Page 1

Бүгінгі нөмірде:

№253 (28192) 14 ҚАРАША БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Болашаққа бағдар 2-бет Инвестор Вайзер түк бітірмей кетті 3-бет Біз араласпайтын сала жоқ 4-бет «Шаттық отаны» қалай өмірге келді? 5-бет

 Өңір өмірі

Лаула, Зайсан алауы! Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Жылы жїзді жїздесу

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Канада Сыртқы істер министрі Джон Бэрдпен кездесу өткізді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Мемлекет басшысы министрдің Қазақстанға сапарына ілтипатын білдіріп, оның екіжақты қарымқатынастарды дамытудағы маңызын атап өтті. – Қазақстан географиялық жəне климаттық өлшемдері жағынан, сондай-ақ, экономикалық құрылымы жөнінен көп жағдайда Канадаға ұқсас. Тəуелсіздік жылдары біз екіжақты қарымқатынастың белсенді дамуына мүдделі болдық. Мысалы, бізде ауыл шаруашылығы саласында өте қарқынды ынтымақтастық қалыптасып келеді, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті Канаданың сыртқы саясат ведомствосы басшысының сапары екі елдің түрлі салалардағы ықпалдастығын нығайтуға ықпал ететініне сенімін білдірді. Өз кезегінде Д.Бэрд қабылдау үшін алғыс айта келіп, өзінің Қазақстанда болуы екіжақты қарым-қатынасты одан əрі жақсартуға жаңа серпін беретінін айтты.

– Біз атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы шартқа қол қойы луын тағатсыз күтудеміз. Мен бұл ынтымақтастығымызды да мы тудың негізгі ұстынының бірі болады деп ойлаймын. Ауыл шаруашылығы саласында, оған жаңа технологияларды енгізу бағытында атқарылған жақсы жұмыстар бар. Біз сауда-экономикалық байланыстарды одан əрі дамытуға мүдделіміз. Сондай-ақ, саяси жəне дипломатиялық өзара ықпалдастыққа зор көңіл бөлеміз, – деді Д.Бэрд. Канада Сыртқы істер министрі Астанаға қатысты таңданысын білдіре келіп, жаңа елорданың құрылысы болашақ ұрпақ үшін лайықты мұра болатындай жарқын жетістік екенін атап өтті.

-----------------------------------------

Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында 2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңдық құжат талқыға салынды. Сондай-ақ, бұл күні депутаттар назарына ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысты заң жобасы да ұсынылды.

Инвестициялыќ жобалар басымдыќќа ие Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«2013 – 2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасы бойынша негізгі баяндаманы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаев жасады. Министрдің мəліметіне қарағанда, 790,6 млрд. теңгені құрайтын республикалық бюджеттің тапшылығы 80 млрд. теңгеге немесе ІЖӨ-ге қатысты 0,2%-ға төмендетілген. Биылғы жылдағы ішкі жалпы өнімнің номиналды көлемі 34 444,3 млрд. теңгені құрап, нақты өсімі жоспарланған 6 пайыздық деңгейде сақтала отырып 153,3 млрд. теңгеге жоғары болатыны анықталыпты. Экспорт көлемі 87 536,7 млн. АҚШ доллары болса, импорт 2 661,4 млн. АҚШ долларына ұлғайып, 53 834,0 млн. АҚШ долларын құрамақ. Сонымен, 2013 жылға арналған республикалық бюджет түсімдері 5 242,5 млрд. теңге көлемінде немесе бекітілген бюджетпен (5 228,4 млрд. теңге) салыстырғанда 14,4 млрд. теңгеге ұлғайып отыр. Ал кірістердің болжамы (трансферттердің түсімін есепке алмағанда) 3 608,3 млрд. теңге немесе бекітілген көлемнен 20 млрд. теңгеге жоғары, оның ішінде салықтық түсімдер бойынша 6,9 млрд. теңгеге жəне салықтық емес түсімдер бойынша 13,1 млрд. теңгеге ұлғайған. Салықтық түсімдер 3 511,7 млрд. теңгені құрайды. Министр осы ретте корпоративтік табыс салығы бойынша жоспар 42 млрд. теңгеге азаю жағына нақтыланғандығын да ескерте

кетті. Оның басты себебі – металдар мен қатты пайдалы қазбаларға деген əлемдік бағаның төмендеуі. Жəне мұнайлық емес сектордың жалпы қосылған құнының өсу қарқыны 115,3-тен 114,6%ға төмендеуіне байланысты көрінеді. Республикалық бюджет шығыстары бекітілген бюджетпен салыстырғанда 65,6 млрд. теңгеге төмендей отырып, 6 033,4 млрд. теңге сомасында көзделген. Бұдан басқа қысқартылған шығыстардың жалпы сомасынан жергілікті атқарушы органдарға нысаналы трансферттер 23,8 млрд. теңге (17,7 млрд. теңге ағымдағы жəне 6,1 млрд. теңге дамуға) құрайтыны атап өтілді. Е.Досаев қосымша бюджет түсімдері мен бюджет тапшылығын 80 млрд. теңгеге (870,6 млрд. теңгеден 790,6 млрд. теңгеге дейін) азайту арқылы жалпы сомасы 100,0 млрд. теңге инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға бағытталатынын ерекше атады. Атап айтқанда, Жезқазған – Бейнеу теміржол желісін салуға 30,0 млрд. теңге; «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ-тың жарғылық капиталын ұлғайтуға 30,0 млрд. теңге; ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге дайындыққа 20,0 млрд. теңге жəне «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасы шеңберінде Астана қаласының апатты жағдайдағы тұрғын үйін бұзу жөніндегі қанатқақты жобаны іске асыруға берілген «СамұрықҚазына» ҰƏАҚ» АҚ алдындағы кредитті қайтару жөніндегі міндеттемелерді мерзімінен бұрын орындау үшін 20,0 млрд. теңге бағытталатын болады. (Соңы 2-бетте).

Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Жандары жайсаң, қойнауы қазынаға толы, табиғаты тамылжыған Зайсан өңірінде тарихи оқиға орын алды. Бұдан ширек ғасырдай бұрын «Сайханның» сапалы көмірін оңтүстік аудандар тұрғындары пайдаланып келсе, енді «Сарыбұлақтағы» көгілдір отын ел игілігіне жаратылатын болды. Зайсанның газын ұзақ жылдар зерттеген мамандар бұл өңірде 5 миллиард 200 миллион текше метр газ қоры бар екенін анықтап, құжаттармен бекітіп берген. Ал мұнайдың қоры əзірше 12,4 миллион тонна, ол əлі толық зерттеліп болған жоқ. Жоспар бойынша аудандағы 24 елді мекен газбен қамтылатын болса, оның 9-ы алғашқы кезекте газды тұтына бастамақ. «Тарбағатай мұнай» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2007 жылы құрылып, Зайсанның мұнайы мен газын игеруге алты жылда инвесторлар 39 миллиард 327,2 миллион теңге қаржы құйды. Серіктестіктің бас директоры Болат Еламановтың айтуынша, «Сарыбұлақ – Майқапшағай» газ құбыры магистралын тартуға 27,5 миллиард теңге жұмсалған. Оның ұзындығы – 92,5 шақырым. Құбыр арқылы жылына 0,6 миллиард текше метр көгілдір отын тұтынушыларға жетеді екен. Жұма күні Зайсанға облыс əкімі Б.Сапарбаев келіп, ең алдымен газды автоматты түрде бөліп тұратын станса жұмысымен танысты. Бұдан кейін орталық алаңда мемлекеттік рəміздер композициясының ашылуы мен «Алауды жағу» рəсімі болып өтті. Оған ауданның ақсақалдары мен тұрғындары қатысты. «ҚазТрансГаз Аймақ»

жүргізген бірінші кезең жұмыстары ның сəтті аяқталуы нəтижесінде Зайсан жəне Тарба ғатай аудандарының елді мекендерін газдандыруға қажет технологиялық база жасақталғанын сенімді түрде айтуға болады. Бұл Шығыс Қазақстан облысының 2 ауданының тұрғындарын табиғи газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көгілдір отынның келуі аймақтағы жұмыс істеп тұрған жəне алдағы уақытта ашылатын өндірістік кəсіпорындардың дамуына тың серпіліс береді. «ҚазТрансГаз Аймақ» компаниясы Зайсанды газдандыру жұмыстарын іске асырумен қатар Шығыс Қазақстан өндірістік филиалын құрып, осы өңірде жаңа база құрды. Бұл «ҚазТрансГаз Аймақ» компаниясы – тұрғындарды жəне кəсіпорындарды тауарлық

Əсерлі əѕгіме

біздің еліміздің осы уақыттар ішінде жеткен жетістіктеріне назар аударып, өз таңданысын жасырмады. Сөзін сабақтай келіп: – Бүкіл əлем Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан мемлекет екенін біледі. Сіздердің Президенттеріңіз Нұрсұлтан Назарбаев ядролық қаруды таратпау мəселесінде көшбасшы ретінде танымал, – деді. Тараптар халықаралық деңгейдегі мəселелер төңірегінде пікір алмаса келіп, Ауғанстандағы жағдайды реттеу жəне тұрақтылық орнату жайында да өз ойларын ортаға салды. Парламентаралық, соның ішінде екі палата арасында парламентаралық іс-қимылды

Бұдан кейін Мұнай жəне газ вице-министрі Мағзұм Мырзағалиев, Зайсан ауданының құрметті азаматы, жазушы Қалибек Алтыбаев сөз алып, тұрғындарды көгілдір отынның келуімен құттықтады. Айта кету керек, биылғы жазда көрші Қытайға да газ құбыры тартылған, еліміздің газын көрші мемлекет те тұтынбақ. Мердігер ұйым басшысы «Транс-Азия-контрактшейн» ЖШС-інің бас директоры Сүлеймен Атаниязов Зайсан газының болашағының зор екенін, аманшылық болса, мұнай бұлағы ағатын күннің де алыс емес екенін тілге тиек етті. Бұдан кейін орталық алаңдағы арнайы жабдықталған жерде алау жағылды. (Соңы 4-бетте).

 Қазақстан судьяларының VІ съезі қарсаңында

Соны пікірлер, орныќты ойлар кїтіледі

Мəжілісте палата Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің Канаданың Сыртқы істер министрі Джон Бэрдпен кездесуі өтті, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Нұрлан Нығматулин Канада Қазақстанның маңызды саяси жəне экономикалық əріптесі екенін баса айта келіп, аталған елмен ұзақ мерзімді жəне сындарлы қарым-қатынасты дамытудың қажеттігіне тоқталды. Сонымен қатар, Мəжіліс Төр ағасы Президенттің «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру жолында біздің еліміздің сауда-экономикалық салада, инвестициялық əріптестік, ауыл шаруашылығы, атом өнеркəсібі, сондай-ақ, инновация жəне «жасыл» технология бағыттарында ықпалдастықты күшейтуге ынталы екендігіне баса назар аударды. Джон Бэрд өз кезегінде

газбен қамтамасыз ету бойынша өз қызметін жүзеге асыра бастаған еліміздің тоғызыншы газдандырылған аймағы. – Зайсан ауданының тұрғындарын бүгінгі тарихи оқиғамен жəне келе жатқан ел Тəуелсіздігінің 22 жылдығымен құттықтаймын! Бұдан бұрын зайсандықтар «Сайханның» көмірін ширек ғасыр бойы тұтынып келсе, енді көгілдір газдың рахатын көрмек. Бүгінгі күні Зайсан қаласында газ құбырлары тартылып, нақтылы жұмыстардың жүргізілгенін көріп тұрмын, биыл қаланың 473 үйі газбен қамтылмақ. Оның ар жағында 24 елді мекен тұрғындары осы отын түрімен қамтылатын болады. Аудан жұртшылығын осы бір жарқын іспен құттықтаймын, игіліктеріңізге жаратыңыздар. Өмірлеріңіз гүлденіп, еліміздің даңқы арта берсін, – деді облыс əкімі Бердібек Сапарбаев.

Кеше Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев кезекті баспасөз конференциясында алдағы Қазақстан судьяларының VI съезіне қатысты бірқатар мəліметтерді ортаға салды. Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

нығайту жайы да назардан тыс қалмады. Сондай-ақ, қос мемлекеттің парламенттерінде құрылған ынтымақтастық жөніндегі топтардың да өзіндік ықпалы зор болмақ. Мəжіліс Төрағасы мен Канада Сыртқы істер министрі алдағы уақытта да пар ламентаралық байланыспен қатар, Қазақстан-Канада қатынасы одан əрі жан-жақты тереңдейтініне сенім білдірді.

Біздің еліміз бен қоғамда аса маңызды рөл атқаратын жəне жалпы құқықтық мемлекеттің негізін қалайтын сот жүйесіне мемлекет əрқашан назар аударып келеді, деді ол. Мемлекет басшысы үстіміздегі жылдың 6 қазанында Қайрат Мəмиді Жоғарғы Сот төрағалығына тағайындау барысында қазақстандық қазылардың кəсіби біліктілігін одан əрі арттырып, жалпы сот жүйесіндегі аса өзекті мəселелерді түбегейлі

шешу жөнінде нақты тапсырмалар берген болатын. Қазақстанда 1996 жылдан бастап төрт жылда бір рет судьялар съезі өткізілуде. Онда сот жүйесіне қатысты өте маңызды шешімдер қабылданып тұрады. Алдағы 20 қарашада елордада Қазақстан судьяларының VI съезі болады. Осыған орай съездің күн тəртібі жəне осы уақытқа дейін атқарылған істер туралы сөз алған Судьялар одағының төрағасы Анатолий Смолин кеңінен əңгімелеп берді. (Соңы 12-бетте).


2

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

Инвестициялыќ жобалар басымдыќќа ие (Соңы. Басы 1-бетте). Е.Досаевтың мəлімдеуінше, үстіміздегі жылға арналған Ұлттық қорға мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдердің нақтыланған болжамы 3 трлн. 447 млрд. 145 млн. теңгені құрайтын болады. Бұл – ішкі жалпы өнімнің 10 пайызы. Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов ақша-кредит саясаты мен қаржы секторындағы жағдайларға кеңінен тоқталды. Оның айтуынша, үстіміздегі жылдың қазан айында жылдық инфляция 4,9 пайыз болыпты. Еліміздің алтын-валюта қоры 92,4 миллиард АҚШ долларына жетіпті. Үстіміздегі жылдың 9 айында 10,1 триллион теңгені құраған. Ұлттық банк басшысы келесі кезекте 2014 жылдың бірінші тоқсанында Бірыңғай ұлттық зейнетақы қорына зейнетақы активтерін тапсыру аяқталатынын жəне осы уақыттан бастап зейнетақы активтерінің барлық көлемдерін инвестициялық бас қару жүзеге асырылатынын ортаға салды. Үстіміздегі жыл дың 1 қазанындағы жағдай бойынша зейнетақы жинақ тары барлық жүйеде 3,6 трлн. теңгені немесе ІЖӨ-нің 11%-дан астамын құраған. Зейнетақы активтерін тапсыру үдерістері 2 кезеңге бөлінген. Біріншісінде инвестициялық портфель салымшыларының жеке зейнетақы шоттарын БЗЖҚ-ға тапсыру көзделсе, екіншісінде құжаттама мен ақпаратты тапсыру жүзеге асатыны белгілі болып отыр.

Баяндамалар аяқталғаннан кейін депутаттар Үкімет мүшелеріне бірқатар сұрақтар қойып, өз ойларын ортаға салды. Депутаттар көптеген бағдарламаларға қаржы бөлініп жатқанымен, олардың тиімділігіне қатысты мəселелер бар екенін Премьер-Министрдің алдына тартты. Серік Ахметов Елбасының қойған тапсырмаларына орай тиісті жұмыстар атқарылып жатқанын, оның ішінде мемлекеттік жоспарлауды жетілдіру, қолданыстағы барлық бағдарламаларға ревизия жүргізу жұмыстары жүзеге асырылуда екенімен бөлісті. Премьердің мəлімдеуінше, қазіргі кезде барлығы 46 бағдарламаға ревизия жүргізілуде көрінеді. Оның 5-уі мемлекеттік, ал 41-і салалық бағдарлама. Сондықтан да саланы дамытуға бағытталғаны бір құжатқа біріктіріліп, жыл сайын игерілмей немесе толығымен қаржы бөлінбей қалатын бағдарламалар қысқартылады. Тағы бір белгілі болғаны, Үкімет басшысы 10 жоғары лауазым иесін жауапкершілікке тартыпты. Премьер жауапқа тарту мен сөгіс беру – бюджеттік тəртіпті сақтаудың тиімді құралы дегенді де ерекше атап өтті. Сондықтан да бұл мəселе үнемі Үкімет назарында болмақ екен. Бюджет қаржысының игерілмеуі мемлекеттік сатып алу рəсімдерімен де байланысты, дей келіп, С.Ахметов жақын уақытта Үкімет осы мəселе бойынша заң жобасын енгізетінін жеткізді. Үкімет Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасына 2014 жылы 8

млрд. теңге ғана бөлгендігін алға тартқан депутат Нұрлан Жазылбеков ол тоқтатыла ма, деген сауалын төтесінен қойды. Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаевтың түсіндіруінше, биыл жергілікті атқарушы органдардан осы бағдарламаға қатысты қаражат көптеп сұрала бастаған. Олай болса, бағдарлама тоқтаған жоқ, қолға алынған барлық жұмыстарды қаржыландыру шаралары қамтылуда. Депутат Майра Айсина «100 мектеп. 100 аурухана» бағдарламасы 2011 жылы аяқталуы тиістігін, алайда, мұндай олқылық үшін ешқандай басшы жауапкершілікке тартылмағанын айтып қалды. Үкімет басшысының орынбасары Ербол Орынбаев «100 мектеп» бағдарламасы орындалғанымен, үш ауысыммен оқытатын, апатты мектептер мəселесі шешілмей отырғанын жеткізді. Ал «100 аурухана» бағдарламасы бойынша 64 нысан берілгенімен, қалғаны алдағы үш жылдық бюджет мүмкіндігіне орай мемлекеттікжекеменшік серіктестік бойынша қаралатынын айтты. Депутат Қожахан Жабағиев Ауыл шаруашылығы министрлігінің игермеген қаржысы 22 млрд. теңгеге жеткендігін көлденең тартты. Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековтің айтуынша, жалпы кассалық қаражатты игеру 95 пайызды құрап отыр. Игерілмеген 22 млрд. теңгенің басым бөлігі (9 млрд. теңгесі) астықты мемлекеттік сатып алулар бойынша қаражатты қысқартудан үнемделген. Бензин

бағасына алаңдаушылық туындап отырғанын депутат Шавхат Өтемісов сайлаушылардың атынан Мұнай жəне газ министрінің алдына қойды. Ұзақбай Қарабалин елімізде бензинді (АИ-92-93) тұтынудың орташа жылдық көрсеткіші 2,6 млн. тонна, оның 30 пайызы ресейлік импортпен жабылатынын алға тартты. Бұл ретте солтүстік көршіміздің аумағында бөлшек саудадағы аталған маркалы бензин бағасы Қазақстанға қарағанда 20 пайызға артық немесе литріне 30 рубльді құрайды. «Егер мұнайға баға құбылатын болса, онда ішкі баға да бекітілген ережелерге сəйкес түзетіледі. Сонымен қатар, жыл соңына дейін мұнай өнімдеріне бағаның көтерілуі болжанбайды. Мұндай болжам алдағы жылдың бірінші тоқсанына дейін сақталады деп ойлаймыз», деді министр. Сондай-ақ, кешегі отырыста Астанада ЭКСПО-2017 көрмесін ұйымдастыру жəне өткізу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасы қаралып, қолдау тапты. Депутаттар «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толық тырулар енгізу туралы» заң жобасын да бірауыздан қолдап, мақұлдады. Заң жобасының негізгі мақсаты елді мекендердің, инженерлік құрылыстардың жəне желілердің, көліктік жəне əлеуметтік инфрақұрылымның жай-күйі туралы ақпараттың жеделдігін қамтамасыз етуге бағытталады.

Болашаќќа баєдар

Кеше Білім жəне ғылым министрлігінде ПремьерМинистрдің орынбасары Ербол Орынбаевтың қатысуымен еліміздің 2014-2016 жылдарға арналған білім берудің басым бағыттарын талқылауға арналған алқа мəжілісі өтті. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов білім беру жүйесінің барлық деңгейлеріне қатысты алдағы міндеттерді баяндады. «Балапан» бағдарламасы аясында 3-6 жастағы балаларды балабақшамен қамту қазіргі кезде 71,5 пайызды құрап отыр екен. Ал оны 2016 жылы 80,2 пайызға жеткізу, бүгінде мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының нақты саны 8729 болса, 2016 жылы оны 10259-ға көбейту жоспарлануда. «Бұл жұмысты жалғастыру қажет. Бірақ бағдарлама сапасы мен тəрбиешілердің біліктілігін арттыруға көңіл бөлінуі тиіс. Осы орайда мектепке дейінгі білім беруді бақылау тетіктерін күшейту, мектепке дейінгі білім бағдарламаларын 30 пайызға жаңарту арқылы мазмұнды жақсарту, кадрлық əлеуетті күшейту қажет», – деді Білім жəне ғылым министрі. Орта білім мазмұнын жаңартуда Назарбаев зияткерлік мектептерінің тəжірибесі ескерілмек. Оны кезеңкезеңмен енгізу қолға алынып, нəтижесінде 2015 жылы 1-сыныптан бастап барлық пəндер жаңартылған бағдарламаға сəйкес оқытылады. 2015-2016 оқу жылына дейін жаңа оқу жоспарларын, бағдарламалар мен оқулықтарды əзірлеу, педагогтардың біліктілігін арттыру мақсатында қысқа мерзімді курстар шеңберінде 135 мың жəне Кембридж үлгісі бойынша 108 мың мұғалімді оқумен қамту жоспарланған. Мектептерді басқаруды жетілдіру, ауылдағы мектеп инфрақұрылымын жаңғырту да орта білімнің сапасын арттыруға қажет алғышарттардың бірі болмақ. Бұл жерде негізгі проблема ретінде білім беруде ауыл мен

қала арасындағы алшақтық əңгіме өзегіне айналды. Атап айтқанда, қала мен ауыл бөлінісіне шаққанда апатты жағдайдағы, үш ауысымды жəне спорт залы жоқ мектептердің үлес салмағының көптігі, жоғары санатты мұғалімдердің үлес салмағының аздығы сапалы білім беруге кедергі келтіруде. Алқа мəжілісі барысында ведомство басшысы білім беру жүйесінде ауыл мен қала арасындағы алшақтықты жою мəселелеріне ерекше назар аударылатынын атап өтті. «Қала мен ауыл арасындағы алшақтықты халықаралық сарапшылар да растап отыр. Бұл мəселе ауыл жастарының біліктілік жағынан өсуіне кедергі келтіреді. Ауылдық жерде орта мектепті бітірген жастар сапасы төмен білім алғандықтан жүйеден ығыстырылып шығып, шетқақпай көреді», – деді министр. Оның мəліметінше, ауылдағы білім мəселесі тиісті шешімін таппаса, маргинал (шетқақпай) топтардың қатары көбейіп, білім беру мен құқық қорғау органдарына салмақ түседі. Білім жəне ғылым министрі техникалық жəне кəсіптік білім беру жайын баяндай келе, саланың дамуына білім мен бизнестің əріптестігі қажет екенін, сондай-ақ, кадрлар даярлауды Үкіметтің үдемелі индустриалды-инновациялық даму бағдарламасының басымдық тарымен байланыстырудың маңыздылығына тоқталды. Қазіргі таңда еліміздегі жоғары оқу орындары жүйенің жоспарлы қағидаттары негізінде жұмысын жүргізуде. Бұл ретте жоғары білімді Білім жəне ғылым министрлігі ұсынады жəне реттейді. Ұлттық жəне мемлекеттік ЖОО-лар барынша төмен бағамен

оқытады. Мемлекеттік кəсіпорын жəне акционерлік қоғам түріндегі ЖОО-лардың шаруашылық қызметі 16 кодекспен жəне 48 заңмен реттеледі. Білім беру мазмұны «Білім туралы» заңмен реттеледі. Шығатын қорытынды – ЖОО-ларға өз бетінше дамуға ешқандай мүмкіндік жоқ. Кешегі жиында жаңа министр бұқаралық ақпарат құралдарында біраздан бері талқыға түскен тақырып – ЖОО-ларды мемлекет иелігінен алып, оларға дербестік беру жайын қозғады. «Нарықтық бəсекелестік жағдайында ЖОО-ларды мемлекет иелігінен босату жəне оларға дербестік беру профессорлықоқытушылық құрам мен студенттер үшін бəсекелестікті арттырады. Оған жету үшін ЖОО-ларға жаңа ұйымдық-құқықтық форма, өздерінің даму бағдарламалары, нəтижеге бағытталған қаржыландыру, алқалық басқару керек», – деді А.Сəрінжіпов. Бұл орайда, 2014 жылдан бастап ЖООлар дың басқару кеңестері арқылы корпоративті басқаруды енгізу жайы баяндалды. Яғни, 2014 жылдан бастап құрамына жергілікті атқарушы органдар мен Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің, сондай-ақ, Ұлттық кəсіпкерлер палатасының өкілдері енген бақылау кеңестері корпоративті түрде басқарады. Бақылау кеңесінің өкілеттігіне мыналар жатады: ректорларды тағайындау, ЖОО-лардың даму стратегиясын келісу жəне қаражатты нысаналы пайдалануды бақылау. Жиында сөз кезегін алған Премьер-Министрдің орынбасары Ербол Орынбаев білім жəне ғылым саласын дамытудың 2014-2016 жылдарға арналған басым бағыттарын қолдайтынын айта келе, министрліктің алдына нақты тапсырмалар қойды. «Білім жүйесін жаңғырту мемлекеттің басым бағыттарының бірі. Біз тек заман талабына сай мамандарды

даярлап қана қоймай, келешекте болатын өзгерістерге өз білімімен жауап қата алатындай білімді ұрпақ өсіруіміз керек. Алдағыны болжау қиын. Сол үшін қандай да өзгеріске дайын саналы ұрпақ даярлау бүгінгі күннің басты талабы. Министр ауыл мен қала мектебіндегі білім сапасында алшақтық бар екенін айтты. Жою үшін ресурстық орталықтар (тірек мектептері) ашу жəне ақпараттықкоммуникативтік технологияларды қолдануды ұсынамын», – деді Вице-премьер. Ол ЖОО-ларға дербестік беру сынды үлкен мəселенің біртіндеп шешілетінін баяндады. «Ең алдымен жұмыс бақылаушы кеңестердің құрылуымен басталады. Екіншіден, соған сəйкес заңнама түзу керек. Сосын министрлік оларды басқармайтын болады. Академиялық еркіндікке қатысты да сөз сол. ЖОО-лар зерттеу университеттеріне қарай ойысу керек. Олардың экономикаға үлес қосуы керектігі туралы тапсырма берілетін болады. Ал, ректорды тағайындау туралы біздің позициямыз мынадай: тағайындау ашық болуы керек. Түрлі шенеуніктердің қатысы бар «керек адамды керек орынға отырғызу» дейтін негативті тəжірибемен қоштасатын кез келді. Ректорларды келісіп тағайындау қабылданған шешім», – деді Е.Орынбаев. Ол залға қарата «идея ұсыныңыздар, бағдарламалар ұсыныңыздар, өздеріңіздің ректор бола алатындарыңызды дəлелдеңіздер» дегенді айтты. Е.Орынбаев сөз соңында Білім жəне ғылым министрлігінің алдына білім туралы заңды жетілдіру немесе жаңадан заң дайындап шығудың, оны қоғамдық талқылауға, сосын Парламентке ұсынуды міндет етіп қойды.

--------------------------------------------

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ, «Егемен Қазақстан».

Ќауымдастыќ комитетініѕ отырысына ќатысты

Кеше Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Қуандық Тұрғанқұлов Азия сайлау органдарының қауымдастығы Атқару комитетінің отырысына қатысты (АСОҚ).

АСОҚ халықаралық үкіметтік емес ұйым болып табылады. Ол 1998 жылы құрылды жəне қазіргі кезде Азияның 17 мемлекетінің орталық сайлау органдарын біріктіреді. Қауымдастықты құрудың негізгі мақсаттары Азия өңірінде демократияны қолдау мақсатында ашық жəне айқын сайлау өткізу үшін əдістерді талқылау жəне ойлап табу, сондай-ақ, сайлау органдары арасында ақпарат алмасу үшін саяси бейтарап алаңын құру болды. 2011 жылғы қарашада АСОҚ

Бас ассамблеясының отырысында Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы оның басқарушы органы – Атқару комитетінің мүшесі болып сайланды. АСОҚ Жарғысының 3.7-бабына сəйкес Атқару комитетінің отырыстары жыл сайын өткізіледі. Осы жылы АСОҚ Хатшылығы мен Филиппин сайлау комиссиясы ұйымдастырған отырыс Боракай аралында өтті. Атқару комитетінің отырысында АСОҚ Атқарушы хатшысының

лауазымы бекітілді, Өзбекстан мен Мальдив аралдары орталық сайлау органдарының АСОҚ-қа кіру туралы өтініштері қаралды, қаржылық есебі бекітілді, Дүниежүзілік сайлау органдары қауымдастығының (ДСОҚ) құрылтай отырысының нəтижелері туралы есеп тыңдалып, АСОҚ пен ДСОҚ арасында екіжақты байланыстар орнату бойынша жоспарлар талқыланды, сондай-ақ АСОҚ Бас ассамблеясының отырысын 2014 жылы өткізу орны туралы шешім қабылданды. Қ.Тұрғанқұлов Оңтүстік Корея, Үндістан, Филиппин жəне Тайвань орталық сайлау органдары делегацияларының басшыларымен бірқатар кездесулер өткізіп, Филиппин сайлау жүйесімен жəне сайлау органдарының құрылымымен танысты. «Егемен-ақпарат».

Дінтанушылардыѕ їшінші форумы Кеше Астана қаласында Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің ұйымдастыруымен Қазақстан дінтанушыларының «Зайырлы мемлекеттегі діннің рөлі» тақырыбында үшінші форумы болып өтті.

Іс-шараға мемлекеттік органдардың өкілдері, Парламент депутаттары, белгілі қазақстандық дінтанушы ғалымдар, теологтар, орта мектептердің «Дінтану негіздері» пəнінің мұғалімдері, жоғары оқу орындарының оқытушылары, діни бірлестіктердің, қоғамдық ұйымдар мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысып, сөз сөйледі. Қазақстан дінтанушыларының жыл сайынғы форумы биыл пленарлық отырыстан басталып, онда форумның негізгі тақырыбы талқыға салынды. Одан кейін төрт секциялық отырыс жалғасын тауып, онда зайырлы мемлекеттегі діни саясаттың маңызды мəселелері қозғалды. Форумда Қазақстан Республикасы Əкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев, Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің төрағасы Марат Əзілханов құттықтау сөз сөйлеп, өз баяндамаларында зайырлы мемлекеттегі діннің рөліне баса назар аударды. Сондай-ақ, пленарлық отырыста «Дінтанушылар конгресі» қоғамдық бірлестігінің төрағасы, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ философия кафедрасының меңгерушісі Ғарифолла Есім «Қазіргі замандағы діни ахуал жəне зайырлы мемлекеттегі дінтанушылардың рөлі» тақырыбында сөз сөйлеп, Парламент Мəжілісінің депутаты Камал Бұрханов Қазақстандағы діни толеранттылық жайында əңгіме қозғады. Форумның мақсаты дін саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру бойынша бірігіп қызмет етуге елдегі отандық ғылыми жəне сарапшылар қауымдастығының назарын аудару, жалған діни

ағымдардың, сондай-ақ, экстремизм мен терроризмнің ықпалын төмендету факторы ретіндегі дінтану білімінің сапасын жоғарылатудың инновациялық жолдарын анықтау, діни ағарту мен халықтың діни сауатын көтерудегі білім беру жүйесінің орны мен рөлін табу жəне анықтау болды. «Зайырлы мемлекеттің дін саласындағы саясатын іске асыру: аймақтық тəжірибе жəне проблемалар» атты бірінші секцияда елдегі конфессияаралық тұрақтылықты сақтау бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру кезінде туындайтын күрделі мəселелер талқыланды. «Қазақстанның зайырлы оқу орындарындағы дінтану негіздерін оқыту сапасын арттыру: əдіснамалық жəне практикалық аспектілер» атты екінші секцияда дінтану негіздерін орта жəне жоғары оқу орындарына маңызды оқу пəндерінің бірі ретінде енгізу жолымен жастар ортасында діни сауаттылық деңгейін көтерудің рөлі мен маңызы талқыға салынды. «Зайырлы мемлекеттегі діни радикализмнің алдын алу əдіснамалары» атты үшінші секцияның қатысушылары діни радикалды ағымдардың қызметтеріне қатысты өзекті мəселелерді, сондай-ақ, қоғамда пайда болатын қауіп-қатерлерді дер кезінде анықтау тетіктері мен оларды шешу жолдарын ортаға салды. «Қазіргі Қазақстан аумағындағы исламның тарихы» атты төр тінші секцияда Қазақстан үшін дəстүрлі болып табылатын сүнниттік исламның ханафи мəзһабын қазақ халқының салтдəстүрлері мен əдет-ғұрыптарын есепке ала отырып насихаттау

қажеттігі жайында айтылды. Биыл тұңғыш рет Қазақстан дінтанушыларының форумында Дінтанушылар конгресі құрмет грамоталарымен жəне жоғары оқу орындарының үздік оқытушылары мен мектептердің «Дінтану негіздері» пəнінің мұғалімдері естелік сыйлықтармен марапатталды. Форумдағы басты оқиғалардың бірі – «Е-Islam» ақпараттықағартушылық ғаламтор-порталының тұсаукесері болды. Дін істері агенттігінің төрағасы Марат Əзілханов бұл портал Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына мүше мемлекеттер Сыртқы істер министрлерінің 38-ші отырысының қорытындылары бойынша берген тапсырмасын орындау мақсатында дайындалғанын айтты. «Е-Islam» ғаламтор-порталы көпшілік қазақстандық аудиторияға Қазақстандағы ислам туралы толыққанды ақпарат беруге арналған. Одан кейін Дін істері агенттігінің Ақпараттық-консуль тативтік орталығы жанында қызмет ететін «Қауырт желі – 144» жобасының да таныстырылымы өтті. Бұл жоба Дін істері агенттігінің тапсырысы бойынша жүзеге асырылды. Жобаның мақсаты азаматтар мен ұйымдардан діни салаға қатысты барлық мəселелер бойынша ақпараттарды қабылдау, сонымен бірге, деструктивті діни ағымдардың қызметінен зардап шеккендерге консультациялық жəне психологиялық көмек көрсету болып табылады. Азаматтар «Қауырт желінің» 114 нөміріне Қазақстанның барлық аймағынан тəулік бойы қоңырау шала алады. Орталықта кəсіби психологтар, заңгерлер, дінтанушылар жұмыс жасайды. Кеңес беру тегін əрі құпия түрде жүргізіледі. Сəулебек БІРЖАН.

«Бірлік» партиясыныѕ маќсаты – бірлік Жақында Астана қаласының Журналистер үйінде «Бірлік» партиясының төрағасы Серік Сұлтанғали брифинг өткізді. Онда ол журналистерді жаңа саяси бірлестіктің жұмысымен таныстырды. Айдар ӨРІСБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

– Бүгінгі таңда көптеген мемлекеттер Қазақстан Респуб ликасының қарқынды дамып келе жатқанын мойындайды. Елбасы таңдаған салиқалы саясаттың арқасында экономикамыз өрлеп, тұрақты жолмен дамып келеді. Қазақстан Республикасының азаматы ретінде елімізді көркейтуге, мемлекетімізді өркендетуге атсалысу үшін мен де саясатқа келдім. Жаңа саяси бірлестігіміз жөнінде айтатын болсақ, «Бірлік» партиясы өз жұмысын еркіндік, əділдік, адамгершілік пен отансүйгіштік қағидаттарына негіздей отырып жүргізуді көздейді. Біз үшін ең маңыздысы – қоғамдық, əлеуметтік, ұлттық жəне діни қарама-қайшылықтарға жол бермей, адамдар арасындағы өзара сенімді нығайтып, Қазақстан халқының бірлігін сақтау болып табылады. Бұл ретте партия эволюциялық жолды ұстанады. Біз қоғамның эволюциялық дамуын жəне ұлттық құндылықтар мен дəстүрге сүйене отырып, проблемалардың кезең-кезеңмен шешілуін қолдаймыз, – деп атап өтті Серік Сұлтанғали. Өзінің идеялық, саяси бағытбағдарында партия əлеуметтік əділдікке айрықша көңіл бөледі. – Біздің партиямыздың мақсаты мен міндеті – барлық қазақстандықтар үшін тең мүмкіндіктер жасау, – деді партия төрағасы. – Əсіресе,

ауыл проблемасы партияны қатты алаңдатады. Көптеген ауылдарда мəдениет ошақтары өз жұмыстарын əлдеқашан тоқтатқан. Олардың көбісі қирап, қалғандары қаңырап бос тұр. Біз ұлттық құндылықтарды кең насихаттай отырып, ауылдың мəдени-рухани жаңғыруына мүмкін дік ашуды көздеп отырмыз. Ауылдағы мəдениет ошақтарының, халық театрлары мен кітапханалардың қайта түлеуіне күш саламыз. Ол, сондай-ақ, өзін ауыл жастарының мəселесі де қатты толғандыратынын жеткізді. Ауылда тұратын көптеген балалардың жоғары білім алуға мүмкін діктері жоқ. Сондықтан да олар ға арнап кəсіптік-техни калық оқу орындарын ашу керек. Онда оқушыға жақсы шəкіртақы қарастырылып, сапалы білім беру қажет. Оқуды бітірген түлектер міндетті түрде жұмыспен қамтылғаны жөн, – деді Серік Сұлтанғали. Ол, сондай-ақ, көптеген жастардың бос жүріп, қылмысқа ұрынатынына, түрлі радикалды ағымдардың жетегінде кететініне қынжылыс білдірді. – Еліміздің болашағы жастар.Сондықтан өскелең ұрпаққа дұрыс бағыт беру біздің партиялық қана емес, сонымен қатар, азаматтық парызымыз болып табылады, – деді партия жетекшісі. Айта кететін жайт, 14 қарашада «Бірлік» партиясы өзінің алғашқы мəдени шарасын ұйымдастырады. Онда əдебиет, қолөнер, сурет, дəстүрлі əндер жəне басқа да

салаларда сайыстар өткізіледі. Сондай-ақ, жеңімпаздарға 24 грант бөлінгені белгілі болды. Бұл шара адамдардың рухани азық алуына, бойындағы таланттарын шыңдауға мүмкіндік береді. – «Бірлік» негізінен санға емес, сапаға ұмтылады. Бізге шағын басшылық аппараты бар жəне өзін сөзбен емес, нақты ісімен дəлелдейтін мықты команда қажет, – деді партия төрағасы. Қазіргі уақытта партияның орталық аппаратының құрамын қалыптастыру аяқталып келеді. Сондай-ақ, өңірлерде партияның филиалдарын құру жұмыстары жүріп жатыр. – Біздің нақты мақсаттарымыз бен міндеттеріміз айқындалды. Ендігі кезекте ойлаған жобаларымызды іске асыруға бар күшімізді жұмсайтын боламыз, –деп сөзін түйіндеді Серік Сұлтанғали. АСТАНА.


3

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда?

Кім-кімнен де жауапкершілік талап етілуі тиіс Жер өңдеушінің жауапкершілігі артуы тиіс, қазір ауыл шаруашылығында жер астық егушілердің қолында, олар одан миллиардтаған қаражат алады. Есесіне шағын жекеменшік фермалар мен ауладағы бақшаларды дамытуға бөлінетін қаражат мардымсыз. Сондықтан да біз бүгінгі күні Үкіметке арнайы ұсыныс жасап, жерді өңдеуге алған адам сүт, ет пен жұмыртқа өндіру бойынша жауапкершіліктен қашпауы керектігін алға тартып отырмыз, деді Коммунистік халық партиясының өкілі, Парламент Мəжілісінің депутаты Владислав Косарев Орталық телекоммуникация қызметінде болған брифингте. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Журналистер алдына шыққан депутат, сондай-ақ, мемлекеттік шенеуніктерді бүгінгі жағдай талап ететіндей деңгейде жұмыс жасай алмай отыр деп сынға алды. Мемлекеттік шенеунік, мейлі ол министр болсын, мейлі премьер немесе жергілікті деңгейдегі шенеунік болсын басты нəрсені естен шығармауы керек – ол халық үшін қызмет етіп, ел үшін еңбек ету. Ал біздің шенеуніктердің көпшілігі қазір мұны түсініңкіремейтін тəрізді, олардың біздің жағдайымыз талап ететіндей деңгейде жұмыс атқару қолдарынан келмейді, дей келе, депутат Үкіметтің ет, сүт өнімдерін өндірушілерді қолдау қажеттігін атап көрсетті. Бүгінгі таңда ауыл шаруашылығы саласында басты мəселе сүт жинау мен оны өңдеуге келіп тірелетініне тоқталды. Қазір Қазақстанда сүттің 30 пайызы ғана өңделіп жүр, ет өндірісінде де дəл осындай проблемалар қордаланған. Ал мəселенің мəнісі жердің бəрі жекешенің қолында болып отырғандығында, деп түйіп айтқан депутат, халықты жұмыспен қамту мəселесіндегі ойларын да ортаға салды. Жұмыспен қамту мəселесі – бұл біздің партияның мəселесі. Біз партия құрылғалы осы жұмыспен айналысып келеміз. Сондықтан да, азаматтарды жұмыспен қамту мəселесі қыруар қаражатты қажет етпейді деп санаймыз. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы бойынша бір жұмыс орнын ашу үшін 260 доллар кетсе, ал ауылда өнім шығару үшін

екі қолға бір күрек болса да жетіп жатыр, деді фракция жетекшісі. Коммунист-депутат Жамбыл Ахметбеков өз сөзінде Үкімет жұмысына көңілдердің толмайтын тұсына тоқталды. Бюджеттік бағдарламалардың орынсыз қымбаттауын түсінікті тілмен айтар болсақ, ол қазынаның қаржысын талан-таражға салуды заңдастыру деп түсінуге болады, деген ол мектеп пен ауруханалар салынуы сметасында бірбірінен өте көп мөлшерде алшақ жатқан айырмашылықтың болуын ақша қымқырудың жолы деп қабылдайтындарын білдірді. Сондай-ақ, коммунистер фракциясының мəселені қарап, Үкіметке елімізде салынатын əлеуметтік нысандардың барлығын ортақ типті жобамен салу туралы ұсыныстарын, депутаттық сауалдарын жібергендерін ортаға салған. Ж.Ахметбеков «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің» басшыларын жауапқа тартып, оларға өтіп кеткен 12 пəтерді қайтарумен мəселе толыққанды шешілді деп айтуға болмайтынын алға тартты. Қазір баспанасыз халықтың үміті Үкіметте. Ал Үкімет өзінің нақты жоспарын əлі күнге дейін ұсына алмай отыр. Астана мен Алматы қалаларында əрбір шаршы метрі 3-5 мың доллар тұратын элиталық үйлердің орнына 5-7 есе арзан, 500-750 доллар тұратын бұқара халыққа қолжетімді баспананы неге салмасқа? Ипотекалық несиеге үй алған азаматтар банктердің аяусыз қақпанына түсіп, олардың «пайыздық үстемесіне» жем болып жатыр. Қазіргі кезде бұл мəселе əлеуметтік маңызы бар үлкен проблемаға айналды. Үкімет болса, осы проблеманың шешімін

таппай, алыстан бақылап отыр, деді Ж.Ахметбеков. Депутат əрі қарайғы ойының желісін тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қызметтеріне тарифтердің қымбаттауына бұрды. Шындығында, бұл – өте күрделі мəселе. Жүргізілген тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық саласындағы реформалар тұрғындардың мүдделерін ескермей жасалды. Осының салдарынан монополист компаниялардың «тəбетіне» Үкімет тарапынан тыйым болмауы халықтың орынды наразылығын тудырып отыр, дей келе, сөзінің жалаң айыптау емес, нақты деректер мен фактілерге негізделген шынайы ақпарат екенін алға тартты. Үкіметтің əрекетсіздігі монополистердің халықтың есебінен пайда табуына жол беріп отыр. Табиғи монополистер туралы заңның нормаларына сəйкес тұтынушылардың есептегіш құралдары болуы тиіс. Бұл монополист компания есебінен орнатылуы керек. Алайда, олар есептегіш құралдарды орнатудың орнына сараланған тарифтер арқылы 200-300 есе пайызбен пайда тауып отыр. Жылу, су, газбен қамтамасыз ету мəселелерінде де монополистердің əрекетін əшкерелейтін нақты дəлелдер баршылық. Біз осыларға байланысты Үкіметке депутаттық сауал жолдағанбыз, деді Ж.Ахметбеков. Ал Мəжіліс депутаты Айқын Қоңыров елдегі зейнетақы жүйесін жаңғырту мəселелеріне тоқтала келе, бұған қатысты партияның өз ұстанымы бар екенін жеткізді. Əрине, зейнетақының бірыңғай жинақтау қорын құруға қатысты біз өз пікірімізді білдірдік, біз ондай қордың құрылуын қолдаймыз. Алайда, уақыт көрсетіп отырғанындай, жекеменшік жинақтаушы зейнетақы қорларынан қаражат тартуда үлкен проблемалар туындап отыр. Соған орай, біздің партияның зейнетақы жүйесін жаңғыртуға қатысты негізгі ұстанымы – бізге зейнетақының ынтымақты жүйесіне оралу қажеттігі, деді А.Қоңыров. АСТАНА.

