Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№158 (28382) 15 ТАМЫЗ ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

Елбасы ќабылдады

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəмиді қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесу барысында республика соттарының 2014 жылғы бірінші жартыжылдықтағы жұмыс қорытындылары, Жоғарғы Соттың күнделікті қызметі, сондай-ақ алдағы кезеңдегі міндеттері талқыланды. Мемлекет басшысы сот жүйесі мемлекеттік басқаруды жетілдіруде, елдің алдында тұрған əлеуметтік-экономикалық мəселелерді шешуде, шағын жəне орта бизнес субъектілері мен

инвесторлардың құқықтарын қорғауда, олардың қызметі үшін оңтайлы жағдай жасауда айрықша орын алатынын атап өтті. Қазақстан Президенті Үкіметті қайта ұйымдастыру, оның құрамын ықшамдау бизнеске барынша жайлы жағдай жасауға бағытталғанын айтты. – Осыған байланысты біз тексерулерді қысқартуға бағытталған, кəсіпкерлікті реттеудің мүлде басқа тəжірибесін енгіземіз.

Тексерулерге 2015 жылға дейін мораторий жариялағаннан кейін жағдай нашарлаған жоқ: салықтар түсіп жатыр, бизнес субъектілері жұмыс істеп тұр. Бұл рұқсат беру жүйесінің көптеген үдерістері, түрлі тексерулердің түгелдей жосықсыз екенін айтып тұр, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев келер жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа кодекстер қолданысқа ене тініне тоқталды. Ол құқық

Мемлекет басшысының Өкімімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Əділбек Рыскелдіұлы Жақсыбековке Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы міндетін уақытша атқару жүктелді.

Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Слет – татулыќќа бастар сенімді ќадам Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Шетелдік студенттік ұйымдардың Қазақстан Республикасы тарихының ұлттық мұражайында бас қосуының өзіндік символдық мəні бар. Оны айтып отырған себебіміз, кеңестік дəуірде қазақ студенттері құрған «Жас тұлпар» ұйымы туралы деректер де осы мұражайдың тарих бөліміне қойылған. Енді осы шетелдік студенттік ұйымдардың басын қосқан айтулы шараға əлемнің 17 мемлекетіндегі Қазақстанның 70 шетелдік студенттер ұйымынан 300-ге жуық өкілі келіпті. Слетке Ұлыбритания, Ирландия, Испания, Канада, Қытай, Малайзия, Ресей, АҚШ, Түркия, Финляндия, Франция, Чехия, Швейцария, Оңтүстік Корея жəне т.б. елдерінен келген студенттер қатысты. Ұлттық мұражайдың үлкен залында өткізілген пленарлық отырысты жүргізген «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ директоры Нұрбек Саясат бұл ақпараттық пікіралысу алаңының қажеттігін ерекше атап кетті. Мұндай өзара байланыста болу арқылы ұйымдаса білу шетелде білім алып жатқан

Алматыда «Нұр Отан» партиясы Қоғамдық саясат институты мен «СШИК» талдау тобының ұйымдастыруымен 2015-2025 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі бағдарлама жобасының сараптамалық талқылауы болып өтті. Қанат ЕСКЕНДІР,

Оймақтай ой

«Егемен Қазақстан».

Жан көріністерінің ең қымбаты – ой.

Жемқорлықпен күресті арттыру мақсатында «Нұр Отан» партиясы ағымдағы жылдың шілдесінде 2015-2025 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі бағдарлама жобасын таныстырған болатын. Жоба аясында

Мағжан ЖҰМАБАЕВ.

партия тəуелсіз сараптау алаңдарында түрлі ойталқы шараларын өткізіп, халықтан түскен ұсыныстар мен ескертулерді жинақтау ісін тиянақты жүргізіп келеді. Қыркүйек айында бекітілетін бағдарламаның соңғы нұсқасын дайындау барысында барлық ұсыныс-тілектер ескерілетіндігі де елге мəлім етілген. Аталмыш жобаны «Нұр Отан» партиясы, партия жанындағы Қоғамдық саясат

Автокґлік индустриясы

Шыєыс ґѕірі еліміздегі автокґлік ґндірісініѕ 50 пайызын еншілемек «Егемен Қазақстан».

Биыл Шығыс өңіріндегі инвестиция көлемі алғашқы жартыжылдықта 126 млрд. теңгеден асып жығылды. Облыстағы инвестициялық ахуалды жақсарту үнемі бақылауға алынған деуге болады. Шикізаттық емес сектор мен ішкі инвестиция тарту бойынша бірінші жартылдықта көзделген жоспарлы индикаторға қол жеткізілді. Алты айдағы негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі өткен жылдың баламалы уақытымен салыстырғанда 0,7 пай ызға өсті. Кəсіпкерлік жəне индустриялық-инновациялық да му басқармасының басшысы Шəкəрім Бұқтұғұтовтың айту ынша, Индустрияландыру картасында жаңа маңызды жобалардың толығуымен өңірдің инвестициялық белсенділігі байқалып отыр. Бүгінде картада жалпы сомасы 685,2 млрд. теңге құрайтын 61 жоба бар. Оның ішінде өңдеу өнеркəсібінің үлесі – 8 пайыз. Жыл соңына дейін 17,5 млрд. теңгеге 13 жоба жүзеге асырылмақ. Бұл жобаларды іске қосу арқылы 1,3 мың адамды жаңа жұмыс орнымен қамтуға болады. Өңірдегі кəсіпкерлікті дамыту үшін Өскемен мен Семей

(Соңы 8-бетте).

институты өкілдері, сарапшылар, саясаттанушылар, экономистер мен əлеуметтанушылар, үкіметтік емес ұйым өкілдері, кəсіпкерлер, құқық қорғаушылардың сараптамалық брейнсторминг форматында талқылады. Ақылдастар алқасының құрамында Transparency Kazakhstan қамқоршылық кеңесінің төрағасы Наталья Малярчук, «Казпотребнадзор» ҚБ бақылаушы кеңесінің төрағасы Талғат Əбдіжаппаров, саясаттанушы Марат Шибұтов жəне сарапшылар қоғамдастығының өзге де көптеген өкілдері болды.

 Өмірдің өзегі – өндіріс

Думан АНАШ,

студенттерді ұжым болып, топта жұмыс істеу тəжірибесіне баулиды. Сөз реті келгенде жастар жиынына мұражай директоры Дархан Мыңбайдың өзі де келіп қатысқандығын айта кеткен жөн. «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары, «Болашақ» ассоциациясы кеңесінің төрағасы Бауыржан Байбек өз сөзінде Мəскеуде құрылған «Жас тұлпар» ұйымының мүшелері кеңестік дəуірдің өзінде білім мен ғылымның арқасында «Неге Қазақстанда өндіріс жоқ?», «Жеріміз бай болғанымен, заманауи зауыттар тапшы», «Білім сапасы төмен, ал қазақ тілі дамымай келе жатыр», деген сұрақтарды өткір қойғандығын алға тартты. Б.Байбек Құдай берген мұнай мен газдың тау сыларын, ал алған тəрбие, қалыптасқан құндылықтар жəне тіл мен білім қаларын айтты. «Болашақта тек білім мен бірліктің арқасында ғана ел бола аламыз. Қазіргі алмағайып жағдайда өз тəуелсіздігін алған елдер, іс жүзінде одан айырылып отыр. Өз тағдырын шеше алмағандықтан өзгелерге иек артуда», деді Бауыржан Қыдырғалиұлы.

Жаѕа баєдарлама кїзде ќабылданады

Хроника

Оќырман назарына!

бұзу шыларға экономикалық санкцияларды көбірек қолдануға жəне түрмедегілердің азаюына əкелуі тиіс. – Адамдардың сот əділдігіне деген сенімі сот органдарының жұмысына байланысты. Атап айтқанда, барлық даулар отандық сотта əділ шешілуі үшін мамандандырылған экономикалық соттардың жұмысын жетілдіру керек, – деді Қазақстан Президенті. Жоғарғы Сот Төрағасы елдегі сот төрелігінің жағдайы туралы баяндады. Бірінші жартыжылдықта соттарға келіп түскен арыздар мен істердің саны 2013 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 9,5 пайызға ұлғайды. Медиаторлардың қатысуымен қаралған азаматтық істердің саны 475-тен 1911-ге дейін өсті. Қ.Мəми сондай-ақ электронды сот өндірісін дамыту, сот қызметіндегі бюрократиялық үдерістерді азайту жұмыстары мен азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған шаралар туралы айтты. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот Төрағасы 4-5 қыркүйекте Астанада өтетін ШЫҰ елдері Жоғарғы сот төрағаларының ІХ отырысын өткізуге дайындық барысы туралы хабардар етті. Кездесудің қорытындысы бойынша Мемлекет басшысы елдің сот жүйесін дамыту мəселелеріне қатысты бірқатар нақты тапсырмалар берді.

Елордада кеше екі күнге созылатын «Болашақ» қауымдастығы, «Нұр Отан» партиясы, Білім жəне ғылым министрлігінің Жастар ісі жөніндегі комитеті жəне «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ қолдау көрсетуімен Қазақстанның шетелдік студенттер ұйымдарының ІІІ слеті басталды.

қалаларында индустриялы аймақтар құру, оған жаңа өндіріс тер мен резиденттер тарту жұмыстары жалғасуда. Инвестициялық белсенділікті арттыру орайында Инвесторларға қызмет көр сету орталығы құрылды. Бұл инвестициялық жобалар мен инвесторларды мемлекеттік қолдаудың бірегей тетігін қалыптастырады. Сондай-ақ, өңірлік үйлестіру кеңесі де бұл бағыттағы шаруаларды тиянақтауға жəрдемдеседі. Елімізде өндірілетін автокөліктің тең жартысын Шығыс Қазақстан облысында шығару көзделіп отыр. Соңғы уақытта өңірде машина жасау саласы тез өркендеп келеді. Шығыс Қазақстан – елімізде өндірілетін автокөліктің 20 пайызын шығарады. Бүгінде облыс аумағы бойынша Өскемен қаласындағы «Азия Авто» АҚ жəне Семей шаһарындағы «СемАЗ» ЖШС атты екі ірі кəсіпорын қызмет етуде. 2015 жылы «Азия Авто Қазақстан» АҚ толық циклді автокөлік зауытының бірінші желісін іске қосады. Бұл – елдің ішкі жалпы өнімінің өсіміне оң əсер етіп, 2017 жылға қарай 0,37 пайыздық пунктін құрайды деп күтілуде. Автозауыт 12 мың тұрақты жұмыс орнын құрып, аралас салалар

бойынша 17 460 жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді. Бюджетке түсетін салық төлемі де артады. 2015 жылы «Алға» Қазақстан автокөлік корпорациясы» «Howo» атты жүк көлігін өндіру жобасын жүзеге асыра бастайды. Осылайша, Шығыс Қазақстанның үлесіне еліміздегі автокөлік өндірісінің 50 пайыздан астамы тиесілі болмақ. БАҚ өкілдерімен өткен брифингте өңірдің жаңа бесжылдықта жүзеге асыруы тиіс индустриялық-инновациялық даму жоспары белгілі болды. Басқарма басшысы Ш.Бұқтұғұтовтың айтуына сүйенсек, Шығыс өңірінің инновациялық дамуда көшбасшылар қатарынан табылуына толық мүмкіндігі бар. Өткен жылдың қорытындысы бойынша облыстағы кəсіпорындар саны 99ға жетіп, соңғы бес жылда екі есеге көбейген. Жаңа бесжылдықта металлургиялық кластерді дамытуға көңіл бөлінбек. – Құрамында өндіруден бастап, байыту жəне металлургиялық қайта өңдеу бөлімшелері бар бірегей өндірістік-шаруашылық кешенді ұсынатын металлургиялық кластерді дамыту жұмыстары белсенді түрде жалғасын табады, – деді Ш.Бұқтұғұтов.

Сонымен бірге, бағдарламаның басым бағыттарының бірі энергетикалық кластерді жетілдіруге арналады. ӨСКЕМЕН.

(Соңы 8-бетте).

 «Қазақстан-2050» қозғалысы интернетте мемлекеттік бағдарламаларды талқылауға арналған алаң құрады. Ұлттық қозғалыс кеңесінің төрағасы Данат Жуминнің айтуынша, онда республика азаматтары мемлекеттік бағдарламаларды əзірлеуге, талқылауға жəне бағалауға қатыса алады.  Шығыс Қазақстанда биылғы астық шығымы жаман емес. Облыстың Бесқарағай ауданының егіндік алқаптарын аралап шыққан аймақ басшысы Бердібек Сапарбаев осыны айта келіп, несібеге біткен алтын дəнді дер кезінде жинап алуға айрықша мəн берілетінін мəлімдеді. Бұған толық мүмкіндік бар. Науқанға техника түгел сақадай сай кірісті, жанармай жеткілікті, ауа райы қолайлы.  Ақмола облысы «Бизнестің жол картасы-2020» үшін қомақты сома алып отыр. Мұнда биыл төрт бағытта қолға алынатын бағдарламаны жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2 млрд. 485,1 млн. теңге мақсатты трансферттер бөлінді. Бұл туралы облыстық кəсіпкерлік жəне өнеркəсіп басқармасы бөлімі басшысының міндетін атқарушы Əлібек Бекенов мəлім етті.  Оңтүстік Қазақстанда трансформатор шығаратын зауыт қайта жаңғыртылды. Бұл үшін «БРК-Лизинг» компаниясы «Кентау трансформатор зауыты» акционерлік қоғамына Италия, Германия, Швейцария жəне Латвия өндірушілерінен металл өңдейтін станоктар сатып əперді. Жоба құны – 787,8 млн. теңге.  Қарағанды облысындағы Көкпекті ауылында үйлерін су шайып кеткен тұрғындар жаңа баспаналарына қыркүйекте кіреді. Бүгін осында салынып жатқан 5 үйдің құрылысы аяқталады. Бұл туралы облыс əкімі Нұрмұхамбет Əбдібеков аталмыш елді мекенге барған жұмыс сапары кезінде мəлімдеді.  Алматы облысы Текелі қаласында бір өнді ріс тік кəсіпорын іске қосылды. «Ажар» тігін фабрикасының филиалы болып табылатын тігін цехы «Жұмыспен қамту жол картасы-2020» бағдарламасы аясында жұмыс істеуде. Ол 30 тұрғынды жұмыспен қамтыды.  Оралдағы меншік иелері салықтан 141 млн. теңгеге қарыз. Бұлардың 78 млн. теңгеден астамын көлікке салынатын салықтар құрайды. Сондықтан бүгіннен бастап, мұнда қала əкімдігінің бастамасымен салық қарызын өтеу бойынша акция өтеді. Оның мақсаты – бюджеттің кіріс бөлігін ұлғайту. Салық қызметкерлері қала тұрғындарына берешекті 1 қазанға дейін өтеуді ұсынды. Хабарлар «ҚазАқпарат», BNews.kz, Egemen.kz агенттіктері мен облыстық əкімдіктер сайттарының деректері бойынша əзірленді.


2

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

ЗАМАН ТАЛАБЫНА САЙ ШЕШІМ

Елбасы Н.Ə.Назарбаевтыѕ Їкіметтіѕ кеѕейтілген отырысында сґйлеген сґзіне жўртшылыќ ґкілдері їн ќосуда

Кəсіпкерлікке еркін бəсеке жолында кедергі болмауы тиіс Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың Үкіметтің кеңейтілген отырысында сөйлеген сөзін теледидардан тыңдап, көріп отырып саяси қырағылығы мен көрегендігіне тəнті болдым. Əлем бойынша күрделенген саяси шиеленістер мен экономикалық дағдарыстар жағдайында қордаланған мəселелерді дер кезінде тап басып көрсетіп, шешу үшін нақты əрі кең ауқымды қадамдар жасау Президентіміздің дарабоз екендігін айғақтайды. Экономика жəне құқық қорғау органдары қызметіндегі ең негізгі оң өзгеріс бұл Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) сияқты ерекше орган құзыреттіліктерінің жаңадан құрылған Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдар агенттігіне жəне Қаржы министрлігіне берілуі болды. Ендігі жерде, мемлекеттік қызмет сияқты өте маңызды салаға қызметке қабылдаудан бастап, оларды ауыстыру, тағайындау, бекіту осы құрылған агенттік арқылы жүзеге асады. Ал, əрбір мемлекеттік қызметшіге қатысты ақпарат осы органда жинақталатындықтан, бұл қызметте құқық бұзушылыққа бой алдырған тұлғалар «сүзгіден» өтпей қалады, яғни құқық бұзушыларға ескертушілік те əсер етеді. Ел Президенті атап өткендей, экономикалық жəне сыбайлас жемқорлықпен күресу салаларының бір органда шоғырлануы өзінің тиімсіздігін

Бəрімізге парыз

Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында алысжақын елдердегі жағдайға байланысты ел экономикасы мен əлеуметтік дамуын босаңсытпау үшін бірқатар жаңа міндеттер жүктегені белгілі. Алға қойылған 7 бағыттан тұратын тапсырманың əрқайсысының өзіндік маңызы үлкен. Мəселен, ауыл тыныс-тіршілігіне етене таныс болғандықтан жоғары оқу орындарындағы білім сапасы мен түлектердің жұмысқа орналасуы, кəсіби білім беру жүйесінде мамандарды дайындаудың құрылымы мен сапасын жетілдіру туралы мəселелерге баса назар аударылу қажеттігін толық қолдаймыз. Өйткені, айма ғымыздағы Ұлытау, Ақтоғай, Қарқаралы сияқты шалғай аудандардың жаңа шаруашылық қарым-қатынаста, жоғары талап-талғам деңгейінде жұмыс істей алушыларға əлі өте зəру екені сезіледі. Атап айтқанда, дəрігерлер, мал мамандары, техника білгірлері аз. Жергілікті кəсіптік мектептің директоры ретінде бұл буынға үлкен көмек-қолдау керектілігін айтпай өтпесіме болмайды. Елбасы атап көрсеткендей, кез келген қызметтің тиімділігі мен табыстылығы əркімнің өз қолында. Соған жағдай жасап, мүмкіндікті кеңейту өмір талабы болып тұрғаны шындық. Бұл ретте белгіленген іс-шаралардың бұлжытпай орындалуын қалар едік. Елімізді еңселендіруге белсенділікпен үлес қосуға ұмтылушылар қатарын молайту биік мақсаттарға қол жеткізуге жол ашары анық. Ғазым ЖАРЫЛҒАПОВ, Қарағанды облысы мəслихатының депутаты.

Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы.

Ілгерілеуге ізашар ќадам Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың саясаттағы, елді басқарудағы əр қадамы халықтың қамын ойлаудан тамыр тартып жататыны белгілі. Мемлекет басшысының төрағалығымен өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысы осының айқын дəлелі болмақ. Бұл жолы да Нұрсұлтан Əбішұлының уақыттың тынысын тап басатын көрегендігі тағы да аңғарылды. Үкіметтің жаңа құрамы бұрынғыдан анағұрлым жинақы болуы жұмысқа жаңаша сипат, соны серпін береді деп күтілуде. Бұл өте дұрыс шешім болды дегім келеді. Үкіметтің құрамын далита бергеннен ұтарымыз шамалы екенін Елбасы дəйекті деректермен дəлелдеп берді. Тіпті,

бірін-бірі қайталап отыратын шенеуніктердің жұмысын сынға алуы да орынды. «Бас басына би» болудың істің ыждағатты атқарылуына кедергі келтіретінін көзіміз көріп жүр. Бір мəселені шешу үшін бəленбай шенеуніктің алдынан өтуге тура келетіні де жасырын емес. Бұл дегенің алтын уақытыңды алып, жұмысқа қолбайлау болатын жайт екені де рас. Елбасының қағазбастылық туралы

айтқан ойлары көңілге қонады. Президенттің «Соңғы жылдардың өзінде осындай «үдерістердің» салдарынан министрліктер ішіндегі құжаттар айналымы 3-4 есеге дейін артқан» деп атап өтуі де сондықтан. Елбасының сөзінен мəлім болғанындай, Үкімет əр аптадағы отырыстарында 5060 қаулы қабылдайды екен. Елбасы осындай деректі келтіре отырып, бірін-бірі қайталайтын қажетсіз

Мал азыєына жеѕілдік берілгені жґн

Бұрындары жер шал ғайлығынан аудан, облыс орталықтарына қатынауда біраз қиындық көруші едік. Əсіресе, екінші дəрежелі банктерден несие ресімдеу кездерінде əрлі-берлі жүрісіміз көбейіп, қағазбастылықтан қарадай шаршайтынбыз. Қазір ондай кедергілердің біршама азайғаны байқалады. Өйткені, Елбасымыздың тікелей тапсырмасымен ресімделетін құжаттардың саны əлдеқайда азайтылып, бюрократтық кедергілер кеміп, ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істейтін шағын шаруашылықтарға зор мүмкіндіктер тудырылды. Үкіметтің кеңейтілген отырысында сөйлеген сөзінде Президентіміз Үкіметтің жаңа құрамы алдындағы бірқатар міндеттерді белгілеп, агроөнеркəсіп саласына қамқорлықты бəсең детпеуді, жан-жақты қолдау көрсетуді тапсырды. Оның ішінде субсидия беру тетіктерін одан əрі

жетілдіруді міндеттеп, сұранысқа ие ауылшаруашылық өнімдерін өндіретін тауар өндірушілерді бірінші кезекте ынталандыру қажеттігін атап көрсетті. Соңғы бес жылда еліміз бойынша субсидия көлемі екі есе артқан екен. Олардың арасында біз секілді шағын ша руашылықтардың үлесі де көбейіп келеді. Біз кəсіпкерлікті 1996 жылы бастап, содан бері мал өсірумен де, астық өсірумен де айналысамыз. Соңғы кездері мал шаруашылығын дамытуға бағытталған «Сыбаға» бағдарламасының шапағатын көп көріп жүрміз. Шыны керек, мемлекеттің мұндай жеңілдікті қолдауынсыз ісіміздің өрге басуы қиын еді. Бағдарламаның барлық талаптарын орындай отырып, сау ын сиырлар мен асылтұқымды мал сатып алдық. Сөйтіп, сапалы

сүт өндіру мүмкіндігіне ие болдық. Одан сарымай, қаймақ, ірімшік, құрт өнімдерін дайындап, сатуға шығарамыз. Ауылшаруашылық жəрмеңкелеріне қатысып, жұртшылыққа ет өнімдерін ұсынамыз. Бұдан тысқары бағымымызда 20-шақты жылқымыз бар. Бие байлап, қымыз ашытамыз. Менің айтпағым басқа. Мемлекет басшысы Үкімет мүшелерінің назарын ауыл ша руа шылық тауарларын өндіру ші лерге субсидия беру тетіктерін өзгертіп, арнайы заң жобасын əзірлеуге текке аударған жоқ. Қазіргі талап бойынша демеуқаржы алу үшін алдыңғы қатарлы технологиялардың болуы, шаруашылықтың ауқымдылығы, қуаттылығы бірін ші кезек те ескеріледі де ауыл дық жерлерде жүргізілетін шаруашылық ерекшеліктері, табиғат

жиналыстардың көбейіп кеткенін алға тарта сөйледі. Мұндай үрдіс жергілікті жерлерде де кең етек алып отырғанын жасырудың реті жоқ. Осының барлығы алтын уақытты зая кетіретіні сөзсіз. Үкіметтің құрамы жинақыланып, жұмысқа кірісті. Мұның өзі мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыратын қадам болды. Қажеттіден артық шенеуніктер басқа буында еңбек етеді, бюджет қаржысы үнемделеді, сондай-ақ, жинақы Үкімет ширақ қимылдайтын болады. Бұл еліміздің бұрын қол жеткен табыстарын молайта түседі, ілгерілеуге із ашады деп ойлаймын. Ел ертеңі нақты жұмыстарды жүзеге асыруға тəуелді, сондықтан баршамыз жұмыла еңбек ететін кез келді. Бұл бағытта елімізде барлық жағдай туғызылып отырғаны да рас. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметтің кеңейтілген

айырмашылығы, өндірістік аймақтан шет жатқаны ойландыра бермейтін секілді. Сатып алған қара малға, оның селек циялық жұмысына, егістегі түрлі шараларға түрлі жеңілдікті демеуқаржы жасалатыны дұрыс-ақ. Енді мал азығын алуға да жеңілдік берілсе деген ұсыныс айтқым келеді. Өйткені, біздің жемазық əзірлейтін жеріміз бар. Қуатты техникалардың арқасында жылына 30-40 тонна шөп маялаймыз. Үкіметтің кез келген бағдарламаларына қатысуға қауқарымыз жетеді. Ал, ісін енді бастаған қожалықтарға бұл мəселе қиынға соғып жататынын көріп жүрміз. Сонда елді мекендерде мал шаруашылығын өркендетуге ерекше бетбұрыс жасалып, Елбасының жыл аяғына дейін ет экспортының көлемін 10 мың тоннаға жеткізу тапсырмасына үлес қосушылар саны əлдеқайда артар еді. Ғабит ҚЫПШАҚБАЕВ, «Қыпшақбаев» шаруа қожалығының жетекшісі.

