтардың бостандығы мен құқын қорғау кепілдігін арттыру қажеттігін алға тартты. Сонымен қатар, қылмыстық істерді жүргізу заңнамасы тиімділігін арттырудың негізгі аспектілері, қылмыстық процесс тəжірибесіне түбегейлі жаңа ережелерді енгізу, қылмыстық-құқықтық дауларды шешудің соттан тыс тетіктерін дамыту туралы пікір алмасылды.

Ґѕірлік хаб – аймаќ дамуыныѕ айєаєы Кеше Астанада мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хабтың құрылтай конференциясы болды. Онда Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Əлихан Байменов баяндама жасады. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Агенттік төрағасы өзінің сөзін осыдан тура бір жыл бұрын мемлекеттік қызмет саласында үздік білім мен озық тəжірибе алмасу орталығын құру идеясы алғаш рет талқыланғанын айтудан бастады. Сол жиында өңірлік хабты жүзеге асыру жайлы сөз қозғалды. Осы тақырыпқа байланысты бірқатар шетмемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың өкілдерімен кездесулер өткізілді. Тағы бірқатар елдер мен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Бұлардың ең соңғысы АҚШ-тың персоналды басқару офисімен арада жасалды. – Біздің барлық серіктестеріміз аталмыш идеяны қолдады. Ол былтырғы мамырда өткен V Астана халықаралық экономикалық форумында да қолдау тапты, – деді бұдан əрі Ə.Байменов. – Осы орайда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен өңірлік хаб құру жоспары бекітілгенін де айта кетуіміз керек. Бюджет туралы заң бұл жөніндегі іс-шаралардың 2013-2014 жылдары қаржысын қамтамасыз етті. Мемлекеттік қызмет істері агенттігі мен Мемлекеттік басқару академиясына аталмыш жобаны ұйымдастыру мен оның адами ресурстары берілді. Жиында тағы бір белгілі болғаны: келешекте өңірлік хаб аясында Мемлекеттік басқару академиясына арнайы оқыту гранттарын бөлу де көзделген. Сөз ретінде бұл идеяның авторы БҰҰ-ның Даму бағдарламасы екенін айта кеткен жөн. Ол алғашқы қаржыландыру

кезеңінен бастап, дайындық жұмыстарына дейін жан-жақты көмек көрсетуде. Сондықтан да бұл конфе ренцияға əлемнің 32 елі мен халықаралық ұйымдарынан өкілдер қатысып отыр. Агенттік төрағасының айтуынша, Қазақстанның мемлекеттік қызмет моделін қазір халықаралық сарапшылар жоғары бағалап отыр. Мемлекет басшысы қоғамның жоғары талаптары мен жаңа сынақтарды ескере отырып, реформалардың келесі кезеңіндегі басымдылықтарды анықтап берді. Ендеше, бүгінгі конференцияның мемлекеттік қызмет саласындағы жаңа реформалар қарсаңында өтуінің өзіндік осындай символдық мəні бар. Алдағы 26 наурыздан бастап, елімізде түбегейлі өз ге ріс тер мен толықтырулар енгізіл ген мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң күшіне енеді. Осы ретте Қазақстан өзінің мемлекеттік қызмет моделінің дамуына байланыс ты жи нақтаған тəжірибесін ортаға салуға даяр. – Аймақтық хаб құру бойынша ұстанымдар бүгін таратылған тұжырымдаманың жетілдірілген нұсқасында да көрініс тапты, – деді Ə.Байменов келесі кезекте. – Тұжырымдама жобасы бойынша көптеген ұсыныстар да келіп түсті. Онда айтылған пікір ортақ: мемлекеттік қызмет саласында өңірлік хабтың құрылуы өзекті мəселе əрі оның қажеттігі де айқын жайт. Төраға сонымен бірге, аймақтағы мемлекеттік қызметті жаңғырту ісіне белсене араласып, білім мен тəжірибені бөліскендер ғана атсалыса алатынын айтты.

Басты байлық

«Мен тірі кезде туберкулезді тоќтатыѕыздар» Осындай ұранмен Дүниежүзілік туберкулезге қарсы күрес күніне орай 2013 жылдың 23 ақпан - 24 наурыз аралығында республика бойынша айлық жарияланған болатын. Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Əлемдегі дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылуды мақсат тұтқан елімізде туберкулез сияқты əлеуметтік маңызы бар ауруларға қарсы күресі кең өріс алып отыр. Нəтижесінде соңғы 5 жылда туберкулезбен сырқаттану деңгейінің төмендегені байқалады. Мəселен, 100 мың тұрғынға шаққанда туберкулезбен сырқаттану көрсеткіші 2008 жылы 125,5 болса, 2012 жылы 81,7, яғни 34,9 пайызға, ал өлім көрсеткіші 2008 жылы 16,9-дан 2012 жылы 7,2 дейін (57,4 пайыз) кеміген. Туберкулез проблемалары Ұлттық орталығының директоры, профессор Тілеухан Əбілдаевтың пікірінше, өткен жылы жаңа инновациялық технологиялардың енгізілуі, аурудың жаңа жағдайларының арасында туберкулезге қарсы дəрі-дəрмектерге дəрілік сезімталдық тестімен анықтау 91 пайызға дейін (ДДҰ стандарты 90 пайыз), ал қайталау жағдайлары 94,5 пайызға дейін жеткен. Ал науқастарды еммен қамту 2008 жылы 27,5 пайыздан 2012 жылы 86,9 пайызға өскен. Сондай-ақ, Туберкулез проблемалары ұлттық орталығында өткен баспасөз мəслихатында USAID «Сапалы денсаулық сақтау» жобасының туберкулез жөніндегі аймақтық кеңесшісі Гомбогарам Цогт мырза Қазақстан 2012 жылдың соңында ДДҰ мақсаттарына қол жеткізгенін, 2015 жылға дейін көп дəріге төзімді

туберкулез науқастарын 85 пайыз еммен қамтып жəне КДТ ТБ та быс ты емдеу деңгейі бойынша əлемде бірінші орын алатындығын мəлімдеді. Туберкулез проблемалары ұлттық орталығының, Саламатты өмір салтын қалыптастыру проблемалары ұлттық орталығының жəне үкіметтік емес ұйымдардың қолдауымен үстіміздегі жылдың 20 наурызында сағат 13.30-дан 15.00-ге дейін Республика сарайы алаңында Алматы қаласының тұрғындары үшін Дүниежүзілік тубер кулезге қарсы күрес күніне арналған промо-акция өткізілмек. Саламатты өмір салтын қалыптастыру проблемалары ұлттық орталығының директоры, профессор Жамиля Баттақованың айтуынша, аталмыш іс-шара шеңберінде тұрғындар тегін флюрографиялық тексеруден өтіп, фтизиатр мамандардан кеңес алады, тұрғындардың туберкулез туралы не білетінін анықтау мақсатында сауалнама жүргізіледі. Сонымен қатар, айлық аясында осы тақырыпта қалам тартып жүрген журналистер арасында байқау өткізіледі. Байқаудың мақсаты – БАҚ-та азаматтық қоғам институттарының, тұрғындардың жəне ұйымдардың еліміздегі туберкулез мəселелеріне назарын аудару, халықтың сауаттылығын арттыру жəне еліміздегі туберкулезге қарсы бағдарламаларды жүзеге асырудың жетістіктері мен негізгі бағыттарын халыққа жеткізу.

16 наурыз 2013 жыл

Ґѕірдіѕ ґзекті мəселелері Кеше Премьер-Министрдің бірінші орынбасары – Өңірлік даму министрі Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Батыс Қазақстан облысында болды. Күннің алғашқы жартысында бірінші вице-премьер Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің балық шаруашылығы ғылыми зертханасында болып, оның жетістіктерімен танысты. Бұл зертханада жетілдірілген жаңа технология мен тың технологиялық шешімдер негізінде тұйық суда бекіре балық өсіріп, қара уылдырық өндірудің ғылыми-технологиялық өндірісі жолға қойылған. Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

Б.Сағынтаев Оралда Зачаган ауылының жаңа шағын ауданына барды, ол жерде көп пəтерлі тұрғын үйлердің бірінің құрылысы барысымен танысты. Одан кейін ол «Көктем-2013» республикалық командалық-штабтық оқу шеңберінде Шаған су қоймасы су торабының тасқынға дайындығын қарады. Б.Сағынтаев сонымен

қатар «Жайықжылуқуаты» АҚ-та болып, газ-турбиналы қондырғыны қарап, турбина цехы мен басқару орталығын аралады, сондай-ақ үй құрылысы комбинатының құрылысымен танысты. «Агрореммаш» АҚ-та бірінші вице-премьер өртке қарсы құралдар өндірісі мен коммуналдық техникаларды қарады. Бұл кəсіпорын «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы негізінде қаржылай қолдау алған болатын. Бұдан кейін ол шыныдан жасалатын көп қабатты оқшаулайтын бұйымдар өндіру,

шыны пакеттерді дайындау, сонымен қатар, шыныларды жеткізумен айналысатын «Стекло-сервис» ЖШС-ға барды. Бұл кəсіпорынның жобалары да «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде қолдау тапқан. Күннің екінші жартысында Б.Сағынтаев «Орал сауда-өндірістік компаниясы» ЖШС-да болып, полиэтилен құбырлар өндірісімен танысты. Б.Сағынтаев осында өткен кеңесте Батыс Қазақстан облысының əкімдігіне өңірдегі тасқындардың алдын алу жəне оларды жоюға арналған бірқатар қосымша шаралар қабылдауды, гидротехникалық құрылыстардың жəне жағалауды нығайту жұмыстарының тұрақтылығын ұйымдастыруды, сонымен қатар, елді мекендерді су басу қаупі туған жағдайда қауіпсіз аймақтарға көшіру туралы халықпен белсенді түрде үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуді тапсырды. Одан басқа, бірінші вице-премьер облыс əкімдігіне əлеуметтік маңызы

бар азық-түлік тауарлары бағасының негізсіз өсіп кетуіне жол бермеуді тапсырып, өңірде бұған əсер ететін құралдар бар екенін атап өтті. Батыс Қазақстан облысы басшылығы өңірдегі үй құрылысы комбинаттарының тұрғызылуы туралы мəселелерді шешу бойынша белсенді түрде жəрдемдесуі қажет. Сонымен қатар, облыс басшылығы «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасының барлық бағыттары бойынша салынатын үйлердің іске асу процесін қатаң бақылауда ұстауы қажет. Сонымен қатар, жиында өңірдің көлік инфрақұрылымын дамыту мəселелері талқыланды. Батыс Қазақстан облысының географиялық орналасуын жəне оның транзиттік əлеуетін есептей келе, жүк тасқындарын кеңейту мəселелеріне мəн беру қажет, бұл бүкіл өңірдің экономикасын дамытуға мультипликативті əсерін тигізетін болады, деп қорытындылады өз сөзін Б.Сағынтаев. Батыс Қазақстан облысы.

Алтыншы форумєа да аз уаќыт ќалды (Соңы. Басы 1-бетте). Биыл Астана экономикалық форумы алтыншы рет өткелі отыр. Əдеттегідей мамырдың 22-24 күндеріне жоспарланған аталмыш форумның дайындық жұмыстары бүгінде мəресіне жетуге таяу. Қазіргі таңда жаһандық мəселелердің шешімін қа расты ратын халықаралық алаңға айнал ған бұл форум БҰҰ-ның зор қолдауына ие. Форумның жыл сайын қатысушылары ғана емес, көтерілетін маңызды экономикалық мəселелері де кеңейіп келеді. Атап айтсақ, алғашқы форумға небəрі 40 мемлекеттен, 4 тақырыптық панельдік сессияға 500 қатысушы келген болса, бесінші Астана экономикалық форумына 100 елден 8 мыңнан аса адам қатысты. Биылғы 6-шы алқалы жиынға да күллі əлемнен көптеген ғалымдар келеді деп күтілуде.

Бүгінде ұйымдастырушылар шетелдіктерге 8 мыңнан аса шақырту жіберіпті. Жалпы саны 60 мемлекеттің мəртебелі тұлғалары, Нобель сыйлығының 10 лауреаты, 40-тан аса іскер корпорациялардың жетекшілері, 11 мемлекет жəне үкімет басшылары, 15 министр мен орталық банктердің басқарушылары, халықаралық ұйымдардың басшылары қатыспақ. Алтыншы Астана эконо микалық форум негізінен дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференция ұйымдастырумен ерекшеленгелі отыр. Сондай-ақ, халықаралық рыноктағы бəсекелестік пен инновациялық технологияларды дамыту мəселелері де талқыланады. Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференциясы тұңғыш рет Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен ұйым дастырылып, БҰҰ үшін

əлемдік дағдарысқа қарсы жоспар жасауға негізделген. Себебі, бүгінде ел Президентінің «G-Global» жобасы əлем елдерінің ортақ мəселелерін бір арнаға тоғыстырып, көпшіліктің назарын аудартқан алып пікір алаңына айналды дей аламыз. Форум аясында 60-қа жуық түрлі шаралар ұйымдастырылмақ. VI АЭФ тəжірибелік бағыты кеңейіп, жеке сегменттер мен экономиканың түрлі бағыттарын қамтитын іс-шаралар 5 бағыт бойынша өрбімек. Сонымен қатар, форум барысындағы басқа да шаралар, мəселен, «ASTEX-2013» көрмеконференциясы, ІІ Дүниежүзілік жастар экономикалық форумы, Іскер əйелдердің ІІ ортаазиялық конгресі, VIII Инновациялық конгресс, «Astana Invest» форумы да жоспарлануда. Баспасөз мəслихаты барысында журналистер тарапынан

форумға бөлінетін қаражат жайында да сұрақтар туындаған еді. Ұйымдастырушылар бұл форумға шығындалған қаржының қайтарымы болатындығын алға тартты. «Қаражатқа келсек, мемлекеттен бұл форумды ұйымдастырып өткізу үшін 2 млн. доллардан сəл артық қаржы қарастырылған. Бұл – үлкен халықаралық форум. Оны дүниежүзілік деңгейде өткізу оңай емес. Форумды өткізуге 2-3 ай емес, кем дегенде 9-10 ай қажет. 8 мың адам, оның ішінде шетелден 2 мыңнан астам адам шақырдық. Олардың жолына, жүріп-тұруына ақша бөлінбейді. Тек форум бағдарламасы бойынша біздің дағдарысқа қарсы конференцияға келетін жоғары мəртебелі сарапшылар, ғалымдар, спикерлер модераторларға ақша бөлінеді, деді «Ғалымдардың еуразиялық экономикалық клубы»

қауымдастығының президенті М.Кəрімсақов. Оның айтуынша, форумды өткізуге бөлініп отырған 2 млн. доллар қомақты қаржы емес. «Мысалы, Ресейде өтетін СанкПетербург форумын алайық. Оны өткізу үшін тек мемлекеттен 30-35 млн. доллар бөлінеді. Ал біз бұл форумды 2-3 млн. қаржымен өткіземіз. Форумды ұйымдастыратын, жүргізетін 30ға тарта қызметшілер бар. Есесіне, 5 форумның ішінде біз бизнес үшін қаншама инно ва ция, экономикамызды дамы тудың жолдарын ашып жатыр мыз», деді «Ғалымдардың еуразиялық экономикалық клу бы» қауымдастығының президенті. Сондай-ақ, ол Астана эко номикалық форумы өткізіліп келе жатқан 5 жылдың ішінде Қазақстан шетел мемлекеттерімен 106-дан астам құжатқа қол қойып, 8 млрд. доллардан астам қаржы тартқанын да мысалға келтірді.

Ауќымды кґрме айшыќтары Сыртқы істер министрілігінің жауапты хатшысы, ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің комиссары Рəпіл Жошыбаев пен «ЭКСПО-2017 Астана» Ұлттық компаниясы» АҚ-тың президенті Талғат Ермегияев Германияның Майндағы Франкфурт қаласында жыл сайын өтетін аса ірі «ISH – Optimum Combinatoin of Water and Energy 2013» Халықаралық көрмесінің салтанатты ашылу рəсіміне қатысты, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Бұл ауқымды көрме баламалы жəне дəстүрлі энергетиканы пайдалана отырып, сумен, жылу жəне климаттық жүйелермен қамтамасыз ету салаларындағы жетекші технологияларға арналды. Көрмені «Франкфурт Мессе» көрме орталығының президенті Вольфганг Марцин, Майндағы Франкфурт қаласының мэрі Петер Фельдман жəне федералды жерлердің Қоршаған орта, энергетика, ауыл шаруашылығы жəне тұтынушылар құқығын қорғау министрі Гесен Луция Путрих ашты. Олар өздерінің сөздерінде қуат үнемдеу технологияларын дамытудың маңыздылығын атап көрсетті. В.Марцин сондай-ақ қатысушы меймандарға алда өтетін «ЭКСПО-2017 Астана» Халықаралық мамандандырылған көрмесі туралы хабарлап, оның негізгі тақырыбымен таныстырды. Ал осы

арада ЭКСПО-2017 мен «ISH – Optimum Combinatoin of Water and Energy 2013» көрмесі негізгі тақырыбы жағынан

бір-бірімен тікелей байланысты екенін айта кеткен жөн. Шара шеңберінде қазақстандық

делегация «Франкфурт Мессе» көрме орталығының басшылығымен кездесу өткізіп, аталған көрме кешенін ұйымдастыру жұмыстарымен танысты. Неміс жағы «Франкфурт Мессе» өкілдері «ЭКСПО-2015 Милан» көрмесінде Германияның ұлттық павильонының кураторы болып табылатынын хабарлады. Сонымен қатар, қазақстандық делегация Германияның нысандар салу жəне құрал-жабдықтар өндірісі салаларымен айналысатын «Bosch Termotechnik», «Vaillant Group», «Viessmann Willo Se» секілді жетекші компанияларының өкілдерімен кездесулер өткізді. Неміс компаниялары Астанада ЭКСПО-қалашығын салуда пайдалануға болатын, «жасыл» технологиялар пайдаланылған соңғы үлгідегі жаңалықтарының тұсаукесерін ұйымдастырды. Өткізілген кездесулер қорытын дыларында неміс компаниялары басшыларының Қазақстанға сапарларын ұйымдастыру туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді. Сондай-ақ Қазақстанда туризм инфрақұрылымдарын дамыту, осы салада Германияның тəжірибелерін пайдалану мəселелері талқыланды. 1960 жылы алғаш рет ұйымдастырылған «ISH – Optimum Combinatoin of Water and Energy 2013» көрмесіне əлемнің түрлі елдерінен 2000-нан астам компания қатысуда. Көрменің басты тақырыбы – «Энергияның тиімділігі, қуат үнемдеу, ауыз сумен қамтамасыз етудегі қауіпсіздік, қайталама қуат көздерін пайдалану арқылы жылыту жəне суыту».

Ќажылыќтыѕ дайындыєы ќаралды Сауд Арабиясы Корольдігінің Қажылық министрі Бандар бин Мұхаммед Хажардың шақыруымен Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы бастаған Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының делегациясы былтырғы қажылықты қорытындылап, алдағы қажылықты ұйымдастыру мəселелерін талқылау мақсатымен бір апта Корольдікте болып қайтты. Делегацияны əуежайдан Жидда қаласындағы Қазақстан Республикасының Ислам ынтымақтастығы ұйымындағы тұрақты өкілі Бақыт Батыршаев, Қазақстанның Сауд Ара биясындағы консулы Қазыбек Батыр қарсы алды. Делегация мүшелері Мекке қаласындағы Қажылық министрлігінің өкілі Хатим бин Хасан Қадидың қабылдауында болды. Кездесу барысында қажылық мəселелері талқыланып, Қажылық министрлігінің өкілі биылғы жылғы қажылықтың тəртіптері мен талаптары туралы жан-жақты айтып берді. Оның ішінде,

əсіресе, қажылардың Мекке мен Медине қалаларында тазалықты сақтауы, қауіпсіздік шараларын қадағалауы, денсаулық сақтау əрекеттерін қадағалауы, ифада тауабын қадағалауы мəселелеріне баса мəн берілді. Себебі, көп жағдайларда аталған мəселелер ескерілмей жəне қажылар ифада тауабын ұмыт қалдырып жататыны жасырын емес. Сонымен қатар, қажылықтың бұл амалдың кешіктірілмей, дер кезінде жасалуы қадағалануы қажет. Кейде қажылар əл-Харам мешітіне ақшасын, артық заттарын да апарып жоғалтып жатады. Соның

салдарынан қиындық көреді. Сондықтан мұндай заттарды əлХарам мешітіне апаруға тыйым салынатыны қаперге салынды. Сонымен қатар, қажылыққа жауапты бөлімшелердің басшылары қажылыққа əйел азаматтардың өз махрамдарымен (жақындары) келуін қадағалауы жəне сақтық ретінде зəм-зəм суын көшелерден емес, арнайы орталықтан алу керектігі ескертілді. Делегация Мекке қаласындағы көлік кəсіподағының басшысы Абдуһ Бен Ахмед Яманимен, Түркия, Еуропа, Австралия, Америка қажыларын тасымалдау департаментінің директоры Тариқ Бен Мұхаммед Абдулла Анкавимен кездесті. Кездесу барысында Бас мүфти нақты ұсыныстарын білдірді. Делегация мүшелері Жидда қаласындағы қажыларды қабылдау кеңсесінің өкілі Фаруқ Яхия Бұхари жəне аталған

кеңсенің алқа мүшесі Ахмад Бахш мырзалармен кездесті. Медине қаласындағы «Адилла» ұлттық мекемесінің басшысы доктор Юсуф Бен Ахмед Хауаламен де кездесіп, 2012 жылғы қажылыққа қорытынды жасалып, үстіміздегі жылда қажылықтың жақсы деңгейде атқарылуына қажетті талаптар мен ұсыныстар талқыланды. Туристік компаниялар қажылар Корольдікке келмес бұрын, олар тұратын үй-жайды күнілгері дайындап, көлік, ас-су жағын дұрыс шешуі қажеттігіне назар аударылды. Саудияның Қажылық министрлігі 2013 жылға Қазақстан үшін 5500 квота бөле отырып, оны тиімді пайдалануға жəне көрсетілген санды ойдағыдай орындауға тілектестік білдірді. Оңғар ӨМІРБЕК. АЛМАТЫ.

Бал мен сїт – аєзаєа ќўт (Соңы. Басы 1-бетте). Өткен жылы 66 мыңға тарта оқушы ыстық ас ішсе, 40 пайызы тегін ауқаттанған. Мектептерде 600ге жуық асхана жұмыс жасайды. Сүт пен балдың адам ағзасына тигізетін пайдасын айтудың өзі артық. Оқушыларымыздың шымыр болып шынығып, республикалық байқауларда алдыңғы орыннан көрініп жүруінің бір ұшығы сапалы тамақтануда жатса керек. Солтүстікқазақстандықтардың өнегесі өзгелерге де жұғысты болса, деген игі ниетіміз қолымызға қалам алдырған еді. Күлжан ТӨКЕНОВА, Əбу Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға мамандандырылған облыстық мектеп-интернаттың директоры.

Солтүстік Қазақстан облысы. ––––––––––––––––––––––

Суретті түсірген Талғат ТƏНІБАЕВ.


www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

Ауылдаєыныѕ аузы сасыќ па?

 Мəселенің мəнісі

Шетелдік маман ќазаќстандыќтан неге он есе кґп табыс табады?.. (Соңы. Басы 1-бетте). «Іздегенге сұраған» демекші, кейбір тексерушілерге керегі де сол боп шығады да, шындық ашылмай қалады. Ал біз айтқан департамент төтеннен барып, талай былықтың бетін ашып отыр. Ақмешіттің астындағы қара алтынды қанып еміп жатқандардың бірі – «ПетроҚазақстанҚұмкөлРесорсиз» АҚ. Осы компанияда істейтін қазақстандық учаске шеберінің айлығы 315200 теңге екен. Қазіргі күнкөріспен өлшегенде тəуір ақша. Жап-жақсы өмір сүруге болады. Енді «шетелдік осындай маман қанша алады?» деп сұраңыз. Айтайық. 3011597 теңге. Айналайындар-ау, сонда шетелдік маманның басы мен қолы алтыннан құйылған ба? Біріне үш жүз мыңның айналасында, екіншісіне үш миллионнан жоғары айлық төлейтіндей қандай қажеттілік бар. Бір шетелдік азаматтың айлығына қазақстандық он маманды байлап қоюға болады ғой. Он деп бергі жағын айтып отырмыз. Бұл жерде мына мəселені айтпай кетсек, өз басымыз бəлеге қалуы мүмкін. Негізі отандық маман мен шеттен келген шебердің айлық жалақысы бірдей. Екеуі де 315200 теңге алады құжат бойынша. Бірақ компания шетелдік маманға не еңбек шартында, не ұжымдық шартта, я болмаса жұмыс берушімен жасалатын «Еңбекақы төлеу жүйесі туралы» ережеде көзделмеген, қаралмаған үстемеақы төлейді. Сол арқылы оның айлығын 3 миллионнан арттырып жібереді. Ол қалай? Мысалы, шетелдің маманына телефон байланысы үшін, ұялы байланыс үшін, вахта ауысымы үшін үстемеақы төлейді. Одан кейін нарықтық үстемеақы,

сыйақы, жекеменшікті сақтандыру, арнайы жұмыс жағдайын сақтандыру, медициналық сақтандыру, қаржылық сақтандыру, жұмыс берушінің жауапкершілігін сақтандыру деген сияқты толып жатқан сақтандыру арқылы ақша береді. Бұл аз болғандай, заттарын сақтауға байланысты шығындарға, балаларының оқуына, өкілді шығындары үшін, тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін, жеке табыс салығы, əлеуметтік салық, тұратын елінің салығы дегендерді қосып тағы төлейді. Айналып келгенде, шетелдік шебер 3 миллионнан жоғары табыс табады. Ал осының не жөні бар? Еш түсіне алмадық. Салыстыру үшін тағы мысал келтірейік. Қазақстандық жетекші инженердің айлығы 335555 теңге де, шетелдік осындай маманның айлығы 2793579 теңге. Айырмасын біз айтпай біліп отырсыз. Топ жетекшісі деген мамандық бар екен. Осы қызметті атқаратын біздің адам 512996 теңге айлық алады. Шеттен келген адам 2217310 теңгеге жұмыс істейді. Жер мен көктей айырманы көрген адамның шетелдік болғысы кеп кететін шығар-ау... Бұл «ПетроҚазақстандағы» жағдай. «Қуатамлонмұнай» біріккен кəсіпорнында не болып жатыр? Онда біздің бас геолог 351442 теңгеге мəз боп жүр. Ал сырттан келген геолог 1320000 теңгеге масайрайды. Қазақстаннан тағайындалған бас директордың орынбасары 806250 теңге жалақы алады. Дəл осы қызметті атқарып отырған шетелдік 2700000 теңгеге жегіліпті жұмысқа. Шеттен келген қаржы директорының айлығы да осынша. Екеуін бірдей қойыпты əйтеуір. Отандық қаржы директорының 2248219 теңге айлығы бар.

Осы тұсқа келгенде бір шүкіршілік сезімінің оянғанын жасырмаймыз. Мынау енді мұнай компанияларындағы айырмашылық қой. Аталмыш тексеру «Батыс Қытай-Батыс Еуропа» көлік дəлізін салып жатқан «Азеркорпу» компаниясына да жүргізілген. Бəрін санамалап отырмай-ақ қоялық. Тек қарапайым жұмысшылардың айлығын айтайық. Қазақстандық жұмысшы 82914 теңге алады. Шетелдік жұмысшының жалақысы 166661 теңгені құрапты. Осының өзінде екі есеге жуық айырмашылық бар. Қатардағы жұмысшының бір-бірінен не айырмасы бар екенін түсінбейміз. Мүмкін, біздің санамыз саяз шығар. «Ауылдағының аузы сасық» дейтін ыңғайсыз мақал бар еді. Шетелдік компаниялардың осы мақалды мықтап ұстанатынын көріп отырмыз. Біздің қазба байлығымызды игереді, табыс табады. Ал отандық маманға шекесінен қарайды. Енді осыны əділетті деп көріңіз. Əлде жалпақшешейлігімізді жəйгөй лене пайдаланып отыр ма? Не десеңіз де мұның соңы еңбек дауына ұрындырмай қоймайды. Сондықтан, құзырлы орындар дер кезінде шара қабылдап, бір тосқауыл қоймаса болмайды. Əрине, шетелдік мамандардың біліктілігіне, бөтен мемлекетте, үйінен алыста жұмыс істеуіне байланысты белгілі бір артықшылықтар берілуі көкейге қонатынын түсінеміз біз. Сонда да ол айырмашылық екі-үш есе болсын, тіпті бес есе болсын. Адам мен адамның айырмасы он есе болғаны қаныңды қалайша қайнатпасын?! Қызылорда облысы.

 Бəрекелді!

Ќар ќўрсауынан шыєарды Қорғаныс министрлігіне қарасты 83205 əскери бөлімінің əскери қызметшілері қар құрсауында қалған тұрғындарға көмек көрсетті. Ақмола облысының Бұлақсай елді мекені жанында далалық жаттығулар өткізіп жатқан əскерилерге қалың қарға батып қалған жүргізушілерден жəрдем көрсету туралы өтініш келіп түскен. Бөлім командирі, полковник Ай дар Əбдірахман ауыл тұрғындарына көмек көрсету мақсатында КамАЗ автокөлігін бөлді. Келісім-шарт бойынша старшина Қанат Айлақов жүргізетін жүк көлігі жол бойында батып қалған бірнеше жеңіл автокөлікті сүйреп шығарып, ауыл тұрғындарының алғысын алды.

3

Тəртіп дегеннен шығады. Қазір билік қоғамда тəртіптің жоғалып бара жатқанын байқады ма, жаппай қамданып жатыр. Бірақ бір қозғалып кеткен заң бұзу үрдісі қалыпты ырғағынан жаңылар емес. Тіпті, мемлекеттік биліктің нағыз көрінісі, қолы болып табылатын жол полиция қызметкерлерінің өзі тəртіптің жоқтығынан кейде не істерін білмейтін секілді.

Жўмыс ґзегі – халыќ сенімі Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Бірде көлікті тоқтатқан жол полиция инспекторы жүргізушінің құжаттарын əрі-бері тексеріп, түк таба алмаған соң: «Сіз барлық жарықты жағып алыпсыз, бұл – заң бұзушылық» депті. Мұндай тырнақ астынан кір іздейтін тəртіп сақшыларының дəрменсіз əрекетіне не күлеріңізді, не күлмесіңізді білмейсіз. Осындай жауапсыз əрекеттерден кейін халық құқық қорғаушылардан құқын қорғау туралы көмек күту түгілі, атшаптырым айналып өтуді қалайды. Ал осындай күнде кездесетін келеңсіз жағдайлардан кейін құқық қорғаушылар арасында бір құмалақтар көп дейін десек, кеше ғана елімізде тəртіпті жақсарту үшін бұрын-соңды болмаған кең көлемді құқық қорғау органдарын аттестаттау жүргізілді. Алайда, жасыратыны жоқ, одан қазір нəтиже де көрінбей тұр. Қайта керісінше құқықты бұзушылар емес, құқық бұзушы құқық қорғаушылар көбейіп кеткен тəрізді. Əсіресе, мына жол полициясы қызметкерлерінің ала таяқтарын асыра сілтеуі жұрт наразылығын күшейтіп отыр. Бірақ соған қарамастан бұл кемшіліктің Жол полициясы комитеті тарапынан түзетілу жағы көрінбейді. Олардың тəртіпті, заңды өкілеттіктерін асыра сілтеп бұзып жатқандығы туралы көптеген мысалдар бар, бірақ одан не пайда? Көрер көз, естір құлақ болғанмен, жағдайды сауықтыруға нақты əрекет болмаса не істейді жұрт. Сондықтан да қазір құқық қорғау органдарына деген халықтың сенімі жоқтың қасы. Бұл туралы Мемлекет басшысы құқық қорғау органдарының басшыларымен өткізген кеңесте ашық айтты. Алайда, «Баяғы жартас, бір жартас» деген амалсыз күрсіну артып барады. Енді құқық қорғау органдарын осы тығырықтан шығарудың жолын қарастырған Бас прокуратура Мемлекет басшысы «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауынан туындаған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында ведомствоаралық жұмыс тобына жетекшілік етіп, құқық қорғау жүйесін жаңғырту бағдарламасының жобасын əзірлеуге кірісіп кетті. Міне, осы аталған тапсырманы жүзеге асыру бойынша жүргізіліп отырған жұмысты кеңінен жариялап жəне оған ғалымдарды, Парламент депутаттарын, мемлекеттік емес ұйымдар өкілдерін, қоғам қайраткерлерін тартып, аталған бағдарлама жобасын талқылау бойынша дөңгелек үстел ұйымдастырды. Онда Бас Прокурор атап өткендей, бүгінгі таңда жүйені түбегейлі реформалау, құқық қорғау органдарының жұмыс нысандары мен əдістерін, адам құқықтарын қорғау кепілдіктерін қамтамасыз ету тетіктерін жетілдіру қажеттілігі туындап отыр. Осыған орай, стратегиялық құжат қоғамдық қауіпсіздіктің жəне ішкі саяси тұрақтылықтың тиімді жүйесін құруға, оның құқық қорғаушылық функциясын арттыруға бағытталған ұйымдастырушылықпрактикалық жəне заңнамалық шараларды қабылдауды қамтамасыз етуді көздейді. Дөңгелек үстелде сөз алған Бас Прокурордың бірінші орынбасары И.Меркель Мемлекет басшысы құқық қорғау органдарына айрықша назар аударып отыр, деді. Жыл сайынғы Жолдауларында Президент құқық қорғау органдарын жаңғырту – елдің

басым бағыттарының бірі ретінде саналатындығын, сондықтан адамдардың құқын қорғау жоғары тұрғандығын, бұған өте жауапты қарау қажеттігін айтады. Бұл орайда, басқа да заңды құжаттармен қатар, əсіресе, мына тəртіп сақтау саласындағы алғашқы өзгерістің баспалдағы болып «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен құқық қорғау қызметінің тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар туралы» Елбасының Жарлығын атар едік. Оны орындау үшін құқық қорғау органдарының қызметін айтарлықтай өзгертетін 19 заң қабылданды. Енді жаңа міндетті орындау үшін де бірқатар заң жобалары дайындалып жатқандығын И.Меркель тілге тиек етті. Дегенмен, ол бұл міндеттерді тиімді шешу үшін барлық құқық қорғау органдар жүйесін жаңғырту керектігін жасырмайды. Бұл үшін не істеу керек? Қайткенде халық полицияға сенім артатын болады? Ол үшін баяндамашы атқарылған жұмысты бағалау деңгейін өзгерту қажеттігін алға тартты. Егер атқарылған жұмысты бағалау сипатын түбегейлі өзгертіп, негізгі индикатор ретінде халықтың сенім деңгейін алатын болсақ, жоғары көрсеткіштерге қол жеткізу мүмкіндігі туар еді. Өйткені, мұндай жағдайда органдар қылмысты ашу мен жəбірленгендердің зардаптарының орнын толтыруға күш салады. Мəселен, өткен жылы əр екінші жасалған қылмыс – ұрлық болған екен, соның тек əр бесіншісі ғана ашылған. Əрине, мұндай жағдайда қылмыстық қудалау органына ешқандай сенім артылмайтындығы сөзсіз. Сондықтан, қазіргі уақытта Бас прокуратура азаматтардың сенім деңгейі жолдарының əдістері мен формаларын қарастырып жатқан көрінеді. Азаматтардың сенім деңгейін көтеру үшін учаскелік, патрульдік жəне жол полициясы инспекторларының жұмысын жақсарту бағыттарындағы сауықтыру шаралары қолға алынған. Мемлекет басшысының құқық қорғау органдары кеңесінде ішкі істер органы қызметін ұйымдастыруды түбегейлі қайта қарауды тапсыра отырып, дамыған елдерде полиция саны 100 мың тұрғыны бар жерде екі есе аз болса да жұмыс тиімділігі əлдеқайда жоғары екендігін мысалға келтірді. Осыған байланысты сараптама топтары алдыңғы қатарлы шетелдік құқық қорғау органдарының реформа жүргізу тəжірибелерін зерттеуге кірісіп кетіпті. Алдын ала зерттеу көрсеткендей, дамыған елдерде халық сенімі құқық қорғау органдарының қызметін бағалаудың негізгі өзегі болып табылады. Бұл сенімге қол жеткізу үшін полиция қызметкері өзінің басым уақытын жұмыста өткізеді. Ал мұндай жұмыс балабақшадан басталатын көрінеді. Негізгі мақсат – полицей жау емес, керісінше, қысылтаяң шақта көмекке келетін, қолұшын беретін дос, қорғаушы екеніне көз жеткізу. Осындай міндетті біз де алдымызға қойып отырмыз, дейді И.Меркель. Осылайша, маңызды мəселе көтерілген отырыс барысында құқық қорғау қызметінің кемшіліктері, реформалаудың негізгі бағыттары туралы талқылау, пікір жəне ұсыныс алмасулар болды. Жиналысқа қатысушылар жауапкершілігі мол үлкен жұмыстың алда тұрғанын, оның басты мақсаты – еліміздегі тиісті заңдылық пен құқықтық тəртіпті қамтамасыз ету, адамды, қоғамды жəне мемлекетті қорғау, сөйтіп, халықтың сенім деңгейін арттыру болып табылатынын атап өтті.

 Асқанға – тосқан Алматы қаласының экс-мэрі, бұрынғы Төтенше жағдайлар министрі Виктор Храпунов пен оның əйелі Лəйланың, балалары Ильяс пен Эльвираның меншіктеріндегі миллиондаған швейцар франкі мөлшеріндегі ақшалар мен бұлардан бір де кем емес мүліктері туралы сөз қозғала қалғанда, кейде менің ойыма орыстың XIX ғасырда өмір сүрген белгілі жазушысы Дмитрий Мамин-Сибиряктің желісі өзімізге бала кезімізден таныс «Привалов миллиондары» деген романы оралады. Жазушының басты қаһарманы Сергей Привалов қалай аяқ астынан миллионер бола қалса, біздің бүгінгі кейіпкеріміз Виктор Храпунов та тап солай күтпеген жерден миллиондарды қалтаға ұрып шыға келеді. Бірақ бұлардың бұдан арғы тіршіліктері бірбірімен оншалықты қабыса қоймайды. Егер баяғы заман байының мұрагері Сергей Александрович осыншалықты қазынаға əкесінен қалған мүкəмалдар арқылы қол жеткізсе, қазіргі заманның жылмаңдаған жылпосы Виктор Вячеславович мемлекеттің мүлкін оңды-солды шашу арқылы қаржысы қыруар қалталылардың қатарынан орын ала қояды. Сонымен, Храпуновтың миллиондары қалай, қашан жəне қайдан келді? Əгəрəки, біз де классик жазушының ыңғайымен ғайыптан тайып, «Храпунов миллиондары» деген тарихи-деректі роман жаза қалсақ, оның негізгі желісін қалай құрып, фабуласын қалай өрістетіп əкеткен болар едік? Əлбетте, бүгінде бөтен елде безгек тигендей болып безілдеп жүрген Викторды өлмес туындының өзегіндегі Сергейге ұқсатып, біраз жылға созылған үзілістен соң туған қаласына ақбоз аттың үстімен аспандатып оралта алмаймыз. Ал келе қалған күнінде де оны мұнда сол кезде мол байлықтың күтіп тұрғанын баяндап, тағы жалған сөйлей алмасақ керек. Бұған керісінше, Виктор сол туған жерінде жүрген кезінде-ақ алуға ыңғайлы нəрсені алып, ұрлауға келетін нəрсені ұрлап, жүрген жерлерінің бəрін тып-типыл етіп, бұдан біршама уақыт бұрын шет жаққа тайып тұрған. Демек, Храпунов туралы шығарманың прологы Приваловтың елдегі мүкəмалына ие болу үшін келгені сияқты көтеріңкі көңіл-күйден емес, оның елде жүріп, ұңғысы батқанша ұрлаған дүниелерін сыртқа қалай алып қашу керегін ойлап,

ойы ойран болған кескінін суреттеуден басталуы тиіс. Біздің білуімізше, əзірге ауызша ғана жазылып үлгерген осы туындының қалай басталып, қалай өрбитінін бүгінде зерттеп жүргендер біздің елде де, жат жұртта да жетіп жатыр. Себебі, Қазақстанның құқық қорғау органдары

Қазақстанда өзі мен əйелінің атында бірқатар жылжымайтын мүліктердің сол күйі сатылмаған қалпында қалып бара жатқанына да тағаттап қарай алмады. Сол қашқын шенеунік – Виктор Храпунов бүгінде Швейцариядағы ең бай адамдардың қатарына кіреді. Айтқандай, ол осында табан басқанына

Development Group SA деп аталатын жеке құрылыс компаниясын басқарады. Оның да мұнда қысқа мерзімде қол жеткізген байлығы естіген адамды есеңгіретіп жіберетіндей. Əкесінің əңгүдік жолмен ала қашқан ақшасына мастанған Ильяс, мəселен, Вевеге жақын жерден Hotel du Park деген жəне Во кан-

Храпунов миллиондары немесе бўл отбасыныѕ ќисапсыз байлыєы ќашан жəне ќалай жиналды?

да, Швейцарияның əділдікті күзетушілері де Виктор Храпунов пен оның компаниясының кенеттен қалай байып шыға келгендерін анықтап алуға құштар. Қолынан келіп тұрғанда, қонышынан басып үлгерген экс-əкім һəм эксминистрдің қалтасын алаяқтық жолмен толтырғаны, қылмыстық топ құрғаны жəне ақша жымқырғаны жайлы айыптаулар қазір Альпі тауының мұнар басында да қалықтап тұрып қалған сияқты. Енді өткенді еске түсіре кетейік. Төтенше жағдайлар министрі В.Храпунов 2007 жылдың қарашасында қызметінен кетті. Сол уақытта ол тап осыны көптен күтіп жүргендей, бірден шұғыл жиналды да, келесі жылдың сəуір айында күллі отбасымен Швейцарияға қарай үдере жол тартты. Бастапқыда Виктор бұл аттанысты «аздап денсаулығын жөндеп алу үшін» деп бүркемелегенімен, оның енді қайтып елге оралғысы келмейтіні əу бастан білініп қалды. Мұның «жай қыдырып барып, ұзақ уақыт жатып қайту» емес, нағыз желе жортып, суыт қашу екенін бірнеше фактор айқындап та береді. Біріншіден, ол шалғынды-қарлы шығанға барарында ТУ-154 ұшағын жалдап шықты. Көзі көргендер осы алып лайнердің өзіне қашқын шенеунік пен оның отбасы мүшелерінің дүниежиһаздары əрең сыйып барған деседі. Олай болса, сыртқа «денсаулығын түзеу үшін» баратын адам өзімен бірге онда салмағы 18 тоннадан асатын заттарын ала кетпесе керек. Екіншіден, осының өзін қанағат тұтқан қашқын

жыл толар-толмаста-ақ Bilan деген сарапшылар журналының бай адамдары тізімінің қалың ортасына күмп ете түсті. Міне, сол 2009 жылдан бері Виктор Вячеславович елдегі ең жақсы қамтамасыз етілген тұрғындардың тобынан орын алып келеді. Ал «Құрылыс жəне жылжымайтын мүлік» деп аталатын категорияда ол 300-400 млн. швейцар франкімен (шамамен 384 млн. АҚШ доллары) екінші ондықтың кеуде қатарында тұр. Рас, қулығына құрық бойламайтын Векең келесі жылы байлықтарының бір бөлігін балаларына бөліп беріп, рейтингі бойынша соларды алға шығара қойды. Бұл, бірақ, «қосылғыштардың орындарын ауыстырғанмен, қосынды өзгермейді» деген теоремадағы сияқты, байлықты ұрлық жолмен жасаушы бас-Храпуновтан тарайтын қазынаның көлемін өзгерте алмайды. «Ақ қой, қара қой – бəрі бір қой» демекші, осының бəрі, айналып келгенде, Виктор Вячеславовичтің ақшасы екеніне ешкімнің де күмəні жоқ. Осы жылдарда ұры əулеттің сатып алған дүниелері арасында Эльвира Храпунова-Бельдиманидің Женева көлінің жағасындағы Cologny деген жерден 32 млн. франкке сатып алған ғажайып вилласы ерекше көзге түседі. Оның бұл керемет үйді сатып алуына мүмкіндік берген негізгі табыс көзі Женевадағы испан əшекейлерін сататын шағын ғана дүңгіршек көрінеді-міс. Енді бұған кім сенеді? Ал олигархтың ұлы Ильяс Храпунов болса, аста-төк жылжымайтын мүліктерді салатын Swiss

тонында Le Mont-pelerin деп аталатын екі мейманхана сатып алыпты. Сол сияқты, Во кантонынан сатып алған Chardonne қонақүйін кейін «Парк Кемпински» деген атаулы люкс класты 24 орындық

мейманханалық резиденцияға айналдырып жіберіпті. Бұлардан басқа, Валедегі Саас Фе таулы курортында мейманхана кешенін тағы алып қойыпты. Қазіргі күндері «жапырағы жайқалған» су жаңа бизнесмен өте қымбат құнды жобаларды жүзеге асырып жатқанға ұқсайды. Балаларының бизнес əлеміндегі «бас айналдыратын толағай табыстарына» Лəйла Храпунова ханымның да қосқан үлесі аз болмаған сияқты. Ұлы Ильястың айтуынша, ол қазақ жерінде бірінші жеке телеарнаны ашқан адам болып саналады екен. Кейін, 1998 жылы Лəйла Бекетова оны пəленбай миллион қаржыға сатып,

сұмдық байып шыға келеді. Баласы бұл ақшаға сол кезде ірі зауыт та сатып алуға болатынын жеткізеді. Мұның орнына Лəйла бұл ақшаларды жылжымайтын мүліктер сатып алуға салады. Ал оның

қандай айла-шарғысы болғанын біз өткен жолы Бекетова-Храпунованың Алматы қаласында балалар бақшасы ғимаратын сатып алып, оны артынша қайта сату арқылы қаншалықты «батпан құйрыққа» кенеле кеткенін жазғанбыз. Əлбетте, ол мұның бəрін қала əкімі В.Храпуновтың əйелі болғандықтан ғана жасай алды... Үстіміздегі жылғы ақпан айында Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің ресми өкілі Мұрат Жұманбай біздің елімізде бұрынғы топ-шенеунік Виктор Храпуновқа қатысты жемқорлық жəне экономикалық сипаттағы 20 қылмыстық істің қозғалғанын мəлімдеді. Бұлардың арасында «лауазымдық өкілеттікті асыра пайдалану», «заңсыз жолмен алынған ақша қаражатын немесе басқалай мүліктерді жарату», «сеніп тапсырылған өзгенің мүлкін ірі көлемде иемденіп кету немесе талан-таражға салу» деген сияқты құдайына қараған адал адамдардың бəрінің жүректерін тас төбесіне шығаратын сұмдық айыптаулар бар. Мұндай айыппен, мұндай жүкпен оның енді қалай жер басып жүретіні бізге түсініксіз. Шамасы, қылмыстарының қиғылығы шамдарына тиіп бітсе керек, қазіргі таңда халықаралық Интерпол да ерлізайыпты Храпуновтарға іздеу жариялап қойды. Бұл хабарландыру халықаралық қылмыс полициясының ресми сайтынан да орын алған. Міне, осының бəрі жоғарыдағы «Храпунов пен компания» миллиондары қалай, қашан жəне қайдан келгені туралы сұраққа жауап бере алса керек. Бұл қаржылар – Қазақстан халқының ақшасы. Бұл – сіз бен біздің табан ақы, маңдай терімізбен жылдар бойы жинаған игілігіміз. Соны жемсауы толмас бір жебір бір сəтте-ақ жымысқы жолмен сыртқа асырып əкетіп отыр. Айтқандай, Д.Мамин-Сибиряк романының соңында Сергей мырза отанына тағы қайта оралып, өзінің өмірдегі ең басты байлығы, ең қымбат миллиондары саудыраған ақша емес, мұның орнына туған жерінде бақытты ұрпақ өсіруде екенін сезінеді. Мұндай бақытты, өкінішке орай, біздің үлгіміздегі Виктор мырза енді ешқашан басынан кешпейтін шығар, сірə! Руслан ИГІЛІК.


4

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Тұрақты комитеттер тынысы

Ашыќ пікір алысылды

Парламент Сенатының депутаттары Мұнай жəне газ министрлігі мен «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы акционерлік қоғамының басшыларымен кездесті. Кездесуге Сенаттың Экономикалық даму жəне кəсіпкерлік комитеті ұйытқы болды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Əңгіме барысында сенаторлар мұнай жəне газ саласын, мұнай-химия өнеркəсібін дамыту, көмірсутегі шикізатын тасымалдау мəселелеріне назар аударды. Кездесуде мұнай жəне мұнай өнімдерін жеткізу жөніндегі өткен аптада ратификацияланған Қазақстан мен Ресей арасындағы Келісім аясындағы ынтымақтастықтың барысы туралы Мұнай жəне газ министрі Сауат Мыңбаев егжей-тегжейлі айтып берді. Онда депутаттарға Қашаған ірі кенішін игерудің экономикалық ерекшеліктері, Қарашығанақ жəне Теңіз ауқымды жобалары, сондай-ақ Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы қайраңын барлау жұмыстары туралы жан-жақты ақпарат ұсынылды. Министр сенаторлардың сауалдарына, атап айтқанда, Қазақстандағы газдандыру жүйесін əзірлеу жəне оған бюджеттен бөлінетін қаражат

көлемі, газдандыру жүйесін енгізудің кезеңдері туралы сұрақтарға жауап берді. Депутаттар облыстардағы газ бағасын реттеуге баса назар аударды. Бұл мəселе егжейтегжейлі пысықталып, жедел шешілуі тиіс екені атап өтілді. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Лəззат Қиынов сенаторларды кеніштерді инвестициялаудың тиімділігі, мұнай жəне газ саласына қазақстандық мамандарды даярлау, кеніштерді игеру жобаларында қазақстандық мазмұнды ұлғайту, əлеуметтік мəселелерді шешу жəне қоршаған ортаны қорғау бағдарламалары, сондай-ақ ішкі рынокты мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету жөніндегі ұлттық компаниялар қабылдаған шаралар туралы хабардар етті. Ол сондай-ақ компанияның 2012 жылғы қызметі жəне 2013 жылға арналған жоспарлары туралы айтып берді.

 Туыстық туы

 Депутат дабылы Қолыма қалам алуыма Алматы облысының Райымбек аудандық мəслихаты депуттарынан келіп түскен өтініш-хат себеп болып отыр. Қысы қатал, жазы қысқа, теңіз деңгейінен 1800 метрден астам биікте орналасқан Райымбек батыр атындағы ауданның 54 елді мекенінде 80 мыңнан астам халық тұрады. Аудан аумағы аса қауіпті жер сілкіну ошағы ретінде тіркелген. Ауданда бұрынғы жылдары бірнеше рет аса қатты болған жер сілкіністерінен Күрметі, Сүмбе, Қызылшекара ауылдарында үйлер құлап, ғимараттарға зақым келіп, бүлінген жағдайлар орын алғаны ұмытыла қойған жоқ.

Сарыжаз жаѕа мектепке зəру Тұрарбек АСАНОВ, Мəжіліс депутаты.

Үстіміздегі жылғы 28 қаң тар да 22 сағат 39 минутта магнитудасы 6,6, энергетикалық класы 15,1 болатын 7 баллдық жер сілкінісінің ошағы осы ауданның Тұзкөл көлінің маңында тіркеліп, өңір тұрғындарын біраз əбігерге салды. Бұдан кейін де екі күн ішінде əр түрлі қуаттағы 13 рет 3-5 баллдық жер сілкіністері тіркелді. Ауданда жер сілкінісінен қираған ғимараттар, тұрғын үйлер, зардап шеккендер болмағанымен, салынғанына 50-60 жылдан асқан аурухана, мектеп, балабақша, мəдениет үйлері

мен əкімшілік ғимараттардың негізгі құрылғыларына (кереге, плита, колонна, ригель) амортизациялық тозуына байланысты зақым келгені рас. Сондықтан, олар тез арада сейсмикалық күшейту жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Өйткені, осы жолғыдай жер сілкінісі қайталанған жағдайда Қайнар, Тұзкөл, Шалкөде, Қошқар, Сарыжаз, Көмірші, Қақпақ, Көкбел, Тегістік, Сарыбастау, Сүмбе, Қызылшекара, Жамбыл, Қаратоған, Бөлексаз, Шырғанақ, Тасашы, Ақтасты елді мекендеріндегі аталған əлеуметтік нысандағы ғимараттар зақымданып, қирап, адам өміріне қауіп туғызуы мүмкін. Көрсетілген елді мекендерде

 Фотокүнделік

Бішкектегі уаєдаластыќ

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Серік Нөгербеков Бішкекте сапарда болды. Сенатор Қырғыз Республикасының Премьер-министрі Жанторо Сатыбалдиевпен, Жогорку Кенеш депутаттары Э.Алымбеков, А.Сасыкбаева, Н.Никитенкомен, Мəдениет жəне ақпарат министрі С.Раевпен, Мейманхана жəне мейрамхана бизнесі ассоциациясының президенті Р.Сарымсаковпен, Шыңғыс Айтматов халықаралық қорының президенті (Ыстықкөл форумы) А.Айтматовпен кездесті.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты Экономикалық даму жəне кəсіпкерлік комитетінің төрағасы Талғатбек Абайділдин Бəсекелестік туралы үлгі заң жобасын талқылау жөніндегі Новосибирск қаласында өтіп жатқан Халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференцияға қатысуда, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Қарапайым тілмен айтқанда, заң жобасы аталған бағыттағы қыл мыстар бойынша жазаны жұмсартуды, мұндай қылмыс жасағандарды бас бостандығынан айырмай, тек айыппұл салу секілді жазалармен алмастыруды көздейтіні белгілі болып отыр. Баяндамадан кейін бірнеше депутат ізгілендіруге жататын осынау заң жобасына қатысты бірқатар сұрақтар беріп, өздеріне түсініксіз жайларды анықтап жатты. Кезек депутат А.Перуашевке келгенде ол мынандай ойын білдірді. Бұл заң жобасының қылмыстық сипатын төмендету дегендегі мақсаты декриминализация ғана емес, іскерлерге қолайлы жағдай жасау ғой. Бірақ мені заң жобасын əзірлегендер заңды өздеріне қолайлы етіп, іскерлердің пікірін көзге ілмегені қынжылтады. Іскерлер қауымы 2008 жылдан бері «жалған кəсіпкерлік туралы» баптарды алып тастауды ұсынған еді. Бірақ сол əлі күнге орнында қалып отыр. Бұл жолы тіпті жалған кəсіпкерлердің өздеріне ғана емес, əріптестеріне, тіпті əріптестерінің əріптестеріне дейін айыппұл салу қарастырылған. Олардың жалған

кəсіпкерлікке қандай қатысы бар? Бұл біздегі кəсіпкерліктің дамуына нұқсан келтіреді, деді. Оған министр бұл мəселенің өте күрделі екенін, оны бірден шешудің қиын екенін айтты. Жалған кəсіпкерліктің елімізге қаншалықты зиян келтіріп жатқаны туралы статистиканы тыңдайтын болсақ, бұл бағыттағы заңды қатайту керектігін айтатын пікірлер де көп, деді ол. Сөзінің қорытындысында Б.Имашев жалған кəсіпкерлікті адал кəсіпкерліктен айыратын сот органдары екендігіне сілтеме жасады. Осы арада жалған кəсіпкерліктің зияндылығы туралы Бас прокурордың орынбасары Н.Исаев анықтама берді. Біз бүгінгі кезең де қылмыстық заңнама бойынша жалған кəсіпкерлік қылмысы əшкереленген адаммен əріптестікті жалғастырып, мемлекетті миллиондаған, тіпті немесе миллиардтаған теңгеге зиян шектірген басқа ондаған, тіпті жүздеген адамды қылмыскер емес деп тани алмаймыз. Əрине, адал кəсіпкерлер заңмен қудаланбауы керек. Бірақ оны айыратын біздің соттарымыз бар, деді ол. Екінші анықтама берген Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы

 Сізді не толғандырады?

Їй салатын жерге ќатысты шектеу ќайта ќаралса Алмас ТҰРТАЕВ,

Мəжіліс депутаты.

Жер кодексіне ұсынылып отырған өзгерістер республикалық маңызы бар қалалар – Астана мен Алматыда жəне облыс орталықтарында жердің жеке меншікке берілмейтінін алға тартады. Яғни, Қазақстан азаматтары осы заң жобасы қабылданса, Астана мен Алматыда жəне облыс орталықтарында жеке тұрғын үй құрылысына жер телімдерін бұдан былай тегін ала алмайтын болады.

Қазіргі қолданыстағы Жер кодексіне сəйкес, Қазақстан азаматтарына жеке меншікке ауылдық жерлерде өзіндік қосалқы шаруашылық (үй маңындағы жəне егістік телімдерді қоса алғанда) жүргізу үшін суарылмайтын жерден 0,25 гектар, суармалы жерден 0,15 гектар, жеке тұрғын үй құрылысы үшін 0,1 (10 сотық) гектар жəне бағбандық, сондай-ақ саяжай құрылысы үшін 0,12 гектар жер телімі тегін берілді. Сонымен қатар, «Жеке тұрғын үй құрылысы туралы» Заңға сəйкес,

Тараптар жүздесу барысында парламентаралық байланыстар жайында пікір алмас ты. Елші Мəжілістің вице-спи керін Польша Сеймінің вицеспи кері Е.Вендерлих бастаған парламенттік делегацияның сапармен келетінінен хабардар етті.

Қазақстанның əрбір азаматы, өзінің тұрақты тұрғын жеріне қарамастан, Қазақстан Республикасының жер заңдарына сəйкес республика аумағында жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскесін алуға құқылы. Бүгінгі күнде бұл қалаларда едəуір азаматтарымыз өзінің заңды құқығын пайдаланып, жер телімін тегін алып үлгерді. Ал мемлекеттен тегін жер алуға тізімде бұрыннан тұрған көптеген азаматтарымыздың құқығымен қатар, заң жобасы қабылданған жағдайда, əділеттілік қағидаттары да бұзылмақшы. Отбасы, оның болашағын осы жермен байланыстырып отырған отбасылар қаншама?! Кең-байтақ даламызды білектің күшімен, найзаның ұшымен

Кездесуге Мəжілістің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев қатысты, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

-------------------------------------Суретті түсірген Жасұлан ҚҰСПАНОВ.

Жалєан кəсіпкерлікке ќатысты бапты сонша ќорєаштаєаны несі?

«Егемен Қазақстан».

Бірќатар ўсыныстар енгізді

Үкіметтің 2012 жылғы 28 желтоқсандағы № 1708 Қаулысымен Парламент Мəжілісінің қарауына «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қатынастарын реттеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы енгізілді.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі Төрағасының орынбасары Сергей Дьяченко Польшаның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Яцек Ключковскимен кездесті.

 Талқылау тағылымы

Жақсыбай САМРАТ,

 Əріптестік əлеуеті

аясындағы ықпалдастықты тереңдету бойынша белсенді жұмыс атқарғанын атап өтті. Еуразиялық Экономикалық кеңістік туралы келісім, ЕурАзЭҚ-қа мүше мемлекеттердің ортақ сақтандыру нарығын құру туралы хаттама, Еркін сауда аймағы туралы келісім жəне басқа да маңызды заңдар қабылданды. Сондай-ақ, сенатор ерекшелік тер ді жəне бəсекелестік туралы заңнама саласында Қазақстанда жинақталған тəжірибені ескере отырып, бірқатар ұсыныстар енгізді.

Елшімен кездесті

Елбасының былтырғы жылдың басындағы «Əлеуметтікэкономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Жолдауындағы талаптарға сəйкес, қаржылық-экономикалық, соның ішінде салықтық заң бұзушылықтардың қылмыстық сипатын одан əрі төмендетуді (декриминализация) көздейтін заң жобасы əзірленген екен. Мəжілістің соңғы жалпы отырысында Əділет министрі Берік Имашев оны депутаттардың талқысына ұсынды.

Кездесулердің қорытындысы бойынша 2013 жылғы 13-14 қыркүйекте Бішкекте «G-global жобасының діни-адамгершілік бағыты» Ыстықкөл форумын өткізу туралы уағдаластыққа қол жетті. Бұл форум «Еуразия экономикалық ғалымдар клубы» ассоциациясы мен Нобель сыйлығы лауреаттарының Астана клубының қолдауымен өтетін болады, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Сенатор «Бəсекелестік саласындағы Біртұтас экономикалық кеңістік заңнамасын Қазақстан тəжірибесін ескере отырып үйлестіру жəне біріздендіру мəселелері» тақырыбы бойынша баяндама жасады. Т.Абайділдин заң шығару жұмысында Бəсекелестік туралы үлгі заң жобасы Біртұтас экономикалық кеңістік елдеріндегі бəсекелестік саласында бағдар болуы тиіс екеніне назар аударды. Ол былтыр Қазақстан Парламенті Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік

орналасқан мемлекет иелігіндегі мектеп, аурухана, балабақша, мəдениет үйлерін, əкімшілік ғимараттарды сейсмикалық зерттеу жəне беркіту жұмыстарына Үкімет тез арада қаражат бөлсе жөн болар еді. Сонымен қатар, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 23 қаңтарда Үкіметтің кеңейтілген отырысында апатты мектептерді жөнге келтіру жəне үш ауысымды оқуды жою туралы тапсырмасына сəйкес, осы аудандағы Сарыжаз ауылына жаңа мектеп салу мəселесі қарастырылса дейміз. Себебі, осы ауылдағы орта мектеп 1964 жылы салынған. Ғимараттың негізгі құрылғылары өзінің тозу мерзімін толық бітірген, ол күні бүгінге дейін күрделі жөндеуден өтпеген. Мектепте 700-ден аса оқушы бар, олар сабақты үш ауысымда оқиды. Мамандардың пайымдауынша, мектеп ғимаратына сейсмикалық бекіту жұмыстары қымбатқа түспек. Өйткені, мектеп ғимаратының керегелерін, төбесін, еденін, есік-терезелерін міндетті түрде нығайту қажет. Одақ кезінде жаңа мектеп ғимаратын салу жоспарланып, іргетасын құю жұмыстары басталған еді, бірақ аяқсыз қалды. Бүгінде оның орны да жоқ.

полициясы) төрағасының орынбасары А.Боданов 2011 жылы жалған кəсіпкерлік арқылы мемлекетке келтірілген зиянның көлемі 65 млрд. теңге болғанын жеткізді. Осынша зиянды анықтап, қылмыскерлерді табуды керек қылмасақ, онда заңдағы аталған баптан бас тартайық, деді ол. Заң жобасы бойынша қосымша баяндама жасаған Заңнама жəне сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі Оңалсын Жұмабеков талқылау барысында депутаттар 80-нен астам ескертпелер мен ұсыныстар жасағанын, соның ішінде Қылмыстық кодекстен «жалған кəсіпкерлік», «экономикалық контрабанда» сияқты баптарды мүлде алып тастау туралы радикалды ұсыныстар да берілгенін, алайда, олардың өтпегенін жеткізді. Бірақ О.Жұмабеков көршілес елдердің қылмыстық кодекстерінде мұндай баптардың бар-жоғы туралы айтпады. Қалай десек те, депутат А.Перуашев жəне Парламенттегі «Ақ жол» фракциясының кейбір мүшелері кəсіпкерлікті дамытуға нұқсан келтіреді дегенді алға тартып, жалған кəсіпкерліктің зиянын көзбен көріп тұрса да оны Қылмыстық кодекстен алып тастап, заңмен қудалауды тоқтатуды қалайтынын айтудан танбады. А.Перуашев заң жобасын талқылаудағы сөзінде «жалған кəсіпкерлік» туралы бапты тіпті «фикция» деп атады. Осы бап қарастыратын қылмыс басқа баптарда бар. Мына бап арқылы алаяқтар төлемей кеткен салық недоимкалары адал кəсіпкерлердің мойнына түсіріледі. Нақты ұрлаған

адамдарды тауып, жазалаудың орнына біз адал кəсіпкерлерді қудалауға мүмкіндік беретін боламыз, деді ол. С ө йт і п , о л с ыб а й л а с т а р дегенді де мүлде ауызға алудың керегі жоқ деген сыңай танытты. Ал депутат Нұртай Сабильянов болса, өзінің де кəсіпкерлікпен айналысқанын, сондықтан бұл мəселені тікелей білетінін айта келіп, «жалған кəсіпкерлікті» қудалауды тоқтатпау керек екенін, керісінше, оны қатайта түсу қажеттігін баса айтты. «Жалған кəсіпкерлік» туралы бапты алып тастайтын болсақ, бюджет қаражатын мемлекеттік сатып алу арқылы алаяқтар алып, оны бас пайдасына пайдалануды жалғастыра беретін болады. Сонымен қатар, салықтан жалтаруға да жол беріледі. Өйткені, көптеген алаяқтардың жалған кəсіпкерлік арқылы қаражаттарын айналымнан шығаруға мүмкіндігі бар. Бұған жол беруге болмайды. Мен де бизнесте мұндайдың болатынын көргенмін. Бұл – қоғамға өте қауіпті қылмыс. Біз, керісінше, салықтан жалтаруға жол бермеу жағын мықтай түсуіміз керек. Жеке топтың, атап айтқанда, жалған кəсіпкерлікпен айналысқысы келетін алаяқтардың мүддесін Парламентте көтеруге мүмкіндік тудырмауымыз керек, біз мемлекеттің, халықтың ғана мүддесін көздейтін заң қабылдауымыз керек, деді ол. Сөйтіп, заң жобасы қатысқан 96 депутаттың 90-ының қолдауымен бірінші оқылымда мақұлданды.

 Сауал салмағы

қорғап, бізге мұра етіп қалдырған бабаларымыздың ұрпағы – біздерге мұндай қадамға бару қалай болар екен?! Еліміздің азаматтары аймақтардан хабарласып, Үкіметтің жер теліміне байланысты ұстанымына түсінік беруімізді сұрап отыр. Себебі түсінікті. Осы орайда, Қазақстан Конституциясымен бекітілген «азаматтарға жаңа міндеттемелер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері күші болмайды» жəне «тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды» деген конституциялық қағидалар бұзылатынын айта кету қажет. Шынында, мұндай қадамға саралап, зерттеп, азаматтық институттардың пікірімен санасып қана бару керек деп есептейміз.

Толыќќанды жауап кїтемін

Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің басшылығымен өткен палатаның кезекті бір жалпы отырысында депутат Жалғас Дүйсенғалиев Мұнай жəне газ министрі Сауат Мыңбаевқа депутаттық сауал жолдаған еді. Онда былай делінген-тін: «Сізге Каспий теңізінің ұңғыманың техникалық жағ- қ а б ы л д а н ы п ж а т қ а н ы н қазақстандық бөлігіндегі тех- дайы, жер астында қандай білгіміз келеді. Мен бұл сұрақтарды ногендік жəне экологиялық үдерістер болып жатқаны сипаттағы төтенше жағдай- жəне ол қоршаған орта Мұнай жəне газ министрдың туындау қаупімен алаң- үшін қаншалықты қауіпті лігіндегі біздің кездесуіміз дап отырған Атырау облы- екені белгісіз. Сондай- барысында сізге қойғансы сайлаушыларының Теңіз ақ, Теңіз кен орнының мын, құрметті Сауат Мұкен орнындағы ұзақ уақыт орталығында орналасқан хаметбайұлы, бірақ сұрағым бойы шешілмей келе жатқан осы апатты ұңғыма қандай жауапсыз қалды. Осыған №37 апатты ұңғыманың ш а р у а ш ы л ы қ б а л а н с т а орай сізден осы проблемаға проблемаларымен байла- тұрғанын жəне №37 ұңғыма назар аударуыңызды жəне нысты келіп түсіп жатқан бойынша туындаған пробле- жоғарыда аталған мəселелер өтініштерін жеткізуге рұхсат маларды шешу үшін (1985- бойынша заңмен белгіленген етіңіз. 1986 жылдардағы апат- мерзімде толыққанды жауап Бүгінгі күнге дейін осы тан соң) қандай шаралар беруіңізді сұраймын».


 Əріптес туралы əңгіме

М

ЕКТЕП – университет – докторантура. Бұлар талпынған адамға логикалық жолымен келетін процестер. Бірақ адамның жеке дамуы үшін мұның бəрі аз. Бұл оқу «аялдамаларында» біз білімнен гөрі бағдар алатынымызды өмір дəлелдеп отыр. Күн системасындағы қай планетаның суық, қай планетаның ыстық екенін ажырата алмайтын ғылым кандидаттары арамызда өріп жүр. Дəлел деп отырғаным осы. Ата қаны, ана сүтімен келетін құндылықтардан бөлек ақық қасиеттерді бойында қалыптастыру үшін адамға міндетті түрде «самообразование» қажет. Онсыз тылсым дүниені тану, өзіңді өзің білу мүмкін емес. Өздігінен білімін жетілдіру ғана шығармашылық адамына аса қажет компонент – талғамды қалыптастыратыны анық. Талғамы жоқ шығармашылық иесі оқырманын тəнті ете ала ма?! Жоқ. Ал талғам өз кезегінде келесі саты – ізденімпаздыққа жетелейді. Ізденістегі адамда ғана өзіндік ұстаным орнығады. Ұстанымы бар кісі тəжірибеге барып табан тірейді. Ал мол тəжірибесі бар адам бойына тұрақтылық қасиетті сіңіреді. Осы ұзақ жолдан өткен Жанболат Аупбаевтың білімнен тамыр жаятын «талғам – ізденімпаздық – ұстаным – тəжірибе – тұрақтылық» деп аталатын бес бекетті бағдары жампоз журналистің кіршіксіз кредосы екені бүгінгі күні аксиомаға айналды.

1. «Ќўм баласыныѕ» ќўмбыл сыѕары немесе талєам бекеті

Алпысыншы жылдарға дейінгі қазақ журналистикасы өз майында шыжғырылып келгені – шындық. Жетпісінші жылдардан бастап қана басқалардың не «бүлдіріп» жатқанына көз жүгірте бастағанымыз тағы рас. Журналистік қызметін сол кезде бастаған Жанболат Аупбаев та басқаларға мүлдем ұқсамайтын алабөтен талғамын осы жылдары қалыптастырып үлгерді. Содан да ол əлемдік деңгейдегі журналистиканы зерттеп-үйренгендердің алғашқы сапында тұр деп батыл айта аламыз. Əсіресе, кейіпкеріміз «Комсомольская правда» корифейлерінен көп үйренді. Басқа жұрттың жақсысын бойына жинай білді, бірақ ұлттық ұстынымызға ұтымсыз тұстардан аулақ болды. Дəлірек айтсақ, аты жер жарып тұрған Василий Песковтың таңдап алған жолына аңсары ауды да тұрды. Бірақ оның ізімен жүрген жоқ. Сол жолға өзінің соқпағын салды. Жанболат Аупбаев бізге осынысымен құнды. Песков пішінінің параметрлерінен шыға алмай қалғанда біз оны бүгін іздемес те едік! Қалай десек те Жанболаттың публицистикасын Песковсыз қарастыра алмайсың. Бұл əділетсіздік те болар еді. Əрине, екеуі де – жеке-дара тұлға. Бірақ бірі – ұстаз, бірі – шəкірт. Солай бола тұра, бұл жерде «шəкіртсіз ұстаз тұл», «ұстаздан шəкірт озады» секілді мəтелдерді қолдану да орынсыз. Ал «қазақтың Песковы» тəрізді тіркесті қолдану тіптен күлкі тудырар еді. Тек екі тұлғаны бір деңгейде салыстыра отырып ұқсастықтар табу ғана абырой əкелетінін жақсы білемін. Дегенмен, мына ғажапты қараңыз! Бес-алты жыл бұрын Алматыда қазақ журналистикасының топ-менеджері Сейітқазы Матаевтың арқасында тірі Песковпен жүздескенім бар. Студент кезімнен көрсем деп армандайтын кəдімгі Василий Михайлович Песков. Тегі төңірегіндегі ассоциацияның əсері ме, қарсы алдымда орыстың егде азаматы отырғанымен, құмда өскен қыр өңірінің қоңыр шалын көріп отырғандай сезіндім. Қай мемлекетке барса да сол елдің тумасындай көрінетін талантты адамдарға дауа бар ма?! Жатсына алмайсың! Жүзіне үңіле түскен сайын біздің Жанболат Аупбаев көз алдыма келе берді. Айтары жоқ, аң-таңмын. Василий Михайловичтің сөйлеу мақамы мен дене тұрқына дейін Жанболатты еске түсіре берді. Жəкеңнің сексенге таяп қалған түрін уақыт машинасынан жиырма жыл бұрын көріп үлгергендей күй кешкенім де бір жағынан күлкілі, бір жағынан қызық. Кереғарлыққа толы осы сөйлемдер ойымызға «математикалық ортаны» табудың амалын көрсетіп бергеніне қуанып отырмын. Екі тұлғаны бір қатарда қарастырудың қиямет-қайымы сонда, «тауларды аласартпай, даланы асқақтату» ісінде тұлғаларды бірбірінің көшірмесіне айналдырып алмау – азаптың азабы. Мені осы қиындықтан əлгі Песковпен кездесу құтқарып кеткен секілді. Шынында да Песков пен Аупбаев арасында шығармашылық ұқсастықтармен қатар, адами ортақ мінездер де өте көп. Пендешілігіміздің басты белгілерінің бірі – атаққа қызығушылық. Бұл жағынан келгенде екеуі де атақ біткеннен кенде емес. Василий Песков – Шыңғыс Айтматовтан да жас күнінде, 34 жасында Лениндік сыйлықтың лауреаты атанған атышулы журналист-жазушы. Солженицыннің «Иван Денисовичтің бір күні» əңгімесіне берілгелі тұрған сол кездің ең жоғары сыйлығы соңғы сəтте саяси қитұрқылыққа салынып, Вася ағайға бұйырғанын бұрындары бір жерден оқығаным бар. Дардай атағын мақаласына қол қойғанда бірге көрсетпеу сырын «Архипелаг ГУЛАГ-тың» авторының шамына тиіп алмау болар деп болжайтынмын. Ойымның жаңсақ екеніне кездескенде көзім жетті. Туа біткен қарапайымдылығы ілкі сəтте адамды өзіне тартып əкетеді. Бұл қасиетінен өлеөлгенше ажырамайтыны да əр сөзінен білініп тұр. Осыдан кейін Лениндік сыйлықтың өзі өзгерте алмаған адамды басқа нəрсе өзгертеді дегенге сену қиын. Жанболатта да награда жетіпартылады. Тізіп жатқым келмейді, онда қазіргі заманғы журналистерге берілетін қошеметтің бəрі бар. Дей тұра, қайда барсаң да өмір бақи қоңырқай, жұпыны, көптің бірі сияқты елеусіз жүреді. Міне, қарабайырлықтан ада қарапайымдылықтың классиктері кім десе, Вася ағай мен Жанболатты ұялмай айтуға болатын шығар! Ресейді шаршамай шарлап, ең аяғы «Тайга түкпіріне» дейін түгін қалдырмай қопарып жазған орыс қаламгері мен ұлтынан шыққан тұңғыштарды түгендеумен қатар қилы тағдырлар мен таңғажайып табиғат құбылыстарын иін қандыра ақ қағазға түсіріп, қаттап келе жатқан қазақтың құмбыл (жинақы, нəзік) жігітінің жан-дүниесі мен болмыс-бітімін,

5

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

Қошқарбаев ағамыз ұмыт қалды. Неге? Бізді, міне, осы сұрақ мазалайды. “Халық алмайтын қамал жоқ”, дейді қазақ даналығы. Əділеттілік қалпына келсін десек, ел екенімізді білдіргіміз келсе, К.Рахаң туралы 60-70-ші жылдардағы қоғамдық пікір негізінде бір дүмпіп барып басылған ұмтылысты тағы да қайталап көрсек қайтеді? Сөйтейік, жарандар! Пікір білдірейік. Ұсыныс айтайық. Халық ала алмай келе жатқан қамалға тағы бір рет шабуыл жасап көрейік. Нəтижесі болып қалар…” Сол-ақ екен, жер-жерден редакцияға қолдау хаттар қаптасын. «Егемен» жұртшылық ұсыныстарын ортақ тақырыптарға бағындырып, айына арнайы кесте бойынша екі реттен топтама берсін де отырсын. Осының арқасында журналист жанкештілігінің нəтиже көрсететін күні де таяп келе жатты. Жарты ғасырға жуық əңгімені жарты бетке сыйғызу бізге де оңай болып отырған жоқ. Сағыздай созылған сарсаңның соңғы аккорды туралы Жəкеңнің өзін сөйлеткен орынды секілді: «Əлі есімде, сол жылғы 4 сəуір күні Мемлекеттік хатшы Əбекең, Əбіш Кекілбаевтың көмекшісі Тілекқабыл Боранғалиұлы редакцияға телефон соғып, “Егемен Қазақстандағы” Рахаң туралы соңғы үш ай ішінде шыққан материалдарды жинақтап жеткізіп беруді өтінді. Содан кейін 30 сəуірде жоғарғы жақтың бізбен тағы бір рет хабарласқаны бар. Ал 7 мамыр күні түскі сағат 12-лер шамасында редакцияға тілеуіңді бергір Тілекқабыл алақайлай телефон соғып, бізді Мемлекеттік хатшыға қосты. Əбекең аман-саулықтан соң осы жаңа ғана Елбасының кабинетінен шыққанын, Президент Рахымжан Қошқарбаевқа “Халық қаһарманы” атағын беру туралы Жарлыққа қол қойғанын толқи тұрып айтты. Осы қуанышты хабардан кейін телефон арқылы Рахаңның Астанада тұратын немере інісі Кəртай Мұсабеков пен əпкесі Гүлшен Жұмағожинаны тауып, əңгімелесіп құттықтағанымыз есімде. Ол

кəсіби мүддесі мен өмірлік нанымын бір қалыпқа сыйғызып құйған Жаратқанның шеберлігінде шек жоқ екеніне тағы да көз жеткізесің! Орыстардың бір əдемі сөз тіркесі тіл ұшына оралып тұр: «Мысли материализуются». Қазақ журналистерінің арасында «Құм баласының» құмбыл сыңарындай қабылданып кеткен Жанболат Аупбаев пен Василий Песковтың табиғи жаратылыстары өте ұқсас екенін қайталап айта бергің келеді. Фотоаппаратын асынбаса, қарыс қадам баспайтын Вася ағайдың өзін білмек түгілі атын естімей тұрған сəби кезінде сурет өнеріне машықтанған Жанболаттың телепатиясы тіптен қызық! Ең аяғы, екеуінің киім кию cтиліне дейін айнымайтынын қайтерсің. Мүмкін Песков-Аупбаев визавиінің санамызға соншалықты сіңісті болып кеткенінен де біздің қиялымыздағы ой шындыққа айналып шыға келді ме екен?! Қалай дегенде де, Жанболаттың публицистік талғамының қалыптасуына «Құм баласының» ықпалы аз болған жоқ. Десек те, қазір басқалардың талғамына əсер ете алатын Аупбаевтың бары да ақиқат. Өйткені, тамырынан ажырамай əлемдік мəдениетті меңгерген қаламгер

КРЕДО

ғана басқаларды мойындата алатын өз деңгейін орнықтыра алады. Жанболат ұлттық қасаңдық пен томаға-тұйықтықтың да, оған керісінше ұлы өркениет жолында қазақы қалпын құрбандыққа шалудың да абырой əпермейтінін əлімсақтан білетін сияқты. Тек сауатты синтез ғана биікке көтеретінін жыға ұққан Жанболат талғамы жаһандық деңгейге барар жолда бір саты көтерілгеніміздің белгісі екенін басқалар болмаса да, ең алдымен өзіміз мойындайтын кез келді.

