Page 1

Кеше Бурабайда Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Қазақстан Президентінің жанындағы Шетел инвесторлары кеңесінің жалпы отырысы өтті.

№115 (28339) 13 МАУСЫМ ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

ТАРТЫМДЫ ИНВЕСТИЦИЯЛЫЌ АХУАЛ – ЕЛ ЭКОНОМИКАСЫН ДАМЫТУДЫЅ НЕГІЗІ

Президент жанындағы Шетел инвесторлары кеңесі ел экономикасы үшін маңызды мəселелерді қараумен келеді. Кешегі жалпы отырыс аясында елдегі инвестициялық ахуалды жақсарту, инвесторлардың құқықтарын қорғау жөніндегі шаралар, сондайақ, индустрияландырудың екінші бесжылдығы (2015-2019 жылдарға арналған ИИДБ) шеңберінде инвестициялау жəне технологиялар трансферті мəселелері талқыланды. Бақберген АМАЛБЕК, Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Шетелдік инвестициялар ды тарту – елдің жалпы экономикалық саясатының басымдықтарының бірі. Осы орайда, бүгін де Қазақстанды өңірлік инвес тициялық хаб ретінде қалыптастыру мақсатында барлық мүмкіндіктер жасалып, іс-шаралар атқарылуда. Мəселен, индустрияландырудың бірінші бесжылдығы кезеңінде БҰҰ Сауда жəне даму жөніндегі конференциясының (ЮНКТАД) бағалауы бойынша, Қазақстан шетелдік тікелей инвестицияларды тарту көлемі бойынша ТОП20 көшбасшы елдердің қатарына кіріп, өтпелі экономи калы елдер арасында екінші орынға тұрақтаған. ҮИИДМБ іске асыру

кезеңіне 2005 жылдан бері өңдеуші секторға барлық жалпы тікелей инвестициялардың 70 пайыздан астамы немесе 14 млрд. доллар тартылған. Қазіргі уақытта шетелдік инвесторлармен бірге 100ден астам жоба іске асырылуда. Шетел инвесторлары кеңесі Қазақстан Президентінің төрағалығымен жүзеге асырылатын кеңесші-консультативті орган болып табылады. Кеңес 1998 жылы елдегі инвестициялық қызмет пен инвестициялық ахуалды жақсартумен тікелей байланысты өзекті мəселелерді тиімді шешу үшін мемлекет пен шетелдік инвесторлар арасындағы тікелей үнқатысуды қамтамасыз ету мақсатында құрылған. Елдің инвестициялық сая сат ы мен э ко н о ми кал ық дамуының басты аспектілері бойынша Қазақстан Президенті мен

Үкіметінің қарауына ұсынымдар мен ұсыныстарды əзірлеу Кеңестің басты міндеті саналады. Бүгінде еліміз шетелдік инвестицияларды тарту үшін барынша қолайлы жағдай жасау бойынша жұмысты келесі жылдан басталатын индустрияландырудың екінші бесжылдығы шеңберінде жалғастыруға ниеттеніп отыр. Бұл ретте əрбір басымдыққа ие сектор үшін трансұлттық компаниялар тартылады. Үкімет бұл бойынша 162 трансұлттық компанияны айқындады, оның ішінде 72 компания экономикаға тартылмақ. Ал Шетел инвесторлары кеңесінің өзі құрылған кезден бастап оның 26 пленарлық отырысы өткізілсе, оларда елдегі шетелдік инвестициялар үшін құқықтық ахуалды жақсарту, Қазақстанның сот жүйесін жетілдіру, салық салу мен шетелдік жұмыс күшін əкелу жүйесін оңтайландыру, еліміздің инвестициялық имиджін жақсарту мəселелері талқыланған. Шетел инвесторлары кеңесінің биылғы, яғни 27-ші отырысы «Шетел инвесторларының Қазақстан Республикасының екінші

Ассамблея аясындаєы əѕгіме Кеше Бакуде басталған түркітілдес елдер Парламенттік Ассамблеясы шаралары аясында қазақстандық парламентшілер делегациясының басшысы, Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов Түркия Ұлы Ұлттық Жиналысының төрағасы Джемиль Чичекпен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Тараптар халықаралық бірлестіктер аясында етене ынтымақтастық пен өзара қолдаудың елдер арасындағы стратегиялық қатынаспен сəйкес келетінін алға тарта отырып, өзара іс-қимылды одан əрі күшейтудің жаңа қырларын сөз етті. Қабиболла Жақыпов Қазақстанның халықаралық бастамаларына, соның ішінде, Астанада ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге қолдау көрсеткені үшін Түркия

тарапына алғысын білдірді. Өз кезегінде Джемиль Чичек Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси бағытының мойындалғандығын, ол біздің елдерімізді одан əрі қарқынды дамытуға ықпал ететінін айта келіп, Қазақстан – Түркия ынты мақтастығының тек екі ел ғана емес, бүкіл түркітілдес мемлекеттер үшін тиімділігінің зор екенін атап өтті. Ол Түркия келешекте де Қазақстанның халықаралық

бастамаларын қолдауға дайын екенін жеткізді. Ал парламентаралық ынтымақ тастық жайын сөз еткенде Қабиболла Жақыпов өткен жылы Анкарада қол қойылған Түркия Ұлы Ұлттық Жиналысы мен Қазақстан Парламенті Мəжілісі арасындағы ынтымақтастық туралы келісімнің маңыздылығына тоқталды. Сондай-ақ, ол Түркияның ТүркПА төрағалығына жоғары баға бере келіп, алдағы уақытта да түркітілдес елдер арасындағы парламентаралық ықпалдастыққа қатысты əр салада түрлі шараларды өткізудің дəстүрге айналатынын жəне оны ұйымға мүше барлық мемлекеттердің қолдайтынын жеткізді.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі Төрағасының Өкімі Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысын шақыру туралы Қазақстан Республикасы Конституциясының 58-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысы 2014 жылғы 20 маусымда сағат 10-да Астана қаласында шақырылсын.

Астана, Парламент Үйі, 2014 жылғы 12 маусым

№42

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің Төрағасы Қ.ЖАҚЫПОВ.

индустриялық-инновациялық бес жылдығын жүзеге асыруға қатысу мəселелері» тақырыбында өрбіді. Шетел инвесторлары кеңесінің жалпы отырысы басталмас бұрын Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев сөз сөйледі. Президент Шетелдік инвесторлар кеңесінің мүшелеріне қарата айтқан сөзінде: «Шетел инвесторлары кеңесінің 27-ші отырысы біздің еліміздің ғажайып жері, халқымыз «Қазақстан Швейцариясы» атап кеткен Бурабайда ұйымдастырылып отыр. Біз бұл жерде туристік саланы дамытуды көздеудеміз. Кеңес отырысының жұмысын бастамас бұрын мен сіздерге тағы да Қазақстанның мамандандырылған халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу құқығына ие болғанын жеткізгім келеді. Күні кеше ғана Қазақстанға Халықаралық көрмелер бюросының туы табыс етілді. Бұл – Қазақстанға деген сенімнің символы, халықаралық мəртебеге ие үлкен шараның Қазақстанда өтуіне байланысты елімізді бағалаудың бір айғағы», – деді Елбасы. Осылайша, Шетел инвесторлары кеңесінің отырысы

шетелдік инвесторлардың Қазақстан Республикасының ин дустриялық-инновациялық дамуының екінші бесжылдығын жүзеге асыруға қатысу мəселелеріне арналып, ЭКСПО-2017 тіркеу досьесін қорғауға байланысты берілген Халықаралық көрмелер бюросының туын қабылдау салтанатымен басталды. Ал Қазақстан Президенті өзінің сөзінде инвесторлармен тұрақты кездесу жақсы дəстүрге айналғанын, ал Кеңес өзін шетелдік бизнес үшін де, біздің еліміз үшін де ең маңызды тақырыптарда ашық диалог құрудың тиімді алаңы ретінде көрсеткенін атап өтті. Мемлекет басшысы Қазақстан үшін қазіргі өткізу нарықтарын кеңейтуге жəне ынтымақтастықты нығайтуға мүмкіндік беретін Еуразиялық экономикалық одақтың маңыздылығына тоқталды. Біздің елдеріміздің арасында тиімді экономикалық байланыстар орнату өңірде достық жəне тату көршілік қарым-қатынастарды жолға қоюға ықпал етеді. Кейбір елдерде ахуал тұрақсызданып, инвестициялық климат нашарлап

отырған кезде Қазақстанда экономикалық одақтың арқасында шетелдік инвесторлар үшін жаңа мүмкіндіктер ашылуда, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Елбасы Қазақстан экономикасына инвестиция салу Еуразиялық экономикалық одақтың ортақ нарығында жұмыс істеу үшін оңтайлы алаң болатынын атап өтті. Бірегей инвестициялық шарттар, ең төменгі салықтар жəне инвесторлар мен мемлекеттің өзара қарым-қатынастарының тұрақтылығы біздің елді Еуразиялық экономикалық одақтың алып нарығына кіретін «үздік» қақпа ретінде көрсетеді, деді Қазақстан Президенті. Индустрияландырудың бірінші бесжылдығына тоқталған Мемлекет басшысы жаһандық экономикалық дағдарыспен байланысты туындаған қиындықтарға қарамастан, Қазақстан жаңа жұмыс орындарын ашып, экономиканың өңдеуші салаларына инвесторлар тарта алғанын атап өтті. Индустрияландыру картасы аясында 4 жылда жалпы сомасы 2,4 триллион теңгенің 651 жобасы іске

қосылды, 70 мыңға жуық жұмыс орны құрылды. Осы жобалардың əрбір жетіншісі тікелей шетелдік инвестициялардың көмегімен жүзеге асырылды, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті мұндай жобалардың қатарында «Альстом» компаниясы ұйымдастырған Астанадағы электровоздар өндірісін, «Рено», «Ниссан» жəне «Автоваз» компанияларымен бір лескен автоқұрамдауыштар өндірісінің толық циклды зауытының құрылысын атады. Мемлекет басшысы əлемдегі тұрақсыз экономикалық ахуалдың салдарынан шетелдік тікелей инвестициялар ағыны қысқарып жатқан жағдайда Қазақстан инвесторлар үшін тұрақты əрі сенімді серіктес болып отырғандығын айтты. Əлемдік дағдарыстарға қарамастан, біздің экономикамыз орнықты даму қарқынын жоғалтпады. Біз инвесторларды барлық жағынан қолдаймыз жəне қолдау шараларын үнемі жетілдіріп отырамыз, деді Нұрсұлтан Назарбаев. (Соңы 2-3-беттерде).