Солтүстік Қазақстан облысы, Тимирязев ауданы.

көрсетті. Енді, экономикалық қылмыстардың алдын алумен Қаржы министрлігі айналысатын болады. Сонымен, бұл саладағы мемлекеттік органдардың құзыреттіліктерінің тепе-тең, бірінбірі бақылай алу деңгейінде бөлінуі Қазақстанның қазіргі даму жағдайына қажетті заңдылық. Сондықтан, кəсіпкерлікті қанау немесе заңсыз бизнесті «қорғаш таудың» жолына балта шабылады. Əрі Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болудың да негізгі талаптарының бірі қаржы полициясы сияқты қудалаушы органның болмауы ғой. Ал керісінше, кəсіпкерлерге еркін бəсекелестік орта қалыптастыруға, мемлекеттік қызметкерлердің мəртебесін, əлеуметтік-материалдық қамтуды күшейтуге көңіл бөлу қажет. Мұхтар ТӨЛЕГЕН, Қостанай мемлекеттік педагогика институтының проректоры, профессор.

ҚОСТАНАЙ.

отырысында сөйлеген сөзін қорытындылай келе, «Бағдарламалар бекітілді, тапсырмалар айқын. Енді тек жұ мыс істеу керек» деп атап өтті. Бұл біздің əрқайсымыздан ширақтықты, жинақылықты талап етеді. Яғни «Сен салар да, мен салар, атқа жемді кім салар» дегендей атүстіліктен арылуды меңзейді бұл талап. Қай салада болмасын тиімділікке, түпкі нəтижеге бағытталған жұмыстарды атқаруға бейімделу қажеттігі туындады. Бұған əлемдік экономикадағы дағдарыс та, еліміздің ертеңін айқындайтын жұмыстардың ауқымдылығы да міндеттейді. Тілепжан ИБРАГИМОВ, «Қазақстанның 30 жылдығы» ЖШС директоры.

Ақтөбе облысы, Қобда ауданы.

Їнемдеуді їйрену керек

Тамыз айының басында өткен Үкі меттің кеңейтілген отырысының есебімен таныса келе, Елбасының өндірістегі энергия сақ тау жəне үнемдеу тақырыбына ерекше тоқтағанына назарым ауды. Шындығында, Қазақстанда өзге елдермен са лыстырғанда электр энергиясына бекітілген тарифтер өте төмен. Десек те бұл елдегі кəсіпорындардың өндірісті жаңғыртуына, алға қарай ұмтылуға күш салуына септігін тигізбей отыр. Өйткені, бұл бұрынғыдай «жаға жайлауда» өмір сүріп, жұмыс істей беруге мүмкіндік береді. Осыған байланысты, Елбасының егер кəсіпорын меншігінде моральді əрі физикалық тұрғыда ескірген жабдықтар болса, онда олар бұл «ескі-құсқы дүниелерін» одан əрі қолдана отырып, құралдарын үнемдеуге көңіл бөлмейтіндігін дұрыс атап көрсетті. Бұл кəсіпорындардың өлместің күнін көру үшін, тек өндіріс тоқтап қалмай жұмыс істеп тұрса болды деген түсінікті қалыптастырды деді, Елбасы. Мұндай жағдайда сапасы үнемі артып отыратын бəсекелестікке қабілетті өнімді өндіру туралы сөз қозғап жатудың өзі артық, əрине. Ал оның шешімі мынада жатыр. Өндірісті алға жылжытып, табысты ету үшін кəсіпорындардан ішкі қор мен ынталандыруды таба білу қажет. Осы мақсатта бүгінгі жəне ертеңгі күннің талаптарына жауап бере алатын заманауи жабдықтарды өндіріске енгізу қажет. Президент Н.Назарбаевтың Үкіметке өнеркəсіп кəсіпорындарына өндірісін жаңғыртуға көмектесуді тапсыруы көңілімізге үміт ұялатты. Өйткені, өткеннің энергиясын ортақ күшпен еңсерсек, бүгініміз бен болашағымызға қарай зор сеніммен нық адымдауға болады. Еркен ДҮЙСЕНБАЕВ, Көкшетау стансасы локомотив депосының слесарі.

Ақмола облысы.


3

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

БІЗ – ЌАЗАЌСТАНДЫЌТАРМЫЗ!

Якоб Фишердіѕ «Ќазаќ ќоєамы» Біздіѕ елімізде туєан неміс мəдениеттанушысы шетелде ќазаќ ґнерін насихаттауда Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Астанада Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бейбітшілік жəне келісім жол картасы» мега-жобасы аясында іс-шара өтті. Қазақстан халқы Ассамблеясымен қатар, Астана қаласының əкімдігі, «Возрождение» немістер қо ғамы, «Жария халықаралық орталығы» қоғамдық қоры ұйытқы болған кездесуге Германияның Қазақстандағы елшілігінің өкілдері, Парламент Мəжілісінің депутаттары, еліміздің саяси жəне қоғам қайраткерлері, ғалымдар, этномəдени бірлестіктер, қоғамдық ұйымдар өкілдері қатысты. Жиында сөз алған Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі Нəзипа Шанаи «Бейбітшілік пен келісім жол картасы» мега-жобасы биылғы жылдың 1 наурызынан бастап қолға алынғанына тоқтала келе, жобаның негізі мақсаты – халықтармен байланыс орнату арқылы этномəдени бірлестіктердің қызметін дамыту екенін жеткізді. «Бүгінгі шара Астана қаласындағы неміс этномəдени бірлестігінің бастамасымен өткізіліп отыр. Жобаның ерекшелігі – кезінде қазақ жерінде тұрған, бірақ, Қазақстан өз тəуелсіздігін алғаннан кейін тарихи Отанына оралған өзге ұлт өкілдерінің қаншама жыл өтсе де, туған жері – Қазақстанды ұмытпайтындығын, елімізбен қарым-қатынастарын үзбей келе жатқандығын көрсету», дейді Н.Шанаи. Осылай дей келе, ол Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылғанына 20 жыл болса, одан 5 жыл бұрын негізі қаланған этномəдени ұйымдардың бірегейі неміс этномəдени бірлестігі екенін атап өтті. Сондықтан, бұл күні «Тіл – халық жанын танудың кілті» тақырыбында ұйымдастырылған дөңгелек үстелге Қазақстанның тумасы, белгілі неміс мəдениеттанушысы, тарихшы-этнограф, публицист жəне қоғам қайраткері Якоб Фишер арнайы шақырылған екен. Шара барысында Я.Фишердің «Қазақстанға ыстық ықыласпен» атты шығармашылық кеші өтті. Кеште сөз алған Я.Фишер ұлттық ерекшелікті сақтауда

этномəдениет рөлінің айрықша екенін айтты. Сонымен қатар, ол қазақ тілін меңгеру арқылы өзі туып-өскен, оқыған жəне қызмет атқарған қазақ елінің мəдениетін айтарлықтай деңгейде танығанын жеткізді. «Менің Отаным – Қазақстан. Менің туған жерім – Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш ауданы, Дербісек ауылы. Біздің ауылда немістер қазақша, ал қазақтар немісше сөйлейтін. Мен қазақ тілі арқылы қазақ халқының бар болмысын түсінгендей болдым. Қазақ мəдениетін білуім неміс халқына қазақ ұлтының жан дүниесін, салт-дəстүрін жеткізуге үлкен мүмкіндік берді», дейді ол бұл турасында. Оның айтуынша, бүгінде Германияға шамамен 1 млн. 300 мыңға тарта қазақстандық қоныс аударса, олардың 60 мыңға жуығы қазақ ұлтының өкілдері екен. «Германияда «Қазақ қоғамы» жұмыс істейді. Қазақ ұлтының өкілдері өздерінің салт-дəстүрлері мен əдет-ғұрыптарын сақтап қана қоймай, олардың жандануына да үлес қосуда. Ал Германия үкіметі Қазақстанмен арадағы мəдени байланысқа үнемі жіті назар аударып, қолдау көрсетіп келеді. Мұндай достық қарым-қатынас – біздің елдеріміз арасындағы алтын көпір іспетті. Қазір мен Германияда жүріп, қазақ ұлтының тілін, салт-дəстүрі мен мəдениетін насихаттауға барынша үлес қосып келемін», дейді ол. Я.Фишер бірнеше жыл Теміртау, Алматы қалаларындағы неміс театрларында жұмыс істеп, еліміздің көптеген мəдениет сарайлары мен театрлары сахналарында өнер көрсеткен екен. Сондықтан, ол алдағы уақытта еліміздің Петропавл, Тараз, Шымкент, Алматы секілді қалаларын аралап, өнердің сан түрлі бағыттары бойынша шеберлік-сыныптар өткізуді көздеп отыр. Бұл күнгі іс-шара Қазақстан халқы Ассамблеясы этномəдени бірлестіктерінің шығармашылық ұжымдары ұйымдастырған концертпен қорытындыланды. Ал жиынға қатысушылар мегажобаның ескерткіш кітабына өз қолтаңбаларын қалдырды. АСТАНА.

Кемеміздіѕ айдыны ашыќ болсын Мен беларусь қызымын жəне бұл үшін өзімді мақтан тұтамын. Менің ата-анам алғашқы тың игерушілер ретінде Көкшетауға келген екен. Зерлі Зеренді жерінде өсіп, бойжеттім. Қазір туристік бағыттағы «Зерен-Тур» мекемесінде жұмыс істеймін. Зерендідегі орта мектепте білім алдым. Сыныптастарым барлық адами қасиеттер бойынша адал, бауырмал жандар деп айта аламын жəне оларды үнемі сағынып жүремін. Қазір туристік бизнес жолында еңбек етудемін. Бұл мемлекетіміздің экономикалық жағынан ғана емес, барлық дəрежедегі абыройын көтеруде шешуші маңыз алатын сала екендігін білемін. Біздің Зеренді өңірі əсем

табиғатымен, əдемі адамдарымен кө рікті. Сондықтан, бəріміз дің əдемі өмір сүруімізді қалаймын. Айтпағым, күні кеше бейбітшіліктің ошағы саналатын Украинаның қырғиқабақ ахуалға түскені тол ғантып отыр. Біз мұн дайды көрген жоқ едік қой. Бауырластарымызды ақыл-санаға шақырғым келеді. Зеренді ауданында 70-тен астам мектеп бар. Бұл облысымыздағы мектебі ең көп өңір деген сөз. Мектепті «өмір кемесі» деп дұрыс айтады. Кемеміздің айдыны ашық болса екен. Ольга ИГРЕЕВА, «Зерен-Тур» ЖШС қызметкері.

Ақмола облысы, Зеренді ауданы.

Марина ШИН, Ќазаќстан корейлері жастар ќозєалысыныѕ Семей ќаласы филиалыныѕ жетекшісі:

Маќсатымыз – жастарды кґшбасшылыќќа тəрбиелеу құрып, қалалық Достық үйінде қызмет етуде. Достық үйінде олардың дамуына, материалдық базасын нығайтуға қаржы бөлініп, мемлекет тарапынан барлық жағдай жасалып отыр. Халық шығармашылығы, этностардың салт-дəстүрін насихаттау бойынша ауқымды жұмыс жүргізілуде. Сонымен бірге, Достық үйінде этномəдени бірлестіктер жанында тіл саясатын жүзеге асыру бойынша мақсатты жұмыстар атқарылып жатыр. Жексенбілік мектептерде мемлекеттік тілді жетік меңгеру, сондай-ақ, орыс,

татар, неміс, корей жəне иврит тілдерін оқыту бойынша бес тілдік бөлімше белсенді жұмыс істеуде. Достық үйінде бес этномəдени жастар бірлестігі құрылған. Олардың барлығы қаланың қоғамдық өміріне белсене қатысып, өздерінің бағдарламалары бойынша жəне аға буын өкілдерімен əріптестік негізінде жұмыс істейді. – Қазақстан корейлері қауымдастығындағы жастардың ұйымы қандай іс-шаралардың ұйытқысы болып жүр?

– Қазақстан корейлері жастар қозғалысының семейлік филиалының жұмысына келсек, біз өткен жылы ұйымды қайтадан жаңғыртып, филиалдың жетекшілігі мен белсенді мүшелерін анықтадық. Санымыз аз болса да сапалы жұмыс атқаруға бел будық. Əр сенбі сайын белсенді жастарды өз ортамызға ша қырып, жақын танысамыз. Ұжымды ұнатып, қатарымызға қосылушылар аз емес. Басқа да жастардың этномəдени бірлестіктері сияқты біз де қалада өтіп жатқан түрлі іс-шараларға

– Марина, сізді Семей қаласындағы этномəдени орталықтар арасында қоғамдық белсенділігіңізбен көзге түсіп жүрген жастардың бірі ретінде білеміз. Бүгінде ұлтаралық келісім моделін дамытуда қандай жұмыстар атқарылуда? – Мен – Қазақстан корейлері жастар қозғалысының Семей қаласындағы филиалының жетекшісімін. Бұл жұмысқа биыл кірістім. Жуырда облыс орталығында өткен ШҚО Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясында Семейдегі этномəдени ұйымдардың жастары атынан сөз сөйледім. Қазіргі кезде біздің қалада 75-тен астам этнос тұрады. Оның ішінде 10 этнос өздерінің ұлттық-мəдени бірлестіктерін

Əңгімелескен Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан».

СЕМЕЙ.

Бірлігіміз берік Ел бірлігі – кез келген мемлекетті алға дамытудың алғы шарты, негізі екені анық. Бүгінгі күнде ол полиэтникалық Қазақстан үшін өзекті мəселе болып табылады. «Бірлік бар жерде, тірлік бар», деген қазақтың сөзі бекер айтылмаған. Біз осы даналыққа сүйеніп, өмір сүріп келеміз. Біздің тəуелсіздігіміздің тарихы – біздің тұрақтылықтың, бірліктің жəне ұйымшылдығымыздың тарихы болып саналады. Қазіргі жаһандық дағдарыстар кезінде барлық құндылықтарды бізге қайта

белсенді түрде қатысып, Қазақстан корейлері жастар қозғалысының республикалық бағдарламасы аясында қызмет етудеміз. Облыс бойынша Шемонаиха, Бородулиха аудандары мен Риддер, Семей жəне Өскемен қалаларында корей этномəдени бірлестіктері жұмыс істейді. Өңірде 1 жарым мыңға жуық корей этносының өкілдері тұрады. Биыл, жыл басынан бері корей ұлтының үздік студенттеріне арналған шəкіртақы белгілеу бағдарламасы бойынша жұмыс істедік. «Жас көшбасшы» республикалық оқушылар байқауына қатысып, финалға дейін жеттік. Алдымызда əлі де көптеген жоспарлар мен бағдарламалар бар. Сондықтан бар күшімізді салып жұмыс істеуіміз керек. Біздің орталығымыздың басты мақсаты – жастардың көшбасшылық қасиетін оятып, алдыңғы қатарлы азаматтарды тəрбиелеу. Себебі, Елбасымыз айтқандай, бүгінгі буынның алдында мемлекетімізді гүлдендіру, көркейту жəне нығайта түсу сынды зор міндет тұр. Замандастарымыз уақыттың тарихи кезеңінде өмір сүріп жатыр. Өйткені, тура біздің уақытымызда «Қазақстан-2050» сынды ауқымды стратегия қабылданды. Сондықтан, еліміз дің келешегі ретінде Семей қаласының жастары Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХІ сессиясында белгіленген міндеттер мен тапсырмаларды жүзеге асыруға белсене атсалысады деп ойлаймын. Ұрпақтарымыздың жарқын келешегі жолында аталған стратегияның жүзеге асуына үздіксіз үлес қосуымыз керек.

қарастырып, ұғыну қажеттігі туындап тұр. Бірақ, қазақстандықтар үшін – бір ұлт, бір отбасы, бір шаңырақ астындағы ұстанымымыз бекем болса, ешқандай дағдарыс біздің басты құндылығымызды: этносаралық келісімімізді өзгерте алмайды. Осы берік іргетас негізінде жаңа Қазақстан бой түзеді жəне біздің болашақтағы дамуымыздың да кепілі болып табылады. Ол əсіресе, тəуелсіз Қазақстанда туып, өскендер үшін маңызды. Тəуелсіз Қазақстанда жастар өсіп, Елбасы айтқандай, көпұлтты жастарды халық дəстүрлерін сақтауға, сыйлауға, этносаралық қарым-қатынаста болуды үйрету керек, қоғамда бір-бірімізге шыдамдылықпен қарауға тəрбиелеу қажет. Қазақстанның этносаралық жəне конфессияаралық қарымқатынастарды қалып тастырудың сəтті тəжірибесі дүниежүзінде эталон ретінде бағаланды. Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың ұлттық бағыттағы, қазақ тілі, ел бірлігі хақындағы сөздері «елім» деген əрбір азаматқа ерекше рух бергені сөзсіз. Бірлігімізді сақтап, ана тіліне деген құрметімізді берік етсек, ұлттық мүдденің үстемдік етері анық. Тек, ынтымағымызға сызат түспеуі қажет. «Тəуелсіз Қазақ елінің азаматтарын алалауға, бауырластығын бұзуға ешкімнің қақысы жоқ. Барлық ұлт өкілдерімен тіл табысып, бейбітшілік пен келісімде өмір сүру барша қазақстандықтың басты қағидаты болуы шарт», – деді Елбасы. Мемлекет біздің жақсы өмір сүруіміз үшін барлық жағдайды жасауда. Сондықтан біз өз Еліміз, Отанымыз үшін аянбай еңбек етуіміз керек жəне қалыптасқан тұрақтылығымызды, бейбіт өмірімізді, қоғамдағы келісімді сақтауға барлық күш-жігерімізді жұмсауға шақырамын. Дарья КРАВЧЕНКО, Алматы облыстық болгар этномəдени бірлестігінің төрайымы.

ТАЛДЫҚОРҒАН.

Императорлыќ Їй марапаты

Ол Кґкшетауда тўратын аќын Вера Георгадзеге бўйырды

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Көкшелік ақын Вера Геор гад зе Ресей императорлық Үйі мен Ресей Жазушылар одағының «Асыл мұра-2014» əдеби жүлдесімен марапатталды. Ол 2010 жылдан бастап қалалық, облыс тық, республикалық басылымдарда нəрлі шығармаларымен танылған жəне жеке порталымен де жұртшылыққа кеңінен мəлім қаламгер. Көкшеліктер оны құқық қорғау саласының ардагері ретінде де жақсы біледі. Ресей Жазушылар одағының конкурстық шарттарымен таныс қан В.Георгадзе жыл басында таңдамалы өлеңдерін ресей лік ко миссияға жолдаған екен. Міне, қуанышты хабар

да жетті. Ресей императорлық Үйі биыл бүкілəлемдік байқау номинанттарының 12 томдық жинағын басып шығарыпты. Он бірінші томға жерлес ақынның 10 өлеңі енгізілген. Жуырда Вера Георгадзе Мəскеудегі салтанатты шараға барып қайтты. Марапаттау рəсімі əдебиетшілердің орталық үйінің үлкен залында өткізіліп, «Алтын қалам» мен дипломдарды, «16132013 жылдардағы Бүкілхалықтық ерлік мерейтойы» медалін Ұлық княгиня Мария Владимировна табыс етті. Сонымен қатар, байқауды ұйымдастырушылар есебінен жерлесіміздің жеке жыр жинағы жарық көрмек. КӨКШЕТАУ.


4

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

ОТБАСЫ – ОТАННЫЅ ОШАЄЫ Тїтіні тїзу ўшќан шаѕыраќ атанған Ағабектің үлгілі отбасы Алматы облысына кеңінен мəлім

Осыдан 20 жылдай уақыт бұрын Қаскелең қаласының орталығында өзара қауқылдасып əңгімедүкен құрып тұрған қарияларға қарай бұрылдым. Көпті көрген көнекөздердің əңгімелері əсерліақ. Айтып жатқандарын алаңсыз тыңдап, құлағыңның құрышын қандырып тұра бергің келеді. Қатарлары азайып бара жатқан қариялардың көкіректері көлдария қазына ғой. Алыстан орағытып айтар əңгімелері санаңа сілкініс жасап, жан дүниеңді жасартып, айызыңды қандырмай қоймайды. Бір кезде қарыстай ғана бойы бар, шынашақтай қария: – «Бəрін айт та, бірін айт» дегендей, мен сендердің ауыздарыңдағы алтын тістерің жарқылдаған сайын соны салып берген Ағабектің еміс-еміс есіме түсіп тұрғаны. Менің де мына тістерімді сол салып еді. Сонысынан əлі күнге дейін бір шикілік шығып көрген жоқ. Оқығаны мен тоқығаны көп азамат екені көрініп-ақ тұр. Бəрінен де тегін салып бергенін айтсаңдаршы, – деп ағынан жарыла түсті. Сол сəтте алпамса денелі ақсақал: – Шəкен, өте дұрыс айтасың. Тегін салып берді деген сөзіңнің түймедей де жалғандығы жоқ. Ол кезеңде ардагерлерге жасалған қамқорлық шексіз еді. Тіс дəрігері Ағабектің адалдығына не жетсін. Аудандағы ардагерлердің тісінің бəрін сол салып берді ғой. Арұятымен істеген оның жақсылығын қалай ұмытайық, – деп біраз жайдың басын қайырып тастады. «Халық айтса, қалт айтпайды» деген қағида қалтқысыз шындыққа негізделіп айтылған сөз. Қариялардың айтқандарына арқау болған Ағабек ағаның жан сырына келе-келе тереңдеп қаныға түстім. «Түсі жылыдан түңілме» деген аталы сөзге көз жеткіздім. Ағабек Шалғынбайұлы аузын ашса көмекейі көрінетін аңқылдаған ақжарқын адам болып шықты. Араласқан адамымен ашық сырласып, ақтарыла əңгімелескенді өзінің берік ұстанымындай көреді екен. Дəрігерлік училище түлегі Ағабек алғашқы еңбек жолын арнайы жолдамамен Талдықорған облысындағы Панфилов ауданының Көктал ауылындағы ауруханасынан бастайды. Өз кəсібіне шынайы берілгендігінің арқасында ерте бастан-ақ елдің құрметіне бөленіп үлгерді. Жастық жалыны оны таудай талабымен алға қарай сүйреді. Жатпай-тұрмай білімін одан əрі жетілдіре түсуді ойлады. «Сабақты ине сəтімен» дегендей оның да ретін тапты. Жұмыс істей бастағанына 10 жыл толғанда, Алматы медицина институтының стоматология факультетіне сырттай оқуға түсіп, оны да ойдағыдай бітіріп шығады. Қажетті білімі мен іскерлігінің толысып, тəлімді тəжірибесінің молайғандығы оның ынтасы мен ықыласын одан əрі арттыра түсті. Көп уақыт өтпей Қаскелең ауданы, Шамалған ауылдық ауруханасына бас дəрігер қызметіне жіберіледі. Мұндай жауапкершілікті жақсы сезінген Ағабек артылған сенімді абыроймен ақтау үшін қабілеті мен қайратын сарқа жұмсауға барын салды. Алпысыншы, жетпісінші жылдары сол Шамалғаннан 25 төсектік емхана ашу үшін Ағабектің

табанынан таусылып, бармаған жері, баспаған тауы қалмады. Ақыр аяғында дегеніне жетті. Жақсы істің жанашыры болып жүру Ағабектің қанына сіңген қасиет сияқты. Қаскелең аудандық ауруханасында стоматология бөлімінің меңгерушісі, одан соң бас дəрігері болып жүргенде де табандылығымен жұрттың көңілін баурап алады. Жетпісінші жылдардың ауқымында стоматология емханасын ашып, көпшіліктің қалауын орындайды. Сол сияқты жеткіліксіз болып жатқан стоматолог-мамандардың қатарын аудан бойынша 50-ге, қала бойынша 18-ге жеткізіп, көптен көкейінде жүрген проблеманың түйінін де ойдағыдай шешеді. Халықтың қамы үшін жанкештілігімен жалықпай тер төккен Ағабек зейнеткерлікке шыққанға дейінгі жарты ға сырлық өмірін дəрігерлікке арна ғанын – басындағы бақытының бір бөлшегіндей санайды. Ересен еңбегінің еленбей қалған жері жоқ. Қатарынан екі мəрте «КСРО Денсаулық сақтау ісінің үздігі» құрметті атағының иегері атанды. Одақ пен республика, облыс тарапынан алған мақтау қағаздары өзінше бір төбе боларлық. «Еңбек ардагері» медалі оның басты көрсеткіші болып табылады. Ал биылғы жылы «Қарасай ауданының құрметті азаматы» атағын алуының өзі оның адамдық қадірқасиетінің биікте тұрғандығын одан əрі айғақтай түседі. Ел ағасы атанған қадірменді қария ынтымағы ырысқа кенелген қара шаңырақтың ұйытқысы əрі отағасы. Құдай қосқан қосағы Күлəш Досымбекқызы болса, бар өмірін ұрпақ тəрбиесіне арнаған ұлағатты ұстаз, ақ босағаның алтын қазығы. Бірліктері жарасым тапқан екеуі екі ұл, екі қыз тəрбиелеп өсірді. Барлығы да жоғары білімді, мақтан тұтар мамандықтың иелері. Атап айтатын болсақ, үлкен ұлы Бауыржан құрылыс маманы ретінде елімізге көп еңбегін сіңірді. Қазір Канада-Қазақстан уран өндіру мекемесінде бөлім бастығы. Бибігүлі технология университетінде тігін технологиясы бойынша дəріс береді əрі деканның орынбасары болумен қатар тігін фабрикасы директорының орынбасары. Ержаны жол технологиялық университетін бітірген, жол полициясында жүргізушілерді сынақтан өткізетін ұлағатты ұстаз. Кіші қызы Айгүл екі бірдей университет бітіріп, қазір бизнестің тізгінін ұстап жүр. Олардан қазір тоғыз немере сүйіп отыр. Үлкен немересі Сұлтан Сүлеймен Демирель университетін бітіріп, сонда қызмет істейді. Елжұрт Ағабектің отбасын мерейлі отбасының көшбасшыларының бірі деп төбелеріне көтереді. Ол қазір зейнеткерлер қатарында болса да, қол қусырып қарап отырған жоқ. Жеті жылдан бері Ағабек Шалғынбайұлы Қаскелең қалалық əкімшілігі Ардагерлер кеңесінің төрағалығын қоғамдық негізде атқарып келеді. Бұл қызметте де өзін ұйымдастырушылық қабілетінің қырларымен көрсете білді. Соның бірі – ардагерлер алқасының «Атадан – ұлағат» атты тақырыпта айына өткізіліп тұратын тағылымдық тəрбие күні.