2. Шам тїбіндегіні кґруге ќўмарлыќ немесе ізденімпаздыќ бекеті

«Шамның жарығы түбіне түспейді». Жарық түспей тұрған жерде біздің де шаруамыз шамалы əдетте. Қалтарыстағыны қарауға деген құштарлық қалыптаспаған. Көзге көрініп тұрғанға ғана құмармыз. Назардан тыс тұрғанды терең үңіліп іздеуге ерінетінімізді былай қойғанда, ойлауымыздың өзі қиын. Жанболат осы жерде бізден өзгеше. Онда шам түбіндегіні көруге деген құмарлық басым. Оған елдің бəрі жазып жүргенді шиырлау шабыт əкелмейді. Жанболаттың құндылығы сонда, басқалардың құлқы жоқты қопарғанды қалайды. Құпиясын бойына жасырып жүрген жандарды жарыққа шығару тек ізденімпаздық қасиеті бар адамның ғана қолынан келетінін бізге Аупбаев амплуасы анықтап берді. Қарап отырсаң, оның бүкіл саналы өмірі о басынан ойластырылған бір сызықтың бойындағы бұра тартпайтын жүйеге шоғырландырылған шығармашылыққа арналғандай əсер қалдырады. Жайсаң жүйенің жүрек дүрсілімен ғана жүретін Жанболаттың жүрдек қаламынан туған кесек дүниелер – жеке журналистің ғана шығармашылық галереясы емес, ұлт қазынасы. Кез келген халықтың тарихы құбылыстар мен тұлғалардан құрылым түзейтінін алға тартсақ, бұл пікірімізге көп адам қарсы тұра қоймас. «Ашылмаған аралдарды» айшықтаған, «Біртуарлардың» бөлек бітімін бүтіндеген, «Ұлылардың ұрпақтарын» да ұлықтаған, «Табиғат терезесінен» терең ойларын түйіндеген Жанболат – шын шебер. Əлгі жүйенің жұлын жібіндей есіліп шыққан оның төрт томдық шығармалар жинағы – талас жоқ, қазақ журналистикасындағы феномен ретінде қатталады. «Ашылмаған аралдардағы» кейіпкерлердің ұшы-қиыры көрінбейтін тізімінің өзі көз алдыңа көп тарихты əкеледі: Матросовтың ерлігін қайталап тірі қалған Сабалақ Оразалинов, Порт-Артур шайқасына қатысқан патша армиясының полковнигі, 1919 жылы Мұстафа Шо қайды шетелге өткізіп жіберуге көмектескен Оспан Көбеев, Қытай Халық Республикасының əскерінде 54 жыл қызмет еткен қазақ генералы Хасен Рүстемұлы, неміс концлагерінде төрт жыл адам баласы төзбейтін азапты көрген биолог Владимир Фурсов, 1937 жылы түсірілген «Бірінші Петр» фильмінде басты кейіпкерлердің бірінің рөлінде ойнаған тұңғыш қазақ актері Қойлыбай Қарсақбаев, Антарктидадағы

«Мирный» станциясында екі мəрте жұмыс істеп қайтқан ғалым Данабек Бименов, каскадер Тыныбек Танин, Эвересті бағындырған альпинист Қазбек Уəлиев, антрополог Ноэль Шаяхметов, диссидент Кəмел Жүнісов... Осы орны бөлек жандардың əлемін бізге тарту еткен Жанболат ізденісі əлгі шежіре бетінде сайрап жатыр. Бауыржан Омаровтың бір сөзі бар: «Сұм соғыстың небір қоясын ақтарған Жанболат Матросов ерлігін Матросовтан бұрын қайталаған қазақты тауып берсе де таңғалмайтын едік». Əзілге құрылса да Жанболат ізденімпаздығы жеріне жеткізіліп айтылған сөзге ешнəрсе алып-қоса алмайсың. Біртуарларымыз туралы да көп қаламгерлеріміз жазып жүр. Дей тұра, Жанболат олардың портреттерін де басқаларға ұқсамай сомдайтындығымен ерекшеленеді. Бұл жазғандарында да ол белгілі бір тұлғаның бізге беймəлім тұстарын əдемі əңгімелеуімен ерекшеленетіні əрбір шығармасынан көрініп тұрады. Соның бірінде сонау 50-ші жылдары Мəскеуде студент болып жүрген Шерхан Мұртаза əскери академияда сабақ берген Бауыржан Момышұлымен ойда жоқ жерде Тверь көшесінде танысатынын жазған. Осыны екі ірі тұлғамыздың да Жуалы жерінен екенін білетін көп адамдардың таңғалмай оқымасқа амалы қалмайды. Талғамға адалдықтан туған ізденістерге тағы да риза боласың! Жанболат шығармашылығының бізге қуаныш сыйлайтын тұстары өте көп. Қазақтың маңдайына біткен талай тамаша тұлғаларымыздың артында қалған ұрпақтары қайда жүр? Олардың тағдырлары қалай өрбіді? Жəне басқа толып жатқан сұрақтар кез келгенімізді қызықтыратынын жасырып қайтеміз. Жанболат Аупбаев оқырман көңіліндегі жоғарыдағыдай көптеген күпті сұраққа да жауап іздеуден жалыққан емес. «Ұлылардың ұрпақтары» да осынысымен ұтып тұр. Біздің кейіпкеріміздің «37-інші скважина» деген көлемді мақаласы бар. Онда 1985-1986 жылдары Теңіз кенішінде 400 күнге созылған алапат өрт туралы баяндалады. «Гиннестің рекордтар кітабында» тіркелген əлемдегі өрттердің ұзақтығынан да асып кеткен бұл сұмдық апат туралы қазақстандықтардың бəрі біледі деп айта алмайсың. Қазірде де. Кеңес Одағының басшылығы оқиға туралы ешқандай ақпарат таратуды жөн көрмеген. Сол кездері оқиға ортасынан табыла білген Жанболатқа да бұл туралы жазуға тыйым салған. Нəтижеге жетуге ұмтылатын журналиске аса қажет – «қадалған жерден қан алмайтын» қабілет кейіпкерімізде, құдайға шүкір, жетеді. Басқа біреу болса, «кестесі келіспеген» істі бір жетіден кейін ұмытып кетер еді. Ал Жанболат кеніштегі келеңсіз жəйтті 21 жыл бойы қалай жазамын деп есінен бір шығарған емес. Сол оқиғаның бастан-аяқ қасында жүрген маманды ақыры тапты да. Ширек ғасырға жуық бізден тасаланып келген шындықты осылайша Жанболат ашты. Шыдамды адамға ғана ізденімпаздық қасиет қонадыау! «Табиғат терезесі» кітабын оқып отырып осындай ойға тоқтайсың.

3. Халыќќа ќамал алдырєан погонсыз генерал немесе ўстаным бекеті

Жанболат – таңғажайып құбылыстарды бүге-шігесіне дейін қопарып, өмірі өзгеше өрілгендерді елге таныстыратын публицист қана емес, өзі сол таңғажайыптардың бел ортасында шапқылап жүретін, кейіпкерлерінің өмірден лайықты бағасын алуы үшін қолды-аяққа тұрмай қызмет етуден тайынбайтын ақберен азамат. Мұны дəлелдеу үшін бір ғана штрих жеткілікті. Алайда ол өзі аш ішектей созылған ұзақсонар əңгіме. Десек те, заманауи қазақ журналистикасындағы ұрпақтар сабақтастығының жарқын үлгісіне айналған бұл тарихты айтпай кетуге тағы болмайды. Өйткені, Жанболаттың журналистік ерлігіне балта шапқандай болар едік. Қазақ журналистикасындағы кесек тұлға Кəкімжан Қазыбаевтың аманатын орындаған Жəкеңді кəсібінен бақыт тапқан адам деп айтпасқа амалың жоқ. Салиқалылық салмағы зілбатпан адам жолай кетіп бара жатып-ақ сенің де абыройыңды аспандатып кететіні бар. Бірақ біз үшін бұл – маңызды емес. Ең маңыздысы – ЦК-ның секретары болып отырып қолынан келмеген шаруаны Кəкімжан аға біздің кейіпкерімізге аманаттап кеткені. Көзі бар кісі екен. Кім болғанда да аманатты сенетін адамына айтады. Жанболат сол аманатты орындағанымен адал. Дəл қазір осы маңызды. Сонау 1958 жылдың 21 ақпанында Кəкімжан ағамыздың “Лениншіл жас” газетінде “Рейхстагқа ту тіккен қазақ” деген очеркі шыққан. Кейіннен “Кернеген кек” деректі повесіне айналған осы дүниеден басталған жорық 1999 жылы мамырда ғана өзінің мəресіне жеткені – қазіргі қазақ тарихындағы таңғаларлық ғажайыптардың бірі. Рахымжан Қошқарбаевқа Батыр атағын алып беру жолындағы 54 жылға созылған марафонға кім араласпады десеңізші. Бауыржан Момышұлы, Жұмабек Тəшенов, Ілияс Омаров, Əзілхан Нұршайықов... Аттарынан ат үркетін талай адамдардың тізімін жалғастыруды қажет деп таппай отырмын. Қысқасы, 1980 жылы тамызда Алматыға Леонид Ильич Брежнев «айтшылап» келеді. Əлгі əңгіме билік басында тағы көтеріледі. Бас хатшының: “Тарихты қайта қарап қайтеміз”, деген өте қысқа жауабынан кейін басылып қалған əңгімені алты-жеті жылдан кейін Кəкімжан аға Жанболатқа аманаттаған еді. 1999 жылдың 1 қаңтарында «Егемен Қазақстанда» жарық көрген Жанболат Аупбаевтың мақаласы “Халық ала алмаған қамал” деп аталды. Неге? Ол жазды: “Халқымыз кезінде еш пəрмен, жарлықсыз “Батыр” деп өз жүрек қалауымен ат берген үш қаһарманның бар екенін жақсы білесіздер, құрметті оқырман! Жариялылық пен демократия, тəуелсіздік тұсында солардың екеуі – Бауыржан Момышұлы мен Қасым Қайсенов кеш те болса, сол атаққа қол жеткізді емес пе? Ал Рахымжан

сұхбат 11 мамыр күні аға газетте “Халық алған қамал” деген тақырыппен жарық көрді». Міне, осылай! “Халық ала алмаған қамал” мен “Халық алған қамал” арасында менмұндалап Жанболаттың ұстанымы тұр. Ол ұстаным адалдық деп аталады. Аманатқа адалдықтан туған əділеттілік деп те атауға болады. Ал əділеттіліктен асқан позиция бар ма? Жанболат бізге дəл қазір де, кейін де осынысымен абыройлы. Өйткені, жасампаздыққа бастайтын əділеттіліктің ешқашан жасын сұрамайды. Мəңгілік белгісімен (sub species aeternitatis) жазылған шығарма деген осы болар!

4. «Малаховты тоќтатыѕдар!» немесе тəжірибе бекеті

Жетпісінші жылдардағы «Лениншіл жаста» осалдардың отырғанын көз көрген жоқ. Соған қарамастан журфактың жүгірмектері Жанболатты жағалағысы келіп тұратын. Одан тапсырма алып, мақала жазған студенттерге қызғана қарайтынбыз. Ондай жігіттерді журналистикаға мандат алған адамдай көретінбіз. Аупбаевтан мандат алу – тозақ. Өйткені, сəлемдесіп келген адамның бəріне тапсырма бере қоятын Жанболат жоқ. Қанша жерден қарапайым болса да қадір-қасиетінен айырылатын жерді ол да біледі. Оның үстіне мандат дегеніңіз – лимитсіз, тегін жатқан дүние емес. Тек талабы тау қопаратындай көрінетін, «шөп берсе, мал болып кетеді-ау» дегендерге берілетін аванс. Осы қасиеттеріңді дəлелдеу үшін сен ең алдымен өздігіңнен «ЛЖ»-да екіүш материалыңды міндетті түрде жарыққа шығаруың керек. Бұл барьерден бір күнде өту мүмкін емес. Айлап еңбектенесің. Мен де жарты жыл жүріп екі-үш материалымды əзер шығарғанмын. Сол кезде «Комсомол прожекторы» деген бар еді. Солардың жұмысы туралы жазған мақалам «Рейд идеядан басталады» деп аталатын. Қалған мақалалардың тақырыбы есімде жоқ. Жəкең бір күні маған да оң қабағымен қарады. Тапсырма берді. Қалай жазу керектігін де тəптіштеп түсіндірді. Өзім де көп іздендім. Қапшағай қаласындағы «қиын балалар» туралы жазуға бел байлаған мен қалалық комсомол комитеті жанындағы ОКД (оперативті комсомол дружинасы) мүшелерімен бірге жүріп, талай «қиын балалармен» пəтерлеріне барып сөйлестім. Нəтижесінде жаман материал шыққан жоқ. Қонжитып тақырыбын да қойдым: «Бəрі бесік жырынан басталады». Алып-ұшып Жанболатқа апардым. Бастан-аяқ оқып шықты. Өзінің «коренное движениесін» жасады: бас бармағы мен сұқ саусағын сондай бір нəзіктікпен қасының қақ ортасына апарып қондырды. – Жақсы екен, – деді. – Бірақ сенің заголовкаларыңның бəрі «басталадымен» бітеді екен, – деп күліп қойды. Мен де амалсыз қосыла жымидым. Шынымды айтсам, жарты жыл бұрын шығып кеткен материалымның «Рейд идеядан басталады» деп аталғанын ұмытып қалсам керек. Ал ол Жəкеңнің есінен шықпаған. «Комсомол тұрмысы» сияқты ең жетекші бөлімді басқаратын жинақы

жігіт жадының сақтау қабілетіне риза болдым. – Сен Аграновскийді білесің бе? – деді ол аяқ астынан сұрақ қойып. – Қай Аграновский? Ағасы ма, інісі ме? – дедім бірдеңеден хабарым барын білдіріп. Жəкеңнің жауабыма қуанып қалғанын байқап тұрмын. – Анатолий «Известияда» ғой. Бізге жақыны – «Комсомолкадағы» Валерий. Соны айтып тұрмын, – деп тағы да «коренное движениесін» жасады. – Сол Валерий Аграновскийдің «қиын балалар» туралы жазған əлеуметтік-педагогикалық повесі «Остановите Малахова!» деп аталады. Сенің материалыңда да Малахов деген бала жүр екен, мақалаңның бас жағына шағын аннотация жазып жіберіп, «Малаховты тоқтатыңдар! немесе бəрі бесік жырынан басталады» деп қойсақ, қалай қарайсың? – Тəжірибе тақырып қоюдан басталады! – деп қалжыңдауға батылым барғаны əлі есімде. Жанболат аға да сөзден тосылған ба?! – Ендеше, сенің де журналистік жолың осы мақалаңнан басталады! – деген ол сол күнгі «басталады» сөзіне құрылған қалжыңымызға нүкте қойды. Менен төрт-бес жас қана үлкендігі бар, бірақ сол сексенінші жылдардың өзінде мол тəжірибе жинақтап үлгерген Жəкең «өте кеш жетілген» маған осылайша мандатты да демократиялық түрде тапсырғаны ешқашан ұмытылмайды. «Алмақтың да салмағы бар» демекші, келешекте оның көңілінен шығатын журналист болу үшін мен бұрынғыдан бетер іздене түсуді əдетке айналдырдым. Өйткені, мандат берушінің сенімін басқаша ақтау мүмкін еместігін анық түсіндім.

5. Кґркем журналистикадаєы кґшелі кісі немесе тўраќтылыќ бекеті

«Жақсы кітап – жан азығы». Газет те сондай. Социализм кезінде біздің ұстазымыз Əбілфайыз Ыдырысов айтушы еді: «Правда» газетін бес жыл оқыған адам университет бітіргенмен бірдей», деп. Жаны бар сөз. Жетпісінші жылдары зиялы қауым «ЛГ» мен «Қазақ əдебиетін» оқып, үлкендер «Правда» мен «СҚ»ны оқып, жастар «Лениншіл жас» пен «КП»-ны оқып, білімін де жетілдіретінін, рухани шөлін де қандыратынын əлі ұмыта қойған жоқпыз. Əсіресе, қазір «Лениншіл жасты» қатты сағынамын. Оралхан Бөкеев қызмет істеген жылдардан бастап Жанболат Аупбаев «Қазақстан коммунисі» журналына ауысып кеткен тұсқа дейінгі кезеңді. Сіресіп тұрған социализм заманында «ЛЖ» қазақ журналистикасын түрен түспеген тың жолға салғаны көп адамның есінде. Газет контентіне реформаторлық сілкініс енгізген Шер-ағаңның жолын осы басылым пішініне серпін əкелген Сейдахмет аға əрі қарай дөңгелетіп əкеткен жетпісінші жылдары «Лениншіл жас» алабөтен «көзайым модельмен» (модель ожидания) жарыққа шыға бастады. «Трафареттік журналистиканы» ауыстырған жаңа журналистика өмірге осылай келген. Оны көркем журналистика деп атаса да жарасып кетеді. Жанболат сол көркем журналистиканың алдымен қара қазанында қайнап өсті. Сонан соң лиризм мен психологизм жəне драматизм элементтері үйлесім тапқан сол көркем журналистиканың көрігін қыздырды. Осы күні ол сол керемет колориттің жұрнағы да қалмауға айналып бара жатқан көркем журналистиканы қызғыштай қорып жүр. Дəлел мынау: «Егемен Қазақстанға» келген бетте «Етжеңді «Егеменді» шығаруды қолға алған Жанболат талай авторлардың ел қызығып оқитын жүздеген мақалаларының дүниеге келуіне мұрындық болды. Айына бір рет шығатын «Етжеңді «Егеменді» елегізе күтіп жүретін ел көп. Осыдан кейін Жəкеңді көркем журналистикадағы көшелі кісіге теңемей көр! Жанболат таланты – басқаға ұқсамайтын ерекше талант. Оны тұрақтылық таланты деген жөн болар. Кейіпкеріміздің тұла бойы тұнып тұрған – тұрақтылық. Сол алғашқы күні көрген Жанболат əлі сол Жанболат. Одан бері 35 жыл өтті. Ол мінезіне де тұрақты. Шығармашылығына да сатқындық жасаған емес. Сол баяғы креативтік кредосынан айнымай келеді. Қоңыр қалпынан бір танып көрген жоқ. Асықпай жүріп мақаласын жазады. Ешкіммен таласпай-тармаспай кезегін тосып кітабын шығарады. Таңғы тоғыздан түнгі он екіге дейін редакцияда жан беріп, жан алып жұмыс істейді. Үйіне тек ұйықтауға барады. Бұл – қызыл сөз емес. Ол – Жанболаттың күнделікті өміріндегі реалий. Жұмыстан жаны киналмайтын адам көрсем, осы Жəкең болар. Көп журналистің еңбектен лəззат алатынын көз көріп, құлақ естіп-ақ жүр. Бірақ шектен астам нəрсенің рахаты бола қоюы да екіталай-ау. Дегенмен, Жанболат шектен асқан жұмыстан да көңілін демдеп жүретін секілді. Бұл да – кейіпкеріміз өміріндегі жағымды парадокстардың бірі. Ол үшін ең басты нəрсе – ұшталу, ұшталу жəне ұштала түсу. Өмірін осы девизге арнаған адам ғана еңбектен рахат табатынына осыдан кейін ғана сене бастайсың. Мұның бəрін біреуден жақсы сөз есту үшін жасамайтынын да үнемі байқаймын. Оның сүйегіне сіңген қасиетті мақтап та береке таппайсың. «Сен мықтысың» дегенді естіген адамның одан кейін өнімді еңбек етуі екіталай екенін ол санасына мықтап түйген. Мақтағаныңа иланбайтыны да сондықтан болар деп топшылаймын. Осы киелі қасиет көбіміздің бойымыздан табыла бермейтіні ойға оралғанда, Жанболаттың қадірі бұрынғыдан да арта түседі. Шархан ҚАЗЫҒҰЛ. АСТАНА.


6

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

 Дүние жəне дағдарыс

 Бір нəсіпке – жүз кəсіп

Бес жыл бойы төрткүл дүниені қаржы-экономикалық тығырық құрсауына алған əлемдік экономикалық дағдарыстың беті қайтар емес. Дүние жүзінің білгір де білікті экономистері онымен күрестің тиімді жолын таба алмай титықтап бітті. Сарапшылардың пікірінше, нақты дауасы табылмай тұрған жаһандық дағдарыс биыл да ушыға түсетін сыңайлы.

Əлем экономикасы əлі тыєырыќта

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жылдар бойы сарапшылардың жалықпас жарапазанына айналған дағдарыс жұртты да жалықтырып бітті. Жыл басында əлем жұртшылығы президент Барак Обаманың АҚШ мемлекеттік қарыздарын қысқарту жөнінде Конгреске бағыттаған бастамаларынан біршама үміт күткен еді. Алайда үміт ақталмады. Президент ұсыныстарын Конгресс қабылдамады. АҚШ-тың 16,5 трлн. доллардың үстіне шыққан қарызын қысқарту үшін «ши басын сындыратын» шара қабылданбады. Ғалымдардың айтуынша, қазіргі дағдарыс салдарынан жаһандық экономиканың қозғаушы күші болып табылатын АҚШ пен Еуропалық одақ мемлекеттерінің мүмкіндіктері сарқылып, зіл батпан жүк артылған үлкен құрамды орнына қозғалта алмайтын қауқарсыз локомотивке ұқсап қалған. Салыстырмалы түрде соңғы жылдары экономикалық дамудың алдыңғы қатарына шыққан Қытай, Үндістан, Бразилия жəне Ресейдің əлемдік экономиканың дамуына жаңа қарқын беруге шамалары жетпейді. Сөйтіп, дəл қазір жаһандық экономика тарта жөнелетін күш көлігі жоқ ырдуан арбадай изеңдеп, бір орында сықырлап тұр. Сарапшылардың бір сарасы мұхиттың арғы жағынан бастау алған бұл дағдарысты өткен ғасырдың сонау 30-шы жылдарындағы «ұлы күйзеліспен» салыстырса, енді бір тобы қазіргі жаһандық экономикалық дағдарыстың сипаты жағынан да, созылмалы тереңдігі жағынан да тарихта бұрын-соңды болып көрмегенін алға тартады. «Ұлы күйзеліс» белгілі бір аймақта басталып, сол аймақтың ғана экономикасын қатты күйзеліске ұшыратты. Мəселен, экономикалық құлдырау АҚШта бірнеше жылға созылып, елді туралау шегіне дейін жеткізді. Елдегі өмір сүру көрсеткіштері 30 пайызға дейін төмендеді. АҚШ экономикасының қазіргі жағдайы да оңып тұрған жоқ. Roubini Global Economicsтің жетекшісі Нуриэль Рубинидің айтуынша, АҚШ-тың келісілмеген фискальдық саясаты елдегі ІЖӨ-нің өсімін 1,5 пайызға дейін тежейтін көрінеді. Мұндай жағдайда бөлшек сауда мəселесі апатқа ұшырап, инвесторлар 2013 жылдың аяғындағы есеңгіреу ахуалына дайын болу керек. Нуриэль Рубини мемлекеттік шығындарды қысқарту шараларынан шыға алмай қалған Еуропада жағдай мүлде қиын болатындығын алға тартады. Ол кəрі құрлықты шайқалтатын келесі «цунами» Италиядан бастау алатындығын айтады. Barclays Capital банкінің бас экономисі Дин Маки биыл бірінші жартыжылдықта АҚШ ІЖӨ-сінің өсімі 1,5 пайыз болатындығын болжайды. Оның пікірінше, экономикада біршама даму байқалады, соның нəтижесінде жыл аяғында ІЖӨ-нің өсімі 2 пайызды құрайды. Осыған байланысты Маки ІҮ тоқсанның қорытындысында АҚШтағы жұмыссыздық бұрын болжалынған 7,3 пайыздан 7,1 пайызға дейін азаяды дейді. Осының қарсаңында елдегі жұмыссыздық деңгейінің 7,9 пайыздан 7,7 пайызға дейін төмендегені белгілі болды. Қаңтар айындағы бұл көрсеткіш 2008 жылғы желтоқсан айынан бергі ең төменгі көрсеткіш болып саналады.

Испандықтар қатал үнем шараларына қарсы

Испанияның алпыс қаласында қатаң үнемдеу шараларына қарсылық ереуілдері белең алған. Ондаған мың испандықтар көшеге шығып, үкіметтің экономикалық саясатына қарсы ашық наразылықтарын білдіруде. Олар үкіметтің тиімсіз ісқимылдары мен билік органдарында белең алған жемқорлықтың салдарынан елде жұмыссыздық деңгейінің шарықтап өсіп отырғандығын ашық мəлімдеуде. Қарапайым халық елдің премьерминистрі Мариано Рахой мен король Хуан Карлостың күйеу баласы Инаки Урдангариннің жемқорлығына ызалы. Бүгінде бұл екеуі миллиондаған доллар қаржы қымқырды деген күдікпен жауапқа тартылған. Жемқорларға қарсы ұйымдастырылған ереуіл акцияларына өнеркəсіп кəсіподақтары жəне полиция кəсіподақтарын қосқанда – барлығы 150 ұйым қатысуда. Қарсылық акцияларында саяси талаптармен бірге бірінші кезекте экономикалық талаптар қойылуда. Оған Италияда болған соңғы жаңалық ерекше қозғау салды. Кəсіподақ жетекшісі Игнасио Фернандес

Торо митингіге қатысушылар алдында сөйлеген сөзінде Еуроодақ билігі талап етіп отырған қатаң үнемдеу шаралары Испания үшін «өзін-өзі тұншықтыру» əрекетімен бірдей деп атап көрсетті. Испаниядағы саяси ахуалдың күрт ушығуы биылғы жылдың ақпан айында басталды. Оған жергілікті БАҚ өкілдерінің Мариано Рахой жемқорлығын сынауы себеп болды. EL PAIS газетінің ақпараты бойынша Испанияның Халық партиясы ұзақ жылдар бойы жекеменшік, негізінен девелоперлық компаниялардан пара алып келген. Бұл дерек көзі бойынша, 1997 жылдан бастап Рахойға жыл сайын 25 мың еуро пара төленіп келген. Осыдан кейін испандықтардың үкіметке деген сенімі күрт төмендеді. Рахой болса, барлық кінəні жоққа шығаруда. Бірақ ол партияның бұрынғы казначейі жарыққа шығарған бұл құжаттарды теріс дей алмайды.

Италия рейтингі құлдырауда

Халықаралық Fitch рейтингтік агенттігі Италияның рейтингін «ВВВ+»-ға дейін төмендетті. Бұл ретте рейтингті төмендету шетел жəне ұлттық валютада бірдей орын алды. Fitch-тің мəлімдеуінше, Италия 2013 жылдың екінші жартыжылдығында ғана рецессиядан шыға бастайды. Бұдан бұрын Италияның рейтингі «А-» деңгейінде болған. Рейтингтің мұншалықты төмендеуі елдегі сайлау қорытындыларының салдарынан болып отыр. Қазір Fitch агенттігі Италияға беріп отырған рейтинг дəрежесі ең төменгі құлдырау нүктесінен үш баспалдақ, ал Испания рейтингінен бір баспалдақ қана жоғары болып отыр. Рейтинг агенттігінің сарапшыларының пікірінше, Италия экономикасы үстіміздегі жылы 1,8 пайызға дейін құлдырайды. Мемлекеттік қарыз деңгейі ІЖӨ-нің 130 пайызына дейін жетеді. Өткен жылы Италия ІЖӨ-сі 2,4 пайыз азайған болатын. Елдің қаржы министрі Витторио Грилидің айтуынша, рейтингтің мұншалықты төмендеуі елдегі экономикалық жəне саяси тұрақсыздыққа негізделген. 2012 жылдың ІV тоқсанында италиялық экономика алдыңғы үш айдың көрсеткішімен салыстырғанда 0,9 пайызға төмендеген. Оның алдындағы тоқсанда бұл елдің ІЖӨсі 0,2 пайыз азайған болатын. Сарапшылар экономиканың жылдық төмендеуі 2,7 пайызды құрайды деп болжаған. 2012 жылдың қорытындысындағы ахуал бұл болжамды растады. Италияның ІV тоқсандағы ІЖӨ көлемі 344,151 млрд. еуроны құрады. Fitch агенттігінің болжамы бойынша Италия бұл терең дағдарыстан 2013 жылдың екінші жартыжылдығында ғана есін жинай бастайды.

Португалия қиындық құрсауында

Өткен жылдың соңғы тоқсанында Португалия экономикасы тағы да кері кетті. Басқаша айтқанда, елдің ІЖӨ-сі соңғы тоғыз тоқсан бойы құлдырап келеді. Бұл құлдыраудың себебі тұтыну сұранымының төмендеуі мен экспорт жағдайының əлсіреуіне байланысты болып отыр. ІЖӨнің жылдық жəне тоқсандық төмендеуі 2009 жылдың І тоқсанындағы ең төменгі құлдырау шегіне тең болып отыр. Ұлттық

статистика институтының дерегі бойынша, ІЖӨ-нің тоқсандық төмендеу деңгейі 1,8 пайызды құраған көрінеді. Жылдық есеп бойынша ІV тоқсанда ел экономикасының деңгейі 3,8 пайыз төмендеген. Премьер-министр Педро Пассос Коэльо елдегі жұмыссыздықтың өсуімен барынша күресіп келеді. Сонымен бірге, ол еуропалық сауда серіктестері тарапынан елге деген сенімді қалпына келтіруге де күш салуда. Еуроодақ пен ХВҚ тарапынан 78 млрд. еуро көлеміндегі көмекті алуға қол жеткізу үшін олардың талаптарын орындауға да барын салуда. Солай бола тұрса да, ел экономикасының жағдайы түзелер емес. Статистика деректері бойынша, өткен жылдың ІІІ тоқсанында экспорт көлемі ІІ тоқсан көрсеткішімен салыстырғанда 2,1 пайызға құлдырап кеткен. Импорт көлемі осы мерзімде 1,4 пайызға азайса, үй шаруашылығының шығындары 2,3 пайызға төмендеген.

Грекия экономикасы 5,7 пайызға құлдырады Грекияның ІЖӨ-сі жылдық есеп бойынша 2012 жылдың ІV тоқсанында 5,7 пайызға төмендеген. Бұл туралы жақында Elstat

статистикалық қызметі мəлім етті. Ал өткен жылдың ІІІ тоқсанында бұл елдің экономикасы 6,7 пайызға құлаған болатын. Жалпы алғанда, 2012 жылдың қорытындысы бойынша Грекияның экономикасы 6,4 пайызға қысқарған. 2011 жылы бұл көрсеткіш 7,1 пайызға тең болатын. Бұдан бұрын Грекия банкі 2012 жылдың маусым айында өткен парламенттік қайта сайлаудан кейін экономика ахуалы жақсарады деген болжам жасаған болатын. Олардың мəлімдеуінше, 2013 жылы Грекия ІЖӨ-сі тағы да 4,5 пайызға төмендейді, жұмыссыздық ұлғаяды. Алайда, келесі жылдан бастап экономиканың қалпына келу үрдісі басталады. Еурокомиссия болжамы бойынша, Грекияның ІЖӨ-сі 2013 жылы 4,4 пайызға төмендемек. Сондай-ақ, Еурокомиссия Грекиядағы жұмыссыздық деңгейі қазіргі 24,7 пайыздан Еуроодақтағы ең рекордтық көрсеткіш – 27 пайызға дейін өседі. Қарыз деңгейінің өсуі өткен жылы ІЖӨ-нің 161,6 пайызына тең болса, биылғы жылдың қорытындысында ІЖӨ-нің 170,6 пайызын құрамақ. Екінші жағынан алғанда, еурокомиссияның пікірі бойынша, Грекия бюджет тапшылығын ІЖӨ-нің 2012 жылы 6,6 пайызынан 2013 жылы 4,6 пайызына дейін, 2014 жылы 3,5 пайызына дейін қысқартуы мүмкін.

Қытай экономикасының қазіргі тынысы

Əлемдегі сланц газының ең мол қоры бола тұра, Қытай сланц газын кең көлемде игеру жұмысына дайын болмай шықты. Оған негізінен сланц газын игерудің геологиялық күрделі жағдайы, бұрғылау бағасының қымбаттығы жəне көптеген компаниялардың бұл салада тəжірибесінің жоқтығы себеп болып отыр. Осыған байланысты Пекин күннен-күнге өсіп отырған газға деген сұранысты əзірге сырттан келетін газ көлемімен қанағаттандыруға мəжбүр.

Таѕдай біл де, тірлік ќўр Егер əлемдегі дамыған елдердегі жұмыспен қамту жағдайына назар аударатын болсақ, олардағы халықтың 60-70 пайызы өз кəсіптерімен, яғни жеке кəсіпкерлікпен шұғылданатындығына көз жеткіземіз. Оларда жеке кəсіпкерлік дегеніміз – байып кету жолы емес, өзін-өзі жұмыспен қамтып, отбасын асырау жолы. Ал біздің елімізде бұл көрсеткіш өте төмен жағдайда. Неге бұлай? Себебі, біздің халқымыз, соның ішінде, əсіресе, ел мен жердің негізгі иесі болып отырған қазақ халқы бірқатар тарихи объективті себептерге байланысты бүкіл адамзат қауымы меңгеріп, шұғылданып отырған көптеген кəсіп түрлерінен шет қалып келеді. Жиырмасыншы ғасырдың басына дейін біздің халық негізінен алғанда қой шаруашылығымен ғана шұғылданып келді. Мұнан кейінгі Кеңес өкіметі жылдарында елімізде кəсіп түрлері біршама дамыды. Бірақ көп жағдайда ол кəсіп түрлерін, əсіресе, техникалық прогреске байланысты туындаған кəсіп түрлерін (зауыттар мен фабрикалардағы жұмыстар мен қалалардағы сандаған қызмет көрсету түрлерін) елімізге келген келімсек азаматтар меңгеріп əкетті. Осы жағдайға байланысты Қазақстан өз тəуелсіздігін алған кезде ең үлкен ауыртпалық қазақ халқының басына түсті. Қазақ халқы сан түрлі кəсіптің болуын қалайтын, өзін-өзі асырауға негізделген нарықтық қатынастар жүйесіне дайын болмай шықты. Қазіргі күні көптеген шикізат байлықтарының арқасында Қазақстан экономикасы қарыштап даму үстінде деп айтсақ та, жоғарыда аталған кемшілік біздің халқымыздың бойынан əлі қалмай келеді. Ауылдар мен қалалардағы жұмыссыздықтың негізгі орын алу себебінің өзі нақ осы фактордан туындайды. Бізде бір жерде жұмыс істеп, кесімді жалақы алмайтындардың бəрі өздерін жұмыссыз санайтын психология əлі де басым. Тұрақты жұмысы барлардың қосымша табыс көздерімен айналысуы да қоғамдық пікірде оншама құптала бермейді. Əйтпесе, жері мол, оның асты мен үсті неше түрлі шикізат ресурстарына толы Қазақстаннан бай мемлекет əлемде

Саз балшықтан бұйымдар жасау Bloomberg сарапшыларының пікірінше, Қытай белгіленген 80 млрд. текше метр газдың орнына 2020 жылы тек 18 млрд. текше метр газ өндіруге қол жеткізеді. Breitling OilandGas компаниясының басшысы Крис Фолкнер «Үкімет белгілеген мақсатты жоспарларды орындау мүмкін емес, тек мемлекет тарапынан бұл салаға үлкен көлемдегі инвестиция салып, энергия көздері бағасына деген мемлекеттік бақылауды жойған кезде ғана бұл жоспарды орындау мүмкін», деп атап көрсетеді. Қазір ҚХР сланц газының қоры бойынша əлемде алдыңғы орынды иеленеді. АҚШ-тың энергетикалық ақпарат қызметінің деректері бойынша Қытайда 36,1 трлн. текше метр газ қоры болса, АҚШ-та бұл көрсеткіш 24,2 трлн. текше метрге тең. Мамандардың айтуынша, ҚХР-ға бұл саланы барынша дамытуға бұрғылау жұмыстарын жүргізудің күрделі геологиялық қиындықтары кедергі болып отыр. Қытайдағы кен орындарында газ қоры АҚШ-тағы жағдаймен салыстырғанда өте тереңде орналасқан. Sinopec директорлар кеңесінің төрағасы Фу Ченюяның айтуынша, қытайлық компаниялар газға жету үшін 4-6 шақырым тереңдікке дейін бұрғылау жүргізетін болса, америкалықтар 3 шақырым тереңдіктегі нəтижеге қол жеткізеді. Кен орындарының осындай геологиялық ерекшеліктері қытайлықтарды бұрғылау жұмыстары кезінде жер қабаттарына АҚШ-пен салыстырғанда 30 пайыз көп су құюға мəжбүр етеді. ҚХРдың көптеген аймақтарында су қоры тапшы екені белгілі. Сондықтан су тасымалдау қосымша шығын əкеледі. Сөйтіп, ҚХРда сланц газын игеру үшін бір бұрғылау ұңғымасын орнату 5-12 млн. доллар тұратын болса, АҚШ-та ол 2,7-3,7 млн. доллар мөлшерінде болып отыр. Қытайда болат қорыту саласы жоғары деңгейде дамып отыр. Алайда, соңғы жылдары Қытай рыногында бұл саланың өнімдері шектен тыс артып кеткен. Қазір елдегі рынокта сұраныстың азаюына байланысты көптеген болат қорыту зауыттарының жабылу қаупі туындап тұр. «Қытай рыногы өнімдерге толып тұр, оны үкімет те, біз де білеміз. Бұл проблеманы шешудің бір-ақ жолы бар. Ол – ең мықтыларға ғана жол ашылады», дейді болат қорыту компаниялары директорлар кеңесінің төрағасы Чжан Уцзун. Ресми деректер бойынша, Қытайдың болат қорыту саласының əлеуеті жылына 900 млн. тоннаны құрайды. 2012 жылы елде 716 млн. тонна болат өндірілген. ҚХР-дағы болат қорыту компанияларының жалпы табысы өткен жылы 98 пайызға төмендеген. Соның салдарынан бірқатар өндіріс орындары шығынға батқан. Осыған байланысты Қытай үкіметі 2015 жылға таман елдегі ең ірі он өндіріс орнында болат өндіру қуатының 60 пайыз деңгейін ғана пайдаланбақ.

Біз жаңа айдардың ең алғашқы мақаласын саз балшықтан қыш күйдіріп, бұйымдар жасау ісінен бастағанды жөн көрдік. Өйткені, мұндай бұйымдар адамзат меңгерген кəсіптің өте көне түрі болып табылғанымен қазіргі күнге дейін үлкен сұранысқа ие. Сонымен қатар, сол көне дəуірлерден бері қыш құмыра жасау қағидаттарының көп өзгеріске түсе қоймағандығы байқалады. Демек, іске деген шынайы ынтаңыз болса, сіз бұл кəсіп түрін меңгеріп əкете аласыз. Əрине, қыш бұйымдарын жасау өнері біздің елімізде соншама дами қойған жоқ. Дегенмен, бұл бұйымдарға деген тұтынушылар сұранысы барған сайын арта түсуде. Оның үстіне бұл өнер түрін игеруге ықылас білдірушілер, яғни осы іспен айналысқысы келетін адамдар қатары да жылдан-жылға көбейіп келе жатқандығы байқалады. Себебі, əрбір қыш бұйымы қолдан жасалатындықтан өзіндік даралығымен, безендірілу мəнерімен ерекшеленсе, екіншіден, қыш болып күйдірілетін саз балшықтың өзі адам денсаулығы үшін де пайдалы. Адамдар бұл бұйымдарды қолданған кезде өз бойларына жағымды бір əсер алғандай болып рахат сезіміне бөленетіндерін жиі айтады. Иə, əзірге Қазақстан рыногында авторлық керамикалық бұйымдар шығару ісі онша қыза қоймағанымен енді біраз уақыт өткеннен кейін бұл саладағы бəсекенің де қуатты екпін алып, күшейе түсуі мүмкін екендігін ешкім жоққа шығармайды. Тіпті қазіргі жағдайдың өзінде əр шебердің өзіндік қолтаңбасын білдіретін жеке қолдан шыққан сапалы да сəнді ыдыс пен оны жарнамалау ісінің жеңілдігі (себебі, əр бұйым өзін-өзі жарнамалайды) бұл жұмыстың коммерциялық тəуекелін мейлінше азайта түсетіндігі анық. Істі бастау үшін қандай орын-жай қажет? Бұл істе қажет болатын шеберхана ретінде тұрғын үйлердің жертөлесі мен шатырын, тіпті машина гаражын да пайдалана беруге немесе қажетсіз бос тұрған ғимарат пен өндірістік цехтың бір бөлмесін жалдауға болады. Яғни, аталған іске орын таңдаудың мүмкіндігі жеткілікті. Пайдаланылатын құрал-жабдықтар. Қыштан бұйым жасаушы шебердің пайдаланатын басты құралы шыркөбелек айналып ұршықша үйіріліп тұратын айналма табақша болып табылады. Тарихшылардың келтірген мəліметтеріне қарағанда, мұндай құралды белгісіз бір шебер алғаш ойлап тапқаннан бері 7 мың жылға жуық уақыт өткен екен. Содан бері бұл құралдың жұмыс істеу қағидаты ешбір өзгермеген. Табақшаны қолға жұмсақ та майда тиетін темірден, ағаштан, пластиктен, тастан немесе басқа да заттардан əзірлеуге болады. Табақша

санаулы болар. Егер біздің азаматтарымыз бүкіл адамзат қауымы шұғылданып отырған сан түрлі қарапайым кəсіптерді меңгере білсе, онда қазіргі өмір сүріп отырған кез келген отандасымыз үшін біздің тəуелсіз Қазақстанымыздың үлкен мүмкіндіктер елі екендігі тайға таңба басқандай айқындала түсер еді. Міне, осы жағдайды ескере отырып «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының «Ертеңің үшін аянба!..» атты бағдарламасының аясында Парламент Мəжілісінің бұрынғы депутаттары Жақып Асанов пен Бекболат Тілеухан, бұған дейін Еңбек жəне халықты əлеуметті қорғау министрі болып жұмыс істеген Гүлшара Əбдіқалықова интернет мүмкіндіктерін пайдалану жəне жалықпай іздестіру нəтижесінде отбасылық бизнесті құрудың жүз түрі бойынша ақпараттық-анықтамалық материалдар топтамасын əзірледі. Бұл топтаманың бірінші томына əрбір азамат шұғылдануға болатын, үйренуі жеңілірек қарапайым кəсіптің 100 түрі енгізілген. Ол кəсіппен шұғылдану үшін қандай заттардың қажет болатындығы көрсетілген. Сондай-ақ, бұл кəсіппен шұғылдану жағдайында қандай мөлшерде шығын шығатындығы жəне қандай мөлшерде пайда алуға болатындығы есептелген. Біз газет оқырмандарына ой тастау мақсатында «Ертеңің үшін аянба!..» деп аталатын осы топтамаға енгізілген кəсіп түрлеріне қатысты материалдарды орыс тілінен қазақ тіліне ықшамдап аударып жəне оларды өз бетімізше байытып, газет бетінде жариялауды жөн санадық. Сонымен қатар, халқымыздың дəстүрі мен тіршілігіне, жағдайына сай келетін басқа да кəсіп түрлерін қарастырмақ ойымыз бар. Бұл іспен жүйелі түрде шұғылдану үшін газетімізден «Бір нəсіпке – жүз кəсіп» атты жаңа айдар аштық. Жаңа айдар бойынша сөз болатын кəсіп түрлерінің қайсыбірі өз ісін бастағысы келетін, бірақ əзірге оның жөнін таба алмай жүрген кейбір азаматтарымыз үшін түрткі болып, іске ынталандыра түсер, жаңа тіршілік бастауына себеп болар деген үмітіміз бар.

мығым материалдан əзірленген таяқшаға берік етіп бекітіледі де, осылайша сіздің жұмысыңыздың басты құралы пайда болады. Тарихшылардың айтуына қарағанда, адамзат қауымында алғаш жасалған мұндай құралдар қолмен үйіру арқылы жұмыс істеген. Мұнан кейін оны аяқпен үйірудің құралы мен жолы ойлап табылып, осының нəтижесінде шебердің екі қолы да бірдей босап, еркін жұмыс істеуіне неғұрлым қолайлы мүмкіндік қалыптасқан. Ал қазіргі заманда табақша көп жағдайда электр қуаты арқылы айналдырылады. Бұл жағдай қолөнер шеберінің ісін одан əрі жеңілдетіп, шеберлігін шыңдай түсуіне жол ашуда. Өнім қалай дайындалады? Ең алдымен қажетті балшық əзірленеді. Əрбір бұйым үшін балшықтың əр түрі пайдаланылады. Мəселен, ақ, қызыл немесе құм мен əк араласқан саз балшық пайдаланылады. Тіпті осы іске арнайы дайындалған саз балшықты дүкендерден сатып алуға да болады. Мұнан кейін оларды əртүрлі көлемде қолөнер шеберінің негізгі құралы – үйірме табақшасына тегіс етіп орналастырады. Содан соң табақшаны айналдыру арқылы саз балшықты əртүрлі пішінге келтіру ісі басталады. Осылайша бұйымның бастапқы кейпі пайда болады. Əзір болған бұйымды сəл кептіреді де, қажет болса, түрлі өрнекпен безендіріп, күйдіру үшін пешке жөнелтеді. Пешті жасап алуға немесе дайын күйінде дүкеннен сатып алуға болады. Міне, осындай істер барысында неғұрлым абай болу қажеттігін ескертеміз. Өйткені, болашақ өнімнің сапасы мен жарамдылығы нақ осы кезде айқындалады. Демек, өнімнің бастапқы кейпі мен пішініне жəне кептірілу жағдайына барынша зер салу қажет. Əдетте қалыптасқан шеберлердің өзінде өнімді əзірлеу барысында жіберілген кемшіліктер салдарынан дайын болған бұйымның 20-30 пайызы жарамсыз болып жатады екен. Ал істі тыңғылықты əзірлікпен алғаш бастағанда жарамсыздық көрсеткіші 60 пайызға дейін жетуі мүмкін екендігін еске саламыз. Сіз бұл кемшіліктерден біртебірте арыласыз. Əдетте бір бұйымды дайындау үшін көбінесе 1-2 сағат уақыт жұмсалады. Мəселен, саз балшықты əзірлеуге 10 минут уақыт кетсе, оны табақшаға салып, белгілі бір пішінге келтіру үшін 7-10 минут уақыт жеткілікті. Қалған уақыт бұйымды күйдіру үшін жұмсалады. Өнімді өткізу жолдары. Стандартты пішінге келтірілген бұйымды көп жағдайда

жеке саудагерлер сатып алады. Сондайақ кəдесый сататын сауда дүкендерінің иелерімен келісе отырып, оларды саудаға шығаруға болады. Əдетте саз балшықтан қыш бұйымдар əзірлеуге жекелеген ұйымдардан тапсырыстар да түсіп жатады. Мəселен, жарнамалық кəдесыйлар (тоңазытқыш есігіне жапсырылатын шағын магниттер, кеңсе заттарының астына қоятын табақшалар жəне тағы басқалар), офистер мен сауда орталықтарын безендіруге арналған гүл салатын құмыралар қазіргі күні үлкен сұраныстарға ие. Көбінесе сауда дүкендерінің иелері осындай заттармен өз дүкендерін безендіруге құмар келеді. Сонымен қатар, қыштан жасалған бұйымдарды мейрамханалар, кафелер, қонақ үйлер де жиі пайдаланады. Жұмсалатын шығын: Қыш бұйымдарын жасайтын электрлі табақша құралын сатып алуға – 150 000 теңге. Жарнамалауға – 3 000 теңге. Арнайы курстарда оқуға – 35 000 теңге. Сатып алынатын саз балшықтың бір орамы (12 кг) – 3 000 теңге. Барлық шығын – 191 000 теңге. Кіретін кіріс: Қыш құмыра бағасы – көлемі мен пішініне байланысты 500-5000 теңге аралығында. Арнайы дизайн бойынша əзірленген құмыра бағасы – 3 000 теңгеден жоғары. Тоңазытқышқа жапсырылатын магнит бағасы – 200 теңгеден жоғары. Жеке тапсырыс бойынша əзірленетін магнит – 500 теңгеден жоғары. Фото үшін əзірленетін рамкалар – 400 теңгеден жоғары. Жеке тапсырыс бойынша əзірленетін фото рамкалары – 1 000 теңгеден жоғары. Бір құмыраны əзірлеуге ең əрі кеткенде 2 сағат уақыт жұмсалатын болса, күніне кем дегенде 4 құмыра əзірлеуге болады. Əр құмыраның бағасы 3 мың теңге тұрған жағдайда шебердің табатын күндік пайдасы – 12 000 теңге. Сөйтіп, бір шебер əр айдың 24 жұмыс күнінің ішінде 88 құмыраға дейін əзірлейді. Егер жасаған өнімдеріңізді түгел өткізсеңіз, бір айда шамамен алғанда 288 мың теңге табыс қарата аласыз. Егер жұмысыңыз сапалы да өнімді болса, пайдаңыздың бұдан да зор болатындығы ақиқат. Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қосымша пайдалы кеңестерді мына сайттардан алуыңызға болады: http://moikompas.ru/compas/goncharnoe_delo http://www.gonchar.b2s.kz/index.htm http://handmaster.net/?page_id=109 http://golden54321.narod.ru/index.htm?/vibor.htm http://gaspacho.jimdo.com/ http://www.formula-cveta.ru/catalog/gonchar/krugi/ http://www,bi-art.ru/www-poverin/pottery.html http://olkolon.narod.ru/KERAMIKA/K_SekrG/ SekrG.html


www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-1 санаты үшін: білімі - жоғары кəсіптік; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, не мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда үш жылдан кем емес жұмыс өтілінің, не осы санаттардағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда алты жылдан кем емес, оның ішінде үш жылдан кем емес басшылық лауазымдарда жұмыс өтілінің бар болуы С-3 санаты үшін: білімі - жоғары кəсіптік; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, не мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік қызметшілерді даярлау жəне қайта даярлаудың мемлекеттік бағдарламалары бойынша немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда (магистратура, бакалавриат) бір жылдан кем емес мемлекеттік қызмет өтілінің, не мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілінің, не осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда бес жылдан кем емес, оның ішінде екі жылдан кем емес басшылық лауазымдарда жұмыс өтілінің бар болуы, не мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік қызметшілерді даярлау жəне қайта даярлаудың мемлекеттік бағдарламалары бойынша немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды (докторантура) аяқтауы. C-4 санаты үшін: білімі - жоғары кəсіптік; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес, не мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік қызметшілерді даярлау жəне қайта даярлаудың мемлекеттік бағдарламалары бойынша немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда (бакалавриат) бір жылдан кем емес мемлекеттік қызмет өтілінің, не мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілінің, не осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда төрт жылдан кем емес, оның ішінде екі жылдан кем емес басшылық лауазымдарда жұмыс өтілінің бар болуы, не мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік қызметшілерді даярлау жəне қайта даярлаудың мемлекеттік бағдарламалары бойынша немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды (магистратура) аяқтауы. C-5 санаты үшін: білімі - жоғары кəсіптік; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, не осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда үш жылдан кем емес жұмыс өтілінің бар болуы, не мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік қызметшілерді даярлау жəне қайта даярлаудың мемлекеттік бағдарламалары бойынша немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды (бакалавриат) аяқтауы. C-6 санаты үшін: білімі - жоғары кəсіптік. - «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтардағы № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары Санат C-1 C-3 C-4

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты Санат min max 196 674 265 221 C-5 156 955 212 049 C-6 118 517 160 158

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 106 345 143 501 64 063 108 267

I. Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі 010000, Астана қ., Солтүстік жағалау, Орынбор көшесі, № 8-үй, «Министрліктер үйі» əкімшілік ғимараты, № 7 кіре беріс, анықтама телефондары: 8 (7172) 74-37-59, 74-37-58, мемлекеттік əкімшілік бос лауазымдарға конкурс жариялайды: 1. Сауда комитетінің төрағасы, (С-1) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Комитеттің қызметіне жалпы басшылық ету. Құрылымдық бөлімшелердің жəне ведомстволық кəсіпорындардың жұмыстарына жалпы бақылау жəне үйлестіру. Комитетке жүктелген тапсырмаларды жəне міндеттерді іске асыруды қамтамасыз ету. Бюджеттік бағдарламаларды іске асыруды бақылау жəне əзірленуін үйлестіру. Парламентке, Үкіметте жəне басқа министрліктермен жəне ведомстволарда Комитеттің мүдделерін білдіру. Мемлекеттік сауда жүйесін дамытудың басым бағыттарын қалыптастыру. Сауда мəселелері бойынша өңірлік ұйымдармен, мемлекетаралық, халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты жүзеге асыру, халықаралық ұйымдарда, Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес жəне/немесе құқық мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Республикалық деңгейдегі осыған ұқсас құрылымдарда жұмыс тəжірибесінің болуы. 2. Макроэкономикалық талдау жəне болжамдау департаменті директорының орынбасары, (С-3) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Макроэкономикалық көрсеткіштердің қысқа, орта жəне ұзақ мерзімді болжамдарын, елдің бес жылдық мерзімге арналған əлеуметтік-экономикалық даму болжамын əзірлеу бойынша Департамент жұмысын үйлестіру, Қазақстан Республикасының əлеуметтікэкономикалық даму үрдісіне талдау жүргізу, елімізде жəне əлемде болып жатқан экономикалық процестерге жедел мониторингті жүзеге асыру. Өткізіліп жатқан сауда жəне инвестициялық саясатты талдау, сыртқы даму факторларының ел экономикасына ықпалын бағалау, сауда инвестициялық ынтымақтастықты талдау, əлем экономикаларының даму перспективаларын бғалау, БЭК келісімдерінің ел экономикасына ықпалын талдау жəне сыртқы тəуекелдерді, əлеуетті анықтау. Келісілген макроэкономикалық саясат жүргізу мəселелері бойынша Үкіметаралық консультацияларға қатысу. Тұжырымдамаларды, бағдарламаларды, баяндамаларды əзірлеуге қатысу. Экономикалық саясат жөніндегі кеңес отырыстарын, кеңестер жəне комиссиялардың отырыстарын əзірлеу жəне өткізу бойынша жұмысты үйлестіру жəне Министрліктің департаменттерімен өзара іс-қимыл жасау. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің жобаларына сараптама жүргізу кезінде жұмысты үйлестіру. Департамент кызметкерлерінің атқарушылық жəне еңбек тəртібін бақылау. Басшылықтың басқа да тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) жəне/немесе құқық (құқықтану) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық жəне сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттарын білуі. Мүмкіндігінше экономикалық салада, оның ішінде макроэкономикалық жоспарлау жəне болжамдау саласында жұмыс өтілінің болуы құпталады. 3. Салық жəне кеден саясаты департаментінің директорының орынбасары, (С-3) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Департаменттің қызметіне жалпы басшылық жасау; Департаменттің қызметін үйлестіру; салық жəне кеден саясатын қалыптастыру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысу жəне салықтық жəне салықтық емес түсімдерді талдау жəне болжамдауды жүзеге асыру; салық жəне кеден заңнамасын жетілдіру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысу; салық жəне кеден заңнамасына байланысты заңнамалық жəне өзге де нормативтік құқықтық актілердің жобаларын дайындауға қатысу; құзыреті шегінде жер қойнауын пайдалану мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілер жобаларын əзірлеуге қатысу; Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) жəне/немесе құқық (құқықтану) жəне/немесе гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Жергілікті атқарушы органда, мемлекеттік қаржы, салық жəне кеден саясаты саласында жұмыс тəжірибесінің болуы жөн. 4. Министрдің кеңесшісі (С-4) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Министрдің нұсқауларын орындау. Министрдегі кездесулер мен жиналыстардың кестесі мен үйымдастыру жұмыстарын жүргізу, Министрлік алқасына жəне министрдің қатысуымен өтетін жиналыстарға құрылымдық бөлімшелердің материалдар дайындауын бақылауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес жəне/немесе құқық мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше мемлекеттік қаржылық бақылау, мемлекеттік сатып алу бойынша талдамалық материалдар дайындауда жұмыс тəжірибесінің болуы. 5. Ішкі əкімшілендіру департаменті Мемлекеттік сатып алу басқармасының бастығы, (С-4) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Басқарманың қызметін ұйымдастыру жəне бақылау; Министрліктің қызметін қамтамасыз ету үшін керекті тауарлар, жұмыстар мен қызметтер қажеттілігін жоспарлау; Министрліктің жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қажет тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу бойынша мемлекеттік сатып алу саласында қызметті жүзеге асыру;

шарттық міндеттемелердің орындалуын бақылау; басшылықтың басқа да тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы) жəне/немесе құқық (юриспруденция) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық жəне сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттарын білуі, мемлекеттік басқару саласында жұмыс тəжірибесінің болуы құпталады. 6. Ішкі əкімшілендіру департаменті Бақылау жəне құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне, (С-5) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінен, Парламент Сенаты мен Мəжілісінен, Премьер-Министр Кеңсесінен келіп түсетін қағаз жəне электрондық тасығыштағы кіріс хат-хабарларды қабылдау, тексеру жəне ЭҚАБЖ деректер базасына тіркеу; ішкі бақылаудағы құжаттарды тіркеу, құжаттар мен істерді ведомстволық мұрағатқа тапсыру; функционалдық қызмет шеңберінде картотеканы жүргізу, құжат айналымы туралы ақпаратты жəне есептілікті дайындау; басшылықтың өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, мұрағаттану, құжаттандыру жəне құжаттамалық қамтамасыз ету) жəне/немесе құқық (юриспруденция) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. 7. Ішкі əкімшілендіру департаменті Бақылау жəне құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы, негізгі қызметкердің бала күту бойынша демалысы кезеңіне, (С-5) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінен, Парламент Сенаты мен Мəжілісінен, Премьер-Министр Кеңсесінен келіп түсетін қағаз жəне электрондық тасығыштағы кіріс хатхабарларды қабылдау, тексеру жəне ЭҚАБЖ деректер базасына тіркеу; ішкі бақылаудағы құжаттарды тіркеу, құжаттар мен істерді ведомстволық мұрағатқа тапсыру; функционалдық қызмет шеңберінде картотеканы жүргізу, құжат айналымы туралы ақпаратты жəне есептілікті дайындау; басшылықтың өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, мұрағаттану, құжаттандыру жəне құжаттамалық қамтамасыз ету) жəне/немесе құқық (юриспруденция) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. 8. Ішкі əкімшілендіру департаменті Бақылау жəне құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының сарапшысы, негізгі қызметкердің бала күту бойынша демалысы кезеңіне, (С-6) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Қағаз құжаттарды қабылдау, тексеру, конверттеу жəне жөнелту; қолма-қол əкелінген, фельдъегерлік поштамен, Қазпоштамен, халықаралық ұйымдардан жəне банктерден келіп түсетін кіріс хат-хабарларды қабылдау, тексеру, сканерлеу жəне ЭҚАБЖ деректер базасына тіркеу; функционалдық қызмет шеңберінде құжат айналымы туралы ақпаратты жəне есептілікті дайындау; басшылықтың өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, мұрағаттану, құжаттандыру жəне құжаттамалық қамтамасыз ету) жəне/немесе құқық (юриспруденция) жəне/немесе білім беру (кəсіптік оқыту) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. 9. Ішкі əкімшілендіру департаменті Ақпараттық-техникалық жəне ұйымдастыруды қамтамасыз ету басқармасының сарапшысы (С-6) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Министрлiктi ұйымдастырушылық қамтамасыз етуге қатысу; Азаматтық қорғанысты ұйымдастыруға қатысу; шаруашылық қызметтерін көрсету, байланыс қызметтерімен қамтамасыз ету; кабельді теледидар қызметтерімен қамтамасыз ету; əртүрлі форумдар, Қазақстан халықтарының ассамблеясын жəне өзге де ұйымдастырушылық шараларды өткізуге қатысу; қызметкерлердің жұмыс орындарын құруға қатысу; Ассамблеясын жəне өзге де ұйымдастырушылық іс-шараларды өткізуге қатысу; Министрлік басшылығының, басшылықтың өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылым жəне бизнес (экономика, қаржы, маркетинг) жəне/немесе техникалық ғылымдар жəне технология (автоматтандыру жəне басқару, ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық жəне сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттарын білуі, мемлекеттік басқару саласында жұмыс тəжірибесінің болуы. 10. Экономика салаларын дамыту департаменті Инфрақұрылымды жəне экологияны дамыту басқармасының сарапшысы, (С-6) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Жер ресурстары саласындағы экономикалық дамудың негізгі бағыттарын, стратегиялық мақсаттар мен басымдықтарды қалыптастыру бойынша ұсыныстар əзірлеуге қатысу; Жер ресурстары саласы бойынша жетекшілік ететін мемлекеттік органдардың мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларын стратегиялық жоспарларын келісу, мониторингілеу жəне іске асырылуын бағалауды жүргізу, сондай-ақ мемлекеттік органдардың осы мақсаттардағы қызметін үйлестіру. Кіріс жəне шығыс ақпараттар бойынша материалдар мен қорытындыларды уақытылы дайындауды жоғары тұрған басшылар берген өзге тапсырмаларды орындауды жүзеге асыру. Құжаттарды есепке алу жəне сақтауды, Министрліктің мұрағатына сақтауға бергенге дейін жағдайын жəне сақталуын бақылауды жүзеге асыру; Басқарма құзыреті шегінде БАҚ жəне Министрліктің WEBсайтында Министрліктің қызметін жариялау бойынша жұмыстар жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, өңірлік тану, əлемдік экономика, маркетинг) жəне/немесе құқық (құқықтану) жəне/немесе техникалық ғылымдар мен технология жəне/немесе гуманитарлық ғылым (халықаралық қатынастар) Үлгі біліктілік талаптарына сəйкес. Мүмкіндігінше Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық жəне сыртқы экономикалық саясаттың негізгі бағыттарын білуі. Мүмкіндігінше негізгі мамандықтың бейіні бойынша курстарда кезеңдік қайта даярлау туралы сертификаттарының болуы. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: (өкiлеттi орган белгiлеген нысандағы өтiнiш, өкiлеттi орган белгiлеген нысанда толтырылған анкета, кадр есебi бойынша толтырылған iс парағы (нақты мекен-жайы мен телефондары, соның iшiнде байланыс көрсетiлуi тиiс); бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық немесе өзге де заңдарда белгiленген тəртiппен куəландырылған көшiрмелерi; еңбек кiтапшасының нотариалдық немесе өзге де заңдарда белгiленген тəртiппен куəландырылған көшiрмесi; денсаулығы туралы белгiленген нысандағы анықтама; 3х4 үлгідегi 1 фотосурет, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі) аталмыш хабарландыру жарияланған мезеттен бастап 15 күннің ішінде көрсетілген мекен-жай бойынша сəйкесті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Конкурс комиссиясының қарауына құжаттарды қабылдау мерзiмiнде азаматтардың өздерi əкеліп берген немесе поштамен жiберген (қоса тіркелген құжаттардың тізбесі көрсетілген құжат тігілетін папкада орналастырылған) құжаттары қабылданады. Тестілеуге қатысуға жіберілген үміткерлер құжаттарды тапсыру мерзімі біткеннен кейін 5 жұмыс күннің ішінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінде немесе ҚР Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-1, C-3, C-4 cанаттары үшін: логикалық тест (10 тапсырма); мемлекеттік тілді бiлуге арналған тест (20 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамаларын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (20 сұрақ), Қазақстан Республикасының “Мемлекеттік қызмет туралы” (20 сұрақ), “Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” (20 сұрақ), “Əкімшілік рəсімдер туралы” (20 сұрақ), “Нормативтік құқықтық актілер туралы” (20 сұрақ) Заңдарын, Ар-намыс кодексiн (10 сұрақ) білуге арналған сұрақтар кіреді. С-5, C-5 cанаттары үшін: логикалық тест (10 тапсырма); мемлекеттік тілді бiлуге арналған тест (20 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамаларын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (20 сұрақ), Қазақстан Республикасының “Мемлекеттік қызмет туралы” (20 сұрақ), “Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” (20 сұрақ) Заңдарын, Ар-намыс кодексiн (10 сұрақ) білуге арналған сұрақтар кіреді.Əңгімелесуге өткен үміткерлер одан аталмыш конкурс бойынша тестілеу рəсімін өткеннен кейін бес жұмыс күннің ішінде конкурс жариялаған сəйкесті мемлекеттік органдардан өтеді. Аталмыш лауазымдарға орналасатын үміткерлер үшін көтермеақы шығындары, тұрғын үй жəне жеңілдіктер берілмейді. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.kz

Алматы облысының табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасы мемлекеттік орман қоры учаскелерінің орман ресурстарын ұзақ мерзімге пайдалануға беру туралы 2013 жылы 28 ақпанда Талдықорған қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 26-үй, 302-бөлмеде қайтадан өткізілген тендердің қорытындысын хабарлайды 1. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 2 лот – Көксу орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Мухаметов С.С.» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Кербұлақ ауданы, Сұлтанбаев к-сі, 16-үй. № 5 лот – Текелі орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Икар-Строй» ЖШС ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Шевченко к-сі, 138үй, 28-пəтер. № 6 лот – Көксу орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Кадыров Н.Ш.» ШК ұтып алды, мекен жайы: Алматы обл., Ескелді ауданы, Алдабергенов а., Нұрпейісов к-сі, 10-үй. № 7 лот – Текелі орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Бақ-Нұр» ШК ұтып алды, мекен жайы: Алматы обл., Көксу ауданы, Балпық би а., Солтанбай батыр к-сі, 2-үй. № 9 лот – Көксу орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Чуженов К.Т.» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Кербұлақ ауданы, Көксу а., Үйсімбаев к-сі, 8-үй. № 12 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Сулейменова Д.К.» ЖҚ ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Лесная поляна к-сі, 9/1-үй. 2. Нарынқол орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Текес орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Умбеталиев» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Нарынқол а., Жандосов к-сі, 54-үй. № 2 лот – Текес орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Умбеталиев» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Нарынқол а., Жандосов к-сі, 54-үй. 4. Бөрлітөбе мемлекеттік мекемесі: № 2 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Карипжанов С.С.» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Ақсу ауданы, Жансүгіров а., Абасилов к-сі, 21-үй. 5. Ұйғыр орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Кетмен орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Актас» ШК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Ұйғыр ауданы, Сұңқар а., Розыбакиев к-сі, 8-үй. № 2 лот – Кетмен орманшылығы - жанама

орманды пайдалану үшін «Расиф» ШК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Ұйғыр ауданы, Кетпен а., С.Мамиров к-сі, 38-үй. № 3 лот – Кетмен орманшылығы - аң шаруашылығы қажеттілігі үшін «VIP-Safari Service» ЖШС ұтып алды, мекен-жайы: Алматы қ., Рысқұлов к-сі, 155-үй. 6. Үйгентас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Қабанбай орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Белимова» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Көкжар а. № 2 лот – Көкжар орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Абжанов М.» ЖК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Көкжар а. № 3 лот – Көкжар орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Темир» ШК ұтып алды, мекен-жайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Шымбұлақ а. Мына лоттар бойынша тендер өткізілмеген деп танылды: 1. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; № 3 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; № 4 лот – Текелі орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; № 8 лот – Көксу орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; № 10 лот – Көксу орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; № 11 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; 3. Бақанас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Қарой орманшылығы сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін, 4. Бөрлітөбе мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; № 3 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; № 4 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; 5. Ұйғыр орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 4 лот – Кетмен орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; 6. Үйгентас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: № 4 лот – Тентек орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; 7.Кеген мемлекеттік мекемесі: № 1 лот – Ұзынбұлақ орманшылығы жанама орманды пайдалану үшін.

ҚҰЛАҚТАНДЫРУ Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17-үй мекен-жайы бойынша орналасқан «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамы («Қоғам») осымен өзінің акционерлерін акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысының 2013 жылдың 19 наурызынан 2013 жылдың 16 сəуіріне ауыстырылатыны туралы хабардар етеді. Акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысы Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17 (Қоғамның атқарушы органының мекен-жайы) бойынша 1201 конференц-залда 10 сағат 30 минутта мынадай күн тəртібімен өткізіледі: 1. Қоғамның Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау. 2. Қоғамның Директорлар кеңесінің мүшелеріне сыйақылар төлеудің мөлшері мен шарттарын белгілеу. Акционерлерді тіркеудің басталу уақыты – 9 сағат 30 минут. Акционерлерді тіркеудің аяқталу уақыты – 10 сағат 15 минут. Кворум болмаған жағдайда акционердің қайталама кезектен тыс жалпы жиналысы осы күн тəртібімен осы мекен-жай бойынша 2013 жылдың 17 сəуірінде 10 сағат 30 минутта болады. Акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысына қатысуға құқы бар акционерлердің тізімінің жасалған күні – 2013 жылдың 1 сəуірі. Акционерлер күн тəртібінің мəселелері бойынша материалдармен 2013 жылдың 1 сəуірінен бастап Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17, 12-қабат, 1207-бөлме мекен-жайы бойынша Қоғамның ғимаратында жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін, сондай-ақ www.kmgep.kz. сайтында таныса алады. ____________ 2013 жылдың 14 наурызында жарияланған акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын өткізу туралы «ҚазМұнайГаз»Барлау Өндіру» АҚ хабарламасы жарамсыз деп танылсын.

Хабарлама «ҚазТрансОйл-Сервис» АҚ Астана қаласы, Сығанақ көшесі, 1 мекен-жайында орналасқан «Мейірім» көп салалы медициналық орталығы жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жарғы қорының жүз пайыздық үлес қатысуын сату үшін тендер өткізуі туралы «Егемен Қазақстан» газетіндегі № 87 (28026) 2013 жылдың 15 наурыздағы хабарламадағы үшінші азат жолындағы хабарламаны өзгертіп мынадай редакцияда баяндайды. «Тендерге қатысуға мынадай біліктілік талаптарына жауап беретін жеке жəне заңды тұлғаларға рұқсат беріледі: 1) сату-сатып алу келісімін жасау үшін азаматтық құқық қабілеттілігінің болуы; 2) төлем қабілетті болу, заңды тұлға таратылу сатысында болмауы тиіс, оның мүлкіне тыйым салынбауы тиіс, оның қаржы-шаруашылық қызметі белгіленген заңнамалық тəртіппен тоқтатылмауы тиіс; 3) «ҚазТрансОйл-Сервис» АҚ тендерлік құжаттарымен анықталған басқа да талаптарға сəйкес болуы тиіс.

Объявление Абзац третий объявления АО «КазТрансОйл-Сервис» о проведении тендера по реализации стопроцентной доли участия в уставном капитале товарищества с ограниченной ответственностью «Многопрофильный медицинский центр «Мейiрiм», находящегося по адресу: г. Астана, ул. Сыганак, 1 датированного 15 марта 2013 года № 87 (28026) в республиканской газете «Егемен Қазақстан» изменить и изложить в следующей редакции: «К тендеру допускаются физические и юридические лица, удовлетворяющие следующим квалификационным требованиям: 1) обладают гражданской правоспособностью для заключения договора купли-продажи; 2) являются платежеспособным, а юридическое лицо не должно находиться в стадии ликвидации, на его имущество не должен быть наложен арест, его финансово-хозяйственная деятельность не должна быть приостановлена в установленном законодательством порядке; 3) другим требованиям, определенным тендерной документацией АО «КазТрансОйл-Сервис».

Ақпараттық хабарлама «Казвторчермет» АҚ табиғи монополия субъектісінің қызметі туралы жыл сайынғы тыңдауды мына түрі бойынша өткізу жөнінде хабарлайды: табиғи монополия субъектісі бойынша тұтынушылар жəне өзге мүдделі тұлғалар алдындағы «Кірме жолдар қызметтерін ұсыну», Өскемен қ., Новая Гавань к-сі, 6 мекен-жайында орналасқан «Казвторчермет» АҚ Шығыс Қазақстан облыстық филиалы. Тыңдау 2013 ж. 30 сəуірде сағат 16.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 162.

«Алматыметроқұрылыс» АҚ Директорлар кеңесі 3 577 734 000 теңге сомаға мемлекеттік сатып алу туралы шартты орындау мақсатында 1 073 320 200 теңге сомаға кепілдік алумен, «Темір банк» АҚ-пен ірі мəміле жасау жөнінде 14.03.2013 ж. шешім қабылдады.

«Ды Сəй» ЖШС өз қызметін тоқтататыны туралы хабарлайды. Талапшағымдар 8 701 629 56 18 телефоны арқылы хабарландыру жарияланған күннен бастап 2 ай мерзім ішінде қабылданады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 5 сəуірде сағат 11.00-де Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй мекен-жайда «Резерв» РМК балансындағы мемлекеттік республикалық мүлік нысандарын мүліктік жалға беру бойынша тендер өтетіндігін хабарлайды Тендерге шығарылатындар: Лот №

Резервуарлар

Орналасқан жері

1 2

Айлық жалдау ақысының бастапқы сомасы (теңге) Дизельді жанармай резервуарлары

Кепілді жарна (теңге)

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

12

13 907

13 907

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

20

13 907

13 907

3

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

21

13 907

13 907

4

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3 23 13 907 Əуе керосиніне арналған резервуарлар

13 907

5

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

9

13 907

13 907

6

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

10

13 907

13 907

7

(7500 тонна)

Шортанды тас жолы, 3

17

13 907

13 907

Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына ағымды жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану жəне басқа да қызметтерге немесе баланс ұстаушымен келісім-шарт бойынша төлейді. Мүлікті жалға беру шартының мерзімі баланс ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жылға жасалады. Тендер шарты: 1. Жалдау нысаны үшін жалдау ақысы бойынша ұсыныстар бастапқыдан төмен емес. 2. Жалдау нысанының қалыпты техникалық пайдаланымды жағдайда сақталуын қамтамасыз ету.

3. Резервуарларды пайдалану бейінін бүкіл жалдау мерзімі кезінде сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендерді өткізу ережелері: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендердің қатысушысы ретінде тіркелу үшін мыналарды ұсыну қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін не құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың

тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдерінде нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Тендерге қатысу үшін тілек білдірушілерден өтініштерді қабылдау жəне оларды тіркеу талап етілген құжаттардың толық жинағы бар болған жағдайда ғана жүргізіледі. Өтініштерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылдың 4 сəуірінде сағат 11.00де аяқталады. Кепілді жарналар Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің есептік шотына төленеді - ИИК KZ880705012170181006, СТТН 620300352948, БСН 120340010824, БЖК KKMFKZ2A, КНП-171, ММ коды 2170181, Банк – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттамалардың топтамасын қабылдау мына мекен-жайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй, № 2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөнінде қосымша ақпаратты мына телефондар арқылы: 8 (7172) 32-73-23, 32-77-57 немесе www.gosreestr.kz сайтында алуға болады.

7

«АТФБанк» АҚ-та ШЫҒАРЫЛҒАН ҰСН KZ2C0M45D843 ОБЛИГАЦИЯ ҰСТАУШЫЛАРДЫҢ НАЗАРЫНА! «АТФБанк» АҚ Басқармасы 2013 жылғы 10 сəуiрде «АТФБанк» акционерлік қоғамының облигация ұстаушылары жиналысының өтетіндігі туралы хабарлайды. Акционерлік қоғамның толық атауы: «АТФБанк» акционерлік қоғамы. Қоғамның атқарушы органының орналасқан жері: Қазақстан Республикасы, 050000, Алматы қ., Фурманов к-сі, 100. Жиналыс шақыруға бастамашылық жасаған – «АТФБанк» АҚ Банк Басқармасы. Жиналыстың өткізілетін күні: 2013 жылғы 10 сəуiр. Жиналыстың басталатын уақыты: 11 сағат 00 минут (Алматы уақыты бойынша). Жиналыстың өтетін орны: Қазақстан Республикасы, 050000, Алматы қ., Фурманов к-сі, 100Б. Жиналысқа қатысушыларды тіркеу басталатын уақыт: 2013 жылғы 10 сəуiр 10 сағат 00 минут (Алматы уақыты бойынша). Жиналысқа қатысушыларды тіркеу аяқталатын уақыт: 2013 жылғы 10 сəуiрде 10 сағат 45 минут (Алматы уақыты бойынша). Кворум қатыспаған жағдайда, қайтадан жиналыс 2013 жылғы 11 сəуiрде 11 сағат 00 минутта (Алматы уақыты бойынша) Қазақстан Республикасы, 050000, Алматы қ., Фурманов к-сі, 100 мекен-жайы бойынша өтетін болады. Қайталанған Жиналыс қатысушыларын тіркеу басталатын уақыт: 2013 жылғы 11 сəуiрде 10 сағат 00 минут (Алматы уақыты бойынша). Қайталанған Жиналыс қатысушыларын тіркеу аяқталатын уақыт: 2013 жылғы 11 сəуiрде 10 сағат 45 минут (Алматы уақыты бойынша). Жиналысқа қатысуға құқығы бар, «АТФБанк» АҚ-та шығарылған ҰСН KZ2C0M45D843 облигация ұстаушылар тізімін құру күні – 00 сағат 00 минут бойынша 2013 жылғы 10 сəуiрде (Алматы уақыты бойынша). Күн тəртібі: 1) «АТФБанк» АҚ ҰСН KZ2C0M45D843 облигация ұстаушылары жиналысының күн тəртібін бекіту. 2) Жиналыс Төрағасын сайлау. 3) ҰСН KZ2C0M45D843 облигация шығарылымын шарттарының өзгерісін бекіту. Жиналыстың күн тəртібі мəселелері бойынша материалдармен бағалы қағаздар ұстаушылар 2013 жылғы 3 сəуiрден 2013 жылғы 9 сəуiрге дейін 09 сағат 00 минуттан бастап 18 сағат 00 минут (Алматы уақыты бойынша) аралығында, түскі үзіліс уақыты 13 сағат 00 минуттан 14 сағат 00 минутқа (Алматы уақыты бойынша) дейін, Қазақстан Республикасы, 050000, Алматы қ., Фурманов к-сі, 100, «АТФБанк» АҚ мекен-жайы бойынша, Активтер мен міндеттемелер департаментінде таныса алады. Анықтамалық ақпаратты мына телефондар арқылы алуға болады: (+7727)2583000, ішкі тел. 1258 немесе 1393. «АТФБанк» АҚ Басқармасы.