 Жағымды жаңалық

Дəрігерлер їйге де кірді, кґлікке де мінді Шыєыс ґѕіріндегі медициналыќ мекемелерге 117 автокґлік сыйєа тартылды Биыл шығысқазақстандық дəрігерлер мемлекет тарапынан айрықша сыйға ие болып отыр. Адам өміріне араша түсіп жүретін ақ желеңді абзал жандардың төл мерекесі Семей шаһарында аталып өтіп, өңірдегі медициналық мекеме ұжымдарына 117 автокөліктің кілті тапсырылды. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Сəрсенбінің сəтінде Семей қаласының орталық алаңында, Қозыбағаров көшесі бойында түрлі-түсті лентамен көмкерілген жаңа автокөліктер, Абай театрының маңдайшасындағы баннер мен желбіреген жалаушалар, қызылды-жасылды шарлар медицина қызметкерлері күнінің маңызын арттыра, дəрігерлердің көңілін көтере түсті. Сахнада бір кездегі дала қосындары мен əскери госпитальдан бастап бүгінгі заманауи əмбебап медицина мекемесіне дейін көрініс тапқан театрландырылған қойылым көрсетілді. (Соңы 4-бетте).


2

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

ТАРТЫМДЫ ИНВЕСТИЦИЯЛЫЌ АХУАЛ –

(Соңы. Басы 1-бетте). Индустриялық-инновациялық дамудың екінші бағдарламасының басымдықтарына тоқталған Мемлекет басшысы шетел инвесторларымен серіктестіктің бірқатар негізгі тəсілдерін атады. Қазақстан Президенті бұл бағыттағы маңызды қадамдардың бірі жағымды макроэкономикалық климат қамтамасыз ету екенін айтты. Қазақстан он жылдан астам уақыт бойы кезең-кезеңімен орнықты макроэкономикалық орта құрды. Осы көрсеткіш бойынша біз 2013 жылы 23-орынды иелену арқылы қазірдің өзінде бəсекелестіктің жаһандық индексінде алғашқы отыздық елдері қатарына кіріп отырмыз, деп атап өтті Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы, сондайақ, Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі инвесторлар үшін қосымша қолайлы шарттар тудыратынын айтты. Өйткені, елімізде сауда, инвестиция, зияткерлік меншікті қорғау салаларында халықаралық ережелер қолданылатын болады. Инвесторларға жəрдемдесудің тағы бір маңызды шарасы ретінде қаржылық қолдау мəселесі аталды. Индустрияландырудың жаңа бағдарламасын жүзеге асыру үшін мемлекеттік бюджеттен бес жыл бойына шамамен 600 миллиард теңге бөлінеді. Сондай-ақ, Ұлттық қордан тағы 1 триллион теңге бөлу туралы шешім қабылдадық. Оған қосымша, Дүниежүзілік банкпен, Еуропа Қайта құру жəне даму банкімен, Азия даму банкімен жəне Ислам банкімен негіздемелік келісімге де қол қойдық, деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы бизнес байланыстар мен кəсіпкерлердің халықаралық кооперациясын кеңейту үшін визалық кедергілерді жою қажеттігіне тоқталды. Бүгін біз Қазақстанда барынша жоғары инвестициялық белсенділік танытқан он мемлекеттің азаматтары үшін біржақты визасыз режім орнату туралы хабарлаймыз. Бұл тізімге АҚШ, Нидерланд, Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, Малайзия, Біріккен Араб Əмірліктері, Корея Республикасы жəне Жапония кірді, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті инвесторларды инновациялық экономиканың негізін қалыптастыру жəне тиісті кадрлар даярлау үдеріс теріне белсенді қатысуға шақырды. Сіздерді корпоративтік ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелікконструкторлық орталықтар құруға жəне оларды Назарбаев Университетінің құрылып жатқан Астана Бизнес Кампус ғылыми паркі аумағында орналастыруға шақырамын, деді Мемлекет басшысы. Кадр даярлау жүйесін

жаңғыртуды индустрияландырудың маңызды шарттарының бірі ретінде атаған Қазақстан Президенті Үкіметке инвесторларды колледждер мен жоғары оқу орындарын басқаруға тартуды тапсырды. Мемлекет басшысы мемлекетжекеменшік серіктестігінің маңыздылығына назар аударды. Осы орайда ол шетелдік ин вес торларды жоспарланып отырған 700-ге жуық компанияны жекешелендіруге белсенді қатысуға шақырды. Нұрсұлтан Назарбаев 2015 жылы «Еурокодтар» жүйесіне көшудің жəне құрылыс саласындағы сараптама бойынша қызметтердің басым көпшілігін бəсекелік ортаға берудің қажеттілігін де атап өтті. Мемлекет басшысы капитал салудың мейлінше перспективалы бағыттары ретінде шикізат, өңдеуші өнеркəсіпті, инновациялық салаларды, шағын жəне орта бизнес, туризм жəне қызмет көрсету секторын атады. Отырыс барысында Қазақстан Президенті басымдығы бар бағыттардың тартымдылығын көтеру үшін Үкімет əзірлеген ауқымды ынталандыру пакеті туралы да айтты. Атап айтқанда, индустрияландырудың осы салаларындағы инвесторлар корпоративтік табыс салығын төлеуден жəне жер салығынан 10 жылға, мүлік салығынан 8 жылға босатылады. Сонымен қатар, мемлекет нысанды пайдалануға бергеннен кейін шетелдік инвесторларға күрделі шығыстарының 30 пайызына дейін өтеп беретін болады. Бұл орайдағы тағы бір шешім – инвестициялық жобаны жүзеге асырудың бүкіл кезеңінде жəне нысанды іске қосқаннан кейін бір жыл ешқандай квотасыз жəне рұқсатсыз жұмыс күшін тарту болып отыр. Сондай-ақ, инвесторларға қосымша құн салығы мен акцизден басқа, барлық салықтар мен төлемдердің мөлшерлемелеріне қатыс ты заңнаманың тұрақтылығына кепілдік беріледі. Қазақстан Президенті инвесторлар үшін мемлекеттік мекемелермен жұмыс кезінде «бір терезе» қағидаты енгізілетінін айтты. Бұдан бөлек, инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету үшін «инвестициялық омбудсмен» институты заңнамалық деңгейде енгізілетін болады. Мемлекет басшысы басымдығы бар салаларда жұмыс істейтін кəсіпорындардың кепілдендірілген тапсырыстар алуына жəрдем жасалатынына назар аударды. Сөзінің соңында Нұрсұлтан На зар баев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне инвестициялық климатты жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар

енгізу туралы» Заңға қол қойды. Мемлекет басшысынан кейін сөз Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің президенті Сума Чакрабартиге берілді. Ол өз сөзінде Қазақстанның индустриялықинновациялық саясатты қолға алуы өз кезегінде ел экономикасын ілгерілетіп, алға жылжытатын жаңа жобалардың дүниеге келуіне жол ашатынын атап өтті. Бұл – мықты институттармен дамыған нарықтың қалыптасуына да мүмкіндік беріледі деген сөз. Біз өз кезегімізде Қазақстанды экономиканың жандануы мен дамуына тиімді алғышарттар жасай алатын жəне соның нəтижесін көре алатын ел ретінде бағалаймыз. Қазақстан аз ғана уақыт ішінде өзінің экономикасын көтере алатын ел ретінде дəлелдеп берді. Бірақ, бұл жетістігін еселеуге де оның мүмкіндігі көп екенін айтуға тиіспін. Осы мақсатта елдің инвестициялық ахуалын жақсартудың маңызы зор. Бұл ретте шетелдік инвесторлардың рөлі айрықша, деді Сума Чакрабарти. Бұдан кейін Қазақстан Премьер-Министрінің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев сөз сөйледі. Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіз Қазақстанның 2050 жылға қарай əлемнің ең дамыған 30 елінің құрамына кіру туралы стратегиялық мақсатын айқындадыңыз. Сондықтан, еліміздің экономикалық саясатының ең басым бағыттарының бірі Қазақстанды əрі қарай да индустрияландыру болмақ. Сіз 2010 жылы іске қосқан индустрияландыру үдерісі ұлттық экономиканы құрылымдық жағынан қайта құруға серпін берді жəне экономиканың өсуіне алғышарт жасады. Ал бұл – əлемнің көптеген елдері үшін рецессия мен экономикалық құлдырау жағдайында өте үлкен көрсеткіш, деді Ə.Исекешев. Мəселен, деп жалғады сөзін Ə.Исекешев, бүгінде елімізде өңдеу өнеркəсібінің дамып, еңбек өнімділігінің артуы байқалады. Өнеркəсіпте жұмыс істейтіндердің саны, соңғы кездері, 125 мыңға көбейіп, 1 млн. адамнан асып кетті. Бұл – əлемнің өзге елдерінде жұмыс орындары қысқартылып жатқан кезде байқалып отырған жақсы үдеріс. Алғашқы бесжылдық жоспарын орындау кезеңінде отандық жəне шетелдік инвесторлармен бірлесіп, жаңа өнеркəсіп орындарын ашуға қатысты белсенді жұмыстар жүргізілді. Мысалы, бір ғана өңдеуші өнеркəсіп саласында шетелдіктердің қатысуымен құны 5 млрд. доллар болатын 59 жоба жүзеге асырылды. Бұған қоса, шетелдік инвесторлардың қатысуымен əлі 86 жобаны жүзеге асыру көзделіп отыр. Индустрияландырудың екінші бесжылдығы Үдемелі индустриялық-инновациялық даму