Мұнда жастар, отбасы, бөбек, атааналар, қыздар, əжелер, жеңгелер тəрбиесі мəселелерінің барысы қаралып, қоғамда жат қылықтарға жол бергендер талқыға салынып, кінəлілерге тиісті шаралар қолданылады. Оның əсіресе жастар жағына тигізіп отырған тəрбиелік ықпалы ерекше. Оның жаны əрдайым жақсылыққа құштар. Мерзімдік басылымдарды өзіне қарасты ардагерлерге жыл сайын жаздырып беруді ешқашан да назарынан тыс қалдырған емес. Қалыптасқан берік дəстүрге айналдырған. Биылғы жылғысы да солай. Мəселен, ардагерлерге «Егемен Қазақстаннан» – 100, облыстық «Жетісудан» – 100, «Огни Алатаудан» – 100, аудандық «Заман жаршысынан» – 100 газетті өз тарапынан жаздырып берген. Сондықтан да ардагерлердің бұл жағынан оған артар өкпелері жоқ. Ағабек аталған басылымдарға өзі де көпшілікті ойландырып, толғандырар мақалаларын үзбей жазып тұрады. Оның сауаттылығы мен қаламының қарымдылығы оны білетін адамдарға өте жақсы мəлім. Бірде Ағабек қариямен жол үстінде кездесіп қалдым. Жаны қалмай амандық-саулықты сұрастырып жатыр. Өзінің көптен бері көрінбей кеткенінің жайын сұрастырып қойдым. Сөйтсем, бұрын осы Қаскелеңде тұрып, автотранспорт кəсіпорнында механик болып жұмыс істеген, кейіннен Германияға көшіп кеткен неміс досы Плигердің арнайы шақыруымен Германияда болып қайтыпты. Екі ай болған кезінде Плигер оны Қаскелеңде тұрған, Ағабекпен қоян-қолтық араласқан тағы 5-6 досының үйлеріне апарыпты. Ол құр қол бармапты. Қалыптасқан қазақи салт бойынша əрқайсысының əулетіне отбасының атынан көрнекі сыйлықтарды сыйға тартыпты. Олар болса оны шексіз сағыныштарымен, шынайы қуаныштарымен екі айға дейін жібермей, алма-кезек қонақ жасапты. Ауылға қайтарында Плигер Ағабектің астына немістің иномарка автокөлігін мінгізген. Басқа достарының сыйлықтары да осал емес. Бұл достықты пір тұтқан Ағабектің кіршігі жоқ көңілінің көлденең тартар тағы бір көрінісі. Ағабек қарияның өнер жағынан да өресі биік. Өткен жылдардың бірінде ағаны медицина күнімен құттықтап, аудандық «Заман жаршысы» газетінің бас редакторы Өтесін Құбиев екеуміз үйіне кіріп шығуға бел байладық. Шыны керек, көңіліміз көкке екі елі жетпей қалды. Ол кісі бірде пианинода ойнап, бірде баянмен, бірде гармонмен, бірде домбырамен, бірде мандолинамен əуелете əн салып, тегін концерт қойып беріп, таң-тамаша қалдырды. Ол кісінің өмір өткелдері қарыстай қалың бір кітапқа татырлық. Қалай дəріптесе де жайсаңдығымен жарасымын тауып тұрады. Халық үшін ол қадірі бөлек қария. Біз оның сонысын дəтке қуат санап, қуанып жүреміз. Қанат ТƏКЕБАЕВ, журналист. Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қаласы.

www.limon.kg

Адам баласымен араласып жүргеннен кейін, олардың қай-қайсысының бойынан жаныңа жақын тартар жақсы қасиеттерін көріп тұрғың келеді. Кісілік келбетіне мейірім шуағы ұялаған, үнемі үлкендік үлгісінен, кінəраты жоқ кішіпейілдігінен, жасандылығы жоқ жайсаңдығынан, айрандай ұйыған адамдық қалпынан айнымайтын жандар қандай ортада жүрсең де жиі ұшырасып жатады.

 Көкейкесті

Ата-анаєа ќамќорлыќ – баланы ќорєаудыѕ берік негізі Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Қазақ қашанда «жесірі мен жетімін» жылатпаған халық. Алайда, адамдардың санасына «тек қазір, тек өзім үшін» деген қағиданың сынадай қағылғаны соншама, кейде адамдық пен айуандықтың қай жерде аяқталатынын ажыратудан қалып барамыз. Сондай пиғылдан отбасылар ойрандалып, балалар жапа шегуде. Ақпараттық алалау адамдарды адастырып, нəпсіні қоздыру арқылы күнə жасауға итермелейтінін бəріміз де біліп, естіп жүрміз. Міне, сондай 486 порносайт қайбір кезде Астана қаласы Есіл ауданы сотының шешімімен бұғатталған-ды. Бұған дейін интернет желісіне қосыла қалсаңыз, алдыңыздан жыныс мүшелерін көрсеткен суреттер шыға келетін. Компьютерге құмар ұрпағымыздың санасын улайтын осындай жалаңаш көріністер қазір біршама азайған. Əйтсе де балалар əлемін таза қалпында сақтау үлкендерге зор жауапкершілік жүктеп отыр. Сондай жауапкершілік Парламентте «Балаларды олардың денсаулығы мен дамуына нұқсан келтіретін ақпараттардан қорғау туралы» Заңның қабылдануына алып келді. Заңдық құжаттарды қабылдау арқылы қоғамдағы жағымсыз қылықтарды бірден тыйып тастау мүмкін емес жəне ол көптеген шараларды жүзеге асыруды қажет етеді. Əрине, мұның барлығы қомақты қаржыға тірелетіні өз алдына жеке əңгіме. Жақында Астана қаласының ауданаралық соты үш ай бойы кəмелет жасына толмаған қыздарды жалға алынған пəтерлерде қамап ұстап, қорқытып-үркітіп жыныстық қатынасқа итермелегені үшін А... есімді бір əйелді 5 жылға бас бостандығынан айырды. 1989 жылғы 20 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы қабылдаған Бала құқықтары туралы конвенцияда «əрбір адам баласы 18 жасқа толғанға дейін бала болып саналады» деп көрсетілген. Осы Конвенцияның 34-бабында «қатысушы мемлекеттер баланы жыныстық жолмен қинаудың жəне азғырудың барлық түрінен қорғауға міндеттенеді» деп жазылған. Қазақстан тарапынан бұл бағытта атқарылып жатқан істер аз емес. Əсіресе заңнамалық актілердің халықаралық құжаттарға сəйкес жетілдіріліп жатқанын ерекше атап кеткеніміз жөн. Қазақстан Республикасының БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясын ратификациялауының 20 жылдығына арналған халықаралық конференциясын өткізуі де соның айқын дəлелі. Аталған халықаралық шарада 2015 жылдың соңына дейін бала құқықтарын қорғаудың ұлттық, жанжақты жəне ведомствоаралық негіз ретінде қабылдау жəне оны іске асыру үшін қажетті еңбек жəне қаржы ресурстарын бөліп, Қазақстан Республикасында балаларды қорғаудың 2030 жылға дейінгі жалпы стратегиялық жоспарын əзірлеу бойынша жұмысты аяқтау ұсынылған-ды. Ұсынымда жағдайы күрделі отбасылар үшін арнаулы кепілді əлеуметтік пакет ұсыну; 0-ден 3 жасқа дейінгі балалары бар аналарды жұмыспен қамтудың икемді бағдарламасын əзірлеу; балалардың жағдайы ойдағыдай болуына үнемі мониторинг жүйесін жүргізу жəне өзге де шаралар көрініс тапқан-ды. Отбасылық құндылықтарды балабақшадан бастап, мектептерде жетілдіріп, жоғары оқу орындарында пысықтаған жөн. Олай болмаған жағдайда немесе назардан тыс қалғандар еріксіз теріс қылықтарға бой алдыратыны белгілі. Кəмелетке толмаған жастарды етек қатынас жасауға тарту белең алып барады. Елордадағы 20-ға тарта саунада жүргізілген биылғы рейдтің нəтижесінде

30 «жеңгетайлық» фактілері анықталған. Сол «жеңгетайлардың» артында тұрған жүздеген жас қыздардың тағдыры не болмақ? Айта берсек мысал көп. Алматы жəне Ақтөбе облыстарындағы топтасып қыз зорлау оқиғалары ойлантпай қоймайды. Мұндай қылмысқа барғандар ауыр еңбекке жегіліп, тапқан табыстары өздері жəбір көрсеткен нəзік жанның моральдық өтеміне жұмсалуы тиіс деп ойлаймыз. Қыздың арын аяқасты ету өте үлкен көлемдегі айыппұлға жəне ұзақ мерзімді бас бостандығынан айыруға жатқызылуы тиіс. Өйткені, өркениетті елдерде бұл үшін жауапкершілік жоғары жəне оның салдары үлкен айыппұл мен абақтымен аяқталады. Жоғарыда ашып көрсеткен жағымсыз қылықтар, əрине, адам өмірінен із-түзсіз жоғалып кетпейді. Оның салдары некенің бұзылуына да алып келеді. 2013 жылғы қаңтар-желтоқсанда АХАТ органдарында 168,4 (2012 жылдың сəйкес мерзімінде 164,7) мың неке тіркелсе, 51,5 ( 2012 жылы – 48,5) мың ажырасу орын алыпты. Бұл жерде некеге отыру 2,2 пайызға, ал ажырасудың 6,2 пайызға артқанын көреміз. Бала сату оқиғаларының да жиілеп бара жатқандығы қатты қынжылтады. Бұл жанының рахатын ғана ойлаған, біреудің көз жасымен ақша табуды ғана көздеген жандардың ісі. Жамбыл облысында былтыр білім беру бөлімінің қызметкері «мемлекеттік қызмет» деген қасиетті ұғымды тəрк етті. Анасының барлығын жəне ата-аналық құқынан айырылмағандығын біле тұра ол бəзбір ерлі-зайыптыға біреудің баласын 170 мың теңгеге сатып жіберген. Əлі өмірге келмеген сəбиді Ақтөбе облысында анасы мен қызы сатпақ болған жағдай жағаңды ұстатпай қоймайды. Ал Алматы облысында 28 жасар əйел өз сəбиін 6 мың АҚШ долларына бағалапты. Əрине, мұның барлығы да анықталып, қылмыстық іс қозғалған фактілер. Өзара келісіп, заңды айналып өтіп жатқандары қаншама. Əкесі мен шешесі тірі жүрсе де балалар үйінде тəрбиеленіп жатқандар да жетерлік. Міне, сондай ата-аналарының безбүйректігінен тастанды балалар азаймай тұр. Балалар үйіндегі тəрбиеленіп жатқан əрбір 10 баланың 8-нің ата-анасы тірі көрінеді. ІІМ мəліметтеріне қарағанда, тұрмысы төмен 12860 отбасында тəрбиеленіп жатқан 19500 бала əлеуметтік жетімдікке ұшырау қаупі туындап отырғанға ұқсайды. Жыл сайын 2000 бала əкешешесінің қамқорлығынсыз қалып, мемлекеттік мекемелерге орналастырылып жатады. БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) қолдауымен жүргізілген зерттеулерге қарағанда, балаларды интернаттық мекемелерге орналастыру оларға қатысты қатыгездік əрекеттерден қорғаумен емес, ата-аналарының кедейшілігімен немесе басқа да əлеуметтік-экономикалық факторларға байланысты. Соңғы жылдары еліміздің экономикалық ахуалының артуымен жетім балаларға деген қамқорлық арта бастады. Балалар үйінен шыққандарға баспана беріліп, жұмысқа орналастыру тетіктері жетіліп келеді. 2005-2012 жылдар аралығында еліміз бойынша мүгедектігі бар балалар саны көптеп анықталып, оларға деген қамқорлық та өсті. Бұдан басқа тастанды балалар саны да біртіндеп азайып келеді. 2013 жылғы мəліметтерге жүгінер болсақ, соңғы 5 жыл ішінде балалар үйі 14-ке, ал ондағы балалар саны 5 мыңға кеміген. Бұл жерде баса айта кетерлігі, елімізде əлі де патронаттық отбасы мəселесі түбегейлі шешімін таппаған. Конвенцияның «балалар отбасында тəрбиеленуі керек», деген талабын орындауға елімізде барлық мүмкіншілік бар. Батыс Еуропа мен АҚШ патронаттық отбасын

құру арқылы өздеріндегі балалар үйі мен жетім сəбилер баспанасын барынша азайтуға қол жеткізіп отыр жəне Балалар құқын қорғау туралы халықаралық құжатты ұтымды пайдалануда. Сондықтан да шетелдерден балалар асырап алуды жолға қойып алған. Негізінен Конвенция бір елдің баласын екінші ел тұрғындары асырап алуына рұқсат береді. Онда: «егер баланы туған елінде біреудің тəрбиесіне беру немесе оны тəрбиелеуді немесе асырап алуды қамтамасыз ететін отбасына орналастыру жəне лайықты күтімді қамтамасыз ету мүмкін болмаған жағдайда, онда баланы басқа елге асырап алуға беруді-балаға күтім берудің баламалы тəсілі ретінде қабылдауға болады деп таниды», деп анық жазылған. АҚШ мемдепартаментінің мəліметіне қарағанда, 1999 бен 2011 жылдар аралығында америкалық отбасылар 233934 баланы өзге елдерден асырап алған. Өз балаларын асырауға бергендердің ішінде Қытай бірінші орында тұр. Бұл жерде қытайлықтардың ер балаларды өздерінде қалдырып, қыз балаларын беретіндігі белгілі. Жалпы, осы елден америкалықтар 66630 бала асырап алса, екінші орыннан көрінген Ресейден 45112 бала, ал үшінші орынға жайғасқан Оңтүстік Кореядан 18604 баланы асырауға алыпты. Одан кейінгі орында Эфиопия, Украина жəне Қазақстан. Елімізден 1999 жəне 2011 жылдары аралығында америкалық отбасылар 6421 бала асырап алған. Балаларды асырауға берген лауазым иелерінің: «олардың денсаулығы жоқ, кемістігі бар, сондықтан емдеуді қажет ететін еді», деп Парламент қабырғасында талай ақталғанына куə болып едік. Ал теледидардан көрсетілген балалардың ондай балаларға жатпайтыны тайға таңба басқандай анық. Əрине, бұл жерде сол бүлдіршіндердің кейбірі ақшаға саудаланып кеткені де жасырын емес. Қайбір кезде оларды 25-50 мың доллар аралығында бағалап жатқаны туралы ақпараттар болды. Əрине, өткен өтті, енді ол балаларды қайтару да мүмкін емес. Ендігісі еліміздегі балалар үйінде тəрбиеленіп жатқан бүлдіршіндерге жарқын болашақ сыйлау. Сөз реті келгенде Қазақстандағы жағдайды да айналып өте алмасымыз анық. Елімізде əке-шешесіз қалған 34 мың баланың тек 2000-ы ғана қазір патронаттық тəрбиеде екені белгілі. Яғни, балалардың 6 пайызы ғана өз бақыттарын отбасыдан тапқан. Бас прокуратура бірінші департаментінің басшысы Қанат Сейідғапаровтың өткен жылғы берген ақпарына қарағанда, интернатта тəрбиеленіп жатқан бір балаға айына 70 мың теңге қарастырылса, қамқорлыққа алынған балаға бар-жоғы 17 мың теңге, ал патронаттық тəрбиешілерге 27 мың теңге көзделіпті. Баланы асырап алғысы келетін патронаттық отбасыларға интернатта тəрбиеленіп жатқан балаға бөлінетін қаржы көлемінде қомақты қолдау көрсету жайы Парламентте талай көтерілгенімен, бұл мəселе артынан сиырқұйымшақтанып, шешілмей қала береді. Қорыта айтқанда, балаларды қорғау олардың ата-анасының əлеуметтік жағдайына тікелей байланысты екені даусыз. Интернатта тəрбиеленіп жатқан бір балаға айына 70 мың теңге қарастырылғаны сияқты отбасына берілген балаға да соншалық қаражат бөлінсе – бала асырап алу тиімді болар еді. Сонда шетелдерге бала беру тыйылып, жетімдер отбасында тəрбиеленіп, ата-ана қамқорлығын көрмек. Отбасылық құндылықтардан сусындаған бала бетімен кетпей, елдіктің іргетасын бекітетін болар еді.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Шаєын бизнестіѕ шарыќтар шаєы Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

«Бизнестің жол картасы-2020» – Үкіметтің шағын жəне орта бизнес өкілдері үшін тамаша мүмкіндігі. Істің көзін таба білген жандар икеміне мемлекет тарапынан көрсетілетін қолдау болып отыр. Бағдарламаның жаңа жұмыс орындарын ашып, экономиканың шикізаттық емес секторында кəсіпкерлікті дамытуға бағытталғандығын жиі көтеріп жүрміз. Сол себепті «Бизнестің жол картасы-2020»-ға қатысқысы келетін кəсіпкерлер қатары артуда. 2013 жылмен салыстырғанда олардың саны екі есеге көбейіп, 78 мың субъектіге жеткен. Бүгінде 58 мыңнан астам жаңа жұмыс орындары құрылып, 171 мың жұмыс орны қайта қолдау көрген. Дəлірек айтсақ, экономикамызда жаңадан ашылған əр 5 жұмыс орны осы бағдарлама аясында құрылған. Бағдарламаның маңызы кəсіпкерлер үшін арта түскендігі білініп келеді. Сондықтан жетістіктер ескеріле отырып, бағдарлама толықтырылып, кеңейтілмек. Үстіміздегі жылы субсидияға үміт артатын жобалар 1,5 есеге, займ кепілдігі бойынша жобалар 2 есеге көбейтілетін болады. Бұдан өзге бөлінетін қаржы құралдары 30 пайызға өсіп, 35 млрд.-ға жетіп отыр. Қазақстан үшін шағын

кəсіпкерліктерді орта санатқа дейін өсіріп, одан əрі ірілер қатарына енуге талпындыру өте маңызды. Өйткені, экономикамыздың дамуы үшін шағын жəне орта кəсіпкерліктің рөлінің салмағы артып келеді. Сондықтан «Бизнестің жол картасы -2020» жəне оның жүзеге асу жолдары сипаты жыл өткен сайын жетілдіріліп, ерекшеленіп отыр. Дағдарыстан кейінгі даму кезеңіндегі мемлекеттік қолдау бизнес пен қаржылық секторға қатар маңызды. Шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамыту не үшін керектігі туралы көптеген себептер келтіруге болады. Бұл сектордың экономикамыздың стратегиялық дамуы үшін маңыздылығы өте үлкен десек, оның астарында бизнестің бұл түрінің дамуы елдің шикізаттық өндіріске тəуелділігін азайта түсетіндігін əркім түсініп болды. Əрі ірі кəсіпорындарға қарағанда орташа кəсіпкерлік экономикалық жағдайлар өзгерісіне сəйкес тендіруге ыңғайлырақ келеді. Жаңа жағдайларға тез бейімделе алады. Олар шығарған өнімдер мен көрсетілетін қызмет түрлері көбінесе тұрғындардың төлем қабілеттілігіне тəуелсіз болатындықтан, дағдарысты да аз шығынмен еңсере алады екен. Тағы бір тұрғыдан айтар болсақ, саяси-əлеуметтік негіздер де жоқ емес. Орта санатты дамыту – азаматтық

қоғамды қалыптастыру мен тұрақтылықтың кепілі. Орта санат өкілдері тұрақты дамуды қалайды, өйткені, олар үшін жоғалтатын дүние көп. Сондықтан тұрақтылық олар үшін ерекше мəнге ие. Дегенмен, шағын жəне орта кəсіпкерліктің жаңа субъектілері біз қалағандай «қаулап өсіп» көбеймей тұр. «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының ғаламтордағы арнайы сайтында бизнестің дамуына не кедергі болуда деген сауалнама ұйымдастырылыпты. 5126 дауыс берушінің жартысынан астамы «қаржы құралдарының, несиенің жетіспеушілігі» (кепілмен қамтамасыз ету) деп жауап берген екен. Шындығында да кез келген кəсіпорынды ашу үшін бастама керек, ал ол үшін жарғылық капитал болу керек. Қазақстандық банктерден бизнес бастамалар үшін несие алу қиындау екені белгілі. Өйткені, тəуелділік əлі де болса жоғары. Бұған түсіністікпен қарауға да болады. Сол себепті шағын жəне орта кəсіпкерлікті қаржыландыру жағын түрлі бағдарламалар арқылы мемлекет мойнына алып отырғаны үлкен жеңілдік дер едік. Оған мысал «Бизнестің жол картасы-2020». Еліміздегі шағын жəне орта бизнеске берілетін несиенің əр бесіншісі «Даму» қорынан беріледі екен. Кеше ғана шағын жəне орта кəсіпкерлікпен айналысатындарға жақсы жаңалық жетті. Мемлекет басшысының Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекеттің шағын жəне орта кəсіпкерліктің дамуына қосымша 70 млрд. теңге бөлінетіндігін тағы бір пысықтады. Бұл Үкіметтен қолдау күтіп жүрген бизнесмендерге үлкен ынталандыру болмақ.