Бас білетін ґгізге «ґк» дегенніѕ ґзі артыќ

Жамбыл облысында 11 миллиард 20,2 миллион теѕге игерілмей ќалды Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Облыс əкімі Қанат Бозымбаев бюджеттік қаражатты игеруде орын алған кемшіліктер мен оны игеруде туындаған кейбір мəселелер бойынша кеңес өткізді. Өңір бюджетінің қаржы-қаражаты жоспар бойынша 159 миллиард 324,7 миллион теңге болса, 2013 жылдың 1 қарашасына дейін оның 148 миллиард 304,4 миллион теңгесі (93,1%) игеріліпті. Игерілмеген қаржы көлемі – 11 миллиард 20,2 миллион теңге. Оның ішінде, жергілікті бюджет есебінен игерілмеген ақша 3 миллиард 520,7 миллион теңгені құрайды. Облыс бюджеті қаражаттарының игерілмеген сомаларының 66,9%-ы даму бюджеттік бағдарламалары бойынша жинақталған. Демек, даму бағдарламалары бойынша есепті мерзімге арналған жоспар 78,5%-ға орындалып, 7

миллиард 362,7 миллион теңге сомасындағы қаражат игерілмей қалған. Оның 61,1%-ы немесе 4 миллиард 494,1 миллион теңгесі құрылыс, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы бойынша, 9,7%-ы немесе 707,6 миллион теңгесі Тараз қаласы бойынша, 6,2%-ы немесе 454,5 миллион теңгесі Қордай ауданы бойынша, 5,7%-ы немесе 414,2 миллион теңгесі Жамбыл ауданы бойынша, 5,1%-ы немесе 371,5 миллион теңгесі энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы бойынша қордаланған. Тақырып ауаны талап пен тəртіп тұрғысында өткен кеңес қорытындысында елдің əлеуметтік жағдайын көтеріп, қала мен даланың ажарын ашу үшін берілген қаржыны уақтылы игере алмаған басшыларға облыс əкімі сөгіс жариялап, ескерту берді. Мысалы, облыс əкімдігінің құрылыс,

жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасының бастығы Р.Байтелиевке жəне ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы А.Нұралиевке сөгіс жарияласа, Талас (Д.Рымтаев), Жамбыл (Р.Рысбай) аудандары мен Тараз қаласының (Б.Орынбеков) əкімдеріне ескерту берді. Облыс əкімдігінің энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы Ж.Тұяқов пен Қордай ауданының əкімі Н.Календеровтің жауапкершіліктері еңбек демалысынан оралған соң қаралатын болды. «Бас білетін өгізге «өк» дегеннің өзі артық». Əкімдер мен басшыларға да сөгіс алып, ескерту ести берген жақсы емес. Сондықтан ең абзалы – бөлінген ақшаны дер кезінде игеру. Өйткені, таяқ еттен өтсе, сөз сүйекке жетеді. Жамбыл облысы.

Инвестор Вайзер тїк бітірмей кетті Енді ќалалыќ кəсіпорын бауырын кґтере ала ма?

Суретті cалған Айдарбек ҒАЗИЗҰЛЫ.

Кеңейтілген Үкімет отырысында Елбасы «жасыл экономика» туралы айтпас бұрын энергия үнемдеудің базалық мəселелерін шешу қажеттігін атап көрсеткен еді. Қазақстанда жылу желілеріндегі шығын 22,1 пайыз, ал Еуроодақта орташа 10 пайызды құрайды. Қазақстандық электр желілерінде шығын 14 пайыз болса, Қытай, Корея, Жапонияда ол небəрі 5 пайыз. «Мемлекеттік органдар тарапынан энергия үнемдеу мен энергия есептеу мəселелеріне Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Коммуналдық шаруашылық меншіктегі жергілікті жəне республикалық деңгейдегі кəсіпорындарды бəсекелестік ортаға тарту – бүгінгі күннің басты талаптарының бірі. Бұл жөнінде республика Үкіметінің арнайы қаулысы да бар. Əрине, мұндай қадамдар ең алдымен инвесторлық қаражаттардың есебінен белгілі бір кəсіпорынның жай-күйін жақсарту, оның жұмысына жаңаша серпін беру үшін жасалатыны айтпаса да белгілі. Бəсекелестікті реттеу агенттігінің келісіміне сəйкес Орал қалалық əкімдігінің 2012 жылғы 14 маусымы мен 12 шілдедегі қаулылары дəл осындай мақсатта алынған десек, шындықтан алшақ кетпейміз. Соған сəйкес Орал қаласындағы қатты тұрмыстық қалдықтарды жинап, тасымалдап жоюмен айналысып келген арнайы автокəсіпорын таратылып, орнына «ОралТазаСервис» деп аталатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік құрылды. Бұл жаңа өндірістік құрылым 2012 жылдың 3 қазанында Батыс Қазақстан облыстық əділет департаментінде тіркеуден өткізілген. Мұнда мемлекеттің үлесі 30 пайызды құраса, жеке тұлғаның үлесіне оның негізгі бөлігі, яғни 70 па йызы жатады. Бұл арада жеке тұлға, жеке капитал деп үкілеп, ерекшелеп айтып отырған адамымыз германиялық инвестор Грегори Вайзер мырза болып отыр. Содан не болды дейсіз ғой? Түйіп айтқанда, шетелдік инвестор қалалық кəсіпорынның

қызметін жақсартуға көк тиын қаражат салмаған. Сондай-ақ, жаңа техникалар сатып алып, ескірген автопаркті жаңартуға да басын онша қатыра қоймапты. Мұндайда есіл текке кеткен уақыт-ай демеске лажың жоқ. Мұндай көзқарастың салқыны қала тазалығына кері əсерін тигізді. Тұрмыстық қалдық та жиналмай, тау-тау болып үйіліп қалатын көңілсіз көріністер орын ала бастады. Сөйтіп, жеке инвестор сенімді ақтамаған соң, тағы да сол бəсекелестікті реттеу агенттігінің рұқсатымен «ОралТазаСервисті» биылғы қазан айының басында қайтадан коммуналдық меншік құзырына алуға тура келгенін қайтерсіз. Əрине, кеткен кісінің артынан тас ату əділеттілікке де, адамгершілікке де жатпайды. Г.Вайзер арнаулы кəсіпорын қызметін жүйелі жүргізу ісінің негізгі жауапкершілігін өзіне ала отырып, неліктен іс-əрекетсіз, қимылқарекетсіз қалды? Сонда оның көздегені не? Қазіргі жағдайда шетелдік инвестормен бұл сауалдар төңірегінде үн қатысу мүмкін дігі болмағандықтан, бұл сауалдарға толыққанды жауап қайтару қиын-ақ. Дегенмен, қа зақы қара ақыл мен қазіргі қисынға сай тереңірек ой жүгіртіп көрсек, бар қимыл-қозғалысы мен іс-əрекетін таза еуропалық стандарттармен өлшеуге əрекеттенген капитал иесі біздегі көрсетілген қызметке ақы төлеуді қажет деп таба бермейтін, оны сағызша созатын жауапсыздықтан ішін тартып қалған сияқты көрінеді. Тұрғындар мен заңды тұлғалардан жиналмай қалған 71 миллион 210

мың теңге көлеміндегі шығынды жеке капитал өз есебінен жабуға құ лықты болмайтыны белгілі емес пе? Жə, сонымен, болар іс болып, бояуы сіңіп қалған екен. Бұдан əрі арнаулы кəсіпорын қызметін жақсартудың басты жолы қандай болмақ? Біз бұл сауалды Орал қаласының əкімі Алтай Көлгіновке қойған едік. Оның айтуынша, мемлекет тарапынан құрылған жаңа құрылымға жарғылық капитал көлемі, яғни, мүліктік үлес ретінде анықталған 41 бірлік техника тапсырылған. Өкінішке қарай, бүгінгі күні қоқыстар мен қалдықтар жинайтын он үш бірлік техника пайдалануға жарамсыз болып отыр. Тіпті, ұзақ уақыттан бері жөндеу көрмеген, жүріп келе жатып орта жолда сынып тұрып қалатын ескі техникалар бар екеніне қала тұрғындары куə болып жүр. Қала басшысының бізге баяндап берген дерегімен тағы бір көңілге түйген жайт – облыс орталығында тұратын 300 мыңға тарта тұрғынның 162 мыңы жарғылық қорын мемлекеттің 100 пайыз үлесі құрайтын серіктестікпен келісімшартқа отырған. Соңғы айлар мен күндерде осы көрсеткішті тағы да он пайызға өсіруге мүмкіндік туып тұр. Бұл осыншама адам, яғни, шамамен алғанда қала тұрғындарының жетпіс пайызға жуығы контейнерге түскен тұрмыстық қалдықтардың жиналып, тасымалданғаны үшін тиісті төлем ақы сын төлеуге шешім қабылдады деген сөз. Сонда қалғандары ше? Қазіргі кезде істің кедергіге тап болуының, оң жолға түсіп кете алмауының

Əкімшілік кедергілер азая тїспек Талей ГАЛАНДАРОВ,

Алматы қаласы Əділет департаменті жылжымайтын мүлік құқықтарын тіркеу бөлімінің жетекші маманы.

Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.

жеткіліксіз деңгейде көңіл бөлінеді. Мəселен, жалпы үйдің жылу есептегіштерімен қамтамасыз етілуі Қарағанды облысында 25,8 пайызды, Батыс Қазақстан облысында 16 пайызды ғана құрайды. Тұрғындар арасында электр энергиясын, жылу мен газды үнемдеу жөнінде пəрменді насихат жүргізілмейді», деген еді Мемлекет басшысы. Осындай кемшіліктердің Орал қаласындағы коммуналдық шаруашылық қызметтеріне тəн екендігін айтқымыз келеді.

Елбасы талабына орай бүкіл еліміз бойынша сөзбұйдалықты, бюрократтықты, əкімшілік кедергілерді жою жолындағы қозғалыс өрістеп отыр. Мұның оңтүстік астанадағы əділет саласының қызметкерлеріне де тікелей қатысы бар. Келеңсіз сыбайластықтың кез келген көріністерін азайтуға шұғыл бетбұрыс жасалуда. Мұндағы халыққа қызмет көрсету орталықтарында жеке адамдардың жəне заңды тұлғалардың өтініштері бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу іске асырылады. Осы реттегі əкімшілік кедергілерді азайту, сыбайластық көріністерін болдырмау мақсатында Қазақстан Республикасының заңнамаларында, сонымен бірге тіркеуші органдарда аталмыш рəсімдемелердің жүзеге асырылуын оңайлатуға жəне жетілдіруге бағытталған бірқатар пəрменді шаралар қабылдануда. Айталық, баспаналық жəне баспаналық емес меншік нысандарын мемлекеттік тіркеу үшін

алынатын салық көлемі бес еседен астам азайтылды. 2009 жылдың соңынан бастап азаматтар қажет болған жағдайда заңда көрсетілген мөлшердегі мемлекеттік алымды төлеп, жедел тіркеу қызметін еш кедергісіз пайдалана алады. Мұндағы мемлекеттік алым көлемі 2011 жылдан бері пəтерлерді рəсімдеу үшін – 28 айлық есептік көрсеткіштен бесеуге дейін, баспаналық емес орынжайлар үшін – 35-тен 25ке дейін төмендетілді. Тіркеу мерзімдері 15-тен 5 күнге дейін қысқарды. Мемлекеттік стандарт талаптарына сəйкес жылжымайтын мүлікке құқықтарды жедел тіркеу қызметі тіркеуші органға өтініш түскеннен кейін келесі жұмыс күні ұсынылып, одан арғы жұмыс күні дайын құжаттар табыс етіледі. 2010 жылдың екінші жартысынан бастап жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар жəне оның техникалық сипаттамалары туралы электронды анықтамаларды, сондай-ақ жылжымайтын мүліктің бар-жоқтығы туралы анықтамаларды тікелей халыққа қызмет көрсету орталықтарынан жарты сағатта алу мүмкін етілді. Бұл қызмет бұрын үш жұмыс күні ішінде атқарылушы еді.

бір сыры осында деуге болады. Бүгінгі таңда ЖШС-нің қызметі үшін төлем көлемі жеке тұлғалар үшін, яғни, бір айға бір адамға 115 теңге, ал, заңды тұлғалар үшін бір шаршы метр шығарылған қоқысқа шаққанда 1100 теңгені құрайды. Бұл сөз жоқ, өте ыңғайлы, тиімді, қолжетімді баға. Оны бұдан əрі төмендету еш мүмкін емес. Келісімшарт бойынша жеке кəсіпкерлер, базарлар мен мейрамханалар иелері қатты тұрмыстық қалдықтарды жинақтап тасымалдайтын өздерінің контейнерлерін орнатуға міндетті. Солай бола тұрса да олардың дені бұл тəртіпті белден басып, тұрғын үй секторының контейнерлерін толтырып тастап жүр. Бұған жеке тұрғындардың үйлері мен пəтерлерінен шыққан күлқоқыстар қосылғанда оның бəрі тау-төбе болмағанда қайтеді? Осындай көріністің бірі Орал қаласының жөндеу зауыты ауданында орналасқан «Өнім» базарында анықталып, мұндай бейберекетсіздікті дұрыс жолға қою шаралары белгіленген. Əрі оның қайталанбауы үшін меншік нысандары жанына бейнекамералар қою қолға алынған. Сондай-ақ, бүгінде қала аумағында ескі үлгідегі контейнерлерге қосымша еуростандарттағы су жаңа контейнерлер де пайдаланыла бастады. Оның сыйымдылығы бұрынғыға қарағанда едəуір артық. Сонымен бірге, жаңа үлгідегі контейнерлер қолдануға ыңғайлы. Қоқыс таситын қондырғыларды жауып тұратын қақпағы мен айналып жүретін шағын дөңгелектері де бар. – Біздің бұл ісіміз бір жағынан отандық өндіріс пен бизнесті қолдауға бағытталған. Айталық, тамыз айында қалалық əкімдіктің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімі арқылы сатылып алынған еуростандарттағы мың дана контейнердің бəрі – отандық өнім. Мұны Орал қаласындағы «Агрореммаш» АҚ ұжымы конструкторлары мен инженер-техник қызметкерлері жəне бесаспап жұмысшылар шығарған, – деді газет тілшісіне Орал қаласының əкімі Алтай Көлгінов. Əрине, жоғарыда айтылған бірқатар оң жайттарға қарап, «ОралТазаСервис» ЖШС-нің қызметі төрт аяғынан тік тұрып кеткен екен деп есептеуге мүлдем болмайды. Оның кредиторлық бережағының өзі 88 миллион 694 мың теңгені құрайтыны да алдыңғы тұжырымның айқын айғағы. Соңғы кезде өңірде инфляциялық үдерістердің пайда болып отырғаны да жасырын емес. Мұндай жағдайда кəсіпорын қызметкерлерінің еңбекақысын бұрынғы күйінде тұсаулап ұстау – əлеуметтік тұрғыдан кейбір түсініспеушіліктерге əкеліп соқтыруы ғажап емес. Бүгінгі күндері серіктестікте жеке инвестор Грегори Вайзердің құрылтайшылар құрамынан шығуына байланысты оның жарғылық қорын мемлекеттің жүз пайыздық үлесімен қайта тіркеу жұмыстары аяқталып келеді. Бəсекелестікті реттеу инспекциясының 2013 жылғы 9 қазандағы шешіміне сəйкес «ОралТазаСервис» ЖШС-іне 2015 жылдың 31 желтоқсанына дейін қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау қызметімен айналысуға рұқсат берілген. Түйіп айтқанда, Орал қаласында орын алған жағдайдан тиісті сабақ пен қорытынды алынуы қажет деп білеміз. ОРАЛ.

Неке келісімі болған жағдайдағы құқықтарды тіркеу тəртібі белгіленді. Яғни, егер некелік келісімде ерлі-зайыптылардың жылжымайтын мүлкіне үлестік жəне дербес меншіктілік белгіленсе, онда тіркеуші орган неке келісімін екі дана етіп береді. Олардың біреуі түпнұсқа немесе нотариалдық түрде расталған көшірме болып табылады. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу саласында енгізіліп жатқан жаңалықтар да баршылық. Соның негізгісі – электронды тіркеу тəртібі 2013 жылы іске қосылды. Сыбайластық тұрғыдағы құқық бұзушылықтарды болдырмау жəне азаматтарға белгілі бір қолайлылық туғызу мақсатында Алматы қаласы Əділет департаменті ғимаратының бірінші қабатында азаматтарды қабылдайтын арнайы бөлме жабдықталды. Қабылдауды жүргізетін мамандар азаматтарға түйткілді мəселелер бойынша кеңес береді, халыққа олардың өтініштерінің тоқтатылуының немесе орындалмай қалуының себептерін негіздеп түсіндіреді. Сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу үшін бұл бөлмеде бейнебақылау орнатылған. Сондай-ақ, сенім телефоны қойылып, мұның өзі азаматтарға департамент жұмысы туралы өз пікірлерін білдіруге, қажет болған жағдайда тиісті қолұшын бермеген қызметкерлердің іс-əрекетіне шағым айтуға мүмкіндік берген. АЛМАТЫ.


4

www.egemen.kz

Мемлекеттік баєдарламалар сарапталды

«Бəйтерек» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ индустрияландыру бағдарламасының қаржыландыру жобасын жетілдіру» жөніндегі басқарушы комитеттің үшінші отырысын өткізді.

Отырысқа Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев, Премьер-Министрдің орынбасары – Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов, Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов, «Атамекен Одағы» ҚҰЭП Президиум төрағасы Тимур Құлыбаев, «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ басқарма төрағасы Қуандық

Бишімбаев, «Ракурс» экономикалық сараптама орталығының директоры Ораз Жандосов, бизнесқауымдастығы мен екінші деңгейлі банктердің өкілдері қатысты. Жиында Мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының екінші кезеңін жүзеге асыру барысындағы экономиканың қажеттіліктеріне

Байланыстар беки тїспек Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК,

«Егемен Қазақстан».

Астана қаласы əкімдігі мен СанктПетербург Үкіметі 2013-2015 жылдарға арналған сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, мəдени жəне гуманитарлық бағдарламаны бекітті. Аталған келісімге елорда əкімдігінде қала əкімі Иманғали Тасмағамбетов пен Санкт-Петербург губернаторы

Георгий Полтавченко қол қойды. Бұл шара Г.Полтавченконың Астанаға ресми сапары аясында қос шаһар басшылығының кездесуі барысында өтті. Бағдарлама əріптестік бағытындағы қала құрылысы, коммуналдық шаруашылық, кəсіпкерлік, көлік жəне инженерлік инфрақұрылымды дамыту, əлеуметтік қамсыздандыру, туризм, білім жəне ғылым, денсаулық сақтау

14 қараша 2013 жыл

қатысты жан-жақты сараптамалық есеп талқыланды. Құжатта үш бағыт бойынша кластерлік жүйе ретінде дамыту көзделіп отырған экономика мен өндіріс салалары жəне олардың қаржылық мұқтаждығы айқындалған. Кластерлік салалардың жұмыс тиімділігін арттыру үшін үйлестіру органын құру ұсынылып отыр. Аталмыш құрылым кластерлік кəсіпорындарды қаржыландыру барысында «бірыңғай терезе» қағидаты бойынша жұмыс істеуге мүмкіндік береді, делінген «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ баспасөз қызметінің ақпаратында. «Егемен-ақпарат». жəне өнер мен мəдениетті кең ауқымды қолдауды қамтиды. Атап айтқанда, сау да экономикалық қатынасты кеңейту үшін Санкт-Петербургте – Астананың, ал Астанада – СанктПетербургтің ақпараттық-іскерлік орталықтарын ашу көзделген. Қос тарап Санкт-Петербургте «Астана» сауда-іскерлік кешенін құруды қолдау туралы келісімге қол жеткізсе, сонымен қатар, Астана мен СанктПетербургтің көрме экспозицияларын арнайы көрмеде ұйымдастыру жоспарланған.

Лаула, Зайсан алауы! (Соңы. Басы 1-бетте). Керімбаев көшесінде тұратын Күлəш Файзрахманова деген 87 жастағы батыр ананың қуанышында шек жоқ. Келген қонақтар үйге кірген кезде көгілдір газ жанып, пеште ет пісіп жатыр. Қария елімізге тыныштық пен татулық сыйлаған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа алғысын білдірді. Ерекше тол қыныс үстіндегі кейуана көгілдір отынды халыққа жеткізіп берген кəсіпорын – «ҚазТрансГазАймақ» ЖШС басшысы Қайрат Шəріпбаевқа да рахметін жаудырды. Өңір басшысы Зайсандағы алғашқы газды тұтынған анаға ұзақ ғұмыр тіледі. Күні кеше аудандағы байырғы білім ордасы – бір ғасырлық мерейтойын атап өткен М.Əуезов атындағы мектепке көгілдір газ келген кезде ұстаздардың қуанышында шек болмады. Мұнда газ құбырын орнату қыркүйекте басталып, 10 қазанда аяқталыпты. Мектеп

директоры Нұрзада Жикенова ұстаздар атынан өңір басшысына алғысын білдірді. Сонымен, Зайсанның алауы лаулады. Əлі ауданның барлық елді мекендерін газ құбырына қосу үшін аудан əкімі Алмас Оңдақановтың командасына көп ізденіс пен іскерлік танытулары керек. Бұдан кейін өңір басшысы ауданның бірнеше мекемелерін, Қ.Рысқұлбеков атындағы саябақ ты жəне батыр ұлға бой көтерген ескерткішті ашты. Бұдан кейін жаңадан ашылған жас натуралистер орталығын ара лап көріп, Зайсан ауданы активінің кеңейтілген мəжілісіне қатысты. Сол күні түстен кейін Күршім ауданының Қазына өткелінде күрделі жөндеуден өткен қуатты «Күршім» паромының ашылуына қатысты. Ауа райының қолайсыз кезінде де аудан тұрғындары енді жол қиыншылығынан құтылатын болды. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы.

 Бүгін Астанада VІ Азаматтық форум өтеді Елдің еңселі, тəуелсіз мемлекеттің тұғырлы болуы азаматтық белсенділікке, өзара ынтымақ пен іскерлік қарым-қатынасқа байланысты. Тəуелсіздікпен ере келген еркіндік үкіметтік емес ұйымдардың қалыптасуына ықпал етіп қана қоймай, олардың даму белестерінен өтуіне алғышарт жасады. Қазір Азаматтық альянс құрылымы еліміздің барлық аймақтарында жұмыс істеп, еліміздің əлемнің озық дамыған отыз елінің қатарына енуіне үлестерін қосуда. Бүгін Астанада өтетін VІ Азаматтық форум қарсаңында біз «Ақтөбе облыстық Азаматтық альянсы» заңды тұлғалар бірлестігінің мүшесі, облыстық мəслихаттың депутаты Татьяна ТАЛАЕВАҒА жолығып, азаматтық қоғамды дамытуға байланысты ой-пікірлерімен бөлісуін сұраған едік.

– Жергілікті билікпен қарымқатынастың бірден-бір көрсеткіші – мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс. Облыста бұл мəселе қалай шешілуде? – Шыны керек, үкіметтік емес ұйымдардың дамуы мемлекеттік қолдауға тəуелді. Бұл бағытта мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстың маңызы зор. Соңғы екі жылда облыстың үкіметтік емес ұйымдары жалпы сомасы 500 миллион теңге болатын 162 əлеуметтік жобаны жүзеге асырды. Тек үстіміздегі жылы ғана жас мамандарды қолдау бойынша 60 миллион теңгенің əлеуметтік жобалары діттеген жеріне жеткізілді. Облыстық жастар саясаты мəселелері жөніндегі

– Қай жұмыстың да нəтижелі болғаны жақсы. Осы ретте, қоғамдық дамуымыз үшін осындай іргелі істер атқарып жүргендерді ынталандыру жолдары қандай? – Үкіметтік емес ұйымдар – билік пен бизнестен кейінгі үшінші сектор. Бұл – бір идея жолындағы адамдар бірлестігі. Олар ұйымды күнкөріс көзі, пайда табу жолы деп қарамайды, бірлесіп жалпы əлеуметтік проблемаларды шешуге жұмылады. Олардың басты мақсаты біз бен сіздің өміріңізді анағұрлым жақсырақ жəне сапалы ету болып табылады.Үшінші сектор əр адамға жетуге, көмектесуге тырысады, қажет еткендерге көмек қолын созуға дайын. Өздерінің уақытын,

Біз араласпайтын сала жоќ – Сізге жолығуымыздың себебі, өзіңіз білетіндей, Астанада VІ Азаматтық форум өтеді. Осы орайда бір кезек өткенге көз жүгіртіп, үкіметтік емес ұйымдардың қалыптасуындағы өтпелі кезеңдерді еске алсаңыз. – Үкіметтік емес ұйымдар секторын Қазақстан тəуелсіздік алған жылдардан бері дамып келе жатқан азаматтық қоғам институтының негізгі құрылымы деу орынды. Тəуелсіздіктің елең-алаңында дүниеге келген үкіметтік емес ұйымдардың буыны бірден бекіп кете қойды десек, артық айтқандық болар. Біреулер мұндай іске елдің ертеңі үшін үлес қосудың жолы ретінде қарады, ал, енді біреулер көп дүрмекпен үлкен көшке ілескісі келді. Не болғанда да алғаш құрылған үкіметтік емес ұйымдар үлкен іске із салды, азаматтық қоғамның қарлығаштары іспетті болды. Əрине, қашанда жаңа істің өзіндік қиындықтары болады. Мұндай қиындықтарды үкіметтік емес ұйымдар да бастан өткерді. Алайда, мұндай азаматтық істерді бастаушылар бастамашыл, өз елінің патриоттары болатын. Облыста алғашқы құрылған үкіметтік емес ұйымдардың арасынан өз көшін тез түзеп кеткен «Ақтөбе қаласы сал ауруларына шалдыққан азаматтардың құқын қорғау» қоғамы, «Ауған соғысы ардагерлерінің» қоғамы жəне басқаларын атап өтуге болады. Қазақстан Үкіметі 2000-жылдары үкіметтік емес ұйымдардың жұмысына бұрынғыдан гөрі көбірек көңіл бөле бастады, оларды қоғамдағы өзекті проблемаларды шешуге қауқарлы құрылым ретінде бағалады. 2003 жылы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен тұңғыш Азаматтық форум өткізілді. Əлеуметтік тапсырыс заңы қабылданды, Ата Заңымызға қоғамдық ұйымдарды қаржыландыруға мүмкіндік беретін өзгерістер енгізілуі де бұл бағыттағы ілгерілеушілік болғаны рас. Қазір барлық өңірлердегі сияқты біздің облыста да Азаматтық альянс өз жұмысын бастап кетті. – Жалпы, осы кезге дейін үкіметтік емес ұйымдар қандай мəселелермен айналысты? Бұл бағытта билікпен өзара ортақ тіл табысылды ма? – Азаматтық бастаманы қолдау, жастарға патриоттық тəрбие беру, ауған соғысы ардагерлерінің жəне мүмкіндігі шектеулі жандардың құқықтарын қорғау, олардың кəсіпкерлікпен айналысуына қолдау көрсету, экология, денсау лық сақтау, саламатты өмір салтын қалыптастыру, жастарды

діни сауаттылыққа тəрбиелеу, діни-құқықтық жəне саяси түсінік жұмыстарын жүргізу сияқты көптеген мəселелер қамтылды. Шыны керек, үкіметтік емес ұйымдар араласпайтын сала болмауы тиіс. Тек оның жұмысы заңдылықты сақтай отырып жүргізілуі керек. – Қол жеткен табыстардан мысал келтіре кетсеңіз. – Өзекті мəселені билікке жеткізудің арқасында ауған соғысы ардагерлері коммуналдық төлемдерден босатылды. «Ақтөбе қаласы сал ауруына шалдыққан азаматтарды қорғау» қоғамы да өзіндік іс-əректтері арқылы мүмкіндігі шектеулі азаматтардың өздерін қоғамның тең дəрежелі азаматы сезінуіне жетісіп келеді. Олар үшін арнаулы тұрғын үй салынып берілді. Арнаулы такси жұмыс істейді. Мүмкіндігі шектеулі жандардың қаншасы өз ісін ашуға талпынып жатыр. Бизнесін дөңгелетіп кеткендері қаншама? Тиісті орындардың шешім қабылдауына қатысуға ұмтылу, жергілікті билік пен құзырлы о р г а н да р ғ а ұ с ы н ы с т ар б ер у , əлеуметтік мəселелердің шешілуіне белсенді қатысу, жастар арасындағы қылмысты болдырмауға атсалысу, аз қамтылғандарға көмек беру ешқашан да үкіметтік емес ұйымдар назарынан тыс қалған емес.Тəуелсіздіктің жиырма екі жылында үкіметтік емес ұйымдар егемен елімізбен бірге есейіп, бүгінде азаматтық қоғамның белсенді бөлігіне айналды. – Облыс бойынша қанша үкіметтік емес ұйым бар? Олардың жұмыстары қаншалықты қалыптасып отыр? – Менің білуімше, облыс та тіркелген үкіметтік емес ұйымдардың барлығы толық қуатында өздері ұстанған бағытта жұмыс жасап жатпағаны жасырын емес. Дегенмен, жыл өткен сайын белсенді жұмыс істейтіндер қатары көбейе түсуде. Қазір 100ден астам үкіметтік емес ұйым белсенді жұмыс істейді. Үкіметтік емес сектордың өкілдері түрлі деңгейдегі жергілікті атқарушы органдардың барлық кеңес берушіконсультативтік органдар құрамына еніп, жоғарыда аталған проблемаларды шешуге белсенді үлес қосуда. Бұған дейін үшінші сектордың өзекті мəселесі үкіметтік емес ұйымдардың ауылдық жерлерде дамымауы болатын. Өткен жылдың аяғына таман ауылдық жерлерде жастар мəселесімен айналысатын 12 үкіметтік емес ұйым құрылып, биыл олар мемлекеттік тапсырыс бойынша біраз шаруа жасады.

басқарма бір жыл ішінде əлеуметтік тапсырыс арқылы жастардың 12 үкіметтік емес ұйымдары 111,0 миллион теңге болатын жобаларды орындады. Биыл бірінші рет үкіметтік емес ұйымдарды мүгедек балаларға арнаулы əлеуметтік көмек көрсетуге тартуға 16,5 миллион теңге қаралды. Соңғы жылдары мемлекеттік тапсырысты салалық қағидат бойынша орналастыру байқалғанына қарамастан, бұл жұмыс облыста дамып кете қойған жоқ. Облыстағы жеті басқарма ғана ҮЕҰ-мен тұрақты түрде өзара іс-əрекет етеді, мемлекеттік əлеуметтік тапсырысты жүзеге асырады. Қалғандары туралы олай айтуға əлі ерте. Сондайақ, облыстық ішкі саясат бөлімінің біздің өңір үшін маңызды екі өзекті жобаны қаржыландырғанын айту орынды болмақ. Оның бірі – еңбек қатынастарын реттеу, медиацияны дамыту саласы болса, екіншісі – ипотекалық несиелерін өтей алмай отырған азаматтарға көмек көрсету болып табылады. Бір қуаныштысы, биыл бірінші рет мемлекеттік тапсырыс аудандық деңгейде енгізілді.

қуатын ештеңе дəметпестен басқаларға ұсынады. Мұны олар жоғарының нұсқауымен емес, өз жүрегінің қалауымен жасайды. Сондықтан олардың еңбегі қандай ынталандыруға да лайық. Елімізде бірінші рет біздің облыста 2011 жылы «Үздік үкіметтік емес ұйым» конкурсы өткізілді. Бес номинация бойынша өткізілген конкурсқа үкіметтік емес ұйым өкіл дері үлкен шығармашылық байқау ретінде қарап, өз шығарма шылығын көрсетті. Бұл өзге өңірлерге үлгі болды десем, артық айтқандық емес, сірə. Күні кеше өткен үкіметтік емес ұйымдардың облыстық форумында 10 үкіметтік емес ұйым төрағаларына өңірдегі өзекті мəселелерді шешуге атсалысқаны, қоғамдық жəне саяси белсенділігі үшін облыс əкімінің Алғыс хаты мен 50 мың теңге ақшалай сыйлығы тапсырылды. Мұның өзі билік пен үшінші сектордың арасындағы байланыстың бұрынғыдан да нығая түскенін көрсетеді. – Татьяна Жақсыбайқызы, үшінші сектордың бұдан гөрі де

белсенді əрекет етуі, дамуы үшін қандай проблемалар шешілсе деген ойыңыз бар? – Жастар ұйымдарына волонтерлік қозғалысты дамытуға ұйытқы болу керек дер едім. Екінші бір өзекті мəселе, нөлдік мөлшерлеме бойынша мемлекеттік тапсырыс бөлу болып табылады. Елбасының осыдан бірнеше жыл бұрын бұқаралық ақпарат құралдарының атқарған жұмыстарының бағасын қаржылай тұрғыда нөл пайыздық мөлшерлемемен қабылдау тапсырысы болған еді. Сол уақытта көптеген аймақтық БАҚ белсенді қызмет жасап, еңбектері алға басқан еді. Алайда, өкінішке қарай қазіргі таңда бұл мөлшерлеменің пайыздық деңгейі өсуіне байланысты көптеген өңірлік БАҚ-тарға азмаз қиындықтар туғызып отыр. Үкіметтік емес ұйым мемлекеттік тапсырысты жүзеге асыруға келісімшарт жасасқаннан кейін жобаны өз есебінен орындауы қажет. Қаржылай жəне сараптамалық талдау есептері қабылданғаннан кейін барып олар төлемдерін алады. Мұндай көзқарас үкіметтік емес ұйымдардың өмір сүру қағидатын түбегейлі өзгертеді. Біз ақша таппаймыз, өз миссиямызды орындаймыз. Сондай-ақ, соңғы жылдары үкіметтік емес ұйымдарға арналған əлеуметтік маңызы бар тапсырыс байқауы кеш жарияланып жүргені де қиындық келтіруде. Сол себепті ҮЕҰ жылдың ортасы ауғанда барып қаржыға қол жеткізеді. Осының салдарынан ұйымдастырылатын шаралар асығыс жасалады, атүстілікке жол беріледі. Бұл, сайып келгенде, ҮЕҰ беделіне нұқсан келтіреді. Сондықтан 2014 жылғы əлеуметтік тапсырыс жылдың басында жасалып, əрі қарай дəстүрге айналса құба-құп болар еді деп ойлаймын. Жалпы, бұл бағытта ортақ ойласар мəселелер баршылық. Аталған мəселелер VІ Азаматтық форумда жан-жақты сөз болатынына сенімдімін. – Сөз соңында облыстық мəслихаттың депутаты ретінде тындырған істеріңіз туралы айта кетсеңіз? – Облыста көп шаруалар тындырылуда, өңір экономикасында ілгерілеу бар. Жыл сайын жаңа жобалар жүзеге асырылып, əлеуметтік мəселелер оң шешімін табуда. Біз, депутаттар да өз хал-қадерімізше облыстың дамуына үлесімізді қосып келеміз. Жеке өз басыма келсем, облыс орталығында балаларды бейімдеу орталығын салуға көмектестім. Мұнда тəрбие алып жатқан балалар тəуелсіз еліміздің ертеңі. Іштерінде болашақ депутаттар, министрлер бар шығар. Жерде жатқан бала жоқ. Мен əрқашан оларға көмектесуге дайынмын. Сонымен бірге, жуырда медициналық колледждің жатақ ха насының қайта жарақтандырылып, пайдалануға берілуіне ұйытқы болдым. Осы жұмыстың арқасында 280 студент тұратын жер тауып, қуанышқа кенелді. Жалпы, күнделікті көмек сұрап, жұмыс сұрап адамдар көп ке леді. Араларында ипотекалық мəсе лелерін шеше алмай келетін тұрғындар да бар. Ешкімнің көңілін жықпай, шама келгенше мəселелерін шешіп жатырмыз. Қысқасы, депутаттар үкі меттік емес ұйымдармен тығыз бай ланыста жұмыс істейді. Бұл ілгерілеу үшін қажет қағида деп ойлаймын. Алда да бұл бағытта бірлесе іс-қимыл жасайтын боламыз. Əңгімелескен Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан». Ақтөбе облысы.

Бəрін мамандар шешеді

Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде денсаулық саласы бойынша жоғары оқу орындары басшыларының баспасөз мəслихаты ұйымдастырылды. Жиынды Денсаулық сақтау вицеминистрі Ерік Байжүнісов жүргізді. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

11 қазанда өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Елбасы денсаулық сақтау саласын сынға алған болатын. Сонда саладағы өзекті мəселелердің бірі ретінде мамандардың жетіспеушілігі аталған-ды. Кешегі жиында негізінен медицина мамандарын даярлау мəселесі тақырыпқа арқау болды. «Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметіне сенсек, маман жетіспеушілігі дүниежүзі бойынша өзекті мəселелердің қатарында. Əлемде 4,5 миллиондай медициналық қызметкер жетіспейді. Біздің еліміз дəрігерлермен қамтылу бойынша əлемде 10-орында тұр. Яғни, 10 мың тұрғынға шаққанда 39 дəрігерден келеді», – деді вице-министр. Вице-министрдің айтуынша, мамандар жетіспеушілігі мəселесін шешу үшін медици налық жоғары оқу орындарына студенттер қабылдау көлемі арттырылуда. Айталық, 2007 жылы медициналық жоғары оқу орындарына 4 мың студент, 2008 жылы 4500 сту дент, 2009 жылы 5 мың сту дент қабылданған. 2007 жылдан бастап мемлекеттік білім беру гранты шеңберінде ауыл жастары үшін 30 пайыз квота қарастырылған. Олар оқуларын тəмамдаған соң (2014 жылдан бастап) міндетті түрде ауылда 3 жыл жұмыс істеулері керек. 2011 жылы «Білім туралы» Заңға мемлекеттік тапсырыспен оқыған түлектер 2019 жылдан бастап ЖОО-дан кейін 3 жыл міндетті түрде денсаулық сақтау ұйымдарында жұмыс істеу керектігі туралы өзгеріс енгізілген. Е.Байжүнісов оған қоса саладағы маман тапшылығы мəселесін медициналық қызметкерлердің айлық жалақыларын арттыру арқылы шешуге болатынын, бұл үшін мүдделі органдармен бірлесіп жұмыс істейтіндіктерін мəлімдеді. Жиында сөз алған Қазақ Ұлттық медицина университетінің ректоры Айқан Ақанов өзі басқаратын білім ордасында соңғы 5-7 жылдан бері өзгерістер болып жатқанын, нəтижесінде 2014 жылы оқу бітіретін түлектер халықаралық стандартқа сəйкес мамандар болып шығатынын баяндады. Ол медициналық білім берудің сапасын қамтамасыз ететін негізгі факторлар ретінде білім беру бағдарламаларын, оқытушы-профессорлар əлеуетін, материалдық-техникалық базаны, үздік студенттерді таңдай білу мен білім-дағдыны

тəуел сіз бағалауды атады. Жаңа жүйе бойынша студенттер болашақта кім болатынын (хирург, гинеколог, эндо кринолог, т.б) 1-курс та анықтайды. Сондай-ақ, студенттердің шет мемлекеттерде тəжірибе алуы жолға қойылған. «Соңғы 4 жылдың ішінде əлемнің 40 шақты мемлекетінен 400-ге жуық профессорлар шақырдық. Олар біздің студенттерге дəріс оқыды. Сəйкесінше, өз оқытушыларымызға да əлемнің бірқатар елдерінен сұраныс түсті. Біздің мамандар да өзге елдерде дəріс оқу мүм кіндіктерін иеленді. Біз мүмкіндігінше замана талабына жауап бере алатындай дəрігерлерді даярлауға тырысып жатырмыз», – деді ректор. Семейдегі Мемлекеттік медицина университетінің ректоры Төлебай Рақыпбеков келешекте дəрігер болатын студенттердің университет қабырғасында жүріп қазақ, орыс, ағылшын тілдерін жақсы меңгерулері керектігін алға тартты. «Өйткені, Қазақстан көпэтносты мемлекет. Халықтың басым бөлігі қазақ жəне орыс тілдерінде сөйлейді. Көптеген медициналық əдебиет тер мен заманауи техникалар Еуропа елдерінде шы ғарылатындықтан, ағылшын тілін білу де өте маңызды. Медицинада күн сайын жаңалық ашылады. Олардың басым көпшілігі ағылшын тілінде жарияланады. Дəрігер боламын дейтін жас сол жаңалықтардан хабардар болып отыруы тиіс. Өздеріңіз білесіздер, науқасты емдеу үшін дəрігердің жаны да, ары да таза болуы керек. Науқастармен тіл табыса білулері қажет. Сондықтан дəрігер даярлау өте жауапты міндет», – деді Төлебай Рақыпбеков. Науқастардың 80 пайызы алғашқы медициналық санитарлық көмекке жүгінеді. 20 пайызы ғана ауруханаға жатқызылады. Сондықтан да алғашқы медициналықсанитариялық көмек саласын дамытуға айрықша маңыз берілуі керек, осы саладағы мамандарды көбейту керек. Ректордың айтуынша, АМСК-ны қаржыландыру үлесі осы кезде 14 пайыз. Ал, 2020 жылға қарай бұл саланы қаржыландыру 40 пайызға дейін жетеді. Айта кетейік, медициналық жоғары оқу орындарына түсетін абитуриенттерге қойылатын талап жылданжылға күшейіп келеді. Қазір медициналық жоғары оқу орнына түсудің шекті балы – 55. Алдағы уақытта оны 60 балға дейін көтеру жоспарлануда.

Комиссияныѕ кезекті отырысы

Вьетнам астанасы Ханой қаласында ҚазақстанВьетнам сауда экономикалық жəне ғылымитехникалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясының алтыншы мəжілісі болып өтті, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

Қазақстан делегациясына еліміз Сыртқы істер министрінің орынбасары Қайрат Сарыбай, Вьетнам делегациясына осы ел Өнеркəсіп жəне сауда министрінің орынбасары Ле Зыонг Куанг басшылық жасады. Шара барысында тараптар Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2011 жылы Ханойға, Вьетнам Президенті Чыног Тан Шанганың 2012 жылы Астанаға сапарлары барысында қол жеткізілген уағдаластықтардың орындалу жағдайы, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы мен Вьетнам Социалистік Республикасы арасындағы 2011-2013 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары талқыланды. Үкіметаралық комиссияның отырысына қатысушылар саяси жəне саудаэко номикалық салалардағы ынтымақтастық мəселелері бойынша пікір алмасып, кеден ісі, ауыл шаруашылығы, білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет, туризм жəне спорт салаларындағы ынтымақтастықты дамытудың мүмкіндіктерін қарастырды жəне өзара сауда-саттық көлемінің жоғары өсу

қарқынын қанағат сезімімен атап өтті. Екі ел арасындағы тауар айналымы биылғы жылдың тоғыз айында өткен жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда 2,4 есеге өскен. Келіссөздер қоры тынды лары бойынша тараптар Үкіметаралық комиссияның алтыншы мəжілісінің хаттамасына қол қойды. Құжатта ынтымақтастықтың бұған дейінгі келісімдік-құқықтық базаларын одан əрі дамыту туралы уағдаластықтарды қоса алғанда, басқа да басым бағыттар нақтыланған. Оның ішінде банкаралық өзара ісқимыл жөніндегі бірлескен жұмыс тобын құру туралы да келісім бар. Қазақстан делегациясының басшысы, сондай-ақ, Вьетнам Сыртқы істер министрінің орынбасары Нгуен Фын Намен кездесу өткізді. Кездесу кезінде БҰҰ, АӨСШК, АСЕАН жəне басқа да халықаралық ұйымдар ше ңбе ріндегі екіжақты саяси үнқатысулар мен өзара ісқи мылдарды ілгерілетудің ма ңызы үлкен екені атап көрсетілді. Тараптар екі елдің Орталық жəне ОңтүстікШығыс Азия өңірлеріндегі маңызды əріптестер ретіндегі рөлі жоғары екенін қуаттады.


www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

«2006 жылы Ресейдің Волгоград облысында тұратын əпкеме қонаққа барған едім. Олардың отбасылық шаруашылықтары бар. Соның ырысын көріп отырған туыстарымның тұрмысы да жақсы екен. Олардың жекеменшік алқабында бидайдың шығымдылығы 80 центнерден айналатынын естіген кезде таңданып қалдым. Жездем оның құпиясы топырақтың құнарлылығында, яғни оған қолданатын тыңайтқыштарға байланысты екендігін тарқата айтып берді. Биогумус пайдаланылатын бау-бақшаларының да жеміс-жидектері таңдай қақтырады. Сол жолғы сапардан қатты толғанып қайттым. Ұзақ ойланып, биогумустың қалай дайындалатынын интернеттен іздеп, газет-журналдардан оқып, бес жылғы толғаныстың тобықтай түйінін шығардым. Сондағы алға қойған мақсатым – экологиялық таза органикалық тыңайтқыш өндіріп, оны сату кəсібімен айналысу болды», – дейді Есіл ауданындағы Покровка ауылының тұрғыны, жас кəсіпкер Андрей СТРЕЛЕЦ. келер жылы сəті түссе, осы саланы одан əрі дамытуды мақсат ететінін айтып, қолға алған ісіне деген жақсы талпыныстарының бар екенін жеткізді. Онымен ол өңір экономикасына, ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға, өндірілетін азық-түліктің табиғи құнарын жақсартуға, жерлестеріне тұрақты жұмыс орнын қалыптастыруға өз септігін тигізуді жоспарлайды. – Менің мақсатым – 5 жылдың ішінде өзіме тиесілі алқаптағы топырақтың құрамын 100 пайыз құнарлы ету. Назарбаев Университетінде болғанымда онда көптеген зиялы адамдармен таныстым. Оның ішінде шетелдіктер де болды. Дамыған елдер азық-түлік сапасына барынша мəн береді. Олар аурудың 50 пайызы дұрыс тамақтанбаудың кесірі деген пікір айтады. Ал бүгінгі біздің бау-бақша өнімдерімізде химикаттардың көп екендігін мойындаймыз. Химиялық тыңайтқыштардың 70 пайызы топырақтың құрамында қалса, 30 пайызы өсімдікке сіңеді. Бұл адам денсаулығына үлкен зиян. Америкада биогумус жасаумен айналысатын 700 кəсіпорын бар. Ондағы Үкіметтің шешімімен химиялық тыңайтқыш өндірушілер демеуқаржы алмайды, есесіне органикалық тыңайтқыш өндіретіндер жақсы қолдау көреді. Оларда бұл заң 1979 жылдан бері бар. Біз оны қазір ғана қолға алып жатырмыз. Ал егістікке қи түрінде тасталған тыңайтқыштың құрамы дайын биогумустан 20 есе төмен, – дейді.