мемлекеттік бағдарламасының қисынды жалғасы болды. Сондықтан, индустрияландыру үдерісі динамикалық тұрғыда жү ріп отырады. Бұл ретте, алғаш қы бесжылдықта кездескен кемшіліктер мен əлі де жалғасып келе жат қан жаһандық рецессиямен байланысты қиындықтар, халықаралық бəсекелестіктің күшеюі мен əлемдік өнеркəсіптің ағымдағы трендтерімен байланысты үдерістер ескерілді, деді Ə.Исекешев. Осылай дей келе, ол мемлекет алдында тұрған іс-шаралар турасында баяндап берді. Оның айтуынша, бірінші атқарылатын жұмыс индустриялық даму аясындағы бағыттар төңірегінде өрбитін болады. Бұл ретте, арнайы сараптама жүргізіліп, индустриялық дамуға қатысты жоспарлар бекітілген. Соның нəтижесінде 6 өңдеуші өнеркəсіптің анағұрлым ілгері кеткен секторлары анықталыпты. Олар экспорттық əлеуетке ие. Оларға мемлекет айрықша назар аударып, қаржылық ресурстарды құятын болады. Оларға азық-түлік өнеркəсібін, машина жасау, қара жəне түсті металлургияны, мұнай өңдеу жəне мұнай химиясы саласын, агрохимия мен химикаттарға арналған өнеркəсіпті, құрылыс материалдарын шығаратын өнеркəсіпті жатқызуға болады. Екінші бағыт – қаржыландыру моделі. Бұл ретте, «қаржылық тетік» іске қосылады. Ал жалпы қаржылық қамтамасыз ету бірнеше қағидаттар негізінде жүзеге асатын болады. Мəселен, өңдеу өнеркəсібін дамытуға бөлінген қаржының 80 пайызы басым бағытқа ие салаларға бөлінеді, қалған 20 пайызы фармацевтика, жеңіл өнеркəсіп секілді өң деу өнеркəсібінің өзге де салаларындағы кейбір жобаларға олардың тиімділігіне көз жеткен жағдайда ғана бағытталатын болады, деді Премьер-Министрдің орынбасары. Ə.Исекешев кластерлерді дамыту үшінші бағытта жүргізілетін жұмыстардың бірі болатынын жеткізді. Оның сөзіне қарағанда, екінші бесжылдық жоспарын жүзеге асыру кезінде кластерлік тетік жекеменшік секторды мейлінше көбірек тарту арқылы жандандырылмақ. Төртінші бағыт 10 еркін экономикалық аймақ аясында жүргізілетін болады. Олар инвесторлардың өсуі үшін айрықша «нүкте» болмақ. Бұл жерлерде инвесторларға сапалы кəсіби басқарушылыққа негізделген инфрақұрылым ұсынылады. Ал басқарушылыққа Jourong жəне Dubai Port World сынды əлемдік деңгейде танымал компанияларды тарту қарастырылып отыр екен. Бесінші бағыт бойынша экспортты кеңейту көзделмек. Бұл орайда, экспорттаушыларды қолдау дың жалпыұлттық жүйесі құ рыл мақ. Оған сарапшылық,

қаржылық жəне сақтандыру төңіре гіндегі қаржылық құралдар енгізілетін болады. Алтыншыдан, индустрияландыру кадрлық қамтамасыз ету негізінде де жүзеге асырылмақ. Əрине, индустрияландыру жүйесін кəсіби кадрларсыз көзге елестету мүмкін емес. Сондықтан, Үдемелі индустриялық-инновациялық да му мемлекеттік бағдарламасының екінші бесжылдығы аясында 10 техникалық жоғары оқу орны мен 11 техникалық колледж таңдалып алынды. Бұл оқу орындары 55 мыңға тарта техникалық мамандарды даярлайтын болады, деді Ə.Исекешев. Сондай-ақ, Премьер-Министр дің орынбасары Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асыру барысында өнеркəсіп саласын дамыту бағытында Малайзия, Сингапур секілді елдердің тəжірибесі ескерілетінін жеткізді. Сол арқылы Қазақстан кезең-кезеңімен жаңа өндірістерді игеріп, экономиканың өсімін қамтамасыз ететін болады. Ал 2019 жылға қарай Қазақстанда экспорттық əлеуеті 3 млрд. АҚШ долларына тең жаңа өндірістік кəсіпорындар бой көтереді. ҮИИДБ-ның екінші бесжылдығын жүзеге асыру барысында Үкімет көптеген шетелдік инвесторлармен келіссөз жүргізді. Соның нəтижесінде Дженерал Электрик, Польфарма, Анадолу Групп, Шеврон секілді компаниялар Қазақстанның индустрияландыру үдерісіне белсене қатысып келеді. Бұл ретте, Шелл секілді компанияларға да бізге экспорттық тұрғыда қолдау білдіргендері үшін алғысымызды білдіреміз. Жалпы алғанда, инвесторларға жасалып отырған жағдайлар мен елімізде осыған қатысты қолға алынып жатқан іс-шаралар Қазақстанды өңіріміздегі инвестициялық хабтардың біріне айналдыруға мүмкіндік береді деп ойлаймыз, деді Ə. Исекешев сөзінің соңында. «Тоталь» компаниясының атқарушы вице-президенті, атқарушы комитетінің мүшесі, «Тоталь Эксплорейшн энд Продакшн» бөлімшелерінің президенті, Қазақстан-Франция Іскерлер кеңесінің тең төрағасы Ив-Луи Даррикаррер, «Дойче Банк Франкфурт» компаниясының Орталық жəне Шығыс Еуропа елдері бойынша бас атқарушы директоры, басқарма директоры, ҚазақстанГермания Іскерлер кеңе сінің тең төрағасы Питер Тильс ке, «Эни» компаниясының бас атқарушы директоры Клаудио Дескальци, «Джи-И Ой энд Газ» компаниясының президенті жəне бас атқарушы директоры Лорензо Симонелли, «Анадолу Групп» компаниясының басқарма төрағасы Тунджай Озильхан, «ТелиаСонера» компаниясының президенті жəне бас атқарушы

директоры Йохан Даннелинд, Еура зиялық табиғи ресурстар корпорациясының (ENRC) акционері Александр Машкевич, «Сбербанк России» басқармасының төрағасы Герман Греф, «Камеко» корпорациясының президенті жəне басқарушы директоры Тим Гитцель, «Эрнст энд Янг» компаниясының басшысы Карл Джоанссон сөз сөйледі. Мəселен, Кеңес отырысындағы күн тəртібіндегі негізгі тақырып турасында сөз алған «ТелиаСонера» компаниясының президенті жəне бас атқарушы директоры Йохан Даннелинд: «Мен Қазақстанның іргелі бастамаларына құрметпен қараймын. Əсіресе, телекоммуникация, энергоқуаттар қызметіндегі белсенділік əлем назарына ілігуде. Бұл орайда, біздің компания əріптестік ынтымақтастықты, өзара тиімді байланыстарды нығайтуға əрқашан мүдделілік танытады. Бұл бағыттағы жүйелі жұмыс елеулі қайтарым беруде. Қазірдің өзінде Қазақстан экономикасына 2 миллиард доллардан астам инвестиция жұмылдырылып, мыңдаған жұмыс орындары құрылды», деді. Сондайақ, Йохан Даннелинд үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының екінші бесжылдығында инновациялық инфрақұрылымды дамытудың екпінді кезеңі басталатынын атап көрсетіп, мұнда компанияның үлесі елеулі болатындығына назар аударды. Қазір бұл компания қызметін 13 миллион қазақстандық пайдаланып отыр екен. Алдағы кезде қызмет өрісін кеңейтуге қолайлы мүмкіндік туатын болады. Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясының (ENRC) акционері Александр Машкевич соңғы төрт жылда Еуразия тобы Қазақстан экономикасына 5 миллиард доллардан астам инвестиция құйғанын атап көрсетті. Жалпы құны 2 миллиардтан астам долларды құрайтын 12 инвестициялық жоба – Еуразия тобының жəне оның 70 мыңға жуық ұжымының ҮИИД Мемлекеттік бағдарламасының іске асырылуына қосқан үлесі. Осы бағдарламадағы біздің инвестициямыздың үлесі – 13 пайыз. Жаңадан 2 500-ден астам жұмыс орындары ашылды. Келесі бесжылдыққа біздің инвестиция 4 миллиард долларды құрайтын болады, олардың 1 миллиард долларға жуығы өңдеуші сала жобаларына жұмсалмақ. Бұл жобалар инновациялық технологиялардың ендірілуін көздейді жəне өнімділік пен энерготиімділік өсіміне, өзін дік құнның төмендеуіне жəне эко ло гияның жақсаруына бағытталған, деді ол. Сондай-ақ, А.Машкевич инвестицияны ынталандыру пакеті туралы ойларын былайша жалғастырды: «Қазақстанның негізгі жүйе құраушы металлургиялық