Несиеден несібесін тапќан

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Ертіс ауылдық округына қарасты Мұрат ауылында тұратын Алмабек Жұмаділов кəсібін бастағанға дейін ауыл шаруашылығында əртүрлі жұмыстар істеумен айналысып келген. Отбасының жағдайына байланысты 2000 жылы ауылдан қалаға қоныс аударып, жалдамалы жұмыстармен де айналысып, табыс табады. Бірақ өмір бойы ауылда тұрған адам қаланы жерсіне алмай қайтадан ауылды аңсайды. Сөйтіп, ауыл да кəсіпкерлікті дамыту мақсатында қалаға жақын Мұрат ауылынан жер алып, 2011 жылы өз қолымен басына баспана, малға арналған қора-жай салып алады. Ендігі мақсаты мал өсіру болатын. Бір күні газеттен «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасының екінші бағыты бойынша шағын несие алуға болатыны туралы естіп, Семей қаласы əкімдігінің жұмыспен қамту орталығына ат арылтып келеді. Іздегенге

5

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

сұраған дегендей, бірден өтініш беріп, қажетті 2 миллион теңгеге қол жеткізеді. Бұл қаражатқа 2 сауын сиыр, бір бас тайынша, 35 бас қой малын сатып алған. Бұрынғы салған қорасы шағындау болғандықтан, дереу топты малға арналған күндізгі жəне түнгі тұратын қоражайларын салып, толық жағдай жасайды. Алынған сиырлары да бұзаулап, қала базарларын қамтамасыз ете бастайды. – Қора-жай салуым өз алдына, өткен жаздан шөп шауып, жаңа кəсіппен айналыса бастадым, – дейді Алмабек Жұмаділов, – жеңіл автокөлігімнің тіркемесімен шөп тасып, құнарлы мал азығын дайындадым. Сапасы жақсы əрі сатып алғаннан гөрі осы дұрыс. Шаруам берекесін берді, алған сиырларым бұзаулап, қойлар да төлдей бастады. Қуанышымда шек жоқ. Əй, осыңнан не шығады деп қолын сілтегендер де болды. Дегенмен, əрбір бастаған істен нəтиже шығарудың қиыншылықсыз болмайтыны түсінікті. Бұл

қиындықтарды жеңуге тырыстым. Келешекте мал басын төлінен өсіріп бес жылдың ішінде ірі қараны он бес басқа, ал ұсақ малды жүз басқа жеткізгім келеді. Елбасының соңғы Жолдауында жəне «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» мақаласында ауылдағы кəсіпкерлікті қолдауға баса назар аударып отыр. Оның үстіне несиенің пайызы басқа несиеге қарағанда төмен жəне жиырма айға дейін тек үстемесін ғана төлейтін жеңілдіктері тағы бар. Мемлекеттің осындай жасап отырған қамқорлығын кəсібін енді бастаған ауыл тұрғыны ретінде басқаларға да насихаттағым келеді. Осындай несиеден несібесін көріп отырғандар əрбір ауылдық округтарда баршылық. Бағдарламаға қатысып, несие алғаныма ризашылығымды білдіре отырып халыққа мінсіз қызмет ету басты міндетім деп есептеймін дейді ауыл кəсіпкері. СЕМЕЙ.

Мал баќќанєа бітеді Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Тоқтар КЕНЖЕҒАЛИЕВ, журналист.

Сґз басы Батыс Қазақстан о бастан республикадағы аграрлы аймақтар қатарынан орын алып келді. Сексенінші жылдардан бастап мұнда көмірсутегі шикізатын өндіру қолға алынғанымен бұған дейін батысқазақстандықтар беттесіп көрмеген бұл жаңа үрдіс өңірдегі ауылшаруашылық тауарларын өндірушілердің үлесін кеміте алған жоқ. Ақжайық аймағындағы астық өсіру мəселесіне де тым біржақты көзқарас тұрғысынан келу қиын. Заманауи технологиялар қолданылғанымен негізінен нар тəуекелге негізделген егістік жағдайында ауа райына деген тəуелділік толықтай жойылып болған жоқ. Яғни бірқатар жағдайларда болашақ мол астықтың тағдырын жаз айларында екі-үш қайтара жауатын жаңбыр шешетіні ешкімге де құпия емес. Сондықтан да кейінгі кезде облыста мал шаруашылығын өркендетуге басымдық беріліп келеді. Мұның өзі бүгінгі күн талабынан туындаған оң шешім деп білеміз. Оның үстіне Орал өңірінің шалғайдағы Қазталов, Жаңақала, Жəнібек жəне Бөкей ордасы аудандарында бұл саланың тиімділігі мен өнімділігін көтеру үшін оң табиғи факторлар қалыптасқан. Сондықтан да біз сол өңірлерге атбасын тіреп, мал баққан ағайындардың бүгінгі жайкүйімен танысып қайтуды мақсат еткен едік.

Баєдарлама мїмкіндігі мол

Ауыл шаруашылығымен айналысамын деген адамға мемлекеттен берілетін көмектің түрі сан алуан. Осыған дейін «Сыбаға», «Бизнестің жол картасы» жəне басқа да жобалар аясында мал сатып алып, жеке кəсібін өрістеткен ағайын үшін «Агробизнес-2020» деп аталатын жаңа бағдарлама бұрынсоңды болмаған жеңілдіктерге жол ашқалы тұр. Осы бағдарлама аясында 2013 жылы Батыс Қазақстан облысына 4 миллиард 300 миллион теңге қаржы мал жəне өсімдік өсіруге бөлініп, тағы 3 миллиард 850 миллион теңге шаруаларға несие түрінде берілген. Бірнеше маңызды бағыттан тұратын бағдарламаның басты артықшылығы – ауыл адамының тұрмысын түзеуіне барынша қолайлы, мейлінше икемделген шарттарды көздеуінде. Мəселен, енді мал аламын, қажетті техника аламын деген жандар жұмсаған қаржысының 20 пайыздан 80 пайызына дейінін демеуқаржы түрінде кері қайтарып алады. Бұл өз кезегінде айналым ақшасын молайтып, жұмысты одан əрі жандандыруға жəрдемін тигізетіні даусыз. Ендігі мəселе – сол қаралған қаржының, жасал ған жеңілдіктердің ауыл еңбеккерлеріне дер кезінде жəне дұрыс жетуінде. Осы тұрғыдан алатын болсақ, Орал өңірінің шаруалары бағдарламаның бар игілігін түгелдей көріп отыр деуге əлі ертелеу. Өйткені, көп жерлерге нақты ақпарат жетпей жатыр, халыққа

түсіндіру жұмысы жергілікті атқарушы органдар тарапынан сылбыр жүргізілуде. Таяуда облыстың шалғай жатқан Жаңақала, Бөкей ордасы, Жəнібек, Қазталов аудандарын аралап, бағдарламаның жүзеге асырылу барысымен танысқан кезімізде бұған əбден көзіміз жетті. Рас, аталған аудандарда мал басы жыл санап өсуде, асыл тұқымды ірі қара сатып алынуда, тұрғындардың тұрмысы да жаман емес. Жеткен жетістіктерді ешкім де жоққа шығара алмайды. Дегенмен, «ортақ өгізден оңаша бұзауды» артық көріп, ірі шаруашылыққа айналудан қашқақтап, соның салдарынан Үкіметтен берілетін көмектен қағылып отырғандар да жетерлік деуге болады. Мысалы, мал өсіруге аса қолайлы Жаңақалада 394 шаруа қожалығының 230-ы түрлі себептермен демеуқаржы алмайды. 20 мың гектарға жуық жері бар 42 қожалықтың аты бар да, заты жоқ. Яғни қағаз жүзінде ашылып, шөп басын сындырмаған. Бөкей ордасындағы жұмыс істеп тұрған 377 агроқұрылымның 134-і ғана 342 миллион теңге демеуқаржы ала алды. Қалғандары мемлекеттік қолдаудың шарапатын көруге асығатын түрлері байқалмайды. Жəнібек ауданындағы жағдай да осы тақылеттес. Мұнда тіркелген 290 қожалықтың 72-сі мүлде жұмыс істемейді. Демеуқаржы алған шаруашылықтардың саны – 62, алмағандары –156. Қазталовта 583 агроқұрылымның 48-і «өлі» шаруашылық. Кей қожалықтар мал өсіруді қаламай, тек шөп шауып, оны сатумен шектеліп отыр. Осындай жағдайда жаңа бағдарламаның жақсы жұмыс істеп кетуіне ең алдымен жергілікті атқарушы орган жетекшілері мұрындық болғанын қалар едік. Бағдарлама аясында мемлекет беретін көмекті алу үшін мал басын 30-дан асыру қажеттігін, бруцеллезге шалдыққан малды жою мəселесін халыққа мұқият, жанжақты түсіндіру жұмыстары да кемшін соғып жатқандай көрінді. Тұтастай алғанда, бүгінде облыста мал бордақылау алаңдары, ет қабылдау орындары көптеп салынуда. Мəселен, Янайкин ауылындағы мал бордақылау кешені қожалықтарға қолайлы бағамен мал алып жатыр. Алдағы уақытта Батыс Қазақстан облысы Еуразиялық экономикалық одақ аясында көршілес Ресей еліне ет экспорттауды көздеуде. Оны жүзеге асыру үшін өнімнің сапасы мен экологиялық тазалығы алдымыздан шығады. Яғни біз малдəрігерлік қызметтің жұмысын жоғары деңгейге көтеруіміз керек. Құдай оның бетін аулақ қылсын, Тінəлі ауылындағы аусыл дерті көпшіліктің жадынан əлі өше қойған жоқ. Аусылдың салдарынан облыс 2013 жылдың күзіне дейін етті сыртқа шығара алмады. Күні бүгін карантин алынды. Енді ешқандай кедергі жоқ. Əрине, барлық мəселе бір күнде емес, кезең-кезеңімен, жүйелі түрде шешілуде. Қазталов – Жəнібек – Орда бағытында асфальт жолдың құрылысы жүргізіледі. Сонымен қатар, Капустин Яр əскери сынақ полигонына жалға берілген Жаңақала мен Бөкей ордасы аудандарының 1 миллион гектарға жуық жерін кері қайтару Үкімет алдына қойылып отыр. Бұл

мəселе шешімін тапса мал өсіруге мол мүмкіндіктер туатыны анық.

Енжарлыќ етектен тартпаса Дəл осы мəселе күні бүгін қайқай жерде де өткір тұр. Егістікпен айналысқандар бағбанның жоқтығын айтса, мал баққан ағайын бақташының тапшылығын алға тартып, зар жылап қоя береді. Сапар барысында бұған көзіміз анық жетті. Жаңақала ауданындағы «Бірлік» асыл тұқымды қой зауыты» ЖШС-нің директоры Қанат Ешімов өз басынан өткен жағдайды баяндап берді. «Соңғы екі-үш жылда жұмысына жауапсыз қараған жеті-сегіз малшыны ауыстырдық. Айдың-күннің аманында 50 тоқтыны жоқ қылып жіберген тағы біреуімен соттасып жатырмын. Былай қарағанда, ай сайын 70-80 мың теңге көлемінде жалақыны уақтылы төлеймін. Салыстырып қарасам, қаланың өзінде екінің бірі мұндай жалақы таппайды екен. Қыста соғымын алады. Тіпті, қызым тұрмысқа шығады дегесін қолма-қол 260 мың теңге ақша да бергіздім. Соған қарамастан əлгіндей жасап отыр. Болашақта мал бағатын адам қалмайтын болды», деді Қ. Ешімов. Қазталов ауданы Бостандық ауылдық, округінен келген «Нұрбек» шаруа қожалығының жетекшісі Қазбек Ғазизов ақсақал жақында 70 жасты желкелепті. Өзінің айтуынша, əлі күнге дейін трактордың рөлінен түспеген. «Шөпті қазір де өзім шабамын. Бірақ, механизаторлардың ең жасы 50-де. Күні ертең трактордың рөліне отыратын адам табылмай қалуы да мүмкін», деп мұңын шақты ақсақал. Əрине, бұл мəселеде нақты кесім айту қиын. Сөздің турасын айтқанда, ауылдарда барлық жағдай бар, газы, суы, жарығы, бір сөзбен инфрақұрылымы жасақталған жаңа жұмыс орындары ашылуда. Сонда да адамдар ауылда жұмыс істеуге құлықсыз. Енжарлық, бойкүйездік бойымызды əбден билеп алған. «Ауылда мүлде жұмыс жоқ, ауыл əкімі мүлде жұмыс ұсынбайды» дейтіндер көп. Егер де жұмыс ұсыныла қалса «биржадан берген жұмысы маған ұнамайды, ол жұмысты жасауға арланамын» деп ат-тонын ала қашатындар да кездесуде. Сонда не жұмыстың да арлы, арсызы болғаны ма?! Өзі жұмыссыз отырады, сөйте тұра «мен ананы істеймін, мынаны істемеймін» деп таңдайды. Қолы қимылдағанның аузы қимылдайтынын ұмытпаған жөн. Қазір облыстың мал шаруашылығына қолайлы екендігін ескеріп, алыс-жақын шетелдерден мал өсіруге ниет білдірушілер көбеюде. Мысалы, ірі кəсіпкерлердің бірі мал өсіретін шаруашылық ашып, жергілікті халық келіспесе мал бағуға Моңғолия мен Қытайдан бес-алты отбасын көшіріп əкелуге ниетті. Жақсы, олар өзіміздің қандастарымыз болса ештеңе емес. Ал егер, қытайлықтар немесе моңғолдар болса ше? Ойланатындай жағдай. Тағы бір мысал. Оралдағы «Омега» зауытында бірнеше мың шаршы метр бос жатқан өндіріс алаңдары бар. Солардың бірінде Кентау трансформатор зауытының Оралдағы филиалының құрылысы басталды. Мұндағы 100 құрылысшының

30-ы ғана жергілікті азаматтар. Қалған жетпісі еліміздің өзге өңірлерінен келгендер екен. Сұрастыра келе ұққанымыз жергілікті құрылысшылар 70-80 мың теңге айлықты місе тұтпайды. Əрі жұмыс уақытын, тəртібін сақтай бермейтін болып шықты. Рас, қазір ел ішінде мигранттарға мал бақтырайық деген ұсыныс айтушылар көп екені байқалады. Алайда, бұл арқылы мəселе түпкілікті шешілмесі анық. Одан да өз азаматтарымыздың ынта-ықыласын көтергеніміздің артықшылығы мол болса керек.

Бґгет бітелмей, су аєып кетеді

Мал баққан ағайынды тағы бір толғандыратыны – каналдардың бойындағы қақпалардың (шлюз) қолды болып кетуі салдарынан келген су тоқтамай рəсуа болуы. Көктемгі тасқын кезінде суға қарық боламыз деп алақан ысқылаған ауылдықтар жаз басталысымен қайраңда қалған балықтың күйін кешеді. Не көлтабанға су шығара алмай, не төрт түлігіне тұнық су ішкізе алмай пұшайман халге түседі. Мұны Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаевқа Жаңақала ауданында болған кезінде аудан əкімі Лавр Хайретденов баяндап берді. «Аудандағы 61 су нысанының барлығы дерлік тозған. Ең керекау деген оншақтысын жөндеудің өзіне қыруар қаржы керек. Ең қиыны – бұл нысандар иесіз. Енді оларды жергілікті балансқа алу үшін түгендеп, жер актісін, техникалық төлқұжатын жасақтау керек. Бұған қаржы таба алмай отырмыз», деді Л.Хайретденов. Суға қатысты екінші бір күрделі жағдай Қазталов ауданы Жаңажол ауылдық округінде қалыптасып отыр. Осы жердегі «Алмас» шаруа қожалығының жетекшісі Ақан Оразаевтың айтуынша, канал арқылы келетін суды бөгейтін қақпа ұрланып кеткен. «Күніміз малға қарап отырған адамбыз. Үш айдан бері су тоқтамай ағып жатыр. Оның жолын бөгеу туралы ауыл əкіміне жыл сайын айтқанмен еш нəтиже шығар емес», деді А.Оразаев. Негізі мұндай иесіз су нысандары облыста өте көп. Енді заң бойынша су нысанын иесіз деп танып, сот арқылы балансқа алу, сөйтіп мал баққан ағайынның бір мəселесін шешудің уақыты жеткен сияқы.

Тобыќтай тїйін Түйіп айтқанда, бүгінде облыстың шалғайдағы малды өңірлерінде саланы өркендету бағытында қолға алынған істер жетерлік. Сонымен бірге, əлі күнге дейін шешімін таппай жүрген түйіткілдер де жоқ емес. Қолдан келетін іс пен берілген мүмкіндіктерді дұрыс пайдаланбай уысынан шығарып алып жүрген ағайындарымыз да кездесіп қалып жүргеніне журналистік іссапар барысында көз жеткізгендей болдық. Жоғарыда айтылғандай, бүгінгі күні ауылда мал өсіруге ниет қойған тұрғындарға мемлекет тарапынан жасалып отырған қолдау түрлері баршылық. Соны ұтымды да икемді пайдалана білсе, олар тек ұтарына, өзіне де, қоғамға да пайдалы іс қыларына сенім мол. Батыс Қазақстан облысы.

Полиэтилен ґнімі ґндірілуде Ақмола облысы Шортанды ауданында республикалық үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы аясында жылына 1500 тонна полиэтилен өнімін өндіретін кəсіпорын іске қосылып, қарқынды жұмыс істеуде. Жаңа өндіріс орны жергілікті 37 тұрғынды тұрақты еңбекпен қамтуға мүмкіндік берді. Бүгінгі күнге дейін кəсіпорын 125 тонна полиэтилен пленкасы мен 223 тонна полиэтилен пакетін шығарып 124 млн. теңгенің өнімін өндірген.

Ағымдағы жылдың желтоқсан айында кəсіпорын толық қуатымен жұмыс істейді деп көзделуде. Шортанды ауданында теміржол инфрқұрылымына байланысқан индустриялы аймақ құру жұмысы қарқын алуда. Ол үшін теміржолға жақын орналасқан бос жатқан жерлерді игеріп, түрлі кəсіпорындар құру жұмысы жүргізілуде. Атап айту керек, 2014 жылы индустрияландыру картасына ауданнан 3 жоба енгізілген. «Егемен-ақпарат».

1


6

www.egemen.kz

Ғазез Құсайыновты көптен бері білемін. Саналы ғұмырын өрт сөндіру саласына арнап, абыройлы қызмет етті. Үлгілі отбасылардың біріне айналып, балаларын тəрбиелі етіп өсірді. Жастайынан еңбекпен шынығып өскен ол зейнетке шықса да, қол қусырып қарап отырмады. Зайыбы Нарғимамен ақылдаса келіп, бие сауып, қымыз ашытайық, теріскейде кенжелеп қалған ұлттық дəстүрді дамытуға қал-

15 тамыз 2014 жыл

жайымыз бар. Өзім жаздырып алатын сүйікті газетім ««Егемен Қазақстанның» бетінен белгілі журналист Сүлеймен Мəметтің «Қазақ қымызының патенті қазақта екен» деген мақаласын үлкен сүйсініспен оқып, сауын биелердің санын одан əрі көбейтуге ден қойып отырмын. Ол үшін асау жылқыларды үйрететін арнайы станок жасап алдым. Меніңше, қазы-қартаның патенті французда, қымыздікі немісте деп

Ќымызшы Єазездіѕ екі арманы

қадерімізше үлес қосайық, кейінгі жастарға үлгі көрсетейік деген шешімге келді. Сөйтіп, емге – шипа, дертке – дауа ұлттық сусынды əзірлеудің қырсырын əбден меңгеріп алғаннан кейін бірнеше бие байлады. Аз уақыттың ішінде отбасының кірісі молайып, ырыс-берекесі артты. Содан бері қазан бір ортайған емес. Қымызы балдай, дəмділігі тіл үйіреді, бағасы арзан, дейді осы іс қолынан келсе де, мойны жар бермейтін қымызға қызара бөрткен ауылдастары. «Мінсе – көлік, жесе – ет, ішсе – қымыз» дейтін жылқы ежелден табиғатымызға жақын. Қамбарата түлігін өсіру бабамыздан қалған мирас болғандықтан, табыс табудан гөрі салт-дəстүрімізді жаңғыртсақ деген мақсатпен жұмыс атқарып жатқан

байбалам сала бергеннен түк өнбейді. Одан да дəру қымызды дастарқаннан үздірмеудің жолдарын жан-жақты қарастырған абзал, дей келіп, шипалы сусынды баппен дайындаудың əдістəсілін айтып берді. Қарап отырсаң, оның еш құпиясы жоқ. Ең бастысы ниет, құлық болсын. Қымызшы Ғазез Құсайыновтың бастамасы тепсе темір үзетін, бірақ жұмыссыз елтең-селтең жүрген жастарға тағылым, үлгі болса, кəнеки! Бие сауып, одан түскен табысты қымыз шаруашылығын дөңгелетуге жұмсап отырған Ғазекеңнің бір арманы– дəру шипамен емдеу орындарын да қамтамасыз ету. Бірақ көңілінде саудалай алмай тығырыққа тірелемін бе деген күдік басым. Олай ойлауына негіз жоқ емес. Осы

ҮКІМЕТ күнге дейін бұл орындардан ешкім келіп, қызығушылық танытқан емес. Екіншіден, Үкімет тарапынан жылқы өсірушілер мен қымыз ашытушыларға қамқорлық, жеңілдік жасалған жөн деп есептейді. Өйткені, зейнетінен бейнеті, рахатынан азабы мол кəсіпті нəсіпке айналдыру айтуға ғана оңай. Немере інісі Шəкен – басты көмекшілердің бірі. Асау малды үйрету, желідегі құлындардың күтімі, сауынды күніне бірнеше мəрте ұйымдастыру, саумалды ашытып, қымызға айналдыру, айта берсе, тынымсыз іс таң атқаннан кеш батқанша таусылмайды. Қымыздың бабын келістіру – Нарғиманың еншісінде. Ұжым болып жұмылмаса, тауқыметі бітпейтін тірлікке екінің бірінің тəуекел ете бермейтіні де сондықтан. Бір сөзбен айтқанда, жылқы малын өсіруге зор еңбек керек. Құсайыновтар отбасы қымыздың емдік қасиетіне бірінші кезекте көңіл бөледі. Той-жиындарда сөздің əлқиссасын салт-дəстүрімізден бастап, аяғын қымызға тірейді. Геродот дəуірінен, іргедегі Ботай мəдениетінен, Шоқан Уəлихановтың өмірінен мысалдар келтіріп, шипалық қасиеттерін санамалап береді. Қымыз шаруашылығын өркендетудің арнайы жобасын ойластырып жүргенін, бұл орайда, ғылымға сүйенетінін көлденең тартады. Ортақ күшті біріктіріп, неге жылқы зауытын ашпасқа деген ой тастайды. Ауыл болып жұмылып, білек сыбана кіріссек, өзгелер де қызығушылық танытып, жаңа жұмыс орындары ашылар еді. Оны ауылдастары қолдай сөйлеп, «бəсе, облыс бойынша өткен «Бал қымыз» байқауының бас жүлдесін жеңіп алуы тегін емес-ау», деп таңдай қағысады. Имандылыққа ұйып, бес уақыт намазын қаза қылмайтын Ғазездің ішіне сыр ғып бүккен тағы бір арманы – той-томалақтарды арақ-шарапсыз өткізу, бал қымызды дастарқанның күнделікті сəніне, əріне айналдыру.

ҮКІМЕТ

Дəуренбек ҒАЛЫМОВ.

Солтүстік Қазақстан облысы, Уəлиханов ауданы.