Андрей Стрелецтіѕ «экологиялыќ егіншілігі» Ол – еліміздегі еѕ їздік жоба. Оныѕ ґнімдері ЭКСПО-2017 кґрмесіне ўсынылмаќшы Оның кəсіпкерлігін сырттан бақылаған адам жауын құртын малдың қиына жіберіп, «ірітіп-шірітіп», содан да ақша жасайды екен-ау деп түсінуі ықтимал, бірақ, не десеңіз де, мұнысы бизнес болып табылады. Андрей Викторовичтің кəсіпкерлігіндегі негізгі өндіргіш күштер – құрттар, олар «Владимирский Старатель» тұқымы аталады. – Атының өзі айтып тұрғандай, құрттарды Ресейдің Владимир өңірінен əкелдім. Алматыда бір кəсіпкер жауын құртының «калифорниялық» деп аталатын түрін сатады екен. Бірақ, ол құртқа қарағанда владимирлік жəндік суыққа төзімді. Сондай-ақ, мұның тұқым таратуы жоғары, яғни орта есеппен жылына бір аналықтың 10 дернəсілі өміршеңдік танытады. Ендеше, шаруашылықта өнімділік те ойдағыдай болады. Ең қызығы – калифорниялық тұқымның дағдыланған орны болады. Бұл дегеніміз – бастапқыда құрттың дамыған ортасын, яғни түрлі қоспалары бар қидың құрамын өзгертуге болмайды. Ал біздің құрттар орын талғамайды. Сондықтан бізге құрттың «Владимирский Старатель» түрі тиімді деп ұйғардық, – дейді Андрей Стрелец. Құрттарды өсіріп, одан биогумус алу үшін қажетті 1 миллион жəндікті 8 миллион теңгеге сатып алу керек болатын. Ол үшін кəсіпкер аудандық Жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламалар бөліміне өтініш білдіріп, құжаттары мақұлданған соң «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы бойынша 15 миллион теңге несие алады. Кəсіпкер үшін ресейлік жобаның патенті мен лицензиясы, сондай-ақ технологиясы арзанға түскен жоқ. Сондай-ақ, өндіріске қажетті 2 сеператор мен 10 тонна тыңайтқыш та сол қаржының есебінен алынған. Содан бері биыл екінші жыл жас кəсіпкер ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін органикалық тыңайтқыш өндірумен айналысуда. Осы ретте: «Бұл тыңайтқыш қалай жасалады?» деген сауал кімнің болсын көкейінде тұрары сөзсіз. 5 гектар жері бар кəсіпкердің жылжымайтын мүлік ретіндегі қоймалары бар. Оның басындағы жұмыс үдерісін бақылаған біздің көргеніміз 4-5 қатар етіп үйілген шикізат жəне оның ішіне жіберілген құрттар. Сол құрттар құрамына малдың қиы, ағаш ұнтағы, жапырақтар қосылған шикізаттан өздеріне азық тауып, нəтижесінде биогумус дайындап шығарады. Құрттар бір үйіндіге 45 күн шамасында тұрақтап, осы мерзімде қалдықты өндіріске жарамды етеді екен. Ал жəндіктерге қажетті ылғалды, жылуды, қышқылдықты жасау ісіне тиянақты адам үшін ауыртпалық тудырмайды. Биогумустың бір килограмы – 300 теңге. Ал құртты асырауға кеткен шығын – мал қиы мен адамның мұқият еңбегі. Бір жарым жыл бұрын сатылып алынған бір миллион құрт саны бүгінде 32 миллионға жеткен. Енді өзі де құрт сатумен табысын толықтыра алады. Оған қызығушылық танытатындардың қатары күн санап өсуде. Біздің өңірде бұл өндірісті бірінші болып қолға алған адам Андрей Викторович деп сеніммен айта аламыз. Шаруашылықтың есеп-қисабын өзі жүргізетін ол биыл 15 тонна биогумус сатқанын, одан қалтасына 12 миллион теңге пайда түскенін айтады. Ал алған несиесінің 15 миллион теңге екенін, оның 4,5 жылға берілгендігін есептесек, бұл, əрине, көңіл көншітерлік нəтиже. Ал осыдан алты жыл бұрын ол 5 гектар алқапқа картоп егіп, оны сатумен айналысуды бастаған екен.

– Бірінші жылы картоптың гектары 8-12 тоннадан айналған-тын. Сондай-ақ, өсімдіктің аурулары көп болып, өнімнің сапасы да төмен болды. Ал қазіргі жағдайымыз басқаша. Өткен жылы 5 тонна картоп егіп, əр гектардан 36 тоннадан өнім алсақ, биылғы өнімділік 50 тоннаға жетті. Бұл – биогумусты пайдаланудың нəтижесі. Сондай-ақ,

өнімнің сақталу мерзімі 50 пайызға жақсарды. Сондықтан биыл өнімнің жартысын қыста қоймада сақтап, жаз айының басында, баға көтерілген кезде нарыққа шығармақпыз. Сапа 2-3 есеге жоғарылағандықтан, өнім бұзылады деген қорқыныш жоқ, – дейді іскер жігіт. Ол бүгінде өз кəсіпкерлігін франчайзерлік тəсілге салуды да көздеп отыр. Оған еліміздің түкпір-түкпірінен, тіпті, шетелдіктердің де қызығушылығы бар. – Кувейт мемлекетінің жəне Алматы облысының екі кəсіпкерімен келісімшарт жасамақпын. Үндістер де жиі байланысып жүр. Бұл – үлкен нарыққа апарар жол. Интернет арқылы күніне 100-ден аса хат аламын. 8 қазан күні Мəскеуде «Əлемде жемшөп өндірісін дамытудың болашағы» атты халықаралық форумға қатысып қайттым. Бұл да іскерлік байланыстың алғашқы баспалдағы болса керек. Ал ең бастысы жəне мен үшін ең маңызды оқиға сол – биылғы жылдың 18 қазанында Назарбаев Университетіндегі қазылар алқасы 400 жобаның ішінде менің «Экологиялық егіншілік» атты жобам ды ең үздік деп бағалауы болды. Ондағылар ендігі кезекте менің өнімдерімді ЭКСПО-ға ұсынбақ, – деген сөзімен кəсіпкер өзінің бизнестің үлкен жолына түсуге дайын екендігін аңғартты. Кəсіпкер туған-туыстар мен ауылдастар үшін де игі жұмыс атқаруда. Оның қарамағында 8 адам тұрақты жұмыс істейді. Ал биылғы көкөніс науқаны кезінде ауылдың 20 адамы қосымша жұмылдырылып, олар да өз табыстарын алған. Тұрақты жұмысшылардың еңбекақысы 50-70 мың аралығында. Кəсіпкер

Елбасының бастамасымен бүгінде «жасыл экономикаға» көшу туралы сөз болып, еліміз БСҰ-ға кіруді мақсат етіп жатқан шақта отандық өніміміздің табиғилығы мен сапасы жылдан-жылға жақсартылуы қажет. Ендеше, елінің де, өзінің де ертеңіне терең үңілген кəсіпкердің де биогумус түрлерін өндіретін үлкен кəсіпорынның қабырғасын қаламақ ойы да орынды. – Сұйық биогумус жасауды да қолға алсақ деймін. Біріншіден, құрғақ биогумуста 55 пайыз ылғал болады. Оны құрғатқан кезде өнімнің 45 пайызы жоғалады. Сондай-ақ, үлкен алқаптарға егілген дəнді дақылдарға сұйық тыңайтқыш қолданған ыңғайлы. Бұл əлемдік тəжірибеде дəлелденген. Ал құрғақ биогумусты шағын алқаптарға, көкөніс егілетін жерлерге сепкен тиімді, – дейді ол. Бүгіннің өзінде Андрей Стрелецтің кəсібіне инвестициялық қолдау білдіргісі келетін компаниялар баршылық. Тіпті, шетелдік инвесторлар да аз емес. Алайда, соңғы ұсыныс жасаған отандық ұйымның ниеті кəсіпкердің көңілінен шыққандай. Онда «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ керек қаржыны ешқандай өсімсіз алуды ұсынып отыр. Ал «КазАгроИнновация» АҚ жас кəсіпкердің өндірген өніміне өзіндік сауда белгісі мен тауар орамаларының үлгісін жасап беру тапсырысын орындауда. Кəсіпкер өз сөзінде мемлекеттің қолдауымен өз арманының шындыққа айналып жатқанына ризашылығын білдірді. Бүгінгі таңда экологиялық таза органикалық тыңайтқыш жасаумен айналысатындар өңір тұрмақ, республика аумағында саусақпен санарлық. – Мен Назарбаев Университетінде болғанымда 18 адаммен келісімшарт жасадым. Оларға мен өндірістің технологиясын түсіндірдім, кəсіптің қалай жүргізілетінін өз тəжірибемнен айттым. Олар енді алдағы жылы менен құрт сатып алмақшы, – деп кəсібінің бүге-шігесіне дейін жасырмай жүрген оған: «Бизнес құпиясын сақтау жетістікке, табысқа жетудің негізі деп санамайсыз ба?» деген сауалды қоюға тура келді. – Жоқ, мен одан қорықпаймын. Біздің өңір алқапқа бай. Оны қамту үшін менің 10 жылдық еңбек ресурсым қажет. Басқа облыстар тағы бар. Сондықтан бұл істі қолға алуға ниеті бар адамдар болса, құба-құп, – дейді жаны жайсаң жан. Өзі 2000 жылы Покровка ауылындағы ауыл шаруашылығы техникумында агрономэкономист мамандығы бойынша алған білімін тереңдетуді көздейді. Біз оның бойынан өз бетінше ізденуді, жігерлілік, іскерлікті, жанжақтылықты байқаған соң, бұл асудың да оған қиындық тудырмайтынына сендік. – Менің мақсатым – өндірісті кеңейту, құрттың санын 10 миллиардқа жеткізу. Сол кезде өңіріміздегі ауыл шаруашылығы алқаптарын құнарландыруға үлес қосумен қатар, құс фабрикаларына арналған қосымша қорек жасауға мүмкіндік туады. Құстар құрттарды жақсы көретінін білеміз. Оған менің есеп-қисабым дəл келсе, 5 жылда қол жеткізе алатын нəтиже көрінеді, – деген кəсіпкердің жоспары əлі де талай тереңдікке бойлайтынын байқадық. Гүлгүл ҚУАТҚЫЗЫ. Солтүстік Қазақстан облысы.

5

 Мирас

«Шаттыќ отаны» ќалай ґмірге келді?

Лəйла МҰХАМЕДЖАНОВА, музыкатанушы, Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.

Композитор өз шығармаларына тақырыпты қалай іздейді, қайталанбайтын əуендер мен бейнелерді, сюжеттерді қайдан табады? Жуырда ғана елордалық журналистердің бірімен осы тақырыпта əңгімелесіп едім. Оған жəне классикалық музыкаға шынайы берілген жандарға 60 жыл бұрын дүниеге келген «Шаттық отаны» туралы əңгімелеп бергелі отырмын. Алдымен айтып қояйын, бұл шығарманың авторы КСРО халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, аса көрнекті композитор, келер жылы 90 жылдығы тойланатын менің əкем – Сыдық Мұхамеджанов. ...Қимас əрі аяулы жанды – ананы жоғалтудан асқан қандай қасірет-қайғы бар? Осы бір жайдың əкеме қатты соққы болып тигенін, шыбын жанын қоярға жер таппай қысты күні аяғы ауыр анамды жетектеп алып көшеде, бұрылыстарда ерсілі-қарсылы жүргенін, қанаты қайырылған құсқа тəн шарасыздықпен «Апа-а! Апа-а!» деп ботадай боздағанын анам айтып отырушы еді. Ал анам осы қайғыны жұбайым көтере алмай ма деп қорыққанымен, өзінің жəне болашақ өмірге келер сəбидің əкеме сүйеніш болатынына, оны шарасыздықтан, күйзелістен алып шығатынына сенген сияқты. Алланың кеңдігін көрмейсіз бе, құтқарушысын жіберген. Яғни, өмірге тұңғыш баласы – мен келдім! Ал, ақылды жар атанып, əкемнің шығармашылық музасына айнала білген анам (əкем «Менің Қалдушкам» деп еркелететін) бірде жұбайының қолына Жамбыл Жабаевтың өлеңдер жинағын ұстатады. Оның ішінде «Шаттық отаны» поэмасы да болған. Сонау бір қиын да қатал 1941 жылы өзінің атақты «Ленинградтық өрендерім» атты өлеңін жазған ұлы ақын «Шаттық отаны» поэмасына Отанымыздың сұлулығы мен күшін, халқының ерлігін, алдағы күндерде атамекеніміздің гүлденетінін, келер ұрпақтың бақытты өмір сүретінін арқау еткен. Жамбыл жырларынан шабыт алған менің əкем қай ғының құндағынан жəне рухани əлсіздіктен бір мезет босап шыққандай болады. Сөйтіп, Құрман ғазы атындағы мемлекеттік кон серваторияның екінші курс студенті, профессор Евгений Брусиловскийдің шəкірті алғашқы ірі шығармасын жазуға отырады. Осы арада «Шаттық отаны» шығармасын жазуға əкеме өзімнің де «көмектескенімді» айта кеткім келіп отыр. Едені жер, үстіне

киіз бен көрпеше төселген жалға алған кішкене ғана үйде тұрамыз. Енді ғана еңбектеп жүрген кезім болса керек, əкемді (анам мектепте жұмыста) айналшықтай беремін, мазасын аламын. Ол өзінің симфониялық күйін бітіруі жəне сонымен бір мезетте өзінің тұңғышы мені де көзінен таса етпеуі керек. Кезекті 4-6 тактіні жазар кезде əкем былғары кебісті барынша əрі қарай лақтырып жіберіп, «əкеліп берші» дейді. Мен қуанып томпаңдай жөнелемін. Кебіске тез жетіп (ал əкеме менің жəй барғаным керек), əлгіндегі болмай алып келемін. Əкем мені мақтайды да, əлі бітпеген нота қағаздарына қайта қарап, кебісті бар пəрменімен одан əрі лақтырып жібереді. Бірақ кебіс ол жақта көп жатпайды. Өйткені, мен де күйдің ырғағымен жұмыс істеймін ғой. Міне, осылай, «əкем екеуміз» оның керемет туындысы – «Шаттық отаны» күйін уақытылы бітіргенбіз! Премьерасы Консерваторияның залында 1953 жылы керемет табыспен өткен. Сол сəттерді анам былайша еске алатын: «Бəрі «браво!!!», «бис!!!» деп айқайлап, дуылдата қол соқты. Шамғон Қажығалиев бас дирижерлік жасайтын Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінің музыканттары жарты сағат бойы түрегеп тұрды...». Сол жылы Жастар мен студенттердің Бухаресте өткен бүкілəлемдік фестивалінде КСРО-дан шыққан халық аспаптарымен өнер көрсететін жалғыз ұжым, яғни, Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрі Құрманғазының «Сарыарқа» күйін, М.Глинканың «Вальс-фантазия» шығармасын жəне Сыдық Мұхамеджановтың «Шаттық отаны» күйін орындап, фестивальдің бас жүлдесі мен алтын медалін қанжығаларына байлайды. Əкем фестивальден келген бетте оны Жамбыл атындағы республикалық сыйлыққа ұсынады. Сөйтіп, екінші курстың студенті орысша айтқанда, «таң атқанда атақты болып оянады». «Шаттық отанының» концерттік тағдыры өте бақытты. Бұл күй ел ішінде жəне шетелдерде өте көп орындалды. Музыкатанушылар кезінде оны «республиканың музыкалық эмблемасы», сондай-ақ, «Қазақстанның ресми емес əнұраны» деп атады. Күнделікті таңертең радиодан ҚазКСР əнұра нынан кейін тыңдармандарды «Шаттық отанының» салтанатты əрі жарқын əуені қуантып отыратын. Көзкөргендер мен анам премьера барысынан мына бір жайт ты да ұдайы еске алатын. Кештің қаһарманына ақшашты, келбетті, иығына шəлі жамыл ған əйел – алматылық консерваторияның студенттерін

«музыкалық шығармаларды талдау» пəні бойынша оқытып жатқан ленинградтық профессор Варвара Дернова жақындап: «Бұл – ұстаз өзінің шəкірті үшін мақтанатын оқиға. Жарайсың, Сыдық, құттықтаймын! Бұл – нағыз музыка. Оның өмірі ұзақ болады», – дейді. Айтқаны келді. «Шаттық отаны» өмір сүруде. Қазақстандықтардың көптеген буыны оны радиодан, теледидардан, концерттік алаңдардан тыңдап өсті. Сыдық Мұхамеджанов еліміздің музыка мəдениетінің тарихында тұңғыш рет опера сахнасына «Жұмбақ қыз» (Сəкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасы бойынша) арқылы көрнекті тарихи тұлға, бұл күндері 300 жылдығы тойланып жатқан Абылай ханның образын алып шықты. Ол осы азаматтық əрі шығармашылық қадамы үшін сол уақытта «идеологиялық жағынан жетілмеген композитор жəне ұлтшыл» атанған. Бұл 1971 жыл еді. Əкемнің екі рет инфаркт алуы Абылай ханның образы үшін берілген «қаламақы» сынды болды. Ал қазір Абылай хан атында елімізде көптеген көшелер мен даңғылдар, ірі оқу орны, ескерткіштер бар. Адамдар Шора Үмбеталиевтің орындауындағы Абылай ханның арияларын да ұмытқан жоқ. Сондықтан Сыдық Мұхамеджановтың рухын сыйлай отырып, біз оның музыкасын «заманауиландыруды, келбетін өзгертуді» емес, сол музыканың (мəтіннің де) рухына сай болуды ойлауымыз керек. «Шаттық отаны» өмірге қалай келді? Күйдің алғашқы əуендері саман үйдің ішіндегі əкемнің домбырасынан төгілді. Бұл Ақборықтай анасын жоғалтқан əкем нің жан күйзелісін емдеу үшін өзінің жан жары мен тұңғыш сəбиі не деген махаббатынан, туған жердің ұлылығына тағ зым ету ден туған үміт пен шаттықтың, жарық сəуленің гимні еді. Əкемнің 80 жылдығында баян да ма жа саған атақты музыка та ну шы Гүлнəр Ғизатова «Шығармашылық адамдарының жан əлемінде қызықты жайттар орын алады. Олардың өмірдегі сезіністері партитураларына өтеді. Міне, Сыдық Мұхамеджановтың атақты құрдасы, қиын күндер мен оқиғаларды басынан аз өткермеген грузин композиторы Гия Канчели «Атамекен мұңы» симфониясын тудырды... Ал, Сыдық ағаның қала мынан (қайтпас қайсар мінезі үшін ұстазы «шақпақтас» атаған) «Шаттық отаны» өмірге келді», – деген еді. –––––––––––––

Суретте: (солдан оңға қарай) Қазақстан Композиторлар одағының басқарма мүшелері – Қ.Қожамьяров, С.Мұхамеджанов (төрағасы), Е.Брусиловский, Б.Ерзакович.

 Жазылған жайдың жалғасы

Ќызметтен босатылды

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Газетіміздің 8 қарашадағы санында «Масқара!» айдарымен жарияланған «Тілі күрмелген полковник» атты сын мақалада ішімдікке тойып алған шенді полковниктің жол үстіндегі жолсыздық əрекеттері жайлы жазылған еді. Бүгінде ол тікелей себепші болған жолкөлік оқиғаларына байланысты

қосымша деректер табылуда. Атап айтқанда, 22 қазанда болған көліктер соқтығысында жол полициясының қызметкерлері жауырды жаба тоқығанға ұқсайды. Соның салдарынан жол апаты дерегі ресми тіркеуге енбей қалған. Сол күні оның кезекті еңбек демалысында жүргені, қарсы тараптарға келтірген шығындардың өтелгені көлденең тартылып, наркологиялық тексеруден өткізу, жүргізушілік

куəліктен айыру секілді жазалардан құтылып кеткен. Енді жақында облыстық ішкі істер департаменті жанындағы тəртіптік кеңестің қызметтік-əскери талапты өрескел бұзып, полиция қызметкері атына кір келтіргені үшін тылды қамтамасыз ету басқармасының басшысы Владимир Зиборовты ішкі істер органы саласынан кетіргені мəлім болды. Солтүстік Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы

«Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы ҚАУЛЫ ЕТЕМІН: 1. «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 10, 115-құжат; 2012 ж., № 68, 976-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: жоғарыда аталған Жарлықпен бекітілген Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарында: «Қазақстанның 2020 жылға дейінгі дамуының түйінді бағыттары» деген III бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «III. Қазақстанның 2020 жылға дейінгі дамуының түйінді бағыттары Қазақстан 2020 жылы Қазақстан 2020 жылы əлемдік дағдарыстан біршама қуатты жəне бəсекеге қабілетті, экономикасы əртараптандырылған жəне халқы белсенді түрде жаңа экономикаға тартыла отырып шыныққан елге айналады. 2020 жылға қарай Қазақстан ел экономикасының шикізат емес секторларына қомақты шетелдік инвестициялар тартуға мүмкіндік беретін қолайлы іскерлік ахуал қалыптасқан əлемнің бəсекеге барынша қабілетті елу елінің қатарында болады. Экономика келесі экономикалық дағдарыстарға жақсы дайындықта болады. Қазақстан шектес елдермен жəне басқа да мемлекеттермен өзінің саяси жəне экономикалық байланыстарын нығайтады. 2020 жылға қарай ел əртараптандырылған экономиканы дамыту үшін қажетті адами ресурстарға, сондай-ақ отандық кəсіпкерлер мен экспорттаушыларға қызмет көрсету үшін қажетті инфрақұрылымға ие болады. Көлік инфрақұрылымы мен телекоммуникацияны қарқынды дамыту есебінен өзге əлеммен үзіліссіз байланыс қамтамасыз етіледі. Қазақстанның өңдеуші өнеркəсібі, ауыл шаруашылығы мен қызметтер көрсету саласы экономика құрылымында тау-кен өнеркəсібімен қатар лайықты орын алады. Əлеуметтік салада жəне қоршаған ортаны қорғау саласында айтарлықтай нəтижелерге қол жеткізіледі. 2020 жылға қарай Қазақстан экономикасы нақты мəнде 2009 жылдың деңгейінің үштен бірінен жоғары өседі1. Экономиканы əртараптандыру жөніндегі жоспарларды табысты іске асыру есебінен экономиканың қайта өңдеу салаларының өсу көрсеткіштері 2020 жылға қарай өндіруші салалардың өсу көрсеткіштерінен жоғары немесе оларға тең болады. Ойластырылған макроэкономикалық саясат жүргізу нəтижесінде 2020 жылға қарай алтын-валюта резервтерінің деңгейі (Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының активтерін қоспағанда) үш айлық импорттан немесе (қандай көрсеткіштің жоғары болатынына қарай) ел экономикасының мемлекеттік жəне корпоративтік секторларының қысқа мерзімді (1 жылға дейінгі) сыртқы борышының көлемінен төмен болмайды. Ұлттық қордың активтері ІЖӨ-нің кемінде 30%-ын құрайды. Осы кезеңде инфляция жылына орта есеппен 5-8% деңгейінде сақталып тұрады. Айырбас бағамы саясаты қазақстандық экономиканың ішкі жəне сыртқы бəсекеге қабілеттілігінің теңгерімін қамтамасыз етеді. 2020 жылға қарай табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8%-ға төмендейді. Халықтың əлеуметтік осал топтары, мүмкіндігі шектеулі адамдар, əйелдер, балалар мен жастар өздерінің барынша қорғалғанын сезінеді жəне өздерінің қоғамдағы мүмкіндіктерін кеңейте алады. Қабылданып жатқан шаралардың нəтижесiнде 2020 жылға қарай отбасы-тұрмыстық қатынастар саласында əйелдерге қатысты жасалған қылмыстардың үлес салмағы 9,7%-ға дейін жəне кəмелетке толмағандарға қатысты қылмыстардың үлес салмағы 2,2%-ға дейін азаяды. Балабақшадан университетке дейін сапалы білім беру бүкіл ел бойынша қолжетімді болады, халық денсаулығының жай-күйі айтарлықтай жақсарады. Денсаулық сақтау қызметтері əлемнің үздік стандарттарына сай болады. Қазақстандықтар барынша саламатты өмір салтын ұстанып, темекі шегетіндер мен алкогольді асыра пайдаланатындар саны азаяды. Қоғамның тыныс-тіршілігінің барлық салаларында мемлекеттік тілді қолдану дəйекті жəне кезең-кезеңімен кеңейеді. Əртүрлі этностық топтар мен діни конфессия өкілдері ішкі тұрақтылық, қауіпсіздік, бейбітшілік пен келісім жағдайында өмір сүретін болады. Қа зақстанның өркендеуін ің , гүл ден уі м ен қауіпсіздігінің орнықты тұғыры: түйінді бес бағыт Таяу онжылдықта түйінді бес бағыт мемлекет қызметіндегі басымдықтар болады: 1) дағдарыстан кейінгі дамуға дайындық; 2) индустрияландыру мен инфрақұрылымды дамыту арқылы əртараптандыруды жеделдету есебінен экономиканың орнықты өсуін қамтамасыз ету; 3) болашаққа инвестициялар – орнықты экономикалық өсуге, қазақстандықтардың өркендеуі мен əлеуметтік əлауқатына қол жеткізу үшін адами капиталдың бəсекеге қабілеттілігін арттыру; 4) халықты сапалы əлеуметтік жəне тұрғын үйкоммуналдық көрсетілетін қызметтермен қамтамасыз ету; 5) ұлтаралық келісімді, қауіпсіздікті, халықаралық қатынастардың орнықтылығын қамтамасыз ету. Экономиканы қалпына келтіруге дайындық процесінде Қазақстан оның бəсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік беретін реформаларды жеделдетіп іске асыруға тиіс. Бірінші түйінді бағыт – дағдарыстан кейінгі дамуға дайындық – нəтижесін онжылдық кезеңнің басында байқауға болатын шараларды қамтиды. Бұл – біршама қолайлы бизнес орта құру, қаржы секторын нығайту жəне құқықтық жүйені жетілдіру. Екінші түйінді бағыт шеңберіндегі іс-қимылдар елді үдемелі индустрияландыру бағдарламасын іске асыру жəне инфрақұрылымды дамыту нəтижесінде Қазақстан экономикасын əртараптандыруды жеделдетуге ықпал ететін болады. Бұл экономикалық модельді өзгертуге жəне экстенсивті, шикізаттық даму жолынан индустриялықинновациялық дамуға көшуге мүмкіндік береді. Елді инфрақұрылымдық дамыту жоспарлары экономиканы үдемелі əртараптандыруға жəне елге шетел инвестицияларын тартуға ықпал ететін энергетика, көлік жəне телекоммуникация салаларын жаңғыртуға шоғырланады. Адами ресурстардың саны мен сапасы кез келген елдің болашағын айқындайтын негіз құрушы факторлар болып табылады. Адами капитал – бұл инновациялардың жəне экономиканың тиімділігін арттырудың негізгі қозғаушы күші. Үшінші бағыт – болашаққа инвестициялар – Қазақстанның адами ресурстарының сапасын ұзақ мерзімді кезеңде арттыру үшін қажетті шараларды қамтитын болады. Төртінші түйінді бағыт – азаматтар үшін қызметтер көрсету шеңберінде – халықты əлеуметтік қорғау жəне тұрғын үй-коммуналдық қызметтерді тиімді көрсету жөніндегі шаралар күшейтілетін болады. Бесінші түйінді бағыт – ұлтаралық келісім, қауіпсіздік, халықаралық қатынастардың тұрақтылығы шеңберінде – ішкі тұрақтылықты, қауіпсіздікті, бейбітшілік пен келісімді нығайту, бейбітсүйгіш сыртқы саясатты дамыту жөніндегі шаралар көзделетін болады. Қазақстанның 2020 жылға дейінгі дамуының түйінді бес бағытының негізі ұтымды макроэкономикалық саясат болып табылады. Экономиканы қалпына келтіру жəне əртараптандыру, оның «қызып кетуін» болдырмау үшін қолайлы жағдайлар жасау мақсатында экономиканың өсуі кезеңінде мемлекеттің шығыстарын азайтуды жəне оларды экономикалық бəсеңдеу кезеңінде ұлғайтуды көздейтін антициклді фискалдық саясат жүргізілетін болады. Бұл ретте келесі онжылдық кезеңнің соңына қарай бюджеттің мұнай 1 Бұдан əрі Стратегиялық жоспар-2020 мəтіні бойынша өзгеше көрсетілмесе, 2009 жылғы деңгейге қарағанда нысаналы индикаторлар (көрсеткіштер) мəнінің өзгерісі көрсетіледі.

емес тапшылығы ІЖӨ-ге қатысты 3%-дан аспайды. Ақшакредит саясаты инфляцияны тежеу жөніндегі шаралардың тиімділігін арттыруға бағытталатын болады. Валюталық айырбас бағамының саясаты қазақстандық экономиканың ішкі жəне сыртқы бəсекеге қабілеттілігі арасындағы теңгерімді қамтамасыз етуге бағытталады. Түйінді бағыт: дағдарыстан кейінгі дамуға дайындық Жаһандық қайта өрлеу кезеңінде Қазақстандағы іскерлік ахуал елдің бəсекеге қабілеттілігінің орнықты негізін қамтамасыз етеді. Ол экономиканы жеделдетіп əртараптандыру жəне отандық бизнесті дамыту үшін ауқымды инвестицияларды тартуға ықпал ететін шешуші фактор болып табылады. Орнықты қаржы жүйесі жəне сенімді құқықтық орта да кəсіпкерлікті дамытуда сындарлы рөл атқарады. Бизнес ортаны жақсарту Стратегиялық жоспар – 2020-ны іске асырудың алғашқы жылдары мемлекет отандық кəсіпкерлер, сол сияқты халықаралық инвесторлар үшін де бизнес жүргізудің құнын азайтуға бағытталған белсенді шараларға бастама жасайды. Əкімшілік рəсімдердің оңтайлы шеңберін белгілеп жəне оларды жүзеге асырудың ашықтығын арттыра отырып, мемлекет төрешілдік пен сыбайлас жемқорлықтың Қазақстандағы іскерлік ахуалдың маңызды аспектілеріне ықпал етуін төмендетуге ұмтылатын болады. Бизнес ортаны жақсарту жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 экономиканың шикізаттық емес секторларына жылға салынатын отандық жəне шетелдік инвестицияқарай лар (өңдеуші өнеркəсіп, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, қызметтер көрсету) кемінде 30%-ға ұлғаяды; ІЖӨ-ге тікелей шетелдік инвестициялардың (ТШИ) үлесі он пайыздық тармаққа ұлғаяды; ІЖӨ-дегі шағын жəне орта бизнестің (ШОБ) үлесі 7-10 пайыздық тармаққа ұлғаяды; инвестиция көздері əртараптандырылады (əр елдің үлесі 5% жəне одан көп болатын негізгі 10 инвестор ел); Қазақстан Дүниежүзілік банктің «Бизнес жүргізудің жеңілдігі» («Doing Business») рейтингі бойынша ең үздік көрсеткіштермен 50 елдің қатарына енеді; Қазақстан «Transparency International» рейтингінде сыбайлас жемқорлықты түйсіну индексі бойынша елдердің үштен бірінің ішінде алдыңғы қатардағы орынды иеленеді 2015 Қазақстанның Дүниежүзілік банктің «Бизнес жылға жүргізудің жеңілдігі» («Doing Business») қарай рейтингі бойынша көрсеткіштері 2011 жылмен салыстырғанда 7 позицияға жақсарады; уақыт пен шығындарды қоса алғанда, бизнесті тіркеуге жəне жүргізуге байланысты операциялық шығындар (рұқсат, лицензиялар, сертификаттар алу; аккредиттеу; консультация алу) 2011 жылмен салыстырғанда 30%-ға төмендейді; Еуропа Қайта құру жəне Даму банкі мен Дүниежүзілік Банктің Іскерлік ахуалға жəне кəсіпорындар жұмысының тиімділігіне шолуындағы (BEEPS) бизнес ортаның даму көрсеткіштері жақсарады жаңа нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу 2011 жылға мен қабылдау үшін реттеушілік əсер етуді талдау қарай əдістемесі (АРВ) əзірленеді; Қазақстанның Дүниежүзілік банктің «Бизнес жүргізудегі жеңілдік» («Doing Business») рейтингі бойынша көрсеткіштері 2008 жылмен салыстырғанда 7 позицияға жақсарады; уақыт пен шығындарды қоса алғанда, бизнесті тіркеуге жəне жүргізуге байланысты операциялық шығындар (рұқсат, лицензиялар, сертификаттар алу; аккредиттеу; консультация алу) 30%-ға төмендейді

Жалпы алғанда, елдің қаржы секторын дамыту Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың дағдарыстан кейінгі кезеңге арналған тұжырымдамасына сəйкес жүзеге асырылатын болады. Қаржы секторын дамыту жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 қаржы ұйымдарының институционалдық базажылға сы кеңейтіледі жəне олардың инвестициялық қарай мүмкіндіктері ұлғайтылды;

2015 жылға қарай

банк секторының сыртқы міндеттемелерінің үлесі оның міндеттемелерінің жиынтық көлемінде 30%дан аспайды;

отандық қор нарығы Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы мен Орталық Азия елдерінің ішінде ислам банкингінің өңірлік орталығына айналады 2015 халықтың жинақтарын тартудың баламалы жылға көздерін дамыту үшін жағдай жасалды; қарай халықтың қаржылық сауаттылығын жəне инвестициялық мəдениетін көтеру жөніндегі ісшаралар сəтті іске асырылды;

2014 жылға қарай

мемлекеттік-жекешелік əріптестік тетіктерінің рөлі мен маңызын арттыру жөніндегі шаралар кешенін іске асыру қамтамасыз етілді

Сенімді құқықтық орта қалыптастыру Сенімді құқықтық ортаға заңның үстемдік принципін мүлтіксіз сақтау арқылы қол жеткізіледі жəне ол азаматтар мен кəсіпкерлік субъектілерінің өздерінің құқықтары мен заңды мүдделерінің сөзсіз қорғалуына деген сенімділігін, бизнесті жүзеге асыру кезінде жеке қауіпсіздікті сезінуін, транзакциялық шығындардың төмен болуын қамтамасыз етеді, ішкі жəне сыртқы инвестицияларды ынталандырады. Ұлттық құқықтық жүйені жаңғырту жəне оны үздік халықаралық практикаға сəйкес келтіру, сондай-ақ адам, ана мен бала, кəсіпкерлік пен мемлекет құқықтарының сенімді қорғалуын қамтамасыз ету мақсатында мынадай салалардағы реформаларға назар аударылады: 1) сот жүйесінің ашықтығын жəне тəуелсіздігін, сот корпусының бейтараптығы мен кəсіпқойлығын арттыру; 2) заңнаманы жетілдіру жəне норма түзушілік сапасын арттыру; 3) халықтың құқықтық мəдениетінің деңгейін, оның ішінде сот жəне құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кəсіптік мəдениетін арттыру жəне азаматтардың білікті заң көмегіне нақты қол жеткізуін қамтамасыз ету. Отандық құқықтық жүйені жаңғыртудың тұжырымды ұстанымдары жəне оның 2020 жылға дейінгі дамуының негізгі бағыттары Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасында айқындалған. Сот жүйесі Сот жүйесін одан əрі реформалау соттардың шынайы тəуелсіздігі, сот төрелігін атқаруды тиімді қоғамдық бақылау, судьялардың кəсіпқойлығы мен бейтараптығы, сот ісін жүргізуді оңайлату жəне тым артық регламенттеуді алып тастау принциптерімен жүргізіледі, оның нəтижесінде қоғамның сот жүйесіне деген сенімінің жоғары дəрежесіне қол жеткізіліп, соттардың жұмыс істеу тиімділігі артады. Сот төрелігін жүзеге асыру кезінде сот иерархиясының барлық деңгейлерінде жəне сатыларында судьялар тəуелсіздігінің ұйымдық-құқықтық кепілдіктері қамтамасыз етілетін болады. Сот жүйесін реформалау жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

Қазақстан Республикасының «Соттардың тəуелсіздігі» көрсеткіші бойынша Дүниежүзілік экономикалық форумның жаһандық бəсекеге қабілеттілік индексі рейтингіндегі орны 20 позицияға жақсарады; сот жүйесінің тəуелсіздік жəне бейтараптық деңгейі Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының міндеттемелеріне (адами өлшем саласында) сəйкес деп танылды тергеу іс-əрекетін соттың бақылауы кеңейтілді; сотқа жүгінуші субъектілер істерінің қолжетімділігіне, қарапайымдылығына жəне жылдам шешілуіне кепілдік беретін сот жүйесі құрылды; судьялыққа үміткерлерге қойылатын біліктілік талаптары жəне судьялыққа үміткерлерді іріктеу рəсімдерінің транспаренттілігі (ашықтығы) артты;

2014 жылға қарай 2013 жылға қарай

2011 жылға қарай

үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерін тарта отырып, сот процесіне қатысушылар мен кəсіпқой заңгерлер арасында жүргізілетін, алынған нəтижелердің жариялылығын жəне соттар мен судьялардың рейтингтерін жасауды көздейтін мерзімді əлеуметтанушылық зерттеулермен барлық соттарды барабар қамту қамтамасыз етілді сот шешімдерін орындаудың аралас моделін жетілдіру сотта қараудың толықтай жариялылығы мен ашықтығы, оның ішінде соттардың қорытынды іс жүргізу шешімдерінің қарар бөлігін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жария дерекқорына орналастыру жолымен қамтамасыз етілді соттардың мамандануы олардың өкілеттіктері нақты ажыратыла отырып кеңейтілді, оңайлатылған іс жүргізу институттары дамытылуда; жекеше сот орындаушылары институтын енгізе отырып, сот шешімдерін орындаудың аралас моделі енгізілді

Заңнаманы жəне норма түзушілікті жетілдіру Мыналар заңнаманы жəне норма түзушілікті жетілдірудің негізгі бағыттары болады: 1) Қазақстанның заңнамалық базасының тұрақтылығы мен қолжетімділігін қамтамасыз ету, оның сапасын арттыру əрі кодификациялау арқылы жүйелендіру, ескірген жəне қайталанатын нормаларды алып тастау, құқықтық реттеудегі олқылықтарды жою жəне сілтеме нормаларды барынша азайту, тікелей қолданылатын заңдарды қабылдау практикасын кеңейту арқылы жүйелеу; 2) нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге тəуелсіз сарапшыларды, үкіметтік емес сектордың өкілдерін неғұрлым кеңірек тарту, осы салада озық білімдерді қолдана отырып, ғылыми сараптамаларды жүргізу негізінде норма түзушілік процесіндегі кəсібилікті күшейту. Заңнаманы жəне норма шығаруды жетілдіру жөніндегі стратегиялық мақсаттар

нормативтік құқықтық актілер жобаларының сапасын бағалаудың халықаралық стандарттарына жəне оларды қоғамның, кəсіпкерлік пен биліктің мүдделерін теңдестіріп ескеруге мүмкіндік беретін жария түрде талқылау рəсімдеріне негізделген заң шығарудың тиімді тетіктері енгізілді нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге тəуелсіз сарапшыларды, үкіметтік емес сектордың өкілдерін неғұрлым кеңірек тарту, осы салада озық білімдерді қолдана отырып, ғылыми сараптамаларды жүргізу негізінде норма түзушілік қызметінің сапасын арттыру жөніндегі тетіктер енгізілді; заң жобаларын дайындау сапасының критерийлері əзірленді;

қаржы нарығы қызметтердің кең спектрін ұсынады жəне инвесторлар мен қаржы қызметтерін тұтынушылардың арасында сенімге ие;

Қаржы секторын нығайту Қазақстанның қаржы жүйесінің одан əрі дамуы ағымдағы жаһандық дағдарыстың негізгі қорытындыларын ескеретін болды: 1) кез келген қарыз алу коммерциялық, қаржылық жəне валюталық тəуекелдерді бақылауға мүмкіндік беретін қатаң пруденциалды стандарттарға жəне ашықтық талаптарына негізделуі тиіс; 2) халықаралық капитал нарықтарына қолжетімділік банк секторының жəне мемлекет қатысатын заңды тұлғалардың сыртқы борышының деңгейін жауапты басқаруды талап етеді; 3) ел ішіндегі жинақтар деңгейінің жоғарылауы орнықты, ашық жəне тиімді реттелуге тиіс қаржы жүйесіне деген сенімнің нығаюына байланысты. Экономиканы қалпына келтіру кезеңінде қаржы секторын мемлекеттік қолдау сақталады, алайда бірте-бірте жеке бастамаға орын бере отырып, тікелей мемлекеттік қатысу азаятын болады. Отандық қаржы жүйесіндегі одан əрі реттеу барынша толық жəне қаржы секторының макроэкономикалық байланыстарын жан-жақты ескеретін болады. Белсенді экономикалық өрлеу кезеңінде пруденциалдық нормативтер бəсеңдеу жағдайында жинақталған əлеуетті пайдалану үшін қатаңдатылатын болады. Жалпы алғанда, қаржы секторының дамуы елдің үдемелі индустриялық-инновациялық дамуы үшін қаржы ресурстарын тартуға бағдарланады. Қор жасаудың ішкі көздері халықтың жəне отандық кəсіпорындардың бос ресурстары есебінен көбейтілетін болады. Инвестициялық жобаларды қаржыландыру көздері ретінде ресурстарды тарту үшін қажетті жағдайлар жасау арқылы нығайтылатын мемлекеттік-жекешелік əріптестік тетіктерінің рөлі мен маңызы артады. Елдің қаржы секторына деген сенімін орнықтыру жəне оларға көрсетілетін қызметтер аясын кеңейту жөнінде белсенді жұмыс жүргізілетін болады. Қаржы қызметтерін тұтынушылар мен инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау тетіктерін кеңейтуге, қаржы ұйымдарында ішкі бақылаудың тиімді жүйесі мен тəуекелменеджментті енгізуге, сондай-ақ олардың қызметінің ашықтығын арттыруға айрықша көңіл бөлінеді. Ішкі ресурстардың өсу шамасына қарай жобалық инвестициялау құралдарын қоса алғанда, қаржы құралдарының кең ауқымы бар қор нарығы одан əрі дамиды. Мемлекеттікжекешелік əріптестік жəне исламдық қаржыландыру қор нарығын дамытуда маңызды рөл атқаратын болады. Бұған құнды қағаздар айналысының барабар көлемін қамтамасыз ететін мемлекеттік құнды қағаздар нарығының одан əрі дамуы да септігін тигізеді. Қазақстанның толыққанды қор нарығын қалыптастыру жəне оның халықаралық капитал нарығымен ықпалдасуы шеңберінде Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы одан əрі дамитын болады. Стратегиялық перспективада мемлекет халықаралық стандарттарға сəйкес келетін Алматы қаласының бəсекеге қабілетті қаржы орталығын дамыту жəне оның Азиядағы жетекші 10 қаржы орталығының тобына кіруі үшін қажетті жағдай жасайды.