Қазақстан Республикасы Парламентінің Шаруашылық басқармасы республикалық мемлекеттік кəсіпорын басшысының, яғни «Қазақстан Республикасы Парламенті Шаруашылық басқармасының Қызметтік тұрғын үйлерді пайдалану жөніндегі дирекциясы» РМК директоры лауазымының бос орнына конкурс жариялайды.

«Қазақстан Республикасы Парламенті Шаруашылық басқармасының Қызметтік тұрғын үйлерді пайдалану жөніндегі дирекциясы» РМК мына мекен-жайда орналасқан: Астана қ., 010000, Нұрсая ТК, Д. Қонаев к-сі,14, телефоны (7172) 5084-73, кəсіпорынның негізгі қызметі - тиісті саланың уəкілетті органның қызметтік үйлерін пайдалануды жүзеге асыру жəне Қазақстан Республикасы Парламентін жабдықтау функцияларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ● білімі кəсіби жоғары; ● тиісті кəсіп бойынша қызметтегі басшы лауазымындағы жұмысының өтілі бес жылдан кем болмауы; ● осы санаттағы нақты лауазым мамандарына сəйкес, салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Қазақстанның 2050 жылға дейінгі Даму стратегиясын білу. Əңгімелесуге рұқсат алған кандидаттар, конкурс жариялаған Қазақстан Республикасы Парламенті Шаруашылық басқармасында құжаттарды қабылдау аяқталғаннан кейін үш жұмыс күн ішінде өтеді. Конкурсқа қатысу үшін құжаттар хабарландыру жарияланған сəттен бастап он бес күнге дейін қабылданады. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын құжаттар тізімі: 1. Конкурсқа қатысу туралы өтініш 2. Кадрларды есепке алу бойынша жеке іс парағы 3. Мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндеме 4. Еркін түрде жазылған өмірбаяны 5. Білімі жəне еңбек өтілі туралы нотариалды бекітілген құжаттар көшірмесі 6. Белгіленген нысанға сəйкес денсаулығы туралы анықтама 7. Қазақстан азаматының жеке куəлігінің көшірмесі Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттарды қабылдау жəне конкурс мына мекен-жайда өтеді: Астана қ., Сол жақ жағалау, Орынбор к-сі, 8, 12-кіреберіс, А314-бөлме. Анықтама телефоны (7172) 74-74-58, т/факс 74-74-27.

Бүвіхан АЛЛАХУНОВА 82 жасқа қараған шағында ұйғыр халқының көрнекті ғалы мы, «Руханият» республикалық саяси пар тиясының негізін қалаушылардың бірі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері Бүвіхан Аллахунова дүниеден өтті. Бүвіхан Аллахунова 1931 жылы 5 мамырда Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Чоң Ақсу ауылында дүниеге келген. Əкесі репрессияға ұшырап, жастайынан өмірдің қиындығын көріп өседі. 1948 жылы орта мектепті алтын медальмен бітіріп, сол жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетіне түседі. Жоғары оқу орнын 1952 жылы үздік бітіреді. Алғашқы еңбек жолын Алматы облысы, Ұйғыр ауданындағы Кетмен орта мектебінде ұстаздық етуден бастап, 1958 жылы министрліктің арнайы бұйрығымен Ы.Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеу институтына ғылыми қызметкер болып орналасады. Аталмыш институттың аспирантурасында оқып тəмамдайды. Он жыл бойы Ы.Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеу институтында партия комитетінің хатшысы бола жүріп, 1972 жылы Мəлік Ғабдуллин мен Мұрат Хамраевтардың жетекшілігімен «Омар Мухаммади əдістемесін мектептерде оқыту» атты кандидаттық еңбек қорғайды. Бұл – ұйғыр халқының педагогикалық ғылымындағы алғашқы ғылыми жұмыс еді. 1976-1996 жылдар аралығында институт ішіндегі ұйғыр халқының əдебиеті мен тілі бөлімін басқарады. Ғалымның абыройлы еңбегі бағаланып, 1998 жылы ұйғыр əдебиеті мен тілі зертханасына Бүвіхан Аллахунованың есімі берілген. Бүвіхан Аллахунова «Ұйғыр əдебиеті» (7-сынып), «Əліппе» (1-сынып, ұйғыр тілінде) сынды бірқатар оқулықтар мен көптеген оқу бағдарламалардың, сонымен

қатар, 100-ден астам ғылыми-педагогикалық мақалалардың авторы. Білім беру жү йесіндегі ұзақ жылғы жемісті ең бегі үшін ол кезінде «Еңбектегі ерлігі үшін», «Ыбырай Алтынсарин» ме дальдарымен жəне «Білім ағарту ісінің үздігі» құрмет белгісімен марапатталған. Сондайақ, Қазақ стан Рес пуб ликасының бі лім беру сала сының дамуына қосқан үлесі үшін «Қазақстан Рес публикасына еңбек сіңірген қызметкер» атағын иеленген. Ұйғыр халқының белгілі ғалымы Бүвіхан Аллахунова өзі нің азаматтық жəне кəсіби біліктілігінің, жоғары адами болмысы мен парасаттылығының арқасында əріптестерінің, дос-жарандарының ортасында үлкен беделге ие болды. «Руханият» республикалық саяси партиясының басшыларының бірі бола жүріп қоғамдық саяси өмірге де араласып, еліміздің дамуы мен өркендеуіне де өзіндік үлесін қосты. «Қазақстан əйелдері» журналы редакциясы ұжымының ақылшысы бола білген Бүвіхан апамыздың өмірлік тəжірибесі, терең білімі, ақылдылығы мен қайырымдылығы біздің өміріміз бен жұмысымызға үлгі болатын. Аяулы апамыздың жаз күніндей жайдарлы мінезі мен адамгершілік асыл қасиеттері айналасынан ерекшелендіріп тұратын. Осындай биік болмысты апамыздың арамызда жоқ екендігіне сену қиын. Оның қазасы біздің ғана емес, күллі жұрттың қабырғасын қайыстырды. Қоғамдық өмірде белсенді, айналасына беделді, халқымызға белгілі де өнегелі ұл-қыз тəрбиелеп өсіріп, немере сүйген Бүвіхан апамыздың жарқын бейнесі жүрегімізде əрдайым сақталады. Жатқан жері жайлы, топырағы торқа болсын. «Руханият» республикалық саяси партиясы, «Қазақстан əйелдері» журналының редакциясы.

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Ақпарат жəне мұрағат комитеті «Қазақпарат» ақпараттық агенттігі директорының орынбасары Қаламқас Əскерқызы Əбуоваға анасы Тамара Мақзұмқызы МҰХАМЕДЖАНОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

 Өңір өнері

 Спорт

«Айша бибі» операсы

ўлт аспаптар оркестрініѕ ќолдауымен сахналанбаќ Өңірдің əргі-бергі тарихынан бастап, оның əдебиетіне, мəдениетіне жаңаша серпін беру үшін қажырлы еңбек қажет-ақ. Бұл тұрғыда жастық жалынның болғаны да артық етпейді. Облыс əкімдігі мəдениет басқармасына осыдан екі жыл бұрын жаңа, жас басшы келгенде 2000 жылдық тарихы бар Тараз өңірінің мəдениеті қалай дамиды екен деп ой түйген болатынбыз. Жоқ, Айнұр Қанатбекқызы өз жұмысына тиянақты екен. Ол алдымен бұрыннан қалыптасып кеткен қатаң сеңді бұзды. Өңір мəдениетінің ауыз толтырып айтарлықтай алғашқы жеңісі сол Тараз топырағында қайтадан түрленіп, ұлт аспаптар оркестрі құрылды. Осы уақытқа дейін оркестр үнін сағынған əулиеаталықтар жас басшының мұнысына риза болды. Республикалық «Мəдени мұра» бағдарламасының аясында Жамбыл облысында тарихи-мəдени ескерткіштерді мемлекет қорғауына алып қорғап-сақтау саласына көптеп назар бөліне бастаған да осы кез. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиямен бірігіп, тарих жəне мəдениет ескерткіштерін ЮНЕСКО-ның «Бүкілəлемдік мəдени мұра» тізбесіне ұсыну жұмыстарын жүргізгені аян. Бұл тізімге Қазақстан бойынша 7 ескерткіш ұсынылса, оның 5-уі біздің мəдени құндылық тарымыз екендігін айтып, қалай мақтансақ та болады. Өңір мəдениетінің өрістеп дамуына қосқан тағы бір жақсылығы сол – облыстық филармонияға есімі елімізге мəшһүр өнер

иесі Сəуле Жанпейісова келді. Жанпейісова Таразға атбасын бұрғалы филармонияның жұмысына да жан бітті. Əр жерде берген концерттерінен ұлттық үн байқала бастады. Əсіресе, Сəуле Жанпейісова сахнаға шыққанда жұрт жылы қабылдайтын болды. Мұның өзі ел сыйлайтын ұжымды беделді, өнерлі басшының басқарғандығынан екені айтпаса да түсінікті. Айнұр Сəденованың тікелей басшылығымен қолға алынған жарқын жобаларының бірі – «Арт керуен». Бұл жоба да өз өзін ақтады. Өңірлерге барған өнер иелері көшпелі керуенмен өз өнерлерін ауылаймақ тұрғындарына көрсетіп, мəдениет саласының өкілдері мен халық арасын жақындата түсті. А.Сəденова жұмысқа бір білек түрініп кіріссе, алған бетінен қайтпайды екен. Жас болғандықтан ба, оның ойында креативті идеялар басымдау көрінеді. Мəселен, облыс əкімдігі мəдениет басқармасының тікелей ұйытқы болуымен өткен жас режиссерлердің «Дебют» фестивалі де жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Жергілікті режиссерлердің қойылымдарына қаныққан

Адасќандар аман ќалды Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Қардың басын қар алады дегендей, наурыз айы орталанып қалғанына қарамастан, Ақжайық аймағында боранды, жауынды-шашынды күндер толастар емес. Биылғы көктемнің басында өңірде ауа райының тез құбылып өзгеріп тұруы жолға шыққан адамдардың адасып кетуіне əкеліп соқтырып жүр. Полтава ауылының тұрғындары ерлізайыпты Ерлан мен Сəуле Лесовтер ат шанамен жиырма шақырым қашықтықтағы мал қыстағына бағыт алған кезде күн ашық еді. Əйтсе де ауылдан ұзай берген кезде күтпеген жерден төңірек қаракүңгірттеніп сала берді. Көп кешікпей жаяу борасын басталып айналаны ақ түтек қар орай бастады. Сəлден соң боран күшейіп, көз аштырмайтын жағдайға жетті. Бұдан əрі алға қарай жүру мүмкін болмаған соң олар аттың басын кері бұрды. Алайда, ауылға баратын бағытты анықтау мүмкін болмады. Біраз уақыт өткен соң айналаны қою қараңғылық баса түсті. Боранның басылар түрі жоқ. Əдетте боран бір тəуліктен кем соқпайтынын сезген Ерлан қайткенде де ертеңге дейін суық пен үсікке ұрынбаудың қамын

ойластыра бастады. Осындай шешім қабылдаған ерлі-зайыптылар жедел іске кірісті. Олар шанаға жегілген аттың ізден жаңылып ығып кеткенін аңғарды. Содан соң артық жүрістің пайда бермейтінін сезген соң атты доғарып, шананы төңкеріп жануарды соған байлады. Оның астындағы қарды тереңдетіп қазып өздеріне пана жасады. Жолға екі тұлып алып шыққандары қандай жақсы болған. Соның бірін жамылып, бірін астарына төсеп Ерлан мен Сəуле қарлы боран астында далаға түнеп шығады. Бұл кезде Полтава ауылының əкімі Светлана Бəйтенова да боранда адасқандарды іздестіре бастаған еді. Сөйтіп, арнайы іздестіру тобы құрылып жеке қар машинасы Лесовтер шыққан жолдың бағытымен мал қыстағына қарай аттанды. Оның артынан екі трактор ілесіп отырды. Кешікпей боран кезінде адасып кеткендер құтқарушыларға аман-есен кездесті. Қазір ел-жұрт Ерлан жəне Сəуле Лесовтердің көз аштырмайтын ақтүтек боран кезінде көрсеткен тапқырлығы мен айла-амалдарына таңданыс пен ризашылық танытып отыр.

ТАРАЗ.

д ю т отоэ

Ф

Суретті түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.

Ќаршадай ќыздарєа ќўныќќан ќаныпезер ќўрыќталды

Даниел ШАЙЫНҒАЗИН. АСТАНА.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ

Жақында Данияның Эсбьерг қаласында мүгедек спортшылар арасында өткен Danish Open-2013 халықаралық турнирінде астаналық «Қайсар» спорттық клубынан жасақталған Қазақстан құрамасының алты спортшысы 9 алтын, 11 күміс жəне 3 қола, барлығы 23 жүлдені жеңіп алды.

Алтын мен кїміс жауєан кїн

Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Бұл турнирде іріктеу сындарынан сүрінбей өткен Əнуар Ахметов пен Зүлфия Ғабдуллина биылғы тамыз айында Канадада өтетін əлем чемпионатына қатысатын болды. 20 жасар Əнуар көру қабілеті төмен болса да 50 жəне 100 метрге, одан кейін 50 метрге арқамен жəне еркін стильде 200 метрге жүзуде алдына жан салмай, төрт алтын медальді иеленді. Мұндай нəтижеге қол жеткізу көзі жақсы көретін адамдардың өзіне жасау оңай емес. Сонымен бірге, ол осы турнирде 3 күміс жүлдені иеленді. Ал, Зүлфияға келсек, ол да 4 алтын медальді жеңіп алды. «Қайсар» клубының тағы бір спортшысы Михаил Еременко да арқамен 100 метрге жүзуде алтын жүлдені алса, одан кейін екі рет күміс медальге ие болды. Біздің тағы бір бауырымыз Сиязбек Дəлиев бұл жолы қола жүлдені қанағат тұтты.

Бұдан басқа Дмитрий Ли 3 күміс, 1 қола медальді, Леонелла Бурдина 1 күміс жəне 1 қола жүлдені мойындарына тақты. «Қайсар» клубының аға жаттықтырушысы Владимир Загородныйдың айтуынша, турнирде біздің қыз-жігіттерге өзге елдермен жарысу оңай болған жоқ. Дегенмен, біздің спортшылар олармен иық теңестіріп бəсекелесу үшін қолда бар жағдайдың бəрін жасады, бар күш-жігерін жұмсады. Ал, 4 алтын мен 3 күміс медальді еншілеген Əнуар Ахметов енді биылғы əлем чемпионатынан кейін қазан айында жасөспірімдер арасында өтетін Азия чемпионатына қатысады. Əлем чемпионатына жолдама ала алмаған басқа параолимпияшылар болса, 24-26 сəуір күндері Ұлыбританияның Шеффилд қаласында өтетін турнирге қатысып, əлемдік бəсекеге берілетін жолдама үшін тағы да бақ сынап көреді.

Жарыстар кїнделігі

 Масқара!

тасымалы» акционерлік қоғамына жолаушылар вагондары паркін жаңартуға, осы арқылы парктің тозу деңгейі көрсеткішін 64 пайыздан 58 пайызға дейін төмендетуге, сонымен қатар, мерекелік жəне демалыс күндері жоғары сұранысқа ие маршруттарға қосымша вагондарды тіркеуді жүзеге асыруға мүмкіндік бермек. Айта кетер тағы бір жаңалық, үстіміздегі жылдың маусым айында «Алматы-Атырау» бағытында, ал қараша айында «Астана-Атырау» бағытында екі жаңа жүрдек маршрутты енгізу де жоспарланып отыр.

Меншік иесі:

Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Табиғат АБАИЛДАЕВ.

Батыс Қазақстан облысы, Шыңғырлау ауданы.

Жаѕа вагондар сатып алынады «Жолаушылар тасымалы» АҚ 2013 жылы 220 жаңа жолаушылар вагонын сатып алуды жоспарлап отыр. Компанияның баспасөз хатшысы Тимур Асылхановтың хабарлауынша, бұл жұмыстар көрсетіліп жатқан қызметтердің тиімділігі мен сапасын арттыру бойынша салалық бағдарламаның міндеттемелерін жүзеге асыруға сəйкес жүргізілетін болады. Оның барысында, нақтырақ айтсақ, отандық өнім – 158 «Тұлпар-Тальго» вагоны, жоғары тұтынушылық қасиеті бар 49 вагон, 1 дизельді-рельстік құрам (3 вагоннан құралған) жəне электропоездың 10 вагоны бар. Бұл шаралар «Жолаушылар

жұртшылық республикамыздың түкпіртүкпірінен келген жас режиссерлердің аяқ алыстарын аңдады. «Жас режиссерлердің басын Таразда тоғыстырудағы басты мақсат – олар үлкен өнер жолын біздің өңірден бастаса дедік. Тараз топырағынан бата алса деген ой болды» дейді Айнұр Қанатбекқызының өзі бұл фестиваль турасында. А.Сəденованың басқа басшылардан тағы бір ерекше қыры – жастарды қолдай білуі дер едік. Оның бастамасымен өткізілген «Жамбыл стар» өнер байқауы – шын мəніндегі жас таланттарды айқында ды. Жəне ол əншілер бүгінгі таңда өңі рі міздің белді өнер ұжымдарының əншілеріне айналып үлгерді. Əдебиет пен мəдениеттің ауыр жүгін қатар арқалап жүрген жас басшы жас ақындарды да назардан тыс қалдырған емес. Жақында ғана республикалық ақындар айтысымен қатар «Жүз жыл жырлаған жүрек» атты жас ақындар мүшəйрасын өткізіп, шын таланттарға жүлде таратты. Əлі де сол үрдістен жаңылмай, Төле би бабамыздың мерейтойында республикалық жас ақындар мүшəйрасын өткізуді жоспарлап отыр. Сол сияқты, «Төле би бабамыздың 350 жылдық мерейтойына орай шешендік өнер түрлерінен де түрлі өнер байқаулары ұйымдастырылмақ. Бұлардан бөлек жыл сайын өткізіліп келе жатқан «Шырқа, даусым!» өнер байқауын да жылдағы дəстүр сабақтастығымен жоғары деңгейде ұйымдастыру, Елбасының саясатын жүзеге асыру мақсатында Оңтүстік Қазақстан

облысымен бірлесіп, мəдениет күндерін өткізу жоспарланған. «Тұңғышбай Əл Тарази Таразға шақырады» деген актерлерге арналған іс шараның тұсауы кесілетін күн де алыс емес сияқты. «Айша бибі» туралы туынды жаздыртып, оны сахналауда жаңашыл басшы ұсынған тың ой. – Оны əншілер қазақи дəстүрлі дауыспен айтса, ол елді қызықтырар еді, – дейді Айнұр Қанатбекқызы. – Мұны енді кім жазады деген ой келеді ғой. Бұған дейін ешкім жазбаған. Қандай композитор бар деп ойлап жүргенбіз. Бізде Таразда Əшір Молдағайынов деген композитор болған. Қазір өмірде жоқ. Кезінде сол кісі «Айша бибі» туралы опера жазып жатқанын үлкен кісілерге айтқан екен. Оны бітірген-бітірмегенін нақты ешкім білмейді. Кейіннен ол кісінің ұлымен хабарластық. Содан таяуда бір күні жұмысқа келсем, кабинетімде қорап тұр. Қорапты ашып қалсам, мен күткен «Айша бибі» тұр. Партияларына дейін бəрі жазылған. Осылайша, көктен іздегеніміз, жерден табылды. Иə, бұл – елең етерлік жаңалық. Қазір мамандар осы шығарманы ұлттық оркестрге икемдеп, оны сахнаға шығарудың бар мүмкіндіктерін қарастыруда. Тараздықтар «Айша бибі» арқылы симфониялық оркестрдің ғана емес, ұлт аспаптар оркестрінің де жаңаша бағыт ала алатынын, оның операмен үйлесім таба алатынын паш етпек ниетте . Иə, мəдениетке мəн кіре бастады. Ол дау тудырмайды. Классикалық өнерді, тағы өзге қалтарыста қалған дүниелерді Айнұр Қанатбекқызы тірілтем деп отыр. Қадамыңа гүл бітсін дейміз.

Қылмыстың түрі көп. Ең сорақысы – он екі де бір гүлі ашылмаған сəбилерге зорлық жасау. Мұндай əрекетке баратындарды адамдық ақыл-санадан ада, азғын деу де аз... Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Жағымды жаңалық та, жайсыз оқиға да халыққа тез тарайды емес пе, соңғы кездері «Ақтау қаласының бəленінші шағын ауданында кішкентай қызды зорлап кетіпті» деген жан ауыртар əңгіме жиі құлаққа шалынады. Бірақ зорлықшының қолға түспей, көз таса боп үлгеретіндігі тұрғындардың ызасын тудырып, үрейін үдете түсетін. Ақтауда өткен жылдың тамыз айынан күні бүгінге дейін осындай 9 оқиға тіркелген. «Мың асқанға бір тосқан», қаршадай қыздардан тоят іздеп құныққан қылмыскер осы жолы тұтылды. Ақтау қалалық ІІБ қызметкерлерінің іздестіруі барысында 37 жастағы Ақтау қаласының тұрғыны қолға

түсті. Қыз-келіншектер мерекесінде «айрықша» көңіл көтеруге тырысқан ол таңертеңгі 10.30 шамасында 9 жасар қызды пышақпен қорқытып, арам ойын жүзеге асырады. Араға бір сағатқа жетержетпес уақыт салып, үйде жалғыз қалған 8 жасар қыз балаға алдап есік ашқызып, зорламақ болады. Бірақ қыздың шыңғырған дауысы оны педофилден қорғап қалады. Қылмыскерді қолға түсіруге үлгермей қалғанмен, түр-түсін анық байқаған куəгерлердің айтуымен фотороботы жасалады да, көп ұзамай ол қолға түседі. Жəбірленуші қыздар оның өзін, қолындағы пышағын бұлжытпай таниды. Сондайақ, 2012 жылғы 3, биылғы жыл басынан бергі 2 оқиғаның жəбірленушілері де оны таныған. Тіпті, өткен жылғы тамыз-қыркүйек айларында орын алған екі педофилдік қылмысқа оның қатысы бар екендігі əшкереленіп отыр. Қазір күдіктіге қатысты тергеу əрекеттері жүргізіліп жатыр. АҚТАУ.

КАРАТЭ. АҚШ-тың Модесто қаласында каратэнің годзю-ро түрінен өткен əлем чемпионатында Қазақстан құрамасы 9 алтын, 3 күміс жəне 1 қола жүлдені алып, жалпыкомандалық есепте бірінші орынды иеленді. ВЕЛОСПОРТ. Жақында спорттың осы түрінен «Астана» велокомандасының шабандозы итальян Винченцо Нибали «ТирреноАдриатико» көпкүндігінде жеңіске жеткеннен кейін Үндістанның Дели қаласында велошосседе өтіп жатқан Азия чемпионатында Қазақстан құрамасы 2 алтын жəне 2 күміс медальді жеңіп алды. Онда Данил Фоминых пен Дмитрий Рив алтын медаль алса, Андрей Мизуров пен Екатерина Юрайтис күміс жүлдені иеленді. НЫСАНА КӨЗДЕУ. Кувейтте өткен халықаралық турнирде еліміз құрамасы 2 алтын, 2 күміс жəне 2 қола медальді еншіледі. МВ-9 жаттығуы бойынша 596 ұпайы мен Александра Малиновская жəне пневматикалық тапаншадан оқ атуда Рашид Юнусметов жеңімпаз атанды. Тағы бір жаттығуда Александра Малиновская мен Александр Ермаков күміс медальді иеленсе, Зəуреш Байбосынова мен Владимир Исаченко қола жүлдегер атанды. ШАҢҒЫ. Осыған дейін Италияда əлем чемпионатында қола жүлдені, одан кейін Финляндияда өткен əлем кубогында күміс медальді иеленген шаңғышымыз Алексей Полторанин тағы да отандастарын қуантып, Норвегияның Драммен қаласында өткен əлем кубогының кезекті кезеңінде спринттік жарыста күміс медаль алды. МƏНЕРЛЕП СЫРҒАНАУ. Канаданың Лондон қаласында өтіп жатқан əлем чемпионатында қазақстандық Денис Тен қысқа бағдарламада екінші орынға ие болды. БОКС. Филиппинде жасөспірімдер арасында өтіп жатқан Азия чемпионатында Қанат Көптілеуов (56 кг), Айтжан Шілемов (69 кг), Құлахмет Тұрсынбай (75 кг) пен Айбек Ерметов (91 кг) жартылай финалға шықты. Ал, Чехияның Усти қаласында өтіп жатқан халықаралық турнирде аса ауыр салмақтағы Иван Дычко финалға жолдама алды. ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ. Қызылорда облысы, Тереңөзек кентінде қоғам қайраткері Н.Ергешбаевты еске алуға арналған республикалық турнир өтті. Оған еліміздің 6 облысынан барлығы 170 спортшы қатысты. Ерлер арасында Хакімжан Елеусінов (Қызылорда облысы), əйелдер арасында Салтанат Сапарбекова (ОҚО), жасөспірім ұлдар арасында Алмас Бейсетай (Алматы облысы), бойжеткендер арасында Жамал Ермекбай (Қызылорда облысы) жеңімпаз атанды. ГРЕК-РИМ КҮРЕСІ. Шымкентте күрес түрлерінен өтіп жатқан Қазақстан чемпионатында грек-рим балуандары Жансерік Сəрсенбиев (Жамбыл, 55 кг), Дəулет Абсалимов (Жамбыл, 60 кг), Асхат Жаңбыров (ОҚО, 66 кг), Мақсат Ережепов (Қостанай, 74 кг), Андрей Самохин (Қарағанды, 84 кг), Ерұлан Ысқақов (Қарағанды, 96 кг), Еркін Шайкенов (Павлодар, 120 кг) ел чемпионы атанды. ХОККЕЙ. Жоғары хоккей лигасына қатысып жатқан Қарағандының «Сарыарқа» командасы үш ойында Пензаның «Дизель» клубын ұтып, плей-офф кезеңінің ширек финалына шықты. Кеше қазақстандық ұжым Пермь қаласының «Молот-Прикамье» командасымен жартылай финалдың жолдамасы үшін алғашқы кездесуін өткізді. Ал, Өскеменнің «Қазцинк-Торпедо» командасы 1/8 финалда Нефтекамскінің «Торос» командасынан ұтылып, жарысты жалғастыра алмады. «Егемен-ақпарат».

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Мистоль» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Берік САДЫР.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 9 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №19 ek


9

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№1765

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Астана, Үкімет Үйі

2012 жылғы 29 желтоқсан

№1784

мына: «

Астана, Үкімет Үйі

Дара кəсіпкерлердің жəне заңды тұлғалардың электр желілеріндегі қуат коэффициентінің нормативтік мəнін бекіту туралы

Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу қағидаларын бекіту туралы

«Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру туралы» 2012 жылғы 13 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 5) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған дара кəсіпкерлердің жəне заңды тұлғалардың электр желілеріндегі қуат коэффициентінің нормативтік мəні бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

«Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру туралы» 2012 жылғы 13 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 13) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнiнен бастап күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi. ҚазақстанРеспубликасының Премьер-Министрi С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1765 қаулысымен бекітілген

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1784 қаулысымен бекітілген

Дара кəсіпкерлердің жəне заңды тұлғалардың электр желілеріндегі қуат коэффицентінің нормативтік мəні

Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу қағидалары

Дара кəсіпкерлердің жəне заңды тұлғалардың электр желілеріндегі қуат коэффициентінің нормативтік мəні электр желілеріне қосылу нүктесіндегі кернеу класы бойынша анықталады: Электр желісінің кернеу класы кернеуі 110 – 220 кВ кернеуі 6 – 35 кВ кернеуі 0,4 кВ

Cos φ* ≥ 0,89 ≥ 0,92 ≥ 0,93

* – Cos φ (қуат коэффициенті) – активті қуаттың толық қуат қатынасына тең, электр тогының энергетикалық сипаттамасы болып табылатын өлшемсіз физикалық шама.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№1767

Астана, Үкімет Үйі

«Азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын сертификаттау талаптарын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 20 маусымдағы № 676 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi: 1. «Азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын сертификаттау талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 20 маусымдағы № 676 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 42, 548-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын талаптарды бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын талаптар бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын сертификаттау талаптарында: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын талаптар.»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын талаптар (бұдан əрi – талаптар) «Қазақстан Республикасының əуе кеңiстiгiн пайдалану жəне авиация қызметi туралы» 2010 жылғы 15 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес əзiрлендi жəне азаматтық əуе кемелерiн жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жөнiндегi ұйымдарға қойылатын талаптарды айқындайды.»; 3-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «ЖЖМҚҰ көрсетiлген жұмыстардың бiр бөлiгiн жүзеге асырған жағдайда, онда ЖЖМҚҰ осы талаптарға сəйкес келетін ұйымдарды тартады.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Сапаның зертханалық бақылауын жүзеге асыру үшiн ЖЖМҚҰ өз құрылымында ЖЖМ зертханасын құрады немесе осы талаптарға сəйкес келетін зертханаларды тартады.»; 6-тармақта орыс тіліндегі мəтінге өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі мəтін өзгермейді. 7-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) осы талаптарда белгiленген талаптар деңгейiнде ЖЖМҚҰ-ның қызметiн қолдауды;»; 14-тармақта: 3) тармақшаның бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «3) технологиялық жабдықтың нақты даналарының жұмыс iстеуiн жəне техникалық жай-күйiн, жабдыққа арналған қондырғыларды жəне одан жинақтаушы жəне басқа да бұйымдардың алып тасталуын, жүргiзiлген жөндеулердi, кезеңдiк техникалық қызмет көрсету мен бiр реттiк тексерiп қарауды есепке алуды жүзеге асырады.»; екінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Есепке алу нысандары «Қазақстан Республикасының азаматтық авиация ұйымдарында авиациялық жанар-жағармай материалдары мен арнаулы сұйықтықтарды сақтаудың, құюға беруге дайындаудың жəне олардың сапасына бақылау жүргізудің қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 шілдедегі №796 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының азаматтық авиация ұйымдарында авиациялық жанар-жағармай материалдары мен арнайы сұйықтықтарды сақтау, құюға дайындау жəне олардың сапасына бақылау жүргiзу қағидаларында (бұдан əрі – Сақтау қағидалары) белгiленген журналдарда жүзеге асырылады.»; 23-тармақта орыс тіліндегі мəтінге өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі мəтін өзгермейді. 38-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «38. ЖЖМ резервуарларға түскеннен кейiн Сақтау қағидаларының 10-тармағына сəйкес белгіленетін мерзім ішінде, оның тұндырылуы қамтамасыз етіледі.»; 40-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «ЖЖМ зертханасы көрсетiлген жұмыстардың барлық кешенiн де жəне оның бiр бөлiгiн де орындайды. ЖЖМ зертханасы көрсетiлген жұмыстардың бiр бөлiгiн жүзеге асырған жағдайда, ЖЖМҚҰ осы талаптарға сəйкес келетін зертханасы бар ұйымдарды тартады.»; 53-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «53. ЖЖМҚҰ ұшу қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тiкелей байланысты мынадай қызметкерлердi аттестаттауды қамтамасыз етедi:». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнiнен бастап күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№ 1773

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 17 ақпандағы № 151 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 17 ақпандағы №151 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж. №20, 248-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «3. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері» деген бөлімде: «3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері» деген кіші бөлімде: «1.2.3. «Байқоңыр» кешенінің мүліктерін тиімді басқаруды жəне объектілерін қорғауды қамтамасыз ету» деген міндетте: «Ресей Федерациясы жалға алғандардың қатарынан шығарылған «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы сақталған объектілердің саны» деген жолдың «2012 жыл» деген бағанындағы «140» деген сандар «131» деген сандармен ауыстырылсын; «7. Бюджеттік бағдарламалар» деген бөлімде: «7.1. Бюджеттік бағдарламалар» деген кіші бөлімде: 006 «Үкіметаралық келісім аясында агент банктерге бюджеттік кредиттерді өтеу бойынша қызметтерді төлеу» деген бюджеттік бағдарламада: «бюджеттік шығындар көлемі» деген жолдың «2012 жыл» деген бағанындағы «12 896» деген сандар «12 106» деген сандармен ауыстырылсын; 009 «Байланыс жəне хабар тарату ғарыш аппараттарын басқаруды қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: «бюджеттік шығындар көлемі» деген жолдың «2012 жыл» деген бағанындағы «1208 063» деген сандар «1 199158» деген сандармен ауыстырылсын; 015 «Ресей Федерациясы жалдау құрамына кірмеген жəне құрамынан шығарылған «Байқоңыр» кешені объектілерінің сақталуын қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: тікелей нəтиже көрсеткіштерінде: «Ресей Федерациясының жалға алудан шығарылған, «Байқоңыр» ғарыш айлағы нысандарының сақталуы» деген жолдың «2012 жыл» деген бағанындағы «140» деген сандар «131» деген сандармен ауыстырылсын; «7.2. Бюджеттік шығындар жинағы» деген кіші бөлімде: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджеттік шығындардың БАРЛЫҒЫ:» деген жолдағы «36 070 596» деген сандар «36 060 901» деген сандармен ауыстырылсын; «ағымдағы бюджеттік бағдарламалар» деген жолдағы «2 973 159» деген сандар «2 963 464» деген сандармен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№1782

Астана, Үкімет үйі

«Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы №99 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасының Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы №99 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы,2011ж., № 18, 216-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «7. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің бюджеттік бағдарламалары» деген бөлімде: «1. Бюджеттік бағдарламалар» деген кіші бөлімде: 001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиімді жұмыс істеуін жəне дамуын қамтамасыз ету жөніндегі табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін реттеу саласындағы қызметтер» деген бюджеттік бағдарламада: «Бюджет шығыстарының көлемі» деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « бюджет шығыстарының көлемі

мың теңге

1 254 671

912 306

1 006 214

1 170 815

1 175 222

1 184 799

«2. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің шығыстарының жиынтығы» деген кіші бөлімде: «Бюджет шығыстарының барлығы:» деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « бюджет шығыстарының көлемі

мың теңге

1 254 671

912 306

1 017 854

1 234 925

1 223 748

бюджет

1 227 313

«001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиімді жұмыс істеуін жəне дамуын қамтамасыз ету жөніндегі табиғи монополияларының субъектілерінің қызметін реттеу саласындағы қызметтер» деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « 001«Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиімді жұмыс істеуін жəне дамуын қамтамасыз ету жөніндегі табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін реттеу саласындағы қызметтер»

мың теңге

1 254 671

912 306

1 006 214

1 170 815

1 175 222

1 184 799

2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

1. Жалпы ережелер 1. Осы Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру туралы» 2012 жылғы 13 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 13) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу тəртібін айқындайды. 2. Осы қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы уəкілетті орган (бұдан əрі – уəкілетті орган) – энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 2) энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасы – энергетикалық ресурстарды пайдалануға жəне үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салу, сондай-ақ оларды реконструкциялауды, күрделі жөндеуді жүргізу кезінде тұтынушылардың энергиямен қамтамасыз етуге арналған шығындарын оңтайландыруға байланысты сəулет-құрылыс жəне техникалық шешімдердің энергия тиімділігін бағалау мақсатында жүргізілетін сараптама; 3) энергия үнемдеу – пайдаланылатын энергетикалық ресурстардың көлемін азайтуға бағытталған ұйымдастырушылық, техникалық, технологиялық, экономикалық жəне өзге де шараларды іске асыру; 4) энергетикалық ресурстар – запастағы энергиясы қазіргі уақытта шаруашылық жəне өзге де қызмет түрлеріне пайдаланылатын немесе перспективада пайдаланылуы мүмкін табиғи жəне өндірілген энергия тасығыштардың жиынтығы, сондай-ақ энергия түрлері (атом, электр, химия, электрлі-магнитті, жылу жəне энергияның басқа да түрлері); 5) шартты отын – техникалық-экономикалық есептеулер кезінде қабылданған, органикалық отынның алуан түрлерінің жылу құндылығын салыстыру үшін қызмет ететін, нормативтер мен стандарттарда регламенттелетін бірлік; 6) аккредиттеу туралы куəлік – уəкілетті орган беретін, заңды тұлғалардың энергия аудитін жəне (немесе) энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүзеге асыру құзыретін куəландыратын ресми құжат; 7) тапсырыс беруші – энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу жөніндегі қызметті алу үшін сараптама ұйымына өтініш білдірген жеке немесе заңды тұлға; 8) энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасы бойынша сараптама ұйымы (бұдан əрі – сараптама ұйымы) – жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалау-сметалық) құжаттамасына энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүзеге асыруға уəкілетті орган аккредиттеген заңды тұлға. 3. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасы Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес жасалған шарт негізінде, тапсырыс берушінің қаражаты есебінен жүзеге асырылады жəне жобалардың кешенді мемлекеттік сараптамасына жəне оларды бекіткенге дейін жүргізіледі. 4. Күнтізбелік бір жыл ішінде бес жүз жəне одан көп тоннаға барабар шартты отын мөлшерінде энергетикалық ресурстар тұтынатын жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалау-сметалық) құжаттамасы міндетті түрде энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасына жатады. 5. Міндетті сараптамаға жатпайтын жобалар бойынша энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасы осы Қағидаларда белгіленген тəртіппен ерікті негізде жүргізіледі. 2. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу тəртібі 6. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу үшін тапсырыс беруші жұмыс жобасы паспортының көшірмесін қоса сараптама ұйымына еркін нысандағы өтініш береді. 7. Шарт жасасуға дейін: 1) сараптама ұйымы осы Қағидалардың 8-тармағына сəйкес жұмыс жобасы паспортының деректері негізінде өтініштің түскен сəтінен бастап бір жұмыс күні ішінде энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу үшін қажетті құжаттаманың тізбесін қалыптастырады жəне тапсырыс берушіден сұратады; 2) тапсырыс беруші сараптама ұйымына энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу үшін қажетті сұратылып отырған құжаттар көшірмелерін салыстырып тексеру үшін түпнұсқаларын қоса береді; 3) сараптама ұйымы тапсырыс берушінің сұратылып отырған құжаттамаларды берген сəтінен бастап бір жұмыс күн ішінде энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу құнын айқындайды. 8. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу үшін тапсырыс берушіден сұратылып отырған қажетті құжаттамалардың тізбесі объектінің ерекшелігіне байланысты жобалау құжаттамасының бөлімдерінен қалыптастырылады, атап айтқанда: 1) жұмыс жобасының паспорты; 2) жобаның энергетикалық паспорты (жобалауға арналған тапсырмаға сəйкес); 3) жалпы түсіндірме хаты; 4) бас жоспар; 5) технологиялық шешімдер; 6) сəулет-құрылыс шешімдері; 7) инженерлік жабдықтау, желілер мен жүйелер; 8) сметалық құжаттама. 9. Тапсырыс беруші берген құжаттар тізбесі жəне энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу құны шартта көрсетіледі. 10. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасын жүргізу мерзімі шартпен белгіленеді, бірақ шартқа қол қойылған сəттен бастап он бес жұмыс күнінен аспайды. 11. Жүргізілген энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасының нəтижелері бойынша сараптаманы жүзеге асыратын заңды тұлғаның фирмалық бланкісінде сараптамалық қорытынды жасалады. 12. Сараптамалық қорытынды мынадай негізгі бөліктерден тұрады: 1) құжаттың жасалған жері жəне күні, сараптама жасалатын жəне сараптама ұйымының толық атауы, олардың басшыларының жəне сараптама жүргізген тұлғаның лауазымы, тегі мен аты-жөні, сараптама атауы мен өткізу уақыты, сондай-ақ жасалған шарт нөмірі туралы мəліметтер қамтылатын кіріспе бөлігі; 2) есеп беру бөлігі, онда: жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалаусметалық) құжаттамасының Қазақстан Республикасының энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы заңнамасында белгіленген талаптарға сəйкестігі; құрылыс материалдарын, бұйымдарды жəне конструкцияларды, сондай-ақ қазақстандық өндірістің технологиялық жəне инженерлік жабдықтарын қолдану туралы ақпарат; жобаның берілген энергия тиімділігі класына сəйкестігі келтіріледі; 3) қорытынды бөлік, онда: жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалаусметалық) құжаттамасының сəулет-құрылыс жəне техникалық шешімдердің энергия тиімділігін оң немесе теріс бағалау; жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалаусметалық) құжаттамасының сəулет-құрылыс жəне техникалық шешімдердің энергия тиімділігі теріс бағаланған жағдайда Қазақстан Республикасының энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы қолданыстағы заңнамасының нақты нормасына сілтеме жасай отырып келтіріледі. 13. Жаңа үйлерді, құрылыстарды, ғимараттарды салудың немесе қазіргі барларын кеңейтудің (күрделі жөндеудің, реконструкциялаудың) жобалау алдындағы жəне (немесе) жобалау (жобалаусметалық) құжаттамасына қорытынды энергия үнемдеудің теріс бағасымен берілген жағдайда, тапсырыс берушіге сəйкессіздіктерді жою үшін күнтізбелік отыз күннен аспайтын мерзімде уақыт беріледі. 14. Тапсырыс беруші энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасының барысында анықталған сəйкессіздіктерді жойғаннан кейін сараптама ұйымы сəйкессіздіктердің жойылғаны туралы тиісті белгісі бар оң қорытынды береді. 15. Сəйкессіздіктер белгіленген мерзімде жойылмаған жағдайда, энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасы осы Қағидаларда белгіленген тəртіппен қайта жүргізіледі. 16. Энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру сараптамасының қорытындысы үш данада ресімделеді жəне оны сараптама ұйымының басшысы бекітеді. Бір данасы тапсырыс берушіге беріледі, екіншісі – сараптама ұйымында сақталады, үшіншісі – уəкілетті органға жіберіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№1776

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2011 жылғы 8 ақпандағы № 94 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2011 жылғы 8 ақпандағы № 94 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 18, 211-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2011 - 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «2. Ағымдағы ахуалды жəне қызметтiң тиiстi салаларын (аяларын) дамыту үрдiстерiн талдау» деген бөлімде: «1-стратегиялық бағыт. Нəтижеге бағдарланған бюджеттi қалыптастыру» деген кіші бөлімде: «1-стратегиялық бағыт. Нəтижеге бағдарланған бюджеттi қалыптастыру» деген кіші бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «1-стратегиялық бағыт. Нəтижеге бағдарланған бюджетті жетілдіру»; отыз алтыншы бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «2011 жылдың екiншi жартыжылдығынан бастап, тапсырыс берушiлер мемлекеттiк сатып алу веб-порталын пайдалануға жəне конкурс тəсiлiмен мемлекеттiк сатып алуды электрондық форматта өткiзуге құқылы, ал 2012 жылғы 1 шілдеден бастап осы тəсілмен мемлекеттік сатып алу электрондық мемлекеттік сатып алу арқылы ғана жүзеге асырылады. Сондай-ақ 2012 жылғы 1 шілдеден бастап, мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың жаңа тəсілі – электрондық аукцион енгізілді, ол аталған порталда нақты уақыт режімінде электрондық форматта жүзеге асырылады.»; мынадай мазмұндағы бөліктермен толықтырылсын: «Бюджеттік инвестициялардың мониторингі заңды тұлғалардың жарғылық капиталында мемлекеттің қатысуы арқылы жүзеге асырылатын болады, ол қадағалау жəне кейіннен бюджеттік инвестициялардың тиімділігін бағалау үшін деректерді дайындау мақсатында көрсетілген ісшараларды түпкілікті іске асыру сəтіне дейін заңды тұлғалардың бастапқы жарғылық капиталын қалыптастыру, акциялар пакетін (қатысу үлестерін) сатып алу арқылы тұрақты жəне жүйелі түрде ақпарат жинау, республикалық немесе жергiлiктi бюджеттен тартылған бюджеттік инвестицияларды есепке алу жəне олардың іске асырылуын талдау болып табылады. 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне сəйкес бюджеттік кредит беру мен бюджеттік кредиттерді өтеу арасындағы айырмадан тұратын таза бюджеттік кредит беру бюджет құрылымы бөлімдерінің бірі болып табылады. Бюджеттік кредиттерді өтеу серпіні мынадай деректермен беріледі: 2009 жылы – 20,5 млрд. теңге, 2010 жылы - 102,3 млрд.теңге, 2011жылы - 99,2 млрд.теңге. Бюджеттік кредиттерді өтеу бойынша түсімдердің 2009 жылмен салыстырғанда 2010 - 2011 жылдары күрт ұлғаюы агроөнеркəсіп кешені субъектілерін қолдау бойынша іс-шараларды өткізу мақсатында «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ берілген бюджеттік кредиттер 2010 - 2011 жылдары, оның ішінде 2010 жылы - 80,0 млрд.теңге жəне 2011 жылы - ішінара 60,9 млрд.теңге өтелді. Бюджеттік кредиттер бойынша түсімдердің айтарлықтай үлесі 2009 - 2011 жылдары «Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысын дамытудың 2005 - 2007 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» жəне «Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысының 2008 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» сияқты əлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға жергілікті атқарушы органдарға берілген бюджеттік кредиттерге тура келеді. Бюджеттік кредиттерді өтеу бойынша түсімдердің жоспарын орындау сыртқы фактор əсер ететіндіктен, үнемі тиісті деңгейде (артығымен орындау немесе жете орындалмау) жүзеге асырылмайтынын атап өткен жөн. Жоғарыда көрсетілгендердің негізгі себептері мыналар болып табылады: 1) бюджеттік кредитті өтеу мерзімін қайта құрылымдау – мəлімдеу сипаты бар; 2) валюталар бағамын өзгерту (қарыз алу валютасында сыртқы қарыз қаражаты есебінен (республикалық бюджеттен бюджеттік кредит берілген жағдайда); 3) бюджеттік кредиттерді мерзімінен бұрын өтеу; 4) республикалық бюджетті қалыптастыру кезінде жоспарланбайтын бюджеттік кредиттің игерілмеген қаражатын қайтару.»; «3. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикатор, iс-шаралар мен нəтижелер көрсеткiштерi» деген бөлімде: «3.1 Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикатор, iс-шаралар мен нəтижелер көрсеткiштерi» деген кіші бөлімде: «Нəтижеге бағдарланған бюджеттi жетiлдiру» деген 1-стратегиялық бағытта: «Бюджеттi жоспарлау сапасын арттыру» деген 1.1-мақсатта: «Нəтижеге бағдарланған бюджеттi қалыптастыру» деген 1.1.1-мiндетте: мына: « Бюджет шығыстарының ҚР Қаржы мині % бағдарламалық-нысаналы жiктеушiсiне Есептілік өткен республикалық бюджеттiк деректерi бағдарламалар əкiмшiлерiнiң үлесi

-

-

-

-

0,12

100

»

ҚР Қаржы мині есептілік деректерi

%

-

-

-

-

«Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзу iс-шаралары» деген бағанда:

2,5

100

100

»;

-

х

-

х

-

х

х

х

-

-

»

деген жолдар мынадай редакцияда жазылсын: « Бағдарламалық-нысаналы бюджеттi жəне бюджеттiк өтiнiм жасаудың жаңа форматын енгiзу жөнiндегi нормативтiк құқықтық актiлердi əзiрлеу жəне пилоттық министрлiк (Қаржы министрлiгi) бойынша мемлекеттiк органның стратегиялық жоспарында айқындалған мақсаттар мен мiндеттерге сүйене отырып, мемлекеттiк органдардың бюджеттiк бағдарламаларын айқындау мақсатында Бiрыңғай бюджеттiк сыныптаманы қайта қарау Пилоттық министрлiкте (Қаржы министрлiгі) қағаз тасығышта бағдарламалықнысаналы бюджеттi енгiзу

х

х

х

х

-

х

-

-

Мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтерін ішкі аудит қызметіне көшіру бойынша оқыту семинар-кеңесін өткізу

-

х

-

-

-

» деген жол алынып тасталсын; «1.2. Бюджеттi орындаудың сапасын, шығыстардың тиiмдiлiгi мен қаржылық тəртiптi арттыру, сондай-ақ мемлекеттiк борышты қауiпсiз деңгейде ұстау» деген мақсатта: «Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды 029» деген жол мынадай редакцияда жазылсын: «Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 001, 073»; мынадай мазмұндағы нысаналы индикаторлармен толықтырылсын: « Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

Өлшем бiрлiгi

Бюджеттік кредиттерді өтейтін қарыз алушылар саны

«Бюджеттік процесс мониторингі» АЖ АҚБ есептік деректері

Бірл.

«Қазынашылық-клиент» АЖ көшкен мемлекеттік мекемелердің үлесі

Есептi кезең Жоспарлық кезең 2009 2010 2011 2012 2013 жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) (жоспар)

2014 жыл

2015 жыл

-

-

-

-

26

25

27

-

-

-

3

30

100

100

%

»; «Республикалық бюджеттiң орындалуын қамтамасыз ету, мемлекеттiк сатып алу жүйесiнiң тиiмдiлiгi мен айқындылығын арттыру, 2020 жылға Ұлттық қордың активтерiн кемiнде IЖӨ-нің 30%ына дейiн жеткiзу» деген 1.2.1-мiндеттің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «1.2.1-міндет. Республикалық бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету, 2020 жылға қарай Ұлттық қордың активтерiн ЖIӨ-ні кемiнде 30% деңгейге дейін жеткiзу»; мына: « Мемлекеттiк сатып алудың жалпы көлемiндегi электрондық мемлекеттiк сатып алу үлесiн ұлғайту Электрондық мемлекеттiк сатып алу жүйесiнiң жұмысына қанағаттанған пайдаланушылардың үлесi

Мемлекеттiк сатып алу веб-порталы ақпараттық жүйесiнiң есептілік деректерi

%

1,4

10

12

19

29

30

30

Ақпараттық жүйенiң есептілік деректерi Мемлекеттiк сатып алудың веб-порталы

%

60

70

75

85

85

90

95

»

деген жолдар алынып тасталсын; мынадай мазмұндағы жолдармен толықтырылсын: « Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi

Ақпарат көзi

Уақтылы өтелген бюджеттік «Бюджеттік кредиттер көлемі процесс мониторингі» АЖ Заңды тұлғалардың Бюджеттік жарғылық капиталына бағдарламалар мемлекеттiң қатысуы əкімшілерінің арқылы бюджеттiк есептік инвестициялардың іске деректері асырылу мониторингін өткізуді қамтамасыз ету

Өлшем Есептi кезең бiрлiгi 2009 2010 жыл жыл (есеп) (жоспар) % -

Жоспарлық кезең 2011 2012 2013 жыл жыл жыл

2014 жыл

2015 жыл

-

100

100

100

100

%

-

50

100

100

100

-

-

мына: « %

-

-

-

Кемiнде 20-дан аз емес

-

-

»

деген жол алынып тасталсын; «Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзу үшiн iс-шаралар» деген бағанда: мына: « Сатып алулар бөлігінде электрондық мемлекеттiк сатып алу жүйесiн жетiлдiру х бойынша жұмыс жүргiзу Мемлекеттiк сатып алу жүйесiнiң тиiмдiлiгi мен айқындылығын қамтамасыз ету х мақсатында мемлекеттiк сатып алу туралы Заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

-

х

х

х

х

х

х

х

х

х

»;

мынадай мазмұндағы 1.3-мақсатпен толықтырылсын: «1.3-мақсат. Мемлекеттік сатып алу процесінің тиімділігін арттыру» Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың коды 033 Өлшем бiрлiгi

Есептi кезең Жоспарлық кезең 2009 жыл 2010 жыл 2011 2012 2013 (есеп) (жоспар) жыл жыл жыл

2014 2015 жыл жыл Мемлекеттік сатып Мемлекеттік % алудың жалпы сатып алу көлемінде веб-порталы 1,4 10 12 19 29 30 30 электрондық мемлекеттік сатып алу үлесін ұлғайту Нысаналы индикаторға қол жеткiзу жолдары, құралдары мен əдiстерi: 1.3.1-мiндет. Мемлекеттiк сатып алу жүйесiнiң тиiмдiлiгi мен айқындылығын арттыру Тікелей нəтижелер Ақпарат көзi Өлшем Есептi кезең Жоспарлық кезең көрсеткіштері бiрлiгi 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) (жоспар) Электрондық Мемлекеттік сатып алу мемлекеттік сатып веб-порталы ақпаратық алу жүйесінің жүйесінің есепті деректері % 60 70 75 85 85 90 95 жұмысына қанағаттанған пайдаланушылар үлесі Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзу үшiн iс-шаралар iске асыру мерзiмi 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл Сатып алу тəсілдері бөлінісінде электрондық мемлекеттік сатып алу жүйесін х х х х х жетілдіру бойынша жұмыстарды жүргізу Мемлекеттiк сатып алу жүйесiнiң тиiмдiлiгi мен айқындылығын қамтамасыз х х х х х ету мақсатында мемлекеттiк сатып алу туралы заңнаманы жетілдіру

»; «Салықтық жəне кедендік жүйені жетілдіру» деген стратегиялық 2-бағытта: «Салықтық əкімшілікті жақсарту» деген 2.1.-мақсатта: «Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 036, 072» деген жол мынадай редакцияда жазылсын: «Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 036, 040, 072»; мына: « Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

«Doing Business» Дүниежүзiлiк банк рейтингiнiң «Салық салу» индикаторы

Дүниежүзiлiк банк тiң есебi

Өлшем бiрлiгi

Есептi кезең 2009 жыл 2010 жыл (есеп) (жоспар) Позиция 53 39

Жоспарлық кезең 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 38 13 13 13 13

»

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

«Doing Business» Дүниежүзiлiк Дүниежүзiлiк банк рейтингiсінiң «Салық салу» банктiң есебi индикаторы

Өлшем бiрлiгi

Есептi кезең 2009 2010 жыл жыл (жоспар) (есеп) 53 39

Позиция

Жоспарлық кезең 2011 2012 2013 жыл жыл жыл

2014 жыл

2015 жыл

38

16

15

17

16

»; «Банкроттық саласындағы реттеудiң тиiмдiлiгiн арттыру жəне дағдарыстан кейiнгi бəсекеге қабiлеттi кəсiпорындарды қалпына келтiру (сауықтыру)» деген 3-стратегиялық бағытта: «3.1. Банкроттық тетiгiн жетiлдiру» деген мақсатта: мына: « Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

Өлшем бiрлiгi

«Doing Business» Дүниежүзiлiк Дүниежүзiлiк банк рейтингiнiң «Төлем банктiң есебi қабiлетсiздiгiн шешу» индикаторы

Есептi кезең Жоспарлық кезең 2009 2010 2011 2012 2013 жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) (жоспар)

Позиция 54

48

48

54

48

2014 жыл

2015 жыл

47

46

»

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

«Doing Business» Дүниежүзiлiк банк Дүниежүзiлiк рейтингiсінiң «Төлем қабiлетсiздiгiн банктiң есебi шешу» индикаторы

Өлшем бiрлiгi Есептi кезең 2009 2010 жыл жыл (есеп) (жоспар)

Жоспарлық кезең 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл

Позиция

48

54

48

55

54

53

52

»; «Бəсекеге қабілетті кəсіпорындардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру» деген 3.2.-мақсатта: «Мемлекеттік қолдау шараларын көрсету» деген 3.2.1.-мiндетте: мына: « Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi

Ақпарат көзi

Оларға қатысты қолда бар қарыздар (кредиттер) жəне/ немесе лизингтiк операциялар, Қазақстанның биржалық қорына орналастырылған облигациялардың купондары бойынша пайыздық ставкаларын субсидиялау қамтамасыз етiлген Дағдарыстан кейiнгi қалпына келтiру бағдарламасына қатысушылардың саны

Қызметтер операторының есептiк деректерi

Оларға қатысты қолда бар қарыздар (кредиттер) жəне/немесе лизингтiк операциялар, Қазақстанның биржалық қорына орналастырылған облигациялардың купондары бойынша пайыздық ставкаларын субсидиялау қамтамасыз етiлген Дағдарыстан кейiнгi қалпына келтiру бағдарламасына қатысушылардың саны

Қызметтер Кəсiп операторының орын есептiк деректерi

Есептi кезең 2009 2010 жыл жыл (жоспар) (есеп) -

Өлшем бiрлiгi

Есептi кезең 2009 жыл (есеп)

2010 жыл 2011 (жоспар) жыл

Жоспарлық кезең 2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

Кəсiпорын

-

-

30

30

30

30

9

Жоспарлық кезең 2011 2012 2013 жыл жыл жыл

2014 жыл

2015 жыл

9

30

30

«Дағдарыстан кейiнгi қалпына келтiру (бəсекеге қабiлеттi кəсiпорындарды сауықтыру) бағдарламасына» қатысушыларды сауықтыру жоспарларының iске асырылуына мониторинг жүргiзу

20

30

»

-

Х

Х

Х

Х

»

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « «Дағдарыстан кейiнгi қалпына келтiру (бəсекеге қабiлеттi кəсiпорындарды сауықтыру) бағдарламасына» қатысушыларды сауықтыру жоспарларының iске асырылуына мониторинг жүргiзу

-

-

Х

Х

Х

»; «7. Бюджеттік бағдарлама» деген бөлімде: «7.1. Бюджеттік бағдарламалар» деген кіші бөлімде: 001 «Бюджеттік жоспарлауды, мемлекеттік бюджеттің атқарылуын жəне оның атқарылуын бақылауды қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «51 614 272» деген сандар «51 283 441» деген сандармен ауыстырылсын; 002 «Халықаралық қаржы ұйымдары қаржыландыратын инвестициялық жобалардың аудитін жүзеге асыру» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «34 000» деген сандар «23 000» деген сандармен ауыстырылсын; 003 «Тарату жəне банкроттық рəсімдерді жүргізу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «тiкелей нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда: «Таратылған ұйымдардың саны» деген жолдағы «1 095» деген сандар «828» деген сандармен ауыстырылсын; «түпкілікті нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда: «Дəрменсiз борышкерлерді тарату» деген жолдағы «1 095» деген сандар «828» деген сандармен ауыстырылсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «118 861» деген сандар «87 141» деген сандармен ауыстырылсын; 006 «Халықаралық қаржы ұйымдарының акцияларын сатып алу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «1 207 008» деген сандар «2 439 237» деген сандармен ауыстырылсын; 010 «Қазақстан Республикасы Үкіметінің резерві» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «86 331 317» деген сандар «92 208 383» деген сандармен ауыстырылсын; 011 «Мемлекеттік кепілдіктер бойынша міндеттемелерді орындау» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «363 970» деген сандар «292 285» деген сандармен ауыстырылсын; 012 «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң бюджеттер бойынша қолма-қол ақша тапшылығын жабуға арналған резерві» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімдері болған кезде қолма-қол ақша тапшылығын жабуға төмен тұрған бюджеттерге кредиттер беру» деген жолдағы «100» деген сандар алынып тасталсын; «Төменгі бюджеттер бойынша қолма-қол ақша тапшылығын 100% жабу» деген жолдағы «100» деген сандар алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «600 000» деген сандар алынып тасталсын; 013 «Үкіметтік борышқа қызмет көрсету» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «176 316 794» деген сандар «135 397 256» деген сандармен ауыстырылсын; 014 «Кеден қызметін жаңғырту» деген бюджеттік бағдарламада: «тiкелей нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда: мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: « бірлік

3

»; «2012 жыл» деген бағанда: «Консалтингтік қызмет көрсетулерді сатып алу» деген жолдағы «1» деген сан алынып тасталсын; «Бар ақпараттық жүйесін жаңғырту үшін материалдық емес активтерді сатып алу» деген жолдағы «2» деген сан алынып тасталсын; «түпкілікті нəтиже көрсеткіштері» деген жолда: мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: « Серверлiк құрал-жабдыкпен камтамасыз ету

бірлік

3

»

Жедел басқару орталығының ақпараттық жүйесін жаңғырту

»;

Бюджеттік кредиттер бойынша міндеттемелерді орындау кезінде қаржылық тəртіпті арттыру жөнінде шаралар қабылдау Бюджеттік кредиттерді өтеу мониторингі Заңды тұлғалардың жарғылық капиталына мемлекеттiң қатысуы арқылы бюджеттiк инвестициялардың іске асырылу мониторингі бойынша деректер жинау жəне есепті дайындау Республикалық бюджеттің атқарылу мониторингі

Ақпарат көзi

Өлшем бiрлiгi

мына: «

деген жолдар алынып тасталсын; мынадай мазмұндағы жолдармен толықтырылсын: «

Нысаналы индикатор

Ақпарат көзi

Негізгі құралдарға жататын тауарларды сатып алу

»;

ҚР Қаржымині əкiмшiленҚР ҚМ дiретiн бюджет қаражатын есептiлiк iшкi бақылау қызметiнiң тек- деректерi серулерiмен қамту пайызы

Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi

«Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзу iс-шаралары» деген бағанда: мына: « »;

мына: «

100

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « Бюджет шығыстарының бағдарламалықнысаналы жiктеушiсiне өткен республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң үлесi

Бағдарламалық-нысаналы бюджеттi жəне бюджеттiк өтiнiм жасаудың пiшiмiн енгiзу жөнiндегi нормативтiк құқықтық актiлердi əзiрлеу жəне пилоттық министрлiктер (Денсаулық сақтау, Ауыл шаруашылығы, Қаржы министрлiктерi) бойынша мемлекеттiк органның стратегиялық жоспарында айқындалған мақсаттар мен мiндеттерге сүйене отырып, мемлекеттiк органдардың бюджеттiк бағдарламаларын айқындау мақсатында Бiрыңғай бюджеттiк сыныптауышты қайта қарау Пилоттық министрлiктерде (Денсаулық сақтау, Ауыл шаруашылығы, Қаржы министрлiктерi) бағдарламалық-нысаналы бюджеттi енгiзу

»

деген жолдар мынадай редакцияда жазылсын: «

бірлік

1

» деген жолдар алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «1 084 450» деген сандар «942 120» деген сандармен ауыстырылсын; 021 «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң күрделi шығындары» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Əкімшілік ғимараттар сатып алу» деген жолдағы «1» деген сан алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «1 577 894» деген сандар «1 477 894» деген сандармен ауыстырылсын; 026 «Кедендiк бақылау жəне кедендiк инфрақұрылым объектiлерiн салу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Кеден бекеттерінің қызметкерлері үшін қызметтік тұрғын үйлер мен жатақханалар салуды аяқтау» деген жолдағы «44» деген сандар «27» деген сандармен ауыстырылсын; «Кеден бекеттеріндегі жаңа бақылау-өткізу пункттерін пайдалануға енгізу жəне қолданыстағыларын қайта жаңарту» деген жолдағы «3» деген сандар «1» деген санмен ауыстырылсын; «Шекара маңындағы аудандарда кеден органдары қызметкерлерін тұрғын үймен қамтамасыз ету» деген жолдағы «44» деген сандар «27» деген сандармен ауыстырылсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «3 679 614» деген сандар «2 381 202» деген сандармен ауыстырылсын; 031 «КААЖ» жəне «Электрондық кеден» ақпараттық жүйесiн құру» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Серверлік жабдықтарды сатып алу» деген жолдағы «1» деген сан алынып тасталсын; «Телекоммуникациялық жабдықтарды сатып алу» деген жолдағы «1» деген сан алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «757 816» деген сандар «735 373» деген сандармен ауыстырылсын; 036 «Салық заңнамасын өзгертуге байланысты салық органдарының ақпараттық жүйелерiн жаңғырту» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «7 195 587» деген сандар «6 958 898» деген сандармен ауыстырылсын; 038 «Дағдарыстан кейiнгi қалпына келтiру бағдарламасы (бəсекеге қабiлеттi кəсiпорындарды сауықтыру)» шеңберiнде сыйақының пайыздық ставкасын субсидиялау» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Субсидияланатын кредиттердің саны» деген жолдағы «30» деген сандар «20» деген сандармен ауыстырылсын; «Бірлесіп субсидияланатын кредиттер саны» деген жолдағы «30» деген сандар «20» деген сандармен ауыстырылсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «10 533 441» деген сандар «5 016 420» деген сандармен ауыстырылсын; «2013 жыл» деген бағанда: «Субсидияланатын кредиттердің саны» деген жолдағы «18» деген сандар «30» деген сандармен ауыстырылсын; «Бірлесіп субсидияланатын кредиттер саны» деген жолдағы «18» деген сандар «30» деген сандармен ауыстырылсын; «2014 жыл» деген бағанда: «Субсидияланатын кредиттердің саны» деген жолдағы «18» деген сандар «30» деген сандармен ауыстырылсын; «Бірлесіп субсидияланатын кредиттер саны» деген жолдағы «18» деген сандар «30» деген сандармен ауыстырылсын; 044 «Жай вексельдерді өтеу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «5 271 071» деген сандар «5 200 439» деген сандармен ауыстырылсын; 046 «Дағдарыстан кейін қалпына келтіру (бəсекеге қабілетті кəсіпорындарды сауықтыру)» бағдарламасына қатысушыларының сауықтыру жоспарларын іске асыру мониторингі» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Сауықтыру жоспарлары мониторингке жататын Бағдарламаға қатысушы кəсіпорындардың пайызы» деген жолдағы «100» деген сандар алынып тасталсын; «Бағдарламаға қатысушы кəсіпорындардың сауықтыру жоспарлары мониторингінің нəтижелерін қабылдау туралы Сауықтыру жөніндегі кеңестің шешімдері» деген жолдағы «100» деген сандар алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «201 817» деген сандар алынып тасталсын; 061 «е-Қаржымині» интеграцияланған автоматтандырылған ақпараттық жүйесін жасау» деген бюджеттік бағдарламада: «тiкелей нəтиже көрсеткiштерi» деген жолда: мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: « Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2012 жылғы 27 сəуірдегі № 221 бұйрығымен бекітілген функциялардың жалпы көлемінен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің орталық аппаратының автоматтандырылған функцияларының (бизнес-процестерінің) үлесі

%

30

»; «2012 жыл» деген бағанда: «Тəжірибелік пайдалануға енгізілген «е-Қаржымині» БААЖ-нің функционалдық кіші жүйелерінің саны (жыл соңына)» деген жолдағы «9» деген сан алынып тасталсын; «е-Қаржымині қажетті инфрақұрылымын аппаратты қамтамасыз етудің бөлiгiнде қамтамасыз ету» деген жолдағы «100» деген сандар алынып тасталсын; «түпкілікті нəтиже көрсеткіштері» деген жолда: мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: « «е-Қаржымині» жұмысымен қанағаттанған пайдаланушылар үлесі

%

15

»; «2012 жыл» деген бағанда: «барлық кіші жүйелер бойынша «е-Қаржымині» БААЖ-нің пайдаланушылардың саны (жыл соңына)» деген жолдағы «22 080» деген сандар алынып тасталсын; «барлық кіші жүйелер бойынша «е-Қаржымині» БААЖ-нің тіркелген пайдаланушы қызметкерлердің саны (жыл соңына)» деген жолдағы «1 966» деген сандар алынып тасталсын; «Сыртқы тіркелмеген пайдаланушылардың саны (порталдың қонақтары)» деген жолдағы «50 000» деген сандар алынып тасталсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «5 057 878» деген сандар «1 485 000» деген сандармен ауыстырылсын; 072 «Салық əкімшілігін жүргізуді реформалау» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Халықаралық тəжірибені зерделеу (оқыту турлары, танысу сапарлары, семинарлар)» деген жолдағы «80» деген сандар «13» деген сандармен ауыстырылсын; «Негізгі қаражатқа қатысты тауарларды сатып алу (арнайы жабдықтау)» деген жолдағы «489» деген сандар «71» деген сандармен ауыстырылсын; «Қолданылатын ақпараттық жүйелерді жаңарту үшін материалдық емес активтерді сатып алу» деген жолдағы «105» деген сандар «50» деген сандармен ауыстырылсын; «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «2 506 079» деген сандар «199 526» деген сандармен ауыстырылсын; 073 «Қазынашылықтың интеграцияланған ақпараттық жүйесін дамыту жəне «Қазынашылықклиент» құрауышын құру» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «бюджет шығыстарының көлемі» деген жолдағы «1 764 778» деген сандар «1 573 498» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығыстарының жиынтығы» деген 7.2.-бөлімде: «2012 жыл» деген бағандағы «1 257 553 614», «1 236 718 887», «20 834 727» деген сандар тиісінше «1 209 038 080», «1 192 435 156», «16 602 924» деген сандармен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ.


10

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№ 1764

Бюджет шығыстарының көлемі

Астана, Үкімет Үйі

«Кен орындарының жəне пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 31 желтоқсандағы № 1494 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Кен орындарының жəне пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 31 желтоқсандағы №1494 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 10-11, 133-кұжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Кен орындарының жəне пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидасында: 5, 6-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «5. Мемлекеттік кадастрда есепке алуға мыналар жатады: мемлекеттік теңгерімдерде есепке алынған пайдалы қазбалар қоры бар кен орындары; пайдалы қазбалар қоры пайдалы қазбалар қорларының мемлекеттік теңгерімінің есебінен алынған кен орындары; ірі кен орындарының геологиялық жəне кеңістік жағынан оқшауланған учаскелері; игерілетін кен орындарына өнеркəсіптік талаптарды қанағаттандыратын сапа жағынан (бағалы құрамдастарының болуына қарай) пайдалы қазбалардың кемінде бір бөлігінің (иірімі) болуы белгіленген қатты пайдалы қазбалардың көрініс белгілері; барлық жерасты сулары түрлерінің кен орындары, сондай-ақ көп дебитті бастаулар түрінде көрініс тапқан емдік балшықтар кен орындары; пайдалы қазбалар қорлары С2 санаты бойынша бағаланған іздеу жұмыстарының перспективалы учаскелері; мұнай-, газ көрініс белгілері; геохимиялық элементтердің шашырау ореолдары, геофизикалық ауытқулар, геофизикалық құрылымдар, жерасты суларының көрініс белгілері. 6. Паспорттар мынадай нысандардағы арнайы бланкілерде жасалады: А - металл пайдалы қазбалар кен орындары; Б - металл емес пайдалы қазбалар кен орындары; В - ұсақтау жыныстары бар кен орындары; Г - қатты пайдалы қазбалар, мұнай жəне газ көрініс белгілері; Д - мұнай мен газ кен орындары; Е - көмір жəне жанар тақтатастар кен орындары; Ж - гидроминералдық шикізат кен орындары; 3 - жерасты суларының кен орындары; И - емдік балшық кен орындары.»; мынадай мазмұндағы 6-1-тармақпен толықтырылсын: «6-1. Геохимиялық элементтердің шашырау ореолдарын, геофизикалық ауытқуларды, геофизикалық құрылымдарды есепке алу парақтары (бұдан əрі - есепке алу парақтары) жəне жерасты суларының көрініс белгілерін есепке алу карточкалары (бұдан əрі - есепке алу карточкалары) арнайы нысандардағы бланкілерде жасалады.»; 7-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «7. Паспорттар, есепке алу парақтары мен есепке алу карточкалары индустриялық саясатты реттеу саласындағы уəкілетті орган бекітетін Қазақстан Республикасында кен орындарының жəне пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу жөніндегі нұсқаулық талаптарына сəйкес толтырылады.»; мынадай мазмұндағы 8-1-тармақпен толықтырылсын: «8-1. Есепке алу парақтары мен есепке алу карточкаларын толтыруды меншік нысандары мен жұмыстарды қаржыландыру көздеріне қарамастан, барлық жер қойнауын пайдаланушылар келісімшарт аумағында іздеу жұмыстарының нəтижесінде геохимиялық элементтердің шашырау ореолдарын, геофизикалық ауытқуларды, геофизикалық құрылымдарды жəне жерасты суларының көріністерін анықтаған жағдайда жүргізеді. Есепке алу парақтарын жəне есепке алу карточкаларын жер қойнауын пайдаланушы үш данада жасайды жəне геологиялық есеппен бірге екеуін ӨД-ге жібереді, үшіншісін жер қойнауын пайдаланушы өзінде сақтайды. ӨД есепке алу парағын немесе есепке алу карточкасын тексергеннен кейін оның бір данасын уəкілетті органға жібереді.»; 9-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «9. Уəкілетті орган келіп түскен паспорттарды, есепке алу парақтары мен есепке алу карточкаларын мемлекеттік кадастрға енгізеді жəне:». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№1780

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 99 қаулысына өзгерістер енгізу туралы 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексінің 62 жəне 66-баптарына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 99 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 18, 216-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «Стратегиялық бағыттар, мақсаттар мен мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi» деген 3-бөлімде: «Стратегиялық бағыттар, мақсаттар мен мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi» деген 3.1-кіші бөлімде: «Реттелетiн салалардағы тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерiн қорғау» деген 1.3-мақсатында: нысаналы индикаторында: «Қабылданатын шешiмдердiң ашықтығы» тармағы бойынша ДЭФ ЖБИ-дағы Қазақстан позициясының жақсаруы» деген жолдағы: «2013» бағандағы «44» деген сандар «30» деген сандармен ауыстырылсын; «2014» бағандағы «43» деген сандар «29» деген сандармен ауыстырылсын; «2015» бағандағы «42» деген сандар «28» деген сандармен ауыстырылсын; «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің бюджеттік бағдарламалары» деген 7-бөлім осы қаулыға қосымшаға сəйкес редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1780 қаулысына қосымша 7. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң бюджеттiк бағдарламалары 1. Бюджеттiк бағдарламалар 001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиiмдi жұмыс iстеуiн жəне дамуын қамтамасыз ету жөнiндегi табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу саласындағы қызметтер» Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң орталық аппараты мен аумақтық органдарын ұстау. Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу. Бюджеттiк Мазмұнына қарай Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтер көрсету түрi iске асыру тəсiлiне қарай Жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама өлшем есепті кезең жоспарлы кезең көрсеткiштерiнiң атауы бiрлiгi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

1 Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi: Базалық ТМС-ның нормативтік техникалық ысыраптарының деңгейі: электр желiлерiнде жылу желiлерiнде су шаруашылығы желiлерiнде Базалық ТМС-ның нормативтен тыс ысыраптарының деңгейі (олар болған жағдайда): электр желiлерiнде жылу желiлерiнде су шаруашылығы желiлерiнде Тұтынушылар топтары бойынша сараланған тарифтермен жұмыс iстейтiн су шаруашылығы жəне кəрiз жүйелерi саласындағы базалық ТМС-ның үлес салмағы Суға тұтыну көлемдерiне қарай сараланған тарифтер бойынша жұмыс iстейтiн су шаруашылығы жүйесi саласындағы базалық ТМС-ның үлес салмағы Салыстырмалы талдау нəтижелерінің негізінде тариф белгілеу əдiсiмен қамтылған ӨЭК үлесі (бенчмаркинг) Шикізат пен материалдар шығыстарының нормаларын оңтайландырған базалық ТМС-ның үлесі Орта мерзiмдi немесе ұзақ мерзiмдi тарифтер бойынша жұмыс iстейтiн базалық ТМС-ның үлесі ТМС-тың реттеліп көрсетілетін қызметтеріне арналған тарифтердің инфляцияға үлесі: суық сумен жабдықтау кəріз ыстық сумен жабдықтау орталықтан жылыту Темір жол көлігімен жүктерді облысаралық жəне экспорттық қатынастарда тасымалдауға арналған тарифтердің өсуі ТМС-ның негізгі құралдарын жаңғыртуға бағытталған инвестициялар көлемі Реттелетін нарық субъектілерінің өнімдеріне, тауарларына, қызметтеріне бағалары өсуінің инфляцияға үлесі: электр энергетикасы саласында таратушы желілер арқылы тасымалданатын газ саласында Негізделген бағаны белгілеу мақсатында сараптамамен қамтылған реттелетін нарық субъектілері хабарламаларының үлес салмағы Жолаушылар темір жол көлігі саласындағы реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, қызметтеріне бағалар өсуінің инфляцияға үлесі Реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) кемсітіп қол жеткізу фактілері бойынша тұтынушылардың қанағаттандырылған арыздарының (шағымдарының) үлесі Агенттік республикалық бюджетке айыппұл санкциясы түрінде өндіріп алған қаражаттың көлемі Заңнаманы бұзушылықты жою туралы енгізілген нұсқамалардың саны Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша қабылданған қаулылар саны Сот талқылауларының саны Магистральдық жəне станциялық жолдарға кірме жолдардың жалғасуына рұқсат беру рəсімдерінің ұзақтығы Лицензия беру рəсімдерінің орташа ұзақтығы Агенттік сайтына кіру санының өсуі Тарифтік саясатты түсіндіру бойынша елді мекендерге бару саны Өтінімдер түскен кезде өткізілген жария тыңдаулардың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: ТМС қызметінің тиімділігін арттыру Реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарларына, жұмыстарына, қызметтеріне бағалардың негізсіз өсуіне жол бермеу Реттелетін салалардағы тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерінің қорғалуын қамтамасыз ету сапа көрсеткiштерi: ТМС тарифтерінің жəне реттелетін нарық субъектілері бағаларының негізсіз өсуіне жол бермеуді қамтамасыз ету тиiмдiлiк көрсеткiштерi: Бюджеттiк бағдарламалардың тиiмдi жəне сапалы атқарылуы АТ - қызметтерiн көрсету кезiнде қазақстандық қамту үлесiн қамтамасыз ету (ақпараттық жүйелер мен мiндеттердi сүйемелдеу, ақпараттық технологияларды əкiмшiлiктендiру, техникалық қолдау, телекоммуникациялық қызметтер жəне жүйелiк техникалық қызмет көрсету).

2

2009 жыл 3

2010 жыл 4

2011 жыл 5

2012 жыл 6

2013 жыл 7

2014 жыл 8

2015 жыл 9

% % %

19,3 26,2 27,6

18,1 24,7 25

16,8 23,2 23

15,8 21,4 21

15,3 20,4 20

15 20 19

14,9 19,9 18

% % % %

2,1 7,0 4,47

1,4 6,9 4,15 75

1,3 6,5 3,92 100

1,0 5,5 3,89 100

0,5 4,5 3,66 100

100

100

10

30

65

100

100

100

100

100

%

%

%

15

15

10

10

8

5

3

%

24

34

48

53

91

93

95

% % % % %

0,14 0,05 0,37 0,58 -

0,15 0,04 0,25 0,45 17,6

0,15 0,06 0,37 0,57 15

0,15 0,06 0,37 0,57 15

0,15 0,06 0,37 0,57 15

0,15 0,06 0,37 0,57 0

0,15 0,06 0,37 0,57 0

%

100

100

100

100

100

100

100

% %

0,48 0,39

0,44 0,03

0,41 0,003

0,41 0,003

0,41 0,003

0,41 0,003

0,41 0,003

%

100

100

100

100

100

100

100

%

0

0,07

0

0,1

0,1

0,1

0,1

%

100

100

100

100

100

100

100

млн. теңге

171,5

295,7

146,4

200,0

225,0

250,0

300,0

бірл.

788

871

667

650

640

630

620

бірл.

609

826

410

350

340

330

320

бірл. күн

251 30

466 30

344 15

350 15

360 15

370 15

380 15

жұмыс күні % бірл.