Баєдарлама єылыми тўрєыдан ќаншалыќты ќамтылуда? Əбдірахман ОМБАЕВ,

Қазақ мал шаруашылығы жəне мал азығы өндірісі ғылыми-зерттеу институтының бас директоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

Агроөнеркəсіптік кешенді дамытуға бағытталған «Агробизнес-2020» бағдарламасында агроөнеркəсіптік кешеннің маңызды салалары бойынша импортқа тəуелділіктің сақталып отырғандығы, əсіресе ет, сүт өнімдерін тұтынуда шетелдік тауарлар үлесінің жоғары деңгейде қалып отырғандығы айтылған. Осыған орай, Ауыл шаруашылығы министрлігі 2013 жылы шұғыл түрде ауылшаруашылық салаларын кешенді дамытып, азық-түлік өндірісінде қалыптасқан жағдайды оңтайлы шешуге бағытталған арнайы шеберлік-жоспарлар қабылдады. Етті ірі қара шаруашылығы бойынша қабылданған шеберлік-жоспарға сəйкес, асылтұқымды аналықтардың саны, табиғи жəне шетелдерден əкелінген малдар есебінен өсуді қосқанда, 2020 жылға 312818 басқа жеткізілетін болады. Арнайы етті тұқым малынан жыл сайын өндірілетін жоғары сапалы, сыртқы нарық талаптарына сай, ет көлемі 42604 тоннаға жеткізіледі. Етті ірі қара шаруашылығы бойынша қабылданған шеберлік-жоспардың жемісті орындалуы үшін 2014 жылғы зерттеулер аясын кеңіту шеңберінде Қазақ мал шаруашылығы жəне мал азығы өндірісі ғылыми-зерттеу институтының ғылыми жұмыстарына толықтырулар жасалынып, 2015-2017 жылдарға арналған жобаларға елеулі іс-шаралар енгізілді. Мəселен, ағымдағы жылы 212-бюджеттік бағдарлама тақырыптық жоспарынан өзге, етті тұқымдардың 500-ден аса бұқашықтары өнімділіктері бойынша сынақтан өткізіліп, жалпы саны 100,0 мыңнан аса мал басы кешенді бағаланатын болады, 10,0 мың бастан аса аналық сиырлар асылтұқымдылық құндылығы бойынша селекциялық топтарға бөлінеді. Шығу тегін нақтылау жəне асылдандыру жұмыстарын жоғары

деңгейде ұйымдастыру мақсатында тұқым, жас-жыныс топтары түрліше 10 мың бастан астам өте бағалы мал генотиптері ДНК паспорттаудан өткізіледі. Биылғы жылы институттың етті ірі қара өсіру жəне асылдандыру бөлімінің қызметкерлері жаңа селекциялық жетістіктер – қазақтың ақбас сиыры тұқымының жоғары өнімді зауыттық желілеріне патенттер алды. Жоғары өнімді желілерге жататын малды етті ірі қара шаруашылықтарына кеңінен енгізу бəсекеге қабілетті сиыр етін өндіруді арттыруға мүмкіндік береді. 2013 жылдың соңында етті ірі қара аналықтарының саны 133091 бас болса, одан басқа 14,0 мың бас тайынша шетелдерден əкелінгенін, сондай-ақ ағымдағы жылғы сиырлардың табиғи өсімі 19000 басқа сəйкес келетінін ескерсек, жыл соңында олардың жалпы саны 166091 басты құрайтын болады. 2020 жылға дейін «Сыбаға» бағдарламасымен қамтылған аналық-сиырлар саны 1550000 басқа жетеді деп есептелуде. Шеберлік-жоспарға енгізілген етті ірі қара шаруашылығын дамытудың барлық іс-шаралары мемлекет тарапынан субсидияланады жəне олар бойынша ғылыммен қамту көзделген. Осыған орай, институт ғалымдары 20 асылтұқымды шаруашылықта етті ірі қара шаруашылығы селекциясы, технологиясы мен азықтандыру мəселелері бойынша, 17 өнеркəсіптік кешенде етті ірі қара төлін өсіру жəне бордақылау жұмыстарын 100 бастан аса бұқашықтардың ет сапасын бағалаумен ұштастыра жүргізуге əдістемелік жетекшілік етуде. Сонымен бірге, «Сыбаға» бағдарламасы бойынша 5 шаруашылықта жайылымдардың пайдаланылу ұзақтығын арттыруға, ал 3 шаруашылықта жайылымдық қорды жайылым алмастыра отырып тиімді пайдалануға бағытталған жұмыстарды ғылыммен қамту жүзеге асырылуда. Сүтті ірі қара шаруашылығының шеберлік-жоспары бойынша саланы өркендетудің кең ауқымды іс-шараларын

атқару көзделген. Жоспарға сəйкес, 2020 жылға дейін жалпы көлемі 24000 сауын сиырға арналған, əрқайсысы 1200 басқа есептелген 20 сүт өндіру фермасын салу көзделген. Бұл фермалардағы жалпы жылдық сүт өндіру көлемі 2020 жылға қарай – 158,4 мың тоннаға, елімізде өсірілетін жəне шетелдерден əкелінетін малды қоса есептегенде, сиырлардың саны 571495 басқа жететін болады. Сонымен бірге 24, 50, 100 жəне 200 сауын сиырға арналған 2000 типтік ферма (əр тип бойынша 500 фермадан) салынып, сиырлардың маусымдық орташа сүттілігі 3000-3900 келіге сай келетін болады. Бұл фермаларда 187,0 мың бас сауын сиырлар бағылып, 689,0 мың тонна сүт өндірілетін болады. Шеберлік-жоспарда алдағы 8 жылда сүтті ірі қара шаруашылығын қарқынды дамытуға мүмкіндік беретін асылдандыру жұмыстары мен мал азығы өндірісі шығындарын субсидиялау көзделген. Шеберлік-жоспарды ойдағыдай орындау үшін 2014 жылғы зерттеулер аясында институт ғылыми жұмыстарына толықтырулар жасалынып, 2015-2017 жылдарға арналған жобаларға тиісті ісшаралар енгізілді. Мəселен, биылғы жылы, 212-бюджеттік бағдарлама тақырыптық жоспарынан өзге, Қазақстанның түрлі аймақтарында сүтті тұқымдардың 80,0 мыңнан аса сиыры кешенді бағалаудан өткізіліп, 51286 сүт сынамаларының сапасы талданып, 250 эмбрион көшеттеліп, 5000-ға жуық қашарларға өлшемдік бағалар беріліп, 108200 мал азығы үлгілеріне талдау жасалынып, сиырлардың асылтұқымдылық құндылығын есептеу əдістемелігі игеріліп, солтүстікамерикалық жəне еуропалық селекциядан өткен шетелдік сиырлардың бейімделушілік қасиеттері бағаланатын болады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің жылқы шаруашылығын қарқынды дамыту бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында институт ғалымдары 2015-2017 жылдарға арналған ғылыми жобаға өзекті ісшараларды енгізді. Ағымдағы жылы

«Жасыл дəліз» тиімділігі 2013 жылғы 23 желтоқсаннан бастап Қазақстан-Қытай шекарасындағы «Бақты» (Қазақстан Республикасы Шығыс Қазақстан облысы) жəне «Покиту» (Қытай Халық Республикасы СҰАА) өткізу пункттерінде «Жасыл дəліз» жобасы іске қосылды. Жобаның мақсаты – ҚХР-дан Қазақстанға келетін жеміс-жидек өнімдерінің тез өтуін жəне кедендік ресімделуін қамтамасыз ету. Бұл жоба 2012 жылғы қыркүйектегі екі елдің премьер-министрлерінің уағдаластығымен іске қосылды. Жобаны іске асыру ерекшеліктерін 2013 жылғы желтоқсанның басында Бейжің қаласында Қазақстан делегациясының ресми сапары шеңберінде Қазақстан мен ҚХР кеден қызметінің басшылары талқылады жəне келісті. «Жасыл дəліз» жобасы іске қосылған сəттен бастап Қазақстанға жалпы салмағы 25,6 мың тонна, 30,3 млн. АҚШ доллар сомасында көкөніс жəне жеміс-жидек əкелінді. ҚХР-дан «Бақты» өткізу пункті арқылы өткізілетін өнімдердің негізгі көлемін 49,4 % қызанақ, 22,5% картоп, 1,1% алма, 7,5% бұрыш, 5,1%, баклажан, 1,1% жуа жəне 12,2 % шəрбат құрайды. Кеден органдары өткізу пункттерінде кедендік ресімдеу уақытын қысқарту бойынша барлық қажетті шаралар қабылдауда. «Бақты» кеден бекетінде жағдай жасау үшін қайта құру жүргізіліп, өнімді өткізу үшін кедендік бақылаудың автоматтандырылған жаңа жүйелерімен (ТЖБАЖ, ИТҚ) жабдықталып, бұдан басқа бөлек жолақ бөлінді, ауылшаруашылық өнімінің тоқтаусыз өтуін қамтамасыз етуіне жауапты, құзыретті ведомстволардың қызметкерлері анықталды, бұл шекарада кезекті болдырмауға жəне сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға қолайлы жағдай жасауға ықпал етеді. Сондай-ақ өткізу пунктінде кедендік тексеру саны «Жасыл дəліз» жобасына дейін 778 жəне жүзеге асырылғаннан кейін 29 тексеріп қарауға қысқарған. «Бақты» өткізу пунктінде «Жасыл дəліз» жобасын енгізгенге дейін көлік отандық тұқымдардың 7,0 мың бастан аса жылқылары кешенді бағалаудан өткізіліп, асылтұқымды шаруашылықтардың биелері селекциялық топтарға бөлінетін болады. «Агробизнес-2020» мемлекеттік бағдарламасында мал етін өндірудің экспорттық əлеуетін көтеру аясында отандық қой тұқымдарының саны мен тектік əлеуетін арттыру есебінен қой етін өндіруді 83,0 мың тоннаға, оның ішінде қозы етін өндіруді 45,0 мың тоннаға, қаракөл елтірісін шетелдерге шығаруды 100,0 мың данаға жеткізу көзделген. Бұл мал шаруашылығының басқа салалары секілді, қой шаруашылығының да нарықтық қатынастарға ауысқан тұстағы тоқыраудан даму кезеңіне нық қадам басуды қамтамасыз етеді. 2013 жылғы мəліметтер бойынша еліміздегі қой саны, 2000 жылмен салыстырғанда, 9656,7 мыңнан 15439,4 мыңға дейін (56%), жүн өндіру 22,0 мыңнан 37,0 мың тоннаға дейін, асылтұқымды қойлардың саны 2112,2 мыңға дейін (4,2 есе), тұқыммал шаруашылықтарының саны 209-дан 358ге дейін (159 бірлік), ал сатылған төлдің саны 15,8 мыңнан 110,3 мыңға дейін (85%) артты. ҚР АШМ мəліметтері (01.01.2014) бойынша республикадағы асылтұқымды қойлардың саны 2125,2 мың бас (14%). Қой шаруашылығын ғылыммен қамту мəселелері бойынша, жоғары өнімді жаңа тұқымдарды шығарумен қатар, қолда бар қой тұқымдарын жетілдіруге үлкен мəн берілуде. Қазіргі таңда қой тұқымдарын асылдандыру жұмыстарына талап күшейтіліп, сапалы жүн өнімділігіне қосымша, олардың еттілігіне, төлдегіштігіне, тез жетілгіштігі мен азықты өтеу қасиеттерінің жоғарылығына, ал биязы жүнді қойлар бойынша жүн жіңішкелігіне көтеріңкі талаптар қойылуда. Бағдарламада мал азығын өндіруге, мал шаруашылығын өркендетудің негізі ретінде, үлкен көңіл бөлінген. Республикадағы жалпы мал азығы өндірісінің төмендігі, ең алдымен, жер пайдаланылу құрылымында мал азығы дақылдары көлемінің аздығымен түсіндіріледі. Бүгінгі таңда еліміздегі барлық егістік алқап бойынша малазықтық дақылдар үлесі 13-14%-ды ғана құрайды. Əлемдегі мал шаруашылығы өркендеген елдерде бұл көрсеткіш 25% жəне одан да жоғары деңгейде. Осыған орай, егістік алқаптар құрылымын өзгертудің қажеттілігі талас тудырмайды.

құралдары өткізу пунктін орта есеппен 240 минутта өтетін. Қазіргі уақытта «Бақты» өткізу пунктінде кедендік тазартудың жəне көлік құралдарын өткізудің орташа уақыты 69 минутты құрайды. Бұл көрсеткіш Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2011-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарына сəйкес келеді, онда өткізу

пукттерінде 2014 жылға кедендік операцияларды жүргізуге 75 минут жұмсалады деп белгіленген. Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Кеден органы жеміс-жидек өнімдерінің бақылаусыз өткізу ниеті жоқ. Бұған заңнамада қарастырылған кедендік ресімдеу жəне бақылау рəсімдері қолданылады.

Дала даќылдарын жинауєа дайындыќ ќалай? Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Ауыл шаруашылығы министрлігінің баспасөз қызметінің хабарлауына қарағанда, күзгі егін жинау науқанына дайындық жұмыстары қалыпты жүргізіліп жатыр. Əйтсе де, ескерту жасалған мекемелер де жоқ емес. Ағымдағы жылдың көктем айларында 21,8 млн. гектар жерге дəн себілгені мəлім. Мұны өткен жылғы егіс көлемімен салыстырғанда 314,1 мың гектарға көп екен. Егіс даласының 15,6 млн. гектарына дəнді жəне дəнді-бұршақты дақылдар себілген. Оның 12,8 млн. гектарына бидай егіліпті. Бұл өткен жылғы көрсеткіштен 241,8 мың гектарға кем көрінеді. Өткен тамыз айының басындағы жағдайға қарағанда, бидайдың 50 пайызы жақсы өнген, қалған бөлігінің 44,8 пайызы қанағаттанарлық болса, 5,0 пайызы тым нашар күйде деп бағаланған. Өкінішке қарай, бұл көрсеткіш те өткен жылғы деңгейден айтарлықтай төмен болып тұр. Нақты санға жүгінсек, былтыр өнген бидайдың 30,8 пайызы қанағаттанарлық, ал 4,1 пайызы нашар болған-ды. Бұйыртса, егінді жинау науқанына шамамен 45 мың астық жинайтын комбайн мен 156,2 трактор, 15 мың дестелегіш пен 46,8 мың бірлік жүк автокөлігі жұмылдырылмақ. Дала техникаларының да науқанға дайындық жұмыстары тамыз айының басында толық тексеруден өтті. Ол жағдай бойынша, комбайндардың – 94, дестелегіштердің – 94, кептіргіштердің – 95, механикаландырылған тракторладың 96 пайызы жиын-терім науқанына дайын тұр. Облыстар жоспарлаған алқаптарда күзгі дала жұмыстарын жүргізуге, яғни республиканың ауылшаруашылық тауарларын өндірушілерге керекті дизель отыны шамамен 410 мың тонна болады екен. Бүгіннің өзінде, Ауыл шаруашылығы министрлігі тиісті ведомство арқылы науқанға орай əр облысқа жанар-жағармай беретін мұнай өңдеу зауыттарын бекітіп, арнайы кестесін жасап қойған. Баспасөз қызметінің мəліметіне

жүгінсек, биылғы егіс науқанына бөлінетін арзандатылған дизель отынының бір тоннасының бағасы 114 458 теңге, яғни бір литрі 95 теңге деп кесіліп отыр. Мұнда операторлардың да шығыны ескеріле келіп, дизель отынының өңірлердегі бағасы бір литріне 108 теңгеге жетті. Сөйтіп, соңы дизель отыны жанармай құю стансасына барғанда шаруаларға əр литрі 115 теңгеден берілмек. Тамыз айының басындағы мəліметтер бойынша, ауылшаруашылық тауарларын өндірушілерге шамамен 76,6 мың тонна арзандатылған дизель отыны жөнелтілген. Бұл шілде жəне тамыз айларындағы жиын-терім жұмыстарын жүргізудің 31 пайызын құрайды екен. Осы күндері Алматы, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Қызылорда жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарында 654,8 мың гектар жердің егіні жиналды. Оның əр гектарынан 11,6 центнерден өнім алынып, 759,0 мың тонна астық бастырылған. Мамандардың айтуына қарағанда, бұл көрсеткіш өткен жылғыдан əлдеқайда төмен көрінеді. Мысалы, Жамбыл өңіріндегі биылғы құрғақшылық өнімнің аз болуына əкеп соққан. Қазіргі уақытта елімізде астық сақтайтын 209 кəсіпорын бар. Оған барлығы 13,8 млн. тонна алтын дəн сиятын көрінеді. Бұған қоса, АШТӨ-де де 11,1 млн. тонна астықты сыйдыра алатын қоймалар науқанға дайындық үстінде. Осының бəрін қоса есептегенде, биыл 24,9 млн. тонна дəнді қабылдап алатын қамбаларымыз бар. Десек те, 102 астық қабылдайтын кəсіпорындарға тексеріс жүргізілгенде олардың 59-ы ғана науқанға дайын екені анықталды. Ал, қалғандарына карантиндік, зиянды жəне аса қауіпті заттардан зарарсыздандыру бойынша тыңғылықты жұмыс жүргізу керектігі ескертілген. Сондай-ақ, жыл сайынғы аудиторлық тексерулердің өткізілмегені де анықталған. Осы күндері еліміздегі 505 дəн кептіргіш кəсіпорынның 482-сі астық науқанына сақадай сай тұр. Олар тəулігіне 353 500 тонна астықты кептіріп, қамбаға жіберуге қабілетті.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі

Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.gov.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.gov.kz www.mz.gov.kz

www.mtc.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.adilet.gov.kz www.emer.gov.kz www.mki.gov.kz www.mgov.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.mgm.gov.kz

www.mint.gov.kz www.stat.gov.kz

www.sport.gov.kz


www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

7

 Зерде 1 Бағдат Шаяхметовке мен Лондоннан телефон соқтым.* Кəзір телефонын кімнен алғанымды қанша ойласам да есіме түсіре алмадым. Бұл 90-жылдардың басы, алақұйын кез еді ғой. Кімдікі дұрыс, кімдікі қате, біліп болмайды. Мен телефон соққан адамымды жақсы білмейтінмін, араласып жақын жүрмегем. Бірақ сөз білетін, іс білетін, көп оқыптоқыған, сегіз қырлы, бір сырлы қайсар азамат деп танитынмын. Ең бастысы, Бағдат Қазақ еліндегі өте ірі титан-магний комбинатының басшысы, атақты металлург, өндіріс кемесінің капитаны болатын. Мені қызықтырған да сол еді. – Маған Атомпром мекемесін де бірге байлап қойды. Бұрылуға мұрша жоқ, Реке. Сізге айтарым, бір айдың көлемінде қосымша жұмыстан құтылып, тек өз комбинатыммен қалуды жоспарлап отырмын. Сонан соң жолығайық. Келістік пе? – Келістік Бағдат. Мен онда Якутияға сапар шеге берейін. – Онда не бар?! Тым алыс қой?!. – деп күлді Бағдат. – Якуттар өндірістерін жекешелен діруден бас тартқан. Өндіріс үкімет иелігінде, халықтың қолында. Алпауыттардың емес, – дедім мен. Бағдат сəл үнсіз қалып барып: – Мен сізді ұқтым, Реке. Бұл сіздің Отаныңызға деген махаббатқа толы бұлқынысыңыз ғой... Ал енді сау болыңыз. Кездескенше, – деді. 2 Үш ай өткен соң, қара күзде мен Өскеменге атбасын тіредім. Николай Колобов деген білімді, жөн білетін жігіт аэропортта қарсы алды. – Бағдат Мұхаметұлы сізбен кешке кездеседі. Қаласа, комбинатты көрсет, – деді. Қалай қарайсыз? – Жақсы қараймын. Дұрыс шешім. Киім ауыстырып, цехтарға барайық. Жарты күн комбинатты араладық. Талантты, өнертапқыш адамдармен таныстым. Жастары батыл, ішке кіріп тұратын бауырмал көрінді. Металлургтердің түскі асы тұсында бүгінгі əдебиет, өнер туралы қыз-жігіттердің сұрақтарына жауап бердім. Николай Колобовтың ұлы да комбинатта жұмыс істейді екен. Біз қақпадан шығар кезде жолбасшым: – Шаршадыңыз ба? – деп сұрады. – Жоқ, қайта жақсы болды. Мен жанданған комбинатты, қызу жұмыс үстіндегі жұмысшылар мен инженерлерді көрмегелі талай болды ғой. – Теледидар жол апаты мен атып-кеттішауып кеттіні ғана көрсетеді. – Онан басқа не көрсете аламыз, Николай? Теледидардан сіздердің комбинатты көрсету керек екен. – Бағдат Мұхаметұлын көрсетсін! Нағыз оптимист адам ғой. Бірақ, біздің басшымыз теледидардан жылтыңдағанды жеккөреді. Ол кісі таңғы бестен түнгі онға дейін комбинатта. Оның өмірі — комбинат. Ал комбинат — Бағдат Мұхаметұлының тағдыры. 3 Кешкі сағат 20:00-де Бағдат мені кабинетінде қабылдады. Ақжарқын көңілмен күлімсірей келіп қолымды алды. – Өндіріс орнын аралап шықтыңыз ба? – Иə. Біраз адамдармен де таныстым. – Николай маған бəрін айтты. Жұмысшылар да сізді көріп риза болыпты. Енді металлургтермен жақынырақ танысу үшін кездесу өткізіңіз. – Жастарға жолығайын. – Бұл дұрыс болар еді – деп ол сəл үнсіз отырып қалды. – Шай ішіңіз. – Рахмет. Қазір сіздерге не жетіспей жатыр, Бағдат?.. – Бəрі де. Титан өнімін шығаратын шикізат жоқ. Ол Ресей мен Украинада қалды. Бұрынғы Кеңес өкіметі емес. Бөлек, бөтен елдер. Қойма титан өніміне толы, тек оны кімге сатуды білмей далмыз. Еуропа мен Азияға апара алмаймыз. Біз оларды, олар бізді білмейді. Тіпті титанды қалай сатуды да түсініп болғамыз жоқ. Сонан Қазақстан да, Ресей мен Украина да не істерлерін білмей дал болып отыр. Ақша да жоқ. Жұмысшыларға еңбекақы төлей алмағалы екі ай болды. – Өте қиын екен... – Қиыныңыз не, нағыз трагедия. Комбинатты бізге сатыңдар деп неше түрлі кезбелер қаптап жүр. Аға ұрпақ өкілдері өз қолдарымен тұрғызған игілікті бөтеннің қолына қалай ұстатпақпыз? Бізде не, намыс жоқ па?.. Кəзір бүкіл Қазақстанды сатып алуға дайын халықаралық алаяқ түлкілер жыртылып айырылады. Бағдат жан қиналысын асып-таспай мейлінше сабырмен айтып өтті. «Болу немесе бордай тозу», деген Гамлет сұрағы. Бұл бүкіл бұрынғы Кеңес Одағы халықтарының жандарын бір шүберекке түйген ауыр кезең еді. Қазақстанға шүйліккен батыс алпауыттарына біздің текке керегіміз жоқ болатын. Оларға керегі қазақ жерінің астындағы һəм үстіндегі байлықтары ғана еді. Көп телефондардың бірі безілдеп берді. Бағдаттың сабырға толы жүзі түк өзгерген жоқ. Тек сəл қызарған көзінде шаршау аңғарылады. – Көп рахмет. Олай болса таңғы самолетпен ұшамын, – деді Бағдат. – Сең сөгілдіау. Үлкен кісіге менің рахметімді жеткізіңіз. Сəл бөгеліп барып, үнсіз тұрған телефондарды жылдам-жылдам көтеріп, ертеңгі іссапарға комбинаттың есеп қағаздарын шұғыл дайындауға тапсырмалар берді. Сонан соң маған бұрыла қарап: – Реке, ренжімеңіз. Президент кездесуге шақырып жатыр. Сіз мен келгенше кетпеңіз, осында болыңыз. Оңашада ой бөліскеніміз дұрыс болар, – деді. – Кетпеймін, комбинатта жұмысшылармен, жас инженерлермен кездесем. Жұмыс жетеді.

Мақала ықшамдалып жарияланып отыр – ред.