2020 жылға қарай

2011 жылға қарай

заңды тұлғалардың банкроттық тетіктері жетілдірілді «электрондық үкімет» инфрақұрылымы шеңберінде жəне мемлекеттік құпиялар туралы заңнама талаптарының сақталуын ескеріп, нормативтік құқықтық актілердің жүйелендірілген əрі түпкілікті деректер базасына жалпыға бірдей тегін қол жеткізу қамтамасыз етілді; қылмыстық заңнаманы, оның ішінде ауыр емес жəне орташа ауырлықтағы қылмысты алғаш рет жасаған адамдарға жəне əлеуметтік осал азаматтарға қатысты, сондай-ақ кiшiгiрiм немесе орташа ауырлықтағы жекелеген қылмыстарды теріс қылықтар разрядына ауыстыру арқылы қылмыстық заңнаманы кешенді ізгілендіру жүргізілді ескірген жəне қайталайтын нормаларды алып тастауға, сондай-ақ құқықтық реттеудегі олқылықтарды жоюға мүмкіндік беретін заңнамалық актілердің құқықтық мониторингі енгізілді; Қазақстанда мүдделік қолдау институтының жұмыс істеуі үшін құқықтық негіз жасалды, корпоративтік мүдделерді ілгерілетудің сыбайлас жемқорлық схемасын жоятын тетіктер регламенттелді; контрактация тəуекелдерін тəуелсіз бағалау институттарын (рейтингтік агенттіктерді, кредиттік бюроларды) жəне корпоративтік дауларды оңайлатылған шешу институттарын (аралық соттарды, коллекторлық агенттіктерді) одан əрі дамыту тұжырымдамасы əзірленді

Құқықтық мəдениет жəне азаматтардың білікті заң көмегіне қолжетімділігі Құқықтық мəдениеттің жоғары болуы азаматтардың құқықтық бағдарлануын қамтамасыз етеді жəне кез келген заң бұзушылықтарға, оның ішінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуына төзбеуін қалыптастырады. Ол, ең алдымен, халықтың құқықтық санасының даму деңгейіне байланысты. Азаматтардың құқықтық санасының деңгейін арттыру үшін мемлекеттің негізгі күш-жігері құқықтық насихатты (қоғамдық заңдық білім беруді жандандыру) кеңейтуге жəне азаматтық қоғамның тиімді институттарын дамытуға бағытталады. Қазақстандық қоғамның жоғары құқықтық мəдениетін қалыптастыру шеңберінде адвокаттардың, сот жəне құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кəсіптік мəдениетінің деңгейін арттыруға, олардың сапалы кəсіптік даярлығына ерекше көңіл бөлінеді. Бұл ретте таяудағы онжылдықта мемлекет халықтың білікті заң көмегіне қол жеткізуін кеңейту үшін барлық қажетті жағдайларды жасайды. Халықтың құқықтық мəдениетінің деңгейін арттыру жəне азаматтардың білікті заң көмегіне нақты қол жеткізуін қамтамасыз ету жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

2012 жылға қарай

Қазақстанның əрбір азаматы үшін мүліктік жағдайына қарамастан, білікті заң көмегін ұсыну тетіктерін жетілдіру есебінен білікті заң көмегіне нақты қолжетімділігі қамтамасыз етілді; кəсіпқой заңгерлер мен адвокаттардың біліктілігі жоғары қызметтер нарығы құрылды Қазақстан Республикасы азаматтарының білікті заң көмегін алуының тетіктерін жетілдіру жөнінде кешенді жоспар əзірленді; халықтың құқықтық мəдениетін арттыру шеңберінде азаматтық қоғам институттарының орнықты дамуы үшін қажетті құқықтық база қалыптасты Қазақстан азаматтарының құқықтық мəдениетін, оның ішінде құқықтық насихатты кеңейту жəне заң білімінің сапасын арттыру арқылы көтеру жөніндегі кешенді жоспар əзірленді

Түйінді бағыт: экономиканы əртараптандыруды жеделдету Стратегиялық жоспар – 2020-ны іске асыру кезеңінде үдемелі индустрияландыру жолымен экономиканы əртараптандыру жеделдетіледі. Экономикадағы еңбек өнімділігін кешенді арттыруға бағытталған елді индустрияландыру мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылатын болады: 1) шикізат өндірістерін кейіннен неғұрлым жоғары бөліністерге өткізе отырып, дəстүрлі салаларды: мұнай-газ секторын, тау-кен металлургиясы кешенін, атом жəне химия өнеркəсібін дамыту; 2) жер қойнауын пайдаланушылардың, ұлттық компаниялар мен мемлекеттің сұранысына негізделген секторларды: машина жасауды, құрылыс индустриясын, қорғаныс өнеркəсібін, фармацевтиканы дамыту; 3) шикізат секторына байланысты емес жəне негізінен экспортқа бағдарланған өндірістерді: агроөнеркəсіптік кешенді, жеңіл өнеркəсіпті, туризмді дамыту; 4) əлемдік экономикада алдағы 15-20 жылда басым рөл атқаратын «болашақтың экономикасы» бағыттарын: ақпараттық, коммуникациялық жəне ғарыш технологияларын, биотехнологияларды, баламалы энергетиканы дамыту. Қазақстанды индустрияландыру қолайлы экономика лық ортаны қалыптастырумен жəне табысты индустрияландырудың айқын қағидаттарын сақтаумен, оның ішінде ғарыш қызметтерінің əлемдік нарығындағы Қазақстанның үлесін арттырумен бірге жүреді. Қолайлы экономикалық орта қалыптастыру Қолайлы экономикалық ортаға ұтымды макроэкономикалық саясатпен, тиімсіз жобаларға қарсы іс-қимыл жүйесін құрумен, ұлттық инновациялық жүйені қалыптастырумен, оның ішінде ғылыми-зерттеулер мен тəжірибелік-конструкторлық жобалар (бұдан əрі – ҒЗТКЖ) жүйесін жетілдірумен қолдау жасалады. Экономиканы əртараптандыруды қолдау үшін макроэкономикалық басқару

Қазақстан шикізат ресурстарын ірі экспорттаушы ретінде шикізатты экспорттаудан түсетін қаржыны пайдалану мен экономиканың барлық салаларында өсуге ықпал ететін макроэкономикалық жағдайды жасау арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді. Табиғи ресурстардан түскен пайданы тез жұмсау валютаның айырбас бағамын жоғарылатады жəне «экономиканың саудаласпайтын салаларын» (қаржы секторы, жылжымайтын мүлікпен операциялар жəне қызмет көрсету саласы) дамытуға жетелейді. Қазақстанда валюталық бағамды бақылауды жоғалту салдарынан кезінде жанданған агроөнеркəсіптік кешенінің жəне өңдеуші өнеркəсібін іс жүзінде жоғалуына тап болған табиғи ресурстарға бай басқа елдердің тəжірибесі ескеріледі. Осыны ескере отырып, Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының жұмыс істеу тұжырымдамасы жетілдіріліп, оның сақтандырушы функциясы күшейтіледі. Тиімсіз жобаларға қарсы іс-қимыл Экономиканы əртараптандыруды жеделдету процесінде мемлекет тиімсіз жобалардың іске асырылуына қарсы тұрады. Мемлекеттік қаражатты жұмсау процесінің ашықтығы мен айқындығы артады. Мемлекеттік қаржыландыруды алатын барлық жобалар үшін қаржылық жəне экономикалық рентабельділік стандарттары енгізіледі. Мемлекет қаржыландыратын инвестициялық жобаларды бағалау шетелдік оң тəжірибені ескере отырып күшейтіледі. Ұлттық инновациялық жүйені құру Шетелдік тəжірибені талдау əлемнің барлық үздік инновациялық жүйелерінің бəрі, көп жағдайда қомақты мемлекеттік қолдауға ие болатынын айғақтайды. Мемлекет экономиканы əртараптандыру шеңберінде ұлттық инновациялық жүйенің қалыптасуын мынадай қағидаттармен қамтамасыз етеді: 1) əлемдік деңгейдегі университеттер құру жəне ҒЗТКЖның озық жүйесін қалыптастыру үшін университеттік ғылымды одан əрі дамыту; 2) гранттар жүйесі негізінде мемлекет үшін басым ҒЗТКЖ қаржыландыру. Елдің индустрияландыру басымдықтарына сəйкес ҒЗТКЖ басымдықтарын айқындауды Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Жоғары ғылыми-техникалық комиссия жүзеге асырады; 3) шетел мамандарын қоса алғанда, сарапшыларды тарта отырып, гранттарға өтінімдерді бағалаудың транспарентті процесін енгізу; 4) ұлттық қажеттіліктерге бейімделген тиімді шетелдік технологияларды қолдану. Табысты индустрияландыру қағидаттары Қазақстанды индустрияландыру мынадай қағидаттарға негізделеді: 1) мемлекеттік жəне жекеше секторлардың рөлдерін нақты айқындау; 2) компаниялар мен мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын барынша арттыру; 3) тауарлардың сапасын жəне жұмыстар мен көрсетілетін қызметтің өнімділігін өсірудің, олардың құнын төмендетудің жетекші факторы ретінде бəсекелестікті қамтамасыз ету. Елдің экономикалық мүдделерін қорғау мен ілгерілетудің сенімді жүйесін қалыптастыру, отандық тауарлар мен көрсетілетін қызметтер үшін сыртқы нарықтарға қолжетімділік жасау жəне жосықсыз бəсекелестікті жою мақсатында тиімді сауда саясаты жүргізіледі. Өзара сауданы дамыту, отандық өнімдердің бəсекеге қабілеттігін арттыру мен инвестициялардың өсуіне жəрдемдесу мақсатында Қазақстан ТМД-дағы ықпалдасу процестерінің белсенді қатысушысы болады. 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген Ресеймен жəне Беларусьпен Кеден одағының қалыптасуы мен дамуы серпінді жоба болып табылады. Үш елдің ықпалдасуының келесі кезеңі Бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастыру болды. 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап Бірыңғай экономикалық кеңістіктің құқықтық базасын қалыптастыратын келісімдер күшіне енді. Қазіргі уақытта Бірыңғай экономикалық кеңістікті, оның ішінде келісімдердің құқықтық ережелерін қалыптастыру бойынша жұмыс жүргізілуде. ТМД-дағы өңірлік экономикалық бірлестіктерді қолдай отырып, республика Дүниежүзілік сауда ұйымына елдің экономикалық даму басымдықтарына сай келетіндей талаптармен кіру процестерін жеделдетеді. Əртараптандырудың басымдықтары Бірінші кезеңде (2010 – 2014 жылдар) отандық экономиканы үдемелі əртараптандыру, бірінші кезекте, жеті бағыт бойынша іске асырылады. Бұл – агроөнеркəсіптік кешен жəне ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу; құрылыс индустриясы жəне құрылыс материалдарының өндірісі; мұнайды өңдеу жəне мұнай-газ секторының инфрақұрылымы; металлургия жəне дайын металл өнімдерін өндіру; химия, фармацевтика жəне қорғаныс өнеркəсібі; энергетика; көлік жəне телекоммуникация. Осы бағыттар, сондай-ақ туризм индустриясын жəне машина жасауды дамыту Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамытудың 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының басымдықтары болады. Екінші кезеңде (2015 – 2019 жылдар) əртараптандырудың басым бағыттары мен түйінді көрсеткіштері Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамытудың 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру нəтижелерін ескере отырып айқындалатын болады. Экономиканы табысты əртараптандыру республиканың орнықты дамуымен тығыз байланысты, оның ішінде: 1) жаңартылатын ресурстар мен энергия көздері негізінде қазіргі заманғы технологияларды енгізу. Жел энергетикасын, күн энергетикасы мен геотермалдық энергетиканы дамыту үшін ынталандырушы жағдайлар жасалады, су ресурстарын бірігіп басқару қағидаттарын ескере отырып, елдің су ресурстарын тиімді пайдалану технологиялары енгізіледі, сондай-ақ халықты ауыз сумен қамтамасыз ету жөнінде одан əрі іс-қимыл жасалады; 2) инвестициялар тарту, экологиялық проблемаларды шешу, антропогендік жүктеменің келеңсіз əсерін азайту, табиғатты пайдаланушылардың қоршаған ортаға эмиссияны азайту жөніндегі жауапкершілігін күшейту, қалдықтарды кешенді қайта өңдеу мəселелерін де қамти отырып, орнықты дамуды басқару жүйесін оңтайландыру жəне төмен көміртекті экономиканың «жасыл» саясатын енгізу. Экономиканы əртараптандыру экономикалық əлеуеттің ұтымды аумақтық ұйымдастырылуын құру мен халықтың тыныс-тіршілігі үшін қолайлы жағдайлар жасау мақсатында экономикалық өсу орталықтарын қалыптастыру жөніндегі жоспарлармен үйлестіріледі. Қазақстанның елордасы – Астананың одан əрі дамуына ерекше мəн берілетін болады. Астана қаласының орнықты дамуының 2030 жылға дейінгі бекітілген стратегиялық жоспарына сəйкес басты міндеті Қазақстанның астанасын бəсекеге қабілетті экономикасы, ел азаматтары мен туристер үшін тартымды, қолайлы қоршаған ортасы бар қала ретінде қалыптастыру болып табылады. Стратегиялық жоспар-2020 іске асыру кезеңінде Астана қаласының 2030 жылға қарай əлемнің ең бəсекеге қабілетті 30 қаласының қатарына кіруі үшін қажетті жағдайлар жасалады. Елдің басқа аймақтарын дамыту бойынша олардың экономикалық əлеуетін нығайтуға бағытталған шаралар қабылданатын болады. (Жалғасы 7-бетте).


(Жалғасы. Басы 6-бетте).

Экономиканы əртараптандырудың стратегиялық мақсаттары 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

ІЖӨ құрылымындағы өңдеу өнеркəсібінің үлесі кемінде 13%-ды құрайды;

шикізаттық емес сектордың өзіндік құрылымындағы көліктік шығыстардың үлесі кемінде 15%-ға қысқарады; ІЖӨ энергия сыйымдылығы кемінде 25%-ға азаяды;

2015 жылға қарай

инновациялық белсенді кəсіпорындар үлесі 20%-ға дейін ұлғаяды ІЖӨ құрылымындағы өңдеу өнеркəсібінің үлесі кемінде 12,5%-ды құрайды; жалпы экспорт көлеміндегі шикізаттық емес экспорттың үлесі кемінде 40%-ды құрайды; шикізаттық емес экспорттың көлемі өңдеу өнеркəсібінің жиынтық өндірісінің кемінде 43%-ын құрайды; өңдеу өнеркəсібіндегі еңбек өнімділігі кемінде 1,5 есеге ұлғаяды; агроөнеркəсіптік кешендегі еңбек өнімділігі кемінде 2 есеге ұлғаяды; шикізаттық емес сектордың өзіндік құрылымындағы көліктік шығыстардың үлесі кемінде 8%-ға қысқарады; ІЖӨ энергия сыйымдылығы кемінде 10%-ға азаяды; инновациялық белсенді кəсіпорындар үлесі 10%-ға дейін ұлғаяды

Агроөнеркəсіптік кешен жəне ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу Жер ресурстарына бай Қазақстанның ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту жағынан ұзақ мерзімді салыстырмалы басымдығы бар. Ауыл шаруашылығының өнімділігін арттыру жəне ауыл шаруашылығындағы өңдеудегі қосылған құнды ұлғайту жөніндегі жұмыс жалғасады. Ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдаланудың артуымен қатар, өсімдік шаруашылығын жаһандық жылынудың ықтимал салдарына бейімдеу жөніндегі шаралар іске асырылады. Ауылдық жерлерде ел халқының шамамен 50%-ы тұратынын ескерсек, аграрлық саланы дамыту ауыл халқының өмір сүру сапасын арттырудың түйінді факторы болып табылады. Осыған байланысты ауылдың əлеуметтік жəне инженерлік инфрақұрылымын дамыту, оңтайлы ауылдық орналастыруды модельдеу жұмысы жалғасады.

күкірт қышқылының өндірісі жылына 2500 мың тоннадан артық көлемге жеткізілді 2014 жылға қарай

2015 жылға қарай

агроөнеркəсiп кешенiнде еңбек өнімділігі кем дегенде 4 есе ұлғаяды; бидай түсімі 1 гектардан 1,4 тоннаны құрайды экспорттың жалпы көлемінде аграрлық саланың экспорттық əлеуеті 8%-ға дейін ұлғаяды; агроөнеркəсіптік кешендегі еңбек өнімділігі кемінде 2 есеге ұлғаяды; етті өңдеу 27%-ға дейін, сүтті өңдеу – 40%-ға дейін, жеміс пен көкөністі өңдеу – 12%-ға дейін ұлғаяды

Құрылыс индустриясы жəне құрылыс материалдарының өндірісі Экономиканың өсуімен құрылыс қызметі мен құрылыс материалдарына деген сұраныс артады. Құрылыс материалдарының 50%-ы елге импортталатынын ескерсек, құрылыс индустриясының жəне құрылыс материалдары өндірісін дамытуға айтарлықтай мүмкіндік бар. Құрылыс саласындағы стратегиялық мақсаттар 2015 жылға қарай

құрылыс материалдарының 80%-ы ел ішінде шығарылады; құрылыс жəне құрылыс материалдары саласындағы өндіріс көлемінің 20%-ы экспортталады

Мұнайды қайта өңдеу жəне мұнай-газ саласының инфрақұрылымы Елдің бай минералдық ресурстары мұнай мен газ экспортының өсуіне ықпал етіп қана қоймайды. Жаңа құбыржолдарды салумен қатар мұнайды жəне газды өңдеу секторы, оның ішінде интеграцияланған мұнай газ-химия кешенін салу есебінен дамытылатын болады. Мұнайды қайта өңдеу жəне мұнай-газ секторының инфрақұрылымы саласындағы стратегиялық мақсаттар 2016 жылға қарай 2014 жылға қарай

Бейнеу - Бозой - Шымкент газ құбыры елдің оңтүстігін жылына 6 млрд. текше метр көлемге дейін газбен қамтамасыз етеді отандық мұнай өңдеу зауыттары елдің отынға деген сұранысын толық қанағаттандырады

Экономикалық өсу қарқыны жəне экономиканы əртараптандыру энергетика секторына айтарлықтай қысым жасайды. Өнеркəсіптің отандық салалары біршама энергияны қажет етеді жəне энергия үнемдеудің айтарлықтай əлеуеті бар. Энергияны пайдалану тиімділігін арттыру жөніндегі шараларды іске асырумен қатар ішкі қажеттіліктерді, əсіресе батыс жəне оңтүстік өңірлерде қанағаттандыру үшін оның өндірісін үдету талап етіледі. Осыған байланысты энергия көздері мен электр желісі кəсіпорындарында қазіргі қуаттарды кеңейту мен реконструкциялау жəне жаңаларын салу жөнінде жұмыстар жүргізілетін болады. Энергетика секторын дамыту шеңберінде Қазақстан жаһандық мақсатқа – парниктік газдарды шығаруды азайтуға жəрдемдеседі. Неғұрлым арзан, экологиялық жағынан таза энергия алу əдістерінің бірі атом энергетикасын дамыту болып табылады. Атом энергетика кешендері қолда бар отын жəне минералдық ресурстарды оңтайлы əрі теңгерімді пайдалануға мүмкіндік береді. Энергияның баламалы көздерін пайдалану үлесі жалпы энергия пайдалану көлемінің 1%-ынан аз. Экологиялық проблемаларды шешу қажеттігін ескере отырып, электр энергетикасын дамытудың басым бағыттарының бірі жаңартылатын энергетика ресурстарын (гидроэнергия, жел жəне күн энергиясы) пайдалану болып табылады, олардың Қазақстандағы пайдаланылмай отырған əлеуеті өте зор. Электр энергетикасы секторында нарықтық жағдайларда саланың дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін баға жəне тариф түзу реформалары жүргізіледі. Электр желілері компаниялары үшін тариф түзудің жаңа тетігі енгізілетін болады. Энергетика саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

электр энергиясын өндіруде газ электр станцияларының үлесі 20%-ды құрайды; АЭС жəне Балқаш ЖЭС салынды жəне пайдалануға енгізілді; ядролық отын циклімен тігінен кіріктірілген компания құрылды;

2015 жылға қарай

2012 жылға қарай

Теміржол көлігі Теміржол саласын реформалау мемлекеттік реттеуді жетілдіруді, жеке бастамаларға жағдайлар жасауды, сондайақ негізгі құралдарды айтарлықтай жаңарту мен жаңғыртуды көздейді. Саланың институционалдық құрылымындағы түйінді өзгерістер қызметтің инфрақұрылымдық жəне тасымалдау түрлерін ұйымдық, қаржылық жəне операциялық бөлуге; мемлекет тарапынан тасымалдау қызметін бағалық реттеуді жоюға; тəуелсіз тасымалдаушылардың магистральдық теміржол инфрақұрылымына кемсітусіз қол жеткізуін қамтамасыз етуге жəне əлеуметтік маңызы бар шығынды тасымалдауларды мемлекеттік субсидиялауға саяды.

2020 жылға қарай

республика ішінде жəне Қазақстан шегінен тыс жүктер мен жолаушыларды жеткізуді жеделдету үшін 1400 км жуық жаңа теміржол желілері салынды, бұл ретте құрылысты қаржыландырудың кем дегенде 50%-ы жеке инвестициялар есебінен жүзеге асырылуда; теміржол көлігінің негізгі активтерінің тозуы 40%-ға дейін төмендеді; жүк поездарының теміржолдың транзиттік учаскелерінің бойымен қозғалуының орташа техникалық жылдамдығы 55 км./сағ-тан кем болмайды; экспорттық өнімнің өзіндік құнындағы теміржол көлігімен тасымалдау шығыстарының үлесі 20%ға төмендеді; электрленген теміржол желілерінің үлесі жалпы теміржол ұзындығының 40%-ынан кем болмайды;

Химия, фармацевтика жəне қорғаныс өнеркəсібі Химия өндірісін дамыту мақсатында қазірдің өзінде 18 жоба іске асырылуда. Химия өнеркəсібін одан əрі дамыту органикалық химия мен полимерлердің, бейорганикалық химияның базалық өнімдерін, арнайы химикаттар мен тұтыну химиясын шығарумен байланысты болады. Фармацевтика өндірісі дамиды. Қорғаныс өнеркəсібінде елдің Қарулы Күштерін жаңғырту бағдарламалары іске асырылады.

əрбір оператор үшін нарықтағы үлесі кемінде 7% болатын жүк жəне жолаушыларды тасымалдау саласында 5 немесе одан көп тəуелсіз ірі операторлар жұмыс істейді, Қазақстан аумағы арқылы транзиттік тасымалдаудың көлемі екі еседен астам артады; теміржол көлігі саласында Қазақстан аумағы арқылы транзиттік тасымалдаудың көлемі екі еседен астам артады

Химия, фармацевтика жəне қорғаныс өнеркəсібіндегі стратегиялық мақсаттар

химия өнімдерінің 20-дан астам жаңа түрін өндіру ұйымдастырылды

2012 жылға қарай

2014 жылға қарай 2013 жылға қарай

жүк жəне жолаушылар тасымалы саласында жаңа тариф саясаты іске асырылды жəне магистральдық теміржол желісі қызметтерінің 10 жылға арналған шекті тарифтері бекітілді Жетіген-Қорғас теміржол желісі салынды; теміржол көлігін басқарудың жаңа жүйесі енгізілді

Өзен-Түркіменстанмен мемлекеттік шекара теміржол желісі салынды

Автожол саласы жəне автомобиль көлігі

Ғарыш саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

Автожол саласын одан əрі дамыту институционалдық реформалар мен жолдарды күтіп ұстауды жетілдіруге жəне магистральдық инфрақұрылымға салынатын инвестицияларды қамтамасыз етуге бағытталған саланы одан əрі ырықтандыру жөніндегі шараларды үйлестіру арқылы қамтамасыз етіледі. 2020 жылға қарай Қазақстанның ірі қалалары мен елді мекендерін өзара байланыстыратын қазіргі заманғы автожол желісі салынады. Бұл ретте жергілікті маңызы бар автожолдарды дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Автожол саласы мен автомобиль көлігі саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2016 жылға қарай 2015 жылға қарай

республикалық маңызы бар 16 мың км. жуық автомобиль жолдары салынды жəне реконструкцияланды; Қазақстан аумағы арқылы транзиттік тасымалдау көлемі екі еседен астам артады «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзит дəлізі реконструкцияланды республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының орта есеппен 85%-ы жақсы жəне қанағаттанарлық жағдайда; жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарының орта есеппен 70%-ы жақсы жəне қанағаттанарлық жағдайда

2014 жылға қарай

2013 жылға қарай

халықаралық тасымалдауда цифрлы тахографтар енгізілді; республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының жекелеген учаскелерінде ақылы жүйе енгізілді «Евро-3» экологиялық стандарттары енгізілді

Авиакөлік Азаматтық авиацияны дамыту əуе тасымалдауын реттеуді бірте-бірте ырықтандырумен, авиатасымалдау инфрақұрылымын қолдауға инвестицияларды жүзеге асырумен, ұшу қауіпсіздігі мен авиациялық қауіпсіздікке қойылатын талаптарды жоғарылатумен қатар жүреді. Авиакөлік саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

15 əуежай ИКАО санатына ие болды; əуе тасымалының бəсекелі нарығы құрылды; 4 халықаралық əуежай – «хаб» жұмыс істейді;

2015 жылға қарай

транзиттік тасымалдаулардың көлемі екі еседен астам артады халықаралық əуе қатынастарының саны екі есе артты; еуропалық авиациялық стандарттар толық енгізілді

Су көлігі Су көлігі саласын дамытудың басым бағыттары порт жəне қызмет көрсету инфрақұрылымын дамыту, сауда флотын қалыптастыру, кадрлық əлеуетті дамыту жəне кеме қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып табылады. Су көлігі саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай 2016 жылға қарай

Қазақстанның теңіз порттарының өткізу қабілеті 48 млн. тоннаға дейін жеткізілді

2015 жылға қарай

Каспий теңізінің қазақстандық секторының акваториясы мен ішкі су жолдарында кемелердің қауіпсіз жүзуі қамтамасыз етілді

ұлттық теңіз сауда флоты Қазақстан Республикасының порттарынан Каспий теңізіне мұнай тасымалдау көлемінің 2/3 бөлігін жəне құрғақ жүк тасымалдау көлемінің 1/2 бөлігін қамтамасыз етеді

Телекоммуникация Соңғы жылдары ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (бұдан əрі – АКТ) қарқынды дамуы мен бейімделуі экономикалық көрсеткіштерге ғана емес, адамдардың өмір сүру салтына да ықпал ете отырып, қоғамды жаңғыртудың басты факторларына айналып отыр. Қазіргі заманғы ақпараттық-коммуникациялық кеңістікті қалыптастыру мақсатында телекоммуникация саласының дамуын ынталандыру, АКТ саласының заманауи инфрақұрылымын құру, телекоммуникациялық жəне электрондық қызметтерді кеңінен тарату, сондай-ақ серпінді ақпараттық қоғамның негіздерін құру жалғасады. Ақпараттық-коммуникация саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

Теміржол көлігі саласындағы стратегиялық мақсаттар

металлургиялық өнім өндірісі мен экспорты екі есе өседі

химия өнімдерінің жалпы өндірісі 3 есеге өседі;

Балқаш ЖЭС бірінші кезегінің құрылысы аяқталды электр энергиясының бағаларын жəне электр энергиясын беру мен тарату тарифтерін қалыптастырудың ұзақ мерзімді тарифтік саясаты əзірленді жəне енгізілді

К ө лікт і дамыт у дың н егізгі бағыт т ар ы кө лік инфрақұрылымының негізгі төрт құрамдас бөлігі: теміржол, автомобиль, əуе жəне су көлігінің тиімділігін арттыру жəне интеграциялау болып табылады. Елдің транзиттік əлеуеті кеден жəне шекара рəсімдерін реформалаумен үндестірілген, көлік инфрақұрылымына нысаналы инвестициялар салу арқылы арттырылатын болады. Елдің ішкі континенталдық орналасуы жəне теңізге шығудың болмауы қазақстандық тауарларды сыртқы өткізу нарықтарына жеткізуде, импорттық өнімдерді əкелуде, Ресеймен жəне Қытаймен сауда байланыстарын дамытуда, сондай-ақ Түркіменстан жəне Иран арқылы Парсы шығанағының порттарына қол жеткізуде көліктің рөлін күшейте түседі.

Металлургия саласындағы стратегиялық мақсаттар

мемлекеттік қорғаныс тапсырысының 80%-ын отандық өндіріс қамтамасыз етті;

жұмыс істеп тұрған генерациялайтын энергия қуаттары жəне таратушы энергия желілері реконструкцияланды жəне жаңартылды энергияның баламалы көздерін пайдалану үлесі энергия тұтынудың жалпы көлемінің 1,5%-ынан артық болды;

Көлік жəне телекоммуникация

Металл кенінің зор қорына ие бола отырып, Қазақстанда дайын металлургиялық өнімдердің отандық өндірісін дамыту үшін барлық мүмкіндіктер бар.

2020 жылға қарай

өзіміздің көздерден экономика қажеттіліктерін қанағаттандыратын энергия шығару 100%-ды құрайды; энергияның баламалы көздерін пайдалану үлесі энергия тұтынудың жалпы көлемінде 3%-дан артық болады;

Металлургия жəне дайын металл өнімдерінің өндірісі

2015 жылға қарай

елдегі дəрілік заттарды тұтынудың жартысын отандық өндіріс қамтамасыз етеді

Атом энергетикасы мен энергияның баламалы көздерін қоса алғанда, энергетиканы дамыту

Ауыл шаруашылығы саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

минералды тыңайтқыштардың əрқилы түрлерін шығару жылына 3 млн. тоннадан асады;

химиялық өндіріс үшін шикізатты қайта өңдеу жəне байыту қуаттары енгізілді;

шикізаттық емес экспорттың көлемі өңдеу өнеркəсібінің жиынтық өндірісінің кемінде 50%-ын құрайды;

агроөнеркəсіптік кешендегі еңбек өнімділігі кемінде 4 есеге ұлғаяды;

каустикалық сода бойынша хлор-сілті өндірісі жылына 100 мың тоннаға дейін кеңейтілді;

куаты жылына 400 мың тонна кальцийлендірілген сода өндірісі ұйымдастырылды;

жалпы экспорт көлеміндегі шикізаттық емес экспорттың үлесі кемінде 45%-ды құрайды;

өңдеу өнеркəсібіндегі еңбек өнімділігі кем дегенде 2 есеге ұлғаяды;

7

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

жоғары жылдамдықты заманауи оптикалық жəне сымсыз технологияларға негізделетін, халыққа жəне ұйымдарға мультимедиалық қызметтер ұсынуға бағытталған телекоммуникация инфрақұрылымы қалыптасты; АКТ саласындағы базалық қызметтерге халықтың қол жетімділігінің жүз пайыздық деңгейі қамтамасыз етілді; халықтың компьютерлік сауаттылығының деңгейі 80%-ға дейін артты;

2016 жылға қарай

2015 жылға қарай

Қазақстан Республикасының бүкіл халқы үшін телефон байланысы қызметтеріне қосылу мен Интернет жетімділік мүмкіндігі қамтамасыз етілді; Қазақстанның халқын цифрлық телерадио хабарларын таратумен қамту 95%-ды құрайды жергілікті телефон байланысын цифрландырудың 100 пайыздық деңгейіне қол жеткізілді; халық саны 1 000 адам жəне одан да көп болатын елді мекендердің барлығы ұялы байланыс қызметтерімен қамтамасыз етілді; салалық стандарттау деңгейі халықаралық нормаларға дейін жеткізілді жəне Қазақстан Республикасында АКТ-ның дамуына ықпал ететін құқықтық негізі қалыптастырылды; халықтың компьютерлік сауаттылығының деңгейі 54%-ға дейін артты; «электрондық үкімет» жəне «электрондық əкімдіктер» бағдарламаларын іске асыру шеңберінде əлеуметтік маңызы бар мемлекеттік қызмет көрсетулердің кемінде 100%-ын электрондық нысанға көшіру қамтамасыз етілді; Интернет желісінің қазақстандық сегментін мемлекеттік қолдау шараларының жүйесі құрылды

Ғарыш саласындағы қызмет Экономиканың жəне қоғамның қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын толыққанды ғарыш саласын қалыптастыру үшін ғарыш инфрақұрылымы, ғарыш қызметінің ғылыми жəне ғылыми-технологиялық базасы құрылуда жəне дамытылуда.

ғылыми-технологиялық мақсаттағы ғарыш аппараты ұшырылады жəне пайдалануға енгiзілді; елiмiздiң дəлдiгi жоғары спутниктiк навигация қызметтеріне деген қажеттiлiгiн қанағаттандыру дəрежесі ҚР аумағының 80%-ын жабу; тұтынушыларға берiлетiн ғарыш деректерiнiң жалпы санындағы қазақстандық Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш аппараттары деректерiнiң үлесi 60%;

2015 жылға қарай

ғылымды көп қажет ететін 12 технология, оның ішінде ғарыш техникасы мен материалдардың экспериментік үлгілері əзірленді жəне енгізілді «KazSat-3» байланыс жəне хабар тарату ғарыш аппараты ұшырылды жəне штаттық пайдалануға енгiзілді; Жерді қашықтықтан зондтау орта жəне жоғары шешiмдi оптикалық спутниктері ұшырылды жəне штаттық пайдалануға енгiзілді; тiркелген спутниктiк байланыс арналарында елiмiздiң қажеттiлiгiн қанағаттандыру дəрежесі 100%; елiмiздiң дəлдiгi жоғары спутниктiк навигация қызметтеріне деген қажеттiлiгiн қанағаттандыру дəрежесі ҚР аумағының 55%-ын жабу; тұтынушыларға берiлетiн ғарыш деректерiнiң жалпы санындағы қазақстандық Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш аппараттары деректерiнiң үлесi 50%; Астана қаласында ғарыш техникасының арнайы конструкторлық-технологиялық бюросы жəне тəжірибелік өндірісі бар ғарыш аппараттарын құрастыру-сынау кешенi салынды

Қоршаған ортаны қорғау жəне «жасыл» экономикаға көшу Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 30 мамырдағы № 577 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі тұжырымдама Қазақстан халқының əл-ауқатын, өмір сүру сапасын арттыру жəне елдің əлемнің неғұрлым дамыған 30 елінің қатарына кіруі арқылы қоршаған ортаға түсетін жүктеме мен табиғи ресурстардың тозуын барынша азайта отырып, жаңа тұрпаттағы экономикаға көшу мақсатында терең жүйелі жаңартулар үшін негіз қалайды. Ел алдында тұрған «жасыл экономикаға» көшу жөніндегі негізгі басым міндеттер: 1) ресурстарды (су, жер, биологиялық жəне басқа) пайдалану мен оларды басқару тиімділігін арттыру; 2) қолда бар инфрақұрылымды жаңғыртып, жаңаларын салу; 3) қоршаған ортаға қысымды жұмсартудың рентабельді жолы арқылы халықтың əл-ауқаты мен қоршаған ортаның сапасын арттыру; 4) су ресурстарымен қамтамасыз ету. Тұжырымдамаға сəйкес «жасыл экономикаға» көшу жөніндегі іс-шаралар мынадай 7 бағыт бойынша іске асырылатын болады: 1) су ресурстарын ұтымды пайдалану; 2) орнықты жəне өнімділігі жоғары ауыл шаруашылығын дамыту; 3) энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру; 4) электр энергетикасын дамыту; 5) қалдықтарды басқару жүйесін дамыту; 6) ауаның ластануын азайту; 7) экожүйелерді сақтап қалу жəне тиімді басқару. Қоршаған ортаны қорғау жəне «жасыл экономикаға» көшу саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 ІЖӨ энергия сыйымдылығы 2008 жылғы жылға деңгейден 25%-ға төмендейтін болады; қарай электр энергиясын өндіруде баламалы көздердің үлесі кемінде 3%-ды құрайды; Ақмола жəне Қарағанды облыстарын газдандыру жүзеге асырылатын болады; электр энергиясын өндіруде газбен жұмыс істейтін электр станцияларының үлесі 20%-ды құрайды; электр энергетикасындағы көмірқышқыл газының қалдықтары 2012 жылғы деңгейге дейін төмендейтін болады

Су ресурстарын басқару Су ресурстарын басқару саласында су ресурстарының тапшылығын қысқарту бойынша мынадай шаралар мен тетіктер іске асырылуы тиіс: 1) ауыл шаруашылығында суды үнемдеу; 2) өнеркəсіпте суды пайдаланудың тиімділігін арттыру: энергия тиімділігі жоғары технологиялар енгізу; сарқынды суларды қайта пайдалану жəне айналымдық сумен жабдықтау; өнеркəсіптік кəсіпорындар үшін суды тарту жəне тазарту стандарттарын жоғарылату; 3) коммуналдық шаруашылықта су пайдаланудың тиімділігін арттыру; 4) су ресурстарының қолжетімділігі мен сенімділігін арттыру. Бұдан басқа, су ресурстарын басқару саясатын жетілдіру талап етіледі: 1) барлық секторларда жəне барлық деңгейлерде суды пайдаланушылармен тиімді өзара іс-қимыл жасауды қамтамасыз ету үшін су ресурстарын ұлттық деңгейде жəне бассейндер деңгейінде басқару жүйесін жақсарту; 2) судың толық құнын көрсететін тарифтерді айқындау; су үнемдеуді қолдау үшін субсидиялар мен ынталандыруды қайта қарау. Су ресурстарын басқару саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 республика халқының орталықтандырылған сужылға мен жабдықтауға қолжетімділігін қамтамасыз ету қарай – 100%; ауылдық елді мекендердің жалпы санының 20%-ына ауыл халқының орталықтандырылған су тартуға қолжетімділігін қамтамасыз ету; орталықтандырылған су бұруға қала халқының қолжетімділігін қамтамасыз ету – 100%; алаңы 1800 мың гектар суармалы жерлердің ирригациялық жүйелерін дамыту, реконструкциялау жəне қайта жаңғырту арқылы суармалы сумен қамтамасыз ету; республика бойынша орташа суару нормасын 9180 текше метр /гектардан (м3/га) 8500 м3/га дейін азайту; суармалы алаңдардың 5% тамшылатып суару жүйелерін жəне суарудың басқа да су үнемдеуші технологияларын енгізу; ирригациялық жəне дренаждық жүйелердің 30%-ын қазіргі заманғы гидробекеттермен, суесептегіш құралдармен жəне технологиялық процесті автоматтандырылған басқару жүйесінің құралдарымен қамту

Түйінді бағыт: болашаққа инвестициялар Адами ресурстардың дамуы елдің ұзақ мерзімді даму стратегиясының жоғарғы басымдығы ретінде айқындалады. Болашақтағы экономикалық пайда жұмыс күшінің сапасы мен өнімділігін елеулі түрде арттыратын білім беру, ғылым мен денсаулық сақтауға инвестициялар салумен тығыз байланысты. Сондықтан келесі онжылдықта білім беру, ғылым мен

денсаулық сақтау қызметтерінің сапасын арттыруға ерекше мəн берілетін болады. Халық санының, бірінші кезекте, оның табиғи өсімі мен ұтымды көші-қон саясатын жүргізу есебінен ұлғаюына зор көңіл бөлінеді. Отбасылық қолайсыздық пен əлеуметтік жетімдіктің, қараусыз жəне қадағалаусыз қалудың, құқық бұзушылық пен қылмыстың профилактикасы мен алдын алу мəселелерін кешенді түрде шешуге бағытталған балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жүйесінің тиімділігі артатын болады. Мемлекеттік жастар саясаты бəсекеге қабілетті жастарды қалыптастыруға бағытталады, олар қоғамдық-саяси жəне əлеуметтік-экономикалық жаңаруларға белсенді қатысады. Жас ұрпақпен өзара іс-қимыл жасаудың отансүйгіштік сана-сезімді, азаматтық жауапкершілікті арттыруға, белсенді қоғамдық ұстаным мен саламатты өмір салтын қалыптастыруға, кəсіпкерлік жəне инновациялық əлеуетті дамытуға, жас таланттарды табуға жəне қолдауға бағытталған тиімді моделі əзірленетін болады. Білім беру 2020 жылға қарай білім беру жүйесінің барлық деңгейлері – мектепке дейінгі білімнен жоғары білімге дейін түбегейлі жаңғыртылатын болады. Білім берудің əрбір деңгейінде білім алу, сондай-ақ кəсіптік біліктілікті арттыру, адамның бүкіл өмір бойы тұрақты түрде жаңа білім мен дағдыларды алу мүмкіндіктері ұсынылады. Мемлекет тұратын жеріне жəне отбасының табысына қарамастан, барлық балаларға мектепке дейінгі тəрбие беру жəне оқу мүмкіндіктерін ұсынатын болады. Орта білім беру жүйесінде оқытудың 12 жылдық моделіне көшу жүзеге асырылады, ол он жыл ішінде жалпыға бірдей міндетті білім беруді жəне екі жыл ішінде бейінді білім беруді көздейді. Бұл ретте білім беру бағдарламаларының мазмұны өмірде жəне кəсіпте қажетті құзыреттерді дамытуға барынша назар аударылатындай қайта қаралатын болады. «Назарбаев зияткерлік мектептері» жобасы орта білім беру жүйесін жаңғыртуға ықпал ететін түйінді жобалардың біріне айналады. Бұл мектептер балабақшалар мен мектеп алдындағы даярлық үшін оқу-тəрбие бағдарламаларын, сондай-ақ 12 жылдық оқытудың білім беру бағдарламаларын əзірлеу, енгізу жəне байқап көру жөніндегі бастапқы алаңдар болып табылады. Бұл бағдарламалар қазақстандық білім берудің озық дəстүрлері мен əлемдік педагогикалық тəжірибенің озық үлгісімен үйлесетін болады, физикаматематикалық жəне химия-биологиялық бағыттағы пəндер бойынша бағдарлануды көздейді, тілдерді кеңінен зерделеуге ықпал ететін болады. Білікті кадрларды даярлау елді индустрияландыру жөніндегі жоспарлармен байланыстырылатын болады. Техникалық, кəсіптік жəне жоғары білім беруде заманауи еңбек нарығының талаптарына сəйкес келетін жүйеге көшу жүзеге асырылады, ал білім беру стандарттары ұлттық біліктілік жүйесі арқылы кəсіптік стандарттармен қалыптасатын болады. Орта, техникалық, кəсіптік жəне жоғары білім беруде электрондық оқыту жүйесі (e-learning) енгізіледі. Жоғары оқу орындарына корпоративтік менеджмент қағидаттары енгізіле отырып, академиялық еркіндік берілетін болады. Астана қаласында əлемдік деңгейдегі беделді жоғары оқу орны – «Назарбаев Университетінің» құрылуы білім берудегі маңызды жобалардың бірі болып табылады. Бұл университет Қазақстанның ұлттық брендіне айналып, отандық инженерлік-техникалық жəне ғылыми кадрларды даярлауда жəне қазіргі заманғы ғылыми-зерттеу инфрақұрылымын қалыптастыруда сапалы серпінді қамтамасыз етеді. Университеттің құрамына кіретін əрбір мектептің (институттың) тиісті бейіндегі жетекші жоғары оқу орындары арасынан шетелдік академиялық əріптесі, білімді, ғылым мен өндірісті интеграциялауды қамтамасыз ететін мықты ғылыми жəне өндірістік базасы болады. Университет бағдарламасының «Назарбаев зияткерлік мектептері» жобасының мектепке дейінгі жəне орта білім берудің оқу бағдарламаларымен сабақтастығы қамтамасыз етіледі. Білім беру қызметтерінің сапасын арттыру білім беруді қаржыландыру жүйесін жақсартумен, үкіметтік емес, коммерциялық емес агенттіктерді енгізу есебінен білім беру жүйесінің инфрақұрылымын кеңейтумен, халықаралық стандарттар бойынша оқу орындарын аккредиттеудің тəуелсіз ұлттық жүйесін жəне тəуелсіз рейтингтерді құрумен, оқу орындарына бірлесіп басқару элементтерін енгізумен, оның ішінде осы процеске азаматтарды тартумен, білім беру сапасын бақылау тетіктерін жетілдірумен сүйемелденетін болады. Қомақты мемлекеттік қолдаудың арқасында ұстаз мамандығының беделі айтарлықтай артады. Мемлекет денсаулығы бұзылған, тұрмысы төмен отбасылардағы жəне тəуекел топтарына жататын балалар үшін білім берудің қолжетімділігін қамтамасыз ету жұмысын жалғастырады. Ғылым саласында қазіргі заманғы жəне дамыған ғылыми-инновациялық инфрақұрылым құру есебінен ғылыми жетістіктермен алмасу үшін Қазақстанның тартымдылық деңгейін арттыру, ғылымды дамытудың басым бағыттарының шеңберінде əлемдік деңгеймен салыстыруға келетін ғылыми-техникалық қызмет нəтижелеріне қол жеткізу, сондай-ақ қолданбалы зерттеулердің экономикалық тұрғыдан қабылдануын ынталандыру жəне əлемдік ғылым мен технологияның перспективалық бағыттары бойынша инновациялық даму үшін əлеуетті жинақтау күтілуде. Мемлекет біліктілігі жоғары ғылыми кадрлар даярлау жүйесінің тиімділігін арттыруды қамтамасыз етеді. Ғылыми-зерттеулердің нəтижелері өндіріске енгізілетін болады. Ғылыми қызметкерлер үшін, оның ішінде жастарды ғылымға тарту, ғылыми-техникалық қызметті жəне ғалым, инженер мамандығын көпшілікке танымал ету үшін материалдық жəне шығармашылық ынталандыру жүйесі құрылатын болады. Мектепке дейінгі тəрбиелеу жəне оқыту саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 мемлекет қалаларда да, ауылдық жерлерде де жылға балаларды мектепке дейінгі тəрбиелеумен жəне қарай оқытумен толықтай қамту үшін мүмкіндіктерді қамтамасыз етілді 2015 əрбір елді мекенде кем дегенде бір мектепжылға ке дейінгі ұйым бар немесе мектепке дейінгі қарай тəрбиелеудің басқа нысандарын жүзеге асыру үшін жағдайлар жасалды; мектепке дейінгі тəрбиелеу жəне оқыту қызметтерін жеке жеткізушілерді дамытуды ынталандыратын жағдайлар жасалды; мектепке дейінгі тəрбиелеумен жəне оқытумен 70 пайыздық қамтуды қамтамасыз ететін мемлекеттік жəне жекеменшік балабақша желісі дамыды; өңірлердің ерекшеліктеріне байланысты мектепке дейінгі тəрбиелеу мен оқытудың алуан түрлі модельдері жұмыс істеуде жəне дамуда

Орта білім беру саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жалпы білім беретін мектеп білімді, жоғары жылға өнегелі, сыншыл ойлайтын, денесі де, рухақарай ни жағынан да дамыған, өзін-өзі дамытуға жəне шығармашылыққа ұмтылатын азаматты қалыптастыруға ықпал ететін академиялық білім беріп, дағдыларды ұсынады; қазақстандық жалпы білім беретін мектеп оқушылары PISA, TIMSS, PIRLS сияқты халықаралық салыстырмалы зерттеулерде жоғары нəтижелерге жетеді 2015 жалпы білім беретін мектептер оқытудың 12 жылға жылдық моделі бойынша, орта білім берудің қарай жаңартылған ұлттық стандарттары, оқу жоспарлары мен бағдарламалары бойынша жұмыс істейді; орта мектептерді жан басына қаржыландыру тетігі енгізілді, мектептердің қамқоршылық кеңестері жұмыс істейді; Қазақстанның барлық өңірлерінде «Назарбаев зияткерлік мектептері» жобасы шеңберінде 20 мектеп жұмыс істейді (Соңы 8-бетте).