28

26

25

17

15

15

15

10 444

10 636

10 1410

10 700

10 700

10 700

10 700

бірл

300

270

240

240

240

240

240

% %

100 100

100 100

100 100

100 100

100 100

100 100

100 100

%

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

%

16 наурыз 2013 жыл

100

100

100

100

100

38

50

65

80

100

Бюджеттік бағдарлама Сипаттама

мың 1 254 912 306 1 006 1 170 815 1 232 1 192 1 193 теңге 671 214 008 034 789 004 «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің күрделі шығыстары»

Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің орталық аппараты мен аумақтық органдарын метериалдық-техникалық жарақтандыру Бюджеттiк Мазмұнына қарай Күрделi шығыстарды жүзеге асыруға бағдарламаның түрi iске асыру тəсiлiне қарай Жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама өлшем есепті кезең жоспарлы кезең көрсеткiштерiнiң атауы бірлігі 2009 2010 2011 2012 жыл 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл жыл 1 Тікелей нəтиже көрсеткіштері: Есептеу техникасын сатып алу кезінде қазақстандық қамту үлесін қамтамасыз ету Агенттіктің материалдықтехникалық базасын толық жаңарту түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Агенттіктің алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді уақтылы жəне сапалы орындау сапа көрсеткіштері: Есептеу техникасын, телекоммуникациялық жабдықты жаңғырту жəне офистік жиһазбен толтыру жəне қызметкерлердің еңбек жағдайын жақсарту тиімділік көрсеткіштері: Құжаттарды орындау мен дайындау уақытын қысқарту, қағаз құжат айналымын қысқарту бюджет шығыстарының көлемі:

2

3

4

5

6

7

24,6

25,5

28,2

100

100

100

%

5

% %

100

8

%

30,5

%

7,4

8,2

10,3

мың теңге

11 640

64 110

51 845

9

5

2. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттiгiнiң бюджет шығыстарының жиынтығы мың теңге өлшем бiрлiгi Бюджет шығыстарының барлығы: Ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар: 001 «Инфрақұрылымдық экономика салаларының тиiмдi жұмыс iстеуiн жəне дамуын қамтамасыз ету жөнiндегi табиғи монополиялар субъектiлерiнiң қызметiн реттеу саласындағы қызметтер» 004 «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің күрделі шығыстары»

мың теңге мың теңге мың теңге

есепті кезең 2009 2010 жыл жыл 1 254 912 306 671

Жоспарлы кезең 2011 2012 жыл жыл 1 017 1 234 854 925

2013 жыл 1 283 853

2014 жыл 1 192 034

2015 жыл 1 193 789

1 192 034

1 193 789

1 254 671

912 306 1 006 214

1 170 815

1 232 008

-

-

64 110

51 845

11 640

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 20 ақпан

№ 159

Астана, Үкімет Үйі

Мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне өткізетін тауарларға баға белгілеу қағидаларын бекіту туралы «Бəсекелестік туралы» 2008 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы 32-бабының 2-1-тармағына жəне «Мемлекеттік мүлік туралы» 2011 жылғы 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 9-1) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне өткізетін тауарларға баға белгілеу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 20 ақпандағы № 159 қаулысымен бекітілген Мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне өткізетін тауарларға баға белгілеу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне өткізетін тауарларға баға белгiлеу қағидалары (бұдан əрi – Қағидалар) Қазақстан Республикасының «Бəсекелестік туралы» (бұдан əрi – Заң) 2008 жылғы 25 желтоқсандағы жəне «Мемлекеттік мүлік туралы» 2011 жылғы 1 наурыздағы Заңдарына сəйкес əзiрлендi. 2. Осы Қағидаларды қолдану мақсатында мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) баға белгiлеу - мемлекеттік монополия субъектілері өндіретін жəне өткізетін тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) бағаларды қалыптастыру жəне қарау үдерісi; 2) мемлекеттік монополия субъектісі (бұдан əрі – субъект) – Қазақстан Республикасы Үкiметiнің шешімімен құрылған не Қазақстан Республикасы Үкiметiнің шешімімен облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары құрған мемлекеттік кəсіпорын; 3) негiзделген баға – мемлекеттік монополия субъектiсiнiң негiзделген шығындарының жəне пайдасының негiзiнде айқындалған баға; 4) өзiндiк құн – уəкiлеттi орган мемлекеттік монополия субъектiсi өндіретін жəне (немесе) өткізетін тауардың бағасында ескеретiн шығындар жиынтығы; 5) мемлекеттік монополия саласына жатқызылған қызметті бақылауды жəне реттеуді жүзеге асыратын уəкілетті орган (бұдан əрі – уəкілетті орган) – мемлекеттік монополия субъектісінің мүлкіне қатысты республикалық меншік құқығы субъектісінің құқығын жүзеге асыратын орталық атқарушы орган немесе облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік монополия субъектісінің мүлкіне қатысты коммуналдық меншік құқығы субъектісінің құқығын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы. Қағидаларда пайдаланылатын өзге де ұғымдар мен терминдер Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес қолданылады. 2. Мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне өткізетін тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) баға белгілеу 3. Өнiмге, тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) баға қалыптастыру өнiмнiң, тауарлардың (жұмыстардың, көрсетiлетiн қызметтердiң) əрбiр түрi бойынша шығындарды бөлек есепке алу негiзiнде жүзеге асырылады. Субъектiде өнiмнiң, тауарлардың (жұмыстардың, көрсетiлетiн қызметтердiң) түрлерi бойынша шығындарды бөлек есепке алу болмаған жағдайда, субъектiнiң шығындары субъектiнiң жалпы шығындарындағы табыстардың үлес салмағы (көлемi, өндiрiстiк персоналға еңбекақы төлеуге арналған шығындар) бойынша тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) өткiзетiн субъектiнiң белгiлi бiр қызмет түрiне жататын шығындарды айқындауды көздейтiн жанама əдiстердiң негiзiнде өткiзiлетiн өнiмнiң, тауарлардың (жұмыстардың, көрсетiлетiн қызметтердiң) түрлерi бойынша бөлiнедi. 4. Субъектiнiң өнiміне, тауарларына (жұмыстарына, көрсетiлетiн қызметтерiне) негiзделген баға қалыптастыру кезiнде өзіндік құнда өнiмдi, тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) өндiруге (көрсетуге) тiкелей жататын шығыстар жəне негiздеушi материалдармен (шарттар, шот-фактуралар, қаржылық құжаттар) расталған: 1) растайтын құжаттарда (шарттар, шот-фактуралар) жəне өнiмнiң, тауарлардың (жұмыстардың, көрсетiлетiн қызметтердiң) бiр бiрлiгiн шығаруға арналған шикiзат, материалдар, отын, материалдық ресурстар энергиясы шығысының қолданылатын нормаларына жəне (немесе) материалдық ресурстардың жылдық нормаларына сүйене отырып, материалдық ресурстардың нақты көлемiне негiзделе отырып көзделген бағалардан айқындалатын материалдық шығыстар; 2) оларды жүргiзу қажеттiлiгiн құжаттамалық техникалық растау жəне жиынтық сметалық есептемелер, объектiлiк, жергiлiктi жəне ресурстық сметалар (əрбiр объект бойынша жеке) бар болса, субъектiнiң негiзгi құралдар құнының өсуiне əкелмейтiн ағымдағы жəне күрделi жөндеуге жəне басқа да жөндеуқалпына келтiру жұмыстарына жiберетiн қаражаты; 3) шығыстарға бағытталған, бағаның шығын бөлiгiнде ескерiлмеген субсидияларды қоспағанда, бағаның шығын бөлiгiн азайтуда ескерiлетiн субъектiге мемлекеттiк бюджет қаражатынан бөлiнетiн субсидиялар; 4) еңбек жағдайлары үшiн еңбек заңнамасына сəйкес еңбекақы төлеу жүйесiнде көзделген қосымша ақылар мен үстемеақылар төлеудi қоса алғанда, персоналға еңбекақы төлеуге жұмсалған шығыстар бағаларды қалыптастыру кезiнде ескерiледi, бұл ретте еңбекақы төлеуге жұмсалатын шығыстарды айқындау кезiнде персоналдың (əкiмшiлiк-басқару жəне өндiрiстiк) нақты саны жəне инфляция деңгейiнiң болжамды өзгерiсiн ескере отырып, қолданыстағы бағаларда қабылданған орташа айлық жалақы есепке алынады; 5) субъектiнiң есепке алу саясатында көзделген əдiстi пайдалана отырып айқындалатын жəне негiзгi құралдардың құнын арттыруға алып келетiн күрделi жөндеу жұмыстарын жүргiзуге жəне инвестициялық жобаларды iске асыруға бағытталатын амортизациялық аударымдарға шығыстар; 6) оларды тарту қажеттiлiгiн құжаттамалық растау, əлеуеттi өнiм берушiлердi, қызметтердi қаржыландыру жəне қарыз ресурстарын қайтару шарттары болған кезде инвестициялық жобаны iске асыруға немесе өнiм, тауарлар (жұмыстар, көрсетiлетiн қызметтер) өндiрiсiнде қолданылған негiзгi құралдарды сатып алуға (инвестициялық бағдарлама (жоба) болмаған жағдайда) қарыз қаражаттары үшiн сыйақы төлеуге арналған шығыстар; 7) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тəртiппен сатып алынатын аудиторлық, консалтингтiк, маркетингтiк қызметтерге жұмсалатын шығыстар; 8) Қазақстан Республикасының экология жəне салық заңнамаларында белгiленген ставкаларға, тəртiп жəне талаптарға сəйкес айқындалған қоршаған ортаға эмиссия үшiн ақы төлеуге жұмсалатын шығыстар; 9) Қазақстан Республикасының сақтандыру туралы заңнамасында жəне салық заңнамасында белгiленген ставкаларға, тəртiппен жəне талаптарға сəйкес айқындалатын, кезең шығыстарында ескерiлетiн мiндеттi сақтандыру түрлерiне, салықтарға, алымдарға жəне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдерге жұмсалатын шығыстар ескеріледі. 5. Cубъектiнiң бағаларын қалыптастыру кезiнде өзiндiк құнда өнiмдi, тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) өндiруге тiкелей жатпайтын, сондай-ақ негiздеушi материалдармен (шарттар, шот-фактуралар, қаржылық құжаттар) расталмаған шығыстар, оның iшiнде: 1) өнiмдi, тауарларды (жұмыстарды, көрсетiлетiн қызметтердi) өндiру (көрсету) кезiнде пайдаланылмайтын негiзгi құралдардың амортизациялық аударымдары; 2) ластаушы заттардың нормативтен тыс шығарындылары (тастандылары) үшiн төлемдер; 3) үмiтсiз борыштар; 4) шаруашылық шарттардың талаптарын бұзғаны үшiн айыппұлдар, өсiмпұлдар, тұрақсыздық айыбы жəне санкциялардың басқа да түрлерi, сот шығындары; 5) табысты жасырғаны (кемiткенi) үшiн айыппұлдар мен өсiмпұлдар; 6) ұрлықтан келген залалдар; 7) қызмет көрсетушi шаруашылықтар мен учаскелер өндiрiсiнде тартылмаған активтердi ұстауға арналған; 8) кəсiптiк-техникалық училищелердi қоспағанда, денсаулық сақтау объектiлерiн, мектепке дейiнгi балалар ұйымдарын, оқу орындарын ұстауға арналған; 9) сауықтыру лагерьлерiн, мəдениет жəне спорт объектiлерiн, тұрғын үй қорын ұстауға арналған; 10) ұйым қызметкерлерiнiң тұрғын үй жағдайларын жақсартуға, бау-бақша үйлерiн сатып алуға жəне үй шаруашылығымен айналысуға алған несиелерiн, пайызсызды қоса алғанда, өтеуге арналған; 11) мəдени-ағарту, сауықтыру жəне спорттық iс-шараларды өткiзуге арналған; 12) бау-бақша серiктестiктерiн абаттандыруға (жолдар салу, энергиямен жəне сумен жабдықтау, жалпы сипаттағы басқа да шығыстарды жүзеге асыру) арналған; 13) демеушiлiк көмек көрсетуге арналған; 14) ақаудан болған ысыраптарға арналған; 15) өндiрiстi вахталық ұйымдастыруды қоспағанда, тауар нарығы субъектiлерiнiң персоналы үшiн пəтерлердi, тұрғын ғимараттарды жəне құрылыстарды, жатақханалар мен қонақ үйлердегi орындарды сатып алуға, жалдауға жəне ұстауға арналған; 16) мерейтойлар күнiне немесе қызметкерлерге ынталандыру түрiнде берiлетiн сыйлықтарды сатып алуға арналған; 17) нормативтен тыс техникалық жəне коммерциялық ысыраптарға, тауар-материалдық құндылықтардың, қоймадағы қорлардың бұзылуына жəне жетiспеушiлiгiне, басқа өндiрiлмейтiн шығыстарға; 18) жұмыс қорытындылары бойынша сыйлық беруге жəне сыйақылардың басқа да нысандарына арналған; 19) өндiрiстiк қажеттiлiкке байланысты iс-шараларды қоспағанда, оқытатын курстарды, семинарларды, тренингтердi, лекцияларды, көрмелердi, пiкiрталастарды, ғылым мен өнер қайраткерлерiмен кездесулердi, ғылыми-техникалық конференцияларды өткiзуге жəне ұйымдастыруға арналған; 20) қоғамдық ұйымдар мен қауымдастықтарға арналған мүшелiк жарналарға арналған; 21) бiлiм беру ұйымында оқитын қызметкерлердiң демалыстарына ақы төлеуге арналған; 22) кəсiптiк ауруларды оңалтып емдеуге байланысты шығындардан басқа, субъектiнiң қаражаты есебiнен қызметкерлердiң жəне олардың балаларының емделуiне, демалуына, экскурсияларына арналған жолдамаларға ақы төлеуге арналған; 23) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген мiндеттi сақтандыру төлемдерiн қоспағанда, сақтандыру төлемдерi (субъект өз қызметкерлерiнiң пайдасына жасаған жеке жəне мүлiктi сақтандыру шарттары бойынша субъект төлеп отыратын жарналар); 24) қызметкерлерге қосымша берiлген демалыстарға (заңнамада көзделгеннен тыс), оның iшiнде бала тəрбиелеп отырған əйелдерге ақы төлеуге, қызметкердiң отбасы мүшелерiне демалысты пайдаланатын жерге бару жəне қайту жолына ақы төлеуге арналған; 25) заңнамада көзделгеннен басқа, субъектiнiң қызметкерлерiне жеңiлдiктер; 26) мектепке дейiнгi мекемелердегi, санаторийлердегi жəне сауықтыру лагерлерiндегi балалардың тамақтану құнын өтеуге жұмсалатын шығыстар; 27) ұжымдық шартта айқындалған мақсаттарға кəсiптiк одақтарға аударымдар ескерiлмейдi. 6. Негiзделген бағаға енгiзiлетiн пайданың деңгейiн айқындау кезiнде субъектiлердiң тиiмдi жұмыс iстеуiн жəне дамуын қамтамасыз ететiн қаражат ескерiледi. 7. Уəкiлеттi орган осы Қағидаларға сəйкес тауардың (жұмыстың, көрсетiлетiн қызметтің) бағасына сараптама жүргiзедi. Бағаларға сараптама жүргiзу үшiн субъектiлер мыналарды: 1) тауарларға мемлекеттiк монополия енгiзiлген күннен бастап күнтiзбелiк отыз күннен кешiктiрмей, баға деңгейiн растайтын негiздемелiк материалдарды қоса бере отырып, босату бағалары туралы жазбаша түрде ақпарат; 2) алдағы уақытта тауарларға (жұмыстарға, көрсетiлетiн қызметтерге) бағалардың өсетiнi жəне өсу себебiн растайтын негiздемелiк материалдарды табыс ете отырып, олардың өсу себептерi туралы кемiнде күнтiзбелiк отыз күн бұрын жазбаша түрде хабарлама бередi. Бағалардың алдағы көтерiлуi туралы хабарламаға мыналар қоса берiледi: 1) көтеру себептерiн растайтын құжаттар (шикiзат, материалдар, қызметтер құнының өсуiн растайтын тиiстi шарттардың көшiрмелерi); 2) қызметтiң əрбiр түрi бойынша бағалар жобасы; 3) бухгалтерлiк теңгерiм; 4) пайдалар мен залалдар туралы есеп; 5) еңбек жəне жалақы жөнiндегi есеп; 6) өндiрiстiк-қаржы қызметi туралы есеп; 7) негiзгi құралдар мен материалдық емес активтердiң болуы жəне олардың қозғалысы; 8) тұтастай кəсiпорын жəне қызметтің əрбiр түрi бойынша жеке шығындар баптары бойынша таратып жаза отырып, бағалардың жобасын есептеу үшiн қолданылатын табыстар мен шығыстар туралы жиынтықты деректер; 9) еңбекақы төлеудiң қолданылып отырған жүйесi туралы мəлiметтер; 10) шикiзат жəне материалдар шығысының қолданылып отырған нормалары, қызметкерлердiң нормативтiк саны туралы деректер; 11) бар болған жағдайда, есепке алу саясаты; 12) бар болған жағдайда, инвестициялық бағдарламалар (жобалар); 13) ағымдағы жəне күрделi жөндеуге жəне негiзгi құралдар құнының өсуiне алып келмейтiн басқа да жөндеу-қалпына келтiру жұмыстарына бағытталған шығындардың жылдық сметасы; 14) негiзгi құралдар құнының өсуiне алып келетiн күрделi жөндеу жұмыстарын жүргiзуге бағытталған шығындардың жылдық сметасы; 15) негiзгi құралдарды пайдалану мерзiмiн көрсете отырып, амортизациялық аударымдарды есептеу; 16) өткiзудiң жоспарланған көлемiн растайтын құжаттар – ниет етiлген хаттамалар, шарттар, өндiру (жеткiзу) көлемдерiнiң есептемелерi, жобалық қуаты жəне оны iс жүзiнде пайдалану туралы деректер, сондай-ақ өндiрiс (жеткiзу) көлемiн төмендеткен жағдайда субъектiлер негiздеме ұсынады; 17) дебиторлық жəне кредиторлық берешектiң таратылып жазылуы. 8. Субъектiнiң осы Қағидаларда белгiленген баға белгiлеу тəртiбiн сақтамауы Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес жауаптылыққа əкеп соғады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 28 ақпан

№ 199

Астана, Үкімет Үйі

«Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 2 шілдедегі № 767 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 2 шілдедегі № 767 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 45, 611-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасында: 3-тармақ мынадай мазмұндағы төртінші жəне бесінші абзацтармен толықтырылсын: «диспетчерлік жүйе – келісілген маршруттар бойынша жолаушылар мен багажды тұрақты тасымалдауды жүзеге асыратын автокөлік құралдарының қозғалысы туралы нақты уақыт режімінде үздіксіз ақпарат алуға мүмкіндік беретін жүйе; диспетчерлік жүйе операторы – диспетчерлік жүйені ұйымдастыруды жəне оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін жеке жəне заңды тұлғалар;»; 10 жəне 11-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «10. Жолаушылар мен багажды автомобильмен тасымалдау кезiнде пайдаланылатын автобустар мен шағын автобустар Қазақстан Республикасы Экономика жəне сауда министрлiгiнің Стандарттау, метрология жəне сертификаттау комитетiнiң 2001 жылғы 22 қазандағы № 378 бұйрығымен бекiтiлген «Жолаушылар тасымалдары бойынша автокөлiк қызметтерi» туралы ҚР СТ 1040-2001 сəйкес келуi тиiс, бұл ретте: 1) қалалық жəне қала маңындағы тұрақты автомобильмен тасымалдау маршруттарында кемiнде екi жолаушы есiгi бар қалалық автобустарды (I класты), шағын автобустарды, сондай-ақ қала маңындағы автомобильмен тұрақты тасымалдау маршруттарында қалааралық автобустарды (II класты) пайдалануға рұқсат етiледi; 2) қалааралық облысаралық жəне халықаралық автомобильмен тұрақты тасымалдау маршруттарында қалааралық автобустар (II класты) немесе алысқа жүретiн автобустар (III класты) пайдаланылуы тиiс. Республикалық маңызы бар жолдар бойынша осы маршруттардың ұзақтығы 300 км-ге дейiн болса, шағын автобустарды пайдалануға рұқсат етiледi; 3) халықаралық қатынастарда жолаушыларды автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдайтын маршруттарға тасымалдау түрлерін жүзеге асыру құқығына лицензиясы бар тасымалдаушылар жіберіледі; 4) жолаушылар мен багажды автомобильмен тасымалдауда тұрақты қалааралық облысаралық, халықаралық жəне қалалық (республикалық маңызы бар қалаларда жəне астанада, сондай-ақ облыс орталықтарында) маршруттарда қолданылатын автобустар мен шағын автобустар тасымалдарды жүзеге асыру кезінде нақты уақыт режімінде байланыс арналары арқылы деректерді үздіксіз беру жүйелерімен жабдықталады. 11. Республикалық маңызы бар жолдар бойынша ұзақтығы 150 км астам қатынастарда жолаушылар мен багажды автомобильмен қалааралық жəне халықаралық тұрақты жəне тұрақсыз тасымалдау үшін пайдаланылатын автобустарда шалқаймалы арқалықтары бар жұмсақ отырғыштары болуы тиiс. Осы талап маршруты ирелеңдері, бұрылыстардың кіші радиустары немесе паромдық өткелі бар таулы жерлерден өтетін ауданаралық (қалааралық облыс ішілік) тасымалдауға қолданылмайды.»; мынадай мазмұндағы 11-1-тармақпен толықтырылсын: «11-1. Маршруттың ұзақтығы 500 км асатын болса, автобус салонында ауыстырушы жүргізушінің орны көзделеді.»; 27-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «27. Такси сырттан екі бүйірі бойынша (белдеумен) шахматтық тəртіппен орналасқан қара жəне сары шаршылардан тұратын бірыңғай ерекшелік белгісімен мынадай өлшемде ресімделеді: биіктігі – 30 сантиметр; ұзындығы – кемінде 100 сантиметр.»; 28-тармақ алынып тасталсын; 29 жəне 30-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «29. Такси жарамды, стандарттау жөніндегі уəкiлеттi орган тексерген жəне пломбаланған таксометрмен немесе кассалық бақылау машинасымен жарақталады. Көлік құралдарында кассалық бақылау машиналарын салық органдарында тіркеусіз пайдалануға жол берілмейді. 30. Таксидiң салонында жолаушылар көретіндей жерде жүргiзушiнiң фотосуретi бар, тегi, аты, əкесiнiң аты көрсетiлген визит карточкасы, сондай-ақ: 1) тасымалдаушының ресми атауы, оның мекенжайы жəне телефон нөмірі; 2) таксометр болған жағдайда 1 км дейінгі, сондай-ақ келесі аралықтағы жол жүру құны көрсетілген ақпараттық тақта орнатылады.»; 36-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) жетпiс бес пайыздан артық қосарлану учаскесiнде автобустардың орташа сыйымдылығын пайдалану кезiнде уақыт бойынша айырмашылығы: 150 км дейiнгi қосарлану ұзақтығында 10 минутқа дейiн; 350 км дейiнгi қосарлану ұзақтығында 15 минутқа дейiн; 350 км артық қосарлану ұзақтығында 20 минутқа дейiн қысқартылады.»; 37-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «37. Жолаушылар мен багажды тұрақты тасымалдау маршруттарында (халықаралық қатынастардан басқа) барлық маршруттардың ұзақтығында автобустардың орташа жылдық толтырылуы жетпiс бес пайыздан артық болған кезде тасымалдауды ұйымдастырушы тасымалдаушылардың немесе жолаушылардың өтiнiшi бойынша қосымша қозғалыс кестесiн енгiзу туралы шешiм қабылдайды. Қалааралық, облысаралық маршруттарға қатысты қосымша қозғалыс кестесін енгізу туралы шешімді автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарымен келісу бойынша қабылдайды.»; мынадай мазмұндағы 37-1-тармақпен толықтырылсын: «37-1. Ұзақтығы 300 км-ге дейінгі тұрақты қалааралық, облысаралық маршруттарда автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган тиісті облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарымен келісу бойынша автобустардың, шағын автобустардың еркін қозғалысы бойынша жолаушыларды жəне багажды тасымалдауды жүзеге асырудың тұрақты кезеңін көрсете отырып, қозғалыс кестесін бекітеді. Автобустардың, шағын автобустардың еркін қозғалысы бойынша жолаушылар мен багажды тасымалдауға қызмет көрсету құқығы маршрутқа қызмет көрсететін тасымалдаушыға беріледі.»; 45-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «45. Жүргiзушi рейс алдындағы (ауысым алдындағы) медициналық тексеруден рейске (ауысымға) шыққанға дейiн немесе таксидегі жұмыс басталғанға дейін отыз минут қалғанда жол қағазын немесе борт журналын, сондай-ақ жеке басын куəландыратын құжатты көрсету бойынша өтедi.»; 48-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «48. Шағымдары, аурудың нақты белгiлерi мен ағзаның жұмыс iстеу жай-күйiнiң бұзылуы болмаған кезде, тексерiлушi көлiк құралдарын басқаруға жiберiледi. Медицина қызметкерi жүргізушілер жолаушылар мен багажды тұрақты емес тасымалдауын жүзеге асырған кезде – борт журналының, жолаушылар мен багажды тұрақты тасымалдауын, сондайақ таксимен тасымалдауды жүзеге асырған кезде жол қағазының тиiстi бағаналарына мөртабан қояды. Мөртабанда тексеруден өткен уақыт пен медицина қызметкерiнiң қолы қойылады.»; 58-тармақтың екінші бөлігі 6) тармақшадағы «дүңгіршегі болуы тиіс.» деген сөздер «дүңгіршегі;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 7), 8) тармақшалармен толықтырылсын: «7) Интернет желісіне сымсыз қол жеткізу нүктелері; 8) жолаушыларды отырғызу жəне түсіру пункттерінде, жолаушыларға арналған күту залында, автобустар тұрақтары үшін алаңдарда бейнебақылау құралдары болуы тиіс.»; 74-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «74. Жол жүру құжаттарын (билеттерді) сатуды: 1) автовокзалдардың, автостанциялар мен кассалық пункттердің билет кассалары арқылы; 2) маршруттың аралық аялдама пункттерінде билет кассалары болмаған жағдайда автобуста, шағын автобуста отыратын бос орындар болса, сондай-ақ жолаушылар мен багажды 50 км артық қашықтықта тасымалдауды жүзеге асыру кезінде автобустардың толу нормасына дейін жүргізуші немесе кондуктор; 3) ұйымдастырылатын билет кассалары арқылы немесе байланыс құралдарын пайдалана отырып жеке жəне заңды тұлғалар жүзеге асырады.»; 76, 77 жəне 78-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «76. Жол жүру құжаттарын (билеттерін) ағымдағы сатумен қатар алдын ала сату, сондай-ақ байланыс құралдарын пайдалану жəне үйге жеткізіп беру арқылы жол жүру құжаттарын (билеттерін) сату жүзеге асырылады. Жол жүру құжаттарын (билеттерiн) алдын ала сату, сондай-ақ байланыс құралдарын пайдалану арқылы сатылған жол жүру құжаттарын (билеттерiн) үйге жеткiзiп бергенi үшiн қызмет көрсеткенi үшiн ақы алынуы мүмкін. 77. Жол жүру құжаттарын (билеттерін) алдын ала сату, соның ішінде билет алуға тапсырысты ресімдеу автобус, шағын автобус жөнелтілгенге дейін күнтiзбелiк 30 күн бұрын басталады жəне автобус, шағын автобус жөнелтілгенге дейін 24 сағат бұрын аяқталады. 78. Жол жүру құжаттарын (билеттерін) ағымдағы сату автобус, шағын автобус жөнелтілгенге дейін 5 минут бұрын аяқталады.»; 79-тармақ алынып тасталсын; 80 жəне 81-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «80. Жол жүру құжаты (билетi) жоғалған жəне жолаушы автобус, шағын автобус жөнелтiлгенге дейiн үш сағаттан кешiктiрмей жол жүру құжатын (билетін) сатқан адамға немесе тасымалдаушыға барған жағдайда жəне жолаушының жол жүру құжатын (билетін) сатып алғаны расталса, билет ақы алмай қалпына келтірілуі тиіс. 81. Жолаушы алынған жол жүру құжатын (билетін) кассаға автобус немесе шағын автобус жөнелтілгенге дейін қайтарған кезде, оған жол жүру құжатын (билетін) сатқан адам көздеген пайыздар шегерілген жол жүру құжатының (билеттің) төленген құны қайтарылады.»; мынадай мазмұндағы 99-1-тармақпен толықтырылсын: «99-1. Қалааралық облысаралық жəне халықаралық қатынастарда автобустың немесе шағын автобустың бастапқы жөнелтілуі алдында жолаушылар салонда ауызша немесе дыбыс немесе бейнежазба арқылы мемлекеттік жəне орыс тілдерінде: 1) тасымалдаушы; 2) маршруттың атауы; 3) сапардың километрдегі ұзақтығы; 4) жолда жүру уақыты; 5) аралық аялдамалар; 6) автобустың немесе шағын автобустың қозғалысы кезіндегі шектеулер; 7) шұғыл жағдайлар кезіндегі жүріс-тұрыс туралы; 8) қосымша сервис туралы хабардар етілуі тиіс.»; мынадай мазмұндағы 125-1-тармақпен толықтырылсын: «125-1. Уағдаластық бойынша автостанциялар мен автовокзалдардың, тасымалдаушылардың диспетчерлік қызметтері автобустар мен шағын автобустар қозғалысының процесі бойынша нақты режімде байланыс арналары арқылы диспетчерлік жүйенің операторларынан ақпарат алады.»; 132-тармақтың 1) тармақшасының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Жолаушылар мен багажды автомобильмен қалааралық, облысаралық тасымалдауды ұйымдастыру үшін автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың тиісті жергілікті атқарушы органдарына маршруттардың негізгі сипаттамалары бойынша мынадай ақпаратпен қоса бекітілген жəне келісілген жол жүру кестесін береді:»; 145-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «145. Жылжымалы құрам (резервтегіден басқа) мен жүргiзушi персоналды осы маршрутты қамтитын лот бойынша конкурс аяқталғанға дейiн конкурстық ұсыныстарда бiр маршруттан артық қайталап көрсетуге рұқсат берiлмейдi. Қатысушылар жылжымалы құрам (резервтегіден басқа) мен жүргiзушi персоналды осы маршрутты қамтитын лот бойынша конкурс аяқталғанға дейiн конкурстық ұсыныстарда бiр маршруттан артық көрсету фактiлері анықталған жағдайда неғұрлым кеш тапсырылған конкурстық ұсыныстар жарамсыз болып есептеледi.»; 152-тармақта: 3) тармақша алынып тасталсын; 5) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «5) жылжымалы құрамның əрбір бірлігі үшін техникалық паспорттардың жəне алдыңғы тоқсанға мемлекеттік техникалық байқаудан өту туралы куəліктердің көшірмелерін. Бұл ретте, жолаушылар мен багажды автомобильмен тұрақты тасымалдаудың басқа маршруттарында негізгі ретінде пайдаланылатын жылжымалы құрамды резервтік ретінде, ал резервтікті негізгі ретінде ұсынуға жол беріледі. Жолаушылар мен багажды автомобильмен тұрақты тасымалдаудың басқа маршруттарында негізгі жылжымалы құрам ретінде пайдаланылатын жылжымалы құрамды негізгі ретінде ұсынуға жол берілмейді;»; 175-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «175. Жолаушылар мен багажды автомобильмен тасымалдаудың республика ішілік ұйымдастыру шарты қолданысының тоқтатылуына дейін күнтізбелік 60 күннен кешіктірмей жергілікті атқарушы орган осы шарт бойынша қызмет көрсетілетін маршруттарға конкурс жариялайды. Бұл ретте конкурс жеңімпазымен осы маршрутқа қолданылатын шарт аяқталған күннен бастап күшіне енетін жолаушылар мен багажды автомобильмен республика ішілік тасымалдауды ұйымдастыру шартын жасасады. Тасымалдаушы жергілікті атқарушы органға осы шарт бойынша қолданысын тоқтатқан куəліктерді береді.»; мынадай мазмұндағы 179-1, 179-2-тармақтармен толықтырылсын: «179-1. Автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган жолаушылар мен багажды тұрақты қалааралық, облысаралық тасымалдауға берген куəліктердің қолданысын осы орган: 1) тасымалдаушының жазбаша өтініші; 2) егер тасымалдаушы автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті органның келісімінсіз маршруттардағы автобустардың қозғалыс кестесі мен схемасына өзгерістер енгізсе; 3) егер тасымалдаушы куəліктің қолданылу кезеңінде күнтізбелік 15 күн бойы маршрутта жолаушылар тасымалдауды орындамаса; 4) төмен жиілік (айына жетпіс пайыздан кем); 5) тасымалдаушының (тасымалдаушы жүргізушісінің) кінəсі бойынша адам өліміне соқтырған жол-көлік оқиғасының болуы; 6) маршрутта автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган берген куəліктерде көзделмеген автобустарды пайдалану; 7) маршрутта (маршруттарда) жұмыс істеу құқығын үшінші тарапқа беру жағдайларында тоқтатады. 179-2. Тасымалдаушы (жүргізуші) маршрутта тұрақты қалааралық, облысаралық жолаушылар мен багажды тұрақты тасымалдау куəлігінің түпнұсқасын немесе егер осы куəліктің түпнұсқасын осы орган берген болса автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган растаған көшірмесін қолданады.»; 249-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «249. Жолаушылар мен багажды автомобильмен қалааралық, облысаралық (астана мен республикалық маңызы бар қаланы қоса алғанда) тұрақты тасымалдауы көрсетілген жолаушылар мен багажды тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығы конкурсында жеңген жəне тиісті жергілікті атқарушы органдар мен тасымалдаушылар арасында жасалған шарттар негізінде осы Қағиданың 11-қосымшасына сəйкес нысан бойынша оларға қызмет көрсету құқығына куəлік алған тасымалдаушылар жүзеге асырады.»; мынадай мазмұндағы 249-1-тармақпен толықтырылсын: «249-1. Жылжымалы құрам, соның ішінде резервтегі бойынша куəлікке өзгерістер мен толықтырулар енгізуге тасымалдаушының өтініші бойынша жəне толықтырылатын немесе ауыстырылатын жылжымалы құрам класы жəне шығарылған жылы ұқсас (не одан жоғары) болып табылған жағдайда осы куəлікті берген орган рұқсат береді.»; 259-тармақтың бірінші бөлігінің бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «259. Осы Қағиданың 12-қосымшасына сəйкес нысан бойынша автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган растаған маршрут бойынша қозғалыс схемалары мен ол бойынша қозғалыс кестелерiн, жолаушылар мен багажды тасымалдауға арналған тарифтердi жəне жолаушылар мен багажды автомобильмен халықаралық тұрақты тасымалдауды жүзеге асыруға рұқсатты (бұдан əрi – халықаралық тасымалдауға арналған рұқсат құжаттары) алу үшiн, сондай-ақ халықаралық тасымалдауға арналған рұқсат құжаттарының қолданылу мерзiмiн ұзарту үшiн тасымалдаушы автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті органға жеке папкаға ресiмделген мына құжаттарды қоса ұсынады:»; 268-тармақта: 3) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «3) ашылып жатқан бастапқы жəне аралық пункттері жəне қолданыстағы ұзақтығы 250 км асатын тұрақты халықаралық маршруттар бойынша қозғалыс кестесінің айырмашылығы 1 сағаттан аз уақытты құраса;»;

6) тармақшадағы «келісімі алынбаса бас тартылады.» деген сөздер «келісімі алынбаса;» деген сөздермен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 7) тармақшамен толықтырылсын: «7) ашылып жатқан бастапқы жəне аралық пункттері жəне қолданыстағы ұзақтығы 250 км дейінгі халықаралық тұрақты маршруттар бойынша қозғалыс кестесінің айырмашылығы 15 минуттан аз уақытты құраса, бас тартылады.»; 272-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «272. Халықаралық қатынаста жол жүру үшін жол жүру құжаттарын (билеттерін) алу тəртiбi осы Қағидада белгіленген қалааралық облысаралық қатынаста билеттер алу тəртiбiне сəйкес болуға тиіс. Бұл ретте, халықаралық қатынастағы жол жүру құжаттарын (билеттерін) сату билетте жолаушының тегі, аты, əкесінің аты көрсетілуі арқылы жүзеге асырылады. Жолаушыны рейске отырғызу жолаушының жеке басын куəландыратын құжаттың негізінде билетте көрсетілген тегі, аты, əкесінің атын тексере отырып, жүзеге асырылады. Багаждың багаж автомобильдерінде тасымалдануы, алып жүруі осы Қағиданың 6-тарауының 5-бөлімінде белгіленген тəртіппен жүзеге асырылады.»; 288-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «288. Жолаушылар мен багажды таксимен дара кəсіпкерлердің немесе заңды тұлғалардың (бұдан əрі – таксимен тасымалдаушы) тасымалдауы «Əкімшілік рəсімдер туралы» 2000 жылғы 27 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті органға белгіленген нысандағы хабарламаларды беру жолымен осы Қағиданың 26-30-тармақтарының талаптарына сəйкес жабдықталған жеңіл автомобильдермен жүзеге асырылады. Таксимен жолаушылар мен багажды тасымалдауды ұйымдастыру кезінде қызметті хабарландыру тəртібінің талаптарын сақтамай жүзеге асыруға рұқсат етілмейді.»; 10-тараудың 2-бөлімінің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Таксимен тасымалдауды жүзеге асыру жəне диспетчерлік қызмет көрсетуді ұйымдастыру тəртібі»; мынадай мазмұндағы 290-1, 290-2, 290-3, 290-4, 290-5, 290-6 жəне 290-7-тармақтармен толықтырылсын: «290-1. Жолаушылар мен багажды таксимен тасымалдауды ұйымдастыру кезінде таксимен тасымалдаушы: 1) автокөлік құралдарының рейс алдындағы техникалық байқаудан жəне такси жүргізушілерінің рейс алдындағы (ауысым алдындағы) медициналық тексерістен өтуін; 2) диспетчерлік қызметтің немесе диспетчерлік қызметті көрсету жөніндегі шарттың болуын; 3) таксидің ақауы болған жағдайда, оны уақтылы ауыстыруды қамтамасыз етеді. 290-2. Дара кəсіпкер немесе заңды тұлға байланыс қызметтерін диспетчерлік қызмет ретінде көрсету бойынша қызмет көрсету алдында «Байланыс туралы» 2004 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерге сəйкес ұлттық ресурстардың жəне байланыс операторларының тізіліміне енгізілуі тиіс. 290-3. Диспетчерлік қызмет тапсырыста көрсетілген уақытқа қарай таксиді ұсыну бойынша тапсырыстардың орындалуына үздіксіз бақылауды, сондай-ақ таксимен тасымалдаудың технологиялық процесін үйлестіруді жүзеге асырады. 290-4. Диспетчерлік қызметі болмаған жағдайда таксимен тасымалдаушының қызмет көрсетуіне рұқсат етілмейді. 290-5. Диспетчерлік қызмет «Əкімшілік рəсімдер туралы» 2000 жылғы 27 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен берілген таксимен тасымалдау бойынша қызметтің басталғандығы туралы ескертпе талоны бар, сондай-ақ жеңіл автомобильдері осы Қағиданың 26-30-тармақтарының талаптарына сəйкес жабдықталған таксимен тасымалдаушымен шарт жасасады. 290-6. Диспетчерлік қызметтің негізгі функциялары: 1) жеке жəне заңды тұлғалардың такси қызметіне тапсырыстарын қолжетімді байланыс құралдары арқылы қабылдау жəне тапсырыстарды такси жүргізушілерінің арасында бөлу; 2) таксиге тапсырыс берген жолаушыға жіберілген таксидің нөмірін, тапсырыстың бағасын жəне келетін уақытын хабарлау; 3) тапсырыс бойынша таксидің кетуін жəне уақтылы келуін қадағалау; 4) жолаушыларды маршрут бойынша жол жүрудің қиындықтары, оның ішінде ауа райы климаттық немесе жолдағы басқа жағдайларға байланысты қозғалыстағы шектеулер мен тыйымдар туралы хабардар ету; 5) жүргізушілерге маршруттағы қозғалыстың, оның ішінде жолда болатын ауа райы климаттық немесе басқа да жағдайларға байланысты ерекшеліктері туралы нұсқау беру; 6) ауа райы климаттық немесе басқа да жағдайларға байланысты жолда болатын қозғалыс шектеулері немесе тыйымдар кезінде жолаушыларды жеткізу бойынша шаралар қабылдау; 7) жол жүру құжаттамасын ресімдеу жəне диспетчерлік журнал жүргізу болып табылады. 290-7. Диспетчерлік қызметтер жолаушыларды таксимен тасымалдаушыларға байланыс қызметін көрсету кезінде: 1) жүргізушінің рейс алдындағы (ауысым алдындағы) медициналық тексеруден өтпей немесе автомобиль-таксиді техникалық байқаудан өткізбей желіге шығуын; 2) такси жүргізушілерінің еңбек жəне демалыс режімін бұзуын болдырмайды.»; 294 жəне 295-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «294. Такси жіберуге тапсырыстар қабылдауды тасымалдаушы орталықтандырылған түрде қолжетiмдi байланыс құралдары бойынша диспетчерлiк қызмет арқылы ұйымдастырады. 295. Жолаушының таксиге отыруы жəне одан түсуі толық тоқтағаннан кейiн жүзеге асырылады. Жолда тоқтау кезінде отырғызу жəне түсіру автокөліктің оң жағынан жүзеге асырылады.»; мынадай мазмұндағы 295-1-тармақпен толықтырылсын: «295-1. Жолаушы тасымалдау шартын бұзбай таксиден түсіп кеткен жағдайда жүргізуші таксидің жолаушыны күтіп тұрып қалған алдын ала келісілген бүкіл кезеңіне ақшалай кепілдік талап етеді. Егер жолаушы оны күтiп тұрған такси-автомобильге алдын ала келiсiлген уақыт iшiнде қайтып келмесе, тасымалдау шарты тоқтатылды деп есептеледi.»; 296 жəне 297-тармақтар алынып тасталсын; 300-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «300. Такси жіберуге тапсырыстың құнын жолаушы сапар аяқталған соң төлейдi. Таксимен жол жүру төлемiн жолаушы таксометр көрсеткіштеріне сəйкес өзi жүрiп өткен қашықтық үшiн қолданылып жүрген тарифке сəйкес немесе кассалық бақылау машинаны қолданумен сапарды ұйымдастыру туралы ауызша шарттың негізінде сапар аяқталған жəне багаж түсiрiлген соң төлейдi. Аяқталған сапар үшiн төлем туралы түбiртектер мен анықтамалар жолаушылардың талабы бойынша беріледі.»; 306-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «306. Барлық жолаушылар жиналатын пункттерде (əуежай, вокзалдар, iрi сауда жəне мəдениет орталықтары), сондай-ақ даңғылдарда, көшелерде, кварталдарда, тұйық көшелерде облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті атқарушы органдары Қазақстан Республикасының автомобиль көлігі туралы заңнамасына сəйкес такси тұрақтарының ұйымдастырылуын жəне жабдықталуын қамтамасыз етеді. Облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті атқарушы органдары уəкілетті органмен такси тұрақтарын ұйымдастыру жəне жабдықтау бойынша жоспар мен схемасын келіседі.»; көрсетілген Қағидаға 1, 4, 8, 10, 11 жəне 12-қосымшалар осы қаулыға 1, 2, 3, 4, 5 жəне 6-қосымшаларға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 1-қосымша Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 1-қосымша Жол жүру құжаттарының (билеттерiнiң) жəне багаж түбiртектерiнiң нысандары 1. Қалалық қатынаста жол жүруге арналған жол жүру құжаттарының (билеттерiнiң) нысандары: 1) жолаушылардың жол жүруіне арналған бiр реттiк бақылау билетi – билеттiң жазулары көк түспен ресімделеді: АВТОБУС (шағын автобус) ______ қаласы Жолаушылардың қалалық қатынаста жол жүруіне арналған

кемiнде 60 мм

Сериясы _________ № 0000000 00 теңге 20___ жыл

кемінде 35 мм 2) балалардың жол жүруіне арналған бiр реттiк бақылау билетi – билеттiң жазулары қызыл түспен ресімделеді: кемінде 35 мм АВТОБУС (шағын автобус) _________ қаласы Жолаушылардың қалалық қатынаста жол жүруіне арналған балалар билетi

кемiнде 60 мм

Сериясы _________ № 0000000 00 теңге 20___ жыл

3) белгiленген нормадан тыс қол жүгiн жəне багажды алып жүруге арналған билет – билеттiң жазулары жасыл түспен ресімделеді: кемiнде 35 мм АВТОБУС (шағын автобус) _________ қаласы Қалалық қатынаста багаж алып жүруге арналған

кемiнде 60 мм

Сериясы _________ № 0000000 00 теңге 20___ жыл 4) жолаушылардың жол жүруіне арналған ұзақ пайдаланылатын жол жүру билетi (көлемi А7) ресімделуі мен қорғаныс дəрежесiн жергiлiктi атқарушы органдар белгiлейдi: ___________қаласы Сериясы ______ № 0000000 Ұзақ пайдаланылатын жол жүру билетi _______________ жарамды 0000 теңге _________________ негiзiнде _______________ берiлдi 2. Жолаушылардың қала маңындағы қатынаста жол жүруіне арналған жол жүру құжаттарының (билеттерiнiң) нысаны: 1) жолаушылардың жол жүруіне арналған билет – ашық түстi ұсақ торкөздi арнайы билет қағазында қара түстi жазулармен ресiмделедi (көлемiн жəне торкөз түсiн автовокзалдар мен автостанциялар белгiлейдi): кемінде 45 мм АВТОБУС (шағын автобус) Жолаушылардың қала маңындағы қатынаста жол жүруіне арналған билет Сериясы _________ № 0000000 сапар күні ________________ сапар уақыты______________ жөнелту пункті____________ межелі пункті_______________ Жол жүру құны 00, 00 теңге

кемінде 40 мм

(Соңы 11-бетте).


(Соңы. Басы 10-бетте).

2) кондуктор (жүргiзушi) маршруттың аралық пунктiнде отырғызу кезiнде беретiн тарифтер кестесіне сəйкес сомаға қосымша түбiршектерi бар жолаушылардың жол жүруіне арналған билет – билеттiң жазулары қара түспен ресімделеді: кемінде 35 мм

кемінде 35 мм

АВТОБУС (шағын автобус) Жолаушылардың қала маңындағы қатынаста жол жүруіне арналған билет Сериясы _________ № 0000000

АВТОБУС (шағын автобус) Жолаушылардың қала маңындағы қатынаста жол жүруіне арналған билетке қосымша түбіршек

кемінде 60 мм

кемінде 60 мм

Сериясы _________ № 0000000

Тарифтер кестесіне сəйкес қосымша түбіршектер болғанда жарамды

3. Осы куəлiктi үшiншi тұлғаға беруге рұқсат етiлмейдi.

АВТОБУС (шағын автобус) Багаж түбіртегі Сериясы _________ № 0000000 Тегі____________ Аты ___________ Əкесінің аты _________ сапар күні ___ .___ . ___ж. сапар уақыты ___ сағ.____мин. жөнелту пункті______________ межелі пункті__________________ Багаж орындарының саны_____ Багаждың құндылығы ________ Құны 00, 00 теңге Комиссия алымы 00, 00 теңге Бағалау алымы 00,00 теңге ЖИЫНТЫҒЫ 00, 00 теңге Багаж орындарының нөмірлері ____ (тиеу кезінде толтырылады)

00 теңге

Жолаушылар мен багажды автомобильмен тұрақты тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығына арналған Сериясы ХХХ N 000000 куəлiкке қосымша ___________________________________________________________берiлді (мемлекеттiк органның атауы) __________________________________________________________________ (куəлiк берген тұлғаның Т.А.Ə. жəне лауазымы)

кемінде 90 мм

М.О.

Автобустардың (шағын автобустардың) үлгiсi мен класы

Жолаушылардың қала маңындағы қатынаста жол жүруіне арналған билеттерге қосымша түбiршектер 1, 5, 10, 50 теңге сомасына ресiмделедi. 3. Жолаушылардың қалааралық облысiшiлiк жəне қалааралық облысаралық қатынастарда жол жүруіне арналған жол жүру құжаттарының (билеттерiнiң) нысаны: 1) жолаушылардың жол жүруіне арналған билет – ашық түстi ұсақ торкөздi арнайы билет қағазында қара түстi жазулармен ресiмделедi (көлемiн жəне торкөз түсiн автовокзалдар мен автостанциялар белгiлейдi): АВТОБУС (шағын автобус) Жолаушылардың қалааралық қатынаста жол жүруіне арналған билет

Конкурстық ұсыныстарды бағалау шкаласы

р/с №

1.*

кемінде 90 мм

2.

3.

кезiнде

беретін

Билет ТҮБІРШЕГІ ТОЛЫҚ БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН (қажет емесiн сызып тастау) сапар күнi ___________________ жөнелту уақыты ___ сағ.____мин. _________________________ дан ________________________ дейiн Рейс нөмiрi __________________ Орын нөмiрi _________________ Жол жүру құны__________ теңге Сериясы ____________ N 0000000 Билеттiң берiлген күнi __________

4.

Жалғасы 8 80 800 8000

7 70 700 7000

6 60 600 6000

5 50 500 5000

4 40 400 4000

3 30 300 3000

2 20 200 2000

1 10 100 1000

5.

Жалғасы Жолаушылардың қалааралық қатынаста жол жүруіне арналған билет ТОЛЫҚ БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН (қажет емесiн сызып тастау) сапар күнi ________________________ жөнелту уақыты ______ сағ.______мин. ______________________________ дан _____________________________ дейiн Рейс нөмiрi _______________________ Орын нөмiрi ______________________ Жол жүру құны_______________ теңге Сериясы _________________ N 0000000 Билеттiң берiлген күнi _____________

Көрсеткіш

Автобус (шағын автобус)

АВТОБУС (шағын автобус) Багаж түбіртегі

1.*

Автобустарды, шағын автобустарды пайдалану мерзімі: 5 жылға дейін 5 жылдан 9 жылға дейін 9 жылдан 12 жылға дейін 12 жылдан астам Пайдалану мерзімі 3 жылға дейінгі автобустар, шағын автобустар болған кезде (қосымша) Отандық өндірістегі автобустар, шағын автобустар болған кезде (қосымша) - Жеке меншіктегі; - тасымалдаушы кредитке немесе лизингке алған автобустар, шағын автобустар болған кезде Тасымалдаушының жолаушылар тасымалдау саласындағы жұмыс өтілі: 3 жылға дейін 3 жылдан 8 жылға дейін 8 жылдан астам Өндірістік-техникалық базаның болуы

3.

кемінде 45 мм 4. Жолаушылардың халықаралық қатынастарда жол жүруіне арналған жол жүру құжаттарының (билеттерiнiң) нысаны: 1) жолаушылардың жол жүруіне арналған билет – ашық түстi ұсақ торкөздi арнайы билет қағазында қара түстi жазулармен ресiмделедi (көлемiн жəне торкөз түсiн автовокзалдар мен автостанциялар белгiлейдi): 4.

5.

Сериясы _________ № 0000000 Тегі____________ Аты ___________ Əкесінің аты _________ сапар күні ___ .___ . ___ж. жөнелту уақыты ___с. ____м. жөнелту пункті____________ межелі пункті_______________ Рейс нөмірі_______________ Орын нөмірі ______________ Жол жүру құны 00, 00 теңге Комиссия алымы 00, 00 теңге Сақтандыру алымы 00,00 теңге ЖИЫНТЫҒЫ 00, 00 теңге Билеттің берілген күні __. __. ___ ж.

кемінде 90 мм

+4 +3 +2 0

+8 +2 +1 0 +1 (əр бірлік үшін)

+10 +1 +0,5 0

+1,5 (əр бірлік үшін) +1 (əр бірлік үшін)

жеке

+1 +3 +5 жалға алынған

+3

+0,7

+0,2

+3 +3 +1

+0,7 +0,7 +0,5

+0,2 +0,2 +0,2

+1,5 +2,5

+0,7 +1

+0,3 +0,5

+1 +2 +0,7

+0,3 +0,5 +0,2

+0,1 +0,2 +0,1

+0,3 +0,5 +0,3

+0,1 +0,3 +0,1

0 +0,2 0

Жалғасы 6 60 600 6000

М.О. Маршрут бойынша: Рейстердің орындалу тұрақтылығы Апта күндері бойынша Бастапқы пункттен Соңғы пункттен Негізгі жылжымалы құрам туралы мəліметтер: Автобустардың (шағын Автобустардың (шағын Мемлекет- Шығарылған автобустардың) үлгiсi автобустардың) үлгiсi тік нөмiрi жылы мен класы мен класы

Резервтік жылжымалы құрам туралы мəліметтер: Автобустардың (шағын ШығарылМемлекеттік нөмірі автобустардың) ған жылы үлгiсi мен класы

Автобустардың (шағын автобустардың) үлгiсi мен класы

5 50 500 5000

4 40 400 4000

3 30 300 3000

2 20 200 2000

1 10 100 1000

Жалғасы Жолаушылардың қалааралық қатынаста жол жүруіне арналған билет ТОЛЫҚ БАЛАЛАР (қажет емесiн сызып тастау) Тегі____________ Аты ___________ Əкесінің аты _________

Автобус (шағын автобус)

сапар күнi ________________________ жөнелту уақыты ______ сағ.______ мин. ____________________________ дан ___________________________ дейiн Рейс нөмiрi_____________________ Орын нөмiрi____________________ Жол жүру құны_____________теңге Сериясы _________________ N 0000000 Билеттiң берiлген күнi _____________

-2

Тасымалдауды орындау кезеңі

Жол жүру құнын кондуктор (жүргiзушi) жолаушы үшiн тарифтер кестесіне сəйкес сомаға кеседi. 3) Қала маңы, қалааралық облысiшiлiк, қалааралық облысаралық жəне халықаралық қатынастардағы багаж түбiртектерiнiң нысаны - ашық түстi ұсақ торкөздi арнайы билет қағазында қара түстi жазулармен ресiмделедi (көлемiн жəне торкөз түсiн автовокзалдар мен автостанциялар белгiлейдi):

Мемлекеттік нөмірі

Шығарылған жылы

Тел.____________ Факс ___________ ___________бастап ___________дейін

+0,5 (əр бірлік үшін) +1 (əр бірлік үшін)

___________бастап ___________дейін ___________бастап ___________дейін ___________бастап ___________дейін

+1 (əр бірлік үшін)

___________бастап ___________дейін

Ұсынылған жылжымалы құрамдар үлесі 30% кем

+4 +3 +2 0

Балдар саны ҰсынылҰсынылған жылжымалы ған жылжымалы құрамдар үлесі құрамдар үлесі 30 %-дан 60% астам 60 %-ға дейін +8 +2 +1 0 +1 (əр бірлік үшін)

+10 +1 +0,5 0

___________бастап ___________дейін _____жылғы «____»_______________ _____жылғы «____»_______________

Куəліктің берілген күні Куəлік жарамды

1. Куəлікке мыналар қоса берілуі тиіс: 1) автомобиль көлігі саласындағы уəкілетті орган бекіткен қозғалыс кестесі, қозғалыс маршрутының схемасы (түпнұсқалар); 2) облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының атқарушы органдарымен келісілген тарифтік кесте (түпнұсқа). 2. Осы куəлiк тасымалдаушыны Жолаушылар мен багажды автомобиль көлiгiмен тасымалдау қағидасын жəне жол қозғалысы қауiпсiздiгiнiң талаптарын орындау бойынша мiндеттерден босатпайды. 3. Осы куəлiктi үшiншi тұлғаға беруге рұқсат етiлмейдi. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 6-қосымша Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 12-қосымша Жолаушылар мен багажды автомобильмен халықаралық тұрақты тасымалдауды жүзеге асыруға арналған рұқсат қағазы Сериясы ХХХ N 000000

+0,5 (əр бірлік үшін)

___________________________________________________________ берiлдi (мемлекеттiк органның атауы) __________________________________________________________________ (куəлiк берген тұлғаның Т.А.Ə. жəне лауазымы)

+1,5 (əр бірлік үшін) +1 (əр бірлік үшін)

жеке

+1 +3 +5 жалға алынған

+3

+0,7

+0,2

+3 +3 +2

+0,7 +0,7 +0,3

+0,2 +0,2 +0,1

+1,5 +2,5

+0,7 +1

+0,3 +0,5

+0,7 +1 +0,7

+0,5 +0,7 +0,2

+0,2 +0,5 +0,1

+0,3 +0,5 +0,3

+0,1 +0,3 +0,1

0 +0,2 0

шарт негізінде қызмет көрсету

Маршрут бойынша: Рейстердің орындалу тұрақтылығы Апта күндері бойынша Бастапқы пункттен Соңғы пункттен Негізгі жылжымалы құрам туралы мəліметтер: Автобустардың (шағын Мемлекеттік Шығарылған Автобустардың автобустардың) үлгiсi мен нөмiрi жылы (шағын класы автобустардың) үлгiсi мен класы

+1 +0,7 +0,1 +1 (əр бірлік үшін) +1 (əр бірлік үшін)

2006 ж.

2007 ж.

2008 ж.

2009 ж.

2010 ж.

2011 ж.

2424

3438

2421

7999

3532

3830

Жойылған бұзушылықтар

1305

1307

1012

6509

2300

3140

»; он тоғызыншы бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының жер заңнамасының анықталған бұзушылықтарын талдаумен қатар, жер қатынастары субъектілері санының жыл сайынғы артуы байқалады. Қазақстан Республикасындағы жердің жағдайы жəне пайдаланылуы туралы жиынтық талдамалық есептің деректері бойынша 2006 жылы жер учаскесінің меншік иелері мен жер пайдаланушылардың саны 2,7 миллион, 2007 жылы – 3,2 миллион, 2008 жылы – 3,3 миллион, 2009 жылы – 3,4 миллион, 2010 жылы – 3,3 миллион, 2011 жылы – 3,4 миллион құрады.»; «Мемлекеттің жəне экономиканың түрлі салаларының геодезиялық жəне картографиялық өнімдерге қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жаңа технологияларды пайдалана отырып геодезия жəне картография саласын тұрақты дамыту» деген 2-стратегиялық бағытта: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. «Геодезия жəне картография саласын дамытудың негізгі параметрлері. Республика экономикасының, қорғанысының көптеген салаларында жергілікті жер туралы ақпарат маңызды құрамдас бөлік болып табылады, осыған байланысты сапалы геодезиялық жəне картографиялық өнімдерге, қызметке сұраныстың ұлғаюы байқалады, көбінесе бұл өнімдер заңды құжат болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының мəліметтері бойынша басқарушылық шешімдерді қабылдауды сүйемелдеу жүйесінде кеңістіктік ақпарат үлесі осы жүйедегі жалпы ақпарат көлемінің 80 % дейін құрайды. Қазақстан Республикасы аумағының топографиялық қамтамасыз ету жағдайы алаңдаушылық туғызады, карталардың 80%-ына қазіргі заманғы жергілікті жердің жағдайына жəне топонимикаға сай келмейді. Мемлекеттік топографиялық карталар жаңартылғаннан гөрі тез «ескіреді», бұл өз кезегінде экономикадағы айтарлықтай шығындарға, ал əскери əрекет жəне төтенше жағдай туындаған аудандарда – орны толмас шығындарға соқтыруы мүмкін. Бюджеттік қаржыландыру ұлғайғаннан бастап республиканың жалпы алаңының 21 %-ының аэротүсірілімі орындалды, мемлекеттік геодезиялық желі пункттерінің жалпы санының 15 % зерттелді, нивелирлеу желісінің жалпы ұзындығының 6 % нивелирленді, барлық масштабтық қатардағы мемлекеттік топографиялық карталардың жалпы парақ санының 15 % жаңартылды. Ескірген топографиялық карталардың үлкен пайызын ескере отырып, жаңа аэроғарыш түсірілімі негізінде мемлекеттік топографиялық карталарды жаңарту қажет етіледі. Барлық қалалар мен елді мекендердің түсірілімдері 1960-1980 жылдары орындалғандықтан, қалалардың ірі масштабты жоспарларын жасаудың өткір қажеттілігі туындады. Сондықтан 2008 жылдан бастап қалалардың жоспарларын жасау үшін қалалардың аэро түсірілімдерін жасауға кірістік. Агенттік жасап отырған барлық масштабты қатардағы мемлекеттік топографиялық карталарда жергілікті жер туралы барынша толық ақпарат көрсетіледі жəне республикамыздың түрлі экономика жəне қорғаныс салаларында қолданылатын түрлі өндірістік материалдар жасау үшін негіз болып табылады. Геодезиялық жəне картографиялық қызметті жүзеге асыру кезіндегі мемлекеттік маңызы бар міндеттердің бірі мемлекеттік шекараны демаркациялауды геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету жəне халықаралық жəне қазақстандық құқық нормаларына сəйкес мемлекеттік шекара туралы шартқа қоса берілетін құжаттарды түпкілікті ресімдеу болып табылады. Жер қабатының қазіргі заманға сай қозғалысы заңдылығын зерттеу үшін республикамыздың оңтүстік жəне шығыс өңірлерінде геодинамикалық полигондарда жыл сайын жоғары дəлдікті геодинамикалық өлшемдер жасалады. Жер сілкінуіне икемділікті ескере отырып, республикамыздың барлық аумағы бойынша батыс жəне орталық өңірлерде геодинамикалық полигондар жасау қажет.»; «Стратегиялық бағыттар, мақсаттары мен міндеттері, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар мен нəтиже көрсеткіштері» деген 3-бөлім осы қаулыға 1-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; «Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту» деген 4-бөлім осы қаулыға 2-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; «Ведомствоаралық өзара іс-қимыл» деген 5-бөлімде: «Жер ресурстарының сапалық жағдайы жəне электронды нысанда жер-кадастрлық мəлеметтер туралы ақпараттық қамтамасыз ету деңгейін жоғарылату» деген 1.1.2-міндетте: «Жер ресурстарының нақты сандық жағдайы туралы ақпаратпен қамтамасыз ету» деген жолдың 2-бағанында «БАМ» деген аббревиатура «ККМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; «Жер заңнамасын бұзушылықты анықтау жəне жою» деген 1.1.2-міндетте: «Жер қатынастары саласында құқық түсіндіру жұмысы» деген жолдағы «БАМ» деген аббревиатура «МАМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; «Мемлекеттік топографиялық карталарды жаңартуды, Жерді қашықтықтан зондтау негізінде қалалардың ірі масштабты жоспарларын жəне Каспий теңізінің солтүстік бөлігінің теңіз картасын жасауды геодезиялық қамтамасыз ету» деген 2.1.1- міндет мынадай редакцияда жазылсын: «

Жөнелтілу уақыты

»; Мемлекеттік нөмiрi

Шығарылған жылы

«Аббревиатуралардың толық жазылуы» деген ескертпеде: «БАМ – Қазақстан Республикасы Байланыс жəне ақпарат министрлігі» деген жол алынып тасталсын; мынадай мазмұндағы жолдармен толықтырылсын: «ККМ – Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі; МАМ – Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі»; «Бюджеттік бағдарламалар» деген 7-бөлім осы қаулыға 3-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

Резервтік жылжымалы құрам туралы мəліметтер: Автобустардың Мемлекеттік нөмірі Шығарылған (шағын жылы автобустардың) үлгiсi мен класы

Автобустардың (шағын автобустардың) үлгiсi мен класы

Мемлекеттік нөмірі

Шығарылған жылы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 1766 қаулысына 1-қосымша 3-бөлiм. Стратегиялық бағыттар, мақсаттары мен мiндеттерi, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар мен нəтиже көрсеткiштерi 3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттары жəне мiндеттері, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар мен нəтиже көрсеткiштерi

сыртқы жағы Тасымалдаушы туралы деректер Атауы Мекенжайы

1-стратегиялық бағыт. Жерді ұтымды пайдалану жəне қорғауды қамтамасыз ету үшін жұмыстарды ұйымдастыру. 1.1-мақсат. Жер ресурстары туралы мəліметтер жүйесін қалыптастыру. Аталған мақсатқа жетуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың коды «003».

Тел.____________ Факс ___________

Басшының Т.А.Ə. Тасымалдауды ұйымдастыру үшін жауапты тұлғаның Т.А.Ə.

Тасымалдауды орындау кезеңі

Нысаналы индикатор (қол жеткiзудiң соңғы мерзiмiн (кезеңiн) көрсете отырып)

Тел.____________ Факс ___________

Ақпарат көзi

Соның iшiнде аралық мəндi көрсете отырып есептi кезеңде Өлшем 2009 бірлігі жыл (есеп)

___________бастап ___________дейін ___________бастап ___________дейін ___________бастап ___________дейін

Жолаушылар мен багажды автомобильмен тұрақты тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығына арналған куəлiк Сериясы ХХХ N 000000 ___________________________________________________________ берiлдi (мемлекеттiк органның атауы) __________________________________________________________________ (куəлiк берген тұлғаның Т.А.Ə. жəне лауазымы) М.О. Тасымалдаушылар қызмет көрсететiн маршруттар: Қызмет көрсету мерзiмi

Маршруттарға осы куəлiктiң қосымшасында көрсетiлген автобустар (шағын автобустар) қызмет көрсетедi.

Тел.____________ Факс ___________ Тел.____________ Факс ___________ _____ жылғы «____»___________________

1. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары бекіткен қозғалыс кестелерi, қозғалыс маршруттарының схемалары, сондай-ақ тариф кестелері (түпнұсқалары) куəлiкке қоса беріледі. 2. Осы куəлiк тасымалдаушыны Жолаушылар мен багажды автомобиль көлiгiмен тасымалдау қағидасын жəне жол қозғалысы қауiпсiздiгiнiң талаптарын орындау бойынша мiндеттерден босатпайды.

___________бастап ___________дейін Рұқсат қағазының берілген күні

_____ жылғы «____»_______________

Рұқсат қағазы жарамды

_____ жылғы «____»_______________

1. Автомобиль көлігі саласындағы уəкiлеттi орган келіскен қозғалыс кестелерi, қозғалыс маршруттарының схемалары, тариф кестелері (түпнұсқалары) рұқсат қағазына қоса берiлуi тиiс. 2. Осы рұқсат қағазы тасымалдаушыны Жолаушылар мен багажды автомобиль көлiгiмен тасымалдау қағидасын жəне жол қозғалысы қауiпсiздiгiнiң талаптарын орындау бойынша мiндеттерден босатпайды. 3. Осы рұқсат қағазды үшiншi тұлғаға беруге рұқсат етiлмейдi.

жоспарлы кезеңде 2011 2012 жыл жыл (ағымдағы жоспар) 6 7 13,6 13,7

2014 жыл

2015 жыл

1 2 3 4 5 8 9 Топырақтың құнарлылығын есептер % 10 11,7 13,8 13,9 арттыру үшін, сондай-ақ салықты, жалдау ақысын жəне жерлердің кадастрлық құнын есептеу үшін жерлердің жағдайы бойынша сапалық ақпараттың жаңартылуын қамтамасыз ету Түгендеу қорытындысы бойынша есеп млн. га 30,6 61,2 ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы алқаптарын ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету ДЭБ ЖБИ рейтингісінде ДЭФ орын 83 75 53 32 31 30 Қазақстанның «Қабылдаған ЖБИ шешімдердің айқындылығы» есебі көрсеткіші бойынша орны Мақсатты индикаторларға жетудiң жолдары, қаражаты жəне əдiстерi: 1.1.1-мiндет. Жер ресурстарының сапалық жағдайы туралы ақпараттық қамтамасыз ету деңгейiн жоғарылату

10 13,9

___________бастап ___________дейін

2010 жыл (есеп)

___________бастап ___________дейін

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 4-қосымша Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 10-қосымша

Қызмет көрсету кезеңi

Атауы Анықталған бұзушылықтар

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ.

-2 +2

суы, орналасу орны, мақсатты пайдаланылуы, жер учаскелерінің көлемі мен шекаралары, олардың сапалық сипаттамасы туралы, жерді пайдалануды жəне жер учаскелерінің кадастрлық құнын есепке алу туралы, өзге де қажетті мəліметтер жүйесін білдіреді. Мемлекеттік жер кадастрында жер учаскелеріне құқық субъектілері туралы ақпарат та енгізіледі. Мемлекеттік жер кадастрының мəліметтерін қалыптастыру топографо-геодезиялық, аэроғарыштық, картографиялық, жерге орналастыру жұмыстары, топырақтың, геоботаникалық зерттеулер мен ізденістер, жерді мониторингілеу жөніндегі жұмыстар, жерді сандық жəне сапалық есепке алу, нақты жер учаскесіне жер-кадастрлық істі жасау, жер-кадастрлық карталарын жəне жер учаскесіне сəйкестендіру құжаттарын дайындау жұмыстары арқылы қамтамасыз етіледі. Республикада мемлекеттік жер кадастрының бірыңғай автоматтық жүйесі құрылған, оның үш деңгейлі əкімшілік-аумақтық сатылық құрылымы бар – республикалық, облыстық жəне аудандық деңгейлер. Жер кадастрын жүргізу жөніндегі мемлекеттік мекемелерде жер кадастрын автоматтандырып жүргізуге арналған 212 бағдарламалық-техникалық кешен ашылды, 250-ден астам маман оқытылды. Қазіргі уақытта мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің (бұдан əрі – МЖК ААЖ) республикалық базасында қолданыстағы жер құқықтық қатынастары бойынша 4,3 млн. астам жəне күші жойылғандар бойынша 1,7 млн. астам (тарихи мəліметтер) мəліметтер бар. Салық комитетінің «Салық төлеушілердің жəне салық салу объектілерінің тізілімі» ақпараттық жүйесіне 4,3 млн. мəлімет тапсырылды. МЖК ААЖ республикалық деректер базасына енуге МЖК ААЖ республикалық орталығының Интернет-сайтынан 486 мемлекеттік орган мен мекемеге рұқсат берілді. Жер кадастрының мемлекеттік деректері (бұдан əрі – МЖК) жерді пайдалану мен қорғауда жоспарлау кезінде, жерге орналастыруды жүргізу, шаруашылық қызметін бағалау жəне жерді пайдалануға жəне қорғауға байланысты басқа да іс-шараларды жүргізу кезінде, сондай-ақ жердің бірыңғай мемлекеттік тізілімін қалыптастыру, құқықтық жəне басқа да кадастрды жүргізу, жердің төлем мөлшерін анықтау, жылжымайтын мүлік құрамындағы жер учаскелерінің құнын жəне табиғи ресурстар құрамындағы жердің құнын есепке алуды жүзеге асыру үшін жоспарлау кезінде негіз болып табылады. Елдің жер ресурстарын пайдалану жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылауды жүзеге асырумен түйіседі, оның міндеттері Қазақстан Республикасының жер заңнамасын мемлекеттік органдардың, жеке, заңды жəне лауазымды тұлғалардың сақтауын, Қазақстан Республикасы заңнамасының бұзылуын анықтауды жəне жоюды қамтамасыз ету, азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру, жер учаскелерін пайдалану ережелерінің сақталуын, жер кадастры жəне жерді орналастыруды жүргізудің дұрыстығын жəне жерді ұтымды пайдалану мен қорғау бойынша іс-шараларды орындау, Республикадағы жер кадастрын жүргізуді ұйымдастыру. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 29 қарашадағы № 1677 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасында 2006 – 2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясын жүзеге асыру мақсатында Агенттік кадрлық қамтамасыз ету бойынша жəне əйелдер арасында жер заңнамасының нормаларын түсіндіру бойынша гендерлік теңдікті сақтайды. Осы мақсатта Агенттік гендерлік көрсеткіш бойынша жердің бар болуы туралы деректерді (жергілікті атқарушы органдар ұсынған деректердің негізінде) тұрақты негізде талдап жəне қадағалап отырады.»; 2-тармақта: «Агенттіктің жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылауы анықтаған заң бұзушылықтар динамикасы» деген 2-кесте мынадай редакцияда жазылсын: «

2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк топографиялық карталарды жаңартуды, Жердi қашықтықтан зондтау негiзiнде қалалардың iрi масштабты жоспарларын жəне Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторының топографиялық картасын жасауды геодезиялық қамтамасыз ету Аэротүсірілім жұмыстарын жүргізуге Қорғанысмині, Аэротүсірілім жұмыстарын жүргізу үшін рұқсаттарды тіркеу, есепке алу жəне беру ҰҚК объектілерді келісу мерзімін азайту

М.О.

1. ________________қаласы (облысы, ауданы) əкiмiнiң аппараты 200__ жылғы ______________ ________________________________ мекенжайы бойынша жолаушылар мен багажды автомобильмен республикаiшiлiк тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығына арналған конкурсты өткiзу туралы хабарлайды. 2. Конкурсқа мынадай маршруттардың пакеттерi (маршруттар) шығарылады: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 3. Конкурсқа меншiк нысанына қарамастан, меншiк құқығында немесе өзге де заңды негiздерде автокөлiк құралдары бар кез келген жеке жəне заңды тұлғалар қатысады. 4. Конкурсқа қатысуға тiлек бiлдiрушiлер қала (облыс, аудан) əкiмiнiң аппаратына конкурстық құжаттардың жиынтығын алуға жазбаша өтiнiмдi ____________________________________________ __ мекенжайы бойынша ұсынуы тиiс. 5. Конкурстық құжаттар жиынтығының құны: __________________________________________ (сома жазбаша) құрайды. 6. Конкурстық құжаттарды алуға өтiнiмдердi қабылдаудың жəне Конкурсқа қатысуға өтiнiмдердi қабылдаудың соңғы мерзiмi: 200____ жылғы «____» _____________. 7. 200____ жылғы _____________ конкурстық Комиссия конкурсты өткiзу мəселелерi жөнiндегi конкурс алдындағы конференцияны өткiзедi. 8. Анықтама алу үшiн телефондар: _____________________.

Басшының Т.А.Ə. Тасымалдауды ұйымдастыру үшiн жауапты тұлғаның Т.А.Ə. Куəлiктiң берiлген күнi

Шығарылған жылы

Тел.____________ Факс ___________

Басшының Т.А.Ə. Тасымалдауды ұйымдастыру үшін жауапты тұлғаның Т.А.Ə.

Жолаушылар мен багажды автомобильмен республикаішілік тұрақты тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығына арналған конкурсты өткiзу туралы хабарландыру

Тасымалдаушы туралы деректер: Атауы Мекенжайы

Мемлекеттік нөмiрi

+2

Өндірістік корпус: - ТҚК кешені (аймақ, учаске); - АЖ кешені: - посттар; - өндірістік учаскелер жəне цехтар Қойма үй-жайлары Автотұрақ, соның ішінде: - ашық; - жабық Жинастыру-жуу кешені: - қолмен жуу; - механикаландырылған жуу Бақылау-техникалық пункті Əкімшілік ғимарат (үй-жай) - соның ішінде медпункт бөлмесі Тұрмыстық корпустар жəне жұмысшыларға қызмет көрсетуге арналған үй-жайлар Автобустарды, шағын автобустарды алмастыру шаралары жүйесі: - резервті жылжымалы құрам жоқ, алмастыру іске асырылмайды; - резервті жылжымалы құрам бар Жолаушылар тасымалдарын жақсарту үшін қосымша ұсыныстар: аялдамаларды хабарлау жəне жолаушыларды хабарландыру тəсілі: - магниттік жазба арқылы; - АДҚ арқылы; - кондуктор немесе жүргізуші хабарлайды; Кресло-арбамен қозғалатын мүгедектерді тасымалдауға ыңғайластырылған жылжымалы құрамның болуы Тасымалдауды жүзеге асырған кезде автобуста (шағын автобуста) нақты уақыт режимінде байланыс арналары арқылы үзбей деректер беру жүйесінің болуы

Маршруттардың атауы

Жөнелтілу уақыты

сыртқы жағы Тасымалдаушы туралы деректер Атауы Мекенжайы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 3-қосымша

Билет ТҮБІРШЕГІ ТОЛЫҚ БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН (қажет емесiн сызып тастау) Тегі____________ Аты ___________ Əкесінің аты _________ сапар күнi ___________________ жөнелту уақыты ___ сағ.____мин. _________________________ дан ________________________ дейiн Рейс нөмiрi __________________ Орын нөмiрi _________________ Жол жүру құны__________ теңге Сериясы ____________ N 0000000 Билеттiң берiлген күнi __________ 7 70 700 7000

___________________________________________________________берiлдi (мемлекеттiк органның атауы) __________________________________________________________________ (куəлiк берген тұлғаның Т.А.Ə. жəне лауазымы)

* Пайдалану мерзімі бойынша əр автобус (шағын автобус) бағаланады (резервті есептемегенде), балдар қосылып, автобустардың (шағын автобустардың) санына бөлінеді, яғни орташа балл шығарылады.

Осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген билет ашық түстi ұсақ торкөздi қара түстi жазулары бар арнайы билет қағазын пайдалануға, сондай-ақ өлшеміне қатысты талаптар байланыс құралдары арқылы сатып алынатын билеттерге қолданылмайды; 2) Кондуктор (жүргiзушi) маршруттың аралық пунктiнде отырғызу кезiнде беретін жолаушылардың жол жүруіне арналған билет - жазулары қара түспен ресімделеді:

8 80 800 8000

Жолаушылар мен багажды автомобильмен қалааралық облысаралық (астана жəне республикалық маңызы бар қаланы қоса алғанда) тұрақты тасымалдау маршруттарына қызмет көрсету құқығына арналған куəлiк Сериясы ХХХ N 000000

шарт негізінде қызмет көрсету

Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 8-қосымша

9 90 900 9000

Шығарылған жылы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 5-қосымша Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 11-қосымша

Ұсынылған жылжымалы құрамдар үлесі 60% астам

+0,5 (əр бірлік үшін)

Өндірістік корпус - ТҚК кешені (аймақ, учаске) - АЖ кешені: - посттар - өндірістік учаскелер жəне цехтар Қойма үй-жайлары Автотұрақ, соның ішінде: - ашық; - жабық Жинастыру-жуу кешені: - қолмен жуу; - механикаландырылған жуу Бақылау-техникалық пункті Əкімшілік ғимарат (үй-жай) - соның ішінде медпункт бөлмесі Тұрмыстық корпустар жəне жұмысшыларға қызмет көрсетуге арналған үй-жайлар Автобустарды, шағын автобустарды алмастыру шаралары жүйесі: - резервті жылжымалы құрам жоқ, алмастыру іске асырылмайды; - резервті жылжымалы құрам бар Жолаушыларды тасымалдау жағдайын жақсартатын қосымша ұсыныстар: - жол үстінде бейне сүйемелдеу мүмкіндігі; - кресло-арбамен қозғалатын мүгедектерді тасымалдауға ыңғайластырылған жылжымалы құрамның болуы; - тасымалдауды жүзеге асыруда автобуста нақты уақыт режимінде байланыс арналары арқылы үзбей деректер беру жүйесінің болуы

Көрсеткіш

кемінде 90 мм

кемінде 45 мм

Автобустарды, шағын автобустарды пайдалану мерзімі: 5 жылға дейін 5 жылдан 9 жылға дейін 9 жылдан 12 жылға дейін 12 жылдан артық Пайдалану мерзімі 3 жылға дейінгі автобустар, шағын автобустар болған кезде (қосымша) Отандық өндірістегі автобустар, шағын автобустар болған кезде (қосымша) - Жеке меншіктегі; - тасымалдаушы кредитке немесе лизингке алған автобустар, шағын автобустар болғанда Тасымалдаушының жолаушылар тасымалдау саласындағы жұмыс өтілі: 3 жылға дейін 3 жылдан 8 жылға дейін 8 жылдан астам Өндірістік-техникалық базаның болуы

р/с №

2.