4 Екі күннен соң, Бағдат Өскеменге көңілі өсіп, рухы тулап келді. Елбасыдан қолдау тапқаны түрінде тұр еді. Бірақ ештеңе айтпады. Демалыс күні қала сыртына шығып кең əңгіме-дүкен құрдық. Бұл біздің ұзақ жылдарға созылған тілеулес, достық көңіліміздің тұңғыш табысқан кезі болатын. Мен өз ойымды айттым. Сөзімізде де, ойымызда да жалғандық жоқ болатын. Бізде бір мақсат бар еді. Ол қазақ халқын жанымыздан артық жақсы көретініміз болатын. Бізде бір арман бар еді. Ол жатсақ та, тұрсақ та Қазақ елінің бақытын Тəңірден талмай тілейтініміз болатын. Бұл танып-табысу, имандай сенісу жылдар құзырында көрініп жатты. Біз тұңғыш табысқан сəтіміздегі бір-бірімізге деген сенім мен жылылықты, адалдық пен кешірімді еш жоғалтқан емеспіз. Өйткені, біз содан кейін сан кездесіп, сан тілеулес əңгіме шерткенбіз. Көңілдегі күдік те, арман да іркілмей лек-лек болып ақтарылатын. 1995 жылы Лондонда жүрегіме бірінші операция жасағанда телефон соғып хабар-

өмірін немен салыстыруға болады?.. Олардың өмірін сіз жақсы білесіз, Реке. Өткенін де, бүгінгісін де... Менің туған жерім Камышенко селосы еді. Ол Бұқтарма су қоймасының астында қалды. Кемемен қасынан өтіп бара жатқан кезде моторды

тереңнен толғау керек. Қазақ ойы, қазақ жерінде түлесін. Қазақ ұлты өз елінде бақытты болсын! Басты парызымыз осы ғой!.. 90-жылдардың басында титан өнеркəсібінде бұрын-соңды болмаған ерекше қимылға бардық. Тоқтатуға болмайтын тоқтаусыз өнеркəсіпті бес айға тоқтаттық. Сонан соң қайта іске қостық. Сол бес айдың ішінде біз өнеркəсіпті жаңа техникамен жабдықтап үлгердік. Бұл əлемдік деңгейге пара-пар жаңа Қазақ елінің жаңа титан-магний комбинаты еді. Осы іс жаңа Қазақстанның жаңа өнеркəсіп қозғалысының басы деп бағалануы керек. Өйткені, мұндай ұмтылысқа, нартəуекелге əлемде ешкім барған емес. Мен барлық жауапкершілікті өзіме алдым. Техникалық, технологиялық процестердің бəрі алдын ала сұрыпталған, кең, терең талқыланған. Талай ұйқысыз түндерде ой елегінен өткен. Бұл қимыл менің ғана емес, комбинаттың инженерлік күшінің де тегеурінді ізденістерінің салмағын көрсеткен. Болар елдің баласы осындай батыл жүректі ізденістерімен ерекшеленсе керек. Мен бұл нартəуекелге батыл бардым, өйткені бұл тəуелсіз Қазақстанның

Бағдат үндемей сəл отырды да: – Оны енді өзіңіз біліңіз, – деді. – Реке, мен шаршап отырмын. Бірақ сізге бір тілегім бар. Соны айтайын. Ыстық шайдан бір жұтып сəл бөгелді де ақырын сөйлеп кетті. – Мен биыл шет елдерде ұзақ болатын түрім бар. Қазіргі таңда халықаралық авиакосмос саласындағы пайдаланылатын титанның 17 пайызы біздің комбинаттың үлесіне тиесілі. Бұл керемет көрсеткіш. Бірақ Қазақстанға бұған малданып отыра беруге болмайды. Титанның əлемдік көлемінің 30 пайызын біздер шығаратын болсақ, оның əлемдегі нарық процесіне, туралап айтқанда, бағасына ықпал жасай алсақ біздің жарағанымыз. Менің титан өндірісіндегі басты мақсатымның бірі де сол. Біз көздеген мақсатымызға асығып-аптықпай жоспарлы түрде еркін қол жеткізіп келе жатырмыз. Мұның бəрі комбинат жұмысшыларының, инженер кадрларының ерен еңбегі. Біздің комбинат жас өндіріс орны. Əлі елуге де толған жоқ. Кеше ғана алғашқы металлургтердің балалары осында келген еді, енді мұнда немерелері жұмыс

«АЛЄА, ЖІГІТТЕР, ТЕК АЛЄА!» Эссе

ласқан да Бағдат болатын. Алматыға оралғанымда: – Реке, денсаулық үшін алысқа, қиян шеттегі елге сапар шектіңіз. Қазір қиын болғанымен, алдымызда жақсы болашақ бар. Сонда біз ұлт ретінде, мемлекет ретінде өсеміз, өнеміз. Озық технологияларды меңгереміз. Біздің Отанымыз еркін жүзуді, енді ғана бастамақ. Соны танып, біліп, сол жарқын болашаққа еңбек етуіміз қажет, – деп берік, бекем ой айтқан Бағдат болатын. 2012 жылы менің жүрегіме екінші операция жасалды. Тамаша хирург Юрий Пя ол отаны Астанада сəтті өткізді. – Реке, жүрекке операция жасауға алыс Лондонға барудың керегі болмайды деп едім. Есіңізде ме?.. – Есімде Бағдат. Оған қанша жыл өтті, құдай-ау?!. – Он жеті жыл, – деді ол. – Құдай осыдан кейін ештеңені көрсетпесін... Жүрекке үшінші операция болмайды екен, – деп күлдім мен. Бағдат өзі оптимистердің қатарынан болатын. Айтқанына сенетін, соған өзгелерді де сендіруге тырысып бағатын. Өлара, өтпелі кезеңде бұрынғы Кеңес Одағы аймағында адам айтса нанғысыз қиғаштықтарды көріп, төңіректен түңіліп болған адамға оптимист болу донкихоттық емес деп кім айта алады?! Бағдат ешнəрсеге қарамастан, адамды өз ойы, өз арманы түлеген алаңға шақырудан тайған емес. Ол өзгеге ұқсамайтын бөлек ойыншы болатын. Сонан да бөлек ойыншыларды, оптимист ойыншыларды ол бесенеден танитын. – Қайрат Закирьяновтың кітабын оқыдыңыз ба? – деп сұрады бірде Бағдат менен. – Шыңғыс ханды найман қылып шығарыпты... – Кəзір Дешті қыпшақ даласының азаматтары Шыңғыс ханды керей де, жалайыр да қылып том-том кітаптарды жазып жатыр ғой. Қазақ өз тарихын жаза алмайды, ал өзгенің тарихын жаңғақша шағады. Бізде ғылым таяз, білім шала. Бұл да өз трагедиямыз. Бас бермей жан-жаққа тартатын тоңмойындығымыз жəне бар. Осындай халықпыз. Оған енді не қыламыз?.. – Солай ма?.. Қайран Шыңғыс хан, неткен ұлы тұлға, бəріне де ырысы жетіп жатқан кемеңгер!.. – Қайраттың еңбегі де ерен еңбек. Енді қазақ тарихшылары тартысуды емес, табысуды қатты ойланулары керек. Еуразия аймағын бүтіндей өз қолдарына алған славяндар түрік Аттиланы орыс қолбасшысы деп жатыр, – дедім мен. Кітапты көп оқитын Бағдат үндемей ойланып отырып қалды. Ол Шыңғыс ханды ойлады ма, тарих сахнасында аттары XII ғасырда ғана атала бастаған жас этнос орыс – Русь елін ойлады ма, əлде бүгінгі проблема, өзі өндіріп жатқан титанды ойлап кетті ме, ол арасы маған беймəлім болатын. 5 – Расул Ғамзатов «Менің Дағыстаным» кітабында туған жерін, анасын, авар тілін жеріне жеткізе суреттейді. Қазақ даласы, қазақ тілі туралы біз оңды кітап жаза алғамыз жоқ, – деді Бағдат бір отырыста. – Біздің тағдырымыз трагедия ғой, – дедім мен. – Махамбеттің мына өлеңіне құлақ түріңіз: Арқаның қызыл изені – Басы күрдек, түбі арал, Қыдырып шалар аруана. Кəрісі кімнің жоқ болса, Жасы болар дуана. Бір сынаған жаманды, Екіншілей сынама. Тіріде сыйласпаған ағайын, Құм құйылсын көзіңе, Өлгенде бекер жылама. – Орыс империясының боданында болған қай халықта да трагедия жетерлік. – Трагедия орыс өмірінде аз ба?.. Америкадағы үндістердің резервациядағы

өшіріп сигнал бергіземін. Кіндік қаным тамған жермен солай сөйлесемін. Басқа жол жоқ. Су астында қалған селоның əр көшесі əлі күнге көз алдымда. Жас ұлғайған сайын түсімде сол көшелерге жан бітеді. Сондай сəтте шошып оянатын кездерім болады. – Қазақтың бүгінгі тыныс-тіршілігі туралы да шыншыл кітаптар жазуды қаламгерлер қолға алулары керек, – деді ол осыдан кейін. Əттең, олардың да басы бірде қосылып, бірде қосылмай... Бəріне даңқ керек. Атақ керек. Қалай дегенде де қазақтың болашағына сенетін, болашаққа жетелейтін шығармалар өмірге келуі тиіс. Сондай кітапты сіз жазсаңыз дұрыс болар еді, Реке. Өйткені, сіз республикамыздың саяси, экономикалық, қаржылық, интеллектуалдық жайларын терең жəне жақсы білесіз. Қазақ еліндегі өндіріс басшыларымен де етене таныссыз. – Мен деректі кітап емес, көркем кітап жазам ғой, Беке... – Мені тыңдасаңыз, өз қазағыңыз тіршілік етіп жатқан заманға лайықтап асып-саспай, ешкімді ренжітпейтін, ешкімге ақыл үйретпейтін, намысына

болашағы үшін керек болатын. Нені болса да алыстан аңғаратын, ұлт болашағы арқылы əлемге көз салатын Президент Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевқа сенген болатынмын. Белгілі нəрсе біреу ғана, кімде-кім өндірісті өркендетуге күш салса, түптің түбінде сол жеңетін болады. Біз бүгін Өскемен титан-магний комбинатының жанынан екі үлкен зауыт аштық. Біреуі Еуропадағы француздармен бірлесіп ашқан «Aubert&Duval» болса, екіншісі оңтүстік Кореямен бірлесіп салған «Posco». Біздің технологиялық, техникалық жабдықталуымыз бен сапалық, саналық ілгерілеуіміз соншама, оңтүстік Корея мамандары бізбен бірге жұмыс істеуге олқылық танытты. Сондықтан да, біз бүгін олардан бас тарттық. «Posco» зауытының жұ мы сын өз күшімізбен жүргізуді қолға алдық. Бұл оңай болған жоқ. Бұл тағы да біздің комбинаттың маман дары ның озық технологияларды еркін меңгергендігін көрсетеді. Бұл Отансүйгіш тік қасиеттеріміздің өсіп, өркен жайып келе жатқанын да танытады. Комбинатта жұмыс істейтін жастарға мұның өзі үлкен өнеге. Отан бақыты үшін

істеуде. Үлкен, əлеуетті жұмысшы əулеті қалыптасты. Металлургтерге арнайы салынған Согра қалашығында өмірге керектінің бəрі бар. Соған қарамастан ол жерде ең озық медициналық аппараттармен жабдықталған үлкен поликлиниканы іске қоспақпыз. Мұның бəрі болашақ үшін керек. Дендері сау, ойлары анық, мақсаттары биік ұрпақ дайындау керек. Əлемде жүріптұру үшін тіл керек. Ағылшын тілі. Соны меңгеру лəзім. Кеше орыс тілін үйреніп, өз тілімізді əлсіретіп алған халық болдық. Оны несіне жасырамыз?! Бүгін қазақ һəм ағылшын тілдерін өте жақсы білуіміз қажет. Жас ұрпақты өнерлі, сегіз қырлы, бір сырлы қылып өсіре алсақ, бұл қазақта өзге арман да болмас... Қайдам, тірі адамда арман таусылмас. Тірі адам тірлігін жасайды ғой. Өмір өткінші екен. Оны да тірі адам өлерінің алдында ғана сезіне алса керек. Мен Бағдаттың сөзін бөлмей тыңдап отырмын. Жүзі сұрғылт тартқан. Көзінде мұң бар. Əлде əбден шаршап-шалдыққандікі ме? – Əкей өмірден озған соң, жалғызсырап қалғандай болдым. Артынша жарықтық шешемді де «шақыртып» о дүниеге алып

тимейтін, кең өрісті, терең ойлы деректі кітап жазыңыз. Ол қазаққа да, бізге де керек. Өндіріс басшыларына ой салатын өміршең шындықтарды көрсетіп жазған дұрыс болады. Біздің халыққа тек алға жүрген жарасады. Мен өзіміздің жігіттерге айтатын ақылым біреу-ақ. Ол: «Алға, жігіттер, тек алға!» – деген қайыспас ой. Уақыт жүйрік, ол бізден шапшаңдық талап етеді. Біз бүгін жылдам қимылдамасақ, ертең тарихтың күлтөкпесінде қаламыз. Қазақтың орны толмас өкініші сол болмай ма? 6 – Біз соңғы жиырма жыл бойы Кеңес Одағы кезінде күл-паршасы шығып күйреген техникалық, экономикалық жүйенің орнына, озық технологиямен қаруланған комбинатты көтердік, – деген болатын кейінгі кездесуде Бағдат. – Бар күш-қуатымызды, жігерімізді, жанымызды соған салдық. Өз ісіңе өміріңді, арнағаннан артық бақыт бар ма? Жоқ. Бұл нағыз азаматтық бақыт! Менің сол үшін Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевқа алғысым шексіз. Президентіміздің Қазақ елі үшін жасап жатқан еңбегі ұшан-теңіз. Біздің міндет ұлттық идея мен ұлттық идеологияны

бəріне де бару керек. Ұлт намысы мен рухы сонда ғана ширығады. 7 Өскеменге жол түссе Бағдат Шаяхметовке сəлем беру мен үшін парыз саналатын. Мəскеуден сатып алған бірнеше кітаптарды сыйға тарту да ойымда бар болатын. Бағдат əлі де Қазақ еліндегі кітап оқитын аздардың қатарынан еді. ... Мен кабинетке енгенде Бағдат орнынан жайлап тұрып маған қарсы жүрді. Жүзі жүдеу тартқан, қимылы да əдеттегідей жылдам, еркін еместей көрінді. – Реке, сізбен бірге өзен жағалап жүргім келіп еді, оған мұрша болмай тұр. Израильге ұшпақпын. Тағы бір реті келер. – Əрине, – дедім мен. Даусым əлсіз шықты. Менің қысылып отырғанымды Бағдаттың сезімтал жаны бірден аңғарды. – Қанша сұрасам да жаңадан жазып жатқан романыңыздың қолжазбасын оқуға бермедіңіз. Мен сізге батыс базарындағы бағалар қалай жасалатыны туралы айтып берейін деп ойлағам. Оны менен басқа кімнен білесіз? Оны сізге ешкім айтпайды ғой. – Романды бітіре алар емеспін. Өзім екі жыл төсек тартып жатып қалдым. Бітпеген шығарманы сізге оқуға беру ұят қой.

кетті. Қара жерде өзімді мүлде тұл жетім қалғандай сезіндім. «Жалғыздықтан ауыр жаза жоқ», – деген сіздің сөзіңіз есімде. Оптимизм менің күш-қуатым, сенімді тірегім болды. Ал жалғыздық атаусыз жау екен. Кейде, əкей мен шешей тұрған үйге машинамен барып, бір-екі айналып қайтамын. Əйелімнің науқасы да жанымды жегідей жеуде. – Бəке, əлі бəрі түзеледі. Жарыңыз да науқастан жазылып шығады. Оптимистік рух үлкен күш екені рас. Бірақ ол жалғыздық құшағына жетелейді. – Бұл сөзіңізде жан бар. Дұрыс сөз. Мен кəзір өзімді Дешті қыпшақтың меңіреу даласында жалғыз қалғандай сезінемін. Кəзір кеш болды ғой, ешкім көре қоймас, əкейдің үй жағына барып сəл жүрсек қайтеді? – Барайық... Бағдаттың əке-шешесінің үйін айналсоқтап біраз үнсіз жүрдік. Бұл серуеннің бағасы да үнсіздікте болатын. Жұмыстан соң ары-бері асығыс өтіп жатқан адамдар да үнсіз еді. Олардың бізге қарауға мұршалары да жоқ. Комбинат басшысы Бағдат Шаяхметов осы жерде жаяу жүр дегенге кім сенеді? Аспанға жұлдыз қонақтады. Бұлт астынан жаңа туған ай сылаң етіп шыға

келгенде, бүкіл Согра қалашығы жарық құшағына оранғандай болып көрінді. – Мұндай түні ең дұрысы аңға шығып кету. Қап-қара жұлдызды аспан, мөлдір сəулелі Ай, аппақ қар үстінде аю тосып жатқан аңшы... – Ғажап сурет!.. – дедім мен. Бағдат риза көңілмен маған бұрыла қарап қолымды алды. – Реке, хабарласып тұрайық. – Келістік Бағдат. Жол болсын! – Əкем мен шешемнің үйінің қасында серуен құрғанымыз өте жақсы болды. Жанға сеп қой. Көңілім де енді жай тапқандай. Бағдат машинасына отырып жүріп кетті. Оған комбинаттың түнгі кезекші диспетчерімен сөйлесу, жолға дайындалу керек болатын. Мен металлургтердің Согра қалашығының солғын жарықты көшелерімен жүріп келемін. Мүйістегі шағын кафеде өскемендік атақты ауыр салмақтағы боксер Михаил Никифоров тосып отырған. Ай жарық, түн жылы еді. 8 Мен қайтып Бағдатты көре алғам жоқ. Бірнеше рет ұялы телефонына хабарластым, бірақ жауап ала алмадым. Өскемендегі хатшы қыз: «Бағдат Мұхаметұлы батыста іссапарда», дей берді. Осы тірліктің бар шаруасын бітіріп тастайтындай болып жүгіріп жүргенде, сол хатшы қыздан тəптіштеп Бағдат жөнінде хабар ала алмағаныма əлі өкінемін. Бəлкім жаным жаман хабарды тоспаған болса керек. Ал мен болсам, Бағдат Шаяхметовтің батыс елдерінде қазақтың титанын əлемге сəтті таратып жүргеніне сеніп жүре беріппін. Ардақты да аяулы азаматтың қайтыс болғаны туралы хабар мені түнде аурухана төсегінен ұшып тұрғызды. Палатада байыздап жата алмадым. Таңғы самолетпен Өскеменге, қасиетті Алтайда қайтыс болған қадірлі досым Бағдат Шаяхметовтің қазасына асықтым. Ардақты азаматтың қабіріне бір уыс топырақ салу парызым болатын. ... Қаралы жиында жүрегім қан жылап тұрды. Сол кезде де, одан кейін де кеудемнен төмендегі ойлар кетер емес. Қазақты тұңғыш рет өз титан өнімімен əлемдік додаға алып кіріп, сол аламанда жеңіп шыққан қазақты көрдіңіз бе?.. Қай бəсекеге кіріссе де ол қасына атқосшы, ақылшы ерткен емес. Жауға жалғыз шапқан көзсіз ер Бағдаттай-ақ болар. Ол қазақ үшін асыл адам. Аяулы азамат! Айтулы тұлға! Бағдат Шаяхметов қазақ деген халықтың болашағы мен бақыты үшін дұшпанын да дос қылуға ұмтылған аздардың санатынан болатын. Адамды отырған тұғырының биіктігі үшін емес, арының асқаралы асқақтығы үшін қадір тұтқан адалдардың санатынантын. Отанының дербестігі мен егемендігі сынға түскен жанталас майданда Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың қасына жиналған, өз халқы үшін неден болсын аянбайтын ерен ерлердің санатынан болатын. Барақ батыр бабасынан ерлік дарыған қайтпас, қайсар жан еді. Қазақ халқының тəуелсіздігін кəмілдікке жеткізуге талпынып шыққан сапарының сəтті болуы үшін күндіз дамыл, түнде ұйқы көрмеген адал азаматтардың санатынан-тын. Жазғы түндей қас-қағым келте өмірде қадір-қасиетіңді танып-білгенмен, сенің адамсүйгіштік қасиетіңе рахметімізді айта алдық па?.. Жанталасқа толы XXI ғасырда, біз дəл өзіңдей қарсыласыңа есесін жібермейтін сайыпқыран жігіттік таныта алдық па?.. Сен бізге мейірімді, қамқор, адал дос болдың, ал біз саған дəл өзіңдей адалдықпен жауап бере алдық па?.. Бұл сұрақтардың жауабын сен білесің. Бірақ, оны өзіңмен бірге о дүниеге ала кеткенсің. Бұл сұрақтардың жауабын біз де білеміз, бірақ айта алмай мүдіреміз, өйткені, біз өзіміз қадірін кетірген қара жердің əлсіз пендесіміз. Біз өткінші дүниенің өткелінде аялдаған, шаршап-шалдыққан жолаушы ғанамыз. Қиналған сəтіңде қасыңда бола алмағаным үшін, соңғы рет арыздасып қала алмағаным үшін өзімді кінəлі сезінемін. Бұл өкініш дүниеден өткенімше өзіммен бірге болар, сірə... Сен өмірден озған бір жыл ішінде жақын-алыстың бəрі де өзіңнің орны толмас бағаңды танып-білуде, əлі де тани беретіні айқын. Биік таудың қар жамылған сұсты шыңын, қақ түбінде тұрып көре алмайсың, тани да алмайсың. Биік шыңның бар болмысын көру үшін, тап басып тану үшін, мұзарт тауға түу алыстан көз салған лəзім. Себебі... Тəңірі Алатауды да, Гималайды да, Алтайды да, Килиманджароны да, Фудзияманы да пенде-адам алыстан қарап Жаратқан Иені ұмытпауы үшін қара жердің төріне əдейі үкілеп қондырып кеткендей. Біз бүгін қазақ баласының игілігі үшін жер бетінде тындырып кеткен ерен еңбектеріңді көріп сүйсінудеміз. Ал сен біздің тіршіліктегі пенделік ісімізге қарап көңілің толмайтын болар. Бағдат, сен өзің туған Алтай тауының биік шыңында еркін тұрсың. Шың саған, сен шыңға лайық Алтайдың нар тұлғасысың ғой! Біз сені қапыда жоғалтып алдық. XX ғасырда туып жетілген, ал XXI ғасырда Қазақ елінің асқақ азаматына айналып кеткен қайталанбас асыл тұлғасың, бауырым! Өзім тіріде сені жадымнан жоғалтпаймын деп аманат арқалап жүрмін, ардақты дос! Роллан СЕЙСЕНБАЕВ. АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

Слет – татулыќќа бастар сенімді ќадам (Соңы. Басы 1-бетте). Сондықтан да Елбасы тұрақтылық пен өзара келісімді насихаттап келеді. «Нұр Отан» партиясының доктринасында да «Негізгі құндылық – елдің Тəуелсіздігі», деп нақты айтылған. Сол үшін қазірден бастап күресу үшін білімді болу керек. Ал «Жас Отан» жастар қанатының атқарушы хат шысы Нұрлан Сыдықов «Жас Тұлпар» ұйымының белсенді мүшелерінің бірі Мұрат Əуезовпен болған əңгімесіндегі оның «...ұй ымды құрудың астарында біздің ұлттық мүддеміз жатыр. Бостандыққа деген, тəуелсіздікке деген құштарлығымыз біріктірді», деген ойын қазіргі жағдайда да қолдануға боларын меңзеді. Оның пайымынша, шетелдерде білім алып жатқан студенттерді біріктіретін құндылық болса, ол ел тұрақтылығы, Елбасы алға міндет етіп қойған дамыған 30 елдің қатарына кіру жəне білімді де білікті болу. Ал «Болашақ» бағдарла масының стипендианты Арман Барменбаев The Global Shapers Community бойынша желілік ынтымақтастық идеясының сəтті іске асырылғандығымен бөлісті. Ал Канададағы Қазақ студенттер ассоциациясының экс-президенті Тимур

Малғаждаров канада лық ғалымдарды қазақстандық жобаларға жұмылдыру жайын сөз етті. Ресейдегі қазақстандық студенттер бірлестігінің төраға сы Бақтияр Қожамжардың мəліметіне қарағанда, 2007 жылы құрылған ұйымға бүгінде 30 мыңға жуық студент кіріпті. Бұл еліміздің шетелдердегі студент тік ұйымдарының ішіндегі ең ірісі саналады. Сонымен қатар пленарлық отырыста alemzhastary.kz қазақстандық студенттердің халықаралық пор та лының тұсау кесері болып өтті. Негізінен аталған платформада сарапшылық алаңқайлар, жаңалықтар, Қазақстан студенттері ұйымдарының іс-шаралары туралы анонстар, озық жобалар көрініс табатын болады. Бұл шетелде білім алып жатқан жастардың өз шығармашылығын ұштауына, ортақ жобалар бойынша пікір қосуына мүмкіндік береді. Қорыта айтқанда, осымен үшінші рет өткізіліп отырған Қазақстанның шетелдік студенттері ұйымдарының слеті еліміз дің жетістіктері мен мəдениетін шетелдерде дəріптеуге үлес қосатын жастарға бағытбағдар беруде теңдессіз тетік екені белгілі.

Жаѕа баєдарлама кїзде ќабылданады (Соңы. Басы 1-бетте). Жиында сөз алған «Нұр Отан» партиясының Хатшысы Фархад Қуанғанов қазір бағдарлама партияның бастауыш ұйымдары мен аймақтық филиалдардың саяси кеңестерінде талқыланып жатқанын жеткізді. Ол бүгінгі таңға дейін жобаға қатысты 421 ұсыныс пен толықтырудың тіркелгенін, олардың ішінде 100 ұсыныс сарапшы мамандардан, 302-сі бастауыш партия ұйымдарынан, ал Парламент депутаттарынан 9 жəне 10 ұсыныстың электронды мекенжайға келіп түскенін айтты. «Нұр Отан» партиясы жанындағы Қоғамдық саясат институтының директоры Саясат Нұрбек: «Бағдарлама жемқорлыққа қарсы қозғалысқа

қоғамның барлық топтарын жұмылдыруға бағытталған. Сон дықтан бағдарламаны тек мазмұны жағынан емес, стилі жағынан да партияның əрбір мүшесіне түсінікті əрі оңай етуге тырыстық», деп атап өтті. Шараға қатысушылар жемқорлықпен күрес заңнамалық, азаматтық сипаттағы ұдайы жаңа бастамалар мен жүйелік шараларды, сондай-ақ қалың бұқараның, кəсіпкерлердің, мемлекеттік жəне азаматтық сектор өкілдерінің, сарапшылардың қолдауын қажет етеді деген ортақ пікірге тоқталды. Пікірсайысқа қатысқандар жемқорлыққа қарсы бағдарлама жобасына өз ұсыныстары мен толықтыруларын енгізді. АЛМАТЫ.

15 тамыз 2014 жыл

 Мəселенің мəнісі Елімізде егемендік алғаннан кейін мемлекеттік мүлікті жекешелендіру тəжірибесі қалыптасты. Қазір Елбасы тапсырмасымен жекешелендірудің екінші толқыны басталды. «Өңірде өміршең іске дайындық қалай?» деген сауалмен облыстық қаржы басқармасы басшысының орынбасары Дина ƏЙТЕНОВАҒА жолығып, əңгімелескен едік.