кəсіпорындары өткен ғасырдың ортасында құрылғандықтан, кең ауқымды реновациялар қажет. Тек осылай ғана бəсекеге қабілеттілікті сақтауға болады. Ал қолданыстағы өндірістің реновациясына бағытталған инвестициялардың көлемі жаңа зауыттардың құрылысына бағытталған инвес тициялар көлемінен кем емес. Мысалы, Ақсу ферроқорытпа зауытындағы екі цехтың реновациясына шамамен 260 млн. доллар бағыттау қарастырылған. Бірақ Үкімет ұсынған пакеттегі жеңілдіктер мұндай жобаларға қолданылмайды екен. Салық жеңілдіктерін берудегі теңсіздік жағдайы инвесторлардың қолданыстағы кəсіпорындарға салымдар салуға ынтасын айтарлықтай төмендететіні анық. Осыған орай, пакетте қарастырылған салық жеңілдіктерін қолданыстағы өндірісті жаңғырту мен кеңейтуге бағытталған инвестицияларға да таратуды ұсынамыз». А.Машкевич, сонымен қатар, жаңадан белгіленген ынталандыру шараларын қазір жүзеге асырылып жатқан жəне жақын уақытта қолданысқа енгізілетін стратегиялық жобаларға да қолданса, əділ болар еді деген ойын жеткізді. Мысалы, деді ол, қуаттылығы 440 мың тонна, құны 850 млн. доллар болатын жаңа ферроқорытпа зауытының құрылысын алайық. Бұл – соңғы 5 жылда өңдеу өнеркəсібі саласында жүзеге асырылған инновациялар бойынша баламасы жоқ ірі жоба. Оның құрылысы аяқталып келеді. Жаңа ынталандыру шараларын осы жобаға да қолданса жөн болар еді. Сөзінің соңында ол компанияның əлеуметтік бағытты қолдаған жұмыстарына тоқталды. Еуразия тобының соңғы 5 жылдың ішінде салған əлеуметтік инвестициясы 100 млрд. теңгеден астам қаржыны құрады. Бұл – Қазақстанның əлеуметтік жаңаруына қосқан біздің қомақты үлесіміз, деді ол. Ал «Сбербанк России» басқармасының төрағасы Герман Греф Қазақстан Президенті мен ел тұрғындарын Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа қол қойылуымен жəне ЭКСПО көрмесін ұйымдастыру құқығын жеңіп алуымен құттықтады. Бүгінде Сбербанк қызметтерін дүниежүзіндегі 22 елдің 110 миллион жеке тұлғасы жəне 1 миллионға жуық кəсіпорындары пайдаланады. «Сбербанк» АҚ ЕБ – Сбербанк халықаралық тобына кіреді. Бұл құрылым Қазақстанның қаржы нарығында жеті жыл бойы жемісті жұмыс істеп келеді жəне активтерінің көлемі бойынша Қазақстандағы ЕДБ арасында төртінші орынға ие. Оның 107 құрылымдық бөлімшеден тұратын филиалдық желісі бар. Қазақстан Республикасы Пре зи денті жанындағы Шетел


3

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

ЕЛ ЭКОНОМИКАСЫН ДАМЫТУДЫЅ НЕГІЗІ

инвесторлары кеңесінің пленарлық мəжілісі аясында «Сбербанк России» мен «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Осыған байланысты Герман Греф: «Индустрияландыру бағ дар ламасының екінші кезеңін жүзеге асыру аясында Қа зақ станның алдында экономиканы əртараптандыру бойынша ауқымды мақсаттар тұр. Ол елеулі инвестициялар көлемін талап етеді. Осындай жағдайда Сбербанк мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі шегінде ынтымақтастықтың жаңа нысанын ұсынуға

дайын. Ол – мемлекеттік компаниялармен, жеке сектормен жəне даму институттарымен бірлесе отырып ірі индустриялық жəне инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру», деген ұстанымын ортаға салды. «Анадолу Групп» компаниясының басқарма төрағасы Тунджай Озильхан: «Біз Қа зақ станның экономикалық дамуындағы қарқын мен оның ауқымдылығына риза көңілмен тілектеспіз. Қазақстан əлемнің дамыған индустриялық 30 мемлекетінің қатарына қосылуға толық мүмкіндігі бар

деп санаймыз. Біздің «Эфес» жəне «Кока-кола Ичечек» сияқты ірі компанияларымыз өз инвестициясының тиімді қайтарымын көріп отыр. Алматыдағы газдалған жəне басқа сусындар шығаратын зауытымызда 800-ден астам адам жұмыс істейді. Компанияның Қазақстанда қызметін бастаған жылдардан бергі инвестициясының көлемі 1 миллион АҚШ долларына жетті. Қазір біз Астанада жаңа зауыт құрылысын бастадық. Мұндағы қаржы құйылымының жалпы көлемі 420 мың долларды құрамақ», деді.

«Эфес Қазақстанның» Қарағанды жəне Алматы қалаларында сыра зауыттары бар. Қазір компанияның нарықтағы үлесі 8 пайыздан 60 пайызға жетіпті. Қазақстандағы инвестициялық климаттың жақсаруы компанияның алдағы қызметіне серпін береді деуге толық негіз бар. «Камеко» корпорациясының президенті жəне басқарушы директоры Тим Гитцель: «Компаниямыз 1993 жылдан бері Қазақстанда жұмыс істей тіндіктен, осынау ғажайып елдің да му баспал дақтарына куəміз. Бұл ұмтылыс тарды тілектестік

Екіжаќты жылы жїзді жїздесу Шетел инвесторлары кеңесінің отырысы аясында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Италия Республикасының Премьерминистрі Маттео Ренцимен кездесті. Кездесу барысында Қазақстан мен Италия ынтымақтастығының сауда-экономикалық жəне инвестициялық салаларды қамтыған басымдығы бар бағыттары талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев М.Ренциді Италияның Премьерминистрі лауазымына тағайындалуымен құттықтады жəне екіжақты қатынастардың қарқынды дамып келе жатқанын атап өтті. – Қазақстан сіздің елмен жақсы қарым-қатынасқа мүдделі. Италия – біздің ірі сауда жəне инвестициялық серіктесіміз, біз өзара ықпалдастығымызға жаңа серпін бере аламыз. Мен сізді біздің елге ресми сапармен де келуге шақырамын, – деді Қазақстан Президенті. Италия Премьер-министрі өз кезегінде Нұрсұлтан Назарбаевқа осы кездесу үшін алғысын білдіріп, Қазақстанға ресми сапармен келу туралы шақыртуды зор ризашылықпен қабыл алатынын айтты. Сонымен қатар, келіссөздер барысында мұнай-газ, көлік, энергетика жəне ауыл шаруашылығы секілді салалардағы қарымқатынастарды дамыту перспективалары қарастырылды. Сондайақ, 2014 жылдың екінші жартысында Италия төрағалық ететін Еуропалық одақпен Қазақстанның өзара іс-қимыл тақырыбы да қозғалды. Бұдан бөлек, Н.Назарбаев пен М.Ренци халықаралық күн тəртібіндегі мейлінше өзекті мəселелер жөнінде пікір алмасты. Келіссөздердің қорытындысы бойынша Қазақстан Президенті мен Италия Премьер-министрінің қатысуымен келесі құжаттарға қол қойылды: – «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ пен «ЭНИ С.п.А.» компаниясы арасында Исатай геологиялық барлау жобасын жəне кеме жасау/кеме жөндеу зауытының құрылысы жобасын жүзеге асыру туралы келісім; – Қазақстан Республикасының Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігімен «Ивеко С.п.А.» жəне «Аллюр Групп» ЖШС арасындағы Өзара түсіністік туралы меморандум. Қол қою рəсімінен кейін Нұрсұлтан Назарбаев пен Маттео Ренци бірлескен мəлімдеме жасады.

Мемлекет басшысы Қазақстанның Италиямен қарымқатынастары көптеген бағыттар бойынша қарқынды дамып келе жатқанын айтты. – Италия – Қазақстанның Еуропадағы стратегиялық жəне экономикалық серіктесі. Қол жеткен келісімдер екі елдің арасындағы серіктестікті жоғары деңгейге көтеретін болады. Қазақстан мен Италия арасындағы сауда-саттық 14 миллиард доллардан асады. Қазақстандық жалпы сыртқы тауар айналымының 13 пайызы осы елдің үлесіне тиеді. Италиялық инвестициялардың біздің экономикадағы жалпы көлемі 6,5 миллиард долларды құрайды. Сонымен қатар, Италия қазақстандық мұнайдың ірі тұтынушысы да болып табылады. Қазақстан өткізетін ЭКСПО көрмесіне де Италия белсене қатысады деп ойлаймыз. Халықаралық деңгейдегі бірқатар мəселелерде екі елдің ұстанымдары ұқсас. Осындай

ынтымақтастық алдағы уақытта да жалғаса береді деп сенемін. Себебі, Италия мен Қазақстан арасындағы ынтымақтастық еліміздің тəуелсіздік алған жылдарынан бері дамып келеді, – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев Италияның Еуропалық Одаққа алдағы төрағалығына Қазақстан үлкен үміт артатынын, өйткені, біздің ел онымен кең көлемдегі серіктестік туралы келісімге қол қоюға дайындалып жатқанын атап өтті. Сондай-ақ, Қазақстан Президенті бұрыннан «Эни Групп» компаниясы Қашаған кен орнында жұмыс істеп келе жатқанын, болашақта да бұл компанияның жұмысы жемісті бола беретініне сенімді екенін, бұған қоса, Италия қазақстандық мұ найды ең көп тұтынушы елдердің санатына жататынын айтты. – Сіздің Қазақстанға жасаған сапарыңыз Италияның біздің елімізге деген достық жəне əріптестік ниетінің бір көрінісі