АВТОБУС (шағын автобус) Жолаушылардың қалааралық қатынаста жол жүруіне арналған билет

Балдар саны Ұсынылған жылжымалы құрамдар үлесі 30 %-дан 60 %-ға дейін

Ұсынылған жылжымалы құрамдар үлесі 30% кем

2. Жолаушылар мен багажды автомобильмен тасымалдаудың тұрақты қалалық маршруттарына қызмет көрсетуге конкурстық ұсыныстарды бағалау шкаласы

Жол жүру құнын кондуктор (жүргiзушi) жолаушы үшiн тарифтер кестесіне сəйкес сомаға кеседi. 3) Қала маңы, қалааралық облысiшiлiк, қалааралық облысаралық жəне халықаралық қатынастардағы багаж түбiртектерiнiң нысаны - ашық түстi ұсақ торкөздi арнайы билет қағазында қара түстi жазулармен ресiмделедi (көлемiн жəне торкөз түсiн автовокзалдар мен автостанциялар белгiлейдi):

Сериясы _________ № 0000000 сапар күні ___ .___ . ___ж. сапар уақыты ___ сағ.____мин. жөнелту пункті______________ межелі пункті________________ Багаж орындарының саны_____ Багаждың құндылығы ________ Құны 00, 00 теңге Комиссия алымы 00, 00 теңге Бағалау алымы 00,00 теңге ЖИЫНТЫҒЫ 00, 00 теңге Багаж орындарының нөмірлері ____ (тиеу кезінде толтырылады)

Мемлекеттік нөмiрi

Куəлікте көрсетілген автобустар немесе шағын автобустардың орнына маршрутқа қызмет көрсететін тасымалдаушының меншігіндегі немесе лизингке алынған автобустардың немесе шағын автобустардың ұқсас үлгісі мен класын (не одан жоғары) маршрутта қолдануға рұқсат беріледі.

1. Жолаушылар мен багажды автомобильмен республикаішілік тұрақты тасымалдау маршруттарына қызмет көрсетуге конкурстық ұсыныстарды бағалау шкаласы

кемінде 45 мм

2) кондуктор (жүргiзушi) маршруттың аралық пунктiнде отырғызу жолаушылардың жол жүруіне арналған билет – жазулары қара түспен ресімделеді:

Жылжымалы құрам туралы мəліметтер: ШығарылАвтобустардың (шағын ған жылы автобустардың) үлгiсi мен класы

(__ парақтың __ парағы)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 28 ақпандағы № 199 қаулысына 2-қосымша Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидасына 4-қосымша

Сериясы _________ № 0000000 сапар күні ___ .___ . ___ж. жөнелту уақыты ___с. ____м. жөнелту пункті____________ межелі пункті_______________ Рейс нөмірі_______________ Орын нөмірі ______________ Жол жүру құны 00, 00 теңге Комиссия алымы 00, 00 теңге Сақтандыру алымы 00,00 теңге ЖИЫНТЫҒЫ 00, 00 теңге Билеттің берілген күні __. __. ___ ж.

Мемлекеттік нөмiрi

кемінде 45 мм

20___ жыл

20___ жыл

9 90 900 9000

11

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

2013 жыл

91,8

30

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 желтоқсан

№ 1766

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 наурыздағы № 208 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 наурыздағы № 208 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 23, 285-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «Жерді пайдалану мен қорғаудың, геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз етудің ағымдағы жай-күйі мен дамыту үрдісінің талдауы» деген 2-бөлімде: «Жерді ұтымды пайдалануды жəне қорғауды ұйымдастыру» деген 1-стратегиялық бағытта: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Жерді ұтымды пайдаланудың жəне қорғаудың жай-күйінің реттелетін саласын дамытудың негізгі параметрлері. Қазақстан Республикасы алаңы 272,5 миллион гектар жерді құрайтын кең аумақты алып жатыр. Қазақстанның құрлықтағы Мемлекеттік шекарасының ұзындығы 13 349,85 километрді (бұдан əрі – км), оның ішінде: Ресей Федерациясымен – 7548,1 км, Өзбекстан Республикасымен – 2351,4 км, Қытай Халық Республикасымен – 1782,8 км, Қырғыз Республикасымен – 1241,6 км, Түркіменстан Республикасымен – 426 км құрайды. Қазақстан Республикасы жер теңгерімінің 2012 жылғы 1 қаңтарға арналған деректері бойынша республиканың əкімшілік-аумақтық құрылымының жүйесіне 14 облыс, республикалық маңызы бар қала жəне астана, 161 əкімшілік аудан, 231 қала мен кент, сондай-ақ 6789 АЕМ кіреді. Бұдан басқа, республикада 2453 ауылдық (селолық) округтер қалыптасқан. Жер санаттары бойынша республиканың жер қоры мынадай түрге бөлінеді (1-кесте) (мың га): 1-кесте - Қазақстан Республикасы жерлерінің бөлінуі 1.

Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер

93 727,4

2.

Елді мекендердің жерлері, оның ішінде

23 684,1

қалалар жəне кенттер

2 311

ауылдық елді мекендер

21 373,1

3.

Өнеркəсiп, көлiк, байланыс, қорғаныс жəне ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған өзге де жерлер

2 688

4.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерi, сауықтыру мақсатындағы, рекреациялық жəне тарихи-мəдени мақсаттағы жерлер

5 755,7

5.

Орман қорының жері

23 029

6.

Су қорының жері

4 108,5

7.

Қосалқы жер

108 181,1

8.

Жерлердің жиыны, оның ішінде:

261173,8

басқа мемлекеттердің аумағында пайдаланылатыны

0,9

9.

Басқа мемлекеттер пайдаланатын жерлер

11317,3

10.

Республиканың аумағы

272490,2

Жер ресурстары жөнінде өзекті деректерді қалыптастыру мемлекеттік жер кадастрын жүргізу арқылы қамтамасыз етіледі, ол Қазақстан Республикасы жерінің табиғи жəне шаруашылық орнала-

1 Топырақтық іздестірулер: - а/ш алқаптарының жалпы алаңынан топырақтық зерттеулермен алаңдарды қамту %; - (181,7 млн. га); - миллион гектар топырақтық зерттеулер Геоботаникалық зерттеулер: - жем-шөп алқаптарының жалпы алаңынан геоботаникалық зерттеулермен қамту %; - миллион гектар геоботаникалық зерттеулер Топырақтың бонитировкасы: - а/ш алқаптарының жер бонитировкасымен алаңдарды қамту %; - миллион гектар жерлердің бонитировкасы Жерлердің мониторингі: - жалпы аумақтан алаңды жерлердің мониторингімен қамту %; - миллион гектар жерлердің мониторингі Шаруа қожалықтарының жер учаскелерін паспорттау

Ақпарат көзi

2 есеп

есеп

есеп

есеп

паспорт

өлшем бiрлiгi

Есептi кезең

Жоспарлы кезең

2009 жыл (есеп)

2010 жыл (есеп)

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

4 15,3

5 15,8

2011 жыл (ағымдағы жоспар) 6 11,6

7 12,1

8 12,5

9 12,9

10 13,2

млн. га 35

37,1

21,08

22

22,8

23,5

24,1

%

9

9,2

8,3

7,5

6,6

6,7

млн. га 16,5

17,4

14,07

12,8

11,5

10,1

10,2

%

2,1

3,2

5,3

6,5

7,8

8,9

9,9

млн. га

4,6

7,1

9,6

11,9

14,1

16,1

18

%

13

18

23

22,9

22,7

22,3

21,3

млн. га

36,1

48,7

61,5

60,6

60,2

59,1

56,3

%

43,6

49,8

56

61,6

66,8

71,6

76,1

дана

21700

21700

21707

20291

18970

17730

16573

3 %

8,6

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

1 Тексеруге жататын ауыл шаруашылығы алқаптарына iздестiру жүргiзу, соның iшiнде: топырақтық картаны құру жəне топырақтық очерк жазу жем-шөп алқаптарының геоботаникалық картасын құру Бонитет балдарының картограммасын жасау Жерлердің мониторингін жүргізу Шаруа қожалықтарының жер учаскелерінің паспортын жасау Жерлердің жағдайының сапалық нашарлауының алдын алу бойынша уақтылы шаралар қабылдау үшін ақпарат мен ұсынымдар беру

Жоспарлы кезеңде iске асырылу мерзiмi 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6

Х Х Х Х Х Х

(Соңы 12-бетте).

Х Х Х Х Х Х

Х Х Х Х Х Х

Х Х Х Х Х Х

Х Х Х Х Х Х


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте).

Ұлттық картографиялықгеодезиялық қорды қалыптастыру жəне енгiзу

1.1.2-мiндет. Электронды нысанда Жер ресурстарының сандық жағдайы мен жер-кадастрлық мəліметтер туралы ақпараттық қамтамасыз ету деңгейін жоғарылату

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Ақпарат көзi Өлшем бiрлiгi

1 Жер ресурстарының нақты сандық жай-күйі туралы ақпаратпен қамтамасыз ету Жеке тұрғын үй құрылысына, жеке қосалқы шаруашылық, ұжымдық бағбандық жəне саяжай құрылысына жер учаскелеріне құқық беру ресімінің мерзімдерін қысқарту

2 есептер (теңгерім)

3 %

сəйкестендіру құжаттары (актілер)

күндер

Ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы алқаптарын түгендеу

есеп

Үйлестірілмеген жер учаскелерін межелеу: - үйлестірілмеген жер учаскелерінің саны жалпы қажеттілігінен %; - саны мың дана

есеп

Есептi кезең

есеп

Қалалар мен елді мекендердің жерлерінде қалыптасқан есепті кварталдардың электронды жер-кадастрлық карталарын жасау: - есепті кварталдар санының жалпы қажеттілігінен % (9351 дана); - есепті кварталдар орам саны дана Электронды түрде ұсынылған жер-кадастрлық мəліметтердің үлесін арттыру

есеп

Жоспарлы кезең

2009 2010 2011 жыл жыл жыл (есеп) (есеп) (ағымдағы жоспар) 4 5 6 100 100 100

2012 жыл

7 100

8 100

9 100

10 100

шек- телмеген

90

90

60

-

-

%

2013 жыл

33,3

66,7

2014 жыл

2015 жыл

100

12,5

77,9

93,6

95,6

97,5

99,2

42,4

мың дана

325

997

704

102

45,4

%

4,1

23,9

45,6

69,4

83,4

94

100

мың дана

145

692

759

683

461,2

348,1

195,8

% дана %

есеп

50,8

0,2 20

0,4 20

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

1 Жерлердің мемлекеттік есебін жүргізу Ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы алқаптарын түгендеу (ауыл шаруашылығы алқаптарын пайдалану, сондай-ақ оларды бір түрден екіншісіне ауыстыру бойынша ұсынымдарды əзірлеу) Қазақстан Республикасы аумағында мемлекеттiк жер кадастрын жүргiзудi қамтамасыз ететiн цифрлы жоспарлыкартографиялық өнiмдердi алу үшiн аэроғарыштық жұмыстар жүргiзу, соның iшiнде цифрлы аэроғарыштүсiрiлiм ауыл шаруашылығы алқаптарын, топографиялық контурларды, қалалардың, кенттердің, АЕМ жерлерін дешифрлеу жəне аэроғарыш түсiрiлiмдерiн байлау бойынша iздестiру жұмыстарының кешенін орындау соңғы цифрлық өнiмдi əзiрлеу жəне беру Жергiлiктi жердегі жер учаскелерiнің шекараларын анықтау, жер учаскелерi шекараларының бұрылыстық нүктелерiн аспаптық үйлестіру бойынша далалық геодезиялық жұмыстар жүргiзу, кадастрлық құжаттама бойынша осы учаскелердi заңды сəйкестендiру, алынған координаттар бойынша «Мұрағат» МЖК ААЖ графикалық базасына енгiзу МЖК ААЖ «Мұрағат» кiшi жүйесiне енгiзу үшін жер-кадастрлық iстердi сканерлеуді жүзеге асыру – мың дана Қалалар мен елді мекендердің жерлерінде қалыптасқан есепті кварталдардың электронды жер-кадастрлық карталарын дайындау Жер пайдаланушылар туралы мəліметтерді беру арқылы «Электронды үкімет» шеңберінде ҚР мемлекеттік органдарының АЖ мен МЖК ААЖ арасындағы өзара іс-қимылды іске асыру МЖК ААЖ сүйемелдеу МЖК ААЖ деректер базаларын өзектендіру

0,6 20

1,9 100 20

2,9 93,5 40

39,6

3,9 87 60

4,7 81,5 80

Жоспарлы кезеңде iске асырылу мерзiмi 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х Х Х Х Х Х Х Х Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х

Х

Х

Х

-

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

1.2. мақсат. Жер заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету Аталған мақсатқа жету үшiн бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың коды «001», «002». Нысаналы индикатор (қол жеткiзудiң соңғы мерзiмiн (кезеңiн) көрсете отырып)

Ақпарат соның iшiнде аралық мəндi көрсете отырып көзi есептi кезеңде жоспарлы кезеңде Өлшем 2009 2010 2011 жыл 2012 бірлігі жыл жыл (ағымдағы жыл (есеп) (есеп) жоспар) 2 3 4 5 6 7 есеп % 70 56 54 52

1 Жер заңнамасын бұзу деңгейін төмендету (тексерістердің анықталған бұзушылықтарға арақатынасы) 1.2.1-міндет. Жер заңнамасының бұзушылығын анықтау жəне жою Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi Ақпарат өлшем есептi кезеңде көзi бiрлiгi 2009 2010 жыл жыл (есеп) (есеп) 1 2 3 4 5 Анықталған бұзушылықтардың есеп % 41 44 жойылуы Əкімшілік айыппұлдарды есеп % өндіріп алу Жер қатынастары саласындағы есеп саны 45 50 құқық түсіндіру жұмыстары Тiкелей нəтиже көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар 1 Қазақстан Республикасының халқы арасында құқықтық түсiндiру жұмыстарын жүргiзу Жер заңнамасының бұзушылықтарын жою бойынша тиісті шаралар қабылдау Жер заңнамасын бұзушылардан айыппұлдарды өндіріп алу бойынша əкімшілік шараларды жүзеге асыру

жоспарлы кезеңде 2011 жыл 2012 (ағымдағы жыл жоспар) 6 7 60 63 68

71

53

57

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

8 48

9 45

10 40

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

8 65

9 68

10 72

74

77

80

60

63

67

Жоспарлы кезеңде iске асыру мерзiмi 2011 жыл 2012 2013 2014 жыл жыл жыл 2 3 4 5 Х Х Х Х

2015 жыл 6 Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

2-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiң жəне экономиканың түрлi салаларының геодезиялық жəне картографиялық өнiмдерге қажеттiлiгiн қамтамасыз ету үшiн жаңа технологияларды пайдалана отырып, геодезия жəне картография саласын тұрақты дамыту. 2.1-мақсат. Қазақстан Республикасының аумағын жергiлiктi жердiң қазiргi жағдайына жəне топонимикаға сəйкес геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету. Аталған мақсатқа жетуге бағытталған бюджеттiк бағдарламаның коды «004». Нысаналы индикатор (қол жеткiзудiң соңғы мерзiмiн (кезеңiн) көрсете отырып)

Ақпарат көзi

соның iшiнде аралық мəндi көрсете отырып есептi кезеңде

1

2

жоспарлы кезеңде

Қлшем 2009 бірлігі жыл (есепті)

2010 жыл (есепті)

3

5

4

2011 2012 жыл жыл (ағымдағы жоспар) 6 7

2013 жыл

8

2014 жыл

9

2015 жыл

10

Жергiлiктi жердiң қазiргi Координаталар % 3 6 10 13 15 19 23 жағдайына жəне топонимикаға мен биiктiктер сəйкес республиканың жалпы каталогтары, аумағының 10% кем емесiн карталар геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету 2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк топографиялық карталарды жаңартуды, Жердi қашықтықтан зондтау негiзiнде қалалардың iрi масштабты жоспарларын жəне Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторының топографиялық картасын жасауды геодезиялық қамтамасыз ету Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi Ақпарат көзi өлшем есептi кезең жоспарлы кезең бiрлiгi

1 Барлық масштабты қатардағы мемлекеттiк топографиялық карталар Нивелирлеу

2 карта түпнұсқаларын жаңарту биiктiк каталогы

3 парақ өн бойғы км

2009 жыл (есеп)

2010 жыл (есеп)

4 1696

5 1750

725

1 2 3 4 5 теңіз шаршы 10775 23919 Каспий теңізінің картасы км. қазақстандық секторының топографиялық картасы Аэротүсірілім жұмыстарын Мемле- Жұмыс күні жүргізуге рұқсатты тіркеу, кеттік есепке алу жəне беру қызмет % мерзімін азайту КүнтізГеодезиялық пункттерді бұзу хабарлама белік немесе басқа жерге орнату күн (ауыстыру) бойынша өтінімдерді қарау мерзімін азайту % Рұқсат беру құжатын хабарЖұмыс геодезиялық жəне лама күні картографиялық қызметті бастау туралы хабарландыру % тəртібіне ауыстыру Тiкелей нəтиже көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

800

2011 год (ағымдағы жоспар) 6 2130 900

6 10197 37 100 90

100 10

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

7 2200

8 2697

9 2697

10 2697

1000

7

25 68 30

33 -

8 -

-

-

2782

2782

9 -

-

-

2782

10 -

-

-

100 Жоспарлы кезеңде iске асыру мерзiмi 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл

1

2

3

4

5

6

Аумақтардың

-

Х

Х

Х

Х

АЕМ,

Х

-

-

-

-

Су тоғандары

Х

-

-

-

-

қалалардың аэроғарыштық түсірілімі Нивелирлеу бойынша жұмыстарды жүргізу

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Мемлекеттік топографиялық карталарды жаңарту

Х

Х

Х

Х

Х

АЕМ, Су тоғандары, Қалалардың ірі масштабты жоспарларын жасау Жер қабатының қазiргi заманға сай қозғалысын анықтау үшiн геодинамикалық зерттеу жүргiзу

Х Х Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Далалық жəне гидрографиялық жұмыстар жүргiзу, Каспий теңiзiнiң Х қазақстандық секторының топографиялық картасын жасау жəне басып шығару, жалпы алаңы 146 900 шаршы км 2.1.2-мiндет. Картография өнiмдерiн жасау жəне басып шығару, Қазақстан Республикасының Ұлттық картографиялықгеодезиялық қорын қалыптастыру жəне жүргiзу Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

1 Мемлекеттік жəне орыс тілдерінде

Ақпарат өлшем көзi бiрлiгi

2 цифрлы карта

3 парақ

цифрлы түрде картографиялық өнім, топографиялық карталар шығару Мемлекеттiк тiлдегi Қазақстан Республикасы географиялық атауларының мемлекеттiк каталогы, орыс тiлiндегi Қазақстан Республикасы географиялық атаулары базасын кеңейту

каталог 1:100 000 масштабты мемлекеттiк топографиялық карталар

түсiрiбiрлiк 13500 13512 лiмдер, координаталар мен биiктiк каталогтары, карталар Тiкелей нəтиже көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

13600

13600

13600

13 600

13600

Жоспарлы кезеңде iске асыру мерзiмi 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х Х Х Х Х

1 Мемлекеттiк жəне орыс тiлдерiнде цифрлы картографиялау негiзiнде мемлекеттiк топографиялық карталар жасау жəне басып шығару Мемлекеттiк тiлде Қазақстан Республикасы географиялық атауларының мемлекеттiк каталогын шығару, Қазақстан Республикасы географиялық атауларының мониторингiн жүргiзу Нормативтiк-техникалық құжаттар əзiрлеу Геодезиялық жəне картографиялық қызмет субъектiлерiн геодезиялық жəне картографиялық мəлiметтер жəне материалдармен қамтамасыз ету, есепке алу жəне сақтау Жасалған геодезиялық жəне картографиялық өнiмдерге мемлекеттiк геодезиялық бақылау

Х

Х

Х

Х

Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

3.2. Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттарының мемлекеттiң стратегиялық мақсаттарына сай келуi %

Жер-кадастрлық істерді сканерлеу: - сканерленген жер-кадастрлық істердің санының жалпы қажеттігінен %; - саны мың дана

16 наурыз 2013 жыл

есептi кезеңде

жоспарлы кезеңде

2009 жыл (есепті)

7 2100

8 3660

9 3660

10 3660

4 1487

5 1700

2011 жыл (ағымдағы жоспар) 6 2150

726

1153

1300

1400

1298

1298

1298

2000

2100

3078

3355

3305

3305

3305

6

2010 жыл (есепті)

2

5

2012 жыл

5

2013 жыл

5

2014 жыл

5

Мемлекеттiк органдардың стратегиялық бағыттары мен мақсаттары 1 1-стратегиялық бағыт. Жерді ұтымды пайдалануды жəне қорғауды қамтамасыз ету үшін жұмыстарды ұйымдастыру 1.1-мақсат. ресурстары туралы мəліметтер жүйесін қалыптастыру 1.2.-мақсат. Жер заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету

Стратегиялық жəне (немесе) бағдарламалық құжаттың атауы 2 «Жаңа онжылдық жаңа экономикалық өрлеу Қазақстанның жаңа мүмкiндiктерi» Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ə.Назарбаевтың 2010 жылғы 29 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауы; «Əлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ə. Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауы 2-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiң жəне экономиканың «Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi Даму стратегиясын одан түрлi саласының геодезиялық жəне картографиялық əрi iске асыру жөнiндегi шаралар туралы» Қазақстан өнiмдерге қажеттiлiгiн қамтамасыз ету үшiн жаңа Республикасы Президентiнiң 2007 жылғы 6 сəуiрдегi № 310 технологияларды пайдалана отырып, геодезия жəне Жарлығы, 2007 - 2012 жылдарға арналған Қазақстан картография саласын тұрақты дамыту Республикасының Ұлттық қауiпсiздiк стратегиясы, 2.1-мақсат. Қазақстан Республикасының аумағын жергiлiктi «Қазақстан Республикасындағы тілдерді дамыту мен қолданудың 2011 - 2020 жылдарға арналған мемлекеттік жердiң қазiргi жағдайына жəне топонимикаға сəйкес бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету Президентінің 2011 жылғы 29 маусымдағы № 110 Жарлығы; «Əлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ə. Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 1766 қаулысына 2-қосымша 4-бөлім. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту Мемлекеттік органның Мемлекеттік органның стратегиялық бағыты мен Іске асыру кезеңі стратегиялық бағытының мақсаттарын іске асыру бойынша іс-шаралар атауы, мақсаттары мен міндеттері 1 2 3 1-стратегиялық бағыт. Жерді ұтымды пайдалану жəне қорғауды қамтамасыз ету үшін жұмыстарды ұйымдастыру 1.1-мақсат. Жер ресурстары туралы мəліметтер жүйесін қалыптастыру .1.1-міндет. Жер ресурстарының Соңғы цифрлы жоспарлы-картографиялық өнімді дайындау 2011-2015 жылдар сапалық жағдайы туралы жəне беру ақпараттық қамтамасыз ету деңгейін жоғарылату топырақтық картаны құру жəне топырақтық очеркті жазу 2011-2015 жылдар жем-шөптік алқаптардың геоботаникалық картасын жасау 2011-2015 жылдар бонитет балдарының картограммасын жасау 2011-2015 жылдар жерлердің мониторингі 2011-2015 жылдар жер учаскелерін паспорттау 2011-2015 жылдар жер қатынастары, геодезия жəне картография саласындағы 2011-2015 жылдар мемлекеттік қызметтердің стандарттары мен регламенттерін əзірлеу 1.1.2-міндет. Жер жердің мемлекеттік есебін жүргізу 2011-2015 жылдар ресурстарының сапалық жағдайы жəне электронды нысанда жер-кадастрлық мəліметтер туралы ақпараттық қамтамасыз ету деңгейін жоғарылату Ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл 2012-2014 жылдар шаруашылығы алқаптарын түгендеу (ауыл шаруашылығы алқаптарын пайдалану, сондай-ақ бір 2012-2014 жылдар түрден екіншісіне ауыстыру бойынша ұсыныстарды əзірлеу) Қазақстан Республикасының аумағында мемлекеттік жер 2011-2015 жылдар кадастрын жүргізуді қамтамасыз ететін цифрлық жоспарлы-картографиялық өнімді алу үшін аэроғарыш түсірімдерін жүргізу, соның ішінде: цифрлы аэроғарыш түсірілімі 2011-2015 жылдар ауыл шаруашылығы алқаптарын, топографиялық контурларды, 2011-2012 жылдар қалалардың, кенттердің, АЕМ жерлерін дешифрлеу жəне аэроғарыш түсірілімдерді байланыстыру бойынша іздестіру жұмыстарының кешенін орындау соңғы цифрлы жоспарлы-картографиялық өнімді дайындау 2011 - 2015 жылдар жəне беру 2011-2015 жылдар Жергілікті жердегі жер учаскелерінің шекараларын анықтау, жер учаскелерінің шекараларының бұрылыстық нүктелерін аспаптық үйлестіру бойынша далалық геодезиялық жұмыстарды жүргізу кадастрлық құжаттама бойынша осы учаскелерді заңды сəйкестендіру, алынған координаталар бойынша «Мұрағат» МЖК ААЖ деректердің графикалық базасына енгізу МЖК ААЖ кіші жүйесіне енгізу үшін жер-кадастрлық істерді 2011-2015 жылдар сканерлеуді жүзеге асыру – мың дана Қалалар мен елді мекендердің жерлерінде қалыптасқан есепті 2011-2015 жылдар кварталдардың электронды жер-кадастрлық карталарын дайындау Жер пайдаланушылар туралы мəліметтерді беру арқылы 2011-2015 жылдар «электрондық үкімет» шеңберінде МЖК ААЖ мемлекеттік органдардың АЖ өзара іс-қимыл жасауы 2011-2015 жылдар МЖК ААЖ сүйемелдеу (ақпараттық жүйенің жұмыс қабілеттілігін жəне қалпына келтіруді қамтамасыз ету, жергілікті есептегіш жəне телекоммуникациялық жүйелерді, серверлерді əкімшілендіру жəне деректер базасын ақпараттық жүйені қорғау бойынша іс-шаралар, сондай-ақ барлық мүдделі мемлекеттік органдар мен мекемелерге МЖК ақпаратын электронды түрде беруді қамтамасыз етуді жүзеге асыру үшін əзірленген МЖК ААЖ кіші жүйелерін, қосымшаларын, модульдерін өзгерту (модификациялау) немесе күйін келтірумен, МЖК ААЖ «электрондық үкіметтің» «Жеке тұлғалар» МДБ, «Заңды тұлғалар» МДБ, «Мекенжай регистрі» АЖ, «электрондық үкіметтің» порталымен жəне Шлюзімен, «электрондық үкіметтің» Төлем шлюзі «Жылжымайтын мүлік» МДБ, Қазақстан Республикасы қаржы министрлігінің Салық комитетінің «Салық төлеушілер мен салық салу объектілерінің реестрі» ақпараттық жүйелерімен жəне деректер базаларымен өзара əрекеттесуін/интеграциялануын жүзеге асыру немесе пысықтаумен байланысты іс-шаралар кешені МЖК ААЖ деректер базаларын өзектілендіру 2011-2015 жылдар 1.2-мақсат. Жер заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының халқы арасында жер қатынастары 2011-2015 жылдар 1.2.1-міндет. Жер саласында құқық түсіндіру жұмысын жүргізу (семинарлар, заңнамасының ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жəне т.б.) бұзушылықтарын анықтау жəне жою Жер заңнамасын бұзушылықтарды жою бойынша тиісті 2011-2015 жылдар шараларды қабылдау Айыппұлдарды өндіріп алу бойынша əкімшілік шараларды 2011-2015 жылдар жүзеге асыру Жер қатынастары саласында əйелдер мен еркектердің тең 2011-2015 жылдар құқықтарын, міндеттерін жəне мүмкіндіктерін үгіттеуді жүзеге асыру Уақыт пен шығындарды қоса алғанда бизнесті тіркеу жəне 2011-2012 жылдар жүргізу бойынша операциялық шығындарды төмендету (рұқсатнама, лицензия, сертификат алуға, аккредитация бойынша, кеңес алу бойынша), 2011 жылы 30% жəне 2015 жылы 2011 жылмен салыстырғанда тағы 30 %-ға төмендету 2-стратегиялық бағыт. Мемлекеттің жəне экономиканың түрлі саласының геодезиялық жəне картографиялық өнімдерге қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жаңа технологияларды пайдалана отырып геодезия жəне картография саласын тұрақты дамыту 2.1-мақсат. Қазақстан Республикасының аумағын жергілікті жердің қазіргі жағдайына жəне топонимикаға сəйкес геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету 2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк Жерді қашықтықтан зондтау, спутниктік жəне цифрлы 2011-2015 жылдар топографиялық карталарды технологиялар əдістерін жаңартуды, Жердi қашықтықтан зондтау Пайдаланып геодезиялық жəне картографиялық жұмыстар жүргізу. негiзiнде қалалардың iрi Экономиканың, қорғаныстың жəне ұлттық қауіпсіздіктің əртүрлі масштабты жоспарларын салаларының міндеттерін шешу кезінде спутниктік жəне Каспий теңiзiнiң технологияларды кеңінен енгізу үшін спутниктік геодезиялық қазақстандық секторының желіні оңтайландыру жəне Қазақстан Республикасының аумағында топографиялық картасын координаталардың бірыңғай мемлекеттік жүйесін орнату қажет жасауды геодезиялық болып табылады. қамтамасыз ету Кейіннен цифрлық топографиялық карталарды жасап, мемлекеттік масштабты қатардағы топографиялық карталарды жаңарту үшін аумақтардың, қалалардың, ауылдық елді мекендердің жəне су қоймаларының цифрлық аэротүсірілімін орындау бойынша жұмысты жалғастыру. Мемлекеттік геодезиялық желінің пункттерін зерттеп, негізін қалап, үйлестіріп республиканың аумағын нивелирлеу. Геодинамикалық полигондардағы жоғары дəлдікті геодезиялық өлшемдерді жүргізу. Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторының топографиялық картасын жасау бойынша геодезиялық жəне картографиялық жұмыстарды жалғастыру. Ғарыштық, спутниктік жəне компьютерлік технологиялардың дамуына байланысты қазіргі заманғы аспаптарды, құрал жабдықты жəне бағдарламалық өнімдерді енгізу уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді жəне мəліметтерді алудың жедел нəтижесіне кепіл болады. 2.1.2-міндет. Картография Мемлекеттік топографиялық карталар жасау жəне басып 2011-2015 жылдар өнімдерін жасау жəне басып шығару, Қазақстан Республикасы географиялық атауларының шығару, Қазақстан мемлекеттік каталогын, нормативтік-техникалық құжаттар, Республикасының Ұлттық материалдар мен құжаттарды есепке алу, сақтау жəне картографиялық-геодезиялық сақталуын қамтамасыз ету, геодезия жəне картография қорын қалыптастыру жəне саласындағы заңнаманың, нормативтік-техникалық жүргізу құжаттардың сақталуына мемлекеттік геодезиялық бақылау жүргізу

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 1766 қаулысына 3-қосымша 7-бөлiм. Бюджеттiк бағдарламалар Бюджеттiк бағдарламалар Бюджеттік бағдарлама Сипаттама

Бюджеттiк бағдарламаның түрi

001 «Елдің экономикалық дамуына жəне ұлттық қауіпсіздікті нығайтуға көмектесетін жерді тиімді пайдалануға жəне қорғауға жағдай жасау, геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету жөніндегі қызметтер» Жер ресурстарын басқару, геодезиялық жəне картографиялық қызметтер саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Агенттік аппараты мен оның аумақтық органдарын ұстауға бағытталған бюджеттік бағдарлама мазмұнына байланысты

iске асырылу тəсiлiне байланысты ағымдағы/даму бюджеттiк бағдарлама өлшем көрсеткiштерiнiң атауы бiрлiгi

ағымдағы есептi кезең

жоспарлы кезең

2009 2010 жыл жыл (ағымдағы (есепті) жоспар)

2011 жыл (ағымдағы жоспар)

2012 жыл

2013 жыл

1 2 Тікелей нəтиже көрсеткіштері: жердi тиiмдi пайдалану, геодезиялық адам жəне картографиялық қамтамасыз ету саласындағы мемелекеттiк саясатты iске асыратын орталық аппараттың жəне аумақтық жер инспекцияларының мемлекеттiк қызметкерлер саны

3

4

4

5

265

247

360

360

мемлекеттiк қызметкерлердiң бiлiктiгiлiн арттыру

адам

29

анықталған бұзушылықтардың жойылуы

дана

2015 жыл

5

мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету жеке

41

20 44

20

90

2014

2015

6

жыл 8

жыл 9

360

360

360

55

55

55

60

63

65

68

72

жер қатынастары саласында əйелдердi Ісшаракемсiтудiң профилактикасы жəне оның алдын алу лар

16

16

16

16

16

IТ қызметтегi қазақстандық қамту үлесi ЖҚ қораптық (лицензиялық) көлемдегi қазақстандық қамту үлесi

%

38

50

65

65

65

%

5

8

11

11

11

IТ-жабдықтар секторы көлемiндегi қазақстандық қамту үлесi

%

5

7

8

8

8

Агенттік пен Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары арасындағы қағаз тасымалдағышта қайталап, ведомствоаралық электронды құжат айналымының үлесі 2011 жылдың аяғына дейін Агенттік пен Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары арасындағы қағаз тасымалдағышта қайталаусыз ведомствоаралық электронды құжат айналымның үлесі Агенттік ішіндегі қағазсыз электронды құжат айналымының үлесі түпкi нəтиже көрсеткiштерi жер ресурстарын ұтымды пайдалану бойынша қойылған мiндеттердiң орындалуын қамтамасыз ету жəне экономиканың əртүрлi салаларының жергiлiктi жердiң қазiргi уақыттағы жағдайына жəне мемлекеттiк топонимикаға сəйкес келетiн геодезиялық жəне картографиялық өнiмге деген сұранысын толық қанағаттандыру сапа көрсеткiштерi белгiленген мерзiмдi ескере отырып шараларды орындау тиiмдiлiк көрсеткiшi бюджет шығыстарының көлемi

%

100

%

100

%

%

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

мың теңге

538035 544535

100

100

100

100

100

715508

786108 932540 788881 788881

Бюджеттiк бағдарлама 002 «Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің күрделі шығыстары» Сипаттама Орталық аппарат пен өңіраралық жер инспекцияларының материалдық-техникалық базасын қалыптастыру жəне нығайтуға бағытталған бюджеттік бағдарлама Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды жүзеге асыру бағдарламаның түрi iске асырылуына жеке байланысты ағымдағы/даму бюджеттiк бағдарлама өлшем көрсеткiштерiнiң атауы бiрлiгi

1 тiкелей нəтиже көрсеткiштерi: материалдық-техникалық жағдайы жақсарған мекемелер саны

ағымдағы есептi кезең

жоспарлы кезең

2010 жыл (ағымдағы жоспар) 4

2011 жыл

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

2

2009 жыл (есеп) 3

5

6

7

8

9

бiрлiк

1

3

8

8

17

17

17

түпкi нəтиже көрсеткiштерi Қазақстан Республикасы % 10 40 30 30 40 50 55 Жер ресурстарын басқару агенттiгiнiң материалдық-техникалық базасын жақсарту сапа көрсеткiштерi белгiленген мерзiмдi % 100 100 100 100 100 100 100 ескере отырып, Агенттiкке жүктелген мақсаттар мен мiндеттерге жету үшiн бағытталған іс-шараларды толық көлемде сапалы орындау тиiмдiлiк көрсеткiштерi материалдық-техникалық мың 450 1916 8903,5 944 6023,4 1888,12 жарақтандыру бойынша теңге/ көрсетiлген қызметке ƏЖИ 1074 жұмсалған орташа шығындар бюджет шығыстарының мың 5749 5749 71228 7552 102397 32098 18259 көлемi теңге Бюджеттiк 003 «Мемлекеттік жер кадастры мəліметтерін қалыптастыру» бағдарлама Сипаттамасы бюджеттiк қызметтер көрсетуге бағытталған бюджеттiк бағдарлама Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жəне олардан туындайтын бағдарлама түрi мемлекеттік қызметтер көрсетуді жүзеге асыруға iске асырылуына жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттiк бағдарлама өлшем есептi кезең жоспарлы кезең көрсеткiштерiнiң атауы бiрлiгi 2009 жыл 2010 жыл 2011 жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл 2015 (есеп) (ағымдағы жыл жоспар) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тiкелей нəтиже көрсеткiштерi: мың 1150 1150 1075 1005 939,1 877,7 820,1 1. Ауыл шаруашылығы гектар мақсатындағы топырақ бонитетiн анықтау 2. Жердi экономикалық мың 1333,3 113333 101066 бағалау гектар 3. Топырақты зерттеу мың 968 1161 1302,3 1218 1137,9 1063,4 994,1 гектар 4. Геоботаникалық зерттеу мың 850 850 850 794 742,7 694,7 649,2 гектар 5. цифрлы жоспарлыкартографиялық өнiм алу үшiн аэроғарыштық түсiрiлiм жұмыстары: цифрлы аэроғарыштық мың гектар түсірілім ауыл шаруашылығы мың жерлерiн, топографиялық гектар контурларды, қалалардың, кенттердің, ауылдық елдi мекендерiнiң жерлерiн дешифрлеу жəне аэроғарыштүсiрiлiмдерiн байланыстыру бойынша iздестiру жұмыстарының кешенiн орындау соңғы цифрлы мың жоспарлы-картографиялық гектар өнiмдердi дайындау жəне беру 6. Ауыл шаруашылығы мың алқаптарының алаңын, гектар топырақтық жəне геоботаникалық контурларды есептеу 7. Қалалар мен елдi есептік мекендер жерлерiнде тоқсан қалыптасқан есепті кварталдардың электронды мың жер-кадастрлық гектар карталарын жасау 8. МЖК ААЖ базасын мың уч. өзектілендіру мың гектар 9. Жерді мемлекеттік миллион есепке алу гектар дана 10. Шаруа қожалықтарын паспорттандыру мың гектар 11. Жерлерді мың паспорттандыру үшiн гектар топырақ материалдарын жаңарту 12. Паспорттандыру мың гектар мақсатында топырақ бонитетiн анықтау 13. Мемлекеттiк жер кадастры мəлiметтерiн ұсыну жəне кадастр ақпараттарын пайдалану 14. МЖК ААЖ енгiзу жəне пайдалану: МЖК ААЖ компьютерлiк техникасын жəне телекоммуникациялық жабдықтарын жаңарту/ жетiлдiру Желiаралық экрандар Прецизиялық кондиционерлер Бағдарламалық қамтамасыз ету өнімдерін сатып алу МЖК ААЖ серверлiк жабдықтарына техникалық қызметтер көрсету ЖМК ААЖ аттестациясы жəне аттестация алдындағы зерттеулер Кадастр мамандарын оқыту/бiлiктiлiгiн көтеру Телекоммуникациялық қызметтер Əзiрленген МЖК ААЖ кіші жүйелерiн сүйемелдеу Лицензияланған БҚ техникалық қолдау Серверлік жабдықтарға техникалық қызмет көрсету АҚ серверлік орталығына МЖК ААЖ серверлік жабдығын орналастыру (тұрақ орынды жалдау) Талдамалық серверді жаңғырту Аттестация алдындағы даярлық (аудит) Аттестациялық зерттеу 15. «Мұрағат» МЖК ААЖ қорына деректер енгiзу үшiн үйлестірілмеген жер учаскелерiн межелеу 16. «Мұрағат» МЖК ААЖ шағын жүйесi үшiн кадастр iстерiн сканерлеу 17. Ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы алқаптарын түгендеу 18. мониторингтiк бақылаулар үшiн стационарлық экологиялық алаңдар (СЭА) саны 19. Бақылаумен қамтылған жерлер алаңдары түпкі нəтиже көрсеткіштері Қазақстан Республикасының барлық аумағының жер қорларын мемлекеттік есепке алумен қамту ауыл шаруашылығы айналымына тартылған жерлердіндегі ауыл шаруашылық алқаптарын түгендеу зерттеуге жататын ауыл шаруашылығы жерлерін зерделеумен қамту топырақтық зерттеулер геоботаникалық зерттеулер топырақты бонитировкалау жерлерге мониторинг жүргізу үйлестірілмеген жер учаскелерiн межелеудi орындау «Мұрағат» МЖК ААЖ кіші жүйесi үшiн жер-кадастрлық iстерді сканерлеу жəне енгізу қалалар мен елді мекендердің жерлерінде қалыптасқан есепті кварталдардың электронды жер-кадастрлық карталарын жасау сапа көрсеткiштерi жердiң сапалық жəне сандық жай-күйі туралы мəлiметтердiң шынайылығын 15% арттыру

дана

12100

4386,5

5433

6869,9

2161,3

5784,2

14293

11932,6

12584,1

4374,2

1914,2

1780,7

7830,1

11373,8

12892,1

11391,1

14222,8

7198

1924,6

1768,4

2355

2826

2822

2646

2490

2351,7

2227,8

20

20

20

100

93,5

87

81,5

2,0

2,0

2,0

10

9,35

8,7

8,15

425

425

424,9

262

209,6

167,7

134,1

42,5 272,5

42,5 272,5

42,5 272,5

26,2 272,5

21 272,5

16,8 272,5

13,4 272,5

21700

21700

21707

20291

18970

4687

4688,7

4382,9

4097,5

17730 3829,7

16573

4687 743

892

891,3

833

778,8

727,8

680,3

1128

1354

1429,1

1336

1248,4

1166,8

1090,3

123140

84400

67500

112012

135500

141100

дана

123

дана дана

2 2

дана

724

131800

4732,3

3579,8

-

қызмет қызмет

2

адам

66

қызмет

1

1

1

1

қызмет

1

1

1

1

қызмет

1

1

1

1

қызмет

1

1

1

қызмет

1

1

қызмет

1

1

1

1

қызмет қызмет мың. уч 325 мың гектар 32,5

997

704

102

45,4

42,4

39,6

99,7

70,4

10,2

4,5

4,2

4,0

мың 144,7 кадастрлық. iстерi мың гектар

692

759

683

461,2

348,1

195,8

30582,1

30582,1 30582,1

дана

126

120

112

116

128

105

13

18

23,2

22,9

22,7

22,3

%

100

100

100

100

100

100

млн.га

-

-

-

30,6

61,2

91,8

98

100

%

100

100

100

100

100

-

-

33,6

66,7

100

26

28

13,6

13,7

13,8

13,9

13,9

% % % %

15,3 8,6 2,1 13

15,8 9 3,2 18

11,6 9,2 5,3 23

12,1 8,3 6,5 22,9

12,5 7,5 7,8 22,7

12,9 6,6 8,9 22,3

13,2 6,7 9,9 21,3

%

12,5

50,8

77,9

93,6

95,6

97,5

99,2

жер-кадастрлық істерді сканерлеу жəне «Мұрағат» МЖК ААЖ кіші жүйесіне енгізу қалалар мен елді мекендердің жерлерінде қалыптасқан есепті кварталдардың жер-кадастрлық карталарын жасау тиiмдiлiк көрсеткiштерi көрсетiлген қызметтiң бiрлiгiне жұмсалған орташа шығындар: жерлерді мемлекеттік есепке алу 2) ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы жерлерін түгендеу 3) ауыл шаруашылығы алқаптарын зерттеулермен қамту, соның iшiнде: топырақтық

%

4,1

23,9

45,6

69,4

83,4

94

100

%

0,2

0,2

0,2

1,1

1

0,9

0,9

теңге/мың гектар мың теңге/ мың гектар

89

90

95

95

95

95

95

-

-

-

14,2

14,2

14,2

142,2

142,2

152,2

162,8

174,2

186,4

199,4

41,4

41,4

44,3

47,4

50,7

54,2

58

157,6

157,6

168,6

180,4

193

206,5

221

550

551,9

592,2

631

675

722

773

763

763

1091,97

1168,4

1250,2

1337,7

1431,3

мың теңге/ мың гектар геоботаникалық мың теңге/ мың гектар бонитировка мың теңге/ мың гектар мониторингтік бақылау үшін мың теңге/ стационарлық экологиялық мың алаң саны гектар 4) үйлестірілмеген жер мың теңге/ учаскелерін межелеуді орындау мың гектар 5) жер-кадастр істерін мың тенге/ сканерлеу мың.кад.іс 6) есепті кварталдарды мың тенге/ электронды жер-кадастр есептік орам карталарын жасау бюджеттік шығындар көлемі мың теңге

345

345,5

369,6

395,5

423,2

452,8

484,5

1343

1343,2

1437,2

1537,8

1645,4

1760,6

1883,8

1720988

2513140

3219882

2 565 987 2800492

2619899

2108145

бюджеттiк бағдарлама

004 «Топография-геодезиялық жəне картографиялық өнімдерді жəне олардың сақталуын қамтамасыз ету»

Сипаттама

Геодезиялық жəне картографиялық өнiмдi жасауға, экономиканың түрлi салаларын қамтамасыз етуге бағытталған бюджеттiк бағдарлама

бюджеттiк бағдарламаның түрi

мазмұнына байланысты iске асырылу тəсiлiне байланысты ағымдағы/даму

бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы

мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтер көрсетуді жүзеге асыруға жеке ағымдағы

есептi кезең

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері: 1. Аумақтар,

өлшем бiрлiгi

2009 жыл (есеп)

2

3

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл 2015 жыл

6

7

8

9

-

-

136000

900

340 10463 950

1000

137084 900

124312 1040

135879 885

шаршы км 725

800

900

1000

2782

2782

2782

парақ

1696

1750

2130

2200

2697

2697

2697

шаршы км/парақ

400

350

450

800/350

596,4/446

583,6/675 620/550

-

-

-

-

шаршы км 41830

АЕМ, су тоғандары, қалалардың аэроғарыштық түсірілім материалдары 2. Нивелирлеу

-

3. Масштабты қатарда мемлекеттік топографиялық карталар 4. Қалалардың,

жоспарлы кезең 2010 год 2011 жыл (ағымдағы жоспар) 4 5

-

АЕМ,

-

340

-

-

су тоғандарының 1224,8 ірі масштабты жоспарлары 5. Каспий теңiзiнiң шаршы км 10775 23919 10197 қазақстандық секторының топографиялық картасын жасау шаршы км 38/146/ 38/146 38/146/ 38/146/ 38/75/ 38/75/ 38/75/ 6. Қазiргi заманғы 1530 /1530 1530 1560,8 1560,8 1560,8 1560,8 жер қабатын анықтау үшiн геодинамикалық зерттеулер 7. Орыс тiлiнде парақ 726 750 1300 1400 1298 1298 1298 цифрлы топографиялық карталарды жасау 8. Топографиялық парақ 2000 2100 3078 3355 3305 3305 3305 карталарды шығару (басып шығару) 9. Мемлекеттiк тiлде парақ 1487 1700 2150 2100 3660 3660 3660 цифрлы топографиялық карталарды басып шығару каталог 6 2 5 5 5 5 5 10. Мемлекеттiк тiлде Қазақстан Республикасының географиялық атауларының мемлекеттiк каталогын шығару, орыс тiлiнде Қазақстан Республикасының географиялық атаулары базасын кеңейту құжаттар 10 5/5 5/5 5/5 5/5 5/5 5/5 11. Нормативтiктехникалық құжаттарды əзiрлеу 12. Материалдарды құжаттар 13500 13512 13600 13600 13600 13600 13600 мемлекеттiк есепке алу, сақтау, сақталуын қамтамасыз ету түпкi нəтиже көрсеткiштерi % 3 6 10 13 15 19 23 жергiлiктi жердiң қазiргi жағдайына жəне топонимикаға сəйкес республиканың жалпы аумағының 10% кем емесiн геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету сапа көрсеткіштері Геодезиялық жəне картографиялық қызмет субъектiлерiнiң жергілікті жердің қазіргі заманғы жағдайына жəне топонимикаға сəйкес келетiн картографиялық өнiммен қамтамасыз ету деңгейiн арттыру тиімділік көрсеткіштері: Көрсетiлген мың теңге/ қызметтiң бiрлiгiне парақ орташа шығыстар 97,2 1) барлық масштабты қатардағы мемлекеттiк топографиялық карталарды жаңарту 1:25000 108,3 117,08 91,3 112,4 81,4 81,4 81,4 1:50000 57,5 22,2 48,5 66,5 90,7 90,7 90,7 1:100000 71,7 25,6 46,6 86,4 102,7 102,7 102,7 2) нивелирлеу мың теңге/ 88,3 88,7 84,5 103 42,1 42,1 42,1 I класс шаршы км II класс 3) мемлекеттiк жəне мың теңге/ орыс тiлдерiндегi парақ цифрлы 187,0 181,0 153,7 171,5 98,4 98,4 98,4 картографиялық 195,5 139,4 129,8 131,3 141,6 141,6 141,6 өнiм, топографиялық 55,9 58,7 43,2 65,9 45 45 45 карталарды шығару 4) аумақтардың мың теңге/ 2,08 2,97 2,95 3,25 2,98 АЕМ, су шаршыкм 133,5 тоғандарының, 14,9 қалалардың 105,8 62,4 81,4 85,6 68,0 81,9 аэроғарыш түсірілімдерінің материалдары Бюджеттiк мың теңге 1695345 2019368 2301474 2439315 2333141 2020403 2020403 шығыстардың көлемi Бюджеттік бағдарлама 005 «Жерлердің мониторингін жүргізу» бюджеттік қызметтерді көрсетуге бағытталған бюджеттік бағдарлама мазмұнына байланысты мемлекеттік функцияларды жүзеге асыру iске асырылуына дара байланысты

ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттiк бағдарламаның өлшем есептi кезең көрсеткiштерi атауы бiрлiгi

жоспарлы кезең

2009 жыл 2010 жыл 2011 жыл (есепті) (ағымдағы жоспар)

61,6

106,3

107,3

108,6

108,8

108,6

млн.га млн.га млн.га млн.га

35 16,55 4,6 36,1

37,1 17,4 7,1 48,7

39,3 18,25 9,6 61,5

22 12,8 11,9 60,6

22,8 11,5 14,1 60,2

23,5 10,1 16,1 59,1

24,1 10,2 18 56,3

997

744,8

102

45,4

42,4

39,6

692

759

683,1

461,2

348,1

195,8

20

20

100

93,5

87

81,5

100

%

жобала таны 2014 жыл

21,3

56,1

мың 144,7 жеркадастрлық істер есепті 20 квартал

үйлестірілмеген жер учаскелерiн межелеудi орындау

бюджеттiк бағдарламаның түрi

млн.га

325

%

Сипаттама

%

мың уч.

жерлерді мемлекеттік есепке алу ауыл шаруашылығы айналымына тартылған ауыл шаруашылығы алқаптарын түгендеу зерттеуге жататын ауыл шаруашылығы алқаптарын зерттеумен қамту топырақтық іздестірулер геоботаникалық іздестіру топырақты бонитировкалау жерлер мониторингін жүргізу

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері: Мониторингтік бақылау үшін стационарлы экологиялық алаңқайлар (СЭА) саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: республиканың барлық аумағының 25 % жерлерін мониторигпен қамту сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Бюджеттік шығын көлемі Бюджеттiк бағдарлама Сипаттама

2 бірлік

%

3

4

116

139

13

18

5

2012 жыл 6

жобаланатын 2015 жыл

2013 жыл 7

8

9

Жерлердің сандық жəне сапалық жағдайы туралы жедел жəне шынайы деректерді 15 % арттыру мың теңге

63 809

69 549

007 «Топырақтың агрохимиялық құрамын анықтау бойынша ғылыми-əдістемелік қызметтер»

Топырақтық агрохимиялық зертханалардың агрохимиялық зерттеулердi, топырақ құнарлылығының мониторингiн жүргiзуiн орталықтандырылған ғылыми-əдiстемелiк басшылықты жүзеге асыруға бағытталған бағдарлама Бюджеттiк мазмұнына мемлекеттiк функцияларды, өкілеттерді жүзеге асыру жəне олардан шығатын бағдарламаның байланысты мемлекеттік қызметтерді көрсету түрi iске асырылуына жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттiк бағдарламаның өлшем есептi кезең жоспарлы кезең жобаланған жобакөрсеткiштерi атауы бiрлiгi ланған 2009 жыл 2010 жыл 2011 2012 2013 жыл 2014 жыл 2015 жыл жыл (есеп) (ағымдағы жыл жоспар) 1 2 3 4 5 6 7 8 9

(Соңы 13-бетте).


Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы _______________ № ___ бұйрығына 8-қосымша Е-1 нысаны

____________________________ құрылымдық бөлімшелер

111,7

160864

2

Бюджеттік шығыстардың барлығы:

мың теңге мың теңге

ағымдағы бюджеттік бағдарламалар 001 «Елдің экономикалық дамуына жəне ұлттық қауіпсіздікті нығайтуға көмектесетін жерді тиімді пайдалануға жəне қорғауға жағдай жасау, геодезиялық жəне картографиялық қамтамасыз ету жөніндегі қызметтер» 002 «Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің күрделі шығыстары» 003 «Мемлекеттік жер кадастры мəліметтерін қалыптастыру» 004 «Топография-геодезиялық жəне картографиялық өнімдерді жəне олардың сақталуын қамтамасыз ету « 005 «Жерлердің мониторингін жүргізу» 007 «Топырақтың агрохимиялық құрамын анықтау бойынша ғылыми-əдістемелік қызметтер» бюджеттiк даму бағдарламалары

мың теңге

есепті кезең 2009 2010 (есепті) (ағымдағы жоспар) 3 4

2011 жыл

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

5

6

7

8

9

4018624

5353380

6468956

6067062

6168570

5461281

4935688

4018624

5353380

6468956

6067062

6168570

5461281

4935688

567850

538035

мың теңге

450

6283

71228

мың теңге мың теңге

1720988

2560502

3219882

1695345

2019386

2301474

63806

69549

932540

788881

күні 1

нөмірі 2

3

7552

102397

32098

18259

2800492

2619899

2108145

2333141

2020403

27

28

29

30

айдың І- жартысы үшін (аванс) берілді

салық салы- табыс натын салығы табыс

33

34

31 32

Сомасы

КО-3 нысаны

жалақы

беруге жиыны

44

45

0

№49

38

675 АҚШ долларына балама сомадан артық емес 700 АҚШ долларына

балама балама сомадан артық сомадан артық емес емес

Ескерту

Шығыс құжаты

4

күні 5

Сомасы, теңгемен

нөмірі 6

7

675 АҚШ долларына балама сомадан артық емес 600 АҚШ долларына

50 АҚШ долларына балама сомадан артық емес 45 АҚШ долларына

Ескерту

46

47

48

49

Қосымша белгі

20___ жылғы «____» ___________________ № шығыс касса ордері Бухгалтер тексерді ____________/_____________________ Қолы қолды таратып жазу Ретімен нөмірі

Табель нөмірі

1

2

Тегі, аты, əкесінің аты 3

Сомасы, теңгемен 4

Алғаны туралы қолхат 5

Ескерту 6

жəне т.б. сызық парақтың соңына дейін

Ведомості ____________/_____________________жасады қолы қолды таратып жазу Ведомості ____________/_____________________тексерді қолы қолды таратып жазу Қазақстан Республикасы Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы __________ № ____ бұйрығына 10-қосымша Е-3 нысаны _______________________________________________________________ БЕКІТЕМІН Ұйым басшысы (жеке кəсіпкер) _____________/____________________ қолы қолды таратып жазу 0 ___ жылғы «___»___________ №____ Ұйым (жеке кəсіпкер)_______________________

ЖСН/БСН

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы ______________ № ___ бұйрығына 5-қосымша КО-5 нысаны

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 25 ақпанда Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8343 болып енгізілді. Ұйым (жеке кəсіпкер)__________________

ЖСН/БСН

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің бұйрығы

Құжат нөмірі

Жасалған күні

Астана қаласы

Министр

КАССИР ҚАБЫЛДАҒАН ЖƏНЕ БЕРГЕН АҚШАНЫ ЖƏНЕ ОНЫҢ БАЛАМАЛАРЫН ЕСЕПКЕ АЛУ КІТАБЫ _____________________________________________ кассирдің тегі, аты, əкесінің аты

1

2

Ақшаны алғаны туралы кассирдің қолхаты

Кіріс операциялары бойынша бір күнде алынғаны, теңгемен

3 4 5 жəне т.б. сызық парақтың соңына дейін

Кассир аға кассирге тапсырды төленген құжаттармен

Аға кассирдің алғаны барлығы (сомасы санмен туралы қолхаты жəне жазумен), теңгемен

Күннің соңындағы қолма-қол ақшаның жəне оның баламаларының қалдығы, теңгемен

6

7

8

10

9

Қосымша _____________ құжаттар ______парақта Есеп тексерілді. Бекітуге _______________________________________________________ теңге жазумен Бас бухгалтер_____________/_______________________ қолы қолды таратып жазу Қалдық есептелді (артық шығыс берілді) сомасы __________________________________ теңге керегінің астын сызып қою жазумен 20 __ жылғы «___» ____________№ ____кассалық ордер бойынша Бас бухгалтер ______________/________________________ 20 __ жылғы «___» ____________ қолы қолды таратып жазу -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------бөлу жолағы Қолхат. Тексеруге қабылданды________________ аванстық есеп № ___ 20 __ жылғы «___» ____ есеп беретін адамның аты жөні ________________________________________________теңге сомаға құжаттардың саны____ жазбаша Бас бухгалтер ____________/________________________ 20 __ жылғы «___» ______________ қолы қолды таратып жазу

С-1 нысаны ЖСН/БСН Ұйым (жеке кəсіпкер)___________________________________ ______________________________________________________ Сенімхат 20 __ жылғы «___» _______________ дейін жарамды __________________________________________________________________________________ алушының атауы, ЖСН/БСН жəне оның мекенжайы __________________________________________________________________________________ төлеушінің атауы, ЖСН/БСН жəне оның мекенжайы __________________________________________________________ № ________________ шот банктің атауы № ___ СЕНІМХАТ Берілген күні 20___ жылғы «____» ____________________________ Берілді ___________________________________________________________________________ лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты

Е-3 нысанының екінші жағы Ретімен нөмірі

Күні

Құжаттың нөмірі

Құжаттың атауы

1

2

3

4

Кімге, не үшін жəне қандай құжат бойынша төленді 5

Сомасы Шоттардың дебеті 6

Есеп беретін адам______________/_________________________ қолы қолды таратып жазу Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы ______________ № ___ бұйрығына 11-қосымша

_________________________________________________________________________________ жеке куəлікті (төлқұжатты) кім берді жəне қашан _______________________________________________________________ бойынша активтерді құжаттың атауы, нөмірі жəне күні _____________________________________________________________________________алуға жеткізушінің атауы _______________________________________________________________________________ Ретімен нөмірі

Активтердің атауы

Өлшем бірлігі

Саны (жазумен)

1

2

3

4

7

Барлығы

20 __ жылғы «____» сериясы ___________________№ _______________ жеке куəлік (төлқұжат)

А-1 нысаны Ұйым (жеке кəсіпкер)_______________________

ЖСН/БСН

БЕКІТЕМІН Ұйым басшысы (жеке кəсіпкер) ______________/____________________________ қолы қолды таратып жазу 20 ___ жылғы «___»___________ №____

Құжат нөмірі

Жасалған күні

АКТИВТЕРДІ ҚАБЫЛДАУ ТУРАЛЫ АКТІ Сенімхатты алған адамның қолын _________________________________ растаймын Ұйым басшысы (жеке кəсіпкер) ___________/_________________________ М.О. қолы қолды таратып жазу

Б. ЖƏМІШЕВ.

КО-1 нысаны

ақша қаражатымен жəне оның баламаларымен

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы __________ № ____ бұйрығына 6-қосымша

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы __________ № ____ бұйрығына 7-қосымша С-2 нысаны

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы _______________ № ___ бұйрығына 1-қосымша

Ұйым (жеке кəсіпкер)_______________________

ЖСН/БСН

20__ жылғы _________________________ БЕРІЛГЕН СЕНІМХАТТАРДЫ ЕСЕПКЕ АЛУ ЖУРНАЛЫ Сенімхат Берілген нөмірі күні 1

2

Əрекет ету мерзімі 3

Сенімхат берілген адамның Жеткізуші Сенімхатты алған Тапсырманы орындауды лауазымы жəне тегі адамның қолы растайтын құжаттың нөмірі, күні 4

9

5

6

7

10

сомасы, теңге-мен

сомасы, теңгемен

8

саны

бірлік үшін бағасы

7

сомасы, теңге-мен

саны

6

саны

сомасы, теңгемен

5

сомасы, теңге-мен

бірлік үшін бағасы

4

саны

саны

3

5 Жарамсызы Жетіспейтіні Артығы жəне сынғаны

11

12

13

14

15

16

Актінің жасалған орны_______________________________________________________________ Қабылдау___сағат___минутта басталды. Қабылдау__сағат__минутта аяқталды. 20__жылғы «__»____№___шоты бойынша келіп түскен жүк қабылданды жəне тексерілді. Сапа туралы куəлік (сертификат) № __________ станциясынан 20 __ жылғы «___» _____________ № __________ ілеспе көлік құжаты бойынша № ______ вагондарында Жөнелтуші ______________________________________________________________ _________________________________________________________________________ атауы жəне мекенжайы Жеткізуші _____________________________ Алушы _________________________________ атауы жəне мекенжайы атауы жəне мекенжайы Жөнелтушінің станциясынан (кемежайынан, портынан) немесе қоймасынан өнімнің жіберілген күні_______Өнімді жеткізуге арналған 20__жылғы «___»___№_____ шарт. Ілеспе көлік құжаттары бойынша мыналар болды: Белгісі, маркасы, пломбасы 1

Паспорт нөмірі*

17

Комиссия қорытындысы________________________________________________ ____________________________________________________________________________ Қосымша. Қоса берілетін құжаттар тізбесі _________________________________ ____________________________________________________________________________

Активтердің саны, сапасы жəне жасақталғаны бойынша қабылдау ережелерімен комиссияның барлық мүшелері танысты жəне шындыққа сəйкес келмейтін деректерден тұратын актіге қол қойғаны үшін жауапты екені туралы ескертілді. ____________/_____________/_____________ лауазымы қолы қолды таратып жазу

________________________________ құжатты берген ұйымның (жеке кəсіпкердің) өкілеттіктері мен атауы туралы құжаттың нөмірі мен күні

____________/_____________/_____________ лауазымы қолы қолды таратып жазу

________________________________ құжатты берген ұйымның (жеке кəсіпкердің) өкілеттіктері мен атауы туралы құжаттың нөмірі мен күні

____________/_____________/_____________ лауазымы қолы қолды таратып жазу

________________________________ құжатты берген ұйымның (жеке кəсіпкердің) өкілеттіктері мен атауы туралы құжаттың нөмірі мен күні

Активтер қабылданды жəне кіріске жатқызылды 20__ жылғы «___» ______________ Қойма меңгерушісі ________________/___________________________ қолы қолды таратып жазу

Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 1 наурыз 2012 жылғы

№ 66-ө-м

Астана қаласы

(Жалғасы. Басы өткен 76, 79, 83, 87-нөмірде).

Бас бухгалтер ____________________________________ 20___ жылғы «____» ___________________

КО-4 нысанының 2-ші беті

Кассирге берілді (сомасы санмен жəне жазумен), теңгемен

Іс жүзінде болғаны

Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығын (2-шығарылым) бекіту туралы

Басшы__________________________________________

20__жылғы «__»_____________ касса

Күннің басындағы Күні кассирдегі ақша қаражатының жəне олардың баламаларының қалдығы, теңгемен

Құжаттар бойынша

(Жалғасы бар).

Осы төлем ведомосі бойынша ________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ______________________________ теңге төленді жəне____________________ депозитке салынды.

Бас бухгалтер___________/___________________ Қолы қолды таратып жазу

Бастапқы есеп құжаттарының нысандарын бекіту туралы

Корреспонденттейтін шот Ілеспе құжаттың нөмірі 4

ЖСН/БСН

55 АҚШ долларына балама сомадан артық емес 50 АҚШ долларына

«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы Заңының 7-бабы 2-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған бастапқы есеп құжаттарының нысандары: 1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сəйкес КО-1 нысаны; 2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сəйкес КО-2 нысаны; 3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сəйкес КО-3 нысаны; 4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сəйкес КО-4 нысаны; 5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сəйкес КО-5 нысаны; 6) осы бұйрыққа 6-қосымшаға сəйкес С-1 нысаны; 7) осы бұйрыққа 7-қосымшаға сəйкес С-2 нысаны; 8) осы бұйрыққа 8-қосымшаға сəйкес Е-1 нысаны; 9) осы бұйрыққа 9-қосымшаға сəйкес Е-2 нысаны; 10) осы бұйрыққа 10-қосымшаға сəйкес Е-3 нысаны; 11) осы бұйрыққа 11-қосымшаға сəйкес А-1 нысаны; 12) осы бұйрыққа 12-қосымшаға сəйкес А-2 нысаны; 13) осы бұйрыққа 13-қосымшаға сəйкес А-3 нысаны; 14) осы бұйрыққа 14-қосымшаға сəйкес А-4 нысаны; 15) осы бұйрыққа 15-қосымшаға сəйкес А-5 нысаны; 16) осы бұйрыққа 16-қосымшаға сəйкес ҰМА-1 нысаны; 17) осы бұйрыққа 17-қосымшаға сəйкес ҰМА-2 нысаны; 18) осы бұйрыққа 18-қосымшаға сəйкес ҰМА-3 нысаны; 19) осы бұйрыққа 19-қосымшаға сəйкес ҰМА-4 нысаны; 20) осы бұйрыққа 20-қосымшаға сəйкес БА-1 нысаны; 21) осы бұйрыққа 21-қосымшаға сəйкес БА-2 нысаны; 22) осы бұйрыққа 22-қосымшаға сəйкес БА-3 нысаны; 23) осы бұйрыққа 23-қосымшаға сəйкес НҚ-1 нысаны; 24) осы бұйрыққа 24-қосымшаға сəйкес НҚ-2 нысаны; 25) осы бұйрыққа 25-қосымшаға сəйкес Қ-1 нысаны; 26) осы бұйрыққа 26-қосымшаға сəйкес Қ-2 нысаны; 27) осы бұйрыққа 27-қосымшаға сəйкес Қ-3 нысаны; 28) осы бұйрыққа 28-қосымшаға сəйкес Қ-4 нысаны; 29) осы бұйрыққа 29-қосымшаға сəйкес Қ-5 нысаны; 30) осы бұйрыққа 30-қосымшаға сəйкес Қ-6 нысаны; 31) осы бұйрыққа 31-қосымшаға сəйкес Қ-7 нысаны; 32) осы бұйрыққа 32-қосымшаға сəйкес Түг-1 нысаны; 33) осы бұйрыққа 33-қосымшаға сəйкес Түг-2 нысаны; 34) осы бұйрыққа 34-қосымшаға сəйкес Түг-3 нысаны; 35) осы бұйрыққа 35-қосымшаға сəйкес Түг-4 нысаны; 36) осы бұйрыққа 36-қосымшаға сəйкес Түг-5 нысаны; 37) осы бұйрыққа 37-қосымшаға сəйкес Түг-6 нысаны; 38) осы бұйрыққа 38-қосымшаға сəйкес Түг-7 нысаны; 39) осы бұйрыққа 39-қосымшаға сəйкес Түг-8 нысаны; 40) осы бұйрыққа 40-қосымшаға сəйкес Түг-9 нысаны; 41) осы бұйрыққа 41-қосымшаға сəйкес Түг-10 нысаны; 42) осы бұйрыққа 42-қосымшаға сəйкес Түг-11 нысаны; 43) осы бұйрыққа 43-қосымшаға сəйкес Түг-12 нысаны; 44) осы бұйрыққа 44-қосымшаға сəйкес Түг-13 нысаны; 45) осы бұйрыққа 45-қосымшаға сəйкес Түг-14 нысаны; 46) осы бұйрыққа 46-қосымшаға сəйкес Түг-15 нысаны; 47) осы бұйрыққа 47-қосымшаға сəйкес Түг-16 нысаны; 48) осы бұйрыққа 48-қосымшаға сəйкес Түг-17 нысаны; 49) осы бұйрыққа 49-қосымшаға сəйкес Түг-18 нысаны бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік, аудиторлық қызмет əдіснамасы департаменті (А.О. Төлеуов) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлiгiнде мемлекеттік тiркелуiн жəне кейіннен оның заңнамада белгіленген тəртіппен ресми бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануын қамтамасыз етсін. 3. «Бастапқы есеп құжаттарының нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2007 жылғы 21 маусымдағы № 216 бұйрығының (Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тіркелімінде 2007 жылғы 16 маусымдағы № 4815 тіркелген, 2007 жылғы 30 қарашандағы №184(1387); 2007 жылғы 7 желтоқсандағы; 2007 жылғы 14 желтоқсанда «Заң» газетінде жарияланған № 192(1395))) күші жойылды деп танылсын. 4. Осы бұйрық 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

2

Жеткізуші 3

* «Паспорт нөмірі» бағаны бағалы құнды металдар мен тастардан тұратын қорлардың түсуі бойынша операцияны ресімдеу кезінде алшақтық болған жағдайда ғана толтырылады.

20___ жылғы___________________ №_____ ТӨЛЕМ ВЕДОМОСТІ

М.О. Ұйым башысы (жеке кəсіпкер) ___________/_______________________ Қолы қолды таратып жазу

2. Стратегиялық жоспарлау жəне ақпараттық технологиялар департаменті (Э.М. Тулеков): 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) белгіленген тəртіппен осы бұйрықтың ресми жариялануын; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің интернет-ресурсында орналасуын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр Б. ЖҰМАҒҰЛОВ.

Активтің атауы, сипаттамасы

сомасы, теңгемен

пайыз

коды

сомас, теңгемен

сағат

сомасы, теңгемен

сағат

Демалысы қай күні пайдаланылды

балама балама балама балама сомадан артық сомадан артық сомадан артық сомадан артық емес емес емес емес

№562

сомасы, теңгемен

Отбасы жағдайы

42 43

Ұйым (жеке кəсіпкер) __________________________________________

ЖСН/БСН

».

2012 жылғы 20 желтоқсан

41

Туған күні

8

Осы кітапта___________________________бет нөмірленіп, тігілді жəне мөрмен бекітілді

Астана қаласы

560 АҚШ долларына балама сомадан артық емес 450 АҚШ долларына

40

Е-2 нысаны

Ескерту

КАССА КІТАБЫ 20__ жылға арналған

Бұйырамын: 1. «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша шығыстар нормаларын, оқуға жəне тағылымдамадан өтуге үлгілік шарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сəуірдегі № 163 бұйрығына (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7613 тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінің 2012 жылғы 29 мамырдағы № 274-278 (27352) санында жарияланған)) мынадай толықтырулар енгізілсін: көрсетілген бұйрықпен бекітілген 1-қосымшаға сəйкес Ел бөлімінде Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы көлемін анықтау үшін шығыстар нормаларында: 1-тармақ мынадай мазмұндағы реттік нөмірлері 37, 38-жолдармен толықтырылсын: « Литва 675 АҚШ Республикасы долларына балама сомадан артық емес Əзірбайжан 500 АҚШ Республикасы долларына

39

Бет саны ____________

0

«Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша шығыстар нормаларын, оқуға жəне тағылымдамадан өтуге үлгілік шарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сəуірдегі № 163 бұйрығына толықтырулар енгізу туралы

37

38

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы _______________ № ___ бұйрығына 9-қосымша

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы ______________ № ___ бұйрығына 4-қосымша

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрілігінің бұйрығы 2013 жылғы 22 ақпан

37

сомасы______________________ жазумен _____________________теңге

2020403

1

Қойма 2

ЖСН/БСН

Ұйым (жеке кəсіпкер)__________________ 0

36

Алушының қоймасына жеткізу 4

А-1 нысанының 3-ші беті

өзгелер

Цехы, бөлімі___________________________________________________ Шебердің ауысымы_____________________________________________ Бастықтың ауысымы № ___________________________ Дебет есеп айырысу ведомосіне Кредит Төлем үшін кассаға учаске корреспонденттейтін шот 20___ жылғы. _________ бастап ______ қоса алғандағы мерзімде.

160864 0

35

Міндетті зейнетақы жарналары

Қызмет-кердің берешегі

сомасы, теңгемен

КО-4 нысаны

мың теңге

20 21 22 23 24 25 26

Ұсталғанның барлығы

күні

788881

2834087 2439315

129810

Сомасы, теңгемен

19

сомасы, теңгемен

айы

715508

786108

мың теңге мың теңге

Кіріс құжат

17 18

коды

Өзге есептеулер

КІРІС ЖƏНЕ ШЫҒЫС КАССА ҚҰЖАТТАРЫН ТІРКЕУ ЖУРНАЛЫ 20_____жылғы _____________________

жоспарлы кезең

11 12 13 14 15 16

кейінгі сағаттар үшін

Ұйымның (жеке кəсіпкердің) құрылымдық бірлігі 1

Ұсталды жəне есептелді, сомасы теңгемен Уақытша еңбекке жарамсыздығы жөнінде жəрдемақы

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы ______________ № ___ бұйрығына 3-қосымша

Ұйым (жеке кəсіпкер)__________________

10

бастапқы екі сағат үшін

атқару құжаттары бойынша

Кассир берді ____________/___________________________ қолы қолды таратып жазу

0,81

9

жылдың басынан

Алды 20____жылғы «___»_________________ _______________/ _____________________ қолы тегі, аты, əкесінің аты ________________________________________________________________________ бойынша алушының жеке басын куəландыратын құжаттың атауы, нөмірі, берілген күні жəне орны

5,36

8

жылдың басынан

Бас бухгалтер немесе уəкілетті тұлға_______________/ _____________________________ қолы қолды таратып жазу

7

сомысы, теңгемен

6

сомасы, теңгемен

5

сағат

4

Тарифтік разряды (жалақысы), теңгемен

3

Артық жұмсалған уақыттағы жұмысына қосымша ақы

Е-1 нысанының екінші жағы

Басшы _________________/_________________/____________________________________ лауазымы қолы қолды таратып жазу

610

129810

2

ағымдағы ай үшін

550

1

Есептелген жиыны

41

Еңбек шарт-тары

20

Маман-дығы, лауазы-мы

480

_________________________________________________________________________ берілсін тегі, аты, əкесінің аты Негіздеме _______________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Қоса берілетін құжаттар___________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Сомасы _________________________________________________________________________ жазумен ____________________________________________________________________________ теңге

Персо-налдың санаты

2200

Сомасы, теңгемен Мақсатты тағайындау коды

Тегі, аты, əкесінің аты

124,0

Кредит

Табель нөмірі

81

Дебет корреспонденттейтін шот

Сағат бойынша (күндізгі) тарифтік ставка

1,5

Ретімен нөмірі

1,0

сағат

ШЫҒЫС КАССА ОРДЕРІ

сомасы, теңгемен

ЖСН/БСН

Сыйлықақы

Кесімді Түнгі Мереке Демауақыттағы күндердегі лыс жұмысына жұмысына күндердегі жұмысына

ағымдағы ай үшін

Ұйым (жеке кəсіпкер)__________________

Мынадай төлем түрлері бойынша есептелді

күн сағат Уақыт бойынша

сағат

Өтелген

сомасы, теңгемен

КО-2 нысаны

жылдың басынан

72 5

Вагонды жəне басқа көлік құралдарын ашу 3

Алушының қоймасында өнімнің сақталу шарттары ______________________________________ Өнімді тексеру сəтіндегі ыдыс пен қаптаманың жағдайы __________________________________ Жетіспейтін активтің(тердің) саны анықталды______________________________________ салмағын өлшеу, орнын санау, көлемін өлшеу жəне т.б. арқылы Басқа да деректер _____________________________________________________________

20___ жылғы ____________ бастап _____________________ қоса алғанда ай ЕСЕП АЙЫРЫСУ ВЕДОМОСТІ (КІТАБЫ)

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20__ жылғы _______________ № ___ бұйрығына 2-қосымша

сағат

79,5

82

Көлік органының активті беруі 2

Өлшем бірлігі

2

Бюджеттік шығыстардың жиынтығы

1

Белгіленген станцияға (кемежайға, портқа) келу 1

ЖСН/БСН

Номенклатуралық (зауыттық) нөмірі

16,5

ағымда-ғы ай үшін

тікелей нəтиже көрсеткіштері: 1. Топырақ пен өсімдік үлгілер өнімдеріндегі саны, мың макро-микро-элементтер, дана ауыр металдардың болуына агрохимиялық, агроэкологиялық мониторинг жүргізу 2. Агрохимиялық деректер мың банкін жүргізу банк-бірлік (өзектілендіру) 3. Тыңайтқыштар мен ұсыным, агрохимикаттар қолдану дана бойынша топырақтың құнарлылық деңгейін арттыру бойынша АӨК əдістемелік қамтамасыз ету түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: - егістік жер топырағын миллион құнарландыру туралы гектар ақпаратпен қамтамасыз ету - негізгі агрохимиялық мың талдау көрсеткіштер, ауыр металдар мен микроэлементтердің бар болуына химиялық талдау жүргізу - негізгі агрохимиялық дана көрсеткіштер бойынша жүргізілген агрохимиялық картограммалар саны - агрохимикаттарды егістік тəжірибе саны жерлерге агроэкологиялық əсері мəніне сынақтан өткізу бойынша өндірістік тəжірибелер жасау сапа көрсеткiштерi: - АӨК ұйымдарын есеп, дана агрохимиялық жəне ақпараттық қамтамасыз етудi одан əрi жетiлдiру, экологиялық қауiпсiз агрохимикаттарды пайдалану тиiмдiлiк көрсеткiштерi: көрсетiлген қызметтiң бiрлiгiне орташа шығыстар: топырақта жəне өсiмдiк мың теңге/ өнiмдерiнде ауыр металдардың үлгілер жəне микроэлементтердiң саны болуына экологиялық мониторингтi жүргiзу грохимиялық деректер банкін мың теңге/ жүргізу (өзектілендіру) мың банк-бірлік Тыңайтқыштар мег мың теңге/ агрохимикаттарды қолдану ұсынымдар бойынша топырақтың құнарлылығын арттыру бойынша АӨК əдістемелік қамтамасыз ету бюджеттік шығындар көлемі мың теңге

А-1 нысанының 2-ші беті

Күні мен уақыты

Қойма картотекасы бойынша жазбаның реттік нөмірі

(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде).