Жекешелендіру кестеге сай жїреді – Бұл өркениетті елдер тəжірибесінде қалыптасқан үрдіс. Міне, нарықтық экономикаға қынулы қадам басқан біздің еліміз де осы үрдісті ілгері апаруға бағыт ұстауда. Соның бір көрінісі осы жекешелендірудің екінші толқыны болмақ. Оның ең басты мақсаты – кəсіпорындардағы мемлекеттің үлесін азайту, кəсіпкерлікті дамытуға серпін беру, бəсекелестік ортаны қалыптастыру екені сөзсіз. Мұны еліміздің экономикалық дамуын қамтамасыз ететін тағы бір тың қадам деуге болады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 31 наурыздағы №280 «Жекешелендірудің кейбір мəселелері туралы» қаулысына сəйкес 2014-2016 жылдары облыста 18 кəсіпорын жекешелендіруге жатқызылды. Бұларды Бəсекелестікті қорғау агенттігі саралап, талдап, бəсекелестік ортаға шығаруға ұйғарым жасады. Олардың арасында облыстық, қалалық жəне аудандық бағыныстағы кəсіпорындар бар. Бұл кəсіпорындарды жекешелендірудің кестесі бекітілді. Солардың тоғызы облыстық бағыныстағы кəсіпорындар болып табылады. Облыстық əкімдіктің осы кəсіпорындарды сату туралы қаулысы шығарылды. Соның ішінде үшеуі биыл жекешелендірілетін болады. – Олардың қандай кəсіпорындар екенін білуге бола ма? Бұл кəсіпорындардың ұжымдарының жағдайлары не болады? – Əлбетте, оның еш құпиясы жоқ. Олар – облыстық тілдерді оқыту орталығы, «Ақтөбе өңірлік білім сапасын бағалау жəне ақпараттандыру ғылыми-тəжірибелік орталығы» мемлекеттік коммуналдыққазынашылық кəсіпорыны жəне «Саламатты өмір салтын қалыптастыру проблемалары облыстық орталығы» мемлекеттіккоммуналдық кəсіпорны болып табылады. Шыны керек, біздің өңірдегі жекешелендіруге жатқызылған кəсіпорындардың барлығы да 100 пайыз сатылады. Себебі, олардың

Алматыдағы «ҚазжолҒЗИ» (Қазақ жол ғылыми-зерттеу институты) акционерлік қоғамында Қазақстан Республикасы, Беларусь Республикасы жəне Ресей Федерациясының «Автомобиль жолдарын жобалау», «Көпір құрылыстары» арнайы жұмыс топтары өкілдерінің қатысуымен дөңгелек үстел өтті. Бұл шарада əзірленіп жатқан Қазақстан Республикасының мемлекетаралық стандарттары мəселелерімен аталмыш стандарттарды əзірлеудің бірыңғай айқындамасы талқыланды.

Əңгімелескен Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

кəсіпорындарға электронды жүйе арқылы тəуелсіз бағалаушылар анықталды. Тəуелсіз бағалаушылар кəсіпорындарды бағалауға кірісіп те кетті. Бағалау қорытындысы

Ақтөбе облысы.

– Қорытындысында Белоруссия жабдығына тоқталдық. Бұл елдің кептіру машиналары түрік немесе неміс өндірісінен кем түспейді. Керісінше олардың бағасынан 30-40 % арзан екен. Кеден одағы шеңберінде жабдықты жеткізу бойынша ешқандай кедергі жоқ, – дейді бұл орайда Саят Қамзебаев. Енді агрофирма жаңа элеваторда астықты көп мөлшерде сақтап, қажетті сапалық деңгейіне жеткізе алады. Қойма автокөліктен астықты түсіріп алып, тазалау жəне ұзақ уақыт бойы сақтау үшін арналған. Мұнда тек бидайды қабылдап қана қоймайды, сондай-ақ, майлы дақылдарды да сақтауға қауқарлы. Биыл шаруашылық 1 мың гектарға жуық алқапқа зығыр екті. Одан алынатын өнім осы қоймада сақталмақ.

Қазіргі кезде элеваторға қарай теміржол тұйығының желісі тартылуда. Ол астық қабылдау мүмкіндігін кеңейтеді. Сондайақ, мұнда сүрлем сақтайтын орын да салынып жатыр. Сонымен жаңа астық қоймасы «ҚазАгроҚаржы» АҚ-тың қаржыландыруы бойынша тұрғызылды. 2009 жылдан бері компания астық қоймасының 18 жобасын мақұлдады. Олардың жалпы қуаттылығы 275 мың тоннаны құрайды. Ал оған бөлінген жалпы сома 10 850 млн. теңге. Биылғы жылдың басынан бері қуаттылығы 24 мың тонна болатын астық қоймасы пайдалануға берілді. Жыл соңына дейін тағы да жалпы сыйымдылығы 143 мың тонна болатын 5 астық қоймасы іске қосылады.

«ЌазАгроЌаржыныѕ» жаѕа ќоймасы Ақмола облысында «Ақтық» агрофирмасының қуаттылығы 30 мың тоннаға дейін болатын жаңа астық қоймасы іске қосылды. Аталған нысан фирма астығын шашау шығармай сақтайды. Бұл жобаны «ҚазАгроҚаржы» АҚ қаржыландырды. Марат АҚҚҰЛ,

Интеграция аясындаєы басќосу

барлығы да толықтай мемлекеттік меншікте. Ал кəсіпорындар ұжымдарына келсек, олар да жекешелендіруге қатысуға құқылы. Ал биыл жекешелендірілетін үш

шығып, бағалау актісі жасалғаннан кейін жекешелендіру комиссиясына ұсынылады. Жекешелендірудің мөлдірлігін жəне ашықтығын, əділдігін сақтау үшін жекешелендіру комиссиясы құрамына «Атамекен» кəсіпкерлер жəне жұмыс берушілер одағының мүшелері енгізілді. Ал аукцион мен коммерциялық тендердің электронды жүйемен өткізілетіні айтпаса да түсінікті. Жекешелендіруге жатқызылған кəсіпорындардың аукционға немесе коммерциялық тендерге шығарылатыны жайлы бұқаралық ақпарат құралдарында алдын ала хабарланатын болады. Сондықтан жекешелендірудің əділ өтететіне еш күмəн жоқ. – Жекешелендірудің екінші толқынының ерекшелігі қандай? – Бұрынғы жүргізілген жекешелендіруден басты ерекшелігі ашықтығы жəне мөлдірлігі дер едім. Мұнда ешқандай адам факторы болмайды. Тəуелсіз бағалаушыларды анықтау, аукциондар мен мемлекеттік тендерлерді өткізу электронды жүйемен жүргізіледі. Кімде-кім қымбат баға ұсынады сол меншік иесі атанады. Оларға қатысушылардың барлығы да тек электронды жүйемен қатысады. Сондай-ақ, бұл шара кəсіпорындардағы мемлекеттің үлесін азайтуға бағытталған. Сөйтіп, көптеген шаруаларды жекелердің қолына ұстатып, оларда бəсекелестік ортаның қалыптасуына ықпал ету көзделген. Кəсіпорындарды сатып алған тұлғалар өз ісін ашып. мемлекеттік тапсырыспен жұмыс істеуіне əбден болады. Мысалы, көше тазалау, көгалдандыру, көріктендіру сияқты жұмыстарды бəсекелестік ортаға бергеннен ұтпасақ ұтылмаймыз. Рас, кей мəселелерде əлі күте тұруға тура кел етінін жасыруға болмас. Ауызсу, жы лу кəсіп орындарын жекешелендіруде ойланатын мəселелер баршылық. Бұл шаруа алда да жалғасын табады. Бұл қоғам дамуының барысында ұдайы жетілдіріліп, жүйелі жүргізілетін жұмыс. Сондықтан біз жекешелендірудің екінші толқынын жүргізу арқылы бұл бағыттағы жұмысымызды ширата түсеміз деп ойлаймын. Бəсекелестік ортаны қалыптастыру ғана ілгері дамуымызға жол ашады, кəсіпкерлікті дамытуға серпін береді деп күтілуде. «Өзімдікі дегенде өгіз қара күшім бар» дегендей, бұл жекешелендірілген кəсіпорындардың бойына қан жүгіртіп қана қоймай, ілгеріге қадам басуына негіз қалайтынына сенім мол.

«Егемен Қазақстан».

Жыл сайын «Ақтық» агрофирмасының алдында «астықты қалай, қайда сақтаймыз» деген өткір мəселе туындайтын. Өйткені, шаруашылық Ақмола облысындағы егінді ең көп өсіретіндігімен белгілі. Мұнда жыл сайын 22,5 мың тонна дəнді дақыл жиналады. Ал оның ең көп бөлігінен пісірілетін нанды Астана қаласының тұрғындары үнемі тұтынып келеді. – Біз жыл сайын 50 мың гектарға жуық жерге астық өсіреміз. Оны жинау кезінде тығырыққа тіреліп қалатынбыз. Себебі, астықты өз деңгейінде сақтау үшін қолайлы қойма қажет болатын. Жəне де ауа райының түрлі жағдайына байланысты дəн кептіру мəселесі де бар емес пе, – дейді «Ақтық» агрофирмасы» АҚ вице-президенті Саят Қамзебаев. Шаруашылықтың мұндай түйткілді мəселесін шешуге «ҚазАгроҚаржы»

компаниясы көмекке келді. Өйткені, аталмыш компания астық қоймаларының құрылысын салуды жəне жетілдіруді өзінің басым бағыты деп санайды. Сондықтан да, қойма саласын қаржыландырады. Осының арқасында «Ақтық» агрофирмасы жаңа астық қоймасын салу мүмкіндігін алды. – «Ақтық» агрофирмасы 2012 жылы бізге көмек беруге өтініш білдірді. Былтыр біз қаржыландыруды бастадық. Жалпы алғанда, жоба құны 718 миллион теңгені құрады. Оның ішінде 529 миллион теңгені ҚазАгроҚаржы бөлді, – дейді «ҚазАгроҚаржы» АҚ Ақмола облысы бойынша филиалының директоры Болат Сəбитов. Астық қоймасының құрылысы Ұлттық қор бөлген қаржы есебінен қаржыландырылды. Фермерлер ақшаны 2 жылға жеңілдік кезеңімен жылдық 6 пайызбен алды. Шаруашылықта ақшаны қандай жабдыққа жұмсау талқыланып, таңдалды. Оның түрлі нұсқалары талданды.

Ќауіпсіздік ќамтамасыз етіледі

Шарафаддин ƏМІРОВ, «Егемен Қазақстан».

Кездесу барысында жол саласындағы Кедендік одақ елдері арасындағы – Қазақстан, Беларусь, Ресей аймақтарында сала бойынша сапаны техникалық реттеуді жəне өнім, жұмыс пен қызмет қауіпсіздігіне арналған заңнамалық негіздер мен нормативтік базаны дамыту жəне жетілдіру бойынша тапсырмаларды орындау мақсатындағы мəселелер қарастырылды. – Кедендік одаққа мүше елдер – Қазақстан, Беларусь, Ресей жол саласындағы ортақ

халықаралық стандартқа көшуге өткен жылдан бері дайындық жұмыстарын бастап жіберді, – дейді «ҚазжолҒЗИ» акционерлік қоғамының президенті Бағдат Телтаев, – жасалынуы тиіс халықаралық стандарттардың жалпы саны 171. Соның ішінде 11 стандартты жасау Қазақстан үлесіне жатады, 8 стандарт Беларуське, 152 стандартты жасау Ресейдің еншісінде. Осы стандарттарды жасау барысында 3 мемлекеттің мамандарынан құрылған жұмыс тобы үш елде кезек-кезек жиналып, мəселелерді ортақ келісіммен шешіп отырды. АЛМАТЫ.

«Қала маңындағы тасымал» АҚ, «Əскерилендірілген теміржол күзеті» АҚ жəне Көліктегі ІІД желілік полициясы пойызбен сапар шеккен жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын күшейтуде. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Соңғы уақытта қала маңына қатынайтын пойыздарда жолаушылардың құқықтық тəртіп бұзу оқиғалары орын алуда. Ішкі істер министрлігінің қала маңына қатынайтын пойыздарда құқықтық тəртіпті жəне мүлікті сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі бұйрығына сəйкес аталған міндетті Көліктегі полиция жасағы жүзеге асыруда. Дегенмен, Көліктегі ІІД бөлген қызметкерлер саны қала маңына қатынайтын пойыздардағы

қауіпсіздікті 100% қамтамасыз етпейді. Жақында өткен аппарат жиналысында «ҚТЖ»ҰК» АҚ президенті Асқар Маминнің берген тапсырмасына сəйкес, «Қала маңындағы тасымал» АҚ Көліктегі ІІД жəне «Əскерилендірілген теміржол күзеті» АҚ басшыларымен бірлескен жиналыс өткізіп, пойызбен сапарға шыққан жолау шылардың қауіпсіздігін

қамтамасыз етуге барлық күш пен ресурсты жұмылдыру туралы шешім қабылдады. Көліктегі ішкі істер департаментінің желілік бөлімінің, «Əскерилендірілген теміржол күзеті» АҚ-тың жəне «Қала маңындағы тасымал» АҚ-тың қызметкерлеріне пойыздарда құқықтық тəртіп бұзушылықты болдырмау, алдын алу

шараларында бірлесіп əрекет ету бойынша нұсқаулық жəне əдістемелік жұмыстарын жүргізді. «Қала маңындағы тасымал» АҚ пойыз бригадасының қызметкерлері жолаушылардың қатысуымен жайсыз оқиғалар орын алған жағдайда машинист кабинасындағы радиобайланыс, сондай-ақ, мобильді байланыс

арқылы жол бойында орналасқан стансадағы желілік полицияға хабар берулері керек. Көліктегі ІІД желілік полиция бөлімі жəне «Қала маңындағы тасымал» АҚ-тың қала маңындағы тасымал саласында қоғамдық қауіпсіздік пен құқықтық тəртіпті қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен іс-шаралар жоспары əзірленіп бекітілді.


АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 3 қыркүйекте сағат 15.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысандарын мүліктік жалға беру бойынша тендер өткізетіндігін хабарлайды Мекенжайы: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй. Тендерге шығарылады: №1 лот - «Халыққа қызмет көрсету орталығы» РМК теңгеріміндегі, Астана қаласы, 20-40 көшесі, 2-үй мекенжайында орналасқан, жалпы алаңы 138,6 ш.м. асхана үй-жайы жəне қалдық құны 6048173,87 теңге асхана құрал-жабдықтары. №2 лот - «Резерв» РМК теңгеріміндегі, Астана қаласы, Янушкевич көшесі, 2-үй мекенжайында орналасқан, жалпы алаңы 132,2 ш.м. асхана үй-жайы жəне баланстық құны 2721308 теңге асхана құрал-жабдықтары. №1 лот бойынша – бастапқы жалдау ақысы айына – 294 456 теңге. №2 лот бойынша – бастапқы жалдау ақысы айына – 73 396 теңге. Мүліктік жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге аударымдар, нысанға қызмет көрсеткені үшін төлемдер қосылмайды. Бұл төлемдерді жалға алушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге ақы төлейді. Мүлікті жалға беру шартын жасау мерзімі одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендер талаптары: 1. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар; 2. Жалға алу уақытына нысандардың пайдалану бейінін сақтау; 3. Санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қатан сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі: Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Қатысушылар ұсынған жалдау төлемінің сомалары сəйкес келген (тең болған) жағдайда, тендер комиссиясының шешімі бойынша тендерге қатысуға өтінімі бұрын тіркелген тендерге қатысушы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер өткізу ережесі: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың

ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды ұсыну қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасау жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы анықтаманың немесе куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелерін немесе көрсетiлген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін

– қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) салық органының, қатысушының салықтық берешегi жоқ екенi туралы, өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасын; 8) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын анықтаманы ұсынуы қажет. Өтінімді қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлға үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Өтінімдерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 2 қыркүйекте сағат 15.00-де аяқталады. Кепілді жарналар Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ880705012170181006, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340010824, Банк – ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, ТБЖ-171, ММ коды 2170181 есептік шотына енгізіледі. №1 лот бойынша – кепілді жарнаның мөлшері – 238 306 теңге; №2 лот бойынша – кепілді жарнаның мөлшері – 142 256 теңге. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттамалардың топтамасын қабыл дау мына мекенжайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй, №2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Тендер өткізу жөнінде қосымша ақпаратты 8 (7172) 32-73-23, 32-89-20 телефондары арқылы немесе www.gosreestr.kz сайтынан алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 4 қыркүйекте сағат 15.00-де Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй мекенжайында «Резерв» РМК балансындағы мемлекеттік республикалық мүлік нысандарын мүліктік жалға беру бойынша тендер өтетіндігін хабарлайды Лот №

Резервуар атауы

1 2 3 4 5 6 7

№11 №12 №20 №21 №22 №23 №26

8 9 10 11

№1 №2 №3 №4

9

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

Резервуарлар көлемі

Тендерге шығарылатындар: Орналасқан жері

Айлық жалдау ақысының бастапқы сомасы (теңге)

Кепілді жарна (теңге)

37 597 37 597 37 597 37 597 37 597 37 597 37 597

37 597 37 597 37 597 37 597 37 597 37 597 37 597

22 816 22 816 22 816 22 816

22 816 22 816 22 816 22 816

Дизельді жанармай резервуарлары (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (7500 тонна) Шортанды тас жолы, 3 Автокөлік жанармайына арналған резервуарлар (2750 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (2750 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (2750 тонна) Шортанды тас жолы, 3 (2750 тонна) Шортанды тас жолы, 3

Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына ағымдағы жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану жəне басқа да қызметтерге, немесе баланс ұстаушымен келісімшарт бойынша төлейді. Мүлікті жалға беру шартын жасау мерзімі одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендер шарты: 1. Жалдау нысаны үшін жалдау ақысы бойынша ұсыныстар бастапқыдан төмен емес. 2. Жалдау нысанын қалыпты техникалық пайдалану жағдайында сақталуын қамтамасыз ету. 3. Резервуарларды пайдалану бейінін бүкіл жалдау мерзімі кезінде сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі: Нысан үшін жалдау төлемінің ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлiк құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңiмпазы деп танылады. Қатысушылар ұсынған жалдау төлемінің сомалары сəйкес келген (тең болған) жағдайда, тендер комиссиясының шешімі бойынша тендерге қатысуға өтінімі бұрын тіркелген тендерге қатысушы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер өткізу ережесі: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады.

Тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды ұсыну қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасау жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы анықтаманың немесе куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелерін немесе көрсетiлген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қаты сушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қаты сушы лардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай

«Ақбақай кен-металлургия комбинаты» АҚ Директорлар кеңесі (Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Ақбақай кенті, Қуанышбаев к-сі, 1, БИН 941240000391, Кбе 17, ИИК KZ90319E010000374379 «БТА Банк» АҚ-тың Тараз қ. ЖФ-да), Еуразиялық даму банкімен ірі мəміле жасағандығы туралы шешімді 14.08.2014 ж. қабылдағаны жөнінде хабарлайды.

құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) салық органының қатысушының салықтық берешегi жоқ екенi туралы өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасын; 8) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын анықтаманы ұсынуы қажет. Өтінімді қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлға үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Өтініштерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 3 қыркүйекте сағат 15.00-де аяқталады. Кепілді жарналар Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру депаратаментінің есептік шотына төленеді - ИИК KZ880705012170181006, СТТН 620300352948, БСН 120340010824, БЖК KKMFKZ2A, КНП-171, ММ коды 2170181, Банк – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттамалардың топтамасын қабылдау мына мекенжайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй, № 2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендер өткізу жөніндегі қосымша ақпаратты 8 (7172) 32-73-23, 32-89-20 телефондары арқылы: немесе www.gosreestr.kz сайтынан алуға болады.

Совет директоров АО «Акбакайский горно-металлургический комбинат» (Жамбылская область, Мойынкумский район, п. Акбакай, ул. Куанышбаева, 1, БИН 941240000391, Кбе 17, ИИК KZ90319E010000374379 в ЖФ АО «БТА Банк» г. Тараз), сообщает о принятии 14.08.2014 г. решения о заключении крупной сделки с Евразийским банком развития.

 Басты байлық

Скринингтік тексеру – тиімді тəсіл Елімізде денсаулық сақтау саласын дамытуға, адамдардың өмір жасын ұзартуға баса назар аударылуда. Əсіресе, аурудың алдын алуға айрықша маңыз берілуде. Осы бағытта бірқатар бағдарламалар қабылданып, олар жүйелі жүзеге асырылуда. Соның бірі – скринингтік тексеру болып табылады. Скринингтік бағдарламалар – еліміздегі денсаулық сақтаудың немесе белгілі бір аймақтың проблемасы болып табылатын аурудың өлімге шалдықтыратын түрлерін ескере отырып, мақсатты түрде жүзеге асырылуы тиіс. Өңірдегі скринингтік бағдарламаның қалай жүзеге асырылып жатқаны туралы саламатты өмір салтын қалыптастыру проблемалары Ақтөбе облыстық орталығының директоры Дəмеш ҚАЙДАРОВАНЫ сөзге тартқан едік. – Дəмеш Қуанышқызы, елімізде Ұлттық скринингтік бағдарлама қашаннан бастап енгізіле бастады? – Ұлттық скринингтік бағдарлама балалар жəне ересектер арасында 2008 жылдан бастап жүзеге асырылуда. Соған байланысты қазір «Саламатты Қазақстан 2011-2015» атты мемлекеттік бағдарлама енгізілді. Аталмыш жоба алдын алу шаралары, скринингтік тексерулер, ауруды анықтаудың əдіс-жолдарын жетілдіру, негізгі əлеуметтік маңызы зор ауруларды емдеу жəне оңалту мəселелеріне баса назар аударады. Бағдарлама аясында скринингтік тексеруді енгізу жəне одан əрі дамытуға байланысты қаржы бөлінуде. Біздің облысымызда 2008 жылдан бастап скринингтік бағдарлама аясында артериалды гипертония, жүректің ишемиялық ауруларын, сонымен қатар, қандағы глюкозаны өлшеу жəне холестерин мөлшерін анықтау арқылы қант диабеті ауруларын ерте сатыда анықтау, жас балалардың туа біткен жəне тұқым қуалаушы есту патологиясын анықтау, əйелдерге арналған жатыр мойнының обыры мен сүт безі обырын ерте сатыда анықтау (50 жастан жоғары жастағы əйелдер үшін əр 2 жыл сайын), вирусті В жəне С гепатиттерін анықтауға негізделген скрининг, ерте сатыда глаукоманы анықтау, ерте сатыда қант диабетін анықтау

40 жастан жоғары) қолға алынды. Үстіміздегі жылы колоректальді обыр, қуық асты безінің, бауыр, асқазан, өңештің обырын ерте сатыда анықтауға негізделген скринингтер өз жұмысын бастады. – Аталған скринингтік тексерулерді қандай емханаларда өтуге болады? – Қала тұрғындары скринингтен қалалық №1, №2, №3, №4 емханаларында өтулеріне болады. Сонымен бірге, облыстық клиникалық диагностикалық орталық пен тұрғылықты мекен бойынша бекітілген облыстық орталық емханаларында да тексеріле алады. Қала жəне аудан емханаларында скринингтік тексерулер өткізу үшін алдын алу жəне психологиялық əлеуметтік көмек көрсету бөлімшелері ашылды. Аталмыш бөлімшелерде дəрігерге дейінгі бөлмеден кезексіз өтуге болады. Онда келушінің артериалды қан қысымы, көз ішіндегі қан қысымы, бойы-салмағы өлшеніп, зиянды əрекеттердің, салмақтың артық мөлшерін, шылым шегудің қаупін анықтап бере алады. – Тексерулер ақылы ма? – Қазақстандықтардың тексерілулері үшін ақысын мемлекет төлейді. Қазақстанда скрининг ақысыз, кепілді медициналық көмек тізбесіне кіреді. Скрининг – сіз тіркелген медициналық мекемеде өткізіледі. Скрининг жүргізу кезінде антропометриялық

Жеке жер пайдалану құқығымен өндірістік ғимарат (кадастрлық нөмірі 20-312-030-158), орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуезов ауд., Ташкент к-сі, № 348; Жеке жер пайдалану құқығымен өндірістік ғимарат (кадастрлық нөмірі 20-312-030-177), орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуезов ауд., Ташкент к-сі, № 348; Жеке жер пайдалану құқығымен өндірістік ғимарат (кадастрлық нөмірі 20-312-030-160), орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуезов ауд., Ташкент к-сі, № 348; Банк алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамау жəне/немесе тиісті орындамау жағдайында аталған мүлікті соттан тыс сатуға құқықты Банкке берумен. 3. Банк алдындағы серіктестіктің міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде Банк пайдасына жазбаша кепілдіктерімен беру туралы Сағат Кашкенұлы Түгелбаевқа, сондай-ақ «ЗаманЭнерго» ЖШС-ға жəне «ANACO» ЖШСға өтінішпен щығу. 4. Банк алдындағы серіктестіктің міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде Банкке мы на жылжымайтын мүліктерді кепілге соңғы сының беруі туралы «ANACO» ЖШСға, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға жəне «АтырауЭнергоСнаб» ЖШС-ға өтінішпен шығу: Мұнай машина жасау зауыты жер телімімен бірге, жалпы алаңы 6,5844 га, кадастрлық нөмірі 04:066:040:168, орналасқан мекенжайы: Атырау