8

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 6-7-беттерде).

ТМККК қаражатын денсаулық сақтаудың мамандандырылған деңгейінен бастауыш буынына қайта бөлу тетіктері іске асырылды;

Техникалық жəне кəсіптік білім беру саласындағы стратегиялық мақсаттар

халықтың жеке бейресми төлемдерінің деңгейі төмендейді жəне қолданыстағы ТМККК жүйесімен қатар тең төлеу тетігі енгізілді;

2020 əлемдік білім беру кеңістігіне кіріктірілген жылға техникалық жəне кəсіптік білім берудің тиімді қарай жүйесі жұмыс істейді;

денсаулық сақтауға салынған инвестициялардың тиімділігін бағалау жүйесі əзірленді;

ішкі жəне сыртқы еңбек нарықтары танитын Ұлттық біліктілік жүйесі енгізілді; жұмыс берушілер техникалық жəне кəсіптік білім беру ұйымдары түлектерінің білімдері мен дағдыларының жоғары сапасын мойындайды 2015 еңбек нарығының талаптарына сəйкес келетін жылға техникалық жəне кəсіптік білім берудің стандарттақарай ры, оқу жоспарлары/бағдарламалары жаңартылды; жұмыс берушілер техникалық жəне кəсіптік білім беруді дамыту жəне кадрлар даярлау жөніндегі салалық жəне өңірлік кеңестердің жұмысына қатысады;

2013 жылға қарай

2020 жылға қарай

16 жасқа дейінгі балаларды медициналық қызмет көрсетудің бүкіл спектрімен 100 пайыздық қамту 2015 жылға қарай

МСАК дəрігерлерінің жалпы санындағы жалпы практика дəрігерлерінің үлес салмағын 50 %-ға дейін ұлғайту;

отандық жоғары оқу орындарының түлектері жұмыс берушілер тарапынан сұранысқа ие болды;

Дəрілік заттардың қолжетімділігі мен сапасын арттыру жөніндегі стратегиялық мақсаттар

əлемдік рейтингті ғылыми журналдардағы Қазақстан ғалымдары жарияланымдарының саны жылына кемінде 2000 құрайтын болады;

2020 жылға қарай 2015 жылға қарай

жалпы ішкі өнімнің ғылымға арналған шығыстарының үлесі кемінде 2 %-ға жетеді 2017 Қазақстандық ғалымдардың ауқымды халықаралық жылға ғылыми-зерттеу жобаларына қатысуы; қарай əлемдік стандарттарға сай біліктілігі жоғары ғылыми кадрлар даярлаудың тиімді жүйесі жұмыс істейді; ғылыми зерттеулер көлемінде ғылыми-техникалық əзірлемелер үлесі 35-40%-ды құрайтын болады 2015 Қазақстанның жоғары мектебі Болон процесінің жылға негізгі параметрлеріне сəйкес тиімді əрі табысты қарай жұмыс істейді; жоғары білім беру жүйесі барлық деңгейлерде транспарентті, басқару мен қаржыландырудың қазіргі заманғы тетіктері енгізілді, сыбайлас жемқорлық деңгейі айтарлықтай азайтылды; қазақстандық ЖОО-лардың 50 %-ы халықаралық стандарттар бойынша тəуелсіз ұлттық институционалдық аккредиттеуден өтеді; университеттер жанындағы зерттеу орталықтары технологиялардың сəтті трансферті үшін тетіктер əзірледі;

Денсаулық сақтау Азаматтар өмірінің межеленген ұзақтығын арттыру мақсатында азаматтар денсаулығын нығайту саясаты жүргізілетін болады, бұл түпкі нəтижесінде бəсекеге қабілетті дені сау ұлттың қалыптасуына алып келеді. Медициналық қызметтер көрсету сапасының бірыңғай стандарттарын енгізу, медициналық ұйымдарды материалдықтехникалық жарақтандыруды жақсарту, кадр əлеуетін дамытуды ынталандыру, балалар денсаулығын қамтамасыз етудің жаңа тəсілдерін енгізу, жеке медицинаны дамыту үшін жағдайлар жасау жөнінде шаралар қабылданады. Денсаулық сақтау саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 халықтың өмір сүруінің межеленген ұзақтығы 73 жылға жасқа дейін өседі; қарай аналар өлімі 3 есе азаяды; сəбилер өлімі 2 есе азаяды; жалпы өлім 30%-ға азаяды; туберкулезбен ауыру 20%-ға азаяды 2015 халықтың өмір сүруінің межеленген ұзақтығы 71 жылға жасқа дейін өседі; қарай аналар өлімі 2 есе азаяды;

Саламатты өмір салты саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

2020 жылға қарай

мемлекеттік-жекешелік əріптестік негізіне меншік нысанына қарамастан, ТМККК қызметтерін көрсетушілерге қолайлы бəсекелес орта жасалды;

бəсекеге қабілетті отандық мəдени өнім қазақстандық жаңа отансүйгіштікті қалыптастыруға, ұлттық бірлікті нығайтуға жəне «еңбек адамы» бейнесін дамытуға бағытталады; қазақтың жəне жалпы Қазақстанның мəдени мұрасы ақпаратты ілгерілетудің ең жаңа технологиялары арқылы жаһандық кеңістікке интеграцияланды;

2020 жылға қарай

өңіраралық мəдени алмасу кеңейді; мемлекеттік тілді меңгерген ересек тұрғындардың үлесі 95%-ды құрайды;

2015 жылға қарай

2017 жылға қарай

Экономиканы əртараптандыру жөніндегі жоспарларды іске асыру қажетті дағдысы бар еңбек ресурстарын ұлғайтуды талап етеді. Олардың ұзақ мерзімді өсуі халық санының өсуімен қамтамасыз етілетін болады. Халықтың табиғи өсімі мен көші-қонның жағымды сальдосының ұлғаюы демографиялық көрсеткіштерді жақсартады. Білім беру мен денсаулық сақтаудағы қайта құрулармен қоса, мемлекеттің ерекше назары қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге, елге білікті мамандардың, оның ішінде тарихи отанына оралғысы келетін отандастардың келуіне ықпал ететін көші-қон процестерін ұтымды басқаруға жəне экономиканың дамуына өз үлесін қосуына бөлінетін болады. Қызметкерлер мен жұмыс берушілердің еңбек заңнамасының негіздеріне жəне еңбек дауларында келіссөздер жүргізу жəне консенсусқа қол жеткізу дағдылары бойынша сауаттылықтарын арттыруға аса маңызды назар аударылатын болады. Халықаралық еңбек ұйымының еңбекті қорғауды басқару жүйесінің талаптарына сəйкес келетін қауіпсіздік стандарттары өндірісте еңбекті қорғауды басқарудың негізі болып табылады. Ірі жəне шағын кəсіпорындарға халықаралық жəне мемлекетаралық еңбекті қорғау жəне

100% кəсіптік стандарттар əзірленді шетелдік жұмыс күшін тартуға мемлекеттік рұқсаттарды, оның ішінде маусымдық рұқсаттарды берудің икемді жүйесі енгізілді (шетелдiк жұмыс күшiн тартуға квота 1,5 % құрайды);

30% кəсіптік стандарттар əзірленді

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық Сапалы коммуналдық қызметтер ұсыну жəне тұрғын үй қатынастарын жетілдіру тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық (бұдан əрі - ТКШ) саласында ынталандырушы нарықтық жағдайлар жасау жəне азаматтардың, тұрғын үй-коммуналдық қызметтерді көрсетушілердің, орталық жəне жергілікті мемлекеттік органдардың құқықтары мен жауапкершілігін айқын бөле отырып, олардың тиімді өзара іс-қимылы арқылы қамтамасыз етіледі. ТКШ инфрақұрылымын жаңғырту үлестік пайдалану шығындарының төмендеуімен, ресурстар үнемдейтін технологияларды енгізумен, табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтен жоғары шығындарын жоюға жəне нормативтік шығындарын қысқартуға мүмкіндік беретін тарифтік реттеудің тиімділігін арттырумен қатар жүреді. ТКШ саласындағы мемлекеттік инвестициялар экономикалық негіздеу, осы заманғы ресурс үнемдеуші технологияларды жəне корпоративтік басқару стандарттарын енгізу жөніндегі талаптарды қамтитын инвестициялық жобаларды іріктеу өлшемдеріне сəйкес жүзеге асырылады. Жергілікті бюджеттен бірлесе қаржыландыру инвестициялық жобаларды іске асырудың міндетті шартына айналады. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

Түйінді бағыт: азаматтарға қызметтер көрсету

Өнімді жұмыспен қамтуға жəрдемдесу жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

жұмыссыздық деңгейі 5 %-дан аспайды; жұмыспен қамтамасыз етілген халықтың арасында жоғары білікті жұмыс күшінің үлес салмағы 80 %-ға дейін өседі; ірі жəне орта кəсіпорындарды ұжымдық-еңбек қатынастары жүйесімен 90-95 пайыздық қамту қамтамасыз етілді жұмыссыздық деңгейі 5 %-дан аспайды; өз бетінше жұмыспен қамтылған халықтың жалпы санындағы өнімді жұмыспен қамтылғандар үлесі 62,5 %-ға дейін ұлғаяды

зейнетақы жүйесінің барлық деңгейлерінде зейнетақының барабар жəне əлеуметтік əділ деңгейі қамтамасыз етілді;

2015 жылға қарай

жинақтаушы зейнетақы жүйесімен жалдамалы қызметкерлерді 100 пайыздық жəне өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдарды 40 пайыздық қамтуға қол жеткізілді базалық зейнетақы төлемінің мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейі шамасының 60 % деңгейіне дейін жеткізілді; мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылардың мөлшері 2010 жылғы деңгейге қатысты кемінде 1,2 есе ұлғайды; жинақтаушы зейнетақы қорларының нақты оң кірістілігі қамтамасыз етілді

Əлеуметтік көмек жүйесін жетілдіру жөніндегі стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

2015 жылға қарай

табысы күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8 %-ға дейін төмендейді; «өзара міндеттемелер» қағидатына негізделген атаулы əлеуметтік көмек көрсетудің шекті деңгейі ең төмен күнкөріс деңгейінің 100%-на дейін артады; арнаулы əлеуметтік қызметтерді қажет ететіндердің қамтылған саны 100 %-ды құрайды «өзара міндеттемелер» қағидатына негізделген атаулы əлеуметтік көмек көрсетудің шекті деңгейі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 60 %-на дейін артады; атаулы əлеуметтік көмек алушылардың құрамындағы еңбекке қабілетті халықтың үлес салмағы 30%-ға дейін төмендейді; мемлекет кепілдік берген арнайы əлеуметтік қызметтер заңнамада белгіленген көлемде ұсынылады

2020 жылға қарай

адам мен қоғамның қауіпсіздігі, азаматтардың конституциялық құқықтарының мүлтіксіз сақталуы қамтамасыз етілді;

елдің əр өңіріндегі тұтынушылардың кемінде 70 %-ы коммуналдық қызметтер көрсету сапасына қанағаттанады тұтынушыға тасымалдау кезінде нормативтік шығындар деңгейі жылу энергиясына – 20 %, суға – 19 % жəне электр энергиясына – 15 % құрайды;

мемлекет ТКШ инфрақұрылымын жаңғырту жөніндегі жобаларға нысаналы қарыздар береді;

2011 жылға қарай

коммуналдық сектор кəсіпорындарында менеджменттің осы заманғы əдістерін енгізу қамтамасыз етілді жүргізілген түгендеу негізінде тұрғын үй қоры мен коммуналдық қызметтер инфрақұрылымның жай-күйінің жаңартылатын тұрақты деректер базасы жасалды

Түйінді бағыт: ұлтаралық келісімді, қауіпсіздікті, халықаралық қатынастардың тұрақтылығын қамтамасыз ету Ішкі саяси тұрақтылықты жəне ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету Қазақстанның тəуелсіз егемен мемлекет ретіндегі дамуының аса маңызды шарты болып табылады. 2020 жылға дейінгі кезеңде негізгі күш-жігер мемлекеттің одан əрі нығаюы мен дамуына, ұлттық қауіпсіздікке төнетін қатерлер мен сын-тегеуріндерді бейтараптандыруға, қолайлы сыртқы ортаны қалыптастыруға шоғырландырылатын болады. Ішкі саяси салада 2020 жылға дейінгі кезеңде бейбітшілік пен келісімді, Қазақстан қоғамының орнықтылығы мен тұрақтылығын сақтау негізгі мақсаттар болып қала береді. Мемлекеттің сыртқы саясаты əлемдік аренада ұлттық мүдделерді қарқынды ілгерілетуге, Қазақстанның бəсекеге қабілеттілігін қолдауға жəне елдің халықаралық беделін нығайтуға бағытталатын болады. Ішкі тұрақтылықты қолдау 2020 жылға дейін «Қазақстан-2030» стратегиясының ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның шоғырлануын қамтамасыз ету жөніндегі ұзақ мерзімді басымдығын іске асыру шеңберінде саяси жүйені одан əрі жаңғырту, этникалық жəне діни келіспеушіліктердің алдын алу, республиканың барлық азаматтары үшін мүмкіндіктердің теңдігіне негізделген Қазақстан халқының бірлігін нығайту бойынша жүйелі жұмыс жалғасатын болады. Белгіленген экономикалық жəне əлеуметтік көрсеткіштерге кол жеткізу Қазақстан қоғамының бірлігі мен ынтымағын талап етеді. Қазақстанның ел бірлігі доктринасы қазақстандық қоғамның шоғырлану процесінің басты құралына айналады. Қоғамның шоғырлануына, отансүйгіштік сезімнің нығаюына жəне жалпыұлттық идеялар мен бірыңғай құндылықтар негізінде қазақстандықтардың ерекшелігін қалыптастыруға ықпалын тигізетін теңдестірілген ұлттық саясатты іске асыру бойынша бірегей жəне тиімділігі жоғары институт ретінде Қазақстан халқы Ассамблеясы одан əрі дамитын болады. Этносаралық жəне конфессияаралық келісімді нығайту саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

діни сенім бостандығына құқықтарды одан əрі іске асыру, сондай-ақ Қазақстанда тұратын барлық этностардың мəдениеті мен салтдəстүрлерінің еркін дамуы үшін қолайлы жағдайлар жасалды; этносаралық жəне конфессияаралық жанжалдардың профилактикасы мен ертерек алдын алудың тиімді жүйесі құрылды

Саяси жүйені жаңғырту жалғасады. 2020 жылға қарай Қазақстанда өкілді биліктің мəні арта түседі, саяси партиялардың рөлі мен жауапкершілігі артады, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының жүйесі тиімді жұмыс істейтін болады. Демократиялық институттар мен азаматтық қоғамның құрылымдары егемен Қазақстанның əлеуметтіксаяси жүйесінің үйлесімді элементтеріне айналады. Гендерлік жəне отбасылық-демографиялық саясатты сапалы қамтамасыз етудің нысандары мен əдістері жетілдіріледі. Саяси жүйені одан əрі жаңғырту саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

елдің саяси жүйесін жаңғырту аяқталды, оның табысты жұмыс істеуі үшін барлық қажетті жағдайлар жасалды; таңдаулы халықаралық стандарттарға сəйкес келетін жергілікті өзін-өзі басқарудың жəне азаматтық қоғамның тиімді институттары құрылды; заманауи, тиімді əрі ашық сайлау жəне партия жүйелері қалыптасты, өкілді биліктің рөлі күшейді; мемлекет пен азаматтық қоғамның, билік пен бизнестің, билік пен оппозицияның сындарлы диалогының тетіктері жолға қойылды; Қазақстан Республикасының саяси элитасын қалыптастырудың тиімді жүйесі құрылды, мемлекеттік қызмет өз қатарында Қазақстан халқының таңдаулы өкілдерін шоғырландырады; гендерлік теңдік нығайтылды

Ұлттық қауіпсіздік Ұлттық қауіпсіздік жүйесі сындарлы əрі қауіпсіз сыртқы жəне ішкі ортаны қалыптастыру бойынша белсенді

мемлекеттің əлеуетті қатерлерге барабар қарсы тұруға қабілетті сенімді қорғаныс қабілеті қамтамасыз етілді; Қазақстан шекарасының периметрі бойынша тəуекелдер барынша азайтылады, өңірде аумақтық жəне шаруашылық даулардың туындау себептері жойылды;

тұтынушыға тасымалдау кезінде нормативтік ысырап деңгейі жылу энергиясына – 17 %, суға – 15 % жəне электр энергиясына – 12 % құрайды; орталықтандырылған сумен жабдықтауға қол жеткізу ауылдық жерлерде ауылдық елді мекендердің жалпы санының 80 %-ын, шағын қалаларда – 100 %-ын құрайды;

кондоминиум объектілерін басқару органдары тұрғын үй қорын нормативтік пайдалануды дербес қамтамасыз етеді;

Əлеуметтік қамсыздандыру саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы стратегиялық мақсаттар

əлемдегі сапалы жаңа сауда-қаржы жағдайларында елдің экономикалық қауіпсіздігі қамтамасыз етілді; Қазақстан Республикасының ақпараттық қауіпсіздігі қамтамасыз етілді, бəсекеге қабілетті отандық ақпараттық кеңістік құрылды; экожүйелерді сақтау жəне қалпына келтіру, тəуекелдерді азайту жəне техногендік авариялардан, апаттардан, дүлей зілзалалардан болатын зардаптарды барынша азайту бойынша жағдайлар жасалды;

елдің əр өңіріндегі тұтынушылардың кемінде 50 %-ы коммуналдық қызметтер көрсету сапасына қанағаттанады;

Халықты əлеуметтік қорғау Əлеуметтік орнықтылықты нығайту мақсатында атаулылыққа жəне масылдықты болдырмайтын тиімділікке негізделген əлеуметтік қорғау жүйесін құру жалғастырылады. Əлеуметтік қамтамасыз етудің көпсатылы жүйесі осы заманғы стандарттар мен Қазақстандағы өмір сүру деңгейіне сəйкес болады. Базалық əлеуметтік төлемдерді көтеру, зейнетақы төлемдерін сатылы түрде көтеру, халықты əлеуметтік сақтандырумен қамтуды кеңейту егде жастағы адамдар, мүгедектер, асыраушысынан айырылған адамдар жəне əлеуметтік қамсыздандыруға мұқтаж өзге де азаматтар үшін лайықты тұрмыс жағдайларын қамтамасыз етеді. Атаулы əлеуметтік көмек жəне халықтың осал санаттарын қолдау жүйесінің одан əрі дамуы əлеуметтік тəуекелдерді төмендетуге жəне кедейлікті белсенді еңсеру мүмкіндігін кеңейтуге бағытталатын болады. Атаулы əлеуметтік көмек азаматтардың нақты мұқтаждығын жəне «өзара міндеттемелер» жүйесін енгізуді ескере отырып тағайындалатын болады. Осыған байланысты өнімді жұмыспен қамтуды ынталандыруға, еңбекке қабілетті халықтың жұмыспен қамтылуының жалпы деңгейін арттыруға, жұмыссыздықтың жəне өнімді емес өз бетінше жұмыспен қамтылғандар санын төмендетуге бағытталған шаралар кешені іске асырылатын болады. Азаматтардың өз мүмкіндіктерін толық іске асыруын жəне еңбек ресурстары теңгерімінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ана мен баланы əлеуметтік қолдау жүйесі маңызды орын алады. Оның басты мақсаты тек бала туудың деңгейін реттеу ғана емес, болашақ ұрпаққа лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету, балаларға жан-жақты тəрбие беру, олардың толыққанды ақыл-ой, дене, өнегелі, рухани жəне əлеуметтік дамуын кепілді түрде қамтудан тұратын болады. Осыған байланысты материалдық жəне материалдық емес ынталандыруларды қамтитын іс-шаралар кешенін əзірлеу арқылы бала тууды ынталандыру жəне көпбалалы болуды қолдау жүйесі жетілдіріледі. Əлеуметтік қызмет көрсету саласының кеңеюіне елеулі мəн берілетін болады. Мемлекеттік стандарттарды енгізу мен арнайы əлеуметтік қызмет көрсету сапасын арттыру, бəсекелес ортаны дамыту жəне азаматтық қоғамның мүмкіндігін кеңінен пайдалану мұқтаж адамдардың өмір сүру деңгейін көтеруге мүмкіндік береді.

іс-қимылдарға, елдің орнықты дамуы мен Қазақстанның мүдделерін өңірде жəне əлемде кешенді ілгерілету үшін қолда бар жəне əлеуетті мүмкіндіктерді пайдалануға бағдарланатын болады. Туындайтын қауіптерді алдын ала айқындау мен жою ұлттық қауіпсіздіктің негізіне алынатын болады. Халықаралық терроризмге, діни экстремизмге, халықаралық есірткі бизнесіне жəне заңсыз көші-қонға қарсы күрес саласындағы ынтымақтастыққа ерекше назар аударылатын болады. Есірткі трафигі мен заңсыз көшіқонның жолын кесуді қоса алғанда, Ауғанстанмен байланысты проблемалар кешенін шешуге қатысу қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында орта мерзімді перспективаға арналған маңызды басымдық болып қала береді. Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздігі жүйесі түрленуінің аса маңызды бағыттарының бірі жаңа қатерлер мен сын-тегеуріндерді уақтылы анықтауға, сондай-ақ ден қоюдың барабар шараларын əзірлеуге мүмкіндік беретін болжамдық-талдау жұмысының тиімділігін арттыру болады.

орталықтандырылған сумен жабдықтауға қол жеткізу ауылдық жерлерде ауылдық елді мекендердің жалпы санының 50 %-ын, шағын қалаларда – 70 %-ын құрайды;

Мемлекет азаматтардың мұқтаж санаттарын əлеуметтік қорғаудың тиімді жүйесін құруды жалғастырады, сондай-ақ тұрғын үй-коммуналдық қызметтердің – электрмен жабдықтаудың, жылумен жабдықтаудың, сумен жабдықтаудың, су бұрудың (кəріз), газбен жабдықтаудың қолжетімділігі мен сапасын арттыруды қамтамасыз етеді. Əлеуметтік жəне тұрғын үй-коммуналдық қызметтерді көрсету мемлекеттік басқарудың түрлі деңгейлерінде мемлекеттік органдардың қызметін айтарлықтай үйлестіруді жəне қызметтердің белгіленген стандарттарға сəйкес көрсетілуі үшін жауаптылықты арттыруды талап етеді.

бəсекеге қабілетті отандық ақпараттық кеңістік құрылды, отандық БАҚ-қа ауқымды жаңғырту жүргізілді қазақстандық мəдениет EXPO-2017 халықаралық көрмесін өткізу шеңберінде сəтті таныстырылды

Еңбек ресурстары

шетелдік жұмыс күшін тартудың мемлекеттік квотасы шеңберінде көшіп келушілер арасындағы білікті мамандар санының 70 %-ға дейін өсуі қамтамасыз етілді;

еңбекке қабілетті жастағы этникалық репатрианттардың 70 %-ын жұмысқа орналастыру үшін жағдайлар жасалды;

қазақ тілін латын графикасына көшіруге дайындық жұмыстары аяқталды; аударма саласы нығайтылады, қазақ тіліндегі заманауи шығармаларды шетел тілдеріне, сондайақ, шетелдік авторлардың əйгілі шығармаларын қазақ тіліне аудару қамтамасыз етілді;

Қазақстан халқы санының өсуі кемінде 10 %-ды құрайтын болады;

еңбекке қабілетті жастағы этникалық репатрианттардың 80 %-ын жұмысқа орналастыру үшін жағдайлар жасалды;

мəдени құндылықтар мен зияткерлік ақпаратқа қолжетімділіктің инновациялық нысандары дамиды, Қазақ ұлттық электрондық кітапханасының қоры кеңейтілді;

Денсаулық сақтаудағы қаржыландыру жəне басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі стратегиялық мақсаттар

республика азаматтары үшін тұратын жеріне қарамастан, ТМККК шеңберінде медициналық қызметтерді алуда тең жағдайлар жасалды;

денешынықтырумен жəне спортпен айналысатын балалар мен жасөспірімдерді қамту 12 %-ға дейін ұлғайды;

Мəдениет жəне ақпарат саласындағы стратегиялық мақсаттар

Медициналық қызметтердің қолжетімділігі мен сапасын арттыру денсаулық сақтау жүйесінің бірінші кезекті міндеті болады. Бұл үшін мемлекеттік медициналық ұйымдарды басқару жəне денсаулық сақтау жүйесінде инвестициялық саясат жүргізу тəсілдері қайта қаралады, нəтижелерге бағдарланған медициналық қызметтерге ақы төлеу жəне қаржыландыру жүйесі енгізіледі, дəрі-дəрмекпен қамтамасыз етудің сапалы əртүрлі жүйесі құрылады. Саламатты өмір салтын ұстану жəне өз денсаулығы үшін ортақ жауапкершілік қағидаты денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясаттың да, сондай-ақ, халықтың күнделікті өмірінің де ажырамас бөлігі болады. Бұл темекі тарту, алкогольді шектен тыс пайдалану, стресс, дене қимылы белсенділігінің төмен болуы жəне дұрыс тамақтанбау салдарынан ауруларға шалдығуды қысқартуға мүмкіндік береді. Адамның зиянды əдеттеріне қарсы күрестің тиімді құралдарының бірі елдегі бұқаралық денешынықтыру-спорт қозғалысын дамыту болады.

тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (бұдан əрі - ТМККК) шеңберінде жеке медициналық қызмет көрсетушілердің үлесі 20% -дан кем болмайды дəрігерді жəне медициналық ұйымды еркін таңдау жүйесі енгізілді;

денешынықтырумен жəне спортпен айналысатын балалар мен жасөспірімдерді қамту 15 %-ға дейін ұлғайды денешынықтырумен жəне спортпен айналысатын азаматтарды қамту 25 %-ға дейін ұлғайды;

Мəдениет – əлеуметтік жаңғыртудың қазіргі заманғы адамның қалыптасуы мен дамуына ықпал ететін маңызды құрауышы. Қазақстан мəдениеті елдің барлық азаматтары үшін отансүйгіштіктің өзегіне айналады, бейбітшілік пен келісімнің жалпыұлттық құндылықтарын нығайтуда оның рөлі мен маңызы күшейтілетін болады. Мемлекет мəдениет саласын ақпараттандыру, көркемөнер шығармашылығы мен инновациялық қызмет үшін жағдайлар жасау, халықтың мəдени құндылықтарға қол жеткізуін кеңейту жəне əлемдік мəдениет процесіне ықпалдасу бойынша белсенді шаралар қабылдайды. Ақпарат жəне мəдениет кеңістігін кеңейту қазақстандықтардың өздерін ойдағыдай көрсетуіне ықпал ете отырып, олардың рухани денсаулығының қажетті даму көзі болады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың серпiндi дамуын ескере отырып, Қазақстанда прогрессивті ақпараттық қоғамды жеделдете қалыптастыру үшін барлық қажетті жағдайлар жасалады. Мəдени игіліктердің барынша қолжетімді болуы қазақстандықтардың өмір сүру сапасын арттыру көрсеткіштерінің біріне айналады. Мемлекеттің тиімді саясат жүргізуі үшін Қазақстан Республикасында мемлекеттік мəдениет саясатының тұжырымдамасы əзірленеді жəне іске асырылады.

туберкулезбен ауыру 15 %-ға азаяды

азаматтардың өз денсаулығы үшін ортақ жауапкершілігін арттырудың жаңа тетіктері енгізілді;

денешынықтырумен жəне спортпен айналысатын азаматтарды қамту 30 %-ға дейін ұлғайды;

Мəдениет жəне ақпарат

жалпы өлім 15 %-ға азаяды;

денсаулық сақтауды басқарудың халықаралық стандарттарға сай келетін жүйесі құрылды;

қоғамда саламатты өмір салтын қалыптастыру идеологиясы қалыптасты;

халық арасында темекі тарту, нашақорлық жəне алкогольді шамадан тыс пайдалану 15 %-ға азайды

сəбилер өлімі 1,5 есе азаяды;

əлеуметтік бағдарлы алғашқы медициналықсанитариялық көмекті (бұдан əрі - МСАК) басым дамытуға негізделген, денсаулық сақтауды қаржыландырудың жəне медициналық қызметтерге ақы төлеудің тиімді жүйесі құрылды;

ТМККК шеңберінде дəрілік заттармен жəне медициналық мақсаттағы бұйымдармен қамтамасыз етудің тиімді жүйесі енгізілді ТМККК көрсету үшін пайдаланылатын дəрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдарға қолжетімділік, əсіресе, ауылдық жерлерде арттырылды; мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдары сатып алатын дəрілік заттардың бағаларын мемлекеттік реттеу енгізілді

«Назарбаев Университеті» біліктілігі жоғары мамандар мен жас ғалымдарды оқытып шығарады; ғылыми қызметкерлер үшін материалдық жəне шығармашылық ынталандыру, жастарды ғылымға тарту, ғалымның беделін арттыру жүйесі құрылды

Еңбек ресурстарының санын ұлғайту жөніндегі стратегиялық мақсаттар

стационарлық көмек негізінен көпбейінді ауруханаларда көрсетіледі

Қазақстанның кемінде екі ЖОО əлемдік үздік университеттер рейтингіне енгізілді;

2015 жылға қарай

МСАК жұмсалатын шығыстар деңгейі ТМКККге бөлінетін қаражат жалпы көлемінің 40 %-ына дейін жеткізілді;

еңбек қауіпсіздігі стандарттарын енгізу ұсынылатын болады. Мемлекет еңбек ресурстарының экономиканың заңды секторына өтуі үшін қосымша ынталандыруларды қалыптастырады. Нəтижелі жұмыспен қамту жəне инновациялық өсу үшін біліктілігі жоғары кадрлар даярлау мақсатында білім беру жүйесі мен еңбек нарығы арасында өзара байланыс Ұлттық, салалық біліктілік шеңберлері жəне кəсіптік стандарттарды əзірлеу арқылы қамтамасыз етілетін болады. 2015 жылға қарай жұмыс берушілердің қатысуымен кəсіптік стандарттардың 30 %-ы əзірленеді, ал 2020 жылға қарай бұл көрсеткіш 100 %-ға жетеді. Жалпы, кəсіптік стандарттар еңбек нарығының қажеттілігін ескере отырып, тұрақты негізде өзектілендіріліп тұрады.

стационарлық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымдары жұмысының негізгі көрсеткіштері (төсек саны, емде болудың орташа ұзақтығы жəне т.б.) тиімділіктің халықаралық стандарттарына сəйкес келеді;

Жоғары, жоғары оқу орнынан кейін білім беру жəне ғылым саласындағы стратегиялық мақсаттар

2020 жылға қарай

тиімді тарифтік саясат енгізілді Қазақстан Республикасының бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесі қалыптасты

Медициналық қызметтер көрсетуді жетілдіру жөніндегі стратегиялық мақсаттар

жасына, білім деңгейіне жəне кəсіптік біліктілігіне қарамастан, бүкіл өмір бойы оқу үшін жағдайлар жасалды

2020 Қазақстанның жоғары білім беру сапасы білім жылға беру саласындағы əлемнің ең үздік тəжірибелеріне қарай сəйкес келеді;

14 қараша 2013 жыл

ұлттық мүддені ескере отырып, халықаралық қауіпсіздік жүйесімен кіріктірілген ұлттық қауіпсіздіктің тұтас жəне тиімді жүйесі қалыптасты

Халықаралық қатынастар жəне сыртқы саясат Қазақстанның 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған сыртқы саяси бағыты Сыртқы саясат тұжырымдамасына негізделетін болады. Ұлттық мүдделерді, елдің халықаралық беделін арттыруды жəне ұлттық, өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздікті нығайтуды қамтамасыз етуге бағытталған алдын ала белсенді, кешенді жəне теңгерімді сыртқы саясат жүргізілетін болады. Қазақстанның ұзақ мерзімді басымдықтары мыналар болып табылады: елдің дамуы мен оның осы заманғы əлемдегі бəсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін қолайлы сыртқы ортаны қалыптастыру жəне қолдау; Қазақстан Республикасының егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау; шетелдерде Қазақстанның азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарын, мүдделерін қорғау; Қазақстан Республикасының жағымды бейнесін жəне əлемде осы заманғы нарықтық экономикасы, орнықты саяси жүйесі, ашық жəне төзімді қоғамы бар демократиялық құқықтық мемлекет ретінде қабылдануын қалыптастыру; халықаралық аренада елдің экономикалық мүддесін қорғау; бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық ұйымдар мен форумдарға белсенді қатысу. Халықаралық қатынастардың жаңа сəулетін жəне əлемдік сауда-қаржы жүйесінің сұлбасын қалыптастыру кезінде Қазақстанның жаһандық шешімдерді қабылдау процестеріне қатысуы үшін жағдайлар жасаудың ерекше мəні бар. Қазақстан Республикасы мемлекеттен жоғары резервтік валюталарды қалыптастыру туралы мəселеде өз мүддесін тиянақты ілгерілететін жəне белсенді қорғайтын болады. Осы іс-қимылдың нəтижелілігі көп жағдайларда Қазақстанның дағдарысқа қарсы шараларды табысты іске асыруына, ел экономикасының дағдарыстан кейінгі жəне орнықты даму бағытына шығу қарқынына, инновациялық жəне əртараптандырылған экономиканы құру саласындағы нақты жетістіктерге байланысты болады. Қазақстан Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының жəне Шанхай ынтымақтастық ұйымының ықпалды мүшесі, Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің бастамашысы бола отырып, ұжымдық қауіпсіздіктің қазіргі жүйелері арасында стратегиялық диалогты құруға белсенді қатысатын болады. Қазақстан жанталаса қарулануды болдырмау, халықаралық қауымдастықтың ядролық қарусыздану жəне Ядролық қаруды таратпау туралы шарт режімін нығайту саласындағы күш-жігерін қолдауға арналған өзін ақтаған бағытты жалғастырады. Бұл ретте Қазақстан Республикасының беделді халықаралық ұйымдардағы (Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымы, Ислам Конференциясы Ұйымы жəне басқалары) төрағалығы шеңберіндегі мүмкіндіктері барынша іске қосылатын болады. Қазақстанның саясаты Шығыс пен Батыстың, Солтүстік пен Оңтүстіктің, ислам жəне христиан əлемдерімен көпір ретіндегі өз рөлін нығайтуға бағытталған өркениетаралық жəне конфессияаралық диалогты нығайту бойынша күшжігерін жалғастыратын болады. Төзімділіктің қазақстандық үлгісі халықаралық аренада кеңінен танылатын болады жəне басқа да елдердің практикасында қолданылатын болады. Қазақстан өзінің бірегей географиялық орналасуын тиімді пайдаланып, əлемдік жəне өңіраралық көлік коммуникациялары жүйесіндегі қайталанбайтын рөлін барынша нығайтатын болады. Қазақстанның əлемдік энергетикалық жəне азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлі айтарлықтай арта түседі. Қазақстан халықаралық еңбек бөлінісінде лайықты орнын алады жəне Дүниежүзілік сауда ұйымының қатысушысы болады. Қазақстан Орталық Азияда, Еуразия кеңістігінде əртүрлі жылдамдықтағы жəне көпдеңгейлі интеграциялауды күшейтуге арналған бағытын жалғастырады. Қазақстан Ресеймен қатар Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы, Еуразиялық экономикалық қоғамдастық жəне Кеден одағының орнықты өзегін құрайтын болады. Халықаралық қатынастар жəне сыртқы саясат саласындағы стратегиялық мақсаттар 2020 жылға қарай

қолайлы халықаралық орта қалыптасты, барлық мемлекеттермен тең құқықты ынтымақтастықтың достық қатынастарына қолдау көрсетіледі; ұлттық экономиканы əртараптандыру негізінде Қазақстанның халықаралық қоғамдастыққа жəне əлемдік шаруашылық байланыстарға интеграциялануының жоғары деңгейіне қол жеткізілді; өңір мемлекеттерінің саяси жəне экономикалық интеграциясы үшін жағдайлар мен алғышарттар қамтамасыз етіледі; Қазақстан өңірлік қауіпсіздіктің жəне саясиэкономикалық ынтымақтастықтың тиімді жүйесінің басты қатысушысы болып табылады; Қазақстан халықаралық жəне өңірлік қаржылық жəне саяси жетекші құрылымдардың басшы органдарында өкілдік етеді; Қазақстан халықаралық қатынастардың белсенді субъектісі болып табылады жəне əлемдік саясат үшін маңызды мəні бар шешімдерді қабылдауға қатысады

».

2. Қазақстан Республикасының Үкіметі осы Жарлықтан туындайтын шараларды қабылдасын. 3. Осы Жарлық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президентi Н.НАЗАРБАЕВ.

Астана, Ақорда, 2013 жылғы 11 қараша № 689


www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

9

ҰЛТТЫҚ БАНК ХАБАРЛАЙДЫ, ТҮСІНІКТЕМЕ БЕРЕДІ, ТҮСІНДІРЕДІ  15 қараша – Ұлттық валюта күні

Теңге тәлімгері

Бұл субъективті əрі аңқау пікір болып көрінуі мүмкін, бірақ менің ойымша, Ұлттық Банктің дизайнері, қазақстандық банкноттардың бірінші қатарының қосалқы авторы жəне бүкіл қалған банкноттардың авторы Меңдібай Əлі теңге үшін нағыз атабек – тəлімгер жəне бойтұмар болды. Мен оны 15 жылдай білемін, одан біраз сұхбат алдым. Осы жылдар бойы бұл ешқандай ұсақ пайдаға негізделмеген үлкен өнер – ақша туралы əңгіме болды. Меңдібай ақшаны есептеуге емес, оны оқып-тануға үйретеді, ақшаға ел, уақыт жəне адам туралы керемет новелла ретінде қарайды. Ол осы көркем миниатюраға бүкіл əлемді сыйғызуға тырысады, өз жұмысына барынша берілген адам. Бүгінде біз онымен өте жоғары жəне технологиялық өнер ретінде ұлттық валютаны жасау туралы əңгімелесеміз. Оған тамаша себеп те баршылық – теңгенің 20 жылдығы.

– Бұлар біздің Банкнот фабрикамыздың баспа өнімінің толыққанды үлгілері, олар бұл іспен кəсіби түрде айналысатын адамдарға арналған. Мысалы, «Көк құс» 5 мың дана таралыммен шығарылды. Біз оны банкнот жасаушылардың жуырда өткен конференциясында таныстырдық жəне екінші күні бұл үлгінің құны коллекционерлерде 300 еуро болды! – Ол коллекционерлер мен банкнот жасаушыларды несімен қызықтырды? – Жаңашылдығымен.

Тәжірибе жасауға арналған лицензия

– Сонда біз əлемнің бүкіл жаңалықтарын бірінші меңгеріп, кеңестік кезеңнен кейінгі кеңістікте ақшаны басып шығаруда жаңалықтың көшбасшысы болып табыламыз ба? – Назарды басқа нəрсеге аударайық: бізде отандық банкнот ісінің жиырма жылдық даму жолында банкноттардың ең жаңа қорғаныш элементтеріне жəне қасиеттеріне сынама жасауға мүмкіндік беретін жүйе құрылды. Бүгінгі күні біз бояу, қағаз, қорғаныш элементтерін жетекші əлемдік өндірушілердің бүкіл əзірлемелеріне қатысамыз. – Осындай басымдыққа қалай ие болдық? – Біріншіден, біздің Банкнот фабрикамызға жəне маған, дизайнер ретінде кəсіби тұрғыдан алғанда нағыз жаңашыл жұмысқа қатысқан қызықты. Ал екіншіден, бұл жағдай халықаралық компаниялардың ең жаңа əзірлемелерін ендірудің қалыптасқан үрдісіне байланысты орын алды. Бізде банкноттарға арналған жаңа элементтерді сынақтан өткізу, бейімдеу жəне өнеркəсіптік үлгіге жеткізудің нақты, үш сатылы жүйесі қалыптасқан. Бірінші сатысы – сынақ банкноттарын шығару. Сен дəл сондай банкнотты қолыңа ұстап тұрсың (осы беттегі иллюстрация ретінде ұсынып отырмын) – А.Д.). Осындай үлгілерде əлемдік деңгейдегі түрлі элементтер, ең жаңа əзірлемелер сынақтан өткізіледі. Бұл – өте күрделі зертханалық жұмыс. Нəтижесінде эмиссия сынақ банкноттарының 2-5 мың данасын құрайды. Осыған дейін біз газет оқырмандарына осындай банкноттардың кейбір үлгілерін көрсеттік. – Олардың ішіндегі ең көзтартарлық банкнот «Марко Поло» есімде қалды. «Жібек жолы» жобасы да өте əдемі болды…

мүмкін емес. Spark бояуының өзі ғарыш технологиялары үшін əзірленген болатын жəне оның бояу ауыстыру қасиетін ақшаны қолдан жасаушылар əлі күнге дейін қайталай алмай отыр. Бұл ретте бояудың қасиеттері тұтынушылар үшін өте ыңғайлы: олар бірден көзге көрінеді, бұл қолдан жасалған ақшаны түпнұсқасынан айыруға мүмкіндік береді. Қолдан жасалған ақшаның шамалы бөлігі – полиграфиялық қолдан жасалған ақша. Бірақ əдетте мұндай «көркемдік»

Алайда, мен бұрынғыдай қолмен жұмыс істеймін. Мысалы, «Көк құс» Лозанна дəмханаларының бірінде салфеткада пайда болды. Біз əріптестерімізбен алдағы жобаны талқылап жаттық, сол кезде ойымды білдіру үшін қағаз таба алмадым. Сол кезде бəріміз өз идеяларымыз бен символдарды қағаз салфеткаға сала бастадық. Əрине, дəмханаға салфеткасы үшін ақша төледік. Қазір ол салфетка швейцария франкісі үшін бүкіл қағазды шығаратын Landquart компаниясының мұражайында сақтаулы.

Жоғары өнер номиналдары Суретші өз мамандығын өзгертпейді: тура 20 жыл бойы Меңдібай Әлі қазақстандық банкноттардың дизайнын жасауда Ұлттық валютаның орнықтылығы жəне оған деген сенім көп жағдайда объективтік факторларға – ел экономикасындағы жалпы ахуалға жəне реттеушінің валюта нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляцияның өсуін ұстап тұру қабілеттеріне байланысты екендігін жақсы түсінемін. Экономистер тағы да ұлттық валютаның сенімділігі мен дағдарысқа қарсы тұруының бірқатар жағдайларын келтіре алады. Алайда, теңгенің сенімді болуының бірден-бір себебі: кезінде ақсүйек балаларға қараған сияқты оның жанында осы жылдар бойы «гувернер-ағасының» болуы. Немесе түркілер нұсқасында – «атабек».