өлшем бірлігі

13

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

Саны

Қаптама түрі

Активтің атауы немесе контейнерлердің нөмірлері

Өлшем бірлігі

жөнелтуші

2

3

4

5

6

Салмағы (саны) жолдар, кемежайлар 7

Жүкқұжат бойынша жөнелтушінің ерекше белгілері 8

15) Клапан корпустары – фланец контурын фрезерлеу; 16) Кронштейндер, рычагтар, тартымдар, штангалар-жазықтықты фрезерлеу; 17) Пластмасса бұрандаларының қалақтары-күпшектерді алдын ала өңдеу; 18) Қолды жəне машиналы бұрандаойғыштар - өзекшелі бунақтарды фрезерлеу; 19) Муфталар, стакандар, фасонды ашалар, фланецтер – контурды белгі бойынша фрезерлеу; 20) Өлшегіш тіреулердің ұштамалары – жазықтықтар мен сопақ тесіктерді фрезерлеу; 21) Жиынтықты фрезалар мен бұрандаойғыштардың пышақтары- ажарлау бойынша əдіппен контурды жəне жазықтықты фрезерлеу жəне бұдырлықты фрезерлеу; 22) Бұрауыштар – шанышқыны фрезерлеу; 23) Диаметрі 50 мм жəне ұзындығы 250 мм дейін саусақтар, осьтер - тіліктерді кілт жəне бұрауыш бойынша фрезерлеу; 24) Ілмектер –шарнирлерді фрезерлеу; 25) Сағаттардың платиналары мен көпірлері-фаскалар мен қасқалшаларды фрезерлеу; 26) Дөңгелек плашкалар, бұрамалы жəне тегіс ысқыштар – кесілген ойықты фрезерлеу; 27) Кеме мойынтіректерінің таяныш жастықшалары – белгі бойынша секторға кесу; 28) Кеме мойынтіректерінің таяныш жастықшалары – контур бойынша фрезерлеу; 29) Астарлар – шетжақтар мен қиықтарды фрезерлеу; 30) Диаметрі 4 мм жоғару тік тісті цилиндрлік ұңғылар-тістерді фрезерлеу; 31) Кингстон рамалары – контурды фрезерлеу; 32) Токарлық станоктардың кескіш ұстағыштары – толықтай фрезерлеу; 33) Токарлық, сүргілеуші, ұсатушы жəне автоматты кескіштер- пластинкалар бойынша ұяшықтарды жəне тірек жазықтықтарын фрезерлеу; 34) Диаметрі 1-ден 4 мм дейін спиральді бұрғылар-арнайы жабдықтарды немесе құрылғыларды қолдана отырып, спиральді бунақтарды фрезерлеу; 35) Жылжымалы құрам арбашықтарының бүйір сырғақтары- фрезерлеу; 36) Рессорлы асып қою аспаларының тіреулері – фрезерлеу; 37) Конустық ұшы бар фрезалар мен бұрғылар – қалақтарды фрезерлеу; 38) Габариті 1000 x 1000 кв. мм дейін қосалқы механизмдердің астына қойылатын шыны пластикадан жасалған фундаменттер – фрезерлеу; 39) Кілтектер, планкалар, табақтар жəне басқа да бөлшектер-бұрыштық бойынша ұзындығы 250 мм дейін жазықтықты фрезерлеу; 40) Кілтектер – шеттеріндегі жұмырлықты фрезерлеу; 41) Штуцерлер, тез түсірілетін шайбалар – ойықтарды фрезерлеу. 544. Фрезерлеуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Кескіш құрал мен əмбебап құрылғыларды қолдана отырып, бір типті көлденең жəне тік фрезерлік станоктарда, қарапайым бойылық-фрезерлік, көшіргіш жəне кілтекті станоктарда 8-11 квалитет бойынша күрделілігі орташа бөлшектер мен құралды фрезерлеу. Технологиялық карта бойынша өңдеу жəне кесу режимінің жүйелігін орнату. Белгілі бөлшектерді өңдеу жəне жекелеген операцияларды орындау үшін бапталған арнайыландырылған станоктарда немесе өлшемдік кескіш құрал мен арнайы құрылғыларды қолдана отырып, əмбебап жабдықтарда 8-10 квалитет бойынша күрделілігі орташа бөлшектерді жəне ине-платина бұйымдарын өңдеу. Тікбұрышты əрі радиусты сыртқы жəне ішкі бетті, кемерлерді, ойықтарды, бунақтарды, бір рет кіретін бұрамалар мен спиральдерді фрезерлеу. Бөлшектерді əр түрлі конструкциялы тиссаларда, бұрылатын шеңберлерінде, əмбебап бөлгіш қалпақшаларда жəне бұралатын бұрыштықтарда орнату. Тісті тегершіктер мен тісті төрткілдештерді 10-11 дəлдік дəрежесі бойынша фрезерлеу. Жоғары білікті фрезерлеушінің басшылығымен қосарланған плазмалы-механикалық өңдеу əдісімен фрезерлік жұмыстарды орындау. Жоғары білікті фрезерлеушінің басшылығымен үстел ұзындығы 10000 мм жəне жоғары көп шпиндельді бойылық-фрезерлік станоктарды басқару. Еденнен көтергіш-көлік жабдықтарын басқару. Жүктерді көтері, ауыстыру, орнату жəне салу үшін арқандау жəне байлау. Білуге тиіс: бір типті көлденең жəне тік əмбебап фрезерлік станоктардың, қарапайым бойлықфрезерлік, көшіргіш жəне кілтекті станоктардың құрылғысын жəне баптау ережесін, жоғары білікті фрезерлеушімен бірлесіп қызмет көрсетілетін көп шпиндельді бойлық-фрезерлік станоктарды басқару, кең таралған əмбебап құрылғылардың құрылғысын жəне қолдану ережесін, плазмотронның құрылғысын жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдарының міндеті мен қолдану ережесін, кескіш құралдың міндеті мен қолдану шарттарын, негізгі бұрыштарды, фрезаларды қайрау жəне орнату ережесін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. Жұмыс үлгілері 1) Тежегіш кебістер, арқалықтар, тартым электр қозғалтқыштарының аспалары, букстер – фрезерлеу; 2) Білікшелер, осьтер, штоктар - Н9 Н11 (3 - 4 класс дəлдігі) бойынша квадраттар мен қасқалшаларды фрезерлеу; 3) Ұзындығы 500 мм жоғары біліктер, осьтер – тура жəне тұйық кілтекті ойықтарды фрезерлеу; 4) Оймакілтекті біліктер – оймакілтектерді фрезерлеу; 5) Айналмасоққылар – терезелерді фрезерлеу; 6) Ішпектер, мойынтіректер- ажарлау бойынша құлыптарды жəне ажырама жазықтығын фрезерлеу; 7)Үшбұрышты ойықтар – фрезерлеу; 8) Қылталар, рамалар, платтар-ойықтарды, жазықтықтарды, тесіктерді фрезерлеу; 9) Ұзындығы 1500 мм жоғары бөлшектер – жоспарлаушы қабаттың тура сызықты жиектерді, фаскалар мен шаппаларды фрезерлеу; 10) Фигуралық бөлшектер – фрезерлеу; 11) Ұсақтағыш аппараттардың дискілері – ойықтарды фрезерлеу; 12) Теспелер – фрезерлеу; 13) Жұлдызшалар, тісті төрткілдештер – ажарлау бойынша фрезерлеу; 14) Галля тізбекті жұлдызшалар – модульдық фрезаларды кесу; 15) Жазық калибрлер - өлшегіш жұмыс бөлігін фрезерлеу; 16) Бұрама калибрлер (сақиналар, тығындар) – кіріс жіптерді фрезерлеу; 17) Редукциялы клапандардың штоктары бар клапандар-қырқұралдарды фрезерлеу; 18) Сыналы ысырмалардың сыналары – бағыттағыштарды фрезерлеу; 19) Сағаттың корпустық сақиналары – қырларды, кішкене табандарды, бұрыштарды фрезерлеу; 20) Қозғалтқыштардың поршеньді май түсіргіш сақиналары-бунақтарды фрезерлеу; 21) Поршень сақиналары – құлыптарды кесу, фрезерлеу; 22) Мойынтіректердің корпустары мен қақпалары- құлыптарды фрезерлеу; 150 мм дейін шартты өткелі бар тік өткел жаппаларының корпустары – қақпа бойынша терезе контурын жəне фланец жазықтығын фрезерлеу; 23) Автомобильдердің беріліс қораптарының корпустары – арнайы фрезерлік станокта жазықтықтарды фрезерлеу; 24) Мойынтірек корпустары – майлау үшін бунақтарды фрезерлеу; 25) Қосиіндер – көшіргіш бойынша сыртқы бетті фрезерлеу; 26) Кулисалар – көшіргіш бойынша тасқа арналған ойықтарды фрезерлеу; 27) Ауыспалы пішінді бу турбиналарының жұмыс қалақтары – алдын ала фрезерлеу; 28) Жетек қозғалтқыштары кабельдерінің ұштамалары, рессорлы ілу жапсырмалары- фрезерлеу; 29) Ұзындығы 1500 мм дейін қатты емес конструкциялардың бағыттағыш пісірмелері – фрезерлеу; 30) Кеме мойынтіректерінің құрсамалары (тура қапсырмалар) – жақтардың бұрыштарын, қиықтары мен перпендикулярлығын сақтай отырып, ашаны фрезерлеу; 31) Түзеткіштер, төлкелер – терезелерді фрезерлеу; 32) Т-секілді ойықтар – толықтай фрезерлеу; 33) Үш жұдырықшалы патрондар – ойықтарды фрезерлеу; 34) Модельді плиталар – фрезерлеу; 35) Ұзындығы 500 мм дейін УСП плиталары - ажарлау бойынша жəне 500 мм жоғары ойықтарды фрезерлеу, алдын ала фрезерлеу; 36) Рельстік төсемдер мен ішпектер – тазалағыш машинада тазалау; 37) Ажырама мойынтіректер – қиықтарды, майлағыш бунақтарды фрезерлеу; 38) Шпангоут белдіктері – фрезерлеу; 39) Астарлар – жинау орнынан өлшем бойынша жазықтықтарды сынаға фрезерлеу; 40) Тартқыштар – терезелерді фрезерлеу; 41) Бір жəне одан артық терезесі бар пуансон ұстағыштар – фрезерлеу; 42) Бұрандалы тісі бар конустық жəне сатылы ұңғылар – тістерді фрезерлеу; 43) Кескіштер – алдыңғы жəне артқы бұрыштарды фрезерлеу; 44) Тісті төрткілдештер – арнайы бөлгіш құрылғыларды толықтай фрезерлеу; 45) Тік тіспен домалатуға арналған роликтер – ажарлау бойынша фрезерлеу; 46) Бұрғылағыш жəне ажарлағыш пневматикалық машинкалардың роторлары – ойықтарды қалақтар бойынша фрезерлеу; 47) Диаметрі 1 жəне 4 мм жоғары спиральді бұрғылар – спиральді бунақтарды əмбебап жабдықтарда фрезерлеу; 48) Ұзындығы 1000 мм дейін станок үстелдері - Т-секілді ойықтарды фрезерлеу; 49) Струбциналар – ішкі ойықты фрезерлеу жəне егеу; 50) Күпшектер – жазықтықтарды, ойықтарды, радиусты бетті фрезерлеу) 51) Суппорттар, кареткалар, фартуктар – алғашқы өңдеу; 52) Кингстондар мен клапандардың тарелкалары – ойықты шток бойынша фрезерлеу; 53) Аға өңдейтін ойықты, галтельді, қыздырушы, тегіс сүргілеуге, фалецті өңдеуге арналған фрезалар – тіс арасындағы ойыстарды фрезерлеу; 54) Дискілі фрезалар – тістерді фрезерлеу; 55) Спиральді тісі бар шетті жəне фасонды фрезалар – тістерді фрезерлеу; 56) Габариті 1000 x 1000 мм кв. жоғары қосалқы машиналар астына арналған шыны пластикадан жасалған фундаменттер – фрезерлеу; 57) Күрделі конфигурациялы шаблондар – контурды белгі бойынша фрезерлеу; 58) Сфералық жəне бұрышты шаржылар – фрезерлеу; 59) 10 дейін модульді цилиндрлік жəне спиральді тістегершіктер – тістерді резервтеу; 60) Күрделі конфигурациялы соқпа штампылар – орындарды фрезерлеу; 61) Қадалықтар, байланыс ұяшықтары, бұқтырмалар, геометриялық ажырамалардың корпустары мен стакандары – фрезерлеу. 545. Фрезерлеуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Кескіш құрал мен əмбебап құрылғыларды, сондай-ақ қосарланған плазмалымеханикалық өңдеу əдісін қолдана отырып, көлденең жəне тік фрезерлік станоктарда 7-10 квалитет бойынша күрделі бөлшектер мен құралды фрезерлеу. Плазмалы қондырғыны қосу жəне сөндіру. Белгілі бөлшектерді өңдеу үшін бапталған арнайыландырылған станоктарда немесе өлшемдік кескіш құрал мен арнайы құрылғыларды қолдана отырып, əмбебап жабдықтарда 7-10 квалитет бойынша күрделі бөлшектер мен құралды фрезерлеу. Екі немесе үші бетті бір уақытта өңдей отырып, көп шпиндельді бойлық-фрезерлік станоктарда 7-10 квалитет бойынша күрделі емес ірі бөлшектерді өңдеу жəне едəуір күрделі бөлшектерді алдын ала өңдеу. Бірнеше бөлшектерді бір уақытта өңдеу немесе арнайы фрезаларды жинақтаумен бір бөлшекті бір уақытта көп жақты өңдеу. Бір рет кіретін бұрамалар мен спиральдердің əр түрлі конфигурациялы əрі əр түрлі қабысқан сыртқы жəне ішкі жазықтықтарын фрезерлеу. Тісті тегершіктерді жəне тісті төрткілдештерді 9 дəлдік дəрежемен фрезерлеу. Станоктарды, плазмалы қондырғыларды, плазмотронды біріккен өңдеуде баптау. Тісті тістегершіктерді фрезерлеу үшін есептеулер жүргізу. Бөлшектерді əртүрлі қондырғыларда екі жазықтықта дəл салыстырумен орнату. Үстел ұзындығы 10000 мм жоғары көп шпиндельді бойлық-фрезерлік станоктарды басқару.

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-бетте). Білуге тиіс: əмбебап көлденең, тік, көшіргіш жəне бойлық-фрезерлік станоктардың құрылғысын жəне кинематикалық тəсілін, оларды дəлдікке тексеру ережесін, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктері мен қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылғысын, аспапты болаттан жасалған жəне қатты қорытпалардан жасалған пышақтары бар фрезалардың, өңдеу сипаты мен өңделетін материалдың маркаларына қарай геометриясын, қайрау жəне орнату ережесін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттер мен параметрлерін, электр техниканың негіздерін жəне плазмалы қондырғының, сорғыш желдеткіш пен салқындатқыш жүйенің қауіпсіз жұмысын қамтамасыз ету ережесін, плазмалы қыздыруды орнатудың принциптік тəсімін жəне плазмотронды баптау ережесін. Жұмыс үлгілері 1) Рессорлы теңгерімдер - фрезерлеу; 2) Қуаттылығы 1472 кВт (2000 л.с.) дейін іштен жану қозғалтқыштары цилиндрлерінің блоктары – плазмалы қыздыруды қолданып жəне қолданбай фланецтер мен көлбеу люктер бойынша фрезерлеу; 3) Суықтай илемдеу біліктері – шаблондар бойынша конус секілді оймакілтекті фрезерлеу; 4) Ұзындығы 5000 мм дейін біліктер мен осьтер - плазмалы қыздыруды қолданып жəне қолданбай бұрышта орналасқан тангенциалды əрі кілтекті бунақтарды фрезерлеу; 5) Қуаттылығы 1472 кВт (2000 л.с.) дейін қозғалтқыштардың көп иінді біліктері – мойнақтар мен кілтек ойықтарды фрезерлеу; 6) Бір рет кіретін бұрамдық тəждер – фрезерлеу; 7) Еспе бұрандалар – қалақтарды фрезерлеу; 8) Көп кіретін бұрандалар – бұрамаларды фрезерлеу; 9) Ішпектер, мойынтіректер – құлыпты жəне ажырама жазықтығын толықтай фрезерлеу; 10) Конустық қалпақшалар мен сфералық тораптар – фасонды іліністерді, құлыптарды, ойықтарды, терезелерді фрезерлеу; 11) Паркинсон тарақтары – тістерді фрезерлеу; 12) Ұзындығы 1500 мм дейін бөлшектер – жалатылған қабаттың қисық сызықты шаппаларын фрезерлеу; 13) Станок бөлшектері – кілтекті ойықтарды фрезерлеу; 14) Бөлгіш дискілер – фрезерлеу; 15) Құбыр тақталары жəне диафрагмалар – құлыптар мен ойықтарды фрезерлеу; 16) Көп ойықты калибрлер – фрезерлеу; 17) Каркастар – ішкі жəне сыртқы бетті фрезерлеу; 18) Кассеталар, радиаторлар-белгі бойынша контурды фрезерлеу (толықтай); 19) Орнынан өлшейтін сыналар – фрезерлеу; 20) Күрделі кондукторлар – контурды фрезерлеу; 21) Көшіргіштер – көшіргіш станокта қабырға мен контурдың фасонды жəне тура жазықтықтарын фрезерлеу; 22) Қысымы жоғары клапанды қораптар – таза фрезерлеу; 23) Айналмасоқпалардың корпустары – ойықтарды фрезерлеу; 24) Күрделілігі орташа байланыстардың, күрделі герметикалық ажырамалардың корпустары, ажырамаларға арналған ауыспалы платтар – фрезерлеу; 25) Күрделі конфигурациялы машинкалардың, клапандардың корпустары – сыртқы жəне ішкі контурдың жазықтығын фрезерлеу; 26) Аспаптардың корпустары, пісірілген рамалары – жазықтықтарды, радиустерді, сфералық қоршауларды – фрезерлеу; 27) Кронштейндер – радиустерді, сфералық қоршауларды фрезерлеу; 28) Күрделі конфигурациялы жұқа қабырғалы қақпалар – жазықтықты, фасонды контурлар мен бунақтарды таза фрезерлеу; 29) Таратқыш біліктің жұдырықшалары – пішіндерді белгі жəне шаблон бойынша фрезерлеу; 30) Эксцентрикті жəне радиусты жұдырықшалар – фрезерлеу; 31) Цилиндрлік жəне конустық лимбалар – бөлінділерді қондыру; 32) Бу жəне газ турбиналардың қалақтары – саңырауқұлақ тəрізді, Т-скеілді жəне тісті пішіндердің сағаларын толықтай фрезерлеу; 33) Ауыспалы пішінді жұмыс бу турбиналарының қалақтары – ішкі жəне сыртқы пішіндерді таза фрезерлеу; 34) Матрицалар – радиус бойынша орналасқан шығыңқылар мен ойыстарды фрезерлеу; 35) Фигуралық кескіннің металды модельдері, күрделі – белгі бойынша лекалолы бетті фрезерлеу; 36) Жапсырмалар – радиустерді, көлбеу жазықтықтарды, Т-секілді ойықтарды, оймакілтекті бірікпелерді фрезерлеу; 37) Екі жартыдан тұратын мойынтіректердің құрсамалары – шаблондар бойынша ойықтарды толықтай фрезерлеу; 38) Еспе бұрамалардың айналдыра ағызушылары мен кронштейндері – пластмассалы фрезерлеу; 39) Барабандардың тіректері мен плиталары, қазандықтардың гарнитуралары, муфталар – фрезерлеу; 40) Сырғанақ тіректер – ұяшықтарды фрезерлеу; 41) Жұдырықшалы патрондар, планшайбалар- жұдырықшалар (терезелер) бойынша ойықтарды фрезерлеу; 42) Бөлгіштер, корпустық конструкцияның нервюралары, плафондар – фрезерлеу; 43) Ұзындығы 500 мм жоғары УСП плиталары – таза фрезерлеу; 44) Кеме мойынтіректерінің таяныш жастықшалары – баббит құймаларын, ұяшықтардың 0,02 мм шақтамасымен бір өлшемде таянышты шығыңқыны фрезерлеу; 45) Пресс-қалыптар – белгі жəне шаблон бойынша фигураларды фрезерлеу; 46) Тартқыштар – фрезерлеу; 47) Тісті төрткілдештер – тістерді толықтай фрезерлеу; 48) Тау-кен жəне кран жабдықтарының рычагтары – лекалолы бетті фрезерлеу; 49) Бұрғылар, үңгілер, ұңғылар, фрезалар – спираль бойынша фрезерлеу; 50) Күрделі станоктардың станиналары – ұзындығы 3000 мм дейін бағыттағыштарды фрезерлеу; 51) Станок суппорттары – «айырқұйрық» бағыттағыштарын фрезерлеу; 52) Күрделі бөлшектердегі ауыспалы фаскалар – тура сызықты жəне қисық сызықты жиектерді фрезерлеу; 53) 10 дейінгі модулі бар конустық жəне бұрамдық бұрамалардың фрезалары – фрезерлеу; 54) Бас жəне қосалқы механизмдердің астына қойылатын фундаменттер – пластиктерді фрезерлеу; 55) Ұзындығы 1000 мм жоғары үлкен өлшемді шатундар мен тартымдар – радиустерді фрезерлеу; 56) Күрделі конфигурациялы соқпа штампылар – фрезерлеу; 57) Манипуляторлардың штангалар – фрезерлеу; 58) 10 дейін модульді шевронды жəне конустық тістегершіктері – фрезерлеу. 546. Фрезерлеуші 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі типті əрі конструкциялы əмбебап, көшіргіш жəне бойлық-фрезерлік станоктарда 6-7 квалитет бойынша құрамды бекітуді жəне бірнеше жазықтықта дəл салыстыруды қажет ететін күрделі бөлшектер мен құралды фрезерлеу. Өңдеуге жəне өлшеуге қиын жерлері бар күрделі конфигурациялы штампылардың, пресс-қалыптар мен матрицалардың сыртқы жəне ішкі бетін фрезерлеу. Барлық қажетті есептеулерді орындай отырып, əмбебап жəне оптикалық бөлгіш қалпақшаларда түрлі бұрамалар мен спиральдерді кесу. Сирек кездесетін жабдықтарда күрделі ірі габаритті бөлшектер мен тораптарды фрезерлеу. Тісті тістегершіктер мен тісті төрткілдештерді 8 дəлдік дəреже бойынша фрезерлеу, оның ішінде қиын өңделетін жоғары қоспаланған жəне ыстыққа төзімді металдардан жасалған бөлшектерді қосарланған плазмалы-механикалық өңдеу əдісімен өңдеу бойынша көрсетілген жұмыстарды орындау. Білуге тиіс: əртүрлі типті əрі конструкциялы фрезерлік станоктдардың жəне сирек кездесетін əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне дəлдікке тексеру ережесін, плазмалы қыздыру қондырғысының техникалық сипаттамасын жəне пайдалану ерекшеліктерін, бөлшектерді орнату жəне салыстыру ережесін, доңғалақ тістерін, түрлі пішіндердің тістегершіктерін, көп кіретін фрезаларды, бұрандалар мен спиральдерді фрезерлеу кезінде ауысымды тістегершіктерді іріктеу үшін есептеулерді, Фрезалардың геометриясын, термоөңдеу, қайрау жəне жетілдіру ережесін, металды кесу теориясының негіздерін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын теңшеу жəне реттеу əдісін, тəсілін, станоктың анықтамалығы мен паспорты бойынша кесу режімін айқындау ережесін. Жұмыс үлгілері 1) Қуаттылығы 1472 кВт (2000 л.с.) жоғары дизельдің цилиндр блоктары – плазмалы қыздыруды қолданып жəне қолданбай кронштейндер бойынша көлбеу люктерді, фланецке арналған орындарды, бетті фрезерлеу; 2) Ұзындығы 5000 мм жоғары біліктер мен осьтер – плазмалы қыздыруды қолдана отырып, бұрышта орналасқан тангенциялды жəне кілтекті бунақты фрезерлеу; 3) Қуаттылығы 1472 кВт (2000 л.с.) жоғары қозғалтқыштардың көп иінді біліктері – мойнақтар мен кілтекті ойықтарды фрезерлеу; 4) Қалпақасты құрылғылардың, вакуумды жəне химиялық сорғылардың, тоған судың фильтрлерінің, арнайы металдан жəне металды емес материалдардан жасалған клинкерлердің бөлшектері – толықтай фрезерлеу; 5) Уақыт аспаптарының кодты дискілері – бөлгіш қалпақшаларды қолдана отырып, тістерді фрезерлеу; 6) Токарлық станоктардың кареткалары – пішінді толықтай фрезерлеу; 7) Ондық клапандардың бағаналары – таза фрезерлеу; 8) Күрделі конфигурациялы көшіргіштер, көшіргіш барабандар – контурды белгі бойынша фрезерлеу; 9) Байланыс корпустары, күрделі – фрезерлеу; 10) Қатты емес конструкциялы корпустар, табандар-құлып жазықтығында контур мен радиустерді фрезерлеу; 11) Күрделі, жұқа қабырғалы кронштейндер - əртүрлі бұрышта бірнеше жазықтықта орналасқан беті; 12) Эксцентрикті жəне цилиндрлік жұдырықшалар – фрезерлеу; 13) Цилиндрлік жəне конустық лимбалар – фрезерлеу; 14) Бу турбиналарының қалақтары – сыртқы жəне ішкі радиалды конустарды фрезерлеу; 15) Мальтийский крест, барлық түрі – фрезерлеу жəне жону; 16) Радиус бойынша орналасқан ойыстары бар күрделі конфигурациялы жəне көп ұяшықты матрицалар, ендірмелер мен пуансондар – фрезерлеу жəне жону; 17) Спиральді жұдырықшалары бар көп жұдырықшалы муфталар- ойыстар мен қиықтарды фрезерлеу; 18) Бұранда кескіш қалпақшаларға арналған тангенциялды плашкалар – бұраманы фрезерлеу; 19) Палуба асты жəне арқандалған рамалар – фрезерлеу; 20) Сырғақтар – жазықтықты жəне «айырқұйрықты» фрезерлеу; 21) Тісті төрткілдештер – тістерді фрезерлеу; 22) Компаундты штампылардың секторлары – контурды фрезерлеу; 23) Үлкен ірі станоктардың станиналары – ұзындығы 3000 мм жоғары бағыттағыштарды фрезерлеу; 24) Модульді, саусақты фрезалар – тістер мен ойықтарды фрезерлеу; 25) 10-нан жоғары модульді бұрамалы конустық жəне бұрамдық фрезалар – тістерді фрезерлеу; 26) Тоқыма станоктарын арналған қайықтары – фрезерлеу; 27) Көп кіретін бұрамдықтар – бұраманы фрезерлеу; 28) 10-нан жоғары модульді шевронды, спиральді, цилиндрлік жəен конустық тістегершіктер – тістерді фрезерлеу; 29) Щетка ұстағыштар – тезерелерді, паздар мен еспелерді фрезерлеу; 30) Күрделі лекалолы қисық беті бар эксцентриктер – белгі бойынша сыртқы фрезерлеу. 547. Фрезерлеуші 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əмбебап əрі арнайы кескіш құралды жəне оптикалық құрылғыны қолдана отырып, қисық сызықты цилиндрлік бетпен қабысқан, өңдеуге жəне өлшеуге қиын жерлері бар күрделі эксперименталды жəне бағалы бөлшектер мен құралды 1-5 квалитет бойынша фрезерлеу. Əртүрлі конструкциялы сирек кездесетін фрезерлік станоктарда күрделі ірі габаритті бөлшектерді, тораптарды, шалыстыққа жəне деформацияға ұшыраған жұқа қабырғалы ұзын бөлшектерді фрезерлеу. Əртүрлі жазықтықта құрамды бекітуді жəне дəл салыстыруды қажет ететін ірі бөлшектерді орнату, оның ішінде қиын өңделетін жоғары қоспаланған жəне ыстыққа төзімді материалдардан жасалған бөлшектерді қосарланған плазмалы-механикалық өңдеу əдісімен өңдеу бойынша көрсетілген жұмыстарды орындау. Білуге тиіс: əртүрлі типті жəне конструкциялы күрделі əмбебап фрезерлік-көшіргіш, координатты-жонғыш, көлденең, тік жəне арнайы фрезерлік станоктардың конструкциясын жəне дəлдікке тексеру ережесін, күрделі бөлшектерді орнату, бекіту əрі салыстыру тəсілдерін жəне өңдеудің технологиялық жүйелілігін айқындау əдісін, кескіш құралдың барлық түрінің құрылғысын, геометриясын жəне теромөңдеу, қайрау жəне жетілдіру ережесін, станокты баптаумен байланысты есептеулерді, станоктың анықтамалығы мен паспорты бойынша кесудің тиімді режімін айқындау ережесін, белгіленген квалитеттер мен параметрлерге жету тəсілін. Жұмыс үлгілері 1) Автомобиль ілінісінің дискілері – ойықтарды фрезерлеу; 2) Күрделі конфигурациялы көшіргіштер, көшіргіш барабандар- плазмалы қыздыруды қолдана отырып жəне қолданбай контурды фрезерлеу; 3) Корпустар, рамкалар, жоғары сезімтал навигациялы аспаптардың негіздері – фрезерлеу; 4) Батыңқы радиусты күрделі конфигурациялы жəне көп ұяшықты матрицалар, ендірмелер жəне пуансондар – фрезерлеу; 5) Штампылардың матрицалары, жоғары дəлдікті статорлар мен роторларға арналған темірлер – есептеу, станоктарда оптикалық құрылғыларды орнату жəне плазмалы қыздыруды қолдана отырып жəне қолданбай ойықтарды толықтай фрезерлеу; 6) Турбогенераторлардың роторлары – роторлық-фрезерлік станоктарда орам бойынша ойықтарды фрезерлеу; 7) Сутекті жəне жылдам салқындатқыш турбогенераторлардың статорлары – ойықтарды фрезерлеу, тесіктерді жону жəне мойнақтарды ажарлау. Шевинголаушы 548. Шевинголаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Белгілі тістегершіктерді өңдеу үшін бапталған тісқыру станоктарда 8-9 дəлдік дəреже бойынша тістегершіктердің тік тістерін тісқыру. Станокта өңделетін тістегершіктерді орнату, бекіту жəне салыстыру. Білуге тиіс: бір типті тісқыру станоктарының құрылғысын жəне жұмыс істеу принципін, едəуір кең таралған құрылғылардың атауын, міндетін жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысын, қолданылатын кескіш құралды, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедірбұдырлық квалитеттері мен параметрлерін, салқындатқыш жəне майлағыш сұйықтықтардың міндеті мен қасиетін. 549. Шевинголаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бір типті тісқыру станоктарда 5-7 дəлдік дəреже бойынша жəне 5-тен жоғары модульмен 8 дəлдік дəрежесі бойынша əртүрлі диаметрлі тісстегершіктердің тік тістерін тісқыру. Жоғары білікті тісқырушының басшылығымен өңдеу режимдерін белгілеу. Əмбебап құрылғыларда өңделетін тістегершіктерді орнату жəне салыстыру. Белгілі тістегершіктерді өңдеу үшін бапталған тісқырғыш станоктарда 7 дəлдік дəреже бойынша тік жəне бұранда тістері бар күрделі тісті доңғалақтарды тісқыру. Білуге тиіс: бір типті тісқыру станоктардың құрылғысын жəне баптау ережесін, тісқырғыштардың түрлерін, олардың міндетін жəне орнату ережесін, едəуір кең таралған құрылғылардың құрылғысын жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдарының міндетін жəне қолдану ережесін, өңдеу сапасын жəне өңделген тістегершіктердің даярлығын айқындау тəсілін, тісқырумен өңдеуге арналған əдіптер, тістегершіктердің қадамы мен модулі туралы түсінік, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін, өңделетін материалдардың негізгі қасиетін. 550. Шевинголаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тісқыру станоктарында 5-7 дəлдік дəрежесі бойынша тістегершік тістері мен тісті доңғалақтарды тісқыру. Станокты баптау жəне өңдеу режимдерін белгілеу. Белгілі тістегершіктерді өңдеу үшін бапталған тісқыру станоктарында 6 дəлдік дəреже бойынша тік жəне бұранда тістері бар аса күрделі тісті доңғалақтарды тісқыру. Білуге тиіс: əртүрлі типті тісқыру станоктарының құрылғысын, кинематикалық тəсімін жəне дəлдікке тексеру дəрежесін, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдарының жəне аспаптарының құрылғысын, өңдеудің тиімді режимдерін айқындау ережесін, тісқырғыштардың қайрау бұрыштарын жəне қайраудың өңдеу сапасына əсерін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 551. Шевинголаушы 5- разряд Жұмыс сипаттамасы. Диаметрі əртүрлі жəне əртүрлі модульді тістегершік тістері мен тісті доңғалақтарды 6 дəлдік дəреже бойынша тісқыру. Құрылғылар мен жұмыс құралын өлшегіш аспаптар бойынша дəл салыстырумен орнату. Станокты баптау, тістердің модуліне, санына жəне ілініс

бұрышына қарай станоктың анықтамалығы мен паспорты бойынша өңдеудің жүйелілігі мен тиімді режімін айқындау. Білуге тиіс: əртүрлі типті тісқыру станоктары мен əмбебап əрі арнайы құрылғыладың конструктивтік ерекшеліктерін жəне дəлдікке тексеру ережесін, станок анықтамалығы мен паспорты бойынша өңдеу режімін айқындау ережесін, тісқырғыштардың геометриясын, қайрау ережесін жəне қайраудың өңдеу сапасына əсерін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын теңшеу жəне реттеу ережесін, тісті іліністердің түрлерін. Ажарлаушы 552. Ажарлаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ажарлағыш шарықтастарды түзете отырып, технологиялық карта бойынша өңдеу жəне кесу режімінің жүйелілігін сақтай отырып, жазық ажарлағыш, дөңгелеп ажарлағыш жəне центрсіз ажарлағыш станоктарда 11 квалитет жəне Ra 5 - 1,25 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша дөңгелек пішінді жоғары сапалы маркалы болаттан жасалған қарапайым берік бөлшектердің сыртқы бетін ажарлау. Белгілі бөлшектерді өңдеу үшін бапталған арнайыландырылған жартылай автоматты жəне автоматты станоктарда 8-10 квалитет жəне Ra 1,25 - 0,63 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша бөлшектер мен дөңгелек пішінді жоғары сапалы болатты жəне жазықтықты ажарлау жəне жетілдіру. Станокта жəне құрылғыларда бөлшектерді орнату жəне салыстыру. Білуге тиіс: бір типті ажарлағыш станоктардың құрылғысын жəне жұмыс істеу принципін, едəуір кең таралған құрылғылардың атауын, міндетін жəне қолдану шарттарын, бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысын, ажарлағыш шарықтастардың түрлерін, ажарлағыш шарықтастарды түзеу тəсілдерін жəне өңделетін материалдар мен өңдеу тазалығына қарай оларды қолдану шарттарын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін, салқындатқыш жəне майлағыш сұйықтықтың міндеті мен қасиетін. Жұмыс үлгілері 1) Бекіткіш автонормалдары – центрсіз ажарлау; 2) Диаметрі 40 мм дейін болттар – ажарлау; 3) Білікшелер, төлкелер – центрсіз ажарлау; 4) Ашалар – жұмыс бөлігін ажарлау; 5) Инелер – ажарлау; 6) Мойынтіректердің барлық түрінің сыртқы жəне ішкі сақиналары – шетжақтарды алдын ала ажарлау; 7) Барлық өлшемді поршенді сақиналар – алдын ала ажарлау; 8) Фрезерлі түзеткіштерге арналған бағыттаушы сақиналар – жазы ажарлау; 9) Патефон ленталары – жиектерді ажарлау; 10) Үстелде тұратын сағаттардың ангренажды, барабанды көпірлері – ажарлау; 11) Осьтер, түзеткіштер – центрсіз ажарлау; 12) Барлық түрлі жəне өлшемді мойынтіректердің роликтері – шетжақтарды алдын ала ажарлау; 13) Бағыттаушы бұрыштықтар – ажарлау; 14) Цилиндрлік штифттер – центрсіз ажарлау. 553. Ажарлаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі типті ажарлағыш станоктарда 8-10 квалитет жəне Ra 1,25 0,63 кедір-бұдырлық параметрі бойынша дөңгелек пішінді жоғары сапалы болаттардан жасалған күрделілігі орташа бөлшектерді ажарлау жəне жетілдіру. Станокты баптау. Қажетті жағдайда күрделі емес шаблондарды қолдана отырып, ажарлағыш шарықтастарды орнату жəне түзету. Белгілі бөлшектерді өңдеу үшін бапталған арнайыландырылған жартылай автоматты əрі автоматты станоктарда 7-8 квалитет жəне Ra 0,63 - 0,32 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша дөңгелек əрі жазық пішінді жоғары сапалы болаттан жасалған бөлшектерді ажарлау жəне жетілдіру. Екі жазықтықта индикатор бойынша салыстыра отырып, станоктарда бөлшектерді орнату. Білуге тиіс: əртүрлі типті ажарлағыш станоктардың құрылғысын, баптау жəне дəлдікке тексеру ережесін, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың құрылғысын жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының міндетін жəне қолдану ережесін, формасы мен қаттылығына қарай ажарлағыш шарықтастардың сипаттамасын, ажарлағыш шарықтастардың байламдығы мен түйіршіктілігін жəне оларды өңделетін материалдарға, өңдеу тəсіліне жəне талап ететін өңдеу тазалығына қарай қолдану шарттарын, ажарлағыш шарықтастардың қолданылатын айналу жылдамдығын, температураның бөлшек өлшеміне əсерін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін, өңделетін материалдардың негізгі қасиетін. Жұмыс үлгілері 1) Диаметрі 40 мм жоғары болттар – ажарлау; 2) Тістегершік білікшелері – центрсіз сыртқы ажарлау; 3) Автомобиль жетектері сорғыларының біліктері – ажарлау; 4) Ұзындығы 1500 мм дейін сатылы біліктер – мойнақтарды ажарлау; 5) Ашалар – толықтай ажарлау; 6) Ішпектер – түзеткіште сыртқы ажарлау; 7) Конустық төлкелер – конусты сыртқы ажарлау; 8) Автосамосвал гидромеханизмдерінің гильзалары – центрсіз ажарлау; 9) Асбест бөлшектері мен бұйымдары, техникалық – ажарлау; 10) Конустық үңгілеу – конус пен кесетін бөлікті ажарлау; 11) Жазық калибрлер – жетілдіру бойынша əдіппен ажарлау; 12) Мойынтіректердің ішкі роликті сақиналары – ролик жолын алдын ала ажарлау; 13) Мойынтіректердің барлық түрінің сыртқы жəне ішкі сақиналары – шетжақтарды толықтай ажарлау; 14) Сыртқы жəне ішкі сақиналардың барлық типі – сыртқы центрсіз ажарлау; 15) Радиальды жəне таяныш мойынтіректерінің сақиналары - Н и П дəлдік класы бойынша тесіктердің шетжақтарын, науалар мен сфераларды ажарлау; 16) Автомобиль сорғыларының корпустары – жазық ажарлау; 17) Құрылғылардың корпустары – кілтек бунақтарын ажарлау; 18) Айналмасоқпалардың корпустары, роликтері, конустары – ажарлау; 19) Сағатты жəне серіппелі ленталар – жиектерді ажарлау; 20) Бағыттағыш сызғыштар, сағалар, құбырпішінді престердің инелері, илем жабдықтарының түзеткіштері – ажарлау; 21) Табақтар (3-5 табақ бойынша дестелер) – жиектерді ажарлау; 22) Үлкен емес өлшемді матрицалар мен пуансондар – жазық жəне пішінді ажарлау; 23) Машиналы жəне қолды бұрандаойғыштар – мойнақтар мен жұмыс бөлігін ажарлау; 24) Ниппельдер, шинкалар – жазықтықты ажарлау, шинкаларды түзету; 25) Гильотинді қайшылардың пышақтары – жазық ажарлау; 26) Жинақталған кескіш құралдардың пышақтары (фрезалар, үңгілер, ұңғылар) – жазық қарамақарсы кескіш жазықтықты ажарлау; 27) Жолақбульбалы жəне таврлы пішіннен жасалған шыңдау үлгілері – ажарлау; 28) Теңгеру аспаларының осьтері – ажарлау; 29) Ұзындығы 1500 мм дейін осьтер, түзеткіштер – сыртқы ажарлау; 30) Шатун саусақтары, роликтер – центрсіз ажарлау; 31) Қол жəне қалта сағаттардың платиналар мен көпірлері – жазық ажарлау; 32) Дөңгелек плашкалар – сыртқы жəне жазық ажарлау; 33) Бұрама домалату плашкалары - кескіш бетті ажарлау; 34) Қозғалтқыштың диаметрі 250 мм дейін поршеньдері – сыртқы ажарлау; 35) Барлық өлшемді цилиндрлік жəне конустық серіппелер - өздігінен баптай отырып, магнит плитасында кассеталарда екі шпиндельді жəне дөңгелек ажарлағыш станоктарда шетшақтарды ажарлау; 36) Цилиндрлік жəне конустық ұңғылар – соңғы бөлігін ажарлау; 37) Барлық типтегі жəне өлшемді мойынтіректердің роликтері – шетжақтарды толықтай ажарлау; 38) Жасанды былғарының орамалары – абразивтік (пемзамен) өңдеу жəне тазалау; 39) Диаметрі 3 мм жоғары бұрғылар – соңғы жəне жұмыс бөлігін ажарлау; 40) Жетекті конустық тістегершіктердің фланецтері – ажарлау; 41) Сүңгілер – ажарлау. 554. Ажарлаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі үлкен əрі күрделі ажарлау станоктарында 7-8 квалитет бойынша күрделі бөлшектер мен құралдың, 7 дəлдік дəреже жəне Ra 0,63 - 0,16 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша тісті кескіш құралдың жазықтығын, цилиндрлік жəне конустық сыртқы əрі ішкі бетін ажарлау жəне жетілдіру. Ажарлағыш-бұдырлағыш станоктарда пішімбілік бөшкелерінің бетіндегі бұдырларды ажарлау жəне кесу. Білуге тиіс: əртүрлі ажарлағыш станоктардың құрылғысын, кинематикалық тəсімін жəне дəлдікке тексеру ережесін, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылғысын, бөлшектерді өңдеу кезіндегі болуы мүмкін деформациялар, өңделетін бөлшекті өңдеу тазалығына қойылатын талаптар, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін, теңгеру ажарлағыш шарықтастардың беріктігін тексеру тəсілдерін. Жұмыс үлгілері 1) Құбыр илемдеу станоктарының біліктері – аспалы қайрақтардың көмегімен жəне станокта шаблон бойынша ажарлау; 2) Таратқыш біліктер – жұдырықшаларды пішінді ажарлау; 3) Ұзындығы 1500 мм жоғары сатылы біліктер – мойнақтарды ажарлау; 4) Таяныш біліктері – мойнақтар мен таяныш тарақтарын ажарлау; 5) Айналмасоқпалар – конус пен мойнақты ажарлау; 6) Бұрандалар – ажарлау; 7) Ауыспалы төлкелер – конусты ішкі ажарлау; 8) Төлкелер – ажарлау; 9) Тіс сүргілеу тарақтары – пішінді ажарлау; 10) Ыстықтай жəне суықтай қалыптасқан асбесті техникалық бөлшектер мен бұйымдар – тоғын тізбектері мен агрегат станоктарында ажарлау; 11) Оптикалық шыны талшықтан жасалған бұйымдар – ажарлау; 12) Қатты қорытпамен жарақталған құралдар – жетілдіру; 13) Тегіс калибрлер – жетілдіруге арналған əдіппен ажарлау; 14) Суықтай илемделген орнақтардың, құбырлардың калибрлері, түзеткіштері – ажарлау; 15) Конустық тістегершіктерге арналған калибрлер-эталондар-жетілдіруге арналған əдіппен жұмсақ ысқыштарды ажарлау; 16) Станоктардың кареткалары, станиналары, кіші көпірлері, суппорттары- алдын ала ажарлау; 17) Роликті мойынтіректердің ішкі сақиналары – роликті жолды толықтай ажарлау; 18) Радиалды жəне таяныш мойынтіректердің сақиналары - В жəне А дəлдік класы бойынша тесіктердің шетжақтарын, науалар мен сфералардыажарлау жəне Н, А, П и В дəлдік класы бойынша сыртқы ажарлау; 19) Күрделі көп орынды құрылғылардың корпустары – толықтай ажарлау; 20) Арнайы жұдырықшалар мен тістегершіктер – жұқа қабырғалы шетжақтарды ажарлау; 21) Токарлық патрондардың жұдырықшалары – толық ажарлау; 22) Пресс-қалыптарға арналған матрицалар (бірнеше жұмыс тесіктері бар) – ажарлау; 23) Қысатын түзеткіштер – кесетін цангалардың конусын сыртқы ажарлау; 24) Құбыр илемдеу орнақтарының түзеткіштері – ажарлау; 25) Ұзындығы 1500 мм дейін осьтер, түзеткіштер – сыртқы ажарлау; 26) Жетектегі муфталардың саусақтары – ажарлау жəне жетілдіру; 27) «Лендис» плашкалары – жазықтықты, «айырқұйрықты» жəне тоған бөлігін ажарлау; 28) Бұрама домалатқыш плашкалар – құрылғыдағы бүйір жазықтықты ажарлау; 29) Акустикалық плиталар – ажарлау; 30) Іштен жану қозғалтқыштарының поршеньдері – сыртқы ажарлау; 31) Қозғалтқыштың диаметрі 250-ден 500 мм поршеньдері – сыртқы ажарлау; 32) Тексеру призмалары – ажарлау; 33) Тістегершіктерді теңгеруге арналған құрылғылар – ажарлау; 34) Цилиндрлік жəне конустық ұңғылар – жұмыс бөлігін ажарлау; 35) Тіс сүргілеу кескіштері – толық ажарлау; 36) Призматикалық фасонды кескіштер – шаблон бойынша кескіш бөлігін жəне «айырқұйрықты» ажарлау; 37) Күрделі пішінді тангенциалды кескіштер – ажарлау; 38) Диаметрі 3 мм дейін бұрғылар – жұмыс бөлігін ажарлау; 39) Вариатордың орташа дискісінің күпшектері – бетін ішкі ажарлау; 40) Қуыс фрезалар – тесікті ажарлау, желкелікөңдеу жəне дөңгелек ажарлау; 41) Бұрамалы, үшжақты жиналмалы бұрамдықтардың фрезалары жəне шетжақты үңгілер – ажарлау; 42) Шетжақты фрезалар, қатты қорытпа пластинкалары бар бұрғылар мен үңгілер – ажарлау; 43) Цилиндрлер, штоктар, пуансондардың күрделі беті – ажарлау; 44) Моторлардың шатундары – үлкен қалпақшадағы тесіктерді ажарлау; 45) Тістегершіктер – тіс пен шетжақ бойынша салыстыра отырып, тесікті ажарлау; 46) Кескіштерді орнатуға арналған эталондар - өлшем бойынша сыртқы жəне шетжақты ажарлау. 555. Ажарлаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі типті жəне конструкциялы ажарлағыш станоктарда бірнеше жазықтықта құрамды бекітуді жəне дəл салыстыруды қажет ететін 6 дəлдік дəреже бойынша көп аралық пен қондырмалары бар күрделі бөлшектер мен бұйымдарды жəне 6 дəлдік дəреже бойынша тіс кескіш құралды ажарлау жəне жетілдіру. Сыртқы əрі ішкі фасонды бетті жəне өңдеуге əрі өлшеуге қиын жерлері бар қисық сызықпен қабысқан цилиндрлік бетті ажарлау жəне жетілдіру. Бірнеше люнеттерді қолдана отырып, ұзын біліктер мен бұрандаларды ажарлау. Сирек кездесетін жабдықтарда күрделі ірі габаритті бөлшектер мен тораптарды ажарлау. Электр корундты ажарлау. Білуге тиіс: əртүрлі типті ажарлағыш станоктар мен əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне дəлдікке тексеру ережесін, станоктарды баптаумен байланысты есептеулер, материалға,бұйым қалпына жəне ажарлағыш станоктардың маркасына қарай ажарлаудың тиімді режімін айқындау ережесін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын теңшеу жəне реттеу ережесін, станоктың анықтамалығы мен паспорты бойынша кесу режімін айқындау ережесін. Жұмыс үлгілері 1) Барабандар – бұраманы ажарлау жəне жетілдіру; 2) Кілет біліктері – ажарлау жəне жетілдіру; 3) Илем орнақтарының біліктері – сирек кездесетін жаншып ажарлағыш станоктарда жылтырату, ажарлау жəне жетілдіру; 4) Көп конусты біліктер мен тесіктер – ажарлау жəне жетілдіру; 5) Қуатты дизельдердің көп иінді біліктері – түпкі жəне шатун мойнақтарын, жанасқан бурттар, галтельдер, фланецтер; 6) Қуаттылығы күшті бу жəне су турбиналардың біліктері – жетілдіре отырып, ажарлау; 7) Тірек тəждер – тірек тəждерінің торабына кіретін барлық бөлшектерді, тіректерді, бұрылатын бөлшектерді, тіреулер мен фиксатор цапфтарын толықтай ажарлау; 8) Нақты аспаптарға арналған микрометриялық бұрандалар – бұрама ажарлаудан кейін жетілдіру; 9) Гидро бұйымдардың реттығындары – корпустар мен гильзаларды ажарлау мен жетілдіру; 10) Көп кіретін трапецеидалды бұрамасы бар калибрлер мен тығындар – жетілдіре отырып ажарлау; 11) Станоктардың кареткалары, станиналары, кіші көпірлері, суппорттары – пішінді ажарлау; 12) Машиналардың крейцкопфтары – ажарлау; 13) Бу турбиналардың қалақтары – шаблондары бар қалыптар бойынша пішінді ажарлау жəне сыртқы əрі ішкі жылтырату; 14) Радиус бойынша орналасқан ойыстары, конустары мен лекалолары бар күрделі матрицалар – ажарлау; 15) Сырғақтар – ажарлау; 16) Айналмалы ірі габаритты станоктың көлденеңдіктері – планкалар бойынша алдыңғы бағыттағыштардың жазықтығын ажарлау; 17) Қозғалтқыштың диаметрі 500 мм жоғары поршеньдері – жетілдіре отырып ажарлау; 18) Көп орынды пресс-қалыптар – ажарлау; 19) Диаметрі 125 мм дейін, ұзындығы 1200 мм дейін тартқыштар – толықтай ажарлау; 20) Металл өңдейтін станоктардың 3000 мм дейін станиналары – бағыттағыш жазықтықты ажарлау; 21) Айналмалы ірі габаритті станоктың стопкалары – бағыттағыш жазықтықты ажарлау; 22) Қисық сызықты пішінді оймакілтекті бұрамдық фрезалар – тістерді пішінді ажарлау; 23) Соғушы жəне штампылаушы бу балғаларының цилиндрлері мен компрессорлардың цилиндрі – жетілдіре отырып ажарлау; 24) Бу турбиналары қалақтары шетінің эталоны – соңғы бөлігін жəне көлбеулерді ажарлау. 556. Ажарлаушы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі конфигурациялы көп ажарлайтын сыртқы жəне ішкі қабысқан беті, өңдеуге жəне өлшеуге қиын жерлері бар, оптикалық аспаптарды қолдана отырып, бірнеше ауыстыруды жəне дəл салыстыруды қажет ететін күрделі эксперименталды жəне бағалы бөлшектер мен құралдарды 1 - 5 квалитет бойынша жəне тіс кескіш құралды 4-5 дəлдік дəреже бойынша көшіргішсіз

16 наурыз 2013 жыл

жəне көшіргіш бойынша ажарлау жəне жетілдіру. Қажетті есептеулерді орындай отырып, станоктарды баптау. Білуге тиіс: əртүрлі типті жəне конструкциялы ажарлағыш станоктардың конструкциясын жəне дəлдікке тексеру ережесін, бекіткіштерді орнату жəне күрделі бөлшектер мен құралдарды салыстыру тəсілдерін жəне өңдеудің жүйелілігін айқындау тəсілін, күрделі пішіндерді өңдеу үшін ажарлағыш шарықтастарды түзету ережесін жəне тəсілдерін, өңделетін материалдардың физикалық-химиялық қасиетін, бөлшектерді орнату жəне өңдеу кезінде деформациялану себептерін, кедір-бұдырлықтың қажетті квалитеттері мен параметрлеріне жету тəсілдерін. Жұмыс үлгілері 1) Ф класты тіс кескіш қашағыштар, А жəне Б класты тісқырғыштар – тісті пішінді ажарлау; 2) Тістегершіктерге арналған өлшегіш тісті доңғалақтар – тісті пішінді ажарлау; 3) Пішінді ажарлауға арналған домалатқыштар – пішінді ажарлау; 4) Диаметрі 125 мм жоғары, ұзындығы 1200 мм жоғары тартқыштар – конустың сыртқы алдыңғы бетін жəне калибрлеуші тістерді толықтай ажарлау; 5) Бұрандалы тісі бар фасонды, қисық сызықты, көп қырлы, радиусты тартқыштар – пішінді ажарлау; 6) Эвольвентті, өткір оймакілтекті жəне тура оймакілтекті тартқыштар – пішінді ажарлау; 7) Күрделі көп ауыспалы пішінді жəне күрделі қабысқан қатты қорытпалардан жасалған пластиналары бар жазық немесе дөңгелек кескіш – алмас шайбасымен ажарлау; 8) Пішінді, күрделі қиықпен сызылған фасонды кескіштер – дайындау; 9) Күрделі қисық лекалолы матрицалардың, пуансондардың, эксцентриктердің сегменттері – оптикалы-ажарлағыш станоктарда ажарлау; 10) Метал өңдейтін станоктардың ұзындығы 3000 мм жоғары станиналары - бағыттағыштарды жазық ажарлау; 11) Қисық сызықты пішінді прецизиялы жəне оймакілтекті бұрамдық фрезалар – пішінді ажарлау; 12) Көп кіретін бұрамдықтар – ажарлау; 13) Ірі жəне күрделі станоктардың шпиндельдері – мойнақтар мен тесіктерді сыртқы ажарлау. Электрмен қайраушы 557. Электрмен қайраушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Кескіш құралды электрмен қайраушы станокта қайрау жəне жетілдіру. Жұмыс режімін таңдай жəне ұстану ережесі. Технологиялық жағдайларға сəйкес жұмыс сұйықтығын құрастыру. Бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын пайдалану. Станокты баптау. Білуге тиіс: бір типті электрмен қайрау станоктарының құрылғысын жəне баптау ережесін, электрмен қайраудың берілген режімін ұстау жəне кескіш құралды жетілдіру тəсілдерін, қайралатын құралды орнату жəне салыстыру тəсілдерін, жұмыс сұйықтығының құрамын жəне міндетін, едəуір кең таралған құрылғылардың атауын, міндетін жəне қолдану шарттарын, бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысын, орындалатын жұмыс көлемінде электр техника мен электр химия негіздерін, шақтамалар мен қондырмалар жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. Жұмыс үлгілері Қайрау жəне жетілдіру: 1) Қатты қорытпалардан жасалған пластинкалары бар сүргілеу кескіштері; 2) Қатты қорытпалардан жасалған пластикалары бар токарлық кескіштер. 558. Электрмен қайраушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Арнайы кескіш құралды электрмен қайрау станоктарында қайрау жəне жетілдіру. Станокты берілген электр режимге теңшеу. Пайдалану процесінде жұмыс сұйықтығының жарамдығын (жұмыс істеген) дəрежесін айқындау. Күрделі құралды орнату жəне салыстыру.бақылауөлшеу құралдарын, аспаптар мен құрылғыларды пайдалану. Ақаулықтардың сипаты мен туындау себептерін айқындау. Станоктарды баптау. Білуге тиіс: əртүрлі типті электрмен қайрау станоктарының құрылғысын жəне баптау ережесін, жұмыстардың қажетті режімін таңдау принциптерін жəне ұстау тəсілдерін, жұмыс режімінің жəне əртүрлі материалдарды өңдеу дəрежесінің қайралатын құралдардың сапасына əсерін, орындалатын жұмыс көлемінде электр техника мен электр химия негіздерін, қайралатын құралды орнату жəне салыстыру тəсілдерін, электрмен қайраудың дəлдігі мен тазалығына қойылатын техникалық талаптарды, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының міндетін жəне қолдану ережесін, қайралатын құралды орнату жəне салыстыру үшін қажетті аспаптардың құрылғысын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. Жұмыс үлгілері Қайрау жəне жетілдіру: 1) Саптаманың үңгілері; 2) Қатты қорытпалардан жасалған пластинкалары бар бұрғылар; 3) Салынбалы пышақтары бар фрезалар. 559. Электрмен қайраушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі құралды электрмен қайрау станоктарында қайрау жəне жетілдіру. Берілген электр режимге станоктарды теңшеу. Қайралатын құралдың типіне қарай станоктың жұмыс режімін айқындау. Арнайы бақылау-өлшеу құралдарын жəне қайраудың дұрыстығын айқындау жəне процесс барысын қадағалау үшін станокқа орнатылған аспаптарды пайдалану. Пайда болған ақаулықтардың себептерін белгілеу жəне күрделі емес бұзылуларды жкесу. Білуге тиіс: электрмен қайрау станоктарының кинематикалық жəне электрлік тəсімін, құралды электрмен қайрау жəне жетілдіру тəсілдерін, жұмыстың қажетті режімін таңдау ережесі мен принциптерін, өңделетін материалдардың қасиеттерін, арнайы құрылғылардың конструктивтік құрылғысын жəне күрделі əрі фасонды құралды салыстыру мен қайрау үшін оларды пайдалану ережесін, электрмен қайраудың дəлдігі мен тазалығына қойылатын талаптарды, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылғысын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедірбұдырлық квалитеттері мен пармаметрлерін. Жұмыс үлгілері Қайрау жəне жетілдіру: 1) Жылдам фрезерлеуге арналған қалпақшалар; 2) Ауыспалы кесу бұрыштары бар кескіштер; 3) Арнайы бұрамалы кескіштер; 4) Фасонды кескіштер; 5) Бұрамдық жəне саусақты фрезалар. Электр химиялық өңдеуші 560. Электр химиялық өңдеуші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бапталған электр химиялық станоктарда Ra 20- 5 кедір-бұдырлық параметрі бойынша тесіктер мен фасонды бетті электр химиялық өңдеу. Бапталған дискілі жəне ленталы анодты-механикалық станоктарда дайындамаларды кесу. Дайын рецептура бойынша электролитті дайындау. Центрифугаларды тазалау. Білуге тиіс: бір типті электр химиялық станоктардың құрылғысын жəне жұмыс істеу принциптерін, едəуір кең таралған əмбебап əрі арнайы құрылғылардың атауын, міндетін жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысын, орындалатын жұмыс көлемінде электр техника мен электр химия негіздерін, қолданылатын электродтардың материалдарының маркасын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 561. Электр химиялық өңдеуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі емес əмбебап əрі арнайы жарақтарды қолдана отырып, технологиялық карта немесе шебердің (баптаушының) нұсқауы бойынша өткелдер мен өңдеу режимдердің жүйелілігін белгілей отырып, электр химиялық станоктарда Ra 5- 2,5 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша бетті, жазықтық пен тесіктерді электр химиялық өңдеу. Бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын қолдана отырып, бөлшектер мен бұйымдарды бір өлшемде өңдеу. Шебердің қадағалауымен станоктың механикалық жəне электрлік бөлігінде ұсақ ақаулықтарды жкесу. Өңдеу режімін өздігінен таңдай отырып, дайындамаларды дискілі жəне ленталы анодты-механикалық араларда кесу. Білуге тиіс: бір типті электр химиялық станоктардың құрылғысын, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың құрылғысын жəне қолдану ережелерін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының міндеті мен қолдану ережесін, электр химиялық өңдеудің процесін, орындалатын жұмыс көлемінде электр техника мен электр химия негіздерін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедірбұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 562. Электр химиялық өңдеуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Өңделетін бөлшектерді орната жəне салыстыра отырып, бір типті электр химиялық станоктарда Ra 2,5 - 1,25 кедір-бұдырлық параметрі бойынша бетті, жазықтықты жəне тесіктерді электр химиялық өңдеу. Фасонды жазықтардың, тесіктердің формасын жасау операцияларын орындау. Электродтарды электр химиялық əдіспен пішіндеу. Технологиялық немесе нұсқаулық карта жəне станоктың паспорты бойынша бір типті электр химиялық станоктарды өздігінен баптау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін бір типті станоктардың құрылғысын, кинематикалық тəсімін, баптау жəне дəлдікке тексеру ережесін, электр химиялық станоктардыңəртүрлі электр жүйесінің қызмет принциптерін, оқшаулау жамылғыларды, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне қолдану ережесін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылғысын, өңделетін бөлшектерді орнату жəне салыстыру ережесін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 563. Электр химиялық өңдеуші 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі типті электр химиялық станоктарда Ra 1,25 0,63 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша күрделі бөлшектердің беті мен тесіктерін электр химиялық өңдеу. Техникалық шарттарға сəйкес бөлшектерді жетілдіру. Электр химиялық станоктарда ажарлау жəне жылтырату. Өңделетін бөлшектерді оптикалық аспаптардың көмегімен тексеру. Механикалық жəне электрлік бөлігіндегі ақаулықтарды жоя отырып, əртүрлі типті жəне қуатты электр химиялық станоктарды баптау. Күрделі бөлшектердіөңдеу жəне станоктардың жұмыс режімінің жүйелілігін белгілеу. Білуге тиіс: əртүрлі типті станоктардың конструктивтік ерекшеліктерін, кинематикалық тəсімін, баптау жəне дəлдікке тексеру тəсілін: режимдерді таңдау жəне орнату принциптерін, режимдердің параметрлері, өнімділік, дəлдік жəне өңдеу тазалығы арасындағы байланысты, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын теңшеу жəне реттеу ережесін, қатты жəне ыстыққа төзімді қорытпаларды, жартылай өткізгіш материалдарды өңдеудің технологиялық ерекшеліктерін, электр тəсімін тексеру əдістерін, қоректену көздерінің қызмет принциптерін, өңделетін материалдың өңдеу түрі мен маркасына қарай сұйықтықтарды таңдау ережесін. 564. Электр химиялық өңдеуші 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі типті жəне конструкциялы электр химиялық станоктарда Ra 0,630,32 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша күрделі бөлшектерді электр химиялық өңдеу. Станоктың тиімді жұмыс режімін белгілей отырып, күрделі бөлшектерді өңдеудің технологиялық процесін əзірлеуге қатысу. Білуге тиіс: əртүрлі типті станоктардың конструкциясын, баптау жəне дəлдікке тексеру ережесін, станоктардың тиімді режимдерін таңдау жəне белгілеу принциптерін, режимнің параметрлері, өнімділік, дəлдік жəне таза өңдеу арасындағы байланысты. Орта кəсіптік білімді талап етеді. Электроэрозионист 565. Электроэрозионист 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бапталған станоктарда əртүрлі конфигурациялы тесіктерді электр ұшқынды жəне электр импульсті өңдеу, 12-14 квалитеттер немесе Ra 20-5 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша қарапайым таңдамаларды, ойымалар мен бунақтарды алу. Фланецтерді ойып кесу, пісіруден фаскалар пайда болған құбырларды кесу, артықтарды кесіп тастау. Бапталған станоктарда – автоматтар мен жартылай автоматтарда сыртқы жəне ішкі цилиндрлік бетті ажарлау. Бөлшектерден сынған құралдарды алып тастау. Электр ұшқынды бекіндіргіштерге арналған қондырғылардағы жəне дірілдердегі кескіш құралды бекіндіру. Білуге тиіс: бір типті электр ұшқынды жəне электр импульсті станоктар мен дірілдердің құрылғысын жəне жұмыс істеу принципін, едəуір кең таралған құрылғылардың атауын, міндетін жəне қолдану шарттарын, бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысын, орындалатын жұмыс көлемінде электр техниканың негіздерін, қолданылатын электродтардың материалдарының маркаларын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалиететтері мен параметрлерін. 566. Электроэрозионист 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Өңделетін бұйымдарды орнату жəне салыстыру үшін күрделі емес əмбебап əрі арнайы жарақтарды қолдана отырып, электр эрозионды жəне электр импульсті станоктарда 8 - 11 квалитет немесе Ra 5 - 2,5 кедір-бұдырлық параметрлері бойынша фасонды бетті, жазықтықты, тесіктер мен ойықтарды электр ұшқынды жəне электр импульсті өңдеу. Технологиялық карта немесе шебердің (баптаушының) нұсқауы бойынша өңдеу жүйелілігі мен режімін белгілеу. Тесіктер арасында 0,1 мм жоғары тұйықтағыш бар тұтастай металды електер мен торлар жасау. 8-10 квалитет бойынша бөлшектерді қажетті салыстырумен көшіргіш бойынша бұйымдарды ойып кесу. Күрделі конфигурациялы бөлшектердің фасонды жəне қисық сызықты жазықтықтарын алдын ала өңдеу. 8-11 квалитет бойынша күрделі бөлшектерді, сондай-ақ өтулердің қарапайым формасы бар сатылы тесіктерді электр эрозионды ажарлау. Білуге тиіс: бір типті электр ұшқынды жəне электр импульсті станоктар мен қондырғылардың құрылғысын, əмбебап əрі арнайы құрылғылардың құрылғысын жəне қолдану ережесін, бақылауөлшеу құралдары мен аспаптарының міндетін жəне қолдану ережесін, орындалатын жұмыс көлемінде электр техниканың негіздерін жəне электр ұшқынды өңдеудің теориясын, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 567. Электроэрозионист 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Өңделетін бөлшектер мен электрод-құралды салыстыра жəне орната отырып, 7-10 квалитет немесе Ra 2,5-1,25 кедір-бұдырлық параметрі бойынша дəл жəне күрделі фасонды құралдың, күрделі штампылардың, турбина қалақтарының бетін, жазықтығын, тесіктері мен ойықтарын электр ұшқынды, электр импульсті əуелі-плазамалы өңдеу. Қатты немесе шыңдалған қорытпалардан жасалған бөлшектерде электр ұшқынды ойма жұмыстарын орындау. Берілген координат бойынша үздіксіз қозғалып отыратын электродпен күрделі фасонды бөлшектерді ойып кесу. Тесіктер арасында 0,1 мм жоғары тұйықтағыш бар тұтастай металды електер мен торлар жасау, тар саңылаулар кесу, арнайы қорытпалар мен болаттарда терең тұйық тесіктерді өңдеу. 7-10 квалитет бойынша бөлшектерді электр эрозионды ажарлау. Технологиялық немесе нұсқаулық карта жəне станоктың паспорты бойынша бір типті станоктарды əртүрлі өңдеу режіміне өздігінен баптау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін бір типті станоктардың құрылғысын, кинематикалық тəсімін, баптау жəне дəлдікке тексеру ережесін, электр ұшқынды өңдеу кезінде əртүрлі электр жүйелерінің қызмет принципін, өңдеу түріне қарай əртүрлі жұмыс ортасын қолдану ережесін, күрделі фасонды құралды орнату жəне салыстыру үшін əмбебап əрі арнайы құрылғылардың конструктивтік ерекшеліктерін жəне қолдану ережелерін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылғысын, əмбебап жəне арнайы жарақтарды пайдалана отырып, бөлшектер мен құралдарды орнату жəне салыстыру ережесін, электрод-құралдың өлшемін есептеу əдісін, шақтамалар мен қондырмалардың жүйесін, кедір-бұдырлық квалитеттері мен параметрлерін. 568. Электроэрозионист 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. 6-7 квалитет немесе Ra 1,25 - 0,63 кедір-бұдырлық параметрі бойынша бірнеше жазықтықта салыстыра отырып, ауыстыруды жəне құрамды бекітуді қажет ететін сирек кездесетін пресс-қалыптардың, штампылар мен кокильдердің əртүрлі конфигурациялы əдеттен тыс орналасқан жəне сатылы тесіктері мен ойықтарын, сыртқы əрі ішкі қисық сызықты бетті электр ұшқынды, электр импульсті өңдеу. Қатты қорытпалардан жəне сынғақ материалдардан жасалған бөлшектерде тесіктерді, сондай-ақ 0,05 мм жоғары дəлдікпен əртүрлі өту формалары бар сатылы тесіктерді электр эрозионды ажарлау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін əртүрлі станоктардың конструктивтік ерекшеліктерін, кинематикалық тəсімін баптау жəне дəлдікке тексеру тəсілін, күрделі жəне сирек кездесетін бөлшектерді орнату, бекіту жəне салыстыру тəсілін, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын теңшеу жəне реттеу ережесін, электр тəсімдерін тексеру əдістерін, қоректену көздерінің қызмет принципін, өңдеу түріне жəне өңделетін материалдардың маркаларына қарай əртүрлі жұмыс ортасын таңдау ережесін. 569. Электроэрозионист 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. 1- 5 квалитет немесе Ra 0,63 - 0,32 кедір-бұдырлық параметрі бойынша бірнеше жазықтықта салыстыра отырып, ауыстыруды жəне құрамды бекітуді қажет ететін сирек кездесетін пресс-қалыптардың, штампылар мен кокильдердің əртүрлі конфигурациялы əдеттен тыс орналасқан жəне сатылы тесіктері мен ойықтарын, сыртқы əрі ішкі қисық сызықты бетті электр ұшқынды, электр импульсті өңдеу. 0,05 мм дейін дəлдікпен əртүрлі өту формалары бар сатылы тесіктерді электр эрозионды ажарлау. Ыстыққа төзімді жəне қатты қорытпалы материалдардан жасалған бұйымдарды өңдеу. Білуге тиіс: əртүрлі типті станоктардың, аппараттар мен қондырғылардың конструкциясын, бап-

тау жəне дəлдікке тексеру тəсілдерін, режимдерді таңдау жəне белгілеу принциптерін, олардың маңызын, режим параметрлері, өнімділік, дəлдік жəне таза өңдеу арасындағы байланысты, қатты жəне ыстыққа төзімді қорытпаларды, жартылай өткізгіш материалдарды өңдеудің ерекшелігін, оларды өңдеудің тиімді режімін айқындау, диэлектрлік сұйықтықты ауыстыру мүмкіндігін. Орта кəсіптік білімді талап етеді. «Металдар мен басқа да материалдарды механикалық өңдеу» бөлімінде қарастырылған жұмысшы кəсіптері атауларының, олардың қолданыстағы БТБА 2002 жылғы шығарылымының атаулары көрсетілген тізбесі БТБА-ның (2-шығарылым), 6- бөлімінің 6-қосымшасында келтірілген. 7. «Металмен қаптау жəне бояу» Алюминдеуші 570. Алюминдеуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бұйымдарды құндақтарға, реторталарға немесе басқа да құрылғыларға салу. Бұйымдар салынған құндақты балқытылған алюминий құйылған астауға немесе алиттеуші қоспасы бар ретортаға көтеруші механизмдердің көмегімен түсіру жəне шығару. Астауға алюминий немесе ретортаға алиттеуші қоспаны толтырып құю. Астауды тазалау. Алюминдеу процессін жүргізу, алюминдеуге арналған флюстерді дайындау жəне оны балқытылған алюминийі бар астауға біліктілігі анағұрлым жоғары алюминдеушінің басшылығымен құю. Бұйымдардың қаспақтарын алып тастау. Білуге тиіс: астаулардың (пештердің) жəне басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы, алюминдеу процессі, металл сұрыптамасы жəне бұйымдарды алюминдеуге қойылатын техникалық талаптар, бақылау-өлшеу құралдарының құрылысы, мақсаты жəне қолданылу шарттары, бұйымдарды алюминдеу кезінде қолданылатын арнайы құрылғылардың құрылымы. 571. Алюминдеуші 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бұйымдарды алюминдеу процессін техникалық шарттарға сəйкес балқытылған алюминий құйылған астауда жəне ретортасы бар пеште жүргізу. Флюстерді дайындау. Астаулар мен реторталарды алюминдеу үшін дайындау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде электр схемалар жəне астаулардың (пештердің) жəне басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтардың кинематикасы, флюстерді жасау ережесі, астаулар мен реторталарды алюминдеу үшін дайындау тəсілдері, бақылау-өлшеу құралдарын баптау жəне реттеу ережесі. Антикоррозилеуші 572. Антикоррозилеуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Резервуарлардың, тұндырғыштар мен жабдықтардың ішкі бетін жуғыш ерітіндіні қолдана отырып, механикалық тəсілмен тазалау. Құрылғыға құбырлар мен бөлшектерді толтырып салу. Құбырлар мен бөлшектерге біліктілігі анағұрлым жоғары антикоррозилеушінің басшылығымен компаунд құю. Құрылғыны полимерлеу камерасына жіберу. Полимерлеу процессін бақылау жəне полимерлеу камераларындағы температураны бақылау-өлшеу құралдарының көмегімен реттеу. Арматуралы өзектерді, торларды, қаңқаларды, темір бетон құрылымдарға арналған толтырғыш бөлшектердің қорғаныш қабаты бойынша жұмыстарды орындау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы мен жұмыс қағидаты, шайырмен қапталуға тиіс құбырлардың, бұйымдардың, бөлшектердің бетіне қойылатын талаптар, қолданылатын материалдар, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылысы мен қолданылу шарттары. 573. Антикорозилеуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Резервуарлардың, тұндырғыштар мен цистерналардың жəне басқа да жабдықтардың, бұйымдар мен бөлшектердің бетін эпоксидті шайырмен, лакпен, пенопластпен жəне басқа да материалдармен қаптау. Ыстық құбырлар мен бөлшектерге олар айналып тұрған кезде эпоксидті шайыр немесе басқа да компаунд құю. Құбырлар мен бөлшектердің қорғаныш қабатын полимерлеу сапасын тексеру. Əртүрлі қатайтқыштарды қоса отырып шайыр негізіндегі компаундтарды жəне басқа да компаундтарды жасау. Компаундтердің даярлығы дəрежесін айқындау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде шайырдың, əртүрлі қатайтқыштардың, лактардың, пенопласттар мен бөлшектердің жəне басқа да материалдардың физикалық жəне химиялық қасиеттері, құбырлар мен бөлшектерге құю тəсілдері, құбырлар мен бөлшектердің қабатын полимерлеу режимі, əртүрлі компаундтерді жасау тəсілдері, қолданылатын материалдар мен дайын өнімге қойылатын талаптар. Электоролиттік майсыздандыру апаратшысы 574. Электоролиттік майсыздандыру апаратшысы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары электролиттік майсыздандыру аппаратшысының басшылығымен қаңылтыр жолақтар мен үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттардың əртүрлі бөлшектерін электролиттік майсыздандыру процессін жүргізу. Агрегатты іске қосқан жəне жолақ үзілген кезде қаңылтыр жолақтарды майсыздандыру астаулары мен щеткалау-жуу машинасы арқылы өткізу жəне жолақтың агрегат пен кептіргіш құрылғылар арқылы дұрыс өтуін қамтамасыз ету. Щеткалау-жуу машинасына ерітінді мен ыстық судың жіберілуін реттеу. Астаудағы электролиттің құрамын түзету, өңделген электролит ерітіндісін орналастыру. Агрегатты баптау. Агрегат жабдықтарын жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы мен баптау тəсілдері, əмбебап жəне арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу құралдарының құрылысы, электролиттер мен ерітінділердің қасиеттері, ерітіндінің құрамын түзету əдістері, майсыздандырылуға тиіс болаттың сұрыптамасы мен маркасы. 575. Электоролиттік майсыздандыру апаратшысы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жолақ жылдамдығы 3 м/с дейін болған кезде қаңылтыр жолақтар мен үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттардың əртүрлі бөлшектерін электролиттік майсыздандыру процессін жүргізу. Металды майсыздандыру сапасын жəне жолақ бетінің жай-күйін, концентрациясы мен майсыздандыру астаулары мен щеткалау-жуу машиналары бактарының жай-күйін, бақылау-өлшеу аспаптарының жұмысын, ауаның температуралық режімін, электролит ерітіндісі мен судың жайкүйін, тоқ күші мен майсыздандыру астауындағы кернеуді бақылау. Агрегатты баптау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлеміндегі кинематикалық, электр схемалар жəне қызмет көрсетілетін жабдықтарды баптау ережесі, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары, əмбебап жəне арнайы құрылғылардың құрылысы, орындалатын жұмыс көлемінде майсыздандыру процессінің физикалық жəне химиялық негіздері, электролиттер мен ерітіндіні талдау əдістері. 576. Электоролиттік майсыздандыру апаратшысы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жолақтың қозғалу жылдамдығы 3 м/с астам болған кезде қаңылтыр жолақтар мен үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттардың əртүрлі бөлшектерін электролиттік майсыздандыру процессін жүргізу. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде электролиттік майсыздандыруға арналған əртүрлі типті агрегаттардың кинематикалық, электр схемалары, қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы, бақылау-өлшеу аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі. Бакелитші (сіңдіруші) 577. Бакелитші (сіңдіруші) 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қарапайым бөлшектер мен орташа жəне шағын көлемді құймалардың сыртқы жəне ішкі бетін қаптау жəне күрделі емес кескінді тораптарға резольді, глифталь жəне басқа да шайырды (құрамдарды) бакелиттеу аппараттары мен астауларда қолмен сіңдіру. Құймалар мен бұйымдарды бакелиттеуге дайындау. Резольмен қапталған құймалар мен бұйымдарды кептіру. Астаулар мен кептіру электр пештерін жұмысқа əзірлеу. Бөлшектерді кептіру пештеріне салу жəне оны шығару. Білуге тиіс: маңызды бөлшектерінің атауы мен мақсаты жəне қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс қағидаты, құйманы резольмен қаптау процессі, вакуум астында жəне қысыммен ұстау уақыты жəне кептіру режимі, сіңдіргеннен кейін сынау əдістері, анағұрлым кең тараған арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары, резольді шайыр жəне оның ерітінділерінің қасиеттері. Жұмыс үлгілері Шайырды жағу жəне сіңдіру: 1) Конденсаторлар; 2) Жанармай сорғыларының корпустары мен қақпақтары; 3) Дизельдердің май фильтрлерінің корпустары; 4) Саңылауларының, сандар, əріптер мен белгілер басылған ойықтарының саны көп, əртүрлі көлемді гетинакс жəне текстолит монтаждау тақташалары; 5) Тік құбырлар. 578. Бакелитші (сіңдіруші) 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі көлемді күрделі пішінді, жұқа қабатты құймалар мен жинамалы тораптардың сыртқы жəне ішкі қолжетімділігі қиын беттерін бакелитттеуші аппараттар мен астауларда резольді, глифталий жəне басқа да шайырларды қолмен жағу жəне сіңдіру. Қажетті сапалы жəне тұтқырлы резоль құрамын нұсқаулық бойынша құрастыру. Құймалар мен тораптарға резольді шайыр жағу жəне сіңдірудің алдында оны талап етілетін температураға дейін қыздыру. Резольдің жағылу сапасын сыртқы түрі бойынша айқындау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы, резольді шайыр мен оның ерітінділерінің негізгі сорттары, маркалары мен қасиеттері, сынау əдістері жəне сіңдіргеннен кейін бұйымдарды тапсырудың техникалық шарттары, арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Жұмыс үлгілері Шайырды жағу жəне сіңдіру: 1) Қыздырудың ішкі иректемелері бар май бактары; 2) Тракторлардың, автомобильдер мен экскаваторлардың жанармай бактары; 3) Қозғалтқыштардың ауа тазалағыштары; 4) Контактілі тығындар, шайбалар, пластиналар мен қаптамалар; 5) Ойықтарының, қалташықтары мен ұңғымаларының саны көп аспаптардың корпустық бөлшектері; 6) Металл кесуші станоктардың беріліс қораптарының корпустары; 7) Қозғалтқыш блоктары бастарының қақпақтары; 8) Аша бұрандалардың орауыштары, түпті кеме арматурасы, клинкеттер, қақпақтар, жіктер; 9) Жекелеген жерлері оқшауланған əртүрлі құрылымды жинақталған трансформаторлар; 10) Иілген құбырлар. Қарайтушы 579. Қарайтушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тегіс бұйымдар мен бөлшектерді көгілдір түс беру жəне химиялық сырлау. Бұйымдарды қарайту үшін дайындау. Астауларды дайындау жəне көгілдір түс беру үшін дайындау. Бұйымдарды астауға салу жəне оны шығару. Астауларды тазарту. Бұйымдар мен бөлшектерді көгілдір түс бергеннен кейін консервациялау жəне орап салу. Білуге тиіс: көгілдір түс беруге арналған астаулардың құрылысы мен жұмыс қағидаты, көгілдір түс беру үшін қолданылатын ерітінділердің құрамы, астауларды қыздыру температурасы, бұйымдарды таңдау жəне оларды астауларға салу тəсілдері, көгілдір түс беру сапасын анықтаудың негізгі тəсілдері. Жұмыс үлгілері Көгілдір түс беру: 1) Бекіту бөлшектері- болттар, бұрандалар, гайкалар, шайбалар, штифтілер; 2) Құрал – балғалар, жиекқұрсаулар, калибрлерге арналған тұтқалар, кілттер. 580. Қарайтушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ойықтары мен шығыңқы бөліктері бар бұйымдар мен бөлшектерді қарайту жəне химиялық сырлау. Ерітінділерді рецепт бойынша жасау жəне олардың құрамын түзету. Бұйым бетінің қарайтуға жарамдылығын айқындау. Ерітіндіні айдау жəне сүзгілеу. Білуге тиіс: қарайтуға арналған астаулардың құрылысы, астауларды түзетуге арналған негізгі ерітінділерді жасаудың рецептурасы, астауға химикаттарды салудың жүйелілігі, қарайту режимі, бақылау-өлшеу құралдарын қолданудың мақсаты мен шарттары, қарайту кезінде қолданылатын химикаттардың қасиеттері мен мақсаты жəне оларды пайдалану ережесі. Жұмыс үлгілері. Қарайту: 1) Кинофотоаппараттардың кассеталары; 2) Əртүрлі құрылымды құрылғылар мен кондукторлар; 3) Тегіс өлшеу қапсырмалар; 4) Ұсақ модульді аспаптардың тістегершіктері. Гальваншы 581. Гальваншы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ойықтары мен шығыңқы бөліктері бар, тік жəне қисық сызықты беті бар қарапайым бұйымдар мен бөлшектердің сыртқы жəне ішкі беттерін гальваникалық қаптау. Гальваникалық қалайылау. Электр вакуум аспаптарына арналған қарапайым жəне күрделілігі орташа бұйымдарды гальванопластикалық жасау. Гальваникалық қабат бөлшектерін дайындау. Астауды белгіленген рецептура бойынша химикаттармен толтыру. Қаптауға жарамсыз бөлшектер мен бұйымдардың бетін оқшаулау. Гальваникалық процестерді аспаптар мен белгіленген режимдер бойынша реттеу. Ақаулы қабатты алып тастау. Біліктілігі анағұрлым жоғары гальваншының басшылығымен электролиттер мен ерітінділерді белгіленген рецепт бойынша жасау. Қарапайым пішінді бөлшектер мен бұйымдарды қорғаныш эматальдеу. Білуге тиіс: электролиттік астаулардың жұмыс қағидасы, гальваникалық қабаттың негізгі түрлері жəне электролиз негіздері, орындалатын жұмыс көлемінде электроника жəне электрогамия негіздері, бөлшектер мен бұйымдарды гальваникалық қаптау режимі, қосымша анодтарды келтіру ережесі, гальваникалық қапталмайтын бөлшектер мен бұйымдардың бетін оқшаулау тəсілдері, қышқылдардың, сілтілер мен цианды тұздардың қасиеттері, арнайы құрылғылардың, бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарының мақсаты мен қолданылу шарттары. Жұмыс үлгілері 1) Бу машиналары мен турбиналарының арматурасы (бу бекіткіш клапандар, майлау сорғылары, тахометрлер, вентиль қораптар, редукционды клапандар) - тотықтау; 2) Құйғыштар, ашалар, ілмектер, башмактар, аспалар, крандар, ілгектер, тамызғыш - никельдеу; 3) Гайкалар, су өткізгіш крандар, термометрлердің құрсау жиектері, рупорлар, тегіс жəне спиральді серіппелер – екі аралық қабатымен никельдеу (күңгірт); 4) Күрделілігі орташа тұрмыстық электр жарықтандырғыш арматураның бөлшектері декоративті гальваникалық қабат; 5) Қыш бөлшектер - гальваникалық қабат; 6) Ауаны салқындату, электр желдеткіш жүйесінің бұйымдарына арналған бекіткіш бөлшектер желдету – қорғаныш эматальдеу; 7) Кемелердің су бетіндегі траптарының, сүңгуір қайықтар траптарының бөлшектері, траптарға арналған қоршаулардың бөлшектері, қапсырмалар, коуштер, обушкалар, пассивтендірілген мырышталған таллерлер; 8) Аспаптардың бөлшектері - анодтау; 9) Электр жəне радиоаппаратура бөлшектері (экрандар, панельдер, қаңқалар, қаптамалар, фигуралы кронштейндер) - пассивтендіріп мырыштау; 10) Фирмалық тақтайлар, ерекшелейтін планкалар, болат шəкілдер – хромдау; 11) Күнқағарлар, шой табақтар, салқындату мен кеме желдеткіші жүйесіндегі дөңгелек тор қорғаныш эматальдеу; 12) Тығыздатқыш сақиналар, арнайы бекіткіш, қақпақ – хромдау, тотықтандыру; 13) Бетінің əр жерінен оқшауланған барлық мөлшерлі кронштейндер – анодтау, тотықтандыру; 14) Табақтар, үштіктер, фланецтер – химиялық тотықтандыру; 15) Ниппельдер, үштіктер, қалқандар - кадмийлеу; 16) Планкалар, жолақтар, қапсырмалар мен басқа қарапайым пішінді, шағын көлемді бөлшектер - қорғаныш эматальдеу; 17) Мыс металл құрылымды торлар - гальванопластикалық əдіспен жасау; 18) Барлық мөлшерді фланецтер, шайбалар мен тістегершіктер – екі қабаттап никельдеу, қапталмайтын жерлерді оқшаулай отырып мырыштау; 19) Əртүрлі қималы шынжырлар мен сым - гальваникалық қалайылау; 20) Əртүрлі өлшемді мойынтіректер мен сақиналар – никельдеу; 21) Ішкі арматураның барлық металл бөлшектерін бекітуге арналған шуруптар, рамалардың бұрандалары, терезеге жəне қорғаныш торларға арналған жолақтар, вагондардың жолақтары, тұтқалары мен тұтас металдан жасалған есіктердің личниктері - гальваникалық қаптау. 582. Гальваншы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі пішінді, қаптау үшін қолжетімділігі қиын жерлері бар бұйымдар мен бөлшектердің сыртқы жəне ішкі беттерін гальваникалық қаптау. Машина бөлшектерін,