Əңгімелескен Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе облысы.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 3 қыркүйекте сағат 11.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысандарын мүліктік жалға беру жөнінде тендер өткізу туралы хабарлайды Мекенжайы: Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33-үй. Тендерге Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің «Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті» ШЖҚ РМК теңгерімінде гі мына нысандар шығарылады: № 1 лот - Ақтөбе қаласы, Ə. Молдағұлова даңғылы, 34 мекенжайында орналасқан № 1 бас корпусының ғимаратындағы жалпы алаңы - 294,5 ш.м. асхана үй-жайы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 61 360 теңге. Кепілді жарна – 98 175 теңге. № 2 лот - Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 100 «а» мекенжайында орналасқан № 2 оқу корпусының ғимаратындағы 192,5 ш.м. асхана үй-жайы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 40 110 теңге. Кепілді жарна – 64 172 теңге. № 3 лот - Ақтөбе қаласы, Ы. Алтынсарин көшесі, 4 мекенжайында орналасқан № 5 оқу корпусының ғимаратының цокольдық бөлігіндегі жалпы алаңы – 217,6 ш.м. асхана үй-жайы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 35 265 теңге. Кепілді жарна – 56 420 теңге. Мүліктік жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге аударымдар, нысанға қызмет көрсеткені үшін төлемдер қосылмайды. Бұл төлемдерді жалға алушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитариялық жəне басқа да қызметтерге ақы төлейді. Мүліктік жалға беру шартын жасау мерзімі – 1 жыл. Тендер талаптары: 1.Студенттерді жəне оқытушылар құрамын тамақтандырумен қамтамасыз ету. 2.Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғарғы сомасын ұсыну. 3.Санитарлық-эпидемиологиялық

талаптарды қатаң сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі: Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Қатысушылар ұсынған жалдау төлемінің сомалары сəйкес келген (тең болған) жағдайда, тендер комиссиясының шешімі бойынша тендерге қатысуға өтінімі бұрын тіркелген тендерге қатысушы тендер жеңімпазы болып табылады. Тендер өткізу ережесі: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың өтінімдері бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендер қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды тапсыру қажет: Тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конверттерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) үміткердің тендерге қатысуға келісімін жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтінімді; 2) желімделген конвертте тендер шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік

«Белкамит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (атқарушы органның орналасқан жері: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348) қатысушылардың кезектен тыс жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды. Қатысушылардың кезектен тыс жалпы жиналысы «Белкамит» ЖШС атқарушы органының бастамасы бойынша шақырылады. «Белкамит» ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысы 2014 жылғы 1 қыркүйекте сағат 12.00-де мына мекенжайда болады: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348. Жиналысқа қатысушыларды тіркеудің басталуы 2014 жылғы 1 қыркүйекте сағат 11.00-де. Қатысушылардың жалпы жиналысына қатысуға құқылы қатысушылардың тізімі 2014 жылғы 1 қыркүйекте сағат 9.00-дегі жағдай бойынша жасалады. Қатысушылардың кезектен тыс жалпы жиналысының күн тəртібі: 1. Банк анықтаған шартпен жəне нысан бойынша Банкпен тиісті келісімдішартты (бұдан əрі – келісім/шарт) жасау жолымен, мерзімі 36 айға, жылдық 4% мөлшерлемемен, банктік кепілдеме шығару мақсатында 1 000 000 000 (бір миллиард) теңге сомаға кредиттік желі алу үшін «Сбербанк» ЕБ АҚ-қа өтініш жасау (бұдан əрі – Банк). 2. Келісімшарт бойынша (əрбір/кез келген шартқа жəне/немесе келісім бойынша, оны жасау шеңберінде жəне оның бөлінбес бөлігі болып табылатын) серіктестік міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету ретінде Банкке кепілге мына мүліктерді беруге: Жеке жер пайдалану құқығымен өндірістік ғимарат (кадастрлық нөмірі 20-312-030-163), орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуезов ауд., Ташкент к-сі, № 348;

өлшемдер (бойы, дене салмағы, бел ауқымы), артериалдық қысымды өлшеу, 40-70 жас аралығындағы адамдар үшін көз ішіндегі қан қысымын өлшеу секілді жұмыстар жүргізіледі. Ал 25-64 жас аралығындағылар үшін қандағы глюкозаны өлшеу жəне холестерин мөлшерін анықтау жүргізіледі. Олар көрсеткіштері бойынша кардиолог, эндокринолог, офтальмолог дəрігерлердің тексерулерінен өтуі қажет. Бұл тексерулер ерте сатыда жүрек-қан тамыры ауруларын, қант диабеті, глаукома жəне оның қауіпті факторларын, сонымен қатар, гепатит сияқты ауруларды анықтау жəне де күрделі асқынған инсульт, инфаркт, соқырлық, бауырдың цирроз, обыры секілді аурулардың алдын алуға, сонымен қатар, солар жөнінде алдын ала ескерту үшін өте тиімді болып табылады. – Бұл бағытта қандай ақпараттандыру-түсініктеме жұмыстары жүргізілді? – Халықты ақпараттандыру мақсатында «Қазақстан-Ақтөбе» телеарнасында белсенді түрде бейнероликтер көрсетіледі, ал скринингтік тексеруге шақырту «Ақтөбе радиосында» күніне 3 рет беріледі. Қаланың орталық көшелері А. Молдағұлова мен ағайынды Жұбановтар даңғылында билбордтар орналасқан. Қалалық емханалар мен ірі стационарларда ақпараттық мəліметтермен

терминалдар орнатылған. Аялдамалар мен сауда үйлерінде, автовокзалда, теміржол вокзалында, əуежайда, жалпы білім беретін мектептерде, мектепке дейінгі балалар ұйымдарында, ЖОО-да, ООО-да 5 мыңға жуық плакаттар ілінді. Барлығы 3329 парақшалар, 2500 бүктемелер таратылып, «Қазақтелеком» АҚ арқылы өзіндік қоңырау шалулар ұйымдастырылды. Осыған орай 30 мыңнан астам абоненттер скринингтік тексерулер өтіп жатқандығы жөнінде ақпарат алды. СМС арқылы-50 мыңнан астам абоненттер, коммуналдық қызмет түбіртектері арқылы – 30 мыңнан астам абоненттер хабардар етіліп, əуе жəне темір жол көліктерін пайдаланатын тұрғындар үшін, билетке қосымша ретінде скринингтік тексеруге шақырту қағаздары берілді. Аудан бойынша бекітілген дəрігерлер мен медбикелер емделушілердің скринингтік тексерулерден қай уақытта кезексіз өтетіндігі жөнінде аймақтық ұсыныстарды алдын ала таратады. Осындай жұмыстардың нəтижесінде өткен жылы 87854 адам жүрек қан-тамыр ауруларын, 20044 əйел сүт бездері обырын, 20877 қыз-келіншек жатыр мойыны обырын, 87854 адам қант диабетін, 60832 адам глаукоманы, 42669 адам колоректальды обырды ерте сатысында анықтау үшін скринингтік тексеруден өткізілді. Бұл бағыттағы жұмыс биыл да жалғасуда. Президентіміз Нұрсұлтан Назар баев өз Жолдауында «Ұлттың саулығы – біздің табысты болашағымыз» деп атап көрсеткеніндей, скринингтік тексеруді жүргізу арқылы біз саламатты елдің ертеңін қалы птастыратынымызды ұмытпауымыз керек. Сондықтан да бұ ған мейлінше мəн беру əрбір қазақстандықтың міндеті болуы тиіс.

облысы, Атырау қ., Құттығай батыр к-сі, 21-үй, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға тиесілі; Теміржол тұйығы, ұзындығы 671м., жер телімімен бірге, жалпы алаңы – 1,2078 га, кадастрлық нөмірі 04-066-042-205, орналасқан мекенжайы: Атырау қ., элеватор ауданы, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға тиесілі; Теміржол тұйығы, ұзындығы 0,541 км., жер телімімен бірге, жалпы алаңы – 0,3246 га, кадастрлық нөмірі 04-066-042-280, орналасқан мекенжайы: Атырау қ., 660А белгісінен түйісу нүктесіне дейін, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға тиесілі; Тұрғын емес тұрақжай, жалпы алаңы 1 101,5 ш.м. жер телімімен бірге, алаңы 0,1458 га, орналасқан мекенжайы: Атырау қ., Құрманғазы к-сі, 6-үй, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға тиесілі; Жер телімі, жалпы алаңы – 6,0072 га, кадастрлық нөмірі 04-066-040-331, орналасқан мекен жайы: Атырау қ., Элеватор ауданы, «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ға тиесілі; Жер телімі, жалпы алаңы – 9,0549 га, кадастрлық нөмірі 04-066-040-333, орналасқан мекенжайы: Атырау қ., Элеватор ауданы, «АтырауЭнерго Снаб» ЖШС-ға тиесілі; Жер телімі, жалпы алаңы – 9,5955 га, кадастрлық нөмірі 04-066-040-304, орналасқан мекенжайы: Атырау қ., Элеватор өткелегі, № 44, «АтырауЭнерго Снаб» ЖШС-ға тиесілі; «ANACO» ЖШС жəне «Sataga Oil Trading GmbH» ЖШС компаниясы арасында 17.09.2010 ж. жасалған №142 шикі мұнайды сатып

алу-сату шарты бойынша алдағы кезде түсетін 12 000 000 000 (он екі миллиард) теңге мөлшеріндегі ақша Банк алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамау жəне/немесе тиісті орындамау жағдайында кепілге берілетін жылжымайтын мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке берумен. 5. Серіктестік жəне Банк арасында жасалатын кепіл шартының, кредиттік желі ашу (беру) туралы келісімшарттың, кепіл шарттарының, акцессорлық шарттардың үлгілік нысандарын қарау. 6. Осы шешімді орындау үшін қажетті кепіл шарттарының жəне өзге құжаттардың бөлінбес бөлігі болып табылатын, сондай-ақ, оларға барлық қосымша келісімдерге, мүлік кепілінің шартына қол қоюға серіктестіктің бас директоры Павел Иннокентьевич Беклемишев мырзаға өкілеттіктерді беру. 7. Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес кредиттік бюроның дерекқорында жасалатын мəміле бойынша тараптардың өздерінің міндеттемелерін орындауымен байланысты, соңғы ақпаратты беруге банкке келісім беру. «Белкамит» ЖШС қатысушыларының жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдармен 2014 ж. 21 тамыздан бастап мына мекенжайда танысуға болады: Алматы, қ. Райымбек д-лы, 348, анықтама телефоны: 8 (727)250 33 56.

тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куəліктің құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірлемелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəлан дыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) салық органының қатысушының салықтық берешегі жоқ екендігі туралы өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасын; 8) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын

анықтаманы ұсынуы қажет. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтініштер қабылдау тігілген түрінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер мұндай болса). Өтінім қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлға үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Өтінімдер қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 2 қыркүйекте сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ160705012170166006, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340000827, Банк – ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, ТБЖ-171, КБЕ 11, ММ коды 2170166 есептік шотына енгізіледі. Төлемнің мақсаты – тендерге қатысу үшін кепілді жарна. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжайда: Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33-үй, 4-қабат, 403-бөлмеде жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Тендер өткізу жөнінде қосымша ақпаратты 8 (7132) 54-44-54.телефоны арқылы немесе www.gosreestr.кz сайтынан алуға болады.

2003 жылғы 13 мамырдағы № 415-II «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 70-бабына сəйкес «Халықаралық Алматы əуежайы» акционерлік қоғамы «Винус Трейдинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігімен реактивті қозғалтқыштар үшін отынды жеткізуге ірі мəміле жасағандығы туралы хабарлайды. Утерян передаточный акт по договору участия в долевом строительстве жилого комплекса «Кыпшак» №041 от 14 июля 2005 года на имя Ауанасовой Жайны Сериковны 20.12.1983 г.р. считать недействительным.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«ҚазАгроИнновация» акционерлік қоғамының ұжымы «Қазақ мал шаруашылығы жəне жемшөп өндірісі ғылыми-зерттеу институты» ЖШС бас директоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Əбдірахман Молданазарұлы Омбаевқа əкесі Молданазар ОМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ мал шаруашылығы жəне мал азығы өндірісі ғылыми-зерттеу институтының ұжымы институттың бас директоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, профессор Əбдірахман Молданазарұлы Омбаевқа əкесі МОЛДАНАЗАРДЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақ мал шаруашылығы жəне жемшөп өндірісі ғылыми-зерттеу институты» ЖШС «Қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» филиалының басшылығы мен ұжымы институттың бас директоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Əбдірахман Омбаевқа əкесі МОЛДАНАЗАРДЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

15 тамыз 2014 жыл

 Өңір өмірі

Суреттерді түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.

Аќтаудаєы аквапарк

 Үйренетін үрдіс

Кітаптардың ұясы Кішігірім болса да адамдардың жүрегіне үлкен ізгілік ұялататын бастамалар болады екен. Осы аптада Алматыдағы 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағында кітаптардың ұялары пайда болды. Айтқандай, кітаптар қойылған ұялар герметикалық болғандықтан, қолайсыз ауа райы кездерінде кітаптарға су, ылғал өтпейді. Тек адамдардың өзі мұндай иігілікке ұқыпты болса болғаны. Сол сияқты осынау идеяны бұрын-соңды болмаған жоба деп те айтуға келмес. Батыстың көптеген елдерінде саябақтарда көз жүгіртіп, сана сергітіп алуға болатын мұндай «үйшіктер» табылады. Осы іске ұйытқы болып отырған Алматы қалалық жас тар саясаты басқармасы тамыздың соңына дейін тағы да 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағында 5-6 кітап ұяларын орналастыруды көздеп отыр. Кітаптардың жоғалмауына,

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Кісінің санасына шуақ себетін мұндай тамаша жоба жыл сайын 12 тамызда аталып өтілетін Жастар күнінде Алматы парктерінде тұрғындар мəдениетін көтеріп, қызжігіттердің жан-жақты дамуын қолдауға арналып отыр. Аталмыш саябаққа серуендеуге келген адамдар орындықтардың жанына орнатылған «ұялардан» үш тілде тұрған басылымның керегін алып, оқи береді. Ұяшықтардағы кітаптар да сан алуан. Мұнда əлемдік əдебиеттен бастап, заманауи шығармаларды, сөздіктер мен танымдық дүниелерді табуға болады.

ретсіз шашылып қалмауына жауап беретін ерікті жас тар да бар. Олар саябақта кітап оқығысы келе тіндерге буккроссинг қағидасын түсіндіріп отырады. Ал қыс түскенде кітаптар жиналып алынбақ. Егер бұл бас тама жақ сы нəтиже берсе, келесі жылы көктемнен бастап Алматыдағы басқа да сая бақ тарда кітаптардың ұя ла ры көптеп пайда болады. Қалалық жастар саясаты басқармасының бастығы Санжар Боқаев тегін тұрған кітаптарды бүл діріп кететіндер де табылуы ғажап еместігін біледі. Дегенмен, қай да болса да бір-бір гаджетке таңылып отырған жастарды кітап оқуға тартуға мұнан төте жол жоқ. Ал қалғаны, яғни мұндай көпке ортақ байлықтың ұрланбауы, жыртылмауы, жоғалмауы қоғамдық сананың еншісінде болып тұр.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Аѕќау Оѕдыбай

Немере інісі Оңдыбай ақкөңіл кісі еді. Ол қатты науқастанып, о дүниеге аттанғалы жатқан ағасы Нəлекеңнің көңілін сұрап келгендерге: «Көп күн қалған жоқ, дайындалып жатырмыз», депті. Байқамай дауыстаңқырап айтқан сөзді ағасы естіп қойыпты. Шалдар малдас құрып, жанына отырып, көңілін сұрай бастағанда, Нəлекең: «Беу, бауырларымай! Сендер менің жайымды өзімнен емес, анау Оңдыбайдан сұрасаңдаршы! Құдаймен келісіп қойғандай аз ғана күн қалды деп жатыр емес пе», – деген екен. Қариялар не күлерін, не жыларын біле алмай, үнсіз отырып қалыпты.

Їйлеріѕізде би кім?..

 Сақтансаң сақтайды

Жас археолог

Меншік иесі:

Нəлібай атаны мен бала кезден жақсы білуші едім. Ауыл ақсақалдарының ішіндегі өте тапқыр сөйлейтін күлдіргі кісі болатын. Нəлекең айтқан екен дейтін сөздер ел аузында əлі жүр. Солардың кейбіреуі былайша баяндалады.

АЛМАТЫ.

 Жəдігер

Жаркент жері ежелден-ақ Үйсін мемлекетінің мекені екендігін көптеген ғалымдар өз еңбектерінде жазып жүр. Мəселен, ертедегі Қызыл аңғар қаласы осы өңірдегі Басқұншы ауылының орнында орналасқандығына қазір көзіміз жетіп отыр. Соның айғағы ретінде Крылов атындағы орта мектептің 5 сынып оқушысы Бағашар Тілектің іс-əрекетіне риза боласыз. 2012

Ауылдыѕ айтќыштары

Дала ґрті толастар емес Темір ҚҰСАЙЫН,

жылы ауылдың батысындағы беткейдің бауырын құбыр салушылар қазып, ұзын жыра қалдырған еді. Ол əлі күнге жабылмай жатыр. Жаппай кеткен, жалқаулық танытқан құрылысшыларға «рахмет». Себебі, олар көне заттың табылуына ықпал етті. Бағашар Тілек колхоз кезінде салынған диірменнің қасынан өткен су құбырын салушылардың қазған жырасынан ойнап жүріп алақандай дөңгелек тас тауып алған. Біздің дəуірімізге дейінгі ІІІ ғасыр мен б.з. ІІІ ғасыр аралығында үйсіндердің жасаған көзесін де сындырмай үйіне əкеліп қойған. Сол сияқты айналасы өрнектелген жалпақ тасқа күн бейнеленіп, оның ортасында сəуле шашқан дулыға киген бес қаруы бойында найзалы салт атты жауынгер бейнеленген тас та бар. Атының да басында патшаның аттарына ғана кигізілетін айшықты тəжінің сұлбасы салынған. Үйсін елінің шебері тасқа қашап, өз елінің жауынгерлерінің суретін ыждағаттылықпен салып қалдырыпты. Бұл сурет Қытай елі тарихшыларының осы өңір туралы жаз ғандарын нақтылай түседі. Табылған заттарды сақтап, бізге табыс еткен Бағашар Тілектің болашақта халқының тарихын зерттейтін археолог болып шығатынына сенеміз. Молот СОЛТАНАЕВ, Елтінді батыр атындағы орта мектептің директоры.

Алматы облысы, Панфилов ауданы, Алмалы ауылы.

«Егемен Қазақстан».

Биылғы жаз батысқазақ стандықтарды күтпеген тосын табиғатымен таңғалдырып тұр. Көктемде шөп қалың шықты. Алайда мамыр айының өзінде қатты ыстық болып, маусымның басында шөп қурап кетті. Маусым-шілде айлары салқын болса тамыз айында Орал өңірі аумағында қатты ыстық қайта басталды. Бұл фактор дала өртінің көбеюіне əкеліп соқтыруда. Соңғы деректер Ақжайық аймағында 430 рет ен далада өрт ұшқындары пайда болып, соның салдарынан 86 мың гектардан астам жер жалынға шарпылғанын көрсетеді. Дала өрттері пайда болуының бірінші себебі – жаңбырдың жаумауы. Ұзаққа созылған аптап дей тұрсақ та бірқатар жағдайларда адам факторының араласуынан да өрт пайда болып жүр. Бұлар шоғын сөндірместен

лақтырыла салынған темекі тұқылдары, өрт қаупін туғызатын қалдықтар мен шөлмектер. Мысалы, облыстағы «Агросервисбатыс» ЖШС егістік алқабында өз орнына тасталмаған темекінің қалдық шоғы 400 гектар күздік егістіктің отқа орануына себепші болды. Иə, бүгінде Орал өңірінің далалық алқаптарында құрғақ дала шөбінің жалынға шарпылу көріністері тоқталар емес. Сонымен бірге, тамыз айының соңғы күндеріне дейін жеті орман өрті тіркелген. Əрине, ауыл азаматтары онымен бел шешпей күресіп те келеді. Дегенмен, бір жерден сөндірілген дала өрті өңірдің екінші бір қиырынан қайта тұтанып, тұрғындарды тағы да əлекке салуда. Қазір облыстағы барлық күшжігер оны толықтай ауыздықтауға жұмылдырылған. Батыс Қазақстан облысы.

Нəлекеңнің бес ұл, бір қызы бар еді. Ең үлкені Шонабай, одан Санабай, Шора, Сəрсен, Кенжебек жəне – Ақсұлу. Алғашқы үшеуі Отан соғысына қатысып, болмашы жарақатпен елге оралған. Үшеуі үйлі-жайлы болған, тағы бір ұлы Сəрсен Алматыдағы ЖенПИ-ді бітіріп, жолдамамен келген мұғалима қызбен сөз байласты. Оған қария қатты қуанып, келіннің еліне құдалыққа аттанады. Жол ұзақ. Алматы қаласынан өтіп, Талдықорғанға тартады. Пойызда екі күн, одан автобуспен жүріп Ақсу деген жерге келіп, ауылға бару үшін арбаға мініп жатқанда айтыпты дейді: – Қалқам, келін-ай! Ауылыңа жеткенше сілеміз қатып, арып-ашып, өлетін болдық қой! Соншама еліңнен бір қара бала табылмағаны ма? Айтшы қалқам?.. Жазып алған Еркінбай ƏКІМҚҰЛҰЛЫ.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

 Оқиға

Офицер кґлігімен 2 адамды ќаєып кетті

Аќшалы «Тойота»

Ақтөбедегі əуе қорғанысы институтының взвод командирі арақ ішкен күйі көлік айдап келе жатып, екі жүргіншіні қағып кеткен. Ол ағайынды Жұбановтар көшесіне келгенде, рөлге ие бола алмай, жүргіншілер жолағынан өтіп бара жатқан екі бойжеткенді барып соқ қан. Мұнысымен тынбай, оқиға болған жерден қашып кетуге əрекет жасаған. Сөйтіп, осы оқиғаның

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Ќара бала

 Мəссаған!

төңірегінде үш бірдей тəртіп бұзушылыққа жол берген. Оқиға салдарынан əртүрлі деңгейде жарақат алған 21 жəне 22 жастағы қыздар қазір облыстық жедел медициналық көмек беру ауруханасының жансақтау бөлімінде жатыр. Олардың туыстары кінəлі офицерді қатаң жазалауды талап етіп отыр. «Бұл істі қазір Ақтөбе гарнизонының əскери полиция

бөліміне жібердік. Күдікті əскери адам болған соң оны тергеп, жаза қолданумен солар айналысады. Оқиға орнын тастап кеткені үшін, алкагольдік ішімдік ішіп рульге отырғаны үшін жəне жол апатына қатысты қылмыстық іс қозғалды», – деді Ақтөбе облыстық ішкі істер департаменті басқармасының басшысы Серік Ғизатов. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Бір күні Нəлекеңе сəлем беріп келіп отырған бір топ кісі қариядан: «Сіздерде осы үйлеріңізде би кім, алдымен кім сөйлейді? – деп сұрақ қойса керек. Сонда Нəлекең көп ойланбастан: «Бізді үлкен баламыз Шонабай билейді. Ал... Шонабайды Шəрікүл келін билейді», – дейді.

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Қазақ-қырғыз шекарасында «Қордай» шекаралық бақылау бөлімінің бақылаушылары кеден қызметкерлерімен бірлесе отырып, Қазақстаннан «Тойота Эстима» автомашинасымен өтпекші бол ған 42 жастағы Қырғыз Республикасының азаматын ұстады. Оның көлігін тексеру кезінде жарияланбаған 19 400 АҚШ доллары, 112 600 теңге, 3 140 қырғыз сомы табылды. Қазіргі уақытта аталған дерек бойынша тексеру жүргізілуде.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №374 ek

Profile for Egemen

15082014  

1508201415082014

15082014  

1508201415082014

Profile for daulet
Advertisement