болып отыр. Сондықтан, біз болашақта да екіжақты əріптестігімізді дамыта береміз деп ойлаймын, – деді сөзінің соңында Мемлекет басшысы Н.Назарбаев. Өз кезегінде М.Ренци Қазақстан тарапына өздеріне көрсеткен қонақжайлығы үшін алғысын білдіре келе, Қазақ станның италиялық компанияларды қолдап келе жатқаны үшін ризашылығын жеткізді жəне елімізді алдағы уақытта ЭКСПО халықаралық көрмесін өткізетіндігімен құттықтады. Италия Премьер-министрі қазақ стандық экономика үшін «Эни» компаниясының инвестициялары маңызды мəнге ие екендігіне тоқталды жəне италиялық «Фиат», «Италчименти» жəне «Финмекканика» ком паниялары Қазақстанмен ынтымақтастықты дамытатынына үміттенетінін жеткізді. «Менің Италия Премьер-ми нистрі қыз метін атқарғаныма жүз күн болды. Сондықтан, мен екіжақты байланыстардың дамуына өз тарапымнан үлес қосқым келеді. Қазақстан мен Италия арасындағы ынтымақтастық уақыт өте келе қазіргі кездегіден де нығая түсетініне сенімдімін. Мен Сізбен Астанада əлі де кездесеміз деп ойлаймын. Бұл кездесу Италиядан бизнесмендер келген кезде бұдан да үлкен пішінде жүзеге асатыны анық», деді Италия Премьерминистрі. Біз бүгін мұнай саласы бойынша өте маңызды құжаттарға қол қойдық. Қазақстан – басқа да табиғи ресурстарға өте бай ел. Болашақта басқа салалар бойынша да əріптестік орнатып қос мемлекет арасындағы ықпалдастықты жандандыра беретін боламыз, – деді жылы жүзді жүздесудің соң ын да Қазақстан басшысы Н.Назарбаев. ––––––––––––––––––––––––––––––– Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

ниетпен қолдап келеміз. Мəселен, Инкай кен орнын пайдалануға беру арқылы (147 мың тонна уран) мемлекеттің пайдалы қазба байлықтары қорын толықтыруға септестік. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының екінші кезеңінде қомақты жұмыстар белгіленіп отыр. Бұл біздің де жаңа сатыларға көтерілуімізге мүмкіндік жасайды», десе, «Эрнст энд Янг» ком паниясының өкілі Карл Джоханссон: «Қазақ станның инвестициялық тартымдылығын зерттеудің биылғы қорытындысы ел

экономикасының дамуына алғышарттар қалайтынын көрсетті. Бұл – сұрау салынған 27 елдің 200ден астам инвесторының ортақ пікірі. Осы көрсеткіш алдағы үш жылда бұрынғы деңгейден де өсе түспек. Мұны біз елдегі макроэкономикалық, əлеуметтік жəне саяси тұрақтылықпен байланыстырамыз. Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуы бұл бағыттағы серпінді қуаттандыра түспек», деген ойымен бөлісті. Іс-шараның қорытынды бөлі гінде «Бурабай-Қостанай» теле көпірі болып, оның барысында Мемлекет басшысы

«Тойота» автомобильдерін шығару жөніндегі жобаны іске қосу рəсіміне қатысты. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев Шетел инвесторлары кеңесінің келесі отырысында Қазақстандағы агробизнесті дамыту мəселелерін талқылауды жəне оны Шымкентте өткізуді ұсынды. Отырыстан кейін Нұр сұлтан Назарбаев Кеңеске қатысушылармен бірге Щучье көлінің жағасына тігілген этно-ауылды аралап көрді. Ақмола облысы, Бурабай кенті.

Кеѕес аясындаєы кездесулер Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Президенті жанындағы Шетел инвесторлары кеңесінің аясында Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің президенті Сума Чакрабартимен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында банктің Қазақстандағы қызметі, соның ішінде еліміздегі түрлі жобаларды жүзеге асыруға қатысу мəселелері талқыланды. Мемлекет басшысы Қазақстан мен ЕҚДБ арасында серіктестік туралы негіздемелік уағдаластық жасалғанын, ол біздің ел мен аталған қаржы ұйымының ынтымақтастығын кеңейтуге зор мүмкіндіктер тудыратынын атап өтті. – Қазақстан экономиканы

дамытуға 1 триллион 600 миллиард теңге бөледі, осынша сомадағы инвестициялар өзге көздерден де тартылатын болады. Мен Банктің Қазақстанмен жемісті жұмыс істегенін білемін. Біздің өзара ынтымақтастығымыз жалғасады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Президенті жанындағы Шетел инвесторлары кеңесі аясында «Тойота Мотор Корпорэйшн» компаниясының басқарма төрағасы Такеши Учиямадамен кездесті. Кездесуде Н.Назарбаев пен Т. Учиямада елімізде автомобиль өнеркəсібін дамыту, соның ішінде осы

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Президенті жанындағы Шетел инвесторлары кеңесі аясында «Шелл» концернінің бас атқарушы директоры Бен ван Берденмен кездесті.

деп үміттенемін, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. ЕҚДБ Орталық Еуропадан Орталық Азияға дейінгі 34 елде, сондай-ақ, Оңтүстік жəне Шығыс Жерорта теңізі мемлекеттерінде жобаларды қаржыландырады.

«Тойота» маркалы автомобильдерді Қазақстан аумағында өндіру мəселелерін талқылады. «Тойота Мотор Корпорэйшн» – автомобиль құрастырушы жапониялық ірі корпорация. Ол қаржылық қызметтер де ұсынып, бизнестің өзге де бағыттарында жұмыс істейді. Компания қызметкерлерінің саны 320 мың адамнан асады.

Кездесу барысында елдің мұнай жəне газ саласын əрі қарай дамыту жəне негізгі инвестициялық жобаларды жүзеге асыру мəселелері талқыланды. Түрлі энергетикалық жəне мұнай-химия кəсіпорындарын біріктіретін «Шелл» халықаралық концерні Қазақстанның мұнай-газ саласындағы ірі инвестор болып саналады.


4

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

● Қазақстан Республикасына қызмет етемін!

Тəлімгерлер ќанат ќаќќан кїн Қорғаныс министрі Серік Ахметов жұмыс сапарымен Алматы горнизонында болды. Өңірге барған кезінде министр қорғаныс-өнеркəсіптік кешеннің кəсіпорындарын, арнаулы мақсаттағы əскери бөлімдерді аралап көрді. С . А х м е т о в , с о н да й - а қ , « А р ы с т а н » мамандандырылған лицейінде болып, əскери білім беру мекемесінің екінші түлек тері атанғалы отырған тəрбиеленушілерді салтанатты шығарып салу іс-шарасына қатысты. Нұрсұлтан Назарбаевтың Бі лім беру қорының қаржысына салынған «Арыстан» лицейінде еліміздің барлық өңірлерінен дарынды жасөспірімдер оқиды. Оқушылардың көпшілігі – пəндік олимпиадалар бойынша халықаралық жəне республикалық жарыстардың жеңімпаздары. Салтанатты рəсім басталар алдында Серік Ахметов, мекеменің қамқоршылар кеңесінің төрағасы Тимур Құлыбаев, БҒМ-нің жауапты хатшысы Əлия Ғалымова, АҚШ-тың Қазақстандағы Уақытша сенімді өкілі Джон Ордвей, сондай-ақ, бірқатар шет мемлекеттердің əскери атташелері лицейдің кабинеттерін, спорттық базасын, асханасын, медициналық орталығы мен жатақханасын көріп шықты. Меймандардың көздері жет ке ніндей, казармалық негіздегі арнайы мектепте əскери мамандыққа тəрбиеленушілер мен физикаматематика пəндеріне ыңғайы бар балаларға оқу үдерістері үшін барынша жақсы жағдай жасалған. Кең де жарық аудиториялар, жаңа құрал-жабдықтар орнатылған зертханалар, бай кітапхана қоры қай кезде де оқушылардың игілігінде. Оқу жəне тамақ тегін. Оның үстіне жақсы оқитындарға ай сайын стипендия аударылып тұрады. Тəлімгерлер бұл күнді кең көлемде атап өтті. Мереке үрлемелі оркестрдің үнімен салтанатты сап түзуден басталды. Жасөспірімдерді лицейді бітірулерімен құттықтаған Қорғаныс министрі өткен жылы лицейдің алғашқы шығарылымы болғанын еске салды. Бүгінде «Арыстанның» көптеген тəрбиеленушілері шетелдік жəне отандық жетекші əскери ЖОО-ларда, ІІМ, ҰҚК академияларында, қаржы полициясында, сонымен қатар, Назарбаев Университетінде оқуларын жалғастыруда. Бұған лицейде халықаралық стандарттарға жауап беретін заманауи білім беру базасының болуы арқасында қол жеткізіліп отыр. Мұнда

тəжірибелі де жоғары білікті педагогтар жұмыс істейді. Олар əрқашан оқушыларының бойында тұлғалық қасиеттерді қалыптастыруға баса көңіл бөледі. Өздерінің өмірлерін əскери қызметпен байланыстырғысы келетін жастар үшін мұндай қасиеттердің қажет екені айтпаса да түсінікті. Тəлімгерлерге қарата айтқан сөзінде С.Ахметов: «Арыстан» лицейі шын мəнінде өз болашағын əскери қызметпен байланыс тыратындарды тəрбие лейді. Қарулы Күштердің кадрлық офицері болуды, туған елінің қауіпсіздігін нығайтуға үлес қосуды армандайтындарға арналған мектеп болып табылады», – деді. Ал, өз кезегінде, Т.Құлыбаев та сөз арнап, тəлімгерлердің лайықты Отан қорғаушылар болуына тілектестігін білдірді. Осы арада айта кететін бір жайт – оқу озаттары Данияр Иманқұлов пен Абылай Оразханов қазірдің өзінде АҚШ-тың Əскери-теңіз

күштері мен Əскери-əуе күштері академияларына оқуға түсіп үлгерсе, Нұрбек Рысқожаев, Константин Макаров, Шымболат Қайырбеков жəне Айбек Керімбек құжаттарын Ресейдің, Түркияның, Беларусьтің əскери институттарына жіберіпті. Аттестаттар мен төсбелгілерді тапсыру рəсімінен соң тəлімгерлер меймандарға сапта жүру машықтарын көрсетті. Плац үстінде А.Жұбанов атындағы респуб ликалық музыка мектебі оқушы лары ұлт-аспаптар оркестрінің шағын концерті қойылды. Сазгер балалар тəлімгерлер вальсін құйқылжыта орындағанынан кейін тəлімгерлер аллеясы аумағында 2024 жылдың лицейшілері үшін тілектер жазылған құты-капсула салынды. Салтанатты шара кешқұрым мерекелік балмен жəне жастар дискотекасымен мəресіне жетті. «Егемен-ақпарат».