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-14-беттерде). аспаптардың қозғалтқыштарды, электрорадиоаппаратуралар мен агрегаттарды мөлшерлі хромдау жəне 8 - 10 квалитеттер бойынша никельдеу. Күрделі емес қосымша анодтарды орнату. Электр вакуум аспаптары мен алмас құралдарға арналған күрделі бөлшектерді гальваникалық жасау. Белгілі бір қалыңдықты мыс жəне никель қабатты өсіру. Күкірт қышқылды жəне хром қышқылды тотықтандыру. Электролиттер мен ерітіндіні өз бетінше дайындау. Іріктелген электролиттер мен ерітіндіні бейтараптандыру жəне қалпына келтіру. Астаудың сыйымдылығын тиімді пайдалану олардың белгіленген жұмыс режімін белгілеу жəне оны сақтау. Аралық операциялар кезінде бөлшектерді гальваникалық өңдеудің жəне дайын өнімнің сапасын сырттай тексеру арқылы, өлшеу жəне бақылау құралдарымен, механикалық жəне химиялық тəсілдермен айқындау. Астауларды баптау жəне реттеу. Қорғаныш эматалдеу жəне күрделілігі орташа бөлшектерді декоративтендіру. Білуге тиіс: электролиз астауларының құрылысы, металл коррозиясының пайда болу себептері жəне олардың түрлері, одан сақтау тəсілдері, дайындау жəне өңдеу жұмыстарының ерекшеліктері жəне олардың қаптау алдындағы жүйелілігі, гальваностегия кезінде қолданылатын материалдар жəне олардың негізгі қасиеттері, электролиттегі зиянды қоспалар жəне олардың гальваникалық тұнбаларға тигізетін əсері, оларды жою тəсілдері, оқшаулау пасталарының рецептурасы, іріктелген электролиттер мен ерітінділерді бейтараптандыру жəне қалпына келтіру, əмбебап жəне арнайы құрылғылардың, бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарының құрылысы. Жұмыс үлгілері 1) Əртүрлі бөшкелер мен цилиндрлер, ас пісіруге арналған қазандар, ет турағыштар, самаурындар, су қайнатқыштар жəне басқа да ыдыста - гальваникалық қалайылау, мырыштау, кадмийлеу, никельдеу; 2) Болат бөшкелер, қақпақтар мен осьтер – қосымша анодты қолдану арқылы жекелеген жерлерді оқшаулай отырып, үш қабаттап жағу; 3) Сатылы білікше, тығындар, тегершік, əртүрлі мөлшерлі штоктер – хромдау жəне никельдеу; 4) Біліктер – мысты отырғызылатын учаскелерде олардың мөлшерін қалпына келтіру үшін өсіру; 5) Ойыншықтардың бөлшектері - никельдеу; 6) Ауа баптағыштарды, ауаны таратып бөлгіштердің, диффузорларды қанықтыру бөлшектері қорғаныш эматальдеу; 7) Аспаптардың бөлшектері – бақылау салмағын айқындай отырып, бағалы металмен қаптау; 8) Шамшырақтардың бөлшектері – мыспен декоративті қаптау; 9) Əртүрлі цилиндр бөлшектер (саусақшалар, сақиналар, тығындар) - көлемін қалпына келтіру мақсатында болатты, мыс пен хромды өсіру; 10) Ауа таратушы жалюзилер, ұшты келтеқұбырлар, кеме желдеткішінің салқындату жүйесіндегі əртүрлі пішінді құбырлар - қорғаныш эматальдеу; 11) Əртүрлі мөлшерлі тізбекті беріліске арналған өзектер – хромдау; 12) Тұрмыстық мақсаттағы бұйымдар – қорғаныш жəне декоративті эматальдеу; 13) Өлшеу құралы (бұранда калибрлер, қапсырмалар) – хромдау; 14) Əртүрлі электр жəне радиоаппаратураның қаптамасы мен алюминий платасы – анодтау; 15) Электр желдеткіштердің жұмыс дөңгелектері, диффузорлары (пісіру жəне бекіту) қорғаныш эматальдеу; 16) Ішкі шлицалары бар тісті сақиналар – қабаттың кеуектілігі мен беріктігін тексере отырып хромдау; 17) Поршеньді сақиналар - кеуекті хромдау, мыстау; 18) Шаруашылық себеттер, тұғырықтар, банкаларды ұстауыштар, сым сабын салғыштар – никельдеу, мырыштау; 19) Корпустар, қаңқалар, қаңқалардың қаптамасы, ауаны салқындату жүйесінің бұйымдарына арналған жиынтық күйіндегі тамшы айырғыш (пісіру жəне бекіту) - қорғаныш эматальдеу; 20) Аспаптың айқастырмасы - калибрге арналған күміс; 21) Салалар, контактілер, штепсель көздер, контактілі қадалық – күміс жалату; 22) Орауыштар – қосымша анодпен қаптау; 23) Орауыштар, автомашиналардың торлары, желдеткіштердің бастары, мегафондардың рупорлары – іштен өңдей отырып никельдеу; 24) Нығыздауыш – қарапайым пішінді қалыптар – оқшаулай отырып жəне қарапайым қосымша анодпен хромдау; 25) Кинескоптарға арналған жарылғыштардан қорғау рамалары – никельдеу (қабат астарын), мырыштау жəне пассивтендіру; 26) Əртүрлі торлар (ұсақ құрылымдысынан басқасы) мен арнайы электронды сəулелі құбырларға арналған фиксаторлар - гальванопластикалық əдіспен жасау; 27) Күпшектер, тегершіктер мен олардың тұтқа саптары, металл кесуші станоктарды басқару пульттерінің панельдері – хромдау, жылтырату; 28) Диаметрі 200 мм дейінгі құбырлар – гальваникалық қаптау; 29) Құбырлар мен баллондар - никельдеу; 30) Фаралар мен прожекторлар – жарықтың шағылысын күшейту үшін гальваникалық күміспен жалату; 31) Сағаттың циферблаты - пассивтендіру; 32) Əртүрлі электр вакуум аспаптардың цокольдері, қадалықтары, өзектері, фланецтері - никельдеу; 33) Өзектердің зəкірлері мен реле локомотивтердің өзектері – гальваникалық қаптау. 583. Гальваншы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қабырғаларының қалыңдығы əртүрлі жəне қималарының өткелдері көп күрделі бұйымдар мен бөлшектердің сыртқы жəне ішкі беттерін гальваникалық қаптау. Көп қабатты тозуға берік, қорғаныш-декоративті қабат, бағалы металдар мен жəне балқымалармен қаптау. Машина бөлшектерін, аспаптарды, матрицалар мен камераларды мөлшерлі хромдау жəне 6 - 8 квалитеттер бойынша никельдеу. Вакуумда катодты тозаңдандыру əдісі арқылы сирек металдардың электр вакуумдық аспаптарға арналған контактілі қабатын гальванопластикалық жасау. Гальванопластика жəне гальваностегия əдісімен күрделі алмас дəлме-дəл құралды жасау. Қысыммен қосымша жұмыс істеуді талап ететін қозғалтқыштардың бөлшектерін графиттеу. Аспаптарды іске қосудың электр схемаларын реттеу. Қатты тотықтандыру. Кейіннен форматтай отырып, кадмийлеу. Формалық резина техникалық бұйымдарға арналған металл арматураны жезбен біркелкі қаптау. Күрделі пішінді бөлшектер мен бұйымдарды қорғаныш жəне декоративті эматалильдеу. Білуге тиіс: əртүрлі типті астаулардың, іске қосу жəне реттеуші аспаптардың құрылысы жəне оларға қызмет көрсету ережесі, əртүрлі гальваникалық қабаттардың түрлері, мақсаты жəне тəсілдері мен режимдері, гальваникалық қабаттардың əртүрлі түрлеріне арналған бастырмалардың, қалқандар мен қосымша электродтардың мақсаты жəне оларды монтаждау, электролиттер мен ерітінділерді түзету жəне жасау тəсілдері, астауды ток көзіне қосу схемасы, бақылау-өлшеу құралдарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары. Жұмыс үлгілері 1) Біліктер – оқшаулай отырып мыспен қаптау жəне қапсырманың астын қаптау; 2) Цилиндр біліктер – бетін қалпына келтіру мақсатымен болатты өсіру; 3) Машиналардың ірі бөлшектері - түсті тотықтандыру; 4) Қол сағаттар механизмдерінің бөлшектері – алтын жалату, никельдеу, тотықтандыру, кадмийлеу; 5) Коррозиялы ортада жəне жоғары температурада жұмыс істейтін аспаптардың бөлшектері (пирометриялық аспаптар) – қара хромды өсіру; 6) Ұшақ жəне кеме бұйымдарының магний жəне алюминий балқымаларынан жасалған бөлшектері - əртүрлі түстерге декоративті тотықтандыру; 7) Шамшырақтардың болаттан жасалған бөлшектері – кейіннен əртүрлі түстерге тотықтандыра отырып мыстандыру; 8) Электр вакуум аспаптарының бөлшектері - декоративті хромдау, мөлшерлі қаптау; 9) Қашағыштар, бұранда фрезалар, нығыздауыштар – күрделі пішінді қалыптар – хромдау; 10) Нығыздауыш қалыптардың белгілері – дəлдеп хромдау; 11) Калибрлер, штихмасса, қапсырмалар, даяр үлгі – хромдау арқылы қалпына келтіру; 12) Қол сағаттардың корпусы – хромдау, алтын жалату; 13) Күрделі пішінді матрицалар мен сотандар - күрделі анодтарды қолдана отырып дəлдеп хромдау; 14) Авиақозғалтқыштардың поршеньдері – жұмыс бетін графиттеу; 15) Поршеньдер, реттығындар, аспап механизмдерінің штоктары – мөлшерлі хромдау; 16) Поршеньдер, тоңазытқыш компрессорларының бұлғақтары, штамптар, нығыздауын қалыптар - этамаль жағу - қалыңдығы 13 - 15 мк пленкалар; 17) Металл ыдыс – асыл металдармен жəне балқымалармен көп қабат етіп қаптау; 18) Аспаптық қалқандарға арналған фасонды тұтқасаптар, қабылдағыштарға арналған гравирленген шəкілдер – кейіннен түрлі түстерге адсорбциялық сырлау арқылы қорғаныш жəне декоративті эматальдеу; 19) Арнайы электронды-сəулелі құбырлардың нысаналарына арналған 100 мкм қадамдық шағын құрылымды торлар - гальванопластикалық əдіспен жасау; 20) Күрделі схемалар, эстамптар – техникалық жəне көркемдік сипаттағы екі түсті жəне көп түсті бейнелерді сала отырып, эмаль - пленкамен қорғаныш жəне декоративті қаптау; 21) Желдеткіштер мен ауабаптағыштарға арналған схемалар, кестелер - қорғаныш жəне декоративті қаптау; 22) Биметалл толқынжол құбырлар - гальваникалық қаптау; 23) Диаметрі 200 мм астам құбырлар – гальваникалық қаптау; 24) Терезенің белгілеуіштері, стакан тұғыры, қорғаныш торлардың негіздері, дəретхана сөрелері, тұтас металл вагондар мен лектросекция вагондарының жалюзилері – гальваникалық қаптау; 25) Сағаттың циферблаты-белгілерді алтын, күміс жалату, күңгірттендіру, никельдеу, тотықтандыру; 26) Аспаптарға арналған шəкілдер-гальванопластикалық əдіспен жасау(позитивтер мен негативтер). 584. Гальваншы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Аралықтарының саны көп пішіні бойынша күрделі бөлшектер мен бұйымдарды гальваникалық қаптау. Реактивті жəне поршеньді ұшақтар мен олардың агрегаттарының бөлшектерін хроммен қаптаудың барлық түрі арқылы, оның ішінде кеуекті жəне дəлдік хроммен қалпына келтіру. Бөлшектерді 5 квалитет бойынша мөлшерлі хромдау жəне никельдеу. Қосымша анод орнатуды талап ететін бөлшектерді хромдау, хромдау барысында анодтар мен бөлшектердің кеңістікте орналасуының өзгеруі. Терең тотықтандыру. Гальванопластика жəне гальваностегия əдістері арқылы күрделі алмас дəлме-дəл құралдарды жасау. Түрлі-түсті кинескоптарға арналған биметалл пластиналар мен шағын құрылымды маскаларды жасау бойынша операциялар кешенін орындау. Гальваникалық балқымаларды өсіру бойынша жұмыстарды орындау. Қызмет көрсетілетін жабдықты баптау, реттеу жəне оны жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлеміндегі кинематикалық, электр схемалар жəне реттелетін жəне автомат аспаптар мен құрылғылардың барлық типті гальваникалық астауларының құрылысы, гальваникалық қаптаудың барлық түрлерінің мақсаты, орындау режимі мен тəсілдері, қосымша анодтарды монтаждау жəне іске қосу, орындалатын жұмыс көлемінде химия, электрохимия жəне электротехника негіздері, бақылау-өлшеу аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі. Жұмыс үлгілері 1) Автоқозғалтқыштардың басты бұлғақтарының төлкелері - гиперболитті бетін сақтай отырып, қалайы-қорғасын қоспасымен қаптау; 2) Қозғалтқыш цилиндрлерінің гильзалары – кеуек жəне дəлдік хромымен қалпына келтіру; 3) Тікұшақтардың электр жылытқыштарының бөлшектері-мөлшерлі хромдау; 4) Жұдырықшалар, жұдырықша біліктер мен шайбалар-сұлбасының бойымен тұтас хром қабатын өсіре отырып сұлбалық хромдау; 5) Мойынтіректердің, авиақозғалтқыштар мен олардың агрегаттарының құрсаулары – мөлшерлі хромдау; 6) Сырғанау мойынтіректері - бинарлы антифрикционды қаптама; 7) Штоктер, біліктер, нығыздауыш қалыптар – кеуекті хромдау. Интеграциялық дəрежесі əртүрлі интегралды схемаларды жəне басқа да радиоэлектронды техниканы қалайы - висмут электрохимиялық құрамымен қаптау кезінде - 6-разряд. Металмен қаптау жұмыстарын бақылаушы 585. Металмен қаптау жұмыстарын бақылаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ойықтары мен шығыңқы жерлері бар қарапайым жəне күрделілігі орташа бөлшектерге металмен қаптағаннан кейін бақылау жəне қабылдау. Бөлшектерді қаптау үшін жарамдылығын айқындау. Негізгі металдың бетінің тазалығын жəне оның бетінің сапасын тексеру. Металмен қаптау, алюминдеу, жылтырату технологиялық процесін орындалуын бақылау. Бөлшектерді сырттай тексеру жəне негізгі металдың ақаулықтарын, бөлшектерді қаптаудан кейін ақаулануына əкелетін дəнекерлеу ақауларын жəне бетінің басқа да ақауларын анықтау. Белгіленген құжаттаманы ресімдеу. Білуге тиіс: металмен қаптауға дейін жəне кейін бұйымдарды қабылдауға қойылатын техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттар, бөлшектерді металмен қаптағанға дейін олардың бетіне қойылатын талаптар, металмен қаптау, алюминдеу, жылтырату технологиялық процесінің негіздері, беттің талап етілетін тазалығы мен металмен қаптау қабатының қалыңдығы, қабатты бақылау əдістері, бақылау-өлшеу құралдарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары, қышқылдардың, сілтілер мен цианды тұздардың қасиеттері мен олармен жұмыс істеу ережесі, негізгі операциялар бойынша жіктеу жəне ақаулық түрлері, шектеу, қондырма жүйесі, квалитеттер мен кедірбұдырлық өлшемдері. Жұмыс үлгілері 1) Бу машиналары мен турбиналардың арматурасы – электрмен қоректендіруден кейінгі бақылау; 2) Бұрандалар, гайкалар, серіппелер мен жез осьтер – никельдеуден жəне электрмен қоректендіруден кейінгі бақылау; 3) Тұрмыстық электрмен жарықтандырылатын аппаратураның бөлшектері- гальваникалық қаптаудың барлық түрлерін бақылау; 4) Бекіту болттары-болттар, гайкалар, тартпалар, штифтілер- гальваникалық қаптау мен гальвникалық қалайылаудың барлық түрлерін бақылау жəне қабылдау; 5) Қапсырмалар, тығындар, сақиналар мен басқа да бөлшектер – жұмыс бетін хромдау кезіндегі өлшемдерді тексеру; 6) Тістегершіктер - мыстау, хромдау жəне басқа да қаптаудан кейінгі бақылау. 586. Металмен қаптау жұмыстарын бақылаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Металмен қаптағаннан кейін тексеру үшін қолжетімділігі қиын беті бар күрделі бөлшектер мен бұйымдарды қосымша катодтарды, анодтар мен қалқаларды пайдалана отырып, бақылау жəне қабылдау. Металл қабаттың қалыңдығын бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен айқындау. Сызбалар мен технологиялық карталарда көрсетілген бақылау өлшемдерін тексеру. Металл қаптамасының тұндырылуының белгіленген режимдерін тексеру. Тоқ күшін, электролит температурасын, жылтырату сапасын бақылау. Қабылданған жəне жарамсыз деп танылған өнімнің саны мен сапасын есепке алу жəне есептілігін жүргізу. Білуге тиіс: металмен қаптаудан кейін бөлшектер мен бұйымдарды қабылдауға қойылатын техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттар, жылтырату жəне металл қаптамамен қаптаудың технологиялық процесі, бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарының құрылысы, ақаулықтардың алдын алу əдістері, металмен қаптау үшін қолданылатын реактивтер мен электролиттердің мақсаты мен құрамы, шектеу, қондырма жүйесі, квалитеттер мен кедір-бұдырлық өлшемдері, металл қаптамалардың барлық түрлерін жағу əдістері. Жұмыс үлгілері 1) Əртүрлі бөшкелер мен цилиндрлер, тамаққа арналған қазандықтар, ет турағыштар – гальваникалық қалайылаудан кейін бақылау жəне қабылдау; 2) Сатылы біліктер, тығындар, тегершіктер, өлшеу құралы, нығыздауыш - қалыптар, штамптардың матрицалары мен сотандар – хромдаудан кейін бақылау жəне қабылдау; 3) Біліктер – қондыру учаскелерінде мысты өсіргеннен кейін олардың өлшемдерін қалпына келтіру үшін бақылау; 4) Біліктер – белгіленген өлшем бойынша металмен қаптауды бақылау; 5) Тұрмыстық электрмен жарықтандырылатын аппаратураның күрделі пішінді бөлшектері – декоративті қаптаудың барлық түрлерінің сапасын бақылау; 6) Əртүрлі өлшемді тізбекті берілістердің өзектері – хромдаудан кейін бақылау; 7) Прожекторлар, фаралар – күміс жалатқананан кейін қабылдау; 8) Үштіктер – қосымша анодтарды орнату дұрыстығын тексеру. 587. Металмен қаптау жұмыстарын бақылаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тексеру үшін қолжетімділігі қиын беті бар күрделі бөлшектер мен бұйымдарды жəне əртүрлі сұрыптамалы түтіктерді металмен қаптағаннан кейін бақылау. Мөлшерлік жəне қорғаныш-декоративті қабатты жағу барысында операция сайын бақылау. Қабат бетінің тазалығын көзбен шолып тексеру. Химиялық жəне физикалық əдіспен қаптаудың қалыңдығын анықтау. Қабаттың негізгі металмен жымдасу кеуектілігі мен беріктігін айқындау. Қабаттың қалыңдығын бақылауға арналған магнит қалыңдық өлшеуіштерді градуирлеу. Ақаулықтардың түрлері мен себептерін анықтау жəне оның алдын алу бойынша шараларды əзірлеу. Білуге тиіс: металмен қаптаудан кейін бөлшектер мен бұйымдарды қабылдауға қойылатын техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттар, əртүрлі металл қаптамалардың сапасын анықтау бойынша нұсқаулықтар, талап етілетін бет тазалығы мен қабат қалыңдығы, бақылау-өлшеу құралдары

15

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

мен аспаптарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары, бетінің кедір-бұдырлығы өлшемдерін айқындау əдістері, бөлшектерді əртүрлі металл қаптамаларға дайындау тəсілдері, гальваностегияда қолданылатын материалдар жəне олардың негізгі қасиеттері, шектеу, қондырма жүйесі, квалитеттер мен кедір-бұдырлық өлшемдері. Жұмыс үлгілері 1) Негізгі бұлғақ авиақозғалтқыштарының тығындары – қалайы-қорғасын балқымасымен қаптаудан кейін бақылау; 2) Коррозиялы ортада жəне жоғары температурада (пирометриялық аспаптар) жұмыс істейтін аспаптардың бөлшектері – қара хромды өсіргеннен кейін бақылау; 3) Ұшақтардың электр түрлендіргіш бөлшектері - өлшемдік хромдаудан кейінгі бақылау; 4) Сырғанау мойынтіректері - бинарлы антифрикциялық қаптаудан кейін бақылау. Астауларды түзетуші 588. Астауларды түзетуші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Гальваникалық астауларды толтыруға арналған химикаттарды дайындау. Біліктілігі анағұрлым жоғары астауларды түзетушінің басшылығымен астаудағы ерітінділердің концентрациясын түзету. Компоненттерінің белгілі бір саны бар толтыру қоспасын жасау. Құжаттаманы ресімдеу. Астауларды, штангалар мен контактілерді тазалау. Өңделген анодтарды жаңасымен ауыстыру. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс қағидаты, металмен қаптау кезінде қолданылатын барлық химикаттардың атауы мен таңбалануы, химикаттарды лаборатория талдамасының мəліметтері бойынша гальваникалық астауларға толтыру ережесі, химикаттармен жұмыс істеу ережесі, ерітінділердің құрамы мен қасиеттері жəне оларды түзету тəсілдері, құжаттаманы ресімдеу тəртібі. 589. Астауларды түзетуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Гальваникалық астауларға арналған барлық ерітінділер мен электролиттерді технологиялық жəне өндірістік нұсқаулықтарға сəйкес түзету. Астауда ерітінділер мен электролиттердің тұрақты деңгейін ұстау. Электролиттің айналу, сүзілу жəне булану процесінің дұрыстығын бақылау. Индикатор бойынша астауларды қарапайым талдау жұмыстарын жүргізу. Қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы, электролиттерді құрастыру ережесі, электролиттік қаптау, сүзу, электролитті буландыру тəсілдері, гальваникалық астаулардың ертінділерінің құрамы. 590. Астауларды түзетуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Белгіленген рецептура бойынша барлық астаулар үшін электролиттерді құрастыру. Астауларды қаптамалардың барлық түрлері бойынша белгіленген температура мен ерітінді деңгейіне дейін жетілдіру. Үздіксіз сүзуге арналған сүзгі-нығыздауыштарды іске қосу. Гальваникалық астаулардың қышқылдығын түзету. Астаулардағы олқылықтарды жою. Астаулардағы электр контактілердің, ілмек құрылғылардың беріктігін тексеру жəне тозғандарын жаңасымен ауыстыру. Құрамында никель мен мыс бар астауларды питтингілерден босату. Білуге тиіс: металл қаптамалардың барлық түрлерімен қаптау процесі, астауларды лабороторияларының талдамасы бойынша түзету, əртүрлі тұздарды еріту, араластыру, тұндыру ережесі, ерітінділерді сүзу, орындалатын жұмыс көлемінде электротехника, электрохимия жəне бейорганикалық химия негіздері, электр аспаптар мен іске қосуды реттеуші аппаратура, астауды талдау əдістері, у жəне оны пайдалану тəсілдері. 591. Астауларды түзетуші 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Астаулардың эксперименталды химиялық құрамын іріктеу жəне түзету, металл қаптамаларға арналған арнайы электролиттер. Қаптаудың тəсілдері мен режимдерін өздігінен таңдау. Электролиттерді түзету жəне ілмекті-барабан типті автомат желілерді қаптау процесін реттеу. Сору-тоңазыту агрегаттарының жəне үздіксіз сүзу автомат құрылғыларының жұмысын бақылау. Бұйымдарды (бөлшектерді) сапасыз қаптау себептерін жою. Білуге тиіс: металл қаптау кезінде қолданылатын кез келген жабдықтар мен құрылғылардың құрылымдық ерекшеліктері мен құрылысы, металмен қаптаудың анағұрлым өнімді режимдері мен процестерін таңдау ережесі, электролиттердің арнайы құрамының қаптау режіміне тигізетін əсері, электролиттерді сынау тəсілдері жəне сынау кезінде қолданылатын бақылау-өлшеу аспаптары, сорутоңазыту агрегаттарының, үздіксіз сүзу автомат құрылғыларының жəне автомат желілердің басқа да жабдықтарының жұмыс қағидаты мен қызмет көрсету ережесі. Қаңылтырлар мен құбырларды лактаушы 592. Қаңылтырлар мен құбырларды лактаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Құбырларды лактау құрылғысында лактау процесін жүргізуге қатысу. Құбырларды лактау құрылғысының науасына əперу жəне орнату (құбырларды түйістіру жəне оларды бекіту), лакталған құбырларды босату жəне алу, лакталған құбырларды кептіргіштерге салу жəне оларды кептіргеннен кейін біліктілігі анағұрлым жоғары лактаушының басшылығымен түсіру. Қажетті концентрациялы жəне тұтқыр лак дайындау. Білуге тиіс: лактау құрылғысының жұмыс қағидаты, лактар мен ерітінділердің құрамы мен қасиеттері, лакты дайындау тəсілдері, құбырларды лактау негіздері. 593. Қаңылтырлар мен құбырларды лактаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қаңылтырды лактау процесін жүрізуге қатысу. Таспаны кептіру пешіне кіргізген жəне шығарған кезде бағыттаушы дискілердің арасына саңылау салу. Таспаны алған рет кептіргіш пештердің конвейері жəне тасымалдау салқындату барабандары арқылы салу. Таспаның кептіргіш пештердің конвейері арқылы дұрыс өтуін бақылау. Конвейерді жəне тасымалдау салқындату барабандарын тазалау. Қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: лактау агрегатының, бағыттаушы құрылғылардың, тасымалдау салқындату барабандары мен кептіргіш пештердің құрылғысы, қаңылтырларды лактау процесі жəне лакпен қаптау режимі. 594. Қаңылтырлар мен құбырларды лактаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Құбырларды лактау құрылғысында лактау процесін жүргізу. Лактау кезінде құбырлардың температурасын бақылау. Лакталған құбырларды кептіргішке салу жəне олар кепкеннен кейін шығару. Орама қаңылтырды лактау агрегатында немесе электростатикалық өрісте лактау процесін жүргізу. Қаңылтыр жолақтарының тозаңдандырғыш немесе лактау машиналарының бағыттаушы дискілері арқылы дұрыс өтуін бақылау. Жолақтың қозғалу жылдамдығы мен лактау машинасының біліктері арасындағы саңылаудың көлемін реттеу. Таспаны біліктер мен лактау машиналарының бағыттаушы дискілері арқылы салу. Лактың температурасы мен тұтқырлығын бақылау. Тозаңдандырғыштарды дайындау, баптау жəне орнату. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде қызмет көрсетілетін жабдықтың кинематикалық жəне электр схемалары, лактауға түсетін қаңылтырлар мен құбырлардың сұрыптамасы, лактың тұтқырлығын айқындау əдістері, лак жақпасының ақаулықтарының түрлері, оларды анықтау, алдын алу жəне жою əдістері. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 595. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қалайыланған қаңылтырларды реттеп үю бойынша қалайылау агрегаттарына қызмет көрсету. Қаңылтырларды сұрыптау үстелдеріне жеткізу. Қоймадан қалайылау агрегатына қалайы, флюс, қышқылдар мен басқа да материалдарды жеткізу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, қалайылау агрегаттарында ыстық қалайылаудың мақсаты, қалайылауға түстетін қаңылтырдың сұрыптамасы. 596. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қаңылтырды қалайылау агрегатының магнит қоректендіргішіне салу. Қалайылау аппаратының астауына май қосу жəне астаудағы майдың температурасын бақылау. Қарапайым бұйымдар мен бөлшектерде астауда жəне қолмен қалайылау. Материалдарды қалайылауға дайындау. Бөлшектерді қалайылау алдында тазалау жəне дəрілеу. Қалайыны сырттай бақылау жəне механикалық тəсілмен оның дайын екенін анықтау. Бөлшектерді қалайылағаннан кейін жуу жəне кептіру. Астауларды тазалау. Қалайылау агрегатын ағымдағы жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қалайылау агрегатының жəне басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс қағидасы, ыстық қалайылау процесінің мəні, қалайылау кезінде қолданылатын құралдардың жəне бақылау-өлшеу құралдарының мақсаты мен қолданылу ережесі, қышқылдар мен жəне сілтілерді пайдалану ережесі, қайта қалайылауға тиісті қаңылтырларға арналған ерітіндінің құрамы мен жасау тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Болттар, гайкалары, тіреушіктер, тойтармалар, ілмектер, фланецтер, контактілі пластиналар мен жапырақтар - қалайылау; 2) Мыс жəне шойын ішпектер - қалайылау жəне қашап дəнекерлеу; 3) Арнайы антенна сəулелерінің ұштары - қалайылау; 4) Ыдысты кептіруге арналған тұғыр - қалайылау; 5) Тік құбырлар - қалайылау. 597. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделілігі орташа бұйымдар мен бөлшектерді наз шілтерлі көріктерде жəне бензин лампамен алдын ала қыздыра отырып, сүрту жəне астауда қалайылау. Түсті жəне қара металдан жасалған қаңылтырларды екі жағын сүрте отырып қалайылау. Ультрадыбыстық арнайы дəнекерлеуішпен қыздырылатын құрылғыда жəне дəнекерді балқыту температурасы 210 - 230 град., қыздыру алаңы - 600 x 700 кв. мм болған жағдайда ПОЦГ 10-1 (қалайы-цинктелген германий) маркалы дəнекерді пайдалана отырып қалайылау. Қаңылтырды қалайылау агрегатында қалайылау кезінде белгілі бір концентрациялы сода ерітіндісін дайындау. Қалайыланатын қаңылтырдың сапасын тексеру. Қаңылтырлардың қоректендіргіштен флюс машиналарға немесе электролиттік дəрілеу астауларына дейін ілгерілеуін, тазалау машинасының жұмысын жəне қалайыланған қаңылтырдың өңделуін бақылау. Тазалау машинасына кесінділерді толтыру жəне оны баптау. Өлшеу аспаптарының көмегімен бұйымдардың қыздырылу температурасы мен балқытылған құрам құйылған астаулардың температурасын анықтау. Қалайыланған беттің сапасын сырттай тексеру, механикалық тəсілмен жəне бақылауөлшеу аспаптарының көмегімен анықтау. Қаңылтыр жолақтарын орамаға орамдардың астына қағаз сала отырып орау жəне қалайыланған бөлігінің ақаулықтарын кесу. Білуге тиіс: қалайылау агрегаттарының құрылысы, қалайылаудың негізгі тəсілдері, үздіксіз ыстық қалайылау агрегаттарында қалайылау процесі, электролиттер мен ерітінділердің химиялық құрамы мен қасиеттері, қалайылау астауларына арнап ерітінді дайындау тəсілдері жəне олардың рецептурасы, қалайылау кезінде қолданылатын арнайы құрылғылардың, бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен құрылысы. Жұмыс үлгілері 1) Арматураланған баллондар - қалайылау; 2) Əртүрлі қималы жəне диаметрлі иректемелер - сыртқы бетін қалайылау; 3) Шойыннан жасалған бұйымдарды, ет турағыштарды, ас ішетін ыдыстарды, самауырларды қалайылау; 4) Ас пісіруге арналған қазандар, тұщытқыштар - қалайылау; 5) Темір мен мыстан жасалған ернеушелер - қалайылау; 6) Қарапайым пішінді қаңылтыр алюминийден жасалған панельдер, корпустар - белгіленген өлшемді сыртқы бетке ультрадыбыстық құрылғыда қызмет көрсету; 7) Диаметрі 400 мм дейінгі мойынтіректер, диаметрі 500 мм дейінгі тығындар – қалайылау жəне баббит құю; 8) Үштіктер, айқастырмалар, құбырлардың мыс пен темірден жасалған буындары - екі жақты қалайылау. 598. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Өңдеу үшін қолжетімділігі қиын күрделі бұйымдарды қалайылау. Қалайылаудың ең тиімді режимдерін айқындау. Қалайылау үшін белгіленген рецептура бойынша ұнтақ дайындау. Ультрадыбыстық арнайы дəнекерлеуішпен қыздырылатын құрылғыда жəне дəнекерді балқыту температурасы 210 - 230 град., қыздыру алаңы - 600 x 700 кв. мм болған жағдайда ПОЦГ 101 (қалайы-цинктелген германий) маркалы дəнекерді пайдалана отырып қалайылау. Сегіз жолаққа дейін созылатын үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттарда ыстық қалайылау процесін жүргізу. Қаңылтырды майлау машинасының жоғарғы жəне төменгі біліктерімен қысу дəрежесін реттеу. Қаңылтырды қалайымен қаптау қалыңдығы мен сапасын, жуу машинасының жұмысын бақылау. Флюсті жұмысқа жарамды жағдайда ұстау, қалайы мен майдың қажетті температурасын сақтау. Астаудағы тоқ күші мен кернеуді реттеу. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде үздіксіз ыстық қалайылау агрегатының жəне қалайылау кезінде қолданылатын əртүрлі қыздыру аспаптарының құрылысы мен электр схемасы, олармен жұмыс істеу ережесі, қаңылтырды ыстық əдіспен қалайылау процесі, қалайылау кезінде қолданылатын металдар мен балқымалардың негізгі қасиеттері, қалайылауға арналған əртүрлі балқымалар мен ұнтақтарды жасау тəсілдері, қабаттың қалыңдығын айқындауға арналған бақылауөлшеу құралдары мен аспаптарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары. Жұмыс үлгілері: 1) Сыйымды автоклавтар - қалайылау; 2) Əртүрлі қималы жəне диаметрлі иректемелер – ішкі бетін қалайылау; 3) Күрделі пішінді қаңылтыр алюминий жəне алюминий құймалардан жасалған панельдер, корпустар, қаңқалар – ішкі жəне сыртқы бетін белгіленген өлшемдер бойынша ультрадыбыстық құрылғыларда қызмет көрсету; 4) Диаметрі 400 мм астам мойынтіректер, диаметрі 500 мм астам тығындар – қалайылау жəне баббит құю; 5) Екіжақты құймасы бар сырғақтар - қалайылау; 6) Əртүрлі металдардан жасалған құбырлар – сүрте отырып екі жақты қалайылау. 599. Ыстық тəсілмен қалайылаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Сегіз жолақтан астам созылатын үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттарда ыстық қалайылау процесін жүргізу. Қалайы мен майды қалайылау аппаратында қыздырылу қарқыны мен температурасын реттеу. Майлау машинасының жоғарғы жəне төменгі біліктерін айналдыру жылдамдығын белгілеу жəне реттеу. Агрегатқа жапсарлас орнатылған дəрілеу құрылғысында қаңылтырды дəрілеу сапасын бақылау. Қалайылау агрегаттарын баптау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде қалайылау астаулары мен электролиттік дəрілеу астауларында болатын процестің физикалық жəне химиялық негіздері, қаңылтырды қалайымен қаптау, балқыту жəне қалайыланған қабатты өңдеу процесі, электролиттер мен ерітінділердің жылжу бағыты бойынша құбыр өткізгіштердің, вентильдер мен клапандардың, сорғылардың схемасы мен орналасуы, қалайылау агрегаттарының бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі, электролиттер мен ерітінділерді талдау əдістері. Электролиттік əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы) 600. Электролиттік əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы) 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жолақ материалдарды технологиялық жəне өндірістік нұсқаулықтарға сəйкес дайындау, майсыздандыру жəне дəрілеу. Агрегаттарды іске қосу кезінде таспаны созуға жəне ол үзілген жағдайда оған қатысу. Таспа үзілген жағдайда оны тігу. Майсыздандыруға жəне дəрілеуге арналған астауларды, тоқ өткізгіш жəне тасымалдау роликтерді, щеткалау-жуу машиналарын жуу жəне тазалау. Жолақтың қалайылауға немесе мырыштауға дұрыс дайындалуын, жолақты майсыздандыру жəне дəрілеу, электролиттерді астауда сығудың жəне ерітінділердің сапасын бақылау. Астаудағы тоқ күшін реттеу. Қосымша ыдыстарда электролиттердің болуын бақылау. Агрегатты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: үздіксіз электролиттік қалайылау немесе жолақты металды мырыштау агрегатының құрылысы жəне жұмыс қағидаты, электролиттер мен ерітінділердің құрамы мен қасиеттері, электролиттік əдіспен қапталуға тиіс металл сұрыптамасы. 601. Электролиттік əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы) 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары қалайылаушының басшылығымен үздіксіз электролиттік қалайылау немесе орамадағы жолақты металды мырыштау процесін жүргізу. Жолақты агрегаттың бойлық осіне қатысты орталықтау. Анодтарды өлшеу, орналасуын реттеу жəне ауыстыру. Астаудағы ерітінділердің сапасын анықтау. Майсыздандыру, дəрілеу, қалайылау, мырыштау сапасын, электролиттің үздіксіз циркуляциясы мен сүзілуін, барлық астаулар мен щеткалау-жуу машиналарында ерітінділердің тұрақты деңгейінің сақталуын бақылау. Ерітінді температурасын реттеу. Қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде электролиттік қалайылау немесе мырыштау агрегатының кинематикалық жəне электр схемасы, металды қалайымен немесе мырышпен қаптау процесінің, сондай-ақ қалайыланған немесе мырышталған қабатты химиялық өңдеу процесінің физикалық жəне химиялық негіздері. 602. Электролиттік əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы) 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қаңылтырды электролиттік қалайылау немесе орамадағы жолақты металды мырыштау процесін үздіксіз агрегаттарда қалайылау сызығына жапсарлас орналасқан жолақты кесу агрегаты болған жағдайда жүргізу. Агрегатты іске қосу кезінде таспа үзілген жағдайда жолақты

тарту жəне тігу. Қабаттың сапасын жəне кесілген беттер мен орамалардың стандарт талаптарына сəйкестілігін анықтау. Агрегаттың үздіксіз жұмыс істеуін, орамалардың тарқату станциясына уақтылы берілуін, жолақтарды дəнекерлеу сапасын, жолақ бетінің даярлығын, қабаттың сапасы мен қалыңдығын бақылау. Агрегаттың барлық тораптарын: дəнекерлеу машинасын, созу жəне тоқ өткізгіш роликтерді, дискілі қайшыларды, агрегаттың басқа да тораптарын баптау. Қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеу. Біліктілігі анағұрлым жоғары қалайылаушымен бірлесе отырып құбырларды электролиттік мырыштау процесін үздіксіз жұмыс істейтін жоғары жылдамдықты, құбырларды күрделі электрохимия термиялық өңдеу құрылғысын қоса алғандағы агрегаттарда жүргізу. Білуге тиіс: үздіксіз электролиттік қалайылау агрегатының кинематикалық жəне электр схемасы, электролиттік қалайылау жəне жолақты мырыштау процесінің физикалық жəне химиялық негіздері, электролиттер мен ерітінділерді талдау əдістері, коммуникация мен арматураның (электролиттер мен ерітінділердің қозғалу бағыты бойынша құбырлардың, вентильдердің, клапандар мен сорғылардың) орналасу схемасы, бақылау-өлшеу аппаратурасы мен агрегатының құрылысы. 603. Электролиттік əдіспен қалайылаушы (мырыштаушы) 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Орамадағы қаңылтырларды электролитттік қалайылау немесе құбырларды электролиттік мырыштау процесін, сондай-ақ металды технологиялық жəне өндірістік нұсқауларға сəйкес қаптау жəне бөлу процесін үздіксіз жұмыс істейтін жоғары жылдамдықты, құбырларды немесе қаңылтырларды күрделі электрохимия термиялық өңдеу құрылғысын қоса алғандағы агрегаттарда жүргізу. Қабаттың талап етілетін қалыңдығына,жолақ бетінің сапасына, электролиттердің жай-күйіне, орама немесе табақ өнімдерге деген тапсырыстарға байланысты агрегаттың жылдамдық жəне технологиялық режімін белгілеу. Астауларға келетін тоқ күшін реттеу. Білуге тиіс: жоғары жылдамдықты, үздіксіз электролиттік қалайылау агрегаттары мен электрохимия термиялық өңдеу агрегаттарының кинематикалық жəне электр схемалары. Сымдарды қалайылаушы 604. Сымдарды қалайылаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары сымды қалайылаушының басшылығымен сымның фигураларға үздіксіз берілуі бойынша, қалайылау агрегатына жəне орау аппаратына сым толтыру бойынша жұмысты орындау. Сымның дұрыс оралуын бақылау, ораманы буып-түю, биркалар ілу. Білуге тиіс: орау аппаратының жұмыс қағидаты жəне реттеу ережесі, қалайыланған сымды қолдану ережесі, анағұрлым кең таралған арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу құралдарының мақсаты мен қолданылу шарттары. 605. Сымдарды қалайылаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Дəрілеу жəне қалайылау астауларында ерітінді дайындау. Сымды ыстық тəсілмен қалайылау. Ерітіндінің температурасын бақылау-өлшеу аспаптары бойынша реттеу. Сымды қалайылау жəне оның астау арқылы өту жылдамдығын белгілеу. Дəрілеу, майсыздандыру жəне қалайылау процесінің біркелкілігін бақылау. Білуге тиіс: орау аппаратының құрылысы, қалайыланған сымның ақаулықтарын анықтау ережесі жəне оларды жою шаралары, ерітіндінің температурасын реттеуге арналған анағұрлым кең таралған арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Сырлаушы 606. Сырлаушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бапталған барабандардағы, автоматтардағы бөлшектерді сыламай жəне грунттамай тұрып сырлау. Бөлшектерді сілтімен, сумен жəне ерітіндімен жуу. Бетін майсыздандыру. Олифа жағу жəне астарлау. Лак-сыр материалдарын қол сыр қырғышпен қыру. Лак-сыр материалдарын сүзу. Сырланған бұйымдарды кептіру. Қолданылатын құралдарды, кистьтерді, трафареттерді, ыдыстарды сыр бүріккіштердің бөлшектерін ауасыз бүрку аппараттарын, шлангтарды жуу жəне тазалау. Лак-сыр материалдарын алу жəне жұмыс орнына жеткізу. Бөлшектер мен бұйымдарды арнайы құрылғыларға ілу жəне сырлап болғаннан кейін оларды алу. Біліктілігі анағұрлым жоғары сырлаушының басшылығымен сыр, лак, мастика, сылақ, астар дайындау. Білуге тиіс: бөлшектерді барабандарда, автоматтарда жəне батырып алу əдісімен сырлау жолдары, коррозия, қабыршақтану туралы, ағаш бетті ағаш құртынан қорғау жəне олардан сақтану тəсілдері туралы жалпы мəлімет, сыр, лак, эмаль, астар, сылақ атаулары мен түрлері, сылау материалдарының құрамы, кептіру камералары мен шкафтарына қызмет көрсету ережесі жəне бұйымдарды кептіру режимдері, сырды қолмен қыру тəсілдері, сырлау құралының мақсаты жəне қолданылу шарттары, қолданылатын құралдардың, əртүрлі типті кистьтердің, ыдыстар мен сыр бүріккіш аппараттардың құрамы мен жуу жəне тазалау тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Арматура, оқшаулауыштар - асфальттелген лак жағу; 2) Бактар - сырлау; 3) Ашалар - сырлау; 4) Қарапайым пішінді машиналардың бөлшектері – сырлау; 5) Дуал, тор, қақпа, шарбақ - сырлау; 6) Гайкалық, тік жəне арнайы кілттер, тістеуік, қысқаштар мен басқа да құралдар - сырлау; 7) Роторлардың сақиналары мен күректері - сырлау; 8) Комингстер, қаптамалар, төсемелер, корпус бөлшектерінің жиынтығы, шахта стакандары, құбырлар, іргетас - майсыздандыру; 9) Палуба - солярий майымен ысу; 10) Трансформатор пластиналар - барабандағы лакпен сырлау; 11) Тұғырлар, мойынтірек қалқандар мен сақтандырғыш дəнекерлеу конструкциялар, электромашиналардың шойын жəне болат құймалары - бетін тазалау жəне астарлау; 12) Əртүрлі ыдыстар - сырлау; 13) Кеме ішіндегі ескі термооқшаулауыш – алып тастау; 14) Зəкір шынжыры – батырып алу əдісі арқылы тас көмір лакпен сырлау. 607. Сырлаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жоғары сапалы өңдеуді талап етпейтін бетті сылақ, астар қабатын жаққаннан кейін сырлау. Бұйымдарды лакталған астар бойынша лактауға жəне əртүрлі жынысты ағаш, тасы жəне мəрмəр суреттер бойынша кесуге дайындау. Беттің ақаулықтарын бітей отырып, бітеуішпен тегістеу. Сандарды, əріптер мен суреттерді трафареттер арқылы бір түсті етіп салу. Бөлшектер мен бұйымдарды бүріккішпен сырлау. Сырланатын бетті коррозиядан, қабыршақтарда, ескі лак қабаттардан, шаң-тозаңнан жəне басқа да қатпарларды щеткамен, қырнауышпен, қалақшамен жəне басқа да қол құралдармен, ескі шүберекпен, шаңсорғышпен, компрессормен ауа үрлеп тазалау, тегістеу, майлау, өңдеу. жəне ауыстырмалы бытыра ағынды пистолетпен тазалау. Сырды, лак, мастика, сылақ, астар пен бітеуіштерді белгіленген рецептура бойынша жасау жəне сырды қырнау машиналарында қырғыштау. Білуге тиіс: сырды қыру машиналарының құрылысы, сырлау жұмыстары кезінде қолданылатын механизмдердің, құрылғылар мен құралдардың мақсаты мен қолданылу шарттары, əртүрлі материалдардан жасалған бөлшектер мен бұйымдарға лак жəне сырлау жағу тəсілдері, тегістеу тəсілдері, лак пен сыр материалдарының əртүрлі түрлерінің астына қолданылатын тегістеу материалдары, олардың физикалық қасиеттері, сыр, лак, мастика, астар пен бітеуіш рецепттерін жасау, сырды қажетті колер алу үшін белгіленген рецептура бойынша араластыру жəне қолданылатын сыр мен лактардың сапасын анықтау тəсілдері, еріткіштерді, сырларды, лак пен эмальді сақтау ережесі, лак пен сыр қабаттарын кептіру режимдері, темір бетон жəне шыны пластикадан жасалған бетті тазалаудың ерекшеліктері, сырлауға дайындау ережесі, тазартылатын бетке қойылатын талаптар. Жұмыс үлгілері 1) Қабырғалар, едендер жəне басқа беттер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 2) Арматура жəне электр бөлшектер, арматураланған оқшаулауыштар, разрядтауыштар – астарлау жəне сырлау; 3) Баллондар - сырлау; 4) Жез бен мыстан жасалған толқынжолдар мен толқынжол секциялар - тұтас бітеу, тегістеу жəне сырлау; 5) Радиаторларлы төлкелер мен редуктивті тістегершіктер - мастика жағу; 6) Орта жəне күрделі конфигурациялы бөлшектер жəне машиналардың, кемелер мен жабдықтардың тораптары - сырлау; 7) Кронштейндер, секторлар, рульдік машинаның корпусы, трансформаторлар - сырлау; 8) Құтқарушы дөңгелектер – сылау жəне сырлау; 9) Қақпақтар, платалар, пластиналар - бүріккішпен сырлау; 10) Қақпақтар, рамалар, арбалар, тежегіш бөлшектері, еден төсемесінің тақтайлары, аккумулятор жəне өрт сөндіргіш жəшіктер, локомотивтер мен вагондардың дефлекторлары - сырлау; 11) Болат конструкциялар – коррозиядан тазалау; 12) Кеменің корпусы, сырты жəне іші – бетін тазалау; 13) Металл кереуеттер – сырлау; 14) Колонналар, фермалар, кран асты балкалар, темір бетонды бұйымдарға арналған қалыптар – сырлау; 15) Люктер, трюмдер, фундаменттер – цемент ерітіндімен құю; 16) Тау машиналары, жабдықтар мен стакандар – жөндеуден кейін сырлау, трафарет бойынша жазу салу; 17) Панельдер, қабы, қаптама – бірнеше рет бүріккішпен сырлау; 18) Тракторлар, аунақ, асфальт қоспалауыштар – корпустарын сырлау; 19) Əртүрлі диаметрлі құбырлар - сырлау; 20) Желдеткіш құбырлар - мастика материалдарымен оқшаулау; 21) Шкафтар, лимбалар – сырлау; 22) Жүк вагондары қаптамаларының шпунттері мен ашалары - астарлау; 23)Электр қозғалтқыштар, турбогенераторлар - астарлау, сылау, сырлау; 24) Жəшіктер мен аспаптардың корпусы – трафарет салу; 25) Металл пошта жəшіктері - тазалау, астарлау жəне сырлау. 608. Сырлаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жоғары сапалы өңдеуді талап ететін бетті сылақ жаққаннан кейін жəне астарлаудан кейін сырмен жəне лакпен бірнеше тон етіп сырлау, оларды тегістеу, астар жағу, олифа жағу жəне қол аспаптармен жылтырату. Ағаш, мəрмəр жəне тастың əртүрлі жыныстарының беттерін қарапайым сурет салуға бөлу. Сурет пен жазуды екі-үш тон етіп трафарет арқылы; сандар мен əріптерді трафаретсіз салу. Бөлшектер мен беттерді электростатикалық құрылғыларда жəне электростатикалық сырлау бүріккіштермен сырлау. Бетті бүрке отырып өңдеу. Бетті коррозияны тежегіштермен өңдеу. Бүріккішке ауа мен сырдың жіберілуін реттеу. Бұйымдарға битум негізінде жасалған лак жəне нитролак жағу. Тұйық ыдысты (цилиндрлерді, бөлімдерді) қолмен тазалау. Доктағы кемелерді сырлау жəне тазалау (қырнау). Табақ материалды жəне ауыз су, дистильденген су жəне сіңімді суға, медициналық жəне техникалық майға арналған цистерналардан басқа, кеме құрылымдарына арналған пішінді илемдерді фосфаттаушы грунтпен операция сайын қорғау. Өңделуіне жоғары талап қойылмайтын кемелердің ауыспалы ватерлинияларының орналасу орындарына лак пен сыр жағу. Күрделі емес трафареттерді жасау. Майлы сыр мен лактан, бейтарап сыр, бейтарап лак пен синтетикалық эмальден қоспа жасау. Колерді белгіленген үлгі бойынша дайындау. Сырлау жұмыстары өндірісінде қолданылатын механизмдер мен құрылғыларды баптау. Білуге тиіс: сырлау жұмыстары өндірісінде қолданылатын механизмдер мен құрылғылардың жұмыс қағидаты жəне баптау тəсілдері, өрістің электростатикалық құрылғылары электростатикалық сыр бүріккіштердің құрылысы, оларды бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша реттеу ережесі, табақ материалды жəне кеме құрылымдарына арналған пішінді илемді қорғау ережесі, əртүрлі материалдардан жасалған бұйымдарды сырлау жəне лактау тəсілдері жəне бұйымдарды өңдеуге дайындау процесі, ағаш, мəрмəр жəне тастың əртүрлі жыныстарының беттерін қарапайым сурет салуға бөлу процесі, декоративтік жəне оқшаулау лактары мен эмальдерінің қасиеттері жəне оларды жасау рецептерін, түрлі-түсті жəне өңі əртүрлі сырларды жасау тəсілдері, сырлардың химиялық құрамы мен колер таңдау ережесі, бұйымдарды өңдеуге жəне кептіруге қойылатын техникалық шарттар. Жұмыс үлгілері 1) Төбелер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 2) Қабырғалар, едендер жəне басқа беттер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 3) ЗИЛ жəне «Чайка» маркаларынан басқа жеңіл автомобильдер мен автобустар – астарлау, сылау, тегістеу, шанағын алғаш жəне қайта сырлау; 4) Жүк автомобильдері - түпкілікті сырлау; 5) Баржалар - сырлау; 6) Электромашиналар мен аппараттарға арналған құйма жəне дəнекерленген бөлшектер – сылағаннан жəне сырлағаннан кейін тегістеу; 7) Ыдыстар – ішкі бетіне лак жағу; 8) Кино- жəне фотоаппараттардың кассеталары - сырлау; 9) Ірі блокты станциялардың дəнекерленген қаңқалары мен басқару қалқандары - сырлау; 10) Реттеу жəне сынау стенділерінің корпустары, үстелдері мен дискілері – тегістеу жəне эмальмен сырлау; 11) Кеменің ішкі жəне сыртқы копрусы, қондырмалар - сырлау; 12) Крандар, көпірлер, электр өткізгіш желілердің тіректері - сырлау; 13) Жүк вагондардың шанақтары, цистерналар мен паровоздардың қазандықтары, əмбебап контейнерлер - сырлау; 14) Машиналар, станоктар, аппараттар, аспаптар жəне басқа да жабдықтар - сырлау; 15) Палуба - мастика жағу; 16) Радиоаспаптарға арналған металл жəне ағаш панельдер - сырлау жəне өңдеу; 17) Рамалар, есіктер, фрамугалар – сылау; 18) Есептеу, тігін жəне жазу машиналары - сырлау жəне жылтырату; 19) Бағаналар, қалқандар –əртүрлі жынысты ағашты қарапайым суреттерге бөлу; 20) Қабырға, сөрелер, сыртқы жəне ішкі жиһаз, локомотивтер мен тұтас металдан жасалған вагондардың, машинамен салқындатылатын вагондардың, металл шанақты изотермиялық вагондардың төбелері мен қақпақтары – тегістеу, қанықтандырғыш қабатты кистьпен, бүріккішпен немесе білікпен жағу; 21) Темір бетон кемелер - сырлау; 22) Троллейбустар мен метро вагондары - тұтас бітеме бойынша тегістеу, екі жəне үш қабат эмальды кистьпен жəне сыр бүріккішпен жағу; 23) Локомотивтер мен вагондардың құбырлары мен металл арматурасы - сырлау; 24) Желдеткіш құбырлар - сырлау; 25) Электроаппаратураның қабы – лактау жəне жылтырату; 26) Зəкір шынжырлар - сырлау; 27) Электр қозғалтқыштар, турбогенераторлар - түпкілікті сырлау. 609. Сырлаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бетті құрғақ ұнтақпен, əртүрлі сырлармен жəне лакпен бірнеше тонмен сырлау, оларды механикаландырылған құралмен ажарлау, лактау, жылытарту, сылақтау, астарлау жəне олифа жағу. Сырланған бетке шөрке төсеу жəне флайцтеу. Филенкаларды өңдеп созу. Бетке трафареттердің көмегімен төрт жəне одан көп түспен сурет салу. Əртүрлі жынысты ағаш, тасы жəне мəрмəр суреттер бойынша кесуге дайындау. Күрделі колерлерді өздігінен құрастыру. Сырланған бетті, линкрустты, линолеум мен басқа да материалдарды қайта өңдеу. Шыныны жəне қыш эмальдың үстіне лак пен сыр жағу. Сырланатын беттерді бөлуге арналған күрделі трафареттер мен ашалар жасау. Бетін астарлап бояғаннан кейін салқын ауасыз бүрку əдісімен сырлау. Тропикалық орындаудағы бөлшектерді, бұйымдар мен аспаптарды сырлау. Табақ материалды жəне ауыз су, дистильденген су жəне сіңімді суға, медициналық жəне техникалық майға арналған цистерналардан басқа, кеме құрылымдарына арналған пішінді илемдерді фосфаттаушы грунтпен операция сайын қорғау. Кеме корпустарын коррозиядан, қабыршақтардан, өскіндер мен ескі лак пен сыр қабатынан жұмыстарды үлгілер мен эталондар бойынша тапсыра отырып, бытыра ағынымен өңдеу аппаратының жəне жоғары қысымды су ағынымен механикалық тазалау. Қолданылатын лак пен сыр материалдарының сапасын анықтау. Сырлау жұмыстарында қолданылатын механизмдерді баптау. Білуге тиіс: сырлау жұмыстарында қолданылатын механизмдер мен құрылғылардың құрылысы мен оларды баптау тəсілдері, жоғары сапалы өңдей отырып, сырлау жұмыстарын орындау, ағаш, мəрмəр жəне тастың əртүрлі жыныстарының беттерін қарапайым сурет салуға бөлу процесі, беттер мен корпустарды өскіндер мен ескі лак пен сырдан механикалық тазалау ерекшеліктері, сырлау мен лактауға қойылатын техникалық шарттар мен талаптар, сырланған беттерді, линкрусттарды, линолеумді жəне басқа да материалдарды қайта өңдеу тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Төбелер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 2) Қабырғалар, едендер жəне басқа беттер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 3) ЗИЛ жəне «Чайка» маркаларынан басқа жеңіл автомобильдер мен автобустар – астарлау, сылау, тегістеу, шанағын алғаш жəне қайта сырлау; 4) Катерлер - сырлау; 5) Ұшақ ішінің қапталған беті – көп қабат лак жəне сыр жағу; 6) Қабырға, сөрелер, сыртқы жəне ішкі жиһаз, локомотивтер мен тұтас металдан жасалған вагондардың, машинамен салқындатылатын вагондардың, металл шанақты изотермиялық вагондар-

дың төбелері мен қақпақтары – сырлау жəне лакты кистьпен, бүріккішпен немесе білікпен жағу; 7) Кемелер, фюзеляждар, ұшақ қанаттары мен туристік жəне қызметтік вагондардың қабырғалары – ерекшелейтін жазулар мен таңбаларды жағу; 8) Троллейбустар мен метро вагондары – соңғы сырлау жəне өңдеу; 9) Электр аспаптар, ірі көлемді электр машиналар - сырлау жəне жылтырату. 610. Сырлаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бетті лактап, жылтыратып жəне көркем, түрлі-түсті оюлармен əшекейлей отырып, əртүрлі сырлармен сырлау. Бетін бағалы ағаш жыныстарына бөлу. Суық ауасыз бүрку əдісі арқылы астарлаудан кейін жоғары сапалы сырлау. Астарлау, антикоррозиялық қаптау, өспейтін жəне өскіндерге қарсы сырмен қаптау, теңіз суының, минералдық қышқылдар мен сілтілердің əсеріне ұшырайтын кемелерді анодты жəне катодты қорғау. Көркем жазуларды қайта өңдеу. Білуге тиіс: сырлау жұмыстарын көркем жəне оюлармен əшекейлей отырып, жəне суық ауасыз бүрку əдісімен орындау тəсілдері, бетін бағалы ағаш жыныстарына бөлу процесі, көркем сырлау жəне əшекейлеуге арналған сырлау материалдары мен құрамдарының рецептурасы, физикалық жəне химиялық қасиеттері, күрделі жазулар мен қаріптердің түрлері, пигменттердің, ерітінділердің, майлардың, лактардың, силикаттардың, шайыр жəне сырлау жұмыстарында қолданылатын басқа да материалдардың қасиеттері мен сорттары, лактар мен сырдың беріктігі мен тұтқырлығын сынау əдістері, бұйымдарды, бөлшектер мен беттерді соңғы рет өңдеуге қойылатын техникалық шарттар, лак пен сыр қабаттарды кептіру режимдері, беттерді антикоррозиялық, анод жəне катод қорғанышқа дайындауға қойылатын талаптар, теңіз суының, минералдық қышқылдар мен сілтілердің əсеріне ұшырайтын кемелердің су астындағы бөлігін астарлау жəне сырлаудың қорғаныш схемасы, көркем жазуларды қайта өңдеу тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Қабырғалар, едендер жəне басқа беттер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 2) ЗИЛ, «Чайка» маркалы жеңіл автомобильдер - соңғы сырлау, лакпен жəне эмаль сырмен əшекейлеу; 3) Гербтер, оюлар, күрделі жазулар – эскиздер мен суреттер бойынша көркем бейнелеу; 4) Жолаушылар кемелерінің қондырмасы - сырлау; 5) Панельдер, қалқандар, схемалар – бетін көркем əшекейлеу. 611. Сырлаушы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Жаңа сырлау заттары мен синтетикалық материалдарды енгізген кезде бұйымдар мен беттерді бедерлеп, фактуралап жəне эксперименталды сырлау жəне аэрографикалық өңдеу. Көркем жазулар мен суреттерді қайта өңдеу. Ішкі жайлардың бетін декоративтік лактау, жылтырату. Бетті астарлаудан кейін ыстық ауасыз бүрку əдісімен құрылғыларда сырлау. Өскіндері өспейтін термопластикалық сырларды аппаратымен жағу. Өскіндері өспейтін сырды консервіленген сырмен арнайы схема бойынша қорғау. Суреттер мен эскиздер бойынша қолмен жазу. Оюлы жəне көлемді жазу. Білуге тиіс: бұйымдар мен беттерді бедерлеп, фактуралап жəне эксперименталдық сырлау мен аэрографикалық өңдеу тəсілдері жəне оларға қойылатын талаптар, лак пен сыр материалдарын ыстық ауасыз бүркуге арналған құрылғылар мен термопластикалық сырды жағуға арналған аппараттың құрылысы мен баптау тəсілдері, өскіндері өспейтін сырмен қорғау схемасы, көркем жазулар мен суреттерді қайта өңдеу тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Қабырғалар, едендер жəне басқа беттер – тазалау, тегістеу, өңдеу; 2) Кеме құрылысы – қалың қабатты жағу; 3) Жолаушылар кемесінің, ұшақтардың, вагондарының ішкі қабаттарының беттері – суреттер мен эскиздер бойынша қолмен жазу; 4) Жолаушылар кемесінің, ұшақтардың, вагондар мен серуендеу яхталарының салоны, вестибюльдері, «Люкс» каюталары – көркем өңдеу, қорғаныш қабат; 5) Көрмеге қойылған машиналар, аппараттар мен аспаптардың экспонаттары – көп қабатты жəне түрлі-түсті сырлау, лактау, тегістеу жəне жылтырату. Металдаушы 612. Металдаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қарапайым жəне күрделілігі орташа бөлшектер мен бұйымдарды тез балқығыш металл мен түсті металдармен газотермиялық жəне электр доғал əдіс арқылы металдау. Металл ұнтағы мен балқымалардан жасалған суспензиялар мен пасталарды беті тегіс бөлшектер мен бұйымдарға жағу. Қарапайым пішінді бөлшектер мен тораптарды қолмен металдау. Металдау аппараттарын, сымдар мен ұнтақты жұмысқа жəне бөлшектер мен бұйымдардың бетін металдауға дайындау. Металдауға арналған ерітіндіні жасау. Материалға байланысты металдау режімін белгілеу жəне реттеу жəне біліктілігі анағұрлым жоғары металдаушының басшылығымен бұйымдарды тағайындау. Металдау аппараттарының алдын алу бойынша қарапайым операцияларды орындау. Білуге тиіс: тез балқығыш сым материалдарды металдаудың технологиялық процесін жүргізу негіздері, газ жəне электр доғал металдау аппараттарының құрылысы жəне жұмыс ережесі, металдауға арналған ерітінділердің, суспензиялар мен пастаның құрамы, пластина бетіне сусальді күмісті сылау жəне дисперсиялы күмісті жағу тəсілдері, күміс пасталарды жағу жəне күйдіру, оның құрамы мен қасиеті, пьезокерамика күміс жабынының қалыңдығы, пьезокерамиканы қыздыру əдістері, металданатын аппараттарды жəне басқа да қондырғыларды дайындауға жəне бөлшектер мен бұйымдардың беттерін металдауға дайындау үшін қойылатын негізгі талаптар, тозаңдалатын материалдардың негізгі қасиеттері, түсті металдарға есеп жүргізу, сақтау ережесі жəне шығындау нормалары. Жұмыс үлгілері 1) Барабандар мен ішпектер - металдау; 2) Жартылай өткізгіш аспаптарға арналған керамика төлкелер - пасталар мен суспензиялар жағу; 3) Қоса дəнекерленген анкерлерінің саны төртке дейінгі тығындау бөлшектері - металдау; 4) Интегралды схемалар корпустарының металл қыш бөлшектері - металдау; 5) Үстелге қойылатын резисторларға арналған қыш дайындамалар - металдау жəне көміртектендіру; 6) Конденсаторлардың, оқшаулауыштардың, резисторлардың дайындамалары – күміспен металдау; 7) Конденсаторлар, пленкалы қыздырғыштар, микросхемаларға арналған төсемдер мен басқалар металдау; 8) Иілген болат табақтар жəне болат конструкциялар – түсті металдармен жəне олардың балқымаларымен металдау; 9) Ұсақ құймалар, беті ашық металл үлгілер - түсті металдармен жəне олардың балқымаларымен металдау; 10) Планкалар, төсемелер, қапсырмалар – тез балқығыш материалдардан жасалған қорғаныш қабатын жағу; 11) Суда еритін элементтерден немесе пьезокерамикадан жасалған пластиналар – күмістету; 12) Иілген құбырлар, фигуралы бұйымдар - металдау; 13) Тойтарылған жиектер - металдау. 613. Металдаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі бөлшектер мен бұйымдарды тез балқығыш металл мен түсті металдармен газотермиялық жəне электр доғал əдіс арқылы металдау. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдармен қарапайым жəне күрделілігі орташа бөлшектер мен бұйымдарды газотермиялық, электродоғал жəне вакуумды тəсілдермен металдау. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдарды қарапайым пішінді бұйымдар мен бөлшектерге плазмалық бүрку. Плазмалық шілтерді құрастыру, реттеу. Металл ұнтақтары мен балқымаларынан жасалған суспензиялар мен пасталарды беті қисық бөлшектер мен бұйымдарға жағу. Ыстыққа төзімділігін арттыру мақсатында металдау. Вакуумды тəсілмен металдау үшін ерітінді дайындау. Біліктілігі анағұрлым жоғары металдаушының басшылығымен карбадкремний электр қыздырғыш өзектерді бакелиттеу жəне металдау. Металдау режімін бұйым материалы мен мақсатына қарай белгілеу жəне реттеу. Ұнтақ материалдарын жұмысқа дайындау. Металдау тəсілі арқылы құймалардың ақаулықтарын жою. Бөлшектерді электр вакуум тəсілімен алюминдеу. Металдаудың ақаулықтарын химиялық жəне механикалық тəсілмен, бақылау құралымен айқындау жəне оларды жою. Қабат қалыңдығын бақылау. Металдау аппараттары мен құрылғыларын баптау жəне реттеу. Қабатты электр доғал жəне газотермиялық тəсілмен алуға арналған аппаратураны алдын ала шағын жөндеу жұмыстарын орындауға қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы мен баптау ережесі, тез балқығыш, түсті металдармен, ұнтақ жəне баяу балқитын материалдармен газотермиялық жəне электр доғал тəсілдермен металдаудың технологиялық процесінің негіздері, вакуумды тəсілмен металдау ережесі, металдау режимі жəне бұйымдарды оған дайындау тəртібі, қысылған ауаның, жанғыш газ бен электр энергиясының қажетті мөлшерін есептеу əдістері, пьезоэлементтерді жасаудың негізгі технологиясы, күмістеу процесінде өңделетін материалдар мен қолданылатын пасталардың негізгі қасиеті, металдау үшін қолданылатын материалдардың негізгі қасиеттері, бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс қағидаты, қабатты бақылау тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Аккумуляторлардың бөлшектері – қорғасынмен металдау; 2) Қоса дəнекерленген анкерлерінің саны 4-тен 8-ге дейінгі тығындау бөлшектері – металдау; 3) Металл қыш шамдардың металл жəне қыш бөлшектері - металдау; 4) Пластмасса бөлшектер - металдау; 5) Дайындамалар мен резисторлардың негіздері – металдау жəне көміртектендіру; 6) Күрделілігі орташа пьезоэлементтердің дайындамалары – күмістеу; 7) Қалпына келтірілетін кинескоптар - алюминдеу; 8) Термобу қаптамасы, термиялық пештің арматурасы, электротигельдердің қаптамасы – ыстыққа төзімді металдау қаптамасын жағу; 9) Айна шамдар мен фотоэлементтерге арналған колбалар – күміспен металдау; 10) Электронды – сəулелік құбырлардың колбалары - пластиналау; 11) Жапсарлас салынған қыш конденсаторлар, конденсаторлардың құбырлары, интеграл гибрид микросхемалар – күміспен металдау; 12) Қабылдап күшейткіш шыны шамдар - металдау; 13) Иілген болат табақтар, металлопрокат, металл конструкциялар – қорғаныш жəне декоративті қабат жағу; 14) Беті ашық шойын құймалар - кеуектілігін жою; 15) Беті ашық профильді илем – жағу; 16) Тұрақты дəлме-дəл резисторлар – күміспен металдау; 17) Шыны – күмістеу, мыстау жəне алюмдеу; 18) Құю қалыптары - металдау; 19) Түзеткіштердің купрокс элементтері – күміспен металдау. 614. Металдаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Аса күрделі бөлшектер мен бұйымдарды тез балқығыш металл мен түсті металдармен газотермиялық жəне электр доғал əдіс арқылы металдау. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдармен күрделі бөлшектер мен бұйымдарды газотермиялық, электродоғал жəне вакуумды тəсілдермен металдау. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдарды күрделілігі орташа пішінді бұйымдар мен бөлшектерге плазмалық бүрку. Механизмдер мен станоктардың бөлшектерінің көлемін қалпына келтіру мақсатында қабаттың белгіленген қалыңдығымен əртүрлі металмен металдау. Бөлшектер мен бұйымдарды түсті металдармен декоративтік металдау. Қарапайым жəне күрделілігі орташа бөлшектер мен бұйымдарда баяу балқитын материалдардан жасалған металдау қабатын балқыту. Металл ұнтақтары мен балқымалардан жасалған суспензиялар мен пасталарды формасы бойынша күрделі бөлшектер мен бұйымдарға жағу. Асыл металдармен жəне балқымалармен баяу балқитын жəне түсті металдардан жасалған сымдарды ыстық қаптау. Бетінде ойықтары мен шығыңқы жерлері бар қисық бетті бөлшектерді плазмалық тозаңдандыру. Ұнтақпен тозаңдандыру құрылғысының жұмыс режімін реттеу. Дəл дайындауды талап ететін күрделі пьезотехникалық бұйымдарды аспаптардың көмегімен қолмен күмістеу (жиектерін 05 мм күмістендірмей, цилиндрлік бетте күрделі белгімен). Жібек графика əдісімен жартылай автоматтарда күрделі конфигурациялы пьезотехникалық бұйымдарды күмістеу. Карбадкремний электр қыздырғыш өзектерді бакелиттеу жəне металдау жəне жоғары жиілікті сіңдіру агрегатында қоспаланған кремнийді алдын ала балқыта отырып, олардың дайындамаларын металдауға қатысу. Металдау аппараттары мен құрылғыларын баптау жəне реттеу. Қызмет көрсетілетін аппаратураны ағымдағы жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы мен баптау ережесі, газ, электр доғал металдау жəне плазмалық тозаңдандыру құрылғыларының электр жəне кинематикалық схемасы, əртүрлі модельді вакуумды қондырғылардың құрылғысы, электрлік жəне вакуумдық схемалар, вакуумды күмістеу режимі, металдау қабатын балқыту тəсілдері, қабаты тозаңдандырылатын бетке қойылатын талаптар, əмбебап бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарына қойылатын талаптар, электротехника негіздері, тозаңдандырылған қабатты сынау жəне бақылау тəсілдері, құрамында күміс бар пастаның құрамы мен қасиеті, күмісті шығындау нормасы жəне пьезоэлемент дайындамаларын күмістеуге рұқсат, плазмалық тозаңдандыру кезінде қолданылатын газ алу жəне сақтау əдістері, қабатты қалыптастыру механизмі, оның химиялық құрамы мен физикалық жəне механикалық қасиеттері туралы жалпы түсінік. Жұмыс үлгілері 1) Су сорғысының жетегі қозғалтқыштарының көп иінді біліктері жəне жұдырықша бөлгіштер – тозған мойындарды металдау; 2) Жартылай өткізгіштердің корпустарына арналған төлкелер - металдау; 3) Мойынтіректердің төлкелері - тозған ішкі беттерін металдау; 4) Қоса пісірілген анкерлерінің саны 8 астам тығындау бөлшектері - металдау; 5) Қоныш, цилиндр, қыздырғыш жəне т.б. типті бөлшектер – баяу балқитын материалдарды тозаңдандыру; 6) Электронды техниканың арнайы бұйымдарына арналған жəне сенімділігі жоғары бұйымдардың дайындамалары - металдау жəне көміртектендіру; 7) Пьезоэлемент дайындамалары – вакуумда тозаңдату əдісімен күмістеу; 8) Айналар, айна бейнелегіштері, шырша əшекейлегіштері, полистирол, пластмассадан жасалған бұйымдар – вакуумда тозаңдандыру əдісімен металдау; 9) Түрлі-түсті кинескоптар – қалқандарды түсті металдармен арнайы бір жəне көп позициялы құрылғылардың вакуумдарында тозаңдандыру арқылы қаптау; 10) Ақ-қара жəне түрлі-түсті кинескоптар, электронды сəуле құбырларының колбалары мен қалқандары – алюминдеу; 11) Күрделі пішінді колбалар – күміс жалату, алюминдеу; 12) Слюда конденсаторлар, конденсаторларға арналған секциялар - металдау; 13) Иілген болат табақтар жəне болат конструкциялар – түсті металдармен жəне олардың қорытпаларымен металдау; 14) Микроплаталар, слюда пластиналар, құбырлы пьезоэлементтер, фотоэлектронды көбейткіштердің колбалары – күміспен металдау; 15) Ұсақ құймалар, беті ашық металл модельдер - түсті металдармен жəне олардың қорытпаларымен металдау; 16) Планкалар, төсемдер, қапсырмалар – жеңі қорытылатын материалдардың қорғаныш жабындарын жағу; 17) Слябтардың пакет пластиналары – бетін никельдермен металдау; 18) Иілген құбырлар, фигуралық бұйымдар – металдау; 19) Цистерналар мен басқа да жабық металл ыдыстар – ішкі беттерін түсті металдармен металдау; 20) Тойтарма тігіндер – металдау; 21) Сорғылар мен компрессорлардың штоктары – тотықпайтын болатпен металдау. 615. Металдаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдармен күрделі пішінді бөлшектер мен бұйымдарды газотермиялық, электродоғал жəне вакуумды тəсілдермен металдау. Ұнтақ жəне баяу балқитын материалдарды күрделі пішінді бұйымдар мен бөлшектерге плазмалық бүрку. 20 мкм астам шақтамамен белгілі бір қалыңдықты бөлшектер мен бұйымдарды Детонациялық, жоғары жиілікті жəне плазмалық тозаңдандыру. Əртүрлі металл мен балқымалардан, псевдобалқымалардан жасалған қабатты тотықпайтын болат пен қатты балқымалардан жасалған бұйымдарға жағу. Бөлшектер мен бұйымдарды жартылай автоматтар мен тізбекті тозаңдандыру жартылай автоматтарында металдау. Күрделі бөлшектер мен бұйымдардың баяу балқитын металдардан жасалған металдау қабатын балқыту. Баяу балқитын металдардан жұқа қабатты бөлшектерді мастер-модельде тозаңдандыру арқылы жасау. Қоспаланған кремнийді жоғары жиілікті сіңдіру агрегатында алдын ала балқыта отырып, электр қыздырғыштардың карбидкремний дайындамаларын металдау. Қызмет көрсетілетін аппаратураны орташа жөндеуге қатысу.