«the Bluebird»

Дизайнерді елдер мен құрлықтарға ұшу сапарларының арасында Алматыдағы дəмханалардың біріне жарты сағатқа «отырғызуға» мүмкіндік туды. «Меңдібай Қойшыбайұлы, аспанда қалықтаған құс сияқты өмір сүрудесіз. Тағы да жаңа жобаңыз бар ма?», деп сұхбаттың алдында суретшіден сұрадым. Жауаптың орнына ол «the Bluebird» деген буклетті шығарып көрсетті. Буклеттің бірінші бетінде банкнот ісіндегі əйгілі есімдердің бəрі бар екен: Oberthur Fiduciaire. Fortress. Landquart, сондай-ақ ҚР Ұлттық Банкінің жəне Қазақстан Банкнот фабрикасының логотиптері. – Морис Метерлинктің «Көк құсы» банкнот жасаушыларды үйреншікті жағдайдан жоғары көтеріп, тамаша ойлар берді. Ертегі бойынша, құсты торға отырғызғаннан кейін ол көк түстен қара түске ауысады ғой... – Көк құс əрқашан да арман емес пе? Біз арманды «шідерлемейміз», біз онымен бөлісеміз. Бұл белгілі ертегіде көзің жұмулы болса ешнəрсе көре алмайсың делінген. Жасырын нəрсе – болашақты көру үшін ең алдымен батыл болуың керек. Бүкіл елдердің жəне бүкіл ғасырлардың банкноттары өткеннен сыр шертеді, бүгінгіні баяндап, арманымен бөліседі. Көп жылдар бойы банкноттарда ешнəрсе өзгермейтін сияқты болып көрінсе де, бұл тек елес түріндегі сезім ғана. Мұқият қарасаңыз, əлемнің ең үйреншікті банкноттарының өзінде уақыт белгілері: неғұрлым заманауи қорғаныш элементтері, жаңа қағаз, бояулар тұрақты түрде пайда болады. Бұрынғы дизайнының сыртқы көрінісі сақталғанмен де қандай да болсын дəрежеде тек қорғаныш қасиеттері ғана емес, сол сияқты көркемдік, мағыналық салмағы бар нышандар пайда болуда. – «Көк құс» жаңа 20 мың теңгелік банкнотпен байланысы бар деп болжам жасауға бола ма? – Нақтырақ айтсақ – банкнот ісінің жаңа əлемдік бағыттарымен. Біздің Банкнот фабрикамыздың базасында игерілетін «the Bluebird» жобасында жаңа технологиялар, бояулар, қағаз, қорғаныш элементтері жаңадан сынақтан өтуде. Бұл элементтер жеке-жеке немесе қандай да болсын комбинацияда бірқатар елдердің жаңартылған банкноттарында қолданылатынын жоққа шығаруға болмайды, себебі олар – банкноттардың дизайны мен қорғанышындағы маңызды жаңа қадам.

ретте осы ерекше өнімнің əлемдік нарығы үшін Қазақстан Банкнот фабрикасының осындай жобаларға қатысуының өзі түрлі елдерден едəуір тапсырыс түсіретін өндіріс пен дағдының деңгейін куəландырады. Бейнелеп айтқанда, мұндай тапсырыстар үшін таңдалатын фабрика ең үздік болуы тиіс. Футболдағы Лионель Месси сияқты. – Осындай жобаларды шығаратын фабрикаларды білесіз бе? – Көбісі сынақ банкноттарын жасайды, алайда, мұндай жобалар сирек. Банкнот

– Яғни, қазір сіз болашақ əлемдік ақшаның құпиясын, оның даму бағытын ашып бересіз бе? – Иə, ішінара. Алайда, өзің түсініп отырғандай, оны дайындау құпиясын емес. Біз бүкіл əлемге əйгілі «Көк құсқа», символизмнің негізін қалаушылардың бірі Морис Метерлинкке бекерден бет бұрған жоқпыз. Бұл жобада көп нəрсе символдық тұрғыда болады. Ең таңғаларлық нəрсе... қағаз болады. Қарапайым тілмен айтқанда, ол өте жұқа «қабат» сияқты: екі жағынан қағазбен қапталған полимер. Бірақ бұл қағаз бүтін, желімсіз жасалған, яғни қабатқа бөлінбейді. Сондай-ақ, «полимер» – ерекше қасиеттері бар қағаз. Қағаздың жаңа құрылымы мөлдір орындарды, жолақтар немесе символдарды желімдемеуге мүмкіндік береді. Қағаздың қасиеттерінің арқасында бұл элементтер оны өндірген кезде жасалады. Егер сынақ купюрасына қарасақ, аспанға қарай көгілдір түспен боялған мөлдір əрі шағын терезе жəне оған жарық түсіретін жұлдыз көрінеді. Аспан дегеніміз – еркіндік, биіктік, ал жұлдыз жарығы жолға нұр шашады. Техникалық тұрғыдан алғанда бұл – өте күрделі элемент, оны қолдан жасау мүмкін емес: мұндай полимерге өшірілмейтін бояу түсіру мүмкін емес. Ал бізде аққан жұлдыздың суреті тығыз текстурадан мөлдірге өтеді, бұны көшіруге болмайды. – Сынақ купюрасын, дизайнның жаңа тұжырымдамасын əзірлей отырып, сіз жетекші əлемдік компаниялардың ноу-хауын қолданасыз. Ал олардың бөліскенде мүддесі қандай? – Олар нақты өндірістік полиграфиялық базада жақсы өңделген элементтің əлемде жалпыға ортақ қолданыста болуына мүдделі. Сондай-ақ, бояу, қағаз, қорға ныш жіптерін өндірушілердің жаңа əзірлемелері бір-біріне бейімделгеніне де мүдделі. Алайда, əріптестеріміз үшін ең бастысы – банкноттың сынақ нұсқасын алу, ол бойынша өндіру мен пайдалану кезінде жаңалықтың қалай жүзеге асырылатынын бағалауға болады. Идеяның пайда болуына қарағанда, бұл идеяны өнеркəсіптік үлгіге дейін технологиялық орындау технологтардың, дизайнерлердің, полиграфистердің білімін, барынша еңбек етуді талап ететін үрдіс. Ал Қазақстан Банкнот фабрикасының алдыңғы жобалар арқылы расталған шығармашылық, техникалық, технологиялық əлеуеті бол ған дықтан таңдау біздің Банкнот фабрикасының пайдасына не себепті жасалғаны əбден түсінікті деп ойлаймын. Сондықтан біз бұл жоба туралы толыққанды, бірлескен əрі өзара тиім ді жоба деп айтамыз. Ноу-хау – ізденістеріміздің алғашқы сатысы ғана: əзірге талшық деңгейіндегі идея ғана бар, күш-жігерімізді біріктіре отырып, біз оны іске асырудамыз. Нəтижесінде «Көк құс» дүниеге келді.

…Футболдағы Лионель Месси сияқты

– Банкнот фабрикасының мүддесі қандай? Бұл айтарлықтай шығын ғой... – Бұл жобалар арқылы біз тек идеяларымызды, болашақ ақша белгілерінің дизайнерлік тұжырымдамаларын, олардың қорғалуын игеріп, өндірістің бүкіл жолын жəне есебін ғана үйренбейміз, біз жас мамандарымызды да үйретеміз. Алға озып кеткен, банкнот ісіндегі болашақ үрдістерді қалыптастыратын жобалар арқылы үйретеміз. Банкнот фабрикасының мүдделі болуы: ол ең заманауи машиналармен жабдықтала отырып, жалпы əлемдік үрдістің көшбасында келе жатыр, өндірісті, қызметкерлерінің біліктілігін тұрақты түрде жетілдіріп отырады. Бұл

– Сіз қазақстандық теңгеге айтарлықтай идея алып келдіңіз. Мысалы, тігінен орналастыру. Өкінген жоқсыз ба? – Идея ұнады. Қазір əлемнің көптеген банкнот жасаушылары оны белсенді түрде қолдануда. Жуырда РФ Орталық банкі Олимпиада қарсаңында бейнелері тігінен орналасқан купюраны шығарды! Менің ойымша, ақшаны практикада қолдануда бұл ыңғайлы болды. Атап айтқанда, ақшаны тігінен беретін банкоматтар үшін. Дизайнерлерге өз композициясын тігінен орналастыру ыңғайлы. Тігінен жəне көлденеңінен орналастырған бейнелерді үйлестіру көп шығармашылық еркіндік береді жəне бұл қорғаныш элементтерін орналастыру үшін өте ыңғайлы. – Жаңа сынақ банкнотта перизаттың бейнесі көрінеді. Бұл портреттер қайтып келеді деген тұспал ма? – Бұл тек айғақты көрсету: бұтақ па, портрет пе, бізге не бейнеленетіні маңызды емес. Бұл тек жеңілдікпен жүзеге асырылатын техникалық міндет.

«…Неге екенін білмеймін – сол... сүйемін»

өндірісіне арналған идеяларды əзірлеумен бірлі-жарым компаниялар, əдетте аты əлемге əйгілі жəне ғасырлық өндірісі бар компаниялар ғана айналысады. Сондықтан біздің əріптестеріміз – кəсіби рейтингінің жоғарғы сатыларында бірінші болып тұрған компаниялар немесе SICPA сияқты дара компания. Сондықтан олардың бізді таңдағаны үлкен абырой. Айтпақшы, мен үшін бұл – саланың əлемдік көшбасшыларымен үшінші дизайнерлік жоба. Бірінші жобадан кейін банкноттардың əлемдік өндірісіне SICPA компаниясы əзірлеген Spark белгісі енгізілді. Ол тұңғыш рет теңгенің 15 жылдығына арналған, номиналы 5000 теңгелік мерейтойлық банкнотта қолданылды. Бұл элементті сарапшылар банкнот өндірісінде төңкеріс жасаған элемент деп есептейді. Банкнот кейіннен əлемнің 120-дан астам банктерінде үлгі ретінде қойылды жəне Батыс Еуропа сарапшыларының пікірінше, ол банкнот ісінде қауіпсіздіктің жаңа əлемдік стандартын белгілеп берді. Банкнотымыздағы Spark элементі ең үздік қорғаныш элементі ретінде танылды. Ол ыңғайлы əрі қажет. Ал біздің банкнотымызды 2008 жылы IACA ұйымы əлемдегі ең үздік қорғалған банкнот деп таныды. Бүгінгі күні Spark бірнеше ондаған елдердің банкноттарында қолданылады: ол еурода, долларда, швейцария франкісінде бар. Ал біз үшін маңызды нəрсе – бояу өндіруші ойлап таба алмаған қасиеттерін ашу болды жəне біз оны іске асыра алдық. Дəл осындай жағдай Optics қорғаныш элементіне қатысты орын алды, біз оны осыған ұқсас жобада əзірледік. Ең алғаш рет Optics қорғаныш жібі Қазақстан Тəуелсіздігінің 20 жылдығына арналған Қазақстанның он мыңдық купюрасында пайда болды. Ал қазір бүкіл əлемде кеңінен қолданылуда.

Жоғары лигаға жол

– Оқырмандардың назарына сала кетейін, бұл ретте купюра Халықаралық банкнот қоғамдастығының (International Bank Note Society - IBNS) конкурсында «Жылдың үздік банкноты» ретінде танылды. Бұл «Оскар» сияқты – тек банкноттар үшін! Сондай-ақ, IBNS биыл да сол сериядағы жаңа бес мыңдық қазақстандық банкнотты əлемдегі ең үздік, ең əдемі ретінде атады. Мұның өзі біз үшін W – табыс. – Жалпы алғанда, бұл өзара тиімді жағдай. Əріптестерге бастама күйінде ресімделген идеяны жаппай өндіріске жеткізу қажет. Олар үшін шешуші сəт, жəне бүкіл Жер шары үшін өзекті əрі қажетті болатын өнімнің сапасы маңызды. Ал біз (саланы жаңа меңгеріп жатқандар) үшін бұл дəстүрлері ғасырлар бойы қалыптасқан саланың жоғары лигасына кіруге мүмкіндік береді. – Соған қарамастан, банкноттарды қолдан жасаған, қолдан жасауда жəне қолдан жасай береді... сонда осындай күш-жігер не үшін қажет? – Əрине, қолдан жасайды. Ең алғашқы ақша белгілерінен бастап. Бірақ қазір бұл қолдан жасау көбінесе – шала қолөнер. Имитацияға қол жеткізуге болады, алайда, «талшық» деңгейінде көшіру техникасымен немесе принтермен біз сөз қылып отырған жаңалықтарды шығару

өнердің артында шала қолөнершілер тұрмайды. Тарихқа жүгінсек, мұндай қолдан жасалған ақша – соғыстың құралы іспеттес... – Сіз əлемдік өндірушілермен əріптес тіктің үш деңгейі туралы айтып өттіңіз... – Екінші кезең – ескерткіш жəне мерей тойлық банкноттарды шығару. Соңғы жылдары оларды тұрақты түрде шығару іске асырылуда. Əдетте, Мемлекет басшысы бекіткен Ұлттық Банк тұжырымдамасына сəйкес жылына бір банкнот шығарылады. Дизайн тұрғысынан алсақ, бұл ең бір қызықты өнімнің түрі. Біздің ойымызша, тек нумизматтар ғана емес, бүкіл халық та осындай банкноттардың арқасында өз елі туралы жаңа мəліметтерді біле алады. Банкноттардың бірінші қатары жаңа тəуелсіз мемлекетті əлемге таныстырып, оның өзіндік ерекшелігін, мəдениеті мен тарихын көрсетті. Одан кейін шығарылған, Ислам конференциясына, ЕҚЫҰ-ға, Азиадаға арналған ескерткіш банкноттар бойынша еліміздің бүкіл əлеммен ықпалдаса отырып, дүниежүзілік мəні бар іс-шараларға қатыса отырып немесе оларды өткізе отырып, əрбір даму кезеңіндегі қадамдарын бағалауға болатын еді. Бұл тек біздің республикамызға ғана тəн жағдай емес. Мұндай ақшаға сұраныс бар екені құпия емес: көп жағдайда олар нумизматтардың коллекцияларында шоғырланады немесе жеке мұрағаттарда аса қастерлі заттар ретінде сақталады. Біз үшін мұндай жұмыс жаңа технологиялық бағыттар бойынша алға қадам басуға мүмкіндік береді. Сынақ банкноттарында өңделгеннің бəрі өндіріске кетеді. Əдетте, ескерткіш банкноттардың таралымы 10-40 млн. дана құрайды, оқиғаның немесе тақырыптың маңыздылығына қарай. Бұл таралымдар бойынша біз купюралардың айналымдағы жолын жəне қандай элементтерді келесі деңгей – айналыстағы серияларға көшіруге болатынын таразылаймыз. – Кейде ескерткіш банкноттар бірегей болады, ал кейбір жағдайларда ескі қатар негізінде қалыптасады. Бұл неге байланысты? – Бəрі эмиссия міндеттеріне байланысты. Əдетте, қолданыстағы қатардың негізінде республикалық оқиғаларға арналған банкноттар шығарылады. Бұл тұрғыда шығындар да азырақ, оның ішінде жаңа элементтерді сынақтан өткізуге де. Бірегей ескерткіш банкнот – маңызды қадам əрі сынақ, себебі біз оларда сынау сатысында қолданған əзірлемелерді пайдаланамыз. Нəтижесі оң болған жағдайда жаңа айналыстағы ақшаны шығара отырып, біз оларды қолдана аламыз.

Музаның көмегімен

– Меңдібай, сіз бірінші қатарды əзірлеуге қатыстыңыз. 20 жылдан кейін шығармашылық ойларыңызды техникалық мүмкіндіктерге бейімдеу жеңілдеу болды ма? – Шығармашылық үрдісте ешнəрсе өзгерген жоқ: жаңа нəрсе ойлап табу қай кезде де қиын. Идеяның пайда болу үрдісі де өзгерген жоқ: ол көп ізденуді, көп оқуды талап етеді. Алайда, технологиялық тұрғыдан жеңілірек болғаны рас.

– Теңге қатары өзгереді деп айтқалы көп болды… – Айналымда үш номинал бар, ендігі кезек 1000, 500 жəне 200 теңгелік номиналдарда. Олар айналысқа жүйелі түрде шығарылатын болады. – Бұл қатардың идеясы қандай? – …Əлем өзгеруде. Еліміз өзгеріп, даму, есею үстінде. Жол басында өзекті болған жағдайлар бүгінде өзектілігін жойды. Басқа ақиқат, басқа нышандар пайда болды. Мақсаттар өзгеріп жатыр. Ұрпақ өзгеруде. Адамның өзі де өзгеріп жатыр. Алайда, мəңгілік құндылықтар да бар. Отан ұғымы ешқашан өзгермейді. Қара шаңырақ əрқашан шаңырақ болып қалады. Ана ана болып, балалар бала болып қалады. Жаңа сериядағы банкноттармен жұмыс істеген кезде мен Мағжан Жұмабаевтың ертеректе жазылған мына өлең жолдарын үнемі еске түсіретінмін: «Күлдей күңгірт шашы бар, Тоқсан бесте жасы бар, Көз дегенің – сұп-сұр көр. Таспиқ санап бүгіліп, Жерге қарап үңіліп, Көрше ауыр күрсінер, Менің бір қарт анам бар, Неге екенін білмеймін – Сол анамды сүйемін. Сағымы сайран құрады, Бораны ұлып тұрады, Қыс – ақ кебін, жаз – сары. Орманы жоқ, шуы жоқ, Тауы да жоқ, суы жоқ, Мəңгі өлік сахарасы. Сарыарқа деген жерім бар, Неге екенін білмеймін – Сол Арқамды сүйемін!» – Ақша дегеніміз аса практикалық, «саудагерлік» материя, ал сіз оған жаныңызды, жүрегіңізді бересіз… – Қайсысы бүйректен, қайсысы жүректен шығатынын анықтау қиын ғой. Бұл атмосферада болған кезде материяның тереңіне бойлай ой қозғайсың. Бұл мүлдем басқа сезім... Бұл ғарыш сияқты. Осы миллиметр мен микронда біз толыққанды көркем туынды жасаймыз. Оның мөлшері шамалы болса да. Сенің еліңнің белгісіндей болатын туындымен кəсіби тұрғыда жұмыс істеген кезде өзің де болашақ банкнотты ақша белгісі ретінде емес, Отаныңның бір нышаны ретінде сезінесің. Бəлкім, отандастарымның біреуі жаңа банкнотты қолына алып, оған қараған кезде Мағжан Жұмабаевтың мынадай өлең жолдарын есіне алар: Кең дала, көресің ғой, ана жатқан, Жібектей жасыл шөптер бетін жапқан, Асқар тау, балдан тəтті сулары бар Əне, сол анам еді мені тапқан.

Біз әдейі істеген жоқпыз!

– Кейбір адамдар банкнот қатарын осылайша жиі ауыстырудың қажеті жоқ деп есептейді. Олардың айтуынша, біз қағаз, бояу өндірушілердің тізгінінде кетеміз... – Бұл барып тұрған ақымақтық. Тойота өз фараларын шаршыдан дөңгелек нысанға олардың өлшемі жақсырақ болғаннан емес, ондай нысанды жеткізушілер зорлап міндеттегеннен кейін ауыстырды деген тұжырым сияқты. – Барлық балаларыңызды бірдей жақсы көретініңізді түсінемін... Алайда, қайсысын ерекше жақсы көресіз? – Барыс бейнеленген он мыңдық

купюраны, ол 2007 жылы əлемдегі ең үздік банкнот ретінде IACA-ның кəсіби марапатына ие болды. Менің ол туралы пікірім таңдауға барлық қатысушылардың пікірімен, одан кейін конкурстық комиссияның пікірімен де сəйкес келгеніне қуаныштымын. Маған қою қызыл шарап түстес ескі 5 мыңдық банкноттар да ұнайтын. Жаңа банкноттардан 2 мыңдық банкноттар ұнайды. Мен оны ... жас қыз сияқты: нəзік əрі пəк деп айтар едім. Түсі де айрықша. Көптеген дизайнерлер тек компьютер істей алатын бейнелерді шаблон түрінде жасайды. Ал менің баспаханалық тəжірибем үлкен болғандықтан, банкнотпен жұмыс істеген кезде, өзім қолмен ойып істеймін, офорттар жасаймын, ксилографияны, линогравюраларды қолданамын. Күні бойы үсті-басым бояуда болады. Осылайша, апталап – айлап. Бұл мүлдем басқа шығармашылық үрдіс. Жəне машинадан қағазға түсірген кезде... бұл өзге сезім: мен өзім бейнебір басып шығаратын нысанға айналғандай боламын! Өкінішке қарай, бұл тəсілдерді білетіндер аз. Мен оны басқа заманның адамы болғаннан кейін қолданамын. Сондықтан да ХІХ жəне ХХ-ғасырларды ХХІ-ші ғасырмен үйлестіремін. Сонымен қатар, Иоганн Гуттенбергтің заманынан біздің ісімізде ешнəрсе өзгерген жоқ деп есептеймін! Ал бұл туралы баспаханада айтқан кезде мені басында ешкім түсінбейді. Олар бояуды қалайша қосарлап қолдануға болады деп айтады: бұл оқулықтарда жоқ нəрсе ғой! Мен оларға осылай істеуге болады жəне ол қажет деп айтқан кезде, олардың зəресі қашады. Ал нəтижесін көріп, оның қалай жасалғанын түсінген кезде шеберлік тұрғысынан келесі сатыға көтеріледі. Сондықтан бізде банкноттардың түстері де өзге болып шығады. Мысалы, жаңа бес мыңдық банкнот. Біз ол туралы көп дауластық: «Миминодағы» жағдай сияқты: «Қандай колерді бояй мыз? – Ұнамай ма – өзің ал да боя!». Нəтижесінде бəрі ойдағыдай болды. Мен біздің ізденісіміз бен нəтижеміз IBNS сыйлығымен атап өтілгеніне таңғалсам да, өте қуаныштымын. Екі жыл қатарынан бір елдің, бір серияның банкноттарына кəсіби мамандардың Интернет-дауыс беруінің жеңімпазы болу – біздің ісіміздегі мүмкін емес жағдай. – Əлемді таңғалдырдыңыз! – Біз əдейі істеген жоқпыз: біз бомба немесе сенсация емес, ақшаны жасаймыз! Алайда, қазір конференцияларда барлығы да қазақтар тағы да бір нəрсе басып шығарады деп күтеді! – 20 мыңдық банкнот туралы сұрағым-ақ келіп тұр… – Жауап бермеймін. Бəрінің уақыты бар. Алайда, мынадай нəрсені атап өтейін: «Көк құс» – біз өзіміздің 20 жылдығымызда көтерілетін банкнот өндірісінің жоғары сатысы. Жəне ол арқылы біздің қандай жолмен өткеніміз түсінікті болады. – Кəсіби мамандар біздің банкноттарымыздың басынан бастап жоғары меже алғанын айтады: бірінші, жақсы жасалған қазақстандық теңге қатары үшін «Харрисон жəне ұлдары» фабрикасын ағылшын королевасы алтын белгімен марапаттады. Ал қазақстандық суретшілердің тобы бұл белгіге ілікті ме? – Жоқ. Бұл сапалы түрде орындалған шетелдік тапсырыс үшін фабрикаға берілген марапат болды. Ол кезде фабрика шағын ғана компания болатын. Ал кейіннен бүкіл əлемге əйгілі болды. – Біреулер сіз туралы: қандай бақытты адам, өзіне қанша ақшаның суретін сала алады деп ойлайтын шығар... – Жалақыдан артық сала алмайсың! Ал қалғаны – менікі емес. – Банкноттың сіздің жеке туындыңыз болудан қалып, ақшаға айналғанын қандай сəтте түсінесіз!? – Онымен есеп айырысқан кезде ғана! – Суреттеріңізді салып, көрмелерге қойып жүрсіз бе? – Осы күндері Ұлттық Банкте менің бұрынғы жəне жаңа жұмыстарымның көрмесі ашылды. Екінші көрмем Лондонда – Дизайн мұражайында ашылып жатыр. Сол жерде желтоқсанда бізге 2012 жылғы əлемнің ең əдемі банкноты үшін IBNS марапатын тапсырады. Үшінші көрмем қазір Мюнхенде ашылады, онда банкноттар жəне бояу суреттерім көрмеге қойылады. – Қазір сіз қай үлгіде жұмыс істеп жатырсыз – сұрағым суреттеріңіз туралы? – Бағытымды объекті мен көңіл күйіме қарай таңдаймын. Түс керек болса фовизмге (французша les fauves – жабайы аңдар, бояудың «жабайы» əсері үшін бағытты да солай атады) жүгінемін. Егер қырлы заттарды салсам, кубизмге кетіп қаламын. Ал кейде соцреализмге деген ностальгия пайда болады. Ондай кезде мен сол заманға ораламын. Неге оралмасқа? Бұл сезімімді, көңіл күйімді білдіруге мүмкіндік береді. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Алевтина ДОНСКИХ.


10

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

 14 қараша – халықаралық Сапа күні

Сапа – даму шарты Өнімдердің сапасын жақсарту жəне тұтынушыларға сапалы қызмет көрсету мақсатында 1989 жылдан бері халықаралық Сапа күні аталып өтіп келеді. Мұндай шешімді Еуропалық сапа одағының ұсынысы негізінде БҰҰ қабылдаған болатын. Марат РЫСБЕКОВ, Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің Астана қаласы бойынша департамент басшысы.

Біздің мемлекетімізде Елбасымыздың сегіз жыл бұрын бекіткен Қазақстан Республикасы Президентінің «Алтын сапа» сыйлығы мен «Қазақстанның үздік тауары» республикалық көрмеконкурсы дəстүрлі түрде аталып өтіп келеді. Сапа мəселесіне Елбасының өзі ерекше мəн беруде. Үдемелі индустриялық-инно-

вациялық даму мемлекеттік бағдарламасының қабылданып, жүзеге

асырылуы, Қазақстанның Кедендік одаққа мүше болуы, Ресей жəне Беларусь елдерімен Біріккен экономикалық кеңістікте жұмыс істеуі ел бизнесінің алдында жаңа бағыттар мен мүмкіндіктердің ашылуына қолайлы жағдай туғызуда. Біз бұл кеңістікті сапалы да арзан өнімдер шығаруға қол жеткізген кезде ғана кеңінен игере аламыз. Осындай мақсаттарға жету үшін қазіргі таңда біздің отандық өндірушілер халықаралық стандарттарға сəйкес жұмыс істеуге кірісіп те кетті. Елбасы өзі нің жыл сайынғы Қазақстан халқына жолдауларында халықаралық стандарттарға көшу мəселесін жүйелі түрде ескертіп отырады. Халықаралық стандарттарға негізделу экономикалық салалардың дамуымен қатар денсаулық сақтау, қауіпсіздік ісіне, жалпы,

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 12 қараша

№1210

Астана, Үкімет Үйі

Басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2013 жылға арналған квоталарды белгілеу және басым жобалар бойынша шетелдiк жұмыс күшiн тартуға рұқсат берудің шарттарын бекіту туралы Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi: 1. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2013 жылға арналған квота белгіленсін. 2. Қоса беріліп отырған: 1) «Балқаш жылу электр станциясын салу» жобасын (өтініш беруші – «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамы) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары; 2) «Көксу өзенінде шағын су электр станциялары каскадын салу (Рудничный су электр станциясы-1 салу – 2013 жыл; Рудничный су электр станциясы-2 салу – 2014 жыл)» жобасын (өтiнiш берушi – «Датанг-ТТ-Энерджи» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары; 3) «CKD (ұсақ тораптық) жинақтау əдісімен «Nomad» моделіндегі «Ssang Yong» маркалы автомобильдер өндірісін құру» жобасын (өтініш беруші – «СарыарқаАвтоПром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары; 4) «Қазақстан Республикасы аумағында «Тойота» маркасының автомобильдерін құрастыру» жобасын (өтініш беруші – «СарыарқаАвтоПром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №1210 қаулысына қосымша Басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2013 жылға арналған квота Р/ с№ 1

2

3

4

1

Жобаның атауы

Өтініш беруші

2 3 Балқаш жылу электр стан- «Самұрықциясын салу Энерго» акционерлік қоғамы Көксу өзенінде шағын су электр станциялары каскадын салу (Рудничный су электр станциясы-1 салу – 2013 ж; Рудничный су электр станциясы-2 салу – 2014 ж) CKD (ұсақ тораптық) жинақтау əдісімен «Nomad» моделіндегі «Ssang Yong» маркалы автомобильдер өндірісін құру Қазақстан Республикасы аумағында «Тойота» маркасының автомобильдерін құрастыру

«Датанг-ТТЭнерджи» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi

Іске асыру орны

Іске Квота асыру (адам) мерзімі 5 6 2010 – 100 2018 ж.ж.

4 Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Үлкен кенті Алматы об- 2009 – 9 лысы, Текелі 2014 ж.ж. қалалық əкімшілігі, Рудничный кенті

«СарыарқаАвто Пром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi

Қостанай қаласы

2012 – 81 2014 ж.ж.

«СарыарқаАвто Пром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi

Қостанай қаласы

2013 – 15 2014 ж.ж.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №1210 қаулысымен бекітілген «Балқаш жылу электр станциясын салу» жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары (өтініш беруші – «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамы) 1. Аумағында басым жоба іске асырылатын уəкiлеттi органға жұмыс берушi не ол уəкiлеттiк берген тұлға ұсынатын шетелдiк жұмыс күшiн тартуға өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуы тиіс: 1) тегi, аты, əкесiнiң аты (оның iшiнде латын əрiптерiмен), туған күнi мен жылы, азаматтығы, паспортының (жеке басын куəландыратын құжаттың) нөмiрi, берiлген күнi жəне оны берген орган, тұрақты тұратын елi, шыққан елi, бiлiмi, еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган бекiтетiн Қазақстан Республикасында қолданылатын басшылар, мамандар жəне басқа да қызметшiлер лауазымдарының бiлiктiлiк анықтамалығына, ұйымдардың басшылары, мамандары мен басқа да қызметшiлерi лауазымдарының үлгiлiк бiлiктiлiк сипаттамаларына, жұмысшылардың жұмыстары мен кəсiптерiнiң бiрыңғай тарифтiк-бiлiктiлiк анықтамалығына, жұмысшылар кəсiптерiнiң тарифтiк-бiлiктiлiк сипаттамаларына жəне 01-99 «Кəсiптер сыныптауышы» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк сыныптауышына сəйкес мамандығының, бiлiктiлiгiнiң (лауазымының) атаулары көрсетiле отырып, тартылатын шетелдiк қызметкерлер туралы мəлiметтер; 2) Қазақстан Республикасының күшiне енген халықаралық шарттарында көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тəртiппен заңдастырылған бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды расталған аудармалары (егер құжат мемлекеттiк немесе орыс тiлiнде толтырылған болса, көшiрмелерi); 3) оның бұрын iстеген жұмыс берушiсiнiң ресми бланкiсiндегі қызметкердiң еңбек қызметi туралы жазбаша растауы немесе Қазақстан Республикасында танылатын өзге де растаушы құжаттар қоса берiлген, қызметкердiң еңбек қызметi туралы ақпарат (тиiстi кəсiп бойынша жұмыс өтілі жөнiнде бiлiктiлiк талаптары болған кезде); 4) басым жобаны іске асыруға қатысуы туралы куəландыратын шарттан нотариалды расталған үзiндi не салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынумен көшірмесі (мердiгерлік жəне қосалқы мердiгерлік ұйымдар үшін). 2. Шетелдік қызметкерлердің келуі «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 35-бабында көзделген шарттар сақталған жағдайда жүзеге асырылады. 3. 3 жəне 4-санаттар бойынша рұқсаттар алынған шетелдік қызметкерлер басқа əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң аумағында орналасқан кəсіпорындарға, ұйымдарға іссапарға жіберіле алмайды. 4. Шетелдік жұмыс күшін тартудың осы шарттармен реттелмеген өзге де талаптары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы № 45 қаулысымен бекітілген Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру қағидаларымен жəне шарттарымен регламенттеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №1210 қаулысымен бекітілген «Көксу өзенінде шағын су электр станциялары каскадын салу (Рудничный су электр станциясы-1 салу – 2013 ж, Рудничный су электр станциясы-2 салу – 2014 ж.)» жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары (өтiнiш берушi – «Датанг-ТТ-Энерджи» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) 1. Аумағында басым жоба іске асырылатын уəкiлеттi органға жұмыс берушi не ол уəкiлеттiк берген тұлға ұсынатын шетелдiк жұмыс күшiн тартуға өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуы тиіс: 1) тегi, аты, əкесiнiң аты (оның iшiнде латын əрiптерiмен), туған күнi мен жылы, азаматтығы, паспортының (жеке басын куəландыратын құжаттың) нөмiрi, берiлген күнi жəне оны берген орган, тұрақты тұратын елi, шыққан елi, бiлiмi, еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган бекiтетiн Қазақстан Республикасында қолданылатын басшылар, мамандар жəне басқа да қызметшiлер лауазымдарының бiлiктiлiк анықтамалығына, ұйымдардың басшылары, мамандары мен басқа да қызметшiлерi лауазымдарының үлгiлiк бiлiктiлiк сипаттамаларына, жұмысшылардың жұмыстары мен кəсiптерiнiң бiрыңғай тарифтiк-бiлiктiлiк анықтамалығына, жұмысшылар кəсiптерiнiң тарифтiк-бiлiктiлiк сипаттамаларына жəне 01-99 «Кəсiптер сыныптауышы» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк сыныптауышына сəйкес мамандығының, бiлiктiлiгiнiң (лауазымының) атаулары көрсетiле отырып, тартылатын шетелдiк қызметкерлер туралы мəлiметтер; 2) Қазақстан Республикасының күшiне енген халықаралық шарттарында көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тəртiппен заңдастырылған бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды расталған аудармалары (егер құжат мемлекеттiк немесе орыс тiлiнде толтырылған болса, көшiрмелерi); 3) оның бұрын iстеген жұмыс берушiсiнiң ресми бланкiсiндегі қызметкердiң еңбек қызметi туралы жазбаша растауы немесе Қазақстан Республикасында танылатын өзге де растаушы құжаттар қоса берiлген, қызметкердiң еңбек қызметi туралы ақпарат (тиiстi кəсiп бойынша жұмыс өтілі жөнiнде бiлiктiлiк талаптары болған кезде);

С.АХМЕТОВ.

4) басым жобаны іске асыруға қатысуы туралы куəландыратын шарттан нотариалды расталған үзiндi не салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынумен көшірмесі (мердiгерлік жəне қосалқы мердiгерлік ұйымдар үшін). 2. Шетелдік қызметкерлердің келуі «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 35-бабында көзделген шарттар сақталған жағдайда жүзеге асырылады. 3. 3 жəне 4-санаттар бойынша рұқсаттар алынған шетелдік қызметкерлер басқа əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң аумағында орналасқан кəсіпорындарға, ұйымдарға іссапарға жіберіле алмайды. 4. Шетелдік жұмыс күшін тартудың осы шарттармен реттелмеген өзге де талаптары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы №45 қаулысымен бекітілген Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру қағидаларымен жəне шарттарымен регламенттеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №1210 қаулысымен бекітілген «CKD (ұсақ тораптық) жинақтау əдісімен «Nomad» моделіндегі «Ssang Yong» маркалы автомобильдер өндірісін құру» жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары (өтініш беруші – «Сарыарқа АвтоПром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) 1. Аумағында басым жоба іске асырылатын уəкiлеттi органға жұмыс берушi не ол уəкiлеттiк берген тұлға ұсынатын шетелдiк жұмыс күшiн тартуға өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуы тиіс: 1) тегi, аты, əкесiнiң аты (оның iшiнде латын əрiптерiмен), туған күнi мен жылы, азаматтығы, паспортының (жеке басын куəландыратын құжаттың) нөмiрi, берiлген күнi жəне оны берген орган, тұрақты тұратын елi, шыққан елi, бiлiмi, еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган бекiтетiн Қазақстан Республикасында қолданылатын басшылар, мамандар жəне басқа да қызметшiлер лауазымдарының бiлiктiлiк анықтамалығына, ұйымдардың басшылары, мамандары мен басқа да қызметшiлерi лауазымдарының үлгiлiк бiлiктiлiк сипаттамаларына, жұмысшылардың жұмыстары мен кəсiптерiнiң бiрыңғай тарифтiк-бiлiктiлiк анықтамалығына, жұмысшылар кəсiптерiнiң тарифтiк-бiлiктiлiк сипаттамаларына жəне 01-99 «Кəсiптер сыныптауышы» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк сыныптауышына сəйкес мамандығының, бiлiктiлiгiнiң (лауазымының) атаулары көрсетiле отырып, тартылатын шетелдiк қызметкерлер туралы мəлiметтер; 2) Қазақстан Республикасының күшiне енген халықаралық шарттарында көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тəртiппен заңдастырылған бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды расталған аудармалары (егер құжат мемлекеттiк немесе орыс тiлiнде толтырылған болса, көшiрмелерi); 3) оның бұрын iстеген жұмыс берушiсiнiң ресми бланкiсiндегі қызметкердiң еңбек қызметi туралы жазбаша растауы немесе Қазақстан Республикасында танылатын өзге де растаушы құжаттар қоса берiлген, қызметкердiң еңбек қызметi туралы ақпарат (тиiстi кəсiп бойынша жұмыс өтілі жөнiнде бiлiктiлiк талаптары болған кезде); 4) басым жобаны іске асыруға қатысуы туралы куəландыратын шарттан нотариалды расталған үзiндi не салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынумен көшірмесі (мердiгерлік жəне қосалқы мердiгерлік ұйымдар үшін). 2. Шетелдік қызметкерлердің келуі «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 35-бабында көзделген шарттар сақталған жағдайда жүзеге асырылады. 3. 3 жəне 4-санаттар бойынша рұқсаттар алынған шетелдік қызметкерлер басқа əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң аумағында орналасқан кəсіпорындарға, ұйымдарға іссапарға жіберіле алмайды. 4. Шетелдік жұмыс күшін тартудың осы шарттармен реттелмеген өзге де талаптары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы № 45 қаулысымен бекітілген Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру қағидаларымен жəне шарттарымен регламенттеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №1210 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы аумағында «Тойота» маркасының автомобильдерін құрастыру» жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттары (өтініш беруші – «СарыарқаАвтоПром» жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi) 1. Аумағында басым жоба іске асырылатын уəкiлеттi органға жұмыс берушi не ол уəкiлеттiк берген тұлға ұсынатын шетелдiк жұмыс күшiн тартуға өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуы тиіс: 1) тегi, аты, əкесiнiң аты (оның iшiнде латын əрiптерiмен), туған күнi мен жылы, азаматтығы, паспортының (жеке басын куəландыратын құжаттың) нөмiрi, берiлген күнi жəне оны берген орган, тұрақты тұратын елi, шыққан елi, бiлiмi, еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган бекiтетiн Қазақстан Республикасында қолданылатын басшылар, мамандар жəне басқа да қызметшiлер лауазымдарының бiлiктiлiк анықтамалығына, ұйымдардың басшылары, мамандары мен басқа да қызметшiлерi лауазымдарының үлгiлiк бiлiктiлiк сипаттамаларына, жұмысшылардың жұмыстары мен кəсiптерiнiң бiрыңғай тарифтiкбiлiктiлiк анықтамалығына, жұмысшылар кəсiптерiнiң тарифтiк-бiлiктiлiк сипаттамаларына жəне 01-99 «Кəсiптер сыныптауышы» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк сыныптауышына сəйкес мамандығының, бiлiктiлiгiнiң (лауазымының) атаулары көрсетiле отырып, тартылатын шетелдiк қызметкерлер туралы мəлiметтер; 2) Қазақстан Республикасының күшiне енген халықаралық шарттарында көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тəртiппен заңдастырылған бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды расталған аудармалары (егер құжат мемлекеттiк немесе орыс тiлiнде толтырылған болса, көшiрмелерi); 3) оның бұрын iстеген жұмыс берушiсiнiң ресми бланкiсiндегі қызметкердiң еңбек қызметi туралы жазбаша растауы немесе Қазақстан Республикасында танылатын өзге де растаушы құжаттар қоса берiлген, қызметкердiң еңбек қызметi туралы ақпарат (тиiстi кəсiп бойынша жұмыс өтілі жөнiнде бiлiктiлiк талаптары болған кезде); 4) басым жобаны іске асыруға қатысуы туралы куəландыратын шарттан нотариалды расталған үзiндi не салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынумен көшірмесі (мердiгерлік жəне қосалқы мердiгерлік ұйымдар үшін). 2. Шетелдік қызметкерлердің келуі «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 35-бабында көзделген шарттар сақталған жағдайда жүзеге асырылады. 3. 3 жəне 4-санаттар бойынша рұқсаттар алынған шетелдік қызметкерлер басқа əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң аумағында орналасқан кəсіпорындарға, ұйымдарға іссапарға жіберіле алмайды. 4. Шетелдік жұмыс күшін тартудың осы шарттармен реттелмеген өзге де талаптары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы № 45 қаулысымен бекітілген Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру қағидаларымен жəне шарттарымен регламенттеледі.

халық тұрмысының жақсаруына игі ықпалын тигі зеді. Елімізге халықаралық нарықта өзінің орнын табуына көмектеседі. Экспорттық тауарлардың көбеюін тудырады. Сондықтан елде өндірілетін өнімдер сапасының жоғары, халықаралық стандарттарға сəйкес болуы мемлекет тарапынан нақты бақылауға алынған. Елімізде өндірілетін өнімнің сапалылығы мен стандарттарға сəйкестігін қадағалайтын арнайы зертханалар мен бақылау ұйымдары жұмыс жасайды. Бұл бағытта қол жеткен жетістіктеріміз де жоқ емес. Бүгінде халықаралық стандарттар көптеген өндіріс салаларында қолданысқа ие. Ал енді Астана қаласы бойынша өнімнің сапасы мен қауіпсіздігі бойынша қандай жұмыстар жасалуда деген сұраққа келейік.

Шындығында, бəрі ойдағыдай деп айтуға əлі де болмайды. Себебі, нарықта қазірге дейін сапа талаптарына мəн бермейтін кəсіпкерлер жетіп артылады. Осы жылдың 9 айы ішінде жоспарлы жəне жоспардан тыс тексеріс барысында 90 субъекті тексеріліп, соның ішінде 70 кəсіпкерлік субъектісінің техникалық талаптарға сəйкес келмеуі сол жағдайдың дəлелі болды дей аламыз. Егер мұны үлестік көрсеткішпен есептейтін болсақ 79 пайызды құрайды екен. Техникалық талаптарға сəй кес келмейтін өнімдерді нарықтан шеттетуді реттеу Қазақстан Республикасының бас мемлекеттік инспекторларының құзыретінде болған еді. Алайда, бас мемлекеттік инспекторлардың шешім қабылдау тиімділігі айқын байқалмады. Осыған байланысты бас инспекторлардың жұмысын жақсарту қолға алынып, осы бойынша қосымша нормативтік құқықтық актілерді қабылдау алға қойылған. Бұл актілер бас мемлекеттік инспектордың жұмысына оң əсер тигізетініне сенімдімін.

Кəсіпкерлер тарапынан тауарлар мен қызметтердің техникалық талаптарға сай келмеу жолдарын шектеу үшін, 2012 жылы «Тауарларды өткізу жəне жабдықтау бойынша профилактикалық бақылау əдістемесі (Астана қаласы департаменті мысалында)» атты əдістеме құралын жарыққа шығардық. Бұл құрал бойынша ҚР Техникалық басқару жəне метрология заңнамасына сəйкес сатушыларға сапалы өнім өндіру, өткізу бойынша кеңес беру көзделген. Өйткені, мемлекеттік инспекторлар мен сатушылардың жүйелі байланыста болуы арқылы көптеген заң бұзушылықтарды жоюға болады. «Жеткізуші-сатушы-тұтынушы» байланысының жақсы жұмыс істеуі үшін кəсіпкер өнімінің техникалық талаптар мен стандарттарға сəйкес болуын қадағалауға тиіс. Профилактикалық бақылауды жүргізер алдында мемлекеттік инспектор СҮ немесе ОСО жетекшілерімен кездесіп, жазбаша түрде жалға берілген сауда нүктесін

тексеру туралы жұмыстың болатындығын жеткізу керек. Жұмыстың басты сипаты – Қазақстан Республикасының техникалық бақылау жəне метрология талаптарының сақталынуы бойынша саудагерлермен əңгімелесу (пікір алмасу). Басты қағидасы – мемлекеттік инспекторлар мен тауар өткізуші (сатушы) арасында сенімділік пен түсінушілік орнату. Осыған орай мемлекеттік инспектор өз тарапынан Ар-намыс кодексінің сақталуын қамтамасыз етуі керек. Дөрекі сөйлеу, айыптау жəне қорлау сынды жат қылықтарды көрсетпеуге тиіс. Мемлекеттік инспектор қарауындағы профилактикалық тексеріс кезеңі аптасына 1 рет 2 сағаттан аспайтын мөлшерде болуы керек. Сонымен қатар, тексерілетін нысандар саны 5 дүң гіршектен аспауға тиіс. Мем лекеттік инспектордың бір дүңгіршектегі түсіндіру жұмыстары 20-25 минуттан аспауы керек. Дүңгіршектегі тексерілетін тауар алдын ала таңдалған 3-тен 12ге дейінгі бірлікті құрауға қажет.