Ґѕіраралыќ ынтымаќтастыќ əлеуеті Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Маңғыстау облысы əкімінің орынбасары Шолпан Ілмұханбетова брифинг өткізді. Онда негізінен еуразиялық интеграция аясындағы өңіраралық ынтымақтастықтың нəтижелері сөз болды. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Алдымен ол өңірдің сыртқы сауда айналымынан қысқаша хабардар етті. Оның айтуынша, өткен жылы облыстың сыртқы саудадағы тауар айналымы 10 миллиард долларды құраған. Бұл 2012 жылғымен салыстырғанда 15 пайыздан астамға көп. Мұның 9 миллиард доллары экспортқа шығарылған тауар лардың үлесіне тиеді. «Кеден одағының жұмыс істей бастауы өңірдің экономикалық көрсеткішіне жаңаша серпін беретіні байқалып отыр, – деді Шолпан Ілмұханбетова. – Өткен жылдың өзінде ғана Маңғыстау облысының Ресей мен Беларусь елдері арасындағы тауар айналымы 113 пайызды құрап, 217 миллион долларға жетті. Оның ішінде Ресеймен 14 пайызға, Беларусьпен 6 пайызға артты». Шолпан Ілмұханбетова облыстың Ресей мен Беларусь кəсіпорындары арасындағы

байланыстарға да тоқталды. Əкім орын басарының атап өтуінше, облыстың кəсіпорындары ресейлік жəне беларусьтік компаниялармен бірлескен жағдайда түрлі тауарлар өндіруді, жүк тасымалдауды жолға қойған. Бүгінде облыста жəне аталған елдер аумақтарында 300-ге жуық бірлескен кəсіпорын жұмыс істеп келеді. «Бірлескен кəсіпорындардың ойдағыдай жұмыс істеуі жергілікті бюджетке түсетін қаржы көлемін арттыра түсуде, – деді облыс əкімінің орынбасары. – Мысалы, өткен жылы бірлескен кəсіпорындардан бюджетке түскен қаражат 13 пайызға артты». Маңғыстау облысында азықтүлік түрлерінің бағасы республика бойынша ең жоғары екенін статистикалық мəліметтер көрсетеді. Алдағы жылдары бұл мəселе шешімін табатын секілді. «Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде бірқатар бірлескен жобаларды жүзеге асыру көзделіп отыр, – деді Шолпан Ілмұханбетова осы жөнінде. – Облысқа азық-түліктің 85 пайызға жуығы

өзге аймақтардан əкелінеді. Мысалы, сүт пен көкөніс түрлерінің барлығы дерлік Ресей мен Беларусьтен жеткізіледі деуге болады. Осыны сəл де болса азайту мақсатында бұдан екі жылдай бұрын Беларуське барып, олардың агроқалашықтары тəжірибелерімен танысқан едік. Енді белорустермен бірлесіп, агроқалашық салуды жоспарлап отырмыз». Шолпан Ілмұханбетова, сондай-ақ, Еуразиялық экономикалық одақ жұмыс істей бастаған соң, облысқа еңбек ресурстарының ағылатыны жөнінде де өз ойын

білдірді. «Қазіргі кезде біздің облыста Ресей мен Беларусьтің бір мыңға жуық азаматы жұмыс күші ретінде тіркелген, – деді ол. – Өңірде бірқатар ірі жобаларды жүзеге асыру көзделіп отыр. Сол жобалар іске қосылған соң, тағы бір мыңға тарта маман келеді деп жоспарлануда. Олар біліктілігі жоғары мамандар болуы тиіс. Өйткені, өте сирек жəне заманауи технологияларды игеруге білікті, тəжірибелі мамандар қажет. Бұл мамандар мұнай-газ секторы мен машина жасау саласына тартылады».

Санитарлыќ жаєдай талапќа сай Орталық коммуникациялар қызметінде дəстүрлі брифинг өтті. Басқосудың бұл жолғы қонақтары Тұтынушылардың құқықтарын қорғау агенттігі төрағасының орынбасары – Бас мемлекеттік санитарлық дəрігер Жандарбек Бекшин мен аталған агенттік төрағасының орынбасары Нұрлан Ұранхаев болды. Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Брифингте еліміздегі са нитариялық-эпидемиологиялық жағдай, тұтынушылар құқықтарын қорғау мен еліміздің ішкі нарқында өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселелері айтылды. Жандарбек Бекшин ағымдағы жылдың өткен кезеңінде республикадағы санитариялық-эпидемиологиялық жағдай тұрақты екендігін айта келе, жыл сайын мемлекет инфекциялық аурулардың алдын алуға қомақты қаржы бөліп отыратындығын жеткізді. Мəселен, соңғы 7 жылда тұрғындарды инфекциялық ауруларға қарсы вакцинациялауға бөлінетін қаржының көлемі 12 есеге артып, 15 млрд. теңгені құраған.

Балаларды қызамыққа қарсы вакцинациялау қызылшаға жəне эпидемиялық паротитке, b типіндегі гемофильдік инфек ция ға қарсы аралас вакциналар жүргізіледі жəне пневмококк инфекциясына қарсы вакцина циялау кезең-кезеңмен енгізі леді. Ағымдағы жылдың өткен кезеңінде оба, тырысқақ, құтыр ма, туляремия, күйдіргі, Кон го-Қырым геморрагиялық қызбасы, іш сүзегі секілді аса қауіпті инфекциялық аурулармен тұрғындардың сырқаттануының бірде-бір жағдайы тіркелмеген. Жыл сайын республикада инфекциялық ауруларға қарсы 3,8 миллионға жуық адам егіледі. Соңғы 20 жылда қызамықпен сырқаттанушылық – 291, көкжөтел

– 21, дифтерия – 96, эпидемиялық паротит 122 есеге кеміген. Егуге дейінгі кезеңмен са лыстырғанда (вакцинация 1998 жылы басталған) балалар арасында «В» вирустық гепатитімен сырқаттанушылық 137 есеге азайған. Биылғы жылдың 5 айының қорытындысы бойынша республикада қызылшаның 167 жағдайы тіркелген, ал 2013 жылы 73 жағдай тіркеліпті. Жаз мезгілі басталуына байланысты, соңғы нəтижесі тұтынушылардың денсаулығына əсер ететін санитариялық талаптардың бұзылуы анықталады. Биылдың өзінде республика бойынша қоғамдық тамақтану кəсіпорындарының қызметімен байланысты тамақтан уланудың 3 жағдайы жəне жаппай тұрмыстық 1 жағдай орын алған. Жиында, сонымен қатар, бас санитар бизнестің жүктемесін азайту бойынша агенттіктің атқарып отырған жұмысына да тоқталды. Атап айтқанда, эпидемиялық маңызы жоғары объектілерге қатысты тексеру

тоқсан сайын жарты жылда бір рет, эпидемиялық маңызы орташа объектілерге қатысты қазіргі жартыжылдықтың орнына жылына бір рет жүргізілетін болады, яғни аталған топтар бойынша жоспарлы тексерулердің жиілігін 2 есеге қысқарту ұсынылады. Бақылаудағы объектілердің жалпы санының 60 пайыздан астамын құрайтын эпидемиялық маңызы елеусіз объектілер бойынша жоспарлы тексерулерді толық болдырмау ұсынылмақ. Осылайша, жоспарлы тексерулердің жалпы санын 3 есеге дейін қысқарту ұсынылады. Нұрлан Ұранхаев өз кезегінде агенттік қызметінің басымды бағыттарының бірі өнімнің қауіпсіздігі мен сапасын қамтамасыз ету жөніндегі ісшаралар болып табылатынын айтты. Сондай-ақ, ол үстіміздегі жылғы 7 маусымда Үкімет қаулысымен Тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін жетілдірудің 2014-2015 жылдарға ар налған кешенді жоспары бекітілгенін атап көрсетті.