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-15-беттерде). Білуге тиіс: жоғары жиілікті жəне детонациялық тозаңдандыру құрылғыларының құрылысы, жартылай автоматтар мен тізбекті тозаңдандыру жартылай автоматтарының құрылысы мен кинематикалық схемасы, газбен, электродоғал металдау жəне плазмалық тозаңдандыру құрылғыларының кинематикалық схемасы, қабаттарда ақаулықтардың пайда болу себептері, олардың алдын алу əдістері жəне жою тəсілдері, бөлшектерді орнату тəсілдері, бөлшектердің олардың қабаттарының көлемі мен түрлеріне байланысты айналу жылдамдығы, бөлшектерді тозаңдандыруға дейін жəне одан кейін өлшеу картасын жасау ережесі, плазможасаушы газдардың: аргон, сутегі, азоттың талап етілетін санын есептеу тəсілдері, шектеулер мен қондырмалар жүйесі, квалитеттер мен кедір-бұдырлық өлшемдері. Жұмыс үлгілері 1) Газ өткізгіш бөлшектер – ішкі бетін плазмалық тозаңдандыру; 2) Электронды техниканың барлық типті номиналдарының дайындамалары, бөлшектері мен тораптары - металдау жəне көміртектендіру; 3) Га турбиналардың күректері – қатты балқымалармен металдау; 4) Ауыспалы радиуста айналатын денелердің беті - плазмалық тозаңдандыру; 5) Тоқыма машиналарының тізгіндері - металдау; 6) Ірі көлемді гидромашиналардың штоктары – тотықпайтын болатпен металдау. 616. Металдаушы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тозаңдандыру кезінде деформациялану мен шалыстыққа ұшырайтын эксперименталдық, сынама қымбат жəне ірі көлемді бөлшектерді, тораптар мен жұқа қабатты бөлшектердің бұйымдарын ұнтақ жəне баяу балқитын материалдармен плазмалық тозаңдандыру. 20 мкм дейін шақтамамен белгілі бір қалыңдықты бөлшектер мен бұйымдарды детонациялық, жоғары жиілікті жəне плазмалық тозаңдандыру. Арнайы металл мен балқымалардан жасалған бұйымдарға қабаттың арнайы түрлерін жағу. Бөлшектер мен бұйымдарды автоматтар мен тізбекті тозаңдандыру автоматтарында металдау. Тəжірибелік-сынақ жұмыстарын жүргізу. Қабаттардың эталондық үлгілерін жасау. Детонациялық жоғары жиілікті тозаңдандыру құрылғыларын таңдау жəне оның жұмысын реттеу. Атмосферасы бақыланатын камераларда бөлшектерді плазмалық тозаңдандыру. Көп компонентті механикаландырылған құрылғылар мен қабатты тозаңдандырудың ағын тізбегіне қызмет көрсету. Қызмет көрсетілетін жабдықтарды күрделі жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: пайдаланылатын құрылғылардың, автоматтар мен тізбекті тозаңдандыру автоматтарының тозаңдандырылатын материалдардың түрлеріне, бұйымдардың материалдары мен олардың мақсатына байланысты құрылысы , электр жəне кинематикалық схемасы, тозаңдандырудың технологиялық өлшемдерінің материалды пайдалану коэффициентінің көлеміне, қабат қасиеттеріне тигізетін əсері, термо- жəне өңдеудің басқа түрлерінің олардың физикалық жəне механикалық қасиеттеріне тигізетін əсері, тозаңдандыру бойынша жұмыс өндірісі жағдайларын бақылау əдістері мен аспаптары, қабаттар мен бөлшектердің деформациялануын азайту үшін қабат жағу тəртібі, тозаңдандыруға қажеті материалдар санының талап етілетін салмағын есептеу тəсілдері, шектеулер мен қондырмалар жүйесі, квалитеттер мен кедір-бұдырлық өлшемдері, тозаңдандыру учаскелерін ұйымдастыруға қойылатын талаптар. Жұмыс үлгілері 1) Жылу алмастырғыш аппараттар, тотықпайтын болаттан жасалған құбыр элементтерінің шоғыры – ыңғайсыз жағдайда көзбен шолып бақылаусыз, стандарт емес ұзартқыш бастарды пайдалана отырып металдау; 2) Ағын бағыты мен тозаңдандырылатын бетінің арасындағы бұрышы 45° газ өткізгіштердің бөлшектері – ішкі беттерін плазмалық тозаңдандыру; 3) Гидро бүріккіштердің реттығындары – детонациялық тозаңдандыру; 4) Жылу алмастырғыш тоңазытқыштар – кеуек қабатты автомат желілерде жағу; 5) Əртүрлі материалдардан жасалған құбырлар – металл жəне металл қыш қабаттардың ішкі беттерін детонациялық тозаңдандыру; 6) Гидросорғылардың тістегершіктері – тістегершіктердің тірек беттерін детонациялық қаптау. Металды жуып-кептіруші 617. Металды жуып-кептіруші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Металды жуып-кептіру машинасына əперу, табақтарды машинадан алу жəне оларды қатарлап үю. Астаудағы ерітіндінің деңгейі мен температурасын бақылау. Бөлшектерді, бұйымдарды, металды, қаңылтырды жəне құбырларды арнайы камералық пештерде дəрілеу, лактау жəне сырлаудан кейін кептіру. Кептіру пештерінің температуралық режимін аспаптар бойынша бақылау. Қоймадан химикат алу жəне оны астауға себу. Қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: жуып кептіру машинасының құрылысы, табақтардың сұрыптамасы, табақтар мен қаңылтыр орамаларды кептіруге дайындау ережесі, бөлшектерді, бұйымдар мен қаңылтырды лактау жəне сырлаудан кейін кептіру процессі. 618. Металды жуып-кептіруші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Металды табақта жəне жуып кептіру машинасында, үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттарда жуу жəне кептіру процессін жүргізу. Металды орамалап жуу жəне кептіру кезінде жолақты орамаға толтырып салу. Ораманың оралуын бақылау жəне барабандағы ораманы түзету. Үстелді көтеру механизмін, табақтарды қалауышты, орауышын жазғыш пен орауыштарды басқару. Сапасыз дəріленген табақтарды іріктеу жəне оларды ақаулықтары бойынша реттеп орналастыру. Білуге тиіс: жуып кептіру машинасының құрылысы мен жұмыс қағидаты, металды жуу жəне кептіру процесі, жуылған жəне тазаланған металға қойылатын талаптар. 619. Металды жуып-кептіруші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Табақ жəне орама металды үздіксіз жұмыс істейтін үш жəне одан көп тізбектен тұратын жуып кептіру аграгеттарында жуу, кептіру жəне тазалау процессін жүргізу. Астаудағы ерітіндінің деңгейі мен концентрациясын бақылау, ерітіндінің коллекторға берілу қарқынын реттеу, ерітінді температурасы,жолақтарды ерітіндіге жəне суға дымқылдату дəрежесі. Жуылған металдың тазалығын тексеру. Тазалап жуу агрегатын баптау. Білуге тиіс: үздіксіз жұмыс істейтін, үш жəне одан көп тізбектен тұратын тазалап жуу агрегатының жұмыс қағидаты, металды жуу жəне тазалау кезінде қолданылатын химикаттардың құрамы мен қасиеттері, тазалап жуу агрегатын баптау ережесі. Металмен қаптау жəне сырлау жабдығын баптаушы 620. Металмен қаптау жəне сырлау жабдығын баптаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Майсыздандыру, жуу, полимерлеу, пассирлеу, дəрілеу фосфаттау, алюминдеу, анодтау, химөңдеу, хромдау, никельдеу, мыстау, мырыштау, қорғасындау, қалайылау, сырлау, кептіру, лактау, күйдірудің жекелеген агрегаттарын баптау; бөлшектер мен бұйымдарды қаптау жəне сырлау үшін металдау, қорғасындау аппараттарын, сыр пульттерін баптау. Бөлшектер мен бұйымдарды қаптау жəне сырлауға арналған автомат жəне жартылай автомат желілер мен гальваникалық, өңдеу жəне фосфаттау, лактау, сырлап кептіру жəне металдау құрылғыларын баптау. Бағдарламамен басқарылатын өнеркəсіптік манипулятоларды (роботтарды) ұстағыштарды баптау. Жұмыс процессі барысында желі құрылғыларын реттеу жəне түзету. Автомат жəне жартылай автомат желілердің агрегаттары мен жабдықтарын ағымдағы жөндеуге қатысу. Ұсақ жөндеу, винипластан жасалған бөлшектерді дəнекерлеу жəне пісіру. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін агрегаттардың құрылысы мен баптау тəсілдері, жабдықтардың қағидаттық схемалары мен қызмет көрсетілетін автомат жəне жартылай автомат желілердің механизмдерінің өзара іс-қимылы, əмбебап жəне арнайы құрылғылардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы мен қолданылу ережесі, бір типті өнеркəсіптік манипуляторлардың құрылысы, манипуляторлардың жұмысқа жарамдылығын жəне позиция дəлдігін тексеру ережесі, бөлшектер мен бұйымдарды қаптау жəне сырлаудың технологиялық процесі, шектеулер мен қондырмалар жүйесі, квалитеттер мен кедір-бұдырлық өлшемдері. 621. Металмен қаптау жəне сырлау жабдығын баптаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бөлшектер мен бұйымдарды қаптау жəне сырлауға арналған жартылай автомат желілер мен гальваникалық, дəрілеу жəне фосфаттау; лактау, сырлап кептіру құрылғыларын баптау. Бөлшектерді сынама өңдеу жəне оларды ОТК тапсыру. Қызмет көрсетілетін желілердің жұмысын бақылау. Желінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету. Бағдарламамен басқарылатын өнеркəсіптік манипулятолардың (роботтардың) жекелеген тораптарын баптау. Білуге тиіс: жабдықтардың құрылысы, техникалық сипаттамасы жəне жартылай автомат желілерді баптау тəсілдері, іске қосу, баптау, желінің жұмысын бақылау тəсілдері мен тəртібі, электролит ерітінділерінің, өңдеу жəне жуу астауларының концентрациясы мен температурасын бақылау əдістері, орындалатын жұмыс көлемінде пневмогидроэлектр автоматика, механика мен электроника негіздері, əмбебап жəне арнайы құрылғылардың, жабдықтардың құрылымдық ерекшеліктері, бақылау-өлшеу аспаптарын реттеу ережесі, қызмет көрсетілетін желілердің қағидатты электросхемалары, автоматты бақылау құралдары мен желіге қосу схемаларының жұмыс қағидаты, əртүрлі өнеркəсіптік манипуляторлардың құрылысы. 622. Металмен қаптау жəне сырлау жабдығын баптаушы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бөлшектер мен бұйымдарды қаптау жəне сырлауға арналған гальваникалық, өңдеу жəне фосфаттау, лактау, сырлап кептіру жəне металдау автомат желілерін баптау. Автомат желілердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету. Күрделі тораптарды əзірлеу, реттеу жəне құрастыру желіні басқару жүйесінің құрылысы. Плазмалық, детонациялық жəне жоғары сапалы тозаңдандыру құрылғыларын баптау. Бағдарламамен басқарылатын манипулятоларды (роботтарды) баптау жəне реттеу. Білуге тиіс: автомат желілердің құрылысы, кинематикалық схемасы, іске қосу жолдары мен тəртібі, желі жабдықтары мен құрылғыларды баптау, жөндеу жəне монтаждау тəсілдері, əмбебап жəне арнайы құрылғылардың, жабдықтардың құрылымы, автомат желілер механизмдерінің жұмыс барысында өзара іс-қимылы. Пластмассаны балқытушы 623. Пластмассаны балқытушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылығымен пластмасса мен полимерлік композициялық материалдарды қарапайым пішінді бөлшектерге тозаңдандыру əдісі арқылы балқыту. Бөлшектерді майсыздандыру жəне қарапайым құрылғыларға ілу. Бөлшектерді тозаңдандыру үшін ілуге арналған күрделі емес ілмектер жасау. тозаңдандыруға арналған құрылғысы бар электр пештеріне қызмет көрсету. Бөлшектерді салқындату үшін арнайы сөрелерге ілу. Бөлшектерді ілуге арналған құрылғыдан балқытылған пластмассаны алып тастау. Білуге тиіс: тозаңдандыруға арналған құрылғының жəне электр пештердің жұмыс қағидасы, қабат жағуға жəне материалдарды дайындауға арналған жабдықтарға қызмет көрсету ережесі, қолданылатын материалдардың мақсаты жəне қасиеттері, арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының мақсаты мен қолданылу шарттары. 624. Пластмассаны балқытушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Пластмасса мен полимерлік композициялық материалдарды қарапайым пішінді бөлшектерге тозаңдандыру əдісі арқылы балқыту. Бөлшектерге белгілі бір қанық түс беру үшін компонент жасау, пигмент таңдау жəне жоғары дисперсті ұнтақ қоспасын дайындау. Бөлшектердің жекелеген тозаңдандырылмайтын бөліктерін оқшаулау. Бөлшектерді электр пештерге толтыру жəне қыздыру. Бөлшектердің аралық жəне соңғы операцияларда балқып қапталуын сырттай тексеру арқылы жəне арнайы бақылау құралдарының көмегімен тексеру. Қабат ақаулықтарын түзету. Бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерін, тозаңдандырылған қабаттың жай-күйін құрылғыда жəне бөлшектерді пеште қыздыра отырып бақылау. Білуге тиіс: тозаңдандыруға арналған құрылғы мен электр пештерінің құрылысы, пигмент пен ұнтақ қоспаның термоберіктігі мен жарыққа төзімділігі, ұнтақ қоспалар мен тозаңдандырылатын бөлшектердің бетіне қойылатын талаптар, бөлшектерді қыздыру, балқытып қаптау жəне салқындату режимі, арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Жұмыс үлгілері Балқытып қаптау: 1) Əртүрлі материалдардан жасалған əріптер мен сандар; 2) Арматуралау төлкелері, шайбалары, сақиналары; 3) Ілу ілмектері; 4) Есік пен терезе личиналары; 5) Тегершіктер, үстелдердің аяқтарына арналған стакандар, жиһаз бекіткіштері; 6) Жиһаз аяқтары, киімге арналған штангалар;) Тұтқалар мен тұтқа саптар. 625. Пластмассаны балқытушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Пластмасса мен полимерлік композициялық материалдарды күрделілігі орташа жəне күрделі пішінді, ұзын жəне қалыңдығы əртүрлі бөлшектерге тозаңдандыру əдісі арқылы балқытып қаптау. Көп қабатты жəне қорғаныш-декоративті қаптау. Электр пештері жұмысының жəне құрылғыда тозаңдандырылатын қабаттың температуралық режимін реттеу. Электр пештері мен бөлшектерді тозаңдандыруға арналған құрылғының тиімді жұмыс режимін қапталатын материалдар мен ұнтақ қоспаның қасиеттеріне байланысты белгілеу. күрделі бөлшектерді қаптауға арналған арнайы ілмектерді монтаждау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде пештің электр схемасы, калорифер жəне ауа өткізгіштердің құрылысы, орындалатын жұмыс көлемінде пигменттердің, ұнтақ пластмасса жəне басқа да қоспалардың химиялық құрамы, бөлшектерді қыздыру температурасын аспаптармен жəне көзбен шолып айқындау тəсілдері, арнайы құрылғылардың құрылысы. Жұмыс үлгілері Балқытып қаптау: 1) Жалюзилер; 2) Жиһаз қаңқасы; 3) Унитаз корпустары мен қақпақтары; 4) Сөрелер мен үстелдердің кронштейндері; 5) Сөрелер мен кереуеттердің қоршаулары; 6) Алмалы-салмалы сөрелер; 7) Тұтқалар мен тұтқалардың кронштейндері; 8) Тор; 9) Құбырлар; 10) Терезенің желдеткіш көзінің фиксаторы; 11) Айылбастары бар өрт сөндіргіштердің қамыттары. Автоматты жəне жартылай автоматты желілердегі оператор-гальванші 626. Автоматты жəне жартылай автоматты желілердегі оператор-гальванші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бұйымдардың, бөлшектердің сыртқы жəне ішкі беттерін жартылай автомат жəне конвейерлік құрылғыларда гальваникалық қаптау процессін жүргізу. Астаулардың белгіленген жұмыс режимін белгілеу жəне ұстау. Электролиттер мен ерітінділерді дайындау. Бөлшектер мен бұйымдарды гальваникалық қаптауға дайындау. Астауға белгіленген рецептура бойынша химикаттарды толтыру. Бөлшектер мен бұйымдарды арнайы ілмектерге ілу, астауларға салу, оларды гальваникалық қаптаудан кейін алу. Қызмет көрсетілетін жабдықты баптау жəне реттеу. Білуге тиіс: жартылай автомат жəне конвейерлік құрылғылардың құрылысы жəне оларды жұмысқа дайындау ережесі, орындалатын жұмыс көлемінде электротехника жəне электрохимия негіздері, дайындық операцияларының ерекшеліктері жəне олардың қаптау алдындағы жүйелілігі, қызмет көрсетілетін жабдықтарды баптау жəне реттеу ережесі, арнайы құрылғылар мен бақылауөлшеу аспаптарының мақсаты жəне қолданылу шарттары. 627. Автоматты жəне жартылай автоматты желілердегі оператор-гальванші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Сыртқы жəне ішкі беттерін басқару пультінен əртүрлі тəсілдермен гальваникалық қаптау процесін жүргізу. Автомат жəне механикалық желілердегі бұйымдар мен бөлшектерді бағдарламамен басқарылатын астауларда гальваникалық қаптау процесін жүргізу. Гальваникалық қаптаудың белгіленген режимдерін технологиялық режимге сəйкес бақылау-өлшеу аспаптары арқылы реттеу. Гальваникалық қаптаманың сапасын бақылау. Барлық агрегаттар мен желілердің механизмдерін дайындау жəне баптау. Желіні іске қосу жəне орнату. Білуге тиіс: автомат, механикаландырылған желілердің жəне бағдарламамен басқарылатын астаулардың құрылысы, оларды баптау жəне реттеу ережесі, гальваникалық қаптаманың технологиялық өлшемдерін белгілеу ережесі, гальваникалық қаптауда қолданылатын негізгі жəне қосымша материалдардың қасиеттері, олардың қаптама сапасына тигізетін əсері, бақылау-өлшеу іске қосу жəне реттеу аспаптарын баптау жəне реттеу тəсілдері. Сырлау-кептіру желісі мен агрегаттың операторы 628. Сырлау-кептіру желісі мен агрегаттың операторы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Табақ жəне профиль металдың, металл бұйымдар мен бөлшектерді сырлап кептіру желісінің қабылдау үстеліне кранмен жеткізу. Металды, бөлшектер мен бұйымдарды сырлап кептіру желісінің қабылдау үстелінің транспортеріне көтеріп түсіру механизмінің жұмысын басқару. Конвейерді іске қосу жəне тоқтату. Металды, бөлшектер мен бұйымдарды тасымалдауға арналған тізбекті реверсті транспортердің жұмыс режимін баптау. Жұмыс барысында бытыра көздегіш

16 наурыз 2013 жыл

құрылғыға бытыра салу, сырлап кептіру камерасына, агрегатқа жəне сыр айдау бөшкелеріне лак жəне сыр материалдарын толтыру. Қажетті компоненттерін іріктей отырып, бітеме дайындау. Циклондарды, гидросүзгілерді, тозаң ұстағыштарды, сырлап кептіру камераларын, бітеме өткізгіштерді, бітеме тозаңдандырғыштар мен басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтарды тазалау жəне жуу. Механизмдерді баптау жəне алдын ала қызмет көрсету. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, бытыра көздегіш құрылғыны, сырлап кептіру камерасын, агрегатты толтыру тəсілдері, металдың, бөлшектер мен бұйымдардың берілу ережесі, бітеме дайындау тəсілдері, қызмет көрсетілетін жабдықты тазалау жəне жуу тəсілдері, қызмет көрсетілетін механизмдерді баптау жəне жөндеу ережесі. 629. Сырлау-кептіру желісі мен агрегаттың операторы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бытыра көздеу құрылғыларының көмегімен сырлап кептіру желісіндегі табақ жəне бейінді металды, металл бұйымдар мен бөлшектерді күюден, қабыршықтардан, коррозия мен коррозияға қарсы қабат қалдықтарынан басқару пульті арқылы алдын ала жəне соңғы тазалау процессін жүргізу. Өңделетін материалдарды, бұйымдар мен бөлшектерді қыздыру пешінде қыздыру. Технологиялық процеске сəйкес белгіленген өлшемдерді қамтамасыз ету үшін жануды реттеу жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен қыздыру пешінің температуралық режимін ұстау. Сырлау қабатының сапасын бақылау. Қызмет көрсетілетін механизмдерді баптау жəне ағымдағы жөндеу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, кинематикалық схемасы мен баптау ережесі, бақылау-өлшеу аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі. 630. Сырлау-кептіру желісі мен агрегаттың операторы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тораптарды, механизмдерді, аппараттарды, жылжыма құрамдарды сырлап кептіру агрегатында басқару пульті арқылы сырлау жəне кептіру процессін жүргізу. Сырлап кептіру агрегаты мен оның механизмдерін; сырланған бөлшектерді тасымалдауға арналған тізбекті транспортерді, тораптар мен бөлшектерді, вагондарды жылжытуға арналған реверстік транспортерді, пневматикалық сырлау механизмдері жүйесін, электростатикалық сырлаудың автоматты механизмдері мен жоғары вольтті автомат түзеткіш құрылғыларды жұмыс режиміне реттеу жəне баптау. Бытыра көздеу құрылғыларында тазалағаннан кейін табақ жəне бейінді металды, металл бұйымдар мен бөлшектерді сырлап кептіру желісінде басқару пульті арқылы сырлау жəне кептіру процессін жүргізу. Электр сорғы гидравликалық станциясы мен май мен сыр жіберу жүйесін автоматты жəне жартылай автоматты басқару. Болат маркасын, балқыту режимін жəне басқа да сертификаттық деректерді айқындау жəне тіркеу арқылы өңделген металды сұрыптау. Агрегат пен желіні жұмысқа жарамды күйде ұстау, механизм жұмысындағы ақаулықтардың алдын алу жəне оларды жою. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде сырлап кептіру агрегатының тораптары мен механизмдерінің жəне сырлап кептіру желісі камерасының құрылысы, кинематикалық, электр схемасы жəне құрылымы, бақылау-өлшеу аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі, газ жəне терморадиациялық кептіру жүйесі жəне оны реттеу, агрегат пен желіні автоматты басқару схемасы, пневматикалық жəне электростатикалық сырлау механизмдері жүйесі, майлау жүйесі жəне гидрожүйе, гидрожүйенің майлау материалдары мен сұйықтықтарының түрлері, қасиеттері, металдардың сұрыптамасы мен сертификаты, агрегат пен желінінің механизмдері жұмысындағы ақаулықтардың себептері. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 631. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Орамадағы табақ металды үздіксіз майсыздандыру, дəрілеу жəне күйдіру желілерінің орауыштар, түзету машиналары, жиектеу жəне басқа да механизмдерді топтық бақылаушының көмегімен басқару, сондай-ақ екі қабатты табақ металл өндірісіндегі слябтың жұмысын басқару. Жолақтың желінің өн бойында қозғалуының белгіленген жылдамдығын қамтамасыз ету. Жолақ бетінің сапасын бақылау, жиектің түйілуін, бүкпесін анықтау жəне оларды жоюға қатысу. Қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысын бақылау жəне оны жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін агрегаттардың жұмыс қағидаты жəне технологиялық процестің негіздері, металл сұрыптамасы мен маркасы, қолданылатын электролиттер мен ерітінділердің қасиеттері. 632. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Үздіксіз дəрілеу жəне орамадағы табақ металды күйдіру агрегатындағы орамасын жазу станциясының механизмдерінің; ораманы жазу станциясының басты постының жəне үздіксіз электролиттік дəрілеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау агрегаттарындағы дəнекерлеп-құрастыру машинасының механизмдерінің; орама қаңылтырды үздіксіз дəрілеу, электролиттік қалайылау жəне лактау агрегаттарындағы орамасын жазу жəне орау механизмдерінің жұмысын басқарушы бақылаушылардың көмегімен басқару. Үздіксіз дəрілеу жəне майсыздандыру агрегаттарындағы қайшыны басқару. Тұрақты дəрілеу агрегатына қызмет көрсету. Механизмдерді іске қосу, тоқтату жəне қозғалу жылдамдығын реттеу. Ораманы жазу құралына жəне жолақты агрегатқа əперу, жолақты дəнекерлеу, ораманы домалату. Жолақтың бетін бақылау жəне бүкпелер мен жыртылған жиектерді, бүкпелерді, кертіктерді, сырылуларды, майсыздандыру астауларында жолақтардың күйдірілуі жəне басқа да ақаулықтарды анықтау жəне орларды жоюға қатысу. Қызмет көрсетілетін жабдықтардың қалыпты жұмысын қамтамасыз ету жəне ағымдағы жөндеу жұмыстарын өздігінен орындау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, гидравликалық жəне пневматикалық жетек жүйесі, орама қаңылтырды электролиттік майсыздандыру жəне қалайылау процессі, орындалатын жұмыс көлемінде механизмдерді басқарудың электр схемалары. 633. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Үздіксіз дəрілеу жəне орамадағы табақ металды күйдіру агрегаты басты постының механизмдерінің; үздіксіз электролиттік қалайылау жəне мырыштау агрегаттары посттарының, қалайылау желісіне жапсарлас орналасқан индуктивтік кептіре отырып электростатикалық өрісте лактау агрегаты посттарының; үздіксіз дəрілеу, күйдіру жəне электр оқшаулағыштық қаптау агрегаттарындағы дəнекерлеп-құрастыру машинасының жұмысын басқарушы бақылаушылардың көмегімен басқару. Үздіксіз күйдіру жəне болат жолақты дəрілеу агрегаттарындағы бытыра лақтыратын құрылғыны басқару. Сорғы жүйесін, майсыздандыру, өңдеу, бейтараптандыру, қалайылау астауларын іске қосу жəне сөндіру. Жолақтың қозғалу жылдамдығын үздіксіз күйдіру, өңдеу, қалайылау жəне мырыштау технологиялық процестерінің жылдамдығына сəйкес қамтамасыз ету. Қалайылау, майсыздандыру, өңдеу астауларындағы тоқ күшін бақылау жəне оның кернеуін реттеу. Кептіру құрылғысындағы ауа температурасын жəне майсыздандыру, өңдеу жəне қалайылау астауларының температурасын аспаптар бойынша бақылау. Орамадағы табақ металды өңдеу барысында жолақтың бетіндегі жиектің бүгілуі мен бүкпелерді жəне қажет болған жағдайда түйілістерді шабуды анықтау. Қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысын бақылау жəне оны баптауға қатысу. Майсыздандыру, өңдеу, анодтау, жуу, полимерлеу, күйдіру, кептіру, суды деминералдау, ағындарды бейтараптандыру, ерітінділерді күйдіру агрегаттарын пульттен басқару. Орамадағы алюминий таспаларды бір қабаттап екі жақты лактау агрегатын басқару. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, кинематикалық жəне электр схемасы, электролиттік қалайылау, мырыштау жəне үздіксіз күйдіру процессінің негіздері, ақаулықтарды анықтау жəне жою тəсілдері. 634. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Орамадағы алюминий таспаларды көп қабатты екі жақты лактау технологиялық процесін үздіксіз автоматтық желіге жапсарлас орналастырылған лактау агрегатындағы басқару пультімен жүргізу. Керме станциясының кірме жазу жəне шықпа орау механизмдерін жəне таспа жинақтауышты, күйдіру жəне лакталған таспаны кептіру пештерін пеш жəне лактау жайын желдеткіштерді пультпен басқару. Лактау алдында стандарттардың талаптарына сəйкес таспа бетінің сапасын бақылау. Фото жəне пневмодатчиктері бар орталықтау құрылғыларын реттеу жəне бақылау. Алюминий балқымаларды, лактарды, қышқылдарды, сілтілер мен технологиялық процесте қолданылатын басқа да материалдарды сапасы мен құрамына қарай іріктеу. Үздіксіз дəнекерлеу, майсыздандыру, күйдіруді рекристалдандыру, өңдеу, қайта ескіру жəне жаттықтыру үшін қыздыру, технологиялық процессін жолақ пен табақты үздіксіз күйдіру агрегатының кірме бөлігін басқару пультімен жүргізу. Қызмет көрсетілетін жабдықты ағымдағы жөндеу жəне барлық желінің механизмдерін баптауға қатысу. Білуге тиіс: үздіксіз автомат желісінің технологиялық бөлігінің қызмет көрсетілетін жабдығының кинематикалық жəне электр схемасы, алюминий таспаны көп қабаттап екі жақты лактаудың технологиялық процессі, металл кесу негіздері, алюминий таспаны өңдеу, анодтау жəне күйдірудің технологиялық процессі жəне процесс өлшемдерін реттеу ережесі, алюминий балқымалардың, лактар, қышқылдар, сілтілер мен технологиялық процесте қолданылатын басқа да материалдардың құрамы, физикалық жəне химиялық қасиеттері, оларға жəне таспаның бетіне лактау алдында қойылатын талаптар, желіні бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. 635. Үздіксіз өңдеу, майсыздандыру, қалайылау, мырыштау, лактау жəне күйдіру агрегаттарын басқару постының операторы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Орамадағы алюминий таспаларды бір қабатты жəне көп қабатты екі жақты лактау технологиялық процесін жапсарлас орналастырылған агрегаттары бар үздіксіз лактау желісіндегі орталық басқару пультімен жүргізу. Əртүрлі лактау жағдайында үздіксіз автоматтық желінің жұмыс режимін баптау жəне реттеу. Лак қабатының қалыңдығын рентген ен өлшеуішпен бақылау. Үздіксіз дəнекерлеу, майсыздандыру, рекристалдандырып күйдіру, өңдеу, қайта ескіру жəне жаттықтыру үшін қыздыру технологиялық процессін жолақ пен табақты үздіксіз күйдіру агрегатының кірме бөлігін басқару пультімен жүргізу. Іске қосу алдында барлық желілердің тораптарын дайындауды жəне баптауды жүзеге асыру. Желіні іске қосу жəне тоқтату. Желі тораптары мен барлық желі тораптарының технологиялық жұмыс режимін белгілеу жəне олардың жұмыс үйлесімін қамтамасыз ету. Технологиялық процестердің барлық операцияларының сапалы орындалуын жəне желіге жапсарлас орналастырылған өрт сөндіру жүйесінің жұмысын бақылау. Желі жабдықтарын жөндеуге жəне баптауға қатысу. Білуге тиіс: желінің негізгі жəне қосалқы жабдықтарының құрылысы, кинематикалық жəне электр схемасы, бақылау-өлшеу аспаптары мен құрылғыларының электр схемалары, желі жұмысын басқару жəне реттеу автоматикасы, алюминий таспаны өңдеу, анодтау, лактау жəне кептіру процесінің физикалық жəне химиялық негіздері, алюминий таспалардың түрлері, қасиеттері мен сапасы, ақаулықтарды анықтау жəне жою тəсілдері, дайын өнімнің сапасына қойылатын талаптар, технологиялық процестің жекелеген кезеңдерінде ақаулықтардың алдын алу əдістері, өрт сөндіру жүйесінің құрылымы мен жұмыс қағидаты. Қабатты вакуумде жағу бойынша құрылғылардың операторы 636. Қабатты вакуумде жағу бойынша құрылғылардың операторы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары оператордың басшылығымен нитрид, борид, карбид жəне басқа да материалдардан жасалған тозуға төзімді, декоративті жəне қорғаныш қабаттарын вакуум құрылғылардағы құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарға басқару пультімен иондық тозаңдандыру əдісімен жағу процессін жүргізу. Құралдарды, бөлшектер мен бұйымдарды бензинмен, керосинмен, ацетонмен, спиртпен жəне басқа да ерітіндімен тазалау, майсыздандыру. Құралдарды, бөлшектер мен бұйымдарды сумен, əртүрлі ерітінділермен астауда, ультрадыбыстық жəне басқа да құрылғыларда жуу, кептіру, ауамен үрлеу, қышқылдар мен сілтілер ерітінділерінде дəрілеу. Тазалау сапасын тексеру. Орнату камерасын тазалау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс қағидаты, ерітінділердің, қышқылдар мен сілтілердің жəне басқа да қолданылатын материалдардың қасиеттері, құралдарды, бөлшектер мен бұйымдарды, жабдықтарды кептіру жəне тазалау режимдері, бұйымдарды қаптауға дайындау сапасын тексеру тəсілдері, камераларды тазалау тəсілдері. 637. Қабатты вакуумде жағу бойынша құрылғылардың операторы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Нитрид, борид, карбид жəне басқа да материалдардан жасалған тозуға төзімді, декоративті жəне қорғаныш қабаттарын вакуум құрылғылардағы қатты балқымалардан, баяу балқитын материалдар мен тез кескіш болаттан жасалған құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарға басқару пультімен иондық тозаңдандыру əдісімен жағу процессін жүргізу. Құралдарды, бөлшектер мен бұйымдарды сызбалар бойынша жинақтау жəне оны құрылғыға салу. Вакуум құрылғысының герметикалығын тексеру. Құралдарды, бөлшектер мен бұйымдарды жабдыққа бекіту. Технологиялық ерітіндіні дайындау. Қолданыстағы нұсқаулыққа сəйкес қабаттың ақаулықтарын анықтау. Қосалқы жəне негізгі жабдықты жөндеуге қатысу, Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, құрылғылардың электр жəне вакуумдық схемасы, қатты балқымалардан, баяу балқитын материалдар мен тез кескіш болаттан жасалған құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарды өңдеу үшін технологиялық өлшемдерді белгілеу ережесі, вакуум құрылғысын баптау жəне герметикалығын тексеру ережесі, бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс қағидаты, плазмотронды баптау ережесі, вакуумды техника жəне вакуумды гигиена негіздері, бұйымдарды сызбалар бойынша жинақтау ережесі, құралдардың, бөлшектер мен бұйымдардың кесу бетіне қойылатын негізгі талаптар. 638. Қабатты вакуумде жағу бойынша құрылғылардың операторы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Нитрид, борид, карбид жəне басқа да материалдардан жасалған тозуға төзімді, декоративті жəне қорғаныш қабаттарын вакуум құрылғылардағы құралдық жəне құрылымдық болаттан жасалған құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарға жəне алмас кристалдарға басқару пультімен иондық тозаңдандыру əдісімен жағу процессін жүргізу. Жабдықтың тиімді жұмыс режимін таңдау. Жағу технологиясын өңдеу мақсатында бұйымдардың сынақ партиясына жағу. Өлшеу блогын орнату жəне реттеу. Қызмет көрсетілетін жабдықты баптау. Қызмет көрсетілетін жабдықтың жекелеген механизмдері мен тораптарын жөндеу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықты кинематикалық схемасы, вакуумды сынақтардың теориялық негіздері мен практикалық əдістері, құралдық жəне құрылымдық болаттан жасалған құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарға технологиялық өлшемдерді белгілеу ережесі, қабатты жағу үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері жəне олардың қабаттың сапасына тигізетін əсері, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі, өлшеу блогын орнату жəне реттеу ережесі, блоктың қызмет көрсетілетін жабдықтарын баптау жəне реттеу ережесі. 639. Қабатты вакуумде жағу бойынша құрылғылардың операторы 6-разряд Жұмыс сипаттамасы. Нитрид, борид, карбид жəне басқа да материалдардан жасалған тозуға төзімді, декоративті жəне қорғаныш қабаттарын иондық тозаңдандыру əдісімен өңделетін барлық балқымалар мен материалдардан жасалған құралдарға, бөлшектер мен бұйымдарға басқару пультімен жағу процессін вакуум құрылғылардағы жүргізу. Өңдеудің жаңа технологиялық режимдерін таңдау жəне пысықтау. Жабдықты баптау жəне жөндеу. Қаптау сапасын техникалық шарттар бойынша бақылау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, иондық тозаңдандыру əдісімен өңделетін барлық балқымалар мен материалдардан жасалған құралдар, бөлшектер мен бұйымдар өңдеу үшін технологиялық режимдерді белгілеу ережесі, вакуумда қаптау процессінің теориялық негіздері, электротехника жəне электроника негіздері, вакуум сынақтарының теориялық негіздері мен практикалық əдістері, ағындарды анықтағышпен жұмыс істеу ережесі, өңдеудің жаға технологиялық режимдерін таңдау ережесі, қызмет көрсетілетін жабдықты баптау жəне реттеу ережесі. Орта кəсіптік білім талап етіледі. Қорғасыншы 640. Қорғасыншы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қорғасындалған табақты тазалау машинасына салу жəне оларды машинадан шығару. Машинада тазалағаннан кейін табақтағы шағын ақаулықтарды жою. Табақтарды іріктеу жəне сапасыз қапталған табақтарды қайта қорғасындауға жіберу, өңделген кескіндерді жаңасымен ауыстыру. Тазалау машинасын ағымдағы жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: тазалау машинасының жұмыс қағидаты, тазалау машинасының негізгі бөлшектерінің атауы мен мақсаты, табақтардың сұрыптамасы. 641. Қорғасыншы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары қорғасындаушының басшылығымен табақтарды қорғасындау табақтарында қорғасындау процессін жүргізу. Табақтарды қорғасындау аппаратынан қабылдау жəне оларды салқындатуға орнату. Майдың астаудағы тұрақты деңгейін қамтамасыз ету. Майлау машинасының біліктерін ыстық жəне таза күйінде ұстау. Қорғасын мен қалайыны астауға балқыманы өндіру жағдайына қарай салу. Майды сүзгілеуге қатысу. Қайта қорғасындалуға тиіс табақтарды тазалау. Майлау машинасын баптауға жəне оны жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қорғасындау аппаратының жұмыс қағидасы, табақтарды қорғасындау процессі, орындалатын жұмыс көлемінде химикаттарды қорғасындау кезінде қолданылатын қорғасынның физикалық жəне химиялық қасиеттері. 642. Қорғасыншы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Табақтарды қорғасындау табақтарында қорғасындау процесін жүргізу.

Табақтарды аппаратқа салу. Қаңылтыр табақтарды қорғасындау сапасын бақылау. Астаудың температурасын реттеу. Флюс режимін жүргізу. Қорғасындау аппаратын жұмыс барысында баптау. Біліктілігі анағұрлым жоғары қорғасындаушының басшылығымен табақтар мен таспаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз жұмыс істейтін қорғасындау агрегаттарында қорғасындау процессін жүргізу. Білуге тиіс: қорғасындау аппаратының құрылысы мен жұмыс қағидаты, табақтарды қорғасындау жəне өңдеу процессі, орындалатын жұмыс көлемінде химикаттарды қорғасындау кезінде қолданылатын қорғасынның физикалық жəне химиялық қасиеттері. 643. Қорғасыншы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Табақтар мен таспаларды үздіксіз жұмыс істейтін қорғасындау агрегаттарында қорғасындау процесін жүргізу. Қабаттың талап етілетін қалыңдығына, жолақ (табақ) бетінің сұрыптамасы мен сапасына жəне электролиттердің жай-күйіне байланысты агрегат жұмысының қозғалыс жылдамдығы мен технологиялық режимін белгілеу. Болат жолақтың (табақтың) бетін қорғасындауға дайындау сапасын бақылау. Астауға келетін тоқ күшін жəне қорғасындаудың технологиялық процесін бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша реттеу. Қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: үздіксіз ыстық қорғасындау, электролиттік майсыздандыру жəне өңдеу агрегаттарының құрылысы, кинематикалық жəне электр схемасы, қорғандау агрегаттарының бақылау-өлшеу аспаптары мен аппаратурасын баптау жəне реттеу ережесі, электролиттер мен ерітінділерді талдау əдістері. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 644. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бұйымдарды мырыштауға қатысты қосымша жұмыстарды: жуу, ысқылау жəне тазалау жұмыстарын орындау. Бұйымдарды сілку жəне олар салқындағанша іліп қою. Дайын өнімдердегі мырыш қылаулары мен қаспақтарын металл щеткамен тазалау. Біліктілігі анағұрлым жоғары қорғасындаушының басшылығымен астауларға флюстер мен тұнба материалдарды құю, сымның астау мен орау аппаратына үздіксіз жіберілуі, табақтарды машинаға реттеп салу бойынша жұмысты орындау. Білуге тиіс: қыздыру пештері мен мырыштау астауларының құрылысы, мырышталған бұйымдарға қойылатын техникалық талаптар, бұйымдарды мырыштаудан кейін тазалау тəсілдері, бұйымдарды сілку тəсілдері жəне оларды реттеп салу ережесі, мырышталатын табақтардың сұрыптамасы. 645. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Пішіні бойынша қарапайым бұйымдар мен бөлшектерді пештер мен астауларда белгіленген технология бойынша батырып алу арқылы ыстық мырыштау əдісімен мырыштау. Астауларға флюстер мен тұнба материалдарды құю. Бұйымдардың мырыштауға жарамдылығын анықтау. Өңделген жəне жуылған табақтарды, бұйымдар мен бөлшектерді мырыштау астауларына салу. Астауға мырышты оның қаптауға жұмсалу жағдайына қарай салу. Флюс қорабына мүсəтір құю. Ысқылау сақинасы арқылы мырышталған құбырларды тарту. Біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық тəсілмен мырыштаушының басшылығымен диаметрі 1 мм сым мен торды мырыштау. Сымның дұрыс оралуын жəне оны барабаннан алуды бақылау. Білуге тиіс: қыздыру пештері мен мырыштау астауларының жұмыс қағидасы, ыстық мырыштау процессінің мəні, бұйымдарды балқытылған мырышқа батыру ережесі, орау аппаратының құрылысы, өңделетін металдардың атауы мен таңбалануы, химикаттармен жəне балқытылған мырышты қолдану ережесі. 646. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Мырыштау үшін қол жетімділігі қиын жерлері бар табақ болат құбырларды, ыдыс жəне басқа да бұйымдарды батырып алу арқылы мырыштау. Біліктілігі анағұрлым жоғары мырыштаушымен бірлесе отырып, үздіксіз жұмыс істейтін мырыштау агрегатында табақ болат пен құбырларды мырыштау процессін жүргізу. Флюсті мырыштау үшін дайындау жəне оны балқытылған мырыш құйылған астауға салу. Мырыштың бұйым бетінде біркелкі таралуын бақылау. Мырыштау сапасын қабаттың құрылысы мен түсі бойынша айқындау. Табақтарды құрғақ тəсілмен мырыштау үшін сұйық флюстерді дайындау. Табақтарды мырыштау аппараттарында ыстық тəсілмен мырыштаудың флюстік режимін енгізу. Балқытылған мүсəтірге əртүрлі компоненттерді қосу арқылы анағұрлым көп жылжымалылық қасиетін беру. Агрегатты баптау. Қосып дəнекерлеу қорабындағы флюстің деңгейін бақылау. Диаметрі 1 мм дейінгі тор мен сымды мырыштау. Мырыш сынамасын алу жəне талдауға тапсыру. Білуге тиіс: үздіксіз мырыштау агрегаттарының, қыздыру пештері мен мырыштау астауларының құрылысы мен баптау тəсілдері, ыстық мырыштау кезінде қолданылатын металдар мен материалдардың негізгі қасиеттері, мырыштауға арналған балқыманың құрамы, флюстер мен тұнбаның қабат сапасына тигізетін əсері. 647. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Үздіксіз мырыштау агрегаттарында табақ болат пен құбырларды ыстық мырыштау процесін жүргізу. Табақ болатты өңдеу сапасы мен табақтардың мырыштау машинасына дұрыс берілуін бақылау. Біліктілігі анағұрлым жоғары ыстық тəсілмен мырыштаушымен бірлесе отырып, үздіксіз болат таспаны балқытылған мырыш құйылған астауда, үздіксіз жұмыс агрегаттарында ыстық мырыштау процессін жүргізу. Диаметрі 1 мм астам тор мен сымды мырыштау. Электролит пен өңдеу ерітіндісін дайындау. Сым мен тордың астау арқылы өтуінің белгіленген жылдамдығын сақтау. Мырыштау агрегатын баптау. Мырыштау агрегатының жабдықтарын баптау жəне жөндеуге қатысу. Профильді металлопрокаттан жасалған ірі көлемді элементтерді жəне бекіту бөлшектерінің бұранда бетін балқытылған мырыш құйылған астауда, лекті механикаландырылған желілерде біліктілігі анағұрлым жоғары мырыштаушымен бірлесе отырып, ыстық мырыштау процессін жүргізу. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде үздіксіз жұмыс істейтін мырыштау агрегатының жəне лекті механикаландырылған желілердің кинематикалық, электр схемалары жəне агрегатты баптау ережесі, мырышты балқыту температурасы жəне балқытылған мырыш температурасының қабат қалыңдығына тигізетін əсері, орындалатын жұмыс көлемінде мырыш пен мырыштау үшін қолданылатын химикаттардың физикалық жəне химиялық қасиеттері, табақтар мен болат сымның ақаулықтарының түрлері мен бетін сапасын дайындау себептері. 648. Ыстық тəсілмен мырыштаушы 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Үздіксіз болат таспа мен болат сымды үздіксіз жұмыс агрегаттарында балқытылған мырыш құйылған астауда ыстық мырыштау процесін жүргізу. Патенттеу жəне мырыштау процестерін қоса орындайтын агрегаттарда жоғары көміртектелген болат сымды мырыштау. Астау температурасын реттеу жəне мырыштау сапасын бақылау. Мырыштау агрегатын, жолақты салқындату жəне майлау жабдықтарын баптау. Профильді металлопрокаттан жасалған ірі көлемді элементтерді жəне бекіту бөлшектерінің бұранда бетін балқытылған мырыш құйылған астауда, лекті механикаландырылған желілерде ыстық мырыштау процесін жүргізу. Білуге тиіс: жолақ бетін, металлопрокат пен бекіткіштің бұранда бетін мырыштауға дайындау тəсілдері, қабатты ыстық мырыштау жəне кейіннен өңдеу жəне таспа мен сымды ажырату процесі, бақылау-өлшеу аспаптары мен мырыштау агрегаты автоматикасының құрылысы. Диффузиялық тəсілмен мырыштаушы-хромдаушы 649. Диффузиялық тəсілмен мырыштаушы-хромдаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бөлшектер мен құбырларды мырыштауға (хромдауға) термодиффузиялық тəсілмен дайындау. Бөлшектерді жəшіктерге салу, шикіқұрамды себу жəне тығыздау. Бөлшектері бар жəшікті термодиффузиялық құрылғыға салу. Термоөңдеуден кейін жəшікті құрылғыдан, ал бөлшектерді жəшіктен алу. Құбырға шикіқұрам толтыру жəне оны құрылғыға салу. Термоөңдеуден кейін құбырды термодиффузиялық құрылғыдан алу, шикіқұрам мен қақты алып тастау, құбырдың сыртқы бетін тазалау жəне эпоксидті шайырмен қаптау. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы, құбырды мырыштау жəне эпоксидті композициямен қаптауға дайындау ережесі, бөлшектерді жəшіктерге салу жəне олардың онда орналасу процесі, мырыштауды дұрыс жүргізу үшін шикіқұрамды жəшіктер мен құбырларға салу тығыздығы. 650. Диффузиялық тəсілмен мырыштаушы-хромдаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Əртүрлі бөлшектерді (фланецтер мен болттарды жəне т.б.) термодиффузиялық тəсілмен мырыштау. Тура жəне қисық сызықты құбырлардың ішкі бетін термодиффузиялық тəсілмен мырыштау (хромдау). Құбырлар мен бөлшектердің бетін мырыштауға дайындау сапасын бақылау. Жаңа шикіқұрам дайындау жəне қолданылғанның құрамын жаңарту. Мырыштау құбырларының сыртқы бетіне жағу үшін эпоксидті композицияны рецепт бойынша дайындау. Білуге тиіс: арнайы құрылғылардың құрылымы, мырышталған құбырлар мен бөлшектердің сұрыптамасы жəне оларға қойылатын талаптар, шикіқұрамның құрамы, шикіқұрамды мырыш тозаңымен жаңарту мөлшерлемесі, эпоксидті композиция құрамы, бақылау-өлшеу құралдарының мақсаты мен қолданылу шарттары. 651. Диффузиялық тəсілмен мырыштаушы-хромдаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Тура жəне қисық сызықты құбырлардың жəне əртүрлі бөлшектердің ішкі бетін термодиффузиялық тəсілмен мырыштау (хромдау). Құбырлар мен бөлшектердің бетін мырыштауға дайындау сапасын бақылау. Термодиффузиялық құрылғының жұмысын бақылау, құрылғы жұмысындағы ақаулықтарды реттеу жəне жою, мырыштау (хромдау) ақаулықтарын анықтау жəне оларды жою. Жұмыс режимін қол режимінен автоматтық режимге ауыстыру. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың орындалатын жұмыс көлеміндегі электр схемалары, термодиффузиялық құрылғылар мен аппаратураның, қызмет көрсетілетін құрылғының құрылысы, құбырларды қабат қалыңдығына байланысты мырыштау режимі, құрылғы жұмысындағы ақаулықтарды жою тəсілдері. Электролит пен флюсті əзірлеуші 652. Электролит пен флюсті əзірлеуші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ыстық қалайылау үшін флюсті технологиялық нұсқаулықтарға сəйкес дайындау. Астауға мырыш салу, тұз қышқылын құю, жəне реакцияның дұрыс жүруі мен флюс алуды бақылау. Флюс пен сульфиттелген тұнбаны дайындау сапасын сыртқы түрі жəне басқа да белгілері бойынша айқындау. Мырышты, сондай-ақ сульфиттелген тұнбаны тұз қышқылында еріту үшін сандық пропорция құру. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс қағидаты, флюс пен сульфиттелген тұнбаны дайындау процессі, флюсті, қышқыл мен тұнбаны талдау əдістері, химикаттарды қолдану ережесі. 653. Электролит пен флюсті əзірлеуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Майсыздандыру, өңдеу, қалайылау жəне пассивтеу электролиттерін дайындау. Жоғары жылдамдықты қалайылау агрегаттарына жəне орталықтан майлау құрылғысына қызмет көрсету. Қалайылау электролитінің қалпына келтіру берілуін, буландыру мен сүзгіден өтуін, сондай-ақ ерітінділер мен электролиттердің уақтылы ағып кетуін, мақта майы мен ауаның берілуін бақылау. Вакуум-аппараттардың, жылу алмастырғыштар мен сүзгілердің, сорғылардың құбыр ауа үрлегіштер мен басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысын бақылау. Бактар мен ыдыстарды жуу. Қызмет көрсетілетін жабдықтарды жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы, жертөле коммуникациясының сызбасы мен орналасуы, бақылау-өлшеу жəне реттеу аппаратурасының құрылысы, электролитті, ерітіндіні дайындау жəне түзету, майды қалпына келтіру бойынша технологиялық нұсқаулық. Табақ металдың термоберік жəне электр оқшаулауыш қабатының электролиттерін, электротехникалық болатты майсыздандыру жəне өңдеуге арналған ерітіндіні дайындау процессін жүргізу кезінде - 4-разряд. Сыр мен лакты жуып кетіруші 654. Сыр мен лакты жуып кетіруші 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Лак пен сыр қабатын қарапайым бөлшектерден жуып кетіру. Табақ металдың консервациясын жазу. Бөлшектерді аз уақытқа уақытша консервациялау. Бөлшектерді сақтау жəне тасымалдау. Білуге тиіс: қолданылатын ерітінділер мен жуғыштардың негізгі қасиеттері, лак пен сыр қабатын қолмен алуға арналған құралдың мақсаты мен қолданылу шарттары, қапталатын жəне лак пен сыр материалдары жəне олардың ерітінділер мен жуғыштарға тигізетін əсері. 655. Сыр мен лакты жуып кетіруші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Лак пен сыр қабатын күрделілігі орташа бөлшектерден жуып тастау. Лак пен сыр қабаттарын кейіннен бөлшектерді өңдей отырып, креолин астаудан жуып кетіру. Лак пен сыр қабаттарын құбырлардан жəне жүйенің алмалы-салмалы бөлшектерінен жуып кетіру. Ұшақ бөлшектерінен желімді жəне герметикті жуып кетіру. Жуу астаулары мен жүк көтергіш механизмдерге қызмет көрсету. Болат пен магний балқымасынан жасалған бөлшектерді қорғаныш қабаттарын алғаннан кейін, оларды жөндеу барысында қоршаған ортаның əсерінен сақтандыру. Металл ұнтақ немесе сүйекпен тазалау аппараттарының көмегімен бөлшектер мен тораптарды тазалау. Білуге тиіс: сүйекпен тазалау аппараттарының жұмыс қағидасы, болат, түсті балқымалар, пластмасса, резина мен ағаштан жасалған бөлшектерден лак пен сыр қабатын жуып кетірудің техникалық шарттары мен нұсқаулығы, коррозияның пайда болу себептері жəне бөлшектерді коррозиядан қорғау əдістері, креолин жəне басқа да астауларға қызмет көрсетудің негізгі əдістері мен ережесі, лак пен сыр қабатын кетіру тəсілдері, металл ұнтақтың көмегімен сүйекпен тазалаудың негізгі ережелері. 656. Сыр мен лакты жуып кетіруші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Лак пен сыр қабатын күрделі бөлшектерден жəне бөлшектер мен агрегаттардың ішкі бетінен құрамында бензол, этилацетат, толуол, ацетон т.б. уытты материалдары бар əртүрлі жуғыш заттар мен ерітінділердің көмегімен жуып тастау. Күрделі пішінді бөлшектерді металл ұнтақтың жəне сүйекпен тазалаудың көмегімен тазалау. Орамасында пенопласт толықтырғышы бар тұрмыстық жабдықтардың бөлшектерінен павинолды кетіру. Арнайы жуу машиналары мен құрылғыларында жұмыс істеу, жабдықтарды баптау жəне оларға қызмет көрсету. Білуге тиіс: жуу машиналарының құрылысы мен баптау тəсілдері, болат, түсті балқымалар, пластмасса, резина мен ағаштан жасалған бөлшектерден лак пен желімді жуып кетірудің техникалық шарттары мен нұсқаулығы, лак пен сыр жəне коррозияға қарсы қабаттардың қасиеттері, оларға бөлшектерді жуу мен тазалау үшін пайдаланылатын ерітінділер мен жуғыш заттардың тигізетін əсері, жуу ерітінділерін қайта пайдалану үшін қайта қалпына келтіру əдістері, матадағы дақтарды кетіру əдістері. Өңдеуші 657. Өңдеуші 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Өңдеу үшін қолжетімділігі оңай қарапайым бөлшектер мен əртүрлі металдардан жасалған бұйымдарды өңдеу. Бұйымдарды əртүрлі сілтілер мен қышқылдарда өңдеу үшін астауды дайындау. Біліктілігі анағұрлым жоғары өңдеушінің басшылығымен талап етілетін концентрациялы электролит пен ерітінді дайындау. Астаудың температурасын бақылау. Гальваникалық қаптау алдында ірі көлемді металл бөлшектерді электр астауларында өңдеу. Сорттық прокатты өңдеу процесіне қатысу. Баллондарды өңдеуге дайындау (тазалау, мойнының бұрандасын сырлау, сыртқы бетін дайындау). Құбырларды əперу жəне науаға орналастыру, құбырларды арнайы құралдармен қысу. өңдеуден кейін бөлшектерді шаю, жуу жəне кептіру. Ескі таңбасын шаю. Бөлшектерді себеттерге (құндақтарға) салу жəне өңдегеннен кейін оларды себеттен (құндақтан) алу. Білуге тиіс: өңдеу астауларының жұмыс қағидасы, құрылысы мен қызмет көрсету ережесі, жуу мен өңдеудің мақсаты, дайындамалар мен бұйымдарды электролиттік жəне химиялық тəсілмен өңдеу жəне тазалау процессінің негіздері, астаудың температурасы жəне бұйымдарды өңдеу алдында қыздыру, өңдеу ерітіндісінің құрамы, өңдеу астауларын дайындау ережесі, қышқылдардың қасиеттері жəне оларды қолдану ережесі, баллондар мен құбырларды өңдеуге дайындау ережесі, қарапайым бөлшектерді өңдеу тəсілдері, бөлшектерді өңдеуден кейін кептіру тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Жіңішке бұрандалы бөлшектер - өңдеу; 2) Ыдыс бұйымдары (цилиндр жəне тегіс) жəне олардың арматурасы - өңдеу, эмальдау үшін бейтараптандыру; 3) Дəнекерлеу қаптамасы, дəнекерленген төлкелері мен алынатын гайкалары бар ауа өткізгіштердің тораптары - өңдеу жəне пассирлеу; 4) Тұтас тартылған оралған корпустар - өңдеу; 5) Егеу - химиялық қалпына келтіру; 6) Цилиндр бастары блоктарының құймалары, картерлер - өңдеу; 7) Дəнекерленген пластиналары бар сыйымдылығы ауыспалы конденсаторлардың роторлары мен статорлары - өңдеу; 8) Шар мойынтіректердің шарлары мен айырғыштары - өңдеу. 658. Өңдеуші 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Ішкі бетінің қолжетімділігі қиын бөлшектер мен əртүрлі материалдардан жасалған бұйымдарды жəне бұрандалы бөлшектерді, жоғары көміртектелген сым мен калибрленген

металды белгіленген өлшемдерді сақтай отырып, өңдеу жəне бейтараптандыру. Мəрмəр тəріздендіріп арнайы өңдеу; күңгірттендіріп, жылтыратып жəне терең, мөлшерлі өңдеу. Əртүрлі металдар мен балқымалардан жасалған бұйымдар мен бөлшектерді белгіленген мөлшерді сақтай отырып, өңделмейтін жерлерін оқшаулап, терең өңдеу əдісімен өңдеу. Аралықтарының саны көп əртүрлі көлемді жəне əртүрлі пішінді бөлшектерді өңдеу. Өңдеу тереңдігін микрометрмен жəне индикатормен өлшеу. Сот түріндегі күрделі контурлы бөлшектерді сатылы өңдеу. Ірі көлемді бөлшектерді екіжақты өңдеу, «на ус» өңдеу. Өңделетін жерлерді трафарет, сызба жəне жарықпен көшіру əдісі арқылы белгілеу. Өңдеу ерітіндісін жасау. ерітіндінің сынамасын алу жəне оны талдау жасау үшін лабораторияға жіберу. Құбырлар мен баллондарды өңдеу, майсыздандыру жəне фосфаттау процестерін белгіленген режимдерге сəйкес жүргізу. Сорттық прокатты өңдеу процесін жүргізу. Орамадағы табақтарды тұрақты жұмыс істейтін өңдеу машиналарының астауларында өңдеу, табақ, жолақ жəне сорттық прокатты, болаттың сапалы жəне арнайы маркаларын, орамадағы табақтарды, сондай-ақ табақ металды оны қаптауға дайындау үшін үздіксіз агрегаттарда өңдеу процесіне қатысу. Жолақтың өңдеу астаулары арқылы дұрыс өтуін қамтамасыз ету жəне өңдеу агрегаттарындағы бу, су жəне қышқыл ысырмалар мен бүріккіштердің жұмысын реттеу. Өңдеу агрегаттарын жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: əртүрлі типті жабдықтардың, арнайы құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, электролиттік жəне химиялық тəсілмен өңдеу жəне тазалау процесі, жылтыратып жəне мəрмəр тəрізді етіп өңдеу тəсілдері, терең өңдеудің барлық түрлері, өңдеу жылдамдығын, астаудың температурасы мен құрамын есептеу ережесі, өңдеу сапасын сырттай тексеру жəне өлшеу аспаптары арқылы айқындау ережесі, жарықпен көшіру рамаларының құрылысы мен олармен жұмыс істеу ережесі, жарық сезгіш эмульсияны пайдалану əдістемесі, фотохимиялық жабдықтардың құрылысы, болаттың маркасы, құбырлар мен баллондардың сұрыптамасы, ерітінділердің құрамы, қасиеттері мен оны дайындау тəсілдері. Жұмыс үлгілері 1) Электр вакуум аспаптардың шықпалары - химиялық жəне электрохимиялық өңдеу; 2) Түсті металдардан жасалған сағат механизмдеріне арналған бөлшектер - кейіннен пассирлеу арқылы декоративті өңдеу; 3) Əртүрлі пішінді жəне əртүрлі көлемді электр вакуум аспаптардың бөлшектері мен тораптары өңдеу, химиялық жəне электрохимиялық жылтырату; 4) Күрделі пішінді, ірі габаритті қола бөлшектер (спиральдер, толқынжолдар) - өңдеу; 5) Қатаң пайдалану жағдайында жұмыс істейтін бұйымдар мен бөлшектер (автомобильдер, велосипед жəне т.б.) - фосфат қабатын жасау үшін темірді фосфорлы қышқыл тұздарының ыстық ерітіндісінде өңдеу; 6) Күрделі пішінді жəне ірі көлемді ыдыс бұйымдары (шайнек, кофейник) - өңдеу, эмальдау тəрізді бейтараптандыру; 7) Құрал – қалың қабатты хромдау тəрізді өңдеу; 8) Люктердің қақпақтары – жекелеген жерлерін белгіленген қалыңдыққа өңдеу; 9) Бухталардағы мыс, прокат – ілмекті конвейерде өңдеу; 10) Кəрез конструкцияларын қаптау – бөгеттерді сақтай отырып сатылы өңдеу; 11) Жолақтар, табақтар, орамалар, түсті металдар мен балқымалардан жасалған шыбықтар өңдеу; 12) Төсемелер – екі жақты, сыналық өңдеу; 13) Ыстыққа төзімді болат жəне түсті металдардан жасалған балқымалар - макроқұрылымын айқындау үшін өңдеу; 14) Ұсақ модульді, дəлме-дəл тістегершіктер, реттығын, поршеньдер, түсті металдар мен балқымалардан жасалған шəкілдер – мөлшерін сақтай отырып өңдеу. 659. Өңдеуші 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Орамадағы табақтарды тұрақты жұмыс істейтін өңдеу машиналарының астауларында өңдеу процессін жүргізу. Табақ, жолақ жəне сорттық прокатты, болаттың сапалы жəне арнайы маркаларын, орамадағы табақтарды, сондай-ақ табақ металды оны қаптауға дайындау үшін үздіксіз агрегаттарда өңдеу. Құбырларды арнайы құрылғыларда ағынмен өңдеу əдісі арқылы өңдеу. Орамадағы табақ металды, болаттың сапалы жəне арнайы маркаларын үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттарда өңдеу процесіне қатысу. Өңдеу астауларын зарядтау жəне өңдеу ерітінділерін түзету. Ерітінділердің температурасы мен астаудың белсенділігін реттеу. Қышқыл, су, өңдеу тұнбасын қосу жəне ерітіндіні ауыстыру. Сифонды орнату жəне зарядтау, ерітіндіні ауыстыру кезінде біліктердің арасындағы желіні баптау. Білуге тиіс: орындалатын жұмыс көлемінде үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттардың құрылысы, кинематикалық жəне электр схемалары, өңдеу ерітіндісінің құрамы, қасиеттері мен рецептурасы, қышқылдар мен өңдеу тұнбасының қасиеттері, арнайы құрылғылардың құрылысы, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары. 660. Өңдеуші 5-разряд Жұмыс сипаттамасы. Сапалы жəне арнайы маркалы орамадағы табақ металды үздіксіз жұмыс істейтін агрегаттарда өңдеу процессін жүргізу. Жолақ бетінің тазалығын бақылау жəне жиектерінің бүкпелерін, жыртықтар мен бүкпелерді жою. Қышқыл ерітінділердің температурасын, астаулардың белсенділігін, өңдеу режимі мен сапасын, металды жуу мен майлау, сондай-ақ жолақтардың орамаға дұрыс оралуын, жіктің дұрыс кесілуін, қисықтардың болмауын, үздіксіз жұмыс істейтін өңдеу агрегаттарының жай-күйін жəне өңдеуге арналған металдың болуын бақылау. Үздіксіз жұмыс істейтін өңдеу агрегаттарын баптау. Білуге тиіс: бақылау-өлшеу аспаптарын баптау жəне реттеу ережесі, үздіксіз жұмыс істейтін өңдеу агрегаттарының құрылысы мен баптау тəсілдері, орындалатын жұмыс көлемінде əртүрлі маркалы металды өңдеу процесінің физикалық жəне химиялық негіздері, өңделген ерітінділерді талдау əдістері. Фосфаттаушы 661. Фосфаттаушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Біліктілігі анағұрлым жоғары фосфаттаушының басшылығымен қарапайым бөлшектер мен тораптарды фосфаттау. Бөлшектерді майлау, крацтеу жəне жуу. Бөлшектерді астауға салу. Фосфаттау процесінің аяқталу уақытын айқындау. Білуге тиіс: фосфаттау процесі, бөлшектерді фосфаттау үшін дайындау тəсілдері, бөлшектерді астауға салу тəсілдері, фосфаттаудан кейін бетін өңдеу тəсілдері. 662. Фосфаттаушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделілігі орташа бөлшектер мен тораптарды оларды алдын ала дайындап, яғни өңдеп, майсыздандырып, крацтеп жəне кейіннен лакпен немесе маймен қаптай отырып, жуып барып фосфаттау. Фосфатталмайтын жерлерін оқшаулау. Ерітіндіні белгіленген рецептура бойынша жасау жəне түзету. Астауды талап етілетін температураға дейін қыздыру жəне астаудың қышқылдығын титрлеу арқылы айқындау. Білуге тиіс: астаулардың жұмыс қағидасы, фосфаттау тəсілдері, өңдеу, майсыздандыру, крацтеу жəне жуу процестері жəне фосфатталмайтын жерлерін оқшаулау тəсілдері, фосфатталатын бөлшектер мен бұйымдарға қойылатын талаптар, арнайы құрылғылардың мақсаты жəне олардың фосфаттау кезінде қолданылу шарттары. 663. Фосфаттаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі жəне ірі бөлшектер мен тораптарды оларды алдын ала дайындап, яғни өңдеп, майсыздандырып, крацтеп жəне кейіннен лакпен немесе маймен қаптай отырып, жуып барып фосфаттау. Білуге тиіс: астаулардың құрылысы, астау ерітінділерінің құрамы, өңдеуге түсетін бөлшектерге қойылатын талаптар, фосфаттау кезінде қолданылатын арнайы құрылғылардың құрылысы. 664. Қайраттаушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Сырды бөлшектер мен бұйымдардың бетіне ысқылап жағу арқылы белгілерді, сандар мен торларды қарайту. Сырды қажетті температураға дейін қыздыру. Сырдың артық бөліктерін бөлшектер мен бұйымдардың бетінен бензинге малынған жұқа зімпара қағазбен алу. Білуге тиіс: сырды бұйымдардың бетіне ысқылап жағу ережесі, сырдың құрамы, оны қыздыру жəне кептіру режимі. Жұмыс үлгілері Белгілер мен сандарды қарайту: 1) Дөңгелек пішінді бұйымдар: лимбалар, арнайы шəкілдер жəне т.б.; 2) Өлшеу сызғыштары мен штангенциркульдердің штангалары. Электрмен жылтыратушы 665. Электрмен жылтыратушы 1-разряд Жұмыс сипаттамасы. Бөлшектерді электрмен жылтыратуға дайындау. Бөлшектерді астауға салу. Біліктілігі анағұрлым жоғары электрмен жылтыратушының басшылығымен қара, қоспаланған жəне түсті металдардан жасалған қарапайым құралдар мен бөлшектерді электрмен жылтырату. Білуге тиіс: электролиз астаулардың құрылысы, электрмен жылтырату процесі, бөлшектерді электрмен жылтыратуға дайындау тəсілдері, қышқылдармен, сілті жəне цианит тұздарды пайдалану ережесі. 666. Электрмен жылтыратушы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Қара, қоспаланған жəне түсті металдардан жасалған күрделілігі орташа құралдар мен бөлшектерді алдын ала дайындай отырып, электрмен жылтырату жəне кейіннен бейтараптандыру жəне жуу. Ерітінді жасау жəне түзету. Астау температурасын реттеу. Электрмен жылтырату процесінің аяқталу уақытын айқындау. Білуге тиіс: қара, қоспаланған жəне түсті металдарды электрмен жылтырату процесі, ерітінділердің құрамы мен оны белгіленген рецепт бойынша жасау ережесі, ерітіндіні қыздыру температурасы жəне электрмен жылтырату процесі ұзақтығы, жылтыратылатын бөлшектерге қойылатын техникалық талаптар, бөлшектерді астауға салуға арналған құрылғылардың мақсаты мен қолданылу шарттары. 667. Электрмен жылтыратушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Күрделі бөлшектер мен қара, қоспаланған жəне түсті металдардан жасалған құралдарды алдын ала дайындай отырып, электрмен жылтырату жəне кейіннен бейтараптандыру жəне жуу. Астауларды талап етілетін температураға дейін қыздыру. Болаттың арнайы маркаларынан жасалған құбырлардың сыртқы жəне ішкі бетін арнайы құрылғыларда электрмен жылтыратуға қатысу. Құрылғыға электролит құю. Құбырларды құрылғыға салу жəне құбырларды алу. Құрылғыны жөндеуге қатысу. Білуге тиіс: құбырларды электрмен жылтыратуға арналған қызмет көрсетілетін құрылғының құрылысы, электрмен жылтыратуға арналған бұйымдарды бейтараптандыру жəне жуу тəсілдері, бөлшектерді астауға салуға арналған құрылғылардың құрылысы, электрмен жылтыратудың ақаулықтары жəне оларды жою тəсілдері. 668. Электрмен жылтыратушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Болаттың арнайы маркаларынан жасалған құбырлардың сыртқы жəне ішкі бетін арнайы құрылғыларда біркелкі электрмен жылтырату процессін жүргізу. Электролиттің жайкүйін (температурасын, тығыздығын) тексеру. Жабдықтың жай-күйін бу өткізгіш жəне қышқыл магистральдермен бақылау. Құбырларды электрмен жылтыратуға арналған құрылғыны баптау. Білуге тиіс: құбырларды электрмен жылтыратуға арналған арнайы құрылғының құрылысы мен жұмыс қағидаты, электрмен жылтыратудың технологиялық режимі, орындалатын жұмыс көлемінде электрмен жылтыратуда қолданылатын материалдардың физикалық жəне химиялық қасиеттер, электрмен жылтыратылатын құбырлардың сұрыптамасы. «Металмен қаптау жəне бояу» бөлімінде қарастырылған жұмысшы кəсіптері атауларының, олардың қолданыстағы БТБА 2002 жылғы шығарылымының атаулары көрсетілген тізбесі БТБА-ның (2-шығарылым), 7- бөлімінің 7-қосымшасында келтірілген. 8. Эмальдеу Эмаль шыланқұрамды құюшы 669. Эмаль шыланқұрамды құюшы 2-разряд Жұмыс сипаттамасы. Эмаль шыланқұрамдарды құюға арналған бур, сода, поташ, тұз ерітінділерін жəне басқа да құю құралдарын технологиялық нұсқаулықтарға сəйкес дайындау. Шыланқұрамды сүзу жəне түйіршіктелген тұнбаларды алып тастау. Шыланқұрамды толтыру барысында жəне одан кейін орналастыру. Білуге тиіс: толтыру құралдарын дайындау үшін қолданылатын материалдар мен химикаттар жəне олардың қасиеттері, толтыру құралдарын дайындау тəсілдері, шыланқұрамның физикалық қасиеттері, қышқылдармен, сілтілермен жəне тұздармен жұмыс істеу ережесі. 670. Эмаль шыланқұрамды құюшы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Эмаль шыланқұрамды жəне эмальделетін бұйымдарға сəйкес суды құю құралдарын қосу арқылы белгілі бір консистенцияға дейін құю. Эмаль шыланқұрамның жұмыс қоспасының жай-күйі. Техникалық құжаттаманы жүргізу. Біліктілігі анағұрлым төмен құюшылардың жұмысын басқару. Білуге тиіс: əртүрлі эмальдер мен оларға құюға арналған құралдардың номенклатурасы, қасиеттері мен құрамы, əртүрлі бұйымдарға арналған шыланқұрамдардың тығыздығы, ылғалдылығы мен консистенциясы жəне оларды айқындау əдістері, ылғалдылығы мен консистенциясын айқындауға арналған аспаптар мен оларды пайдалану ережесі. Эмаль қабатты бақылаушы 671. Эмаль қабатты бақылаушы 3-разряд Жұмыс сипаттамасы. Эмальмен қапталған қарапайым жəне күрделілігі орташа бұйымдарды оларды күйдіргеннен кейін бекітіліген техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттарға сəйкес бақылау жəне қабылдау. Эмаль қаптама сынықтарының, толқындарының, талшықты сызаттарының, саңылаулары мен көпіршіктерінің болмауын, термоберіктігін, біркелкілігі мен қалыңдығын жəне оның металмен бірігу беріктігін тексеру. Қабылданған бұйымдардың сорты мен таңбалануын айқындау. Ақауланған бұйымдар туралы нарядтар, хабарламалар мен актілер ресімдеу. Білуге тиіс: қарапайым жəне күрделілігі орташа бұйымдарды қабылдаудың техникалық шарттары мен мемлекеттік стандарттары жəне қабылдау əдістері, шығарылатын бұйымдардың номенклатурасы мен мақсаты, ақаулықтардың сыныптамасы мен түрлері, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Жұмыс үлгілері Бақылау жəне қабылдау: 1) Тоңазытқыштардың бөлшектері; 2) Араластырғыштар; 3) Газ плиталар; 4) Түптер; 5) Ыдыс; 6) Раковина; 7) Сырттағы судың жəне басқа да агрессивті заттарды өткізетін кеме құбырлары; 8) Термометр түтіктері; 9) Қол жуғыш; 10) Унитаздар; 11) Клозет құралдары. 672. Эмаль қабатты бақылаушы 4-разряд Жұмыс сипаттамасы. Эмальмен қапталған күрделі бұйымдарды оларды күйдіргеннен кейін бекітіліген техникалық шарттар мен мемлекеттік стандарттарға сəйкес бақылау жəне қабылдау. Қабаттың ақтығын бекітілген эталонмен салыстыру. Ақаулықтардың пайда болу себептерін анықтау жəне оларды жою бойынша шаралар қабылдау. Ақаулық себептерін талдауға техникалық құжаттама дайындау. Білуге тиіс: күрделі бұйымдарды қабылдаудың техникалық шарттары мен мемлекеттік стандарттары, күрделі бұйымдарды техникалық бақылау жəне сынау əдістері, ақаулықтардың сыныптамасы жəне олардың пайда болу себептері, күрделі бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, мақсаты мен қолданылу шарттары. Жұмыс үлгілері Бақылау жəне қабылдау: 1) Кеменің жылу алмастырғыш аппараттары; 2) Қысыммен жұмыс істейтін аппаратура; 3) Ванналар; 4) Гидролизерлер; 5) Импеллерлер; 6) Газ колонкалар; 7) Қазандықтар; 8) Пропеллер араластырғыштар;

(Жалғасы 17-бетте).


17

www.egemen.kz

16 наурыз 2013 жыл

(Жалға