Жўмбаќќа толы Жапония Їйрене алсаќ їлгісі кґп

Жезқазған қаласындағы №8 қазақ гимназиясынан түлеп ұшқаннан соң, Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің шығыстану факультетін таңдадым. Іргелі білім ордасында Жапония елінің тарихы, саясаты, мəдениеті мен тілін екі жыл оқыдым. Одан əрі қарай білімімді Жапонияда жалғастыру мүмкіндігін қарастырдым. Жапонияны өз көзімен көру əрбір жапонтанушының арманы ғой. Екінші курсты бітіргеннен соң, бағымды, бабымды сынайын деп Халықаралық бағдарламалар орталығына тиісті құжаттарымды өткізіп, емтихан тапсырдым. Нəтижесінде Президенттің «Болашақ» стипендиясының иегері атандым. Жапония дамыған ел. Біз дамушы елміз. Сəуле ЖОЛДАЯҚОВА, Экономикадан бастап, əлеуметтік, ғылым, Жапониядағы Токай университетінің технология салаларында баяулап қалғанымыз студенті. көзге бірден түседі. Жапонияда барлығы адам үшін жасалған. «Тіршіліктің бəрі – адамның Қазір Токио қаласындағы Токай универ- өмір сүруіне ыңғайлы болу керек» дейді. Бұл ситетінде оқимын. 3-ші курс студентімін. Оқу керемет емес пе?! үрдісінің барлығы жапон тілінде өтеді. МаманБарлығы қарапайым заттардан басталадығым қоршаған ортаны қорғау деп аталады. тындықтан, сол күнделікті ұғымдарға тоқталғым Осы салада жапон халқынан үйренеріміз көп. келеді. Көпшілік жерде кезекте тұрғанда ешкім Себебі, Жапонияда табиғатты ерекше «кім соңы, алдыңда, артыңда кім бар, мен оны аялайды. Озық технология елі табиғатпен көрдім, көрмедім» деген артық сөз, айқай-шу үндестікті таба білген. Токио əлемдегі ең үлкен шығарып, бірін-бірі итермелемейді. Үндемей мегаполистің бірі. Қазақстан халқының саны- ғана келіп, соңына тұра салады. Қызмет көрсету мен бірдей халқы бар бұл қаланың ауасы таза, ісі өте жоғары деңгейде. Барлығы сыпайы, көшелері де келісті. Екі миллиондай халқы тəртіпті. Тұтынушының көңілінен шығу үшін бар Алматыны көк түтін мен улы газ көмкеріп барын салады. Риза болмай қайту мүмкін емес. тұрғаны мені ойға қалдыра береді. Ал бізде өкінішке орай, бізде «үй» деген түсінік Жапонияға барысымен алдымен тілдік курс- жоқ. Ең алдымен, жапондарша айтсақ, Қазақ елі та оқыдым. Менде тілдік база бар еді. Бірақ ол біздің үй. Сіз үйде кез келген жерге түкіріп, техникалық мамандықты таңдағандықтан, тер- қоқысты тастап, маңайыңыздағылармен минология, т.с.с игеріп, жоғары оқу орнына түсу ұрысып жүрмейсіз ғой?! үшін емтиханға дайындады. Университеттегі Жапонтанушы боламын деп, жапондар туалғашқы екі жыл, жалпы білім беру негізінде ралы білемін деп ойлайтынмын. Жапонияға өтті. Қоршаған орта, оның қазіргі проблема- келгенде, басқа ғаламшарға келгендей болдым. лары, Жапония жəне басқа елдердегі жағдай Олардың ойлауы да басқаша. Топтық, туралы ақпарат берілді. Экология өте кең ұжымдық ойлауға негізделген. Олар əрдайым ұғым болғандықтан, біздің кафедрада бірнеше өзінен гөрі елдің мүддесін жоғары қояды. «Мен» зертхана бар. Онда климаттың өзгеруі, жалпы, деп өзін басты рөлге қоймайды. Көзбояушылық жаһандық жылу үрдісі, өсімдіктер мен жануар- та жоқ. Мысалы, сабақ барысында топтық лар, ауа, су, жер ластануы, агрономия, генетика, жұмыс болады. Кім топ басшысы деп пробиохимия; экологиялық тəрбие сияқты сан түрлі фессор сұраса, ешкім мен деп қол көтермейді. сала зерттеледі. Мен Қазақстанда қолданысқа Ешкім лидер МЕН боламын деп талпынбайды. ие бола алатындай бағытты таңдағым келді. Барлығы бірдей болу керек деп есептейді. Сөйтіп, қазір баламалы энергия түрлері мен Жапондар еңбекқор халық. Əрбір істі басықалдықтарды өңдеу саласына қызығушылық нан аяғына дейін ұсақ-түйегін ескеріп жасайтанытып жүрмін. Мысалы, Жапонияда тұрғын ды. Алдын ала барлығын жоспармен жасайды. үйлердің шатырында күн сəулесін энергия Күн тəртіптері өте қарбалас өтеді. Бір тыным көзіне айналдыратын панельдер орнатылған. Əр таппайды. Үнемі қозғалыс үстінде. Сабаққа отбасы өзіне қажетті энергияның көзін өндіріп, барады, одан кейін қосымша үйірмесі бар, тағы қалғанын үкіметке сату мүмкіндігі бар. Осыдан да жұмыс істейді. Жапон студенттері арасынекі жыл бұрын онда үлкен табиғи апат болды. да қосымша жұмыс істеу кең тараған. Оларда Елде энергия тапшылығы проблемаға айнал- барлық оқу ақылы түрде. Сондықтан өзінің ды. Сондықтан баламалы энергия ең дұрыс жеке мұқтаждарына қаржыны өздері табуға тыжол болып санала бастады. Бұл тəсіл бойынша рысады. Қашан сұрасаң да, қолдары бос емес. көмірқышқыл газы бөлінбейді. Жаһандық жылу Жапондық достарыңмен бір жерге жиналу үшін үрдісіне жол берілмейді, ауа ластанбайды. бір ай бұрын жоспар кітапшасына жазылуың Сонымен қатар, маған ерекше əсер еткен керек. Мұғалім қандай да бір хабарлама айтанəрсе тұрмыстық қалдықты сұрыптау жəне тын болса, барлығы сөмкелерінен бір-бір жазба қайта өңдеу жүйесі. Əр отбасы күнделікті кітапшасын алып, соған жазып қояды. тұрмыста шыққан қалдық, қоқысты өздері Бізге олардан еңбекқорлық, əрбір іске сұрыптайды. Ол жанатын, жанбайтын, қайта жауапкершілікпен қарауды, тəртіп деген өңдеуге келетін, тағы басқа түрлерге бөлініп, қасиеттерді үйренуге болатын шығар. Тəртіп əр қоқыс белгіленген күні сыртқа шығарылады. демекші, Жапония əлемдегі ең қауіпсіз елдің Мысалы, дүйсенбі – жанбайтын қоқыс тас- бірі. Мұнда сіз метрода ұйықтап қалсаңыз да тайтын күн. Бұл күні сіз үйіңізден тек плас- болады. Ешкім сіздің ұялы телефоныңызды, тиктен жасалған заттарды тастай аласыз. əмияныңызды ұрлап алып кетпейді. Керісінше, Ал, басқа қағаз, тағам қалдықтарын сыртқа жоғалған затыңыз өзі-ақ сізді «тауып алашығара алмайсыз. Қоқыс бірыңғай пластик ды». Əрбір қоғамдық жерде жоғалған затболғандықтан, оны бірден өңдеуге болады тар орталығы болады. Сіз байқамай түсіріп деген сөз. Ең маңыздысы, қарапайым халық алсаңыз, оны бір жапондық кісі тауып алса, осыған бейімделген. Азаматтар қоқысты сол жерге өткізеді. Өзім бір рет ұялы телефосұрыптап тастау керек екендігін біледі əрі нымды жоғалтып алдым. Əкеліп берді. Досым талапты бұлжытпай орындайды. Ал бізде, əмиянын жоғалтқан. Ол да қайтарып алды. өкінішке қарай, сұрыптау түгілі, қоқысты Ішіндегі ақшасы да, құжаттары да орнында. Ал жəшігіне тастау былай тұрсын, қаға беріске бізде қалтаңнан қағып кетеді. лақтыра салуға бейім тұрамыз. Əр елге тəн ерекшелік, оның геограЖапонияда білім беру жүйесі де ерекше. фиялық орналасқан жерімен тығыз байлаЖапондар теориядан гөрі тəжірибеге көп нысты екен. Қазақстан ұлан-байтақ. Сонкөңіл бөледі. Барлығын іс жүзінде істеп, өз дықтан халқымыздың бойында кең даланың көзіңмен көргенің жадыңда жақсы сақталады. дархандығы бар. Біз – қонақжай, ашық, көңіліміз Қабылдауға оңай, түсінікті. Түрлі экспе- кең халықпыз. Ал жапондар оқшауланған рименттер болады. Сабақ деп аудиторияда аралдың халқы. Сондықтан тұйық, ашық емес. қамалып отырмайсың. Тауға да шығасың, Өзгелермен тіл табысуы да қиын. Өзің барып теңіз жағалауына да барасың. Сөйтіп, сондағы танысып, білісіп, сұрастырмасаң, олар саған тіршілікпен жақынырақ танысасың. Мысалы, жақындай бермейді. Жапонияға келіп алғаш кездескен проблема Хоккайдо деген солтүстік аралға апарды. Барлығын университет ұйымдастырды. Сол адамдардың қарым-қатынасына қатысты боаймақтың ерекшелігімен, табиғатымен та- лады. Техникалық прогресс ортасында өскен нысып, аймақта қандай экологиялық пробле- адамдар бір-бірімен тек ұялы телефон хабарма бар, оны шешу үшін не істеу керек екені ламалары, интернет арқылы ғана араласады. туралы жобалар дайындадық. Оқу үрдісі əрі Танымайтын адамдар көшеде бір-бірімен сөйлеспейді. қызықты, əрі пайдалы.

Басымнан бір оқиға өткен болатын. Бір рет қала ішінен байланыс бөлімшесін іздедім. Токиода əрбір көшеде карта, нұсқаулар болады. Бірақ мен адасып кетіппін. Жапонияда сіз біреуден бір нəрсе сұрасаңыз, ол адамның уақытын алып, кедергі жасайсыз делінеді. Себебі, сұраған адамға көмектесу міндет, ол жауапкершілік. Сондықтан қолы бос деп саналатын үлкен ата-əжелерден сұрағаның жөн. Бір ападан «Байланыс бөлімшесі қайда, екен?» деп сұрап едім, ол кісі қуанып кетті де, мені ертіп апарамын дейді. Ал мен жоқ, айтсаңыз болды, өзім тауып аламын дегеніме қарамастан көш жерге менімен бірге еріп барды. Жол бойы əңгіме де қозғады. «Қазіргі жастар ешкіммен сөйлеспейді», деп мұңын да шағып, сыр ақтарды. Үлкен кісінің сөйлесер серігі де жоқ па деп қалдым. Жапон жастары дамыған елде туып-өскен соң ба, өздерінің қолындағы алтынның қадірін білмейтін сияқты. Олар дайын асқа тік қасық болып туған ұрпақтай көрінеді. Керісінше, алдыңғы толқыны қазіргі Жапонияны жасағандар. Қазіргі жастардың бойындағы немқұрайлылықты түсіне алмадым. Бір жақсылықтың бір кемшілігі осы болар. Олар ештеңеге қызықпайды. Тіпті, шетелге шығуға ұмтылмайды. Жапониядан басқа əлемде қауіпті, қорқынышты дейді. Керісінше, біздің жастар үнемі ізденіс, ұмтылыс үстінде деп ойлаймын. Өз ортама байланысты айтсам, достарым ел, жер көргісі келеді. Жан-жақты болғысы келеді. Мен оқығысы келетін, талабы мен таланты бар адам шетелде білім алғысы келсе, өз мақсатына жете алатынына сенемін. Себебі, ондай мүмкіндік мемлекет тарапынан қарастырылған. Соның дəлелі «Болашақ» стипендиясы. Жиырма жыл аралығында бұл бағдарлама ұлы ақын Мағжан Жұмабаев айтқан «арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты» жастардың армандарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Тек, ең бастысы, оқып-тоқығаныңды ел игілігіне қолдануың керек. Шетелдің аты шетел. Ол жақтағы адамдардың ойлауы, түсінігі басқаша. Сен үшін жаны ашып, ешкім ішкен асын жерге қоймайды. Сен қаншалықты олардың тілін, ділін меңгерсең де, олар сені өзім деп қабылдамайды. Сондықтан шетелге шығып, ол елді идеялдап алу да қажет емес. Біздің ел бізден басқа ешкімге керек емес. Біздің елімізге шетелдіктер келіп өз үлестерін қосып жатқанымен, олар біздің Отанымыздың дамуын бəрі бірдей қалайды деп ойламаймын. Бұл Жапонияда оқып жүріп, тайға таңба басқандай анық түсінгенім, нақ түйгенім. Жапонияда алған білімім, алған тəжірибем еліміздегі экологиялық мəселелерін шешуге, мемлекетіміздің əлемнің төрт бұрышымен терезесі тең дəрежеде даму жолына ертең пайдасы тисе деген бір арман бар көкейімде.


 Жағымды жаңалық

швейцар сағатының дəлдігіндей қай уақытқа, қай жерге қажет десе жеткізіп береміз. Бағасы да тұтынушының көлікті қандай мүмкіндіктерімен жасатуына байланысты, компания келіссөз жүргізіп, қажет болса Қазақстанда өз өкілдігін де ашуы мүмкін». «Atlas Poland» фирмасының халықаралық нарықта көрініп, табысты жұмыс атқарғанына 11 жыл болыпты. Келесі жылдың басында біздің елімізде өз өкілдігін ашуды жоспарлап отырған олардың барлық машиналары 40 градус қақаған аяздан 40 градус шыжыған ыстыққа төзімді жəне экологиялық жағынан барлық стандарттарға жауап беретінін айтқан олардың да барлық ұнтақтағыш, биомасса өңдеуші, көтергіш, тасымалдағыш машиналары елімізге келіп жатса, талай тіршілікті жеңілдетіп, жұмысты дөңгелетіп əкететіні анық.

Бар табысы саудамен астасқан, тарихы мен жылнамасы да, өсуі мен өркендеуі де саудамен осыншалықты байланысқан қалалар дүниеде сирек- ақ болар. Ішкі жалпы өнімі Польшаның өзге аймақтары мен қалаларынан екі есеге артық, экономикасы сан қырлы Познань қаласындағы жыл бойына үзілместен түрлі бағыттарда, сан түрлі сала бойынша өткізілетін Халықаралық көрмеге (көрме-жəрмеңке десе болады, өйткені, мұнда қойылған өнімдер сатылып кетіп жатады) барудың жолы түсті.

Познань – табысы тасыған қала Познань – кəрі құрлықтағы ежелгі қалалардың бірі. Ал мұндағы сауданың кең тынысының ашылуы князь Владислав Одоничтің 1231 жылы қалаға келген көпестерді

Кірген бетте қайтып айналып соғыңыз деген «PROTE» қоршаған ортаға қатысты

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

«Жасыл экономика» Еуроодақ стандарттарын бетке ұстаған жəрмеңкеге қойылған əрбір өнімнің «жасыл экономикаға» негізделуі біздің еліміз үшін

зауытыныѕ ќўрылысы басталды

Өзен-көл қашан тазарар?

Сауда. Сауда? Сауда! салықтан босатуынан басталыпты. Артықшылықты орнымен пайдаланған қаланың өз ішіндегі жəне сырттан келген саудагеркөпестер Познаньда жəрмеңке өткізуді жолға қойып, ол Əулие Ян жəрмеңкесі деп аталған екен. 1394 жылы қала тағы бір жақсылыққа ие болады. Ол – қала арқылы өткен барлық көпестерге өз тауарларын жəрмеңкеде сатуға міндеттеу туралы жарлық шығуы. Егер Познаньның географиялық тұрған орнына көз салсаңыз, онда Шығыс Еуропадан, Азиядан Орталық жəне Батыс Еуропаға өткен сауда жолдарының осы қаланы баспай өтпейтінін көресіз. Ол уақыттарда Краков, Щецин арқылы венгр-балтық сауда жолы жүрсе, ол кездегі Вильнадан (Вильнюс) келетін жол тарапымен солтүстік орыс жерлерінен Лейпциг, Нюрнбергке жеткізілетін тауарлар да Познань қаласын айналып өтпейтін. Тоғыз жолдың торабына айналған Познаньнан теңізге шығу да қиынға түспейтін. Гданьскідегі айлаққа тоқтаусыз жеткізіліп жатқан тауарлар Познаньның экономикалық əл-ауқатының жақсаруына да, қаланың өсіп-өркендеуіне де өзінің орасан ықпалын тигізген. Қаланың осылайша нығаюына тағы бір шара үлкен əсерін жасайды. Мемлекеттің рұқсат етуімен Познаньда мəуіті-шұға қатарын салумен бірге оған өз ақшасын шығаруға да рұқсат беріледі. Осы кезде Еуропаның тұстұсынан қалтасын қаражатпен қампайтқысы келген көпестер ағылып, олардың дені қаланы тұрғылықты қоныс етеді. Познань мещандарының керемет қуатты тұратындығы Еуропаға аңыз болып тарап, қалаға деген ынта-ықыласты тіптен арттырып жібереді. Қалада қайта өрлеу дəуірінің көптеген құрылыстары салынып, Ескі базар алаңы шаһардың ең бір көрікті де орталық көшесіне айналады. Бұл шарықтау 200 жыл бойына үзбестен жүргізіліп, шведтер шабуылынан соң Познань ықпалы кемиді. Ал Познаньның ендігі бір қайта көтерілуі жəне қазіргі уақытқа дейін жалғасып келе жатқан қуаттану, іргелілену кезеңі 1895 жылы қалалықтардың өз күштерімен өнеркəсіптік көрме-жəрмеңке өткізуімен байланысты. Мұнда немістермен бірлесе арнайы көрме орналасатын павильондар салудың нəтижесінде оны бір күнде сол кездің өлшемімен ғаламат көп 20 мың адам тамашалайды. Ал 1921 жылы Польшаны экономикалық тұрғыдан біріктіру ұранымен ашылған I Познань көрме-жəрмеңкесінен бүгінге ұласқан, əрісін қозғамағанда, 21-ші жылдан 90 жылдық тарихы бар көрмеден көргенімізді баяндайық.

«Азия Авто Ќазаќстан»

Суретті түсіргендер Ғ.СƏБИТОВ, Е.БУРАХАН.

 Əлем жəне Қазақстан

Назарбаев Университетінде «Қалдықтарды бөлек жина – Қазақстанның табиғатын сақтайық!» акциясы өтті. Акция «Қазақстан Республикасында қалдықтарды бөлек жинау жұмысын енгізу туралы қоғамды хабардар ету» жобасының шеңберінде өтті. Жоба Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің қолдауымен жүзеге асырылды, ал жобаның орындаушысы ретінде «Тұрақты дамуға көмек көрсету» орталығы (бұдан əрі – Орталық) мен «Nazarbayev University Research and Innovation System» Жастар кеңесі болып табылды. Акцияның мақсаты – Назарбаев Университеті базасында қалдықтарды жинау мен жоюдың экологиялық қауіпсіз жəне эко номикалық тұрғыда тиімді жүйесін жасау, «жасыл экономика» саласында инновациялық технологиялар мен озық əлемдік тəжірибені енгізу, сондайақ ұдайы өсіп келе жатқан қалдықтардан қаланың тазалығы мен əсемдігін сақтап қалу. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін барлық жерге енгізу арқылы болашақта 70% қайталама шикізатты жинап алу жоспарланып отыр. Акцияның шеңберінде Назарбаев Университетінде қалдық тарды бөлек жинау жүйесінің салтанатты түрде іске қосылуы өткізілді, нəтижесінде университетте контейнерлердің 4 түрі орнатылды: макулатура (қағаз, картон), пластик

11

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

де маңызды болуынан қызығушылығымыз өсе түскен. Ə дегеннен жолыққан кəсіпкер қазақстандық екенімізді білгенде: «Біздің өніміміздің сіздің ел үшін маңызы барлығына еш күмəніңіз болмасын, бізге қайтып айналып соғуды ұмытпаңыз. Біз Қазақстанның осы тұрғыдағы істерге ықыласты болатынына сенімдіміз. Сіздерде де ластанған өзенкөлдер болуы тиіс, ал біздер оны тазалаудың тиімді жолдарын таптық», деп онан сайын қыздыра түскен. Орасан үлкен, ішіне қойылған алып машиналардың өзі ойыншық көліктердей көрінетін павильонды асықпай аралап жүрміз. Еуроодақтың мүшесі, кəсіпкерлікпен бастаған шаруасының экономикалық тұрғыдан тиімділігін бірінші кезекке қоятын поляктардың Одақ ішіндегі əріптестерімен, олардың арасында, əсіресе, немістермен, австриялықтармен (қапталдаса, шекараласа жатқандығынан болар) бірлесе қимылдауы көзге ұрады. 2004 жылы құрылып, шағын фирмадан үлкен кəсіпорынға айналған немістің «Sennebogen» компаниясы машиналарының мүмкіндіктері кəдімгідей таңдандырады. Алғашында тек құрылысқа қажетті машиналар жасаған кəсіпорын 2008 жылдан бастап, поляк экономикасындағы нарыққа өзгерістер енуімен жүк тасымалдаумен де айналысатын көліктер шығара бастаған. Соның нəтижесінде, бүгінде компания өнімдері алып машиналар, көтергіш крандар, металл мен ағашты уақтау, контейнерлер тасымалдау, өзге де жүктерді қажетті жерге апаратын тұтастай тізбекті құраған көліктер жасап, олар еуростандартқа толық жауап береді екен. Компания əрдайым Еурокомиссияға ол жайында есеп беріп отырады. Машиналардың мүмкіндігін əңгімелеген компания қызметкері 2013 жылы футболдан

əлем чемпионаты өтерде осы компания машиналарының қандай жұмыс жасағанын жырдай қылып айтып берді. Сөйтсе, жол салуда, қажетті бір аймақты жүздеген жылдар өскен ағаштардан тазартуда ұйымдастырушылар бұлардың көмегіне жүгінген. Ағашты тамырымен жұлып алып, шор-шор болған түйін-түйін тамырларды уақтап жол ашып беріпті. Өнеркəсіптің ендігі бір машинасы – алып көтергіш кран айлақтар үшін таптырмас олжа. Гданьск айлағына кранды алып келуге 20-дан астам машина жұмылдырылыпты. Соған қарамастан, ол өте икемді, кабинадағы жүргізушіге барлығы алақандағыдай көрінеді, кемеден жүкті алғанда ұршықша үйірілетін кранның мүмкіндігі өте мол көрінеді. Компания крандарының бір ерекшелігі – онда кабинаның алынып-салынатыны, яғни қозғалғыштығы көп рөл атқаратынында екен. Құрылыстан бастап, барлық жүк түрлерін тасымалдау, металл, ағаш ұнтақтау, биомасса өңдеу сынды көптеген жұмыстар атқаратын жоғары технологиялы, экологиялық таза машиналардың əрқайсысы тапсырыс берушінің сұранысына сəйкес шығарылады екен. «Көліктерді Кувейт сынды ыстық жаққа да бейімдеп, Сібірдегі тəрізді суыққа да төзімді етіп шығарамыз. Польшада біздің машиналарымызды компаниялардың жалға алып жұмыс істеуі жолға қойылған. Олар үшін арнайы сервис қызметін де ойластырғанбыз. Бас офисіміз Германияда, алайда, Қазақстан үшін поляк жері жақынырақ, егер сіздің елдің азаматтары қызығушылық танытса, ол екі жаққа да пайдалы болар еді, – дейді компания өкілі. – Көліктерімізге берілетін арнайы кепілдіктеріміз бар, ал қосымша ақымен оның мерзімін ұзартуға да болады. Жəне тапсырысымыз кешігеді, болмаса əлдебір қиындықтар кездеседі деп еш қорықпауыңызға болады,

Алєыс білдіретін аќылды жəшіктер қалдықтары (ПЭТ- бөтелкелер, полиэтилен жəне т.б.), ескі электрондық техника (сынған ұялы телефондар, компьютерлер, ноутбуктер, үтіктер, фен жəне т.б.), қалдық-қоқыс. Бұл контейнерлерді келешекте «Қазақстан қағазы», «СОЮЗ PLAST» жəне «ЭКО-ДОМ KZ» секілді қалдықтарды игеру бойынша арнайы компаниялар бөлек тасып шығаратын болады. «Nazarbayev University Research and Innovation System» мекемесінің жас ғалымы Диас Тастанбеков ұсынған қызықты жаңалықтардың бірі «Ақылды урналар» эко-инновациялық контейнерлері, олар адаммен сөйлеседі. Олардың ерекшелігі – толтырылу датчигі бар урна лақтырылған қоқыс үшін адамға «алғыс білдіреді». Сонымен қатар, «Nazarbayev University Research and Innovation System» Жастар кеңесі Орталықпен бірлесіп университетте қайталама материалдардан заттарды өндіру бойынша «Garbage-art competition» конкурсын өткізді. Қайта өндірілетін материалдарды қолдану конкурсы студенттер мен қызметкерлерге

өздерінің шығармашылық ойларын қайта өңделетін қалдықтарды (пластик, қағаз, картон, электрондық қалдықтар жəне т.б.) пайдалану саласында іске асыруға мүмкіндік берді. Конкурсқа қатысушылар жеке түрде, сондай-ақ топпен бірлесіп, 5 адамға дейін команда құрып жұмыс істей алды. Конкурстың мақсаты университеттің студенттері мен қызметкерлері арасында қалдық тарды бөлек жинау (қайта өңдеу) процесіне көмек көрсету болып табылды. Конкурстың қорытындылары акция өткізілген жерде жинақталды. Келешекте конкурста қайта өңделген қалдықтардан жасалған заттардан аукцион өткізу жоспарлануда. Аукционнан түскен барлық қаражат қайырымдылыққа жұмсалатын болады. Назарбаев Университетінің студенттері мен қызметкерлерінен басқа ісшараға мемлекеттік органдардың, ҮЕҰ, қайта өңдеу компанияларының, БАҚ өкілдері қатысты. АСТАНА.

Алмат САТЫБАЛДИН.

технология компаниясының өкілі екен. Атының өзі ақпарат беріп тұрған компания айналаңдағы əлемді тазарту бағытында көптеген жұмыстар атқаратын болып шықты. 1995 жылдан бері Польша нарығында топырақ пен су тазалығын сақтауды қолға алған фирманың бұл реттегі жұмыстары ғылыми ізденістермен ұштасып жатыр. Мəселен, олар қолданатын StaQuest препараты коррозияны тоқтатып, құбырлардың ішіне таттанудан қорғайтын полифосфатты қорғаныштық орта жасайды, сөйтіп, құбырда коррозия жойылып, тұнбалардың құбырды бітеуіне жол бермесе, сонымен бірге, кальций карбонатының тұнуымен бірге жүретін қолайсыздықты жойып, құбырлардағы тас түзілуін де тоқтатады екен. Қарап отырсақ, қалалардағы кəріз жүйелері мен өзге де қажеттіліктерде таптырмайтын дүние. Тотыққан суды тазартуға, судағы қорғасын мен мыс көлемін азайтуға қол жеткізіліп, суды пайдалануда оны хлормен тазартудың қажеттілігі жойылатын көрінеді. Сондай-ақ, фирманың мұнайдан бүлінген жерлерді тазартудағы технологиясы да ерекше. Олар топырақтың қаншалықты дəрежеде зақымдалғанынан бастап, қалпына келтіру жобаларын, улы, зиянды қалдықтарды рекультивация жасау, бүлінген топырақты қалпына келтіру, мониторинг жасау, мұнай төгілгенде оны соратын құрылғылар мен сорбенттерді пайдалану, экологиялық жедел көмек сынды тұтастай тізбекті технологияны жүзеге асырады. Ал суды тазарту технологиясында тұщы су моллюскасын пайдалану арқылы су құрамында улы заттардың болуын, тазалығын анықтауы да қызықты көрінді. Күндіз-түні тəулік бойы үзбестен биомониторинг жасайтын бұл жүйе су құрамында қауіпті ауытқу болса, дереу электронды поштаға немесе қалтафонға хабар жібереді екен. Интернет арқылы да қадағалау мүмкіндігі бар озық технологияның берері мол. Ендігі бір су тазалаумен айналысушы «DEO» фирмасының да жұмысы аса назар аударарлық. Польша өзен-көлдерін тазалаумен айналысып, ащы судың өзін тұщытып, лас суды тазартып, ауыз суға дейін айналдыратын олардың қондырғыларында сүзгі (фильтр) ауыстырылмайтын көрінеді. Бұл – қосымша шығын шығарылмайды деген сөз. Қарап тұрып, тұнығы лайланған, адамдардың жаны ашымастығының салдарынан бүлініп жатқан Көкше көлдері көз алдыма келді. Егер дəл осы қондырғылар елімізге келсе, қандай тамаша. Познань халықаралық жəрмеңкесі өте үлкен аймақты алып жатыр, ондағы павильондардың барлығын бірдей осында болған 4-5 күн ішінде аралауға уақыт жетпегенімен, еліміздің қажетіне жарарлық, пайдасы мол, ең бастысы, адам өмірі мен қоршаған ортаға зияны тимейтін озық ойдың жемісі – жаңа технологияларды көрудің, ой түюдің сəті түсті. АСТАНА – ПОЗНАНЬ – АСТАНА.

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Дүйсенбі күні Ресейдің Екатеринбург қаласында Ресей, Қазақстан, Беларусь елдерінің Х мемлекетаралық аймақтық форумы белгілі. Міне, осы маңызды оқиғадан бір күн бұрын Өскеменде еліміздегі ең ірі жобалардың бірі – толық циклді жылына 120 мың көлік шығаратын «Азия Авто Қазақстан» автомобиль зауытының құрылысы басталды. Еліміздегі серпінді жобалар қатарына енетін ірі құрылысқа Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаев, Ресей Өнеркəсіп жəне сауда министрінің бірінші орынбасары Глеб Никитин, Қазақстан Индустрия жəне жаңа технологиялар министрінің бі рінші орынбасары Альберт Рау, Өскемен қаласының əкімі Темірбек Қасымжанов, бірқатар басқарма жəне департамент басшылары қатысты. Бұған дейін елімізде толық циклді автомобиль өндірісі болмағанын ашып айтқан жөн. Құрылғанына 10 жыл толған «Азия Авто» зауыты бүгінге дейін көліктердің 20 мыңға жуығын шығарса, жаңадан құрылған «Азия Авто Қазақстан» компаниясы 2017 жылы кəсіпорын толық қуатына енгенде жыл сайын 120 мың темір тұлпарды пайдалануға береді екен. Жаңадан 12 мың жұмыс орны ашылады. Міне, сондықтан болар, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев зауыт құрылысын күнделікті назарға алып, қадағалап отыр. Таяудағы үш жылда мемлекет тарапынан құрылысқа 6 миллиард теңге бөлінбек. Қалған қаржыны Ресейдің «АвтоВаз» корпорациясы мен инвесторлар құймақ. Шығыс Қазақстан облысының əкімі Б.Сапарбаев жиналғандар алдында құлашын кеңге сермейтін жаңа зауыттың болашағынан хабардар етті. – Шығыс Қазақстан облысында машина жасау кластерін құру бағыты мақсатты түрде қолға алынуда. Өскеменде жеңіл көліктер, Семейде «Беларусь» тракторлары, Шығыс Қазақстан машина жасау зауытында жер асты мен шахталарда өздігінен жүретін қуатты қондырғылар шығарылуда. Кенді Алтай – елімізде машина жасауда ерекше орын алмақ. Елбасы

Жолдауында осы мəселелерге ерекше назар аударылған болатын. Тек облыс халқы емес, республикада аса маңызды көлік зауытының құрылысына Елбасы үнемі қамқорлық жасап келеді. Кəсіпорын өткен жылы 50 миллиард, ал биыл 100 миллиард теңгенің өнімдерін шығарды. Бюджетке 7 миллиард теңге қаржы аударды. Кəсіпорын құрылысына 514 гектар жер телімі бөлінген. Бұл жерде жаңа шағын аудан бой көтеріп, мектеп, аурухана, балабақша, емдеу мекемелері салынады. Машина жасаушылардың көрікті қаласы əлі талайлардың таңдайын қақтыратын болады, – деді өңір басшысы. Бұдан кейін Ресей Өнеркəсіп жəне сауда министрінің бірінші орынбасары Г.Никитин, «АвтоВаз» компаниясы прези дентінің бірінші орынбасары О.Лобанов сөз алып, екі мемле кет арасындағы экономикалық қарым-қатынастың жыл сайын дамып келе жатқанын, бірлескен жобаға қаржының төрттен бірін қосып отырғанын айта кетті. «АвтоВаз» компаниясының жаңа «Лада-Калина», «Лада-Гран та» көліктеріне деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Өскеменде де осы жəне заман талабына сай жанармайды аз жағатын, сапалы темір тұлпарлар шығарылып, тұрғындардың сұранысын қанағаттандырмақ. Қазақстанмен ынтымақтастық екі ел арасында сауда-саттықты нығайтып қана қоймай, алдағы уақытта да тың серпілістерге жағдай жасамақ, – деді ресейлік серіктестер. Құрылысты «Бипекстрой» ЖШС-і жүргізіп жатыр. Олар бүгінге дейін 1 миллиард теңгеге Франция мен Финляндияның, Ресейдің жəне Қазақстанның техникасын сатып алған. Қазір жол салу, жаңадан бой көтеретін ғимараттардың тағанын құю жұмыстары қызу жүріп жатыр. Бұдан кейін «Азия Авто Қазақстан» зауытының президенті Ержан Мандиев пен Ресейден келген іскер адамдар бірқатар келісімдерге қол қойды. Содан кейін жаңа құрылыстың ашылу салтанатына орай құты-капсулаға бетон құйылды. ӨСКЕМЕН. ––––––––––

Суретте: əріптестер кездесуі.

Аурудыѕ алдын алу айлыєы

Астана қаласында Жедел респираторлық вирустық инфекцияның алдын алу жөніндегі айлыққа арналған жиын өтті. Кездесуде 1 – 30 қараша аралығында еліміздің барлық өңірлерінде ЖРВИ, тұмау жəне пневмококтық инфекцияның алдын алу бойынша айлық өткізіліп жатқаны хабарланды. МСЭҚКД басшысының орынбасары М.Жүсіпованың айтуынша, тұмау мен ЖРВИ дүние жүзі бойынша тіркелген жұқпалы аурулар арасында алғашқы орынға ие. ЖРВИ мен тұмауды туындататын вирустар мұрын мен тамақтан бастап, өкпеге дейін барлық кеңістіктегі эпителийлі жасушаларды зақымдайды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметі бойынша жыл сайын əлемнің жер-жерінде тұмаудың 3-5 млн. түрі тіркеліп, тұмау инфекциясының кесірінен болған 250-500 мың өлім-жітім оқиғасы тіркелген. Қазақстанда Санитарлықэпидемиологиялық сараптау жəне

қадағалау ғылыми-тəжірибелік орталығының деректеріне қарағанда, былтыр 1 044 834 ЖРВИ-ге шалдығу жəне 626 тұмау оқиғасы, ал Астана қаласы бойынша биылғы жылдың 9 айында 39 118 ЖРВИ-ге шалдығу оқиғасы тіркелген. Шараның мақсаты: халықты, əсіресе, жүкті əйелдер мен 1 жасқа дейінгі балалары бар жəне балаларға арнап ұйымдастырылған ұжымдарға баратын ата-аналар арасында жеке жəне қоғамдық қорғаныс шаралары, тұрғындарды асқынудың алдын алу үшін заманауи медициналық көмекке жүгінудің қажеттілігі туралы хабардар ету. Сонымен бірге, кездесуде МСЭҚКД басшысының орынбасары 633 млн. теңге бюджет қаржысына тұмауға қарсы вакцина сатып алынғанын атап өтті. Айжұлдыз ЕРБОЛАТҚЫЗЫ, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ студенті.


12

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

Тїркістанда талай тірліктіѕ тўсауы кесілді Балтыры сыздап, белі ауыра қалса шалғайға барып ем іздейтін Түркістан қаласына қарасты Құмтиын жəне Шыпан елді мекендерінің тұрғындары енді алысқа сабылмайтын болды. Осы мəселені назарға алған облыс басшылығы жыл басында бюджет есебінен қаржы қарап, нəтижесінде ауыл тұрғындарының алғысын алды. Бұған дейін Түркістанда бір фельдшерлік-акушерлік бекет пайдалануға берілген болатын. Ал, жыл соңына дейін ауысымына 500 адам қабылдайтын соңғы үлгідегі қалалық емхана ашылады деп күтілуде. Осылайша киелі шаһарда халық денсаулығын жақсарту ісі жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Бұл жөнінде қала əкімі Б.Əшірбеков «Дені сау ұлт – ел болашағы» деген қағидаға сай өңірдегі денсаулық сақтау саласы 2 млрд. 728 млн. теңгеге қаржыландырылып, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыс тырғанда, осы саланы қаржыландыру көлемі 13,8 пайызға артқанын жеткізді. Осы секілді Ескі Иқан жəне қалалық орталық ауруханалардың ғимараттарына күрделі жөн деу жұмыстарына қаржы қаралып, жұмыстар жүр гізілсе, ден саулық сақтау

мекемелерінің материалдықтехникалық базасын нығайтуға да ерекше назар аударылған. Сондай-ақ, бұл күні Түркістан қаласындағы Н.Некрасов атындағы мектеп-гимназиясы жанынан 300 орындық жаңа оқу ғимараты оқушыларға есік ашты. Бұл тəуелсіздік алған жылдар ішіндегі қасиетті қалада жаңадан іске қосылған 25-ші мектеп ғимараты болып отыр. Жалпы, егемендіктің алғашқы күнінен бастап, ел ертеңін білімді ұрпақпен елестеткен Елбасы мемлекетіміздің білім саласына ерекше мəн беріп келеді. Соның жемісі болса керек, «Болашақ» бағдарламасының түлектері, сол секілді мемлекеттің білім саласына жасаған қамқорлығының шарапатын көрген көптеген білікті мамандар осы күнде өңірлердің өркендеуіне елеулі үлес қосып жүр. Ал, Түркістандағы игілікті

іс – осындай нақты қадамдардың жалғасы болып отыр. Атап айтқанда, осы уақытқа дейін сыйымдылығы мың орынды құрайтын ғимаратта екі мыңнан астам шəкірт екі ауысымда білім алып келген болатын. Енді сол қаракөз бүлдіршіндерімізге барлық талаптарға сай білім беруге мүмкіндік туды. Жергілікті бюджет есебінен салынған жаңа ғимараттың сметалық құны 386 770 000 теңге. Осы жылдың сəуірінде басталған құрылыс жұмыстары кестеге сай қазан айында толығымен аяқталды. Осы орайда, Түркістан қаласындағы білім саласының тынысына азкем тоқталып өтсек. Алдағы күндерде қала төрінде тағы бір мектеп пен балабақша пайдалануға берілмек. Сондай-ақ, қала əкімі Б.Əшірбековтің айтуынша, келер жылы 4 мектеп,

1 балабақшаның құрылысын жүргізу жоспарланып отыр. Соңғы жылдары облыс аумағында жер емген шаруалардың көңілін күпті етіп жүрген ағын су мəселесін шешу барысында Түркістанда тағы бір игілікті іс басталды. Ол осындағы Бабайқорған ауылдық округіне қарасты Үлгілі елді мекеніндегі Серт жəне Сасықбұлақ су қоймаларының жайы болатын. Алғашқысы сонау 1927 жылы, екіншісі 1942 жылы ойпат жерден ауыл тұрғындарының күшімен салынған қоймалар бүгіндері түбі тесілген қаптай болып, жиналған су сақталмай ағып кетіп жатқан. Мəселен, 2013 жылы таудан аққан қар еріндісінің Сасықбұлақ су қоймасына 3,04 мың текше метр су жиналып, шаруалар соның 1,20 мың текше метріне қол жеткізген. Бұл қолда бар судың жерге сіңіп жатқанын білдіреді. Міне, осы мəселені қолға алған қала басшылығы күрмеулі жағдайдың түйінін ағытатын жол тапты. Бұл жөнінде құрылыс жұмыстарымен танысуға барған қала əкімі Б.Əшірбеков өз сөзінде «Аграрлы өңірлердің қатарынан саналатын қаламыздағы ағын су мəселесі соңғы жылдары күрделеніп келе жатқаны рас. Осы мақсатта биыл Сасықбұлақ жəне Серт су қоймаларына күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуге қол жеткіздік. Бүгінгі таңда жұмыстар басталды. Ендігі міндетіміз басталған жұмыстарды аяғына дейін ауыл тұрғындарынан бастап барлық тиісті салалар бақылауда ұстап, өз дүниеміздің сапалы болуына атсалысуымыз керек» деді. Иə, шындығында солай. Таудан аққан бір тамшы судан несібе іздеген шаруалар үшін бұл су қоймаларының қажет тілігі өте зор. Алдағы уақытта республикалық бюджет есебінен 700 млн. теңгеден астам қаржыға жасалып жатқан осы қоймалар іске қосылса етегіндегі 1500 гек тардан артық алқап суармалы жерге айналады. Бұл өз кезе гінде əлеуетін жермен теліген жүздеген шаруа лардың еңбегі жанып, қазынаның молаюына үлкен септігін тигізеді. Мəлік ДƏУЛЕТОВ.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы. –––––––––––––––––––

Суретті түсірген М. МЫРЗАБАЕВ.

Соны пікірлер, орныќты ойлар кїтіледі (Соңы. Басы 1-бетте). Оның айтуы бойынша, Қазақстан судьяларының съезі төрт жылда бір рет өтеді. Əр съездің өзіндік алар орны бар, мазмұны мен мəні зор. Сол 1996 жылы өткізілген судьялардың алғашқы съезінде Судьялар одағы құрылды. Содан бері аталған одақ өзінің дəрмені мен пəрменін нақты оң істер арқылы көрсетіп келеді. Судьялар одағының жоғары органы – съезд болып табылады. Судьялар одағының V съезінде сөйлеген сөзінде Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Назарбаев қоғамда сот жүйесі мен судьялардың беделі өсіп келе жатқанын атап көрсетіп, болашақ бағдарлама ретінде соттар қауымдастығының алдына бес басты мақсатты айқындап берген еді. Əрине, енді қазір сырғып өткен сындарлы жылдардың қорытындыларына назар аударатын болсақ, сот жүйесі саласындағы бірталай күрделі мəселелердің шешіліп, жауапкершілігі белгіленген үлкен міндеттердің абыроймен орындалғанына көз жеткізуге болады. Қоғамдық қатынастардың орынды шешілуі, заңдылық қағидатының басты бағаға ие болуы, қабылданған сот қаулыларының пəрменділігі мен тиімділігі, бұқара халықтың сот қызметіне деген сенімінің артуы жəне басқа да көрсеткіштер сот жүйесінің беделі мен қоғамдағы орнын анықтайтын шынайы факторларға айналды. Ең басты нəтиже – азаматтар мен қоғамның сот жүйесіне, судьялардың қызметіне деген көзқарастары өзгеріп, олардың сенімінің артқаны деп бағалау қажет. Еліміздің экономикасының қарышты дамуы, инвестиция, индустрияландыру, инновация салаларындағы реформалық шаралардың жүзеге асырылуы жаңа қоғамдық қатынастардың дамуына жəне жаңа заңдардың қабылдануына өз ықпалын тигізуде. Міне, осы замана көшінен мемлекеттік биліктің дербес саласы сот билігі де кеш қалмау қажет, яғни елімізде қалыптасқан сот өндірісі мен сот жүйесі үнемі жетілу жəне нығаю бағытында дамуы қажет. Соңғы жылдары сот жүйесіндегі

мамандандыру саясаты жандандырылып, жаңа міндеттер айқындалып, бұл жұмыс сотқұқықтық реформаны одан əрі жетілдірудің басты бағыттарының бірі ретінде қабылданып отыр. Бұл орайда, сот төрелігін жүзеге асырудағы басты көрсеткіштердің бірі – сот қаулыларының сапалығы мен заңдылығы болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, республика судьялары өздерінің терең, жанжақты теориялық дайындықтарын ақталған өмір тəжірибелерімен ұштастырып, өз міндеттерін абыроймен атқаруда. Мəселен, 2013 жылдың бірінші жартыжылдығында республика соттарында шешім шығару жолымен 154 830 азаматтық іс қаралып, жоғары тұрған сот сатылары 1 689 шешімнің күшін жойып, (1,1 пайыз) 2 195 шешімді өзгерткен (пайыз). Сонымен қатар, үкім шығару жолымен 13 480 адамға қатысты 10 634 қылмыстық іс қаралып, 118 үкім күшін жойып (0,5 пайыз), 971 үкім өзгертілді (3,8 пайыз). Ал қаралған 191 095 əкімшілік істер бойынша небəрі 166 қаулы күшін жойып, 218 қаулы өзгерген (0,1 пайыз). Сонда, қаралған істер бойынша 98,6 пайыз сот қаулылары заңды əрі негізді деп танылғандықтан, заңды күшіне енген. Келтірілген деректер сот жүйесі қызметінің тиімділігі мен пəрменділігіне шынайы дəлел болады деп есептейміз. Сондықтан екі съезд аралығындағы қол жеткен табыстарымыздың бірі жəне бірегейі – Қазақстан Республикасындағы сот өндірісі мен сот құрылысына ТМД жəне басқа шетелдердегі əріптес теріміздің қызығушылық таны туы, біздің жүйені оқып-үйреніп, танысуға ниет білдіруі, яғни, қазақстандық сот жүйесінің халықаралық беделге ие болуы деп бағалау қажет. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотында өткізілген көптеген халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларды, кездесулерді былай қойғанда, Қазақстан Судьялар одағының беделді ұйым – Халықаралық судьялар қауымдастығына (ХСҚ) мүше болып қабылдануы үлкен ізденістер мен тынымсыз еңбектің нəтижесі. Осылайша, елімізде халқымыздың ғасырлар бойы басынан кешірген,

 Басты байлық

Тўмаудан саќтаныѕыз! Жіті респираторлық вирусты инфекциясы (ЖРВИ) мен тұмау əлемдегі ең өзекті медициналық, əлеуметтік, экономикалық мəселенің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметтеріне сəйкес, жыл сайын əлемде 3-5 млн.-ға жуық адам тұмаудың ауыр түріне шалдығып, 250-500 мың адам көз жұмады. Санитарлық-эпидемиологиялық сараптама жəне мониторинг жөнінде ғылымипрактикалық орталықтың хабарлауынша, Қазақстанда 2012 жылы 1 044 834 ЖРВИ жəне 626 тұмауға шалдығу оқиғасы тіркелген. Қазақстан Республикасы аумағында ЖРВИ жəне тұмауға шалдығу эпидемиялық үдерісін сипаттайтын көпжылдық деректерді талдай отырып, эпидемиялық маусымды қазан айынан бастап сəуір айына дейін жалғасады деп болжауға болады. Індет көбінесе 5 жасқа дейінгі балалар мен егде жастағы (65 жастан асқан) азаматтарда тіркеледі. Дəл осы жас топтарында тұмау мен өкпенің қабынуы – инфекциялардың ішіндегі өлімнің себебі ретінде бірінші орынды, барлық өлім себебінің ішінде бесінші орынды алып отыр. Аурудың алғашқы белгілері байқалысымен дер кезінде медициналық көмекке жүгінудің маңызы зор. ЖРВИ – түрлі вирус салдарынан пайда болған респираторлық вирустық ауру тобы. Ол жоғарғы тыныс жолдарының зақымдалуымен жəне ағзаның улануымен сипатталады. Бүгінгі таңда түрлі топ ЖРВИ қоздырушы 200-ден аса вирустың түрі (парагрипп вирусы, тұмау вирусы, аденовирус, риновирус, энтеровирус, т.б.) бар екені белгілі. Тұмау – эпидемиялық маңызы бар ЖРВИ түрі. Бұл аурулардың даму белгілерін алғашқы сатысында байқаудың маңызы зор. Себебі, ол дер кезінде тұмауды емдеумен қатар, айығуға көмектеседі. ЖРВИ мен тұмауды емдеудің өз ерекшеліктері бар. Сондықтан, уақытылы дəрігерге жүгіну өте қажет. Жоғарғы тыныс алу жолдарының шырышты қабаты – инфекция кіретін жол ЖРВИ мен тұмауға ортақ болып табылғандықтан, бұл індеттің де ұқсас белгілері бар. Алайда, тұмау ағыны өткір респираторлық вирустық инфекция ағынынан ерекшеленеді.