Саяси сапар жїгі салмаќты Еліміздің Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Францияға ресми сапары жалғасуда. Сапары шеңберінде ол өзінің франциялық əріптесі Лоран Фабиуспен, Франция Президентінің көпжақты ынтымақтастық жөніндегі кеңесшісі Жак Одибермен, сондай-ақ, Қазақстан-Франция Іскерлер кеңесінің тең төрағасы, «Тotal Upstream» компаниясының президенті Ив-Луи Даррикаррермен кездесулер өткізді. Қазақстан мен Франция сыртқы саясат ведомстволарының басшылары екіжақты жəне көпжақты ынтымақтастықтың қазіргі даму барысын талқылап, халықаралық күн тəртібінің өзекті мəселелері бойынша пікір алмасты. Екі министр келіссөздерінің басты тақырыбы осы жылдың соңында Франция Президенті Ф.Олландтың Қазақстанға сапарына дайындық мəселесі болды. Е.Ыдырысов аталған сапар Қазақстан мен Франция арасындағы, ең алдымен, экономикалық бағыттағы бірлескен əрекеттердің өрісін кеңейтетін жаңа өзара тиімді келісімдердің жасалуымен есте қалуы керектігін атап өтті. Сауда-экономикалық ын тымақтастық Қазақстан-Франция стратегиялық əріптестігінің басты құраушысы болып табылады. Аталған контексте тараптар экономикалық сипаттағы маңызды мəселелерді талқылап, Экономикалық əріптестік жөніндегі Қазақстан-Франция үкіметаралық комиссиясы мен ҚазақстанФранция Іскерлер кеңесінің табысты жұмысына қанағат сезімдерін білдірді. «2013 жылдың қорытындысы бойынша, Францияның Қазақстанмен тауар айналымы 6 млрд. доллардан асып түсті. Бұл Францияның біздің елімізбен жетекші сауда əріптестер қатарында бесінші орынға ие екенін көрсетеді. Қазақстан экономикасына тікелей инвестициялар көлемі бойынша Франция төртінші орында. Францияның Қазақстанға салған инвестициясы қазіргі кезде 10 млрд. АҚШ долларына жетіп отыр», – деп атап көрсетті ҚР СІМ басшысы. Сұхбаттасушылар екі елдің ғарыш саласындағы əріптестік, «Еурокоптер» тікұшақтарын өндіру, атом энергетикасындағы ынтымақтастық, машина жасау т.б. салалардағы өзара тиімді əріптестік байланыстарын одан əрі дамытуға ниетті екендіктерін білдірді. Е.Ыдырысов пен Л.Фа биус Қазақстан-Франция ынты мақтастығына, соның ішінде туризмді дамытуға, бизнес-байланыстарды жандандыруға жəне инвестицияларды ынталандыруға маңызды серпін беретін Астана мен Париж арасында тікелей əуе байланысын орнату мүмкіндігін талқылады. Сонымен қатар, қазақстандық СІМ басшысы Қазақстанның

ғылым саласындағы ынты мақтастыққа үлкен мəн беретінін атап өтті. «Біздің елдеріміздің университеттері арасында бірлес кен ғылыми жобалар мен зерттеулер табысты дамуда. Біз Алматыда Қазақстан-Сорбонна университетінің құрылуына жəне француз мектептерінің ашылуына тек ризашылығымызды білдіреміз», – деп мəлімдеді ол. Бұдан бөлек, халықтарымыз арасындағы өзара түсіністікті нығайтуға бағытталған мəденигуманитарлық ынтымақтастықты дамытудың маңызды рөлі атап өтілді. Осы орайда, былтыр Францияның Қазақстандағы мəде ни күндерінің сəтті ұйым дас тырылғанына назар аударылды. Биылғы күзде Қазақстанның Фран циядағы мəдени күндері өз деңгейінде өтетініне де сенім білдірілді. Келіссөздердің көпжақты ынтымақтастық саласындағы негізі тақырыбы ҚР-ЕО арасындағы кеңейтілген серіктестік туралы жаңа келісімнің жасалуы болды. «Жаңа келісім өзара серіктестігімізді бүгінгі күн биігінен нығайтуға мүмкіндік беретініне сенім мол», деді осы ретте Е.Ыдырысов. Көпжақты ынтымақтастықтың келесі бір маңызды тақырыбы ретінде виза рəсімдерін өзара жеңілдету мəселесі қарастырылды. «Азаматтарымыздың өзара қатынасу үдерісі өсе түсіп отыр. Жыл сайын жүз мыңнан астам Қазақстан азаматтары Еуропа елдеріне барып қайтады. Осы орайда, ҚР мен ЕО арасындағы ағымдағы визалық тəртіп саяси жəне экономикалық үнқатысудың қазіргі ахуалы мен даму деңгейіне сай келмейді», – дей отырып, ҚР СІМ басшысы француз тарапының бұл мəселені шешуде қолдау көрсететініне үмітті екенін білдірді. Сұхбаттасушылар Ауғанстанды қалпына келтіру, Сирия мəселесі, Иранның ядролық бағдарламасы жəне Украинадағы жағдай секілді халықаралық өзекті мəселелер бойынша да пікір алмасып, аталған тақырыптарда да екі елдің ұстанымдары ұқсас екенін қуаттады. Ж.Одибермен кездесуі барысында ҚР СІМ басшысы Қазақ стан-Франция саяси жəне экономикалық үнқатысуда өзінің жоғары тиімділігін сақтап келе жатқанын атап өтті. «Екі ел басшыларының ортақ көзқарасы

нəтижесінде Астана мен Париж арасындағы саяси өзара түсіністік жоғары деңгейде қалыптасып отыр. 2008 жылы қол қойылған Стратегиялық серіктестік туралы шарт өзара əрекеттестікке ерекше сипат беруде», – деді Е.Ыдырысов кездесу кезінде. И.-Л. Даррикаррермен сұхбаты барысында ҚР СІМ басшысы Қазақстан-Франция экономикалық ынтымақтастығының жоғары деңгейін атап өтті. Осы орайда, ол Қазақстан-Франция Іскерлік кеңесінің басым рөлін ерекше атап, бұл алаң болашақта да экономикалық қатынастарды дамыту мен ілгерілетуге мүмкіндік туғызады деген үмітін білдірді. «Жасыл технологияларды» дамыту мен енгізу бойынша Францияның кең ауқымды ғылыми-техникалық əлеуетін ескере отырып, Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы француз компанияларын ЭКСПО-2017ні дайындау мен өткізуге белсенді қатысуға шақырды. Ал кеше Қазақстан Республикасы сыртқы саясат ведомствосының басшысы Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымы (ЭЫДҰ) Бас хатшысының орынбасары Уильям Дэнверспен кездесті. Сұхбаттастар Қазақстанның ЭЫДҰ-мен 20152016 жылдарға арналған ынтымақтастық бағдарламасының дайындалу үдерістерін талқылады. Е.Ыдырысов бағдарламаның ұйымның құрылымдық бөлімшелерімен өзара іс-қимылын нығайтуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Өз кезегінде бұл Қазақстанның мемлекеттік экономикалық саясатын жүзеге асырудың тиімділігін арттыратын болады. «ЭЫДҰ-мен белсенді өзара іс-қимылға ұмтылу еліміздің келешекте осы ұйымға мүше елдердің деңгейі мен стандарттарына қол жеткізу жөніндегі стратегиялық міндеттерін жүзеге асыру қажеттігіне негізделеді. Бұл туралы үстіміздегі жылдың басында Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқына Жолдауында жария етті», – деп мəлімдеді Е.Ыдырысов. Тараптар, сондай-ақ, ЭЫДҰның Жаһандық байланыстар жөніндегі хатшылығының директоры Бонтуридің Астанаға алдағы сапары мəселелерін талқылады. Е.Ыдырысов, сонымен қатар, ЭЫДҰ-ның Бас хатшысы Анхель Гуррианы жоғарыда аталған бағдарламаға қол қою үшін Қазақстанға сапармен келуге шақырды. Парижге сапары шеңберінде Қазақстан Сыртқы істер министрі қазақстандық БАҚ өкілдері мен «Еуроньюс» телеарнасына сұхбат берді. Сəулебек БІРЖАН.

Дəрігерлер їйге де кірді, кґлікке де мінді (Соңы. Басы 1-бетте). Салтанатты шараға жиналған дəрігерлерді төл мерекелерімен өңір басшысы Бердібек Сапарбаев құттықтады. Аймақ басшысы халықтың денсаулығын нығайту жолындағы Елбасы жүктеген міндеттер мен тапсырмаларды орындауда шығысқазақстандық дəрігерлердің аянбай еңбек етіп жатқанын ерекше атап өтіп, өңір медицинасының соңғы жылдар бедерінде қарқынды дами бастағанын жеткізді. – Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев əлемнің дамыған 30 елінің қатарына ену үшін халықтың денсаулығы мықты болуы қажеттігін айтып, нақты тапсырмалар жүктеген болатын. Елімізде «Саламатты Қазақстан» бағдарламасы сəтімен жүзеге асырылуда. Жыл сайын медицинаны дамытуға орасан қаржы бөлінеді. Шығыс Қазақстан облысының өзінде денсаулық сақтау саласын қаржыландыру жыл сайын 20 пайызға ұлғайып келеді, – деді өңір басшысы. Семейде соңғы жылдың өзінде көпсалалы жедел жəрдем ауруханасы пайдалануға берілді. Сауд Арабиясының демеу шілігімен туберкулезге қарсы балалар ауруханасының құрылысы жүргізілуде. Сондай-ақ, медициналық жедел жəрдем стансасын құрылымдау жұмыстары басталды. Мемлекеттік медицина университеті базасында Семей ядролық сынақ полигонынан зардап шеккен халыққа көмек көрсету мақсатында ірі медициналық холдинг құру жоспарланып отыр. Өңір басшысы облыс аумағында қызмет етіп жатқан

медициналық мекемелерге автокөліктердің кілтін тапсырды. Жол тал ға майтын санитарлық көліктердің басым бөлігі қашық елді мекендердің емханаларына берілді. Еліміздің əлеуметтік-экономикалық дамуының қарқын алуы медицина саласының заманауи жарақтандырылуына соны мүмкіндіктер беріп отыр. Соның бірі ретінде өңірде тағы бір санитар лық авиацияның құрылуын айтуға болады. Бұл – облыстағы алыс аудандардың тұрғындарына жедел медициналық көмек көрсетуге жол ашпақ. Санитарлық тікұшақтың символикалық кілті Семей қаласының жедел медициналық көмек стансасына берілді. Бұл күні бірқатар дəрігер «Қолжетімді тұрғын үй - 2020» мемлекеттік бағдарламасы бойынша баспаналы болды. Олардың қатарында Семей қаласының ардагерлерге арналған сауықтыру орталығының терапевт дəрігері С.Исаханова, Семей мемлекеттік медицина университеті