Катаралдық белгілер (тамақтағы ауыруы болмаса қызару) Жөтел, өзін қолайсыз сезіну

Белгілері ЖРВИ Басталуы Біртіндеп

Тек дəрігерге жүгіну ғана ЖРВИ мен тұмаудан айығуға мүмкіндік береді. Тұмауды қалай емдеу қажет? Бұл сауалға жауапты тек маман ғана бере алады. Ешқашан өзіндік ем жасауға тырыспаңыз. Себебі, ЖРВИ мен тұмау белгілері бір-біріне ұқсас. ЖРВИ-дің алғашқы белгілері пайда болысымен-ақ дəрігерге көрініңіз.

Қызудың көтерілуі

Улану белгілері

Тұмау мен мұрынның бітелуі

Тұмау Əрқашан өткір. Науқастар өзінің ауырып қалғанын сезінген шақты нақты айта алады. Дене қызуы Дене қызуы бірнеше сағат аздап бойы 39-40°С-ға дейін көтеріледі, көтеріледі, кейде одан да кейде 38,5°С- жоғарылауы мүмкін. температураға дейін жетеді. Улану бəсең Уланудың белгілері тез ұлғаябайқалады. ды, қатты терлейді, маңдай мен самай тұсы, сондай-ақ, көз алмасын қимылдатқанда да ауырады, сырқат жарықтан қорқады, басы айналып, бұлшық ет пен буыны ауырады. Белгілері жиі Аурудың екінші күні аздап білінеді. мұрын бітеледі.

Салқын тиюге қосалқы белгі.

Аурудың алғашқы күндері жиі байқалмайды, көбінесе жұтқыншақтың артқы қабырғасы мен жұмсақ таңдайдың қызаруы байқалады. Құрғақ Аурудың екінші күнінде жөтел ауру құрғақ, азапты жөтел пайда басталғаннан болады. бастап аздап байқалады. Жиі. Сирек. Сирек. Тұмаудың жиі байқалатын белгілерінің бірі.

Түшкіру Көздің сілемейлі қабығының гипемериясы (көздің шытырлы қабықшасының қызаруы), жарықтан сескену Астениялық Сауыққан синдром соң да аздап байқалады.

Шаршағандық, əлсіздік, ашуланшақтық, бас ауруы, ұйқысыздық екі-үш апта бойы сақталады.

Қалай ескерту қажет? Екпе жасау – тұмаудың алдын алудағы анағұрлым тиімді əдіс болып табылады. Егер уақытылы екпе жасалса, тұмау вирусын жұқтырғанның өзінде, аурудың ауыр ағымын, сондай-ақ, кейінгі асқынуларын болдырмауға мүмкіндік туады. Сондай-ақ, ол вирусты жоюшы қорғаушы агенттер «антиденелердің» бөлінуін қамтамасыз етеді. Десе де, ағзаның вирусқа қарсы реакциясы қалыптасып үлгеру үшін екпені індет басталмастан бірнеше ай бұрын жасау керек. Жергілікті бюджет қаражаты есебінен тұрғындардың

келесі топтары арасында: созылмалы өкпе, жүрек-тамыр аурулары, жүрек кемістігімен сырқаттанған балалар жəне жабық мекемелерде (балалар үйлері, мектеп-интернаттар) жиі сырқаттанатын жəне əлсіз балалар, қарттар үйіндегі адамдар, медицина қызметкерлері мен жүкті əйелдер арасында тұмауға қарсы екпе жүргізілуде. Сондай-ақ, азаматтарға ақылы негізде жəне жұмыс берушінің қаражаты есебінен екпе жасау қарастырылған. Жыл бойы ағзаны нығайту: ЖРВИ мен тұмаудың алдын алу үшін жыл бойы, əсіресе, күз бен қыстағы инфекцияның өршу алдында қорғаушы иммундық механизмді нығайту керек. Алдын алу шаралары: Ағзаның вирустарға қарсы тұруы үшін саламатты өмір салтын ұстану; Бетперде тағу, қоғамдық орындарға барған соң қолды тазалап жуу, жөтел кезінде ауызды жабу, ғимаратты жиі тазалау мен желдету сынды санитарлық-гигиеналық режімді ұстану жатады. Бетпердені ауырған адам да, қасындағы азаматтар да тағуы тиіс; Көкөніс, жеміс-жидек немесе құрамында жеткілікті дəрумендер бар басқа өнімдерді, əсіресе, аскорбин қышқылын пайдалану; Адам көп шоғырланған орындарға бармауға, мүмкіндігінше қоғамдық көлікпен емес, жаяу жүруге тырысыңыз. Жөтел мен түшкіру кезінде вирус 10 метр қашықтықтан да таралатынын есте сақтаңыз; Тұмаудың өршу кезінде вирустан қорғанудың маңызды компоненттеріне: дəруменге бай азық-түлікті пайдалану, қажетті мөлшерде су ішу мен тынығу жатады. Салқын тигеннен болатын аурудың алдын алу – мезгілдік тұмау індеті кезінде ғана емес, азаматтар əрқашан өз денсаулығына күтіммен қараған уақытта ғана нəтижелі жүзеге асады. Тиімді тамақтану, саламатты өмір салтын ұстану, ағзаны шынықтыру мен спортпен айналысу – ағзаның салқын тиюге қарсыласу дəрежесін көтереді жəне басқа көптеген аурулардың пайда болуының алдын алады. Сіз Қазақстан Республикасында дəрі-дəрмектер жайлы шынайы ақпаратты Денсаулық сақтау министрлігінің «Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығы» РМК Дəрі-дəрмек ақпараттық-талдау орталығына 8-800-080-88-87 телефон нөміріне хабарласу арқылы (Қазақстан бойынша қоңырау шалу тегін) ала аласыз. Сондай-ақ, сауалдарыңызды ДАТО мамандарына www.druginfo.kz сайтындағы арнайы айдарында қоюға мүмкіндігіңіз бар. ДАТО-ның мамандары өз жұмысында халықаралық дерекқор мен дəлелді медицина дереккөздерін, сондай-ақ, препараттардың медициналық қолданылу ережесіне сай белгіленген мəліметтерді пайдаланады. Құрметті қазақстандықтар! Өз өміріңізді, денсаулығыңызды жəне жақындарыңыздың денсаулығын бағалаңыз! Дəрігердің нұсқауынсыз дəрі-дəрмектерді қолдануға асықпаңыз!Денсаулығыңызға жауапкершілікпен қараңыз! Денсаулық сақтау министрлігі «Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығы» РМК Дəрі-дəрмек ақпараттық-талдау орталығы.

өткен өмір жолдарынан бастау алатын, жаңаша, демократиялық қағидаттарды басшылыққа алып құрылған, халықаралық стандарттар талабына сай келетін, дара, қазақстандық сот жүйесінің қалыптасқанын айтуға болады. Судьялардың V съезінде көтерілген Судьялар əдебінің қағидаттары туралы мəселелер өзінің заңды жалғасын тауып, белгілі бір жүйеге келтірілуі қажет деп есептейміз. Сонымен қатар, соттар қауымдастығы қатарын жаңаша

ойлап, мемлекет, сот жүйесінің болашағына патриоттық сезіммен қарайтын, жалынды жігер мен толағай ізденістердің иелері, жаңа толқын – жас судьялардың келуі өте құптарлық жағдай. Дегенмен, судья кадрларын дайындау, іріктеу жəне таңдау мəселелері бойынша əлі де жан-жақты ойланатын, асықпай толғанатын жағдайлардың баршылық екенін естен шығармау қажет. Судьялардың VІ съезінде осы айтылған мəселе жөнінде соны пікірлер, орнықты ойлар, ұтымды ұсыныстар күтіледі. Республика сот жүйесінің алдында əлі талай алынбаған асулар, ауқымды міндеттер, айқын мақсаттар бар. Сот жүйесінің дамуы мен судьялар қызметін халық игілігінен, қоғамның мүддесінен бөлек қарауға болмайды. Сол себепті, алдағы Қазақстан судьяларының VІ съезінде сот жүйесінің мемлекетіміздің даму кезеңіндегі атқарып жатқан қызметі мен саяси рөліне тиісті қоғамдық баға беріліп, бола шақтағы міндеттеріміз бен мақсаттарымыздың баянды бағдарламасы айқындалады деген сенімдеміз.

«Ќолєа сезілетін бейнелер» немесе саусаќ ўшындаєы сўлулыќ Ə.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер мұражайы «Жігер» мүмкіндігі шектеулі жандардың жастар ұйымы» қоғамдық бірлестігімен бірлесіп Алматы қаласындағы Н.Островский атындағы №4 зағип балаларға арналған мектеп-интернаты оқушыларының қатысуымен елімізде тұңғыш рет мүсін көрмесінің интерактивті жобасын жүзеге асырды. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

«Қолға сезілетін бейнелер» жобасы – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Қорының ІХ республикалық əлеуметтік идеялар мен жобалар жəрмеңкесінің жеңімпазы. Бұл шараның басты міндеттерінің бірі − мүмкіндігі шектеулі жандардың өміріне қоғамның назарын аударту. Қазақстанда зағип жандарды бейнелеу өнері мен таныстыруға көмектесетін арнайы бағдарламаның жоқтығын ескерер болсақ, мұндай игі шараның қоғамымыздың мүмкіндігі шектеулі мүшелеріне келтірер пайдасы мен өмірге деген құштарлығын арттырары сөзсіз. Көрмеге қойылатын экспозицияны қарап шығуға басқа келушілерге қарағанда олардың көру мүмкіндігі аса шектеулі. Мұны табиғи шектеумен ғана емес, экспозициялық заттардың көбісі əйнектелген сөрелерге орналастырылғандықтан да «қолдан жасалған шектеулер» қатары зағип жандарға əрдайым кедергі келтіретін. Көне заттар өте нəзік, осал келеді. Оның үстіне экспонаттардың кейбірі – зағип жандардың қолы жетпейтін картиналар мен графикалық туындылар екені анық. Міне, осындай қиындықтарды бірлесіп шешу мақсатында аталмыш жоба еліміздің зағип жандарына жаңа мүмкіндік тудыру ісін белсенді түрде қолға алып отыр. «Қолға сезілетін бейнелер» жобасының негізгі идеясы – мүмкіншілігі шектеулі зағип балаларды Қазақстанның мүсіндік туындыларын дене түйсігі арқылы қабылдауға жəне ісмер зағип жандарға мүсінсаз арқылы өздері сипап түсінген бұйымдарының кескінін жасауға, өз түсінігінде қабылдаған бейнелерді бере білуге тарту арқылы олардың өміріне жаңа сипат енгізу. «Шараны өткізуге суретшілер Ш.Төлеш, П.Шорохов, Ə.Жұмабай жəне Б.Бейілханның шеберханаларынан мүсіндік туындылары əкеліп қойылды. Бұл көрмедегі барлық экспонаттарды қолмен ұстауға, оларды жасаған материалдармен жəне жасалу техникасымен танысуға болады. Зағип балалардың мүсін əлемімен байланысуына жəне өздерін шығармашылық жолда көрсетуіне мүмкіндік туды», дейді аталмыш жоба мен көрменің жетекшісі Гүлзира Молдашева. Балалардың жасаған жұмыстары түпнұсқа туындылармен қатар Ə.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер мұражайы көрмесіне қойылып, каталогқа енгізіледі. Көрме 25 қарашаға дейін жалғасып, өз келушілеріне есігін айқара ашады. АЛМАТЫ.


«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы арқылы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус, осымен келесі лот бойынша баға ұсыныстарын беруге шақыруды жібереді: Лот № 1

Атауы 2014-2016 жылдарға геотехникалық жəне геофизикалық зерттеулер үшін Техникалық жобаны əзірлеуді, қоршаған ортаға əсерді (ҚОƏ) əзірлеу жəне оларды бекіту

Құны, ҚҚС-ын қоспағанда теңгемен 12% 13 793 400

Баға ұсыныстарын қабылдаудың басталу уақыты: 09.00 Ақтау қаласының уақыты 14 қараша 2013 ж. Баға ұсыныстарын қабылдаудың аяқталу уақыты: 11.00 Ақтау қаласының уақыты 21 қараша 2013 ж. Ескертпе: Əлеуетті жабдықтаушылар тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстар Реестрінде келесі сілтеме бойынша тіркелуі қажет http://www.new.reestr.nadloc.kz/registration.asp Барлық баға ұсыныстар, ЭЦҚ қойылған, электрондық түрде беріледі. Сатып алу коды – 2013.ЦП-7948.

Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г. Актау, 12-мкр., зд. 74, корпус 1, настоящим направляет приглашение на подачу ценовых предложений по следующему лоту: № Лот 1

Наименование

Стоимость, в тенге не включая НДС 12% Разработка Технического проекта по 13 793 400 геотехническим и геофизическим исследованиям, оценки воздействия на окружающую среду (ОВОС) и утверждения на 2014-2016 гг.

Срок начала приема ценовых предложений: 09.00 по местному времени г. Актау 14 ноября 2013 г. Срок окончания приема ценовых предложений: 11.00 по местному времени г. Актау 21 ноября 2013 г. Примечания: Потенциальным поставщикам необходимо зарегистрироваться в Реестре товаров, работ и услуг, используемых при проведении операций по недропользованию, по следующей ссылке http://www.new.reestr.nadloc.kz/registration.asp Все ценовые предложения подаются в электронном виде, подписанные с помощью ЭЦП. Код закупки – 2013.ЦП-7948.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 5 желтоқсанда сағат 11.00-ден 17.00-дейін (Астана қ. уақыты бойынша) www.gosreestr.kz. Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өтетінін хабарлайды Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық мен шіктегі мына нысандар қойылады: Газ 3102-121 автомобилі, мем.нөмірі С 017 PR, 2007 жылы шығарылған, орналасқан жері – Көкшетау қ., Біржан сал к-сі, 45. Баланс ұстаушы – Ақмола облысының прокуратурасы. Алғашқы баға – 242 000 теңге. Бастапқы баға – 1 210 000 теңге. Ең төменгі баға – 132 397 теңге. Кепілді жарна – 36 300 теңге. Volkswagen Passat автомобилі, мем.нөмірі С 865 KU, 2002 жылы шығарылған, орналасқан жері – Көкшетау қ., Пушкин к-сі, 21. Баланс ұстаушы – Ақмола облысы бойынша кендендік бақылау департаменті. Алғашқы баға – 419 000 теңге. Бастапқы баға – 2 950 000 теңге. Ең төменгі баға – 349 387 теңге. Кепілді жарна – 62 850 теңге. Электрондық аукционға қатысушы ларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 3 желтоқсанда сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік

шот ИИК KZ590705012170179006, БИК KKMFKZ2A, БИН 120340014555, КБе - 11, КНП – 171, ҚР ҚМ Қазынашылық комитетінде (банк қызметтері үшін төлемдер кепілді жарнаның мөлшеріне кірмейді). Төлемнің белгіленуі – аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша аукционға қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқық береді. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді қабылдау аяқталғанға дейін үш күн кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Назар аударыныз! Сатушының электрондық өтінімді (одан əрі – электрондық өтінімі) қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның элек трондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды тапсыру қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деғгейдегі банктегі есеп-айырысу

шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, e-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, тізілімінің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімінің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген), электрондық өтінімді тізілімінің веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалды

куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге

жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбiр сатылған жекешелендiру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелерi электрондық аукцион нəтижелерi туралы электрондық хаттамамен ресiмделедi, оған сатушы жəне жеңiмпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейiн жиырма төрт сағат iшiнде тiзiлiмнiң веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелерi туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерiн жəне жеңiмпаз сатушының жекешелендiру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою мiндеттерiн белгiлейтiн құжат болып табылады. Жеңiмпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткiзiлген күннен бастап күнтiзбелiк он күннен аспайтын мерзiмде Көкшетау қ., М. Əуезов к-сі, 230, 13-бөлме мекенжайында қол қойылады. Бұл ретте электрондық аукционның жеңім пазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете оты рып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұс қалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz. сайтынан жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8(7162) 256556, 254715.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Батыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 3 желтоқсанда сағат 11.00-де (Астана уақытымен) www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жыл ғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысан қойылады: 1.Toyota Camry автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 148 BN. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 208. Бастапқы баға – 63 000 теңге. Кепілді жарна – 9450 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 2.Газ-31105 411 автокөлігі, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 028 РR. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облысының прокуратурасы» ММ. Орал қаласы, Ж. Молдағалиев көшесі, 23. Алғашқы баға – 186 000 теңге. Бастапқы баға – 930 000 теңге. Төменгі баға – 93 000 теңге. Кепілді жарна – 27900 теңге. 3.Газ-3102 101 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 029 РR. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облысының прокуратурасы» ММ. Орал қаласы, Ж. Молдағалиев көшесі, 23. Алғашқы баға – 155 000 теңге. Бастапқы баға – 775 000 теңге. Төменгі баға – 77 500 теңге. Кепілді жарна – 23250 теңге. 4.Уаз-315142 017 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 016 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 150 000 теңге. Бастапқы баға – 750 000 теңге. Төменгі баға – 75 000 теңге. Кепілді жарна – 22500 теңге. 5.Уаз-315142 017 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 018 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 150 000 теңге. Бастапқы баға – 750 000 теңге. Төменгі баға – 75 000 теңге. Кепілді жарна – 22500 теңге. 6.Уаз-315142 017 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 019 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 150 000 теңге. Бастапқы баға – 750 000 теңге. Төменгі баға – 75 000 теңге. Кепілді жарна – 22500 теңге.

13

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

7.Уаз-315142 017 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 021 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 150 000 теңге. Бастапқы баға – 750 000 теңге. Төменгі баға – 75 000 теңге. Кепілді жарна – 22500 теңге. 8.Ваз-21060 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 024 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 131 000 теңге. Бастапқы баға – 655 000 теңге. Төменгі баға – 65 500 теңге. Кепілді жарна – 19650 теңге. 9.Ваз-21060 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 031 СС. Баланс ұстаушы – «Батыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орал қаласы, Достық даңғылы, 204. Алғашқы баға – 89 000 теңге. Бастапқы баға – 445 000 теңге. Төменгі баға – 44 500 теңге. Кепілді жарна – 13350 теңге. 10.Ваз-21214 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 529 ВА. Баланс ұстаушы – «Қазақавтожол» РМК Батыс Қазақстан облыстық филиалы. Орал қаласы, Ықсанов көшесі, 44/1. Алғашқы баға – 158 000 теңге. Бастапқы баға – 790 000 теңге. Төменгі баға – 79 000 теңге. Кепілді жарна – 23700 теңге. 11.Уаз-31512 автокөлігі, 1994 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі L 792 ВК. Баланс ұстаушы – «Қазақавтожол» РМК Батыс Қазақстан облыстық филиалы. Орал қаласы, Ықсанов көшесі, 44/1. Алғашқы баға – 88 000 теңге. Бастапқы баға – 440 000 теңге. Төменгі баға – 44 000 теңге. Кепілді жарна – 13200 теңге. 12.Газ-3110-411 автокөлігі, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі жоқ. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы ІІМ Көліктегі ішкі істер департаменті» ММ. Орал қаласы, Вокзал көшесі, 2/6. Алғашқы баға – 93 000 теңге. Бастапқы баға – 465 000 теңге. Төменгі баға – 46 500 теңге. Кепілді жарна – 13950 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар Батыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік есеп-шот КZ400705012170171006, Қазақстан

Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БСН 120240022537, Кбе 11, КНП 171. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды : 1) жеке тұлғалар үшін : жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін : (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, e-mail), 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондайақ банктен ағымдағы шоттың баржоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін : жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондайақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банктің белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың; сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) тізілімнің

веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың 36-4-тар мағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып табылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. 4) жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады.

Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бас тап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы қағидамен бекітілген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша жеңімпазы болып танылады жəне жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған қатысушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Батыс Қазақстан облысы, Орал қаласы, Достық даңғылы, 208 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап он күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса, нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне мына телефон арқылы алуға болады : 8 (7112) 53 42 36.

«Қант» АҚ (бұдан əрі – қоғам) Директорлар кеңесі 2013 ж. 13 қарашада жарияланған жай акцияларды орналастыру (сату) туралы шешім қабылдағаны жөнінде хабарлайды жəне оларды артықшылықты сатып алу құқығына сəйкес қоғамның орналастырылатын (сатылатын) акцияларын сатып алуға ұсынысты өз акционерлерінің назарына жеткізеді. Орналастырылатын (сатылатын) акциялардың жалпы саны – 1 000 000 (бір миллион) жай акция ҰСН KZ 1С35690011. Орналастырылған (қоғамның сатып алғанын шегеріп тастағанда) акциялар санының орналастырылатын (сатылатын) акциялар санына арақатынасы 1:6,8901310. Қоғамның акцияларын артықшылықпен сатып алу құқығын иеленуші акционерлердің тізімі қоғамның уəкілетті органы (қоғамның бағалы қағаздарын орналастыру (сату) туралы шешімді қабылдаған 2013 ж. 13 қарашадағы (ескерту – күннің басталуына (00 сағат 00 минут) жағдай бойынша жасалды. Қоғамның акционерлері артықшылықпен сатып алу құқығына сəйкес, қоғамның акцияларын сатып алуға өтінімді осы хабарлама жарияланған күнінен бастап отыз күнтізбелік күн ішінде беруге құқылы. Акцияларды орналастыру (сату) бағасы бір акция үшін 813,00 (сегіз он үш) теңге құрайды. Өтінім беруге пошталық мекенжай: 484010, ҚР, Жамбыл облысы, Тараз қ., Жауғаш батыр к-сі, 2. Акцияларды артықшылықпен сатып алу құқығына сəйкес акцияларды сатып алу мəселесі бойынша акционерлермен өзара əрекетті жүзеге асырушы тұлғаның деректемелері - Игнатова Т.И. Тел: 8 (7262) 46 69 91, факс 8 7262 46 70 07, электрондық мекенжай: t.ignatova@kazsugar.kz Андеррайтер немесе эмиссиялық консорциум арқылы қоғамның орналастырылатын (сатылатын) бағалы қағаздарын орналастыру (сату) кезіндегі андеррайтердің (эмиссиялық консорциумның) атауы. «Бағалы қағаздардың бірыңғай тіркеушісі» АҚ, орналасқан жері Алматы қ., Абылай хан д-лы, 141. СТН 600700658518. БИН 120140005662.

АО «Кант» (далее – общество) сообщает, что 13 ноября 2013 г. Советом директоров принято решение о размещении (реализации) простых объявленных акций и доводит до сведения своих акционеров предложение приобрести размещаемые (реализуемые) акции общества в соответствии с их правом преимущественной покупки. Общее количество размещаемых (реализуемых) акций – 1 000 000 (один миллион) простых акций НИН KZ 1С35690011. Соотношение количества размещенных (за вычетом выкупленных обществом) акций к количеству размещаемых (реализуемых) акций 1:6,8901310. Список акционеров, имеющих право преимущественной покупки акций общества, составлен по состоянию на 13 ноября 2013 г. (прим. - на начало даты (00 часов 00 минут) принятия уполномоченным органом общества решения о размещении (реализации) ценных бумаг общества). Акционеры общества в течение тридцати календарных дней с даты публикации настоящего уведомления вправе подать заявку на приобретение акций общества, в соответствии с правом преимущественной покупки. Цена размещения (реализации) акций составляет 813,00 (восемьсот тринадцать) тенге за одну акцию. Почтовый адрес на подачу заявок: 484010, РК, Жамбылская область, г. Тараз, улица Жаугаш батыра, 2. Реквизиты лица, осуществляющего взаимодействие с акционерами по вопросам приобретения акций в соответствии с правом преимущественной покупки акций – Игнатова Т.И. Тел: 8 (7262) 46 69 91, факс 8 7262 46 70 07, электронный адрес: t.ignatova@kazsugar.kz Наименования андеррайтера (эмиссионного консорциума) при размещении (реализации) размещаемых (реализуемых) ценных бумаг общества через андеррайтера или эмиссионный консорциум АО «Единый регистратор ценных бумаг», расположенное г. Алматы, пр. Абылай хана, 141. РНН 600700658518. БИН 120140005662.

Хабарлама Қызылорда қаласының Сейфуллин тұйығындағы 14-үйдің тұрғыны Дүйсенов Талғат Мұратұлының 2012 жылы ұлттық бірыңғай тестілеуді тапсырған жөніндегі мəлімет (сертификат) жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУ Демегенов Талгат Акмуратовичке берген серия ЖБ № 0255118 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

 Еске алу

Әр күніміз сағынышпен өтуде... Жамбыл облысы Меркі ауданындағы Андас батыр ауылының тұрғыны Тұрысбек Əшімбайұлы Мыңжасаров бауырымыздың өмірден озғанына да жылға жуықтап қалды. Сағы ныштан жүзімізді мұң басып, жүрегіміз қан жылайды. Қайғыдан жанымыз тұншығып, көзге ерік берген сəттерде сенің жарқын келбетіңді, жайдары жүзіңді, аңқылдаған мінезіңді еске алып, тағдырдың басқа салғанына көнбеске шара жоқ. Келместің кемесіне ілесіп кететініңді өзің де сездің бе екен, ерекше бауырмал едің ғой. «Əпкетай, əпкешка» деп емешегің үзіліп, жиі телефон соғып, əрнəрсе айтып, көңілімді аулайтынсың. Ағаларыңды да «көкелеп», ал ды нан қия өтпейтін едің. Қарындасың Жанарды ерекше жақсы көретін едің. Сенің ерекше көңіліңді білетін қарындасың, ауырып əрең көтерілді, бəрімізді есеңгіретіп кетті ғой, сенің қайғың. Балаларыңды да мақтан тұтатынсың, ұлыңда «Биыл Мəскеуден əскери оқуын бітіріп келеді, ол Отан қорғаушы офицер ғой» деп, қызың Жанерке мектебін бітіріп, оқуға түсетін жылы еді, оны төбеңе көтеріп, қатты еркелететінсің. Орның үңірейіп тұр, оны ештеңемен толтыра алмаспыз. Бір əкеден тараған, бір құрсақтан шыққан бəріміз оқу оқып, қызмет бабымен Астана мен Алматы қалаларында тұрамыз, əкешешеміздің түтінін түтетіп отырған, қараша ңырақ тағы

жарығым едің, алтын қазығым, Тұрысбегім. Туған ауылға барғанда əке-шешемізге, ата-əжелерімізге құран бағыштап, зират басына баратын едік, енді сол кісілердің бауырын ала сен жатырсың. Мейірімді бауыр, асыл əке, қымбат жансың, сен біз үшін. Алдыңнан жанып шамшырағың, жəннатта болсын тұрағың, дей отырып, мына өлең жолдарын сенің рухыңа арнамақпыз: Тағдырға жоқ екен ғой еш шара, Ұзақ өмір тілеуші едік тек қана. Риза болып жүруші едің өмірге, Ылайым қараушы едің көңілге. Сен жоқ дегенге енді сене алмай, Бала-шағаң күтер сені көз алдай. Есімізде мəңгілік сақталасың, Күн түскендей нұрлы болсын, қабірің. Еске алушылар: əпкең – Нұршагүл, ағаларың – Болат, Болатбек, қарындастарың – Нұржамал, Жанар, балаларың – Руслан, Нұрсұлтан, Жанерке жəне зайыбың Елмира.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.


14

www.egemen.kz

14 қараша 2013 жыл

 Қазақстан қалалары

Астана айшыќтары

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Кітап көкжиегі

 Өнер

Парасатќа ќўштарлыќ

«Астана Опера» театрының əншісі Салтанат АХМЕТОВА Германиядағы ең айтулы байқаулардың бірі – «Neue Stimmen»-ге қатысып, Гютерслодағы «Классикалық күз» («Klassik Herbst in Gutersloh Forderprei») сыйлығын иеленді.

Асылбек Ноғаев. Даналық ойдан дəн ізде. Алматы. «Көкжиек» баспасы, 2013 жыл. 192 бет. Əбсаттар қажы ДЕРБІСƏЛІ,

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор.

Кітапқа филология ғылым дары ның кандидаты, болашағынан үлкен үміт күттіретін жас ғалым Асылбек Əуезханұлының 2009-2012 жылдар арасында Қазақ радиосында жүргізіп келген қысқа əрі нұсқа уағыздарының таңдаулы бір парасы енгізілген.

Е ң б ек т ің « Д а н а л ы қ ойд а н дəн ізде» деп аталуы тегін емес. Қазақтың би-шешендері мен ақынжазушылары айтқан отты лебіздерді жалаң түсінікпен ұғына алмаймыз. Сырты кестелі, іші зерделі ой орамдарының байыбына да бірден жету қиын. Сондықтан, даналық ойдың дəндерін терудің өзі сөз қадірі солғындай бастаған бүгінгі заманда қиынға соғыңқырап тұрған секілді. Ұлы даланы еркін жайлаған қазақ – сан ғасырдан бері дін Исламның мəңгілік мұраларына қанығып, шариғат қағидаларын өмірге тірек етіп келген мұсылман халық. Ақиқат діннің талаптарын өлеңмен өріп, жас ұрпақ тəрбиесінде молынан жаратып келген сөзге шебер жұрт. Сондықтан болар, сөз қадірін жақсы білген момын елдің рухани қоймасы ата дінімізді əспеттеген небір даналық ойларға толы. Бір ауыз аталы сөз айтылса: «Паһ, шіркін!» деп, теңізден маржан тергендей бір жасап қалған өрелі қазақтың діні мен тілі құстың қос қанатындай қатар қағылып, дамып келген. Иə, бүгінгі күннің талабына сай жасалған бұл дүниелердің өзіндік ерекшелігі жоқ емес. Біріншіден, бұл тек қасиетті аят, хадистерден ғана тұратын бірыңғай діни насихат емес. Тақырыбы айтып тұрғандай, мұнда қазақтың Бұқар, Абай, Базары айтқан жыр шумақтары ақиқат дініміз тұрғысынан талданады. Ердің құнын екі ауыз сөзбен шешіп

үйренген халық үшін мұның берері мол. Екіншіден, талдауға алынған тақырыптардың өзектілігін де атап өткен мақұл. Уағыздарда еліміздегі жеке адамдардың, отбасылардың, жалпы мемлекеттің бүгіні мен келешегіне қатысты түйткілдерге көп көңіл бөлінгені анық. Үшіншіден, даналық ойлардың астарындағы діни мазмұнды кеңінен ашуға талпыныс жасалған. Шумақтың мазмұнын талдау барысында жаңа заманның талаптары, ғылым-білім мен технология салалары да шебер қамтылған. Мəселен, Ыбырай Алтынсариннің «Өнер-білім бар жұрттар» деген өлеңіне қатысты тұжырымдары осы ұстанымды байқатады. Көп мағынаның қысқа ғана уағызға сыйыстырылуы да маңызды. Бұл да шеберлікті қажет ететін дүние. Сондай-ақ, жинаққа енген уағыздарда мұғалімдер мен дəрігерлерге, ғалымдар мен кəсіпкерлерге қатысты ой-толғамдар, байламдар жасалған. Кітапта көбінесе Абай атамыздың рухани мұрасы сөз болған. Əлбетте, қазақтың бас ақыны қалдырған əрбір сөз хикметке толы. Оның мазмұнын бір кітапта толық қамту оңай емес. Екінші жағынан, хакім Абайдың: «Адамды сүй, Алланың хикметін сез», «Алла деген сөз жеңіл», «Махаббатпен жаратқан адамзатты» деген секілді даналық сөздері Ислам ғұламаларының діни тұжырымдарымен астаса тілге тиек етілгенде, оның оқырманға да əсерлі болатыны анық. Əрине, бұл дүние осымен тоқтап қалмас. Бабалардан қалған ұлағатты үгіттей отырып, елді имандылыққа, ақыл-парасат пен адамгершілікке үндеу жұмыстары жалғасын табады. Осы арқылы жас ұрпақ санасына сан ғасырдан бері Ислам дінін ұстанған мұсылман қазақ жұртының терең тəлімі сіңіріледі. Əсіресе, осынау мол рухани қазынаны асыл дінімізбен сабақтай отырып дамыту ісіне көбірек көңіл бөлінеді деп сенеміз. Сонымен, «Даналық ойдан дəн ізде» кітабы қоғамда, мұсылман өмірінде кездесетін сан қилы жағдайларға негізделген алуан түрлі тақырыптарды қозғаған. Əр оқиға түйінін қазіргі тіршілігімізбен байланыстырып, Ислам дінінің шеңберінде рет теп отырудың дүниелік жəне ақыреттік маңызын ашып көрсете алған. Қазақ даласының даналары мен ойшылдарының еңбектерін жаңа қырынан талдап, хикметке толы ойларын қасиетті Құран мен ардақты пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистерімен қуаттаған. Діннің асыл негіздерімен қоса, отбасы жайында əңгіме қозғап, ошақ қасының құндылықтарын таныта білген.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

 Бəрекелді!

Немісті сендірген ќазаќ ќызы Айта кету керек, бұл байқауға əлемнің əр түкпірінен 1428 адам өтінім білдірген, ал оларды іріктей келгенде бар-жоғы 40 əнші ғана байқау талабына лайықты деп табылған. «Мыңнан – тұлпар, жүзден – жүйрік», демекші, ең соңғы турға тек 9 əнші ғана сүрінбей жетті. Шашасына шаң жұқпаған сол тоғыздықтың ішінде қазақтың Салтанат есімді ару қызы барын естіп, қуанып жатырмыз. Салтанат Ахметова іріктеу кезеңінде Г.Гендельдің «Юлий Цезарь» опера-

сынан Клеопатраның ариясын орындап шықты. «Бұл байқауға қатысу үшін алдымен қазылар алқасы үш ай бойы іріктеу жүргізді. Бұған дүние жүзінен қаншама талантты жастар қатысты. Мен Берлиндегі іріктеуден

өттім. Қазақстаннан бұл сайысқа əншілердің бірінші рет қатысуы, дейді С. Ахметова. – Қатысушыларды өте жоғары деңгейдегі пианистер сүйемелдеп отырды. Қазылар алқасының құрамында Еуропадағы, Америкадағы ірі-ірі театрлардың басшылары мен басқа да агенттіктердің директорлары болды. Мұндай байқаулардың, əсіресе, жастар үшін көмегі аса зор. Бүкіл əлемге туған еліңнің даңқын өз өнерің арқылы асырудан асқан биік шың жоқ шығар, сірə.

Екінші бір жағынан алып қарағанда, ол Еуропаға бастап баратын жолдың кілті секілді. Жəне де мықтылармен бəсекелесе келе өзіңе сын көзбен қарауды үйренесің, əрі бұл өзгенің пайдалы, жақсы жақтарын кəдеңе

жаратуыңа мүмкіндік туғызатын алаң. Өнер жолы – өмір бойы көрген-білгеніңді санаға тоқумен өтетін мектеп». Əнші жартылай финалда Моцарттың «Сиқырлы флейта» операсынан Түн патшайымы ариясын шырқаса, соңғы турда екі ария – Гаэтано Доницеттидің «Лючияди Ламмермур» операсынан Лючияның, сосын Массненің «Манон» операсынан Гавоттың арияларын сəтті орындаған. Опера əншілері туралы сырттай түрлі қызық əңгімелерді естіп қалып жатамыз. Мысалы, біреулер дауысы ашылуы үшін жұмыртқаны шикідей жұтса, енді біреулері тыныс жолдарына арналған жаттығуды орындап барып, көп алдына шығуды жөн санайды екен. Ал дəлдікпен өмір сүріп, нақтылықты сүйетін немістерді біздің қызымыз несімен тəнті етті екен деп тұрған шығарсыз іштей. Салтанаттың айтуынша, вокалдық гигиенаны мықтап ұстанған адам еш жерде ұтылмайды, яғни, дауыс анық əрі ширақ шығу үшін басыңды ертерек жастыққа қойып, ерте тұру өте маңызды. Табысқа жетудің тағы бір құпиясын орындаудың еш қиындығы жоқ, ол өте қарапайым – тамаққа суық тигізіп алмау керек. «Сонда да болса əркімнің ешкімге көп сырын жая бермейтін бөлек құпиялары болады. Бұл қандай сыр екенін қазір де бүкпесіз айта аламын. Біреулер мейлі құптар, мейлі құптамас, кешкісін міндетті түрде атам қазақтың дəстүрімен ет жеймін. Осы адамға əжептəуір күш береді. Айтып қояйын, бұл ұстазым – Қазақстанның халық əртісі Қорлан Қалиламбекованың берген кеңесі. Бірақ əрине, əнші үшін аутотренингтің де маңызы өте зор болып есептеледі. Мысалы, егер іштей өзіңді шоколадтың бөлігі көмектесіп, сені бақытты етеді дегенге сене білсең, ол дəл солай болып шығуы бек мүмкін», – дейді Салтанат. АСТАНА.

Жетіқара ҚОҢЫР.

Арман Шораев – федерация президенті Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www. egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар:

Польша президенті Ресейден кешірім сұрады. Перу актері Буэнос-Айрес саябағындағы ағашқа үйленгенін жария етті. Астрахань мэрі неге қамауға алынды? Үлкен театрда үлкен рөлдер үлкен ақша тұрады екен. Атақты Тина Тернер неге АҚШ азаматтығынан бас тартты? Ингушетия: ақшасын төле де, қызды ұрлай бер. Асад шынымен курдтерге автономия бергелі отыр ма?

Астанада қазақ күресінен республикалық федерацияның отырысы болып өтті. Онда əріптесіміз, белгілі журналист, «Қазақстан барысы» турнирі идеясының авторы Арман Шораев федерация президенті болып сайланды. Осы кезге дейін федерацияның басшысы болған, 2000 жылдан бері төл күресіміздің дамуына өлшеусіз еңбек сіңіріп, халықаралық аренаға шығарған, күресіміздің тамырына қайта қан жүгірткен Серік Төкиев жаңа президенттің ұсынысымен федерацияның құрметті президенті болып бірауыздан сайланды. Сонымен бірге, С.Төкиев кезінде өзі құрған Дүниежүзілік қазақ күресі федерациясының

президенті қызметін əрі қарай жалғастыра береді. Тағы бір айта кететін нəрсе, талантты менеджер, «Қазақстан барысы» қоғамдық қорының атқарушы директоры Сəрсен Құранбек қазақ күресінен республикалық федерацияның бас хатшысы болып сайланды. Қазақ күресінің абыз ақсақалы Диханбай Биткөзов пен мемлекеттік жаттықтырушы Марат Жақыт бес адамнан тұратын федерацияның атқарушы ко митетінің құрамына кірді. Оған тағы федерация президенті Арман Шораев, вице-президент Марат Шəмшінұров пен бас хатшы Сəрсен Құранбек сайланды. Осы кездесуде А.Шораев: «Елімізде қазақ күресін №1 спорт түріне айналдырамыз. Сол үшін жұмыс істейміз», дегенді айтты.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

«Баќыт» балаларєа баќыт сыйлады Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Семей қаласында «Бақыт» жекеменшік балабақшасының салтанатты ашылуына өңір басшысы Б.Сапарбаев қатысып, сəбилерге қуаныш сыйлаған Əубəкіровтер отбасына, құрылысты сапалы етіп салып берген азаматтарға алғысын білдірді. Жекеменшік балабақшада 6 топ бар. 150 орындық балабақшада тəрбие мен білім беру қос тілде жүзеге асады. Мұнда сəбилерге төрт уақыт тағам беріледі, 3 жəне 5 жасар аралығындағы балалардың психологиялық, физиологиялық денсаулығын нығайту, басқа да жұмыстар бағдарлама бойынша жүргізіледі. СЕМЕЙ.

Головкин

«Астана» клубы сапында ґнер кґрсетеді Бұрнағы күні «Самұрық-Қазына» АҚ басқарма төрағасы Өмірзақ Шөкеев бокстан WBA нұсқасы бойынша орта салмақтағы əлем чемпионы Геннадий Головкинді қабылдады. Əңгіме барысында кəсіпқой боксшының Президенттің «Астана» кəсіпқой спорт клубына кіру мəселесі талқыланды. «Біз Геннадийдің табыстарын зор мақтан тұтамыз. Ол – əлемдік деңгейдегі жұлдыз, құбылыс. Біз ең көрнекті спортшыларды өз клубымызға таңдап алғымыз келеді. Бұл оған ерекше мəртебе береді. Өзінің мəртебесін көтеру үшін бұл Головкинге де керек», – деді Ө.Шөкеев кездесу барысында. Төраға өз сөзінде Президент кəсіпқой клубын құру Қазақстанның əлемдік аренадағы беделін көтере түсу мақсатын көздегенін айтты. «Біз Геннадийдің осы клуб сапында өнер көрсетуі мен оның спорттағы бастамалары осы үлкен жұмысқа орасан зор тиімділік əкелетініне сенімдіміз», – деп атап өтті Ө.Шөкеев. Г.Головкиннің айтуынша, ол өзінің Президенттің «Астана» спорт жобасы туы астына біріккен спортшылардың қатарында өнер көрсетуге шақырылғанын зор мақтаныш етеді. «Мен бұдан былай «Астана» клубы атынан өнер көрсететініме өте қуаныштымын жəне оны зор мақтан тұтамын. Енді менің басты демеушім «Самұрық-Қазына» əл-ауқат қоры болады. Біз «Астана» клубын əлемдік деңгейде таныта беретін боламыз», – деді кездесуден кейін Геннадий Головкин. Ал кеше Геннадий Головкиннің «Астана» кəсіпқой клубы құрамына қабылданғаны жөніндегі тиісті құжаттар жасалды. Айта кететін жайт, 2012 жылдың соңында құрылған Президенттің «Астана» кəсіпқой спорт клубы өзінің аясына Қазақстанның үздік спорт клубтарын топтастырып келеді. Оның сапында қазір əлемдік деңгейдегі «Astana Pro Team» велоспорт клубы, баскетбол жəне футбол командалары, «Барыс» хоккей жасағы, «Astana Dakar Team», «Astana Arlans» боксшылары, су жəне ат полосы ұжымдары, «Қазақстан барысы» ұлттық күрес жобасы, сондай-ақ, ауыр атлетикадан Олимпиялық ойындардың екі дүркін чемпионы Илья Ильин мен мəнерлеп сырғанаудан əлем чемпионатының күміс жүлдегері Денис Тен бар. Руслан ИГІЛІК.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №184 ek

Profile for Egemen

14112013  

1411201314112013

14112013  

1411201314112013

Profile for daulet
Advertisement