медициналық орталығының хирург дəрігері Р.Сейітхасымов пен мейірбике Ə.Нұрбосынова, Зырян ауданы орталық ауруханасының дəрігерлері Т.Панцулидзе мен Н.Сушко, Көкпекті аудандық ауруханасының терапевт дəрігері Ə.Кабдрахманова бар. Салтанатты шара барысында облыстың үздік дəрігерлері марапатталып, түрлі дəрежедегі дипломдарға ие болды. Жыл сайын ұйымдастырылатын «Жылдың үздік дəрігері» байқауында СМС арқылы дауыс беру қорытындысы бойынша Риддер қалалық ауруханасының хирургі Қ.Уашпаев, Күршім аудандық ауруханасы хирургия бөлімінің меңгерушісі З.Шапатова, Зырян аудандық ауруханасының хирургия бөлімінің меңгерушісі Б.Ғалиев жеңімпаз атанды. Шара соңы қаланың шығармашылық ұжымдары, медициналық колледждердің студенттері жəне əртістердің қатысуымен əзірленген мерекелік концертке ұласты. СЕМЕЙ.


5

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Жўмыс жїйелі жїргізілуде Апта басында өткен Үкiмет отырысында негізінен əлеуметтік мəселелер ортаға шықты. Олардың қатарында алғашқы кезекте Тiлдердi дамыту мен қолдану жөніндегі 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламаның орындалу барысы талқыланды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

«Егемен Қазақстан».

Отырыста қаралған мəселелер жөнінде Орталық коммуникациялар қызметінде болған брифингте Премьер-Министрдiң орынбасары Гүлшара Əбдiқалықова мен басқа да ведомство басшылары тəптіштеп əңгімеледі. Əуелі мемлекеттік тілге айрықша тоқталған вице-премьер халықтың тілдерді меңгеру деңгейі жөнінде айтты. «Елбасының жүргізіп отырған саясаты – елiмiзде үш тұғырлы тiлдi дамыту. Үкiмет отырысында бағдарламаның орындалу барысы талқыланды», дедi Г.Əбдiқалықова. Сондай-ақ, 20142020 жылдарға арналған туберкулезге қар сы күрес жоспары қабылданғанын жет кізді. Соңғы уақытта туберкулез ауруына шалдығу көрсеткіші 30 пайызға төмендепті. Əйткенмен, бəсекеге қабілеттіліктің жаһандық индексінде туберкулезге шалдығу деңгейі бəрібір жоғары күйінде қалыпты. Оның дəлелі – рейтинг бойынша əлі 105-орында тұрмыз. Осыған байланысты Үкімет отырысында жаңа жоспар қабылданған. Сол бойынша туберкулезге қарсы күрес жоспары биылғы жылдан 2020 жылға дейін жүзеге асырылады. Онда бірқатар жаңа іс-шаралар – сектораралық ынтымақтастық, туберкулезге қарсы қызмет түрлері жаңғыртылады, науқастарға амбулаторлық көмек көрсету де кеңейтіледі.

Мемлекеттік тілді білу – міндетің Тұтас халық болып қабылдаған «Қазақ станның ел бірлігі доктринасында» «Бұл, ең алдымен, қазақ тілінің мем лекеттік тіл ретінде қолданыс аясын кеңейтуге қатысты. Оны меңгеру əркімнің парызы мен міндеті, жеке бəсекеге қабілеттілігі мен қоғамдық өмірге атсалысудағы белсенділігін айқындайтын ұмтылысы мен ынталануына айналуы қажет. Бұл – шешуші басымдық, рухани жəне ұлттық бірліктің негізгі факторы», делінген. Осынау елдік мақсатты жүзеге асыру шарасы Үкімет отырысында басты тақырып болды. Бұйыртса, мемлекеттiк қызметкерлерге қазақ тiлiн білу негізгі мiндеттің біріне айналмақ. Үкіметтің ізгі ниетін Мəдениет министрi А.Мұхамедиұлы баспасөз мəслихатында жариялады. Қазақтың ғасырлық мақсаты осылай жүзеге аспақ. Бұл жанға жылы жаңалықты естіген ел, Үкіметтің ниеті оң, енді тілек пен талап табанды болса, дегенді айтып отыр. «Тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын» жүзеге асыру 3 кезеңнен тұрады. Бағдарламаның 39 iс-шарадан тұратын 2011-2013 жылдарға арналған бiрiншi кезеңi аяқталды. Мемлекеттік тiлдi оқытудың əдiстемесін жетiлдiру жəне стандарттаудың бiрiншi бағыты бойынша бiрқатар шаралар атқарылды. Мемлекеттiк тiлдi оқыту бойынша 5 деңгейлi оқыту əдiстемелiк кешенiн əзiрледiк. Ендiгi кезекте мемле кет тiк қызметшiлерге қазақ тiлiн меңгеруді мiндеттеген дұрыс. Мұны 2015 жылдан бастап орталық жəне жергiлiктi атқарушы органдардың стратегиялық жоспарларына сатылы түрде ҚАЗТЕСТ жүйесiн енгiзу арқылы шешемiз», дедi А.Мұхамедиұлы. Бүгiнгi таңда тiл оқыту орталықтарының саны артып келедi. 2011 жылы республика бойынша 130 орталық болса, осы кезде 351 орталық бар екен. Алдағы уақытта халықаралық тəжiрибеге сəйкес тiлдi оқыту орталықтары аккредиттеуден өтпек көрінеді. Тағы бір жағымды жаңалық, Терминологиялық комиссияның шешiмімен 10 мыңға жуық термин бекiтiліпті. «Үкiмет жанындағы Терминологиялық комиссияның шешiмiмен 10 мыңға жуық термин бекi тiлдi. 30 томдық орысша-қазақша, қазақша-орысша салааралық терминологиялық сөздiк əзiрленiп, əр сала бойынша терминдер саны 11 мыңға дейiн жеткiзiлдi. Десек те, халықаралық терминдердi бiрiздендiрiп, оны реттейтiн лингвистикалық орталықтың болмауы терминтану, терминология бойынша арнайы жұмыс жүргізуге қиындық тудырып отыр. Сондықтан қордаланған мəселелердi шешу үшiн терминологиялық лексиканы қалыптастыру жəне бiрiздендiру жөнiндегi жұмысты жүзеге асыратын лингвистикалық орталық ашылғалы тұр», деді министр.

Денсаулық сақтау саласының сапасы артты Шетелге қарағанда Қазақстанда емделу 2 есе арзан. «Елімізде жоғары технологияларды енгізіп, пайдалана бастағалы бері адамдарды шетелге емделуге аз жібере бастадық. Айталық, бүйрек алмастыру шетелде 4,5 млн. болса, мұндай операцияны өзіміздің клиникаларда 2,1 млн. теңгеге жасайды. Яғни ешқайда барудың қажеті жоқ. Келесі мысал, бір адамды шетелге жіберіп емдеткен қаржыға өз елімізде бірнеше азаматты емдеуге болады. Осыған сай, ведомство жұмысына жаңа əдістер енгізілуде. Соның нəтижесінде ағымдағы жылы бюджет қаражаты айтарлықтай үнемделді. Мəселен, күндізгі стационарлар қызметін кеңейтудің арқасында 76 млрд. теңге үнем болды», деді Денсаулық сақтау министрі С.Қайырбекова. Елімізде ауылдағы медициналық мекемелерде мамандар тапшылығы 20 пайызға төмендепті. Ал бастауыш буында 41 пайызға қысқарған. Бұл жетістікке өткен жылы қол жеткізіліпті. Кадр лар тапшылығы негізінен бастауыш буында, яғни емханалар мен ауылдағы медициналық мекемелерде болған екен. Сондай-ақ, ведомство дəрігерлердің кəсіптік білімін шынайы бағалау үшін арнайы республикалық орталықты іске қосыпты. Егер ана өлімі орын алса, дəрігерлердің қандай қателіктер жасағанын анықтау үшін осы орталыққа жіберіп, мəселенің мəн-жайын анықтамақ. Бұйыртса, алдағы жылға қарай қазақстандықтардың орташа өмір сүруі 71 жасқа дейін ұзарады екен. «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасының 2011-2013 жылдардағы бірінші кезеңінде атқарылған жұмыс нəтижесінде күтілген қазақстандықтардың орташа өмір сүру ұзақтығы өсті. Бүгінде ол 70,45 жасты құрайды. 2015 жылға қарай оны 71 жасқа жеткізуді көздеп отырмыз. Бұл мəселеге назар аударғаным, 70 жастық межеге біз 2015 жылға қарай қол жеткізуіміз керек еді. Бұл межені бір жыл бұрын бағындырып отырмыз», деді министр. Мұнымен қатар, елімізде өлім-жітім көрсеткіші төмендеп келеді екен. Ана өліміне қатысты мəліметке жүгінсек, үш жылда 85 ананың өмірін ажалдан арашалап қалыпты. Егер дəрігерлер ескі технологияларды пайдаланғанда, олардың өмірін сақтап қалу мүмкін болмас екен. Сондай-ақ, дəрігерлер 3190 баланы аман алып қалған. Бұлармен бірге, туберкулезге алғаш рет шалдыққан 6 мыңнан астам адам сауықтырылған. Ендігіде туберкулезді 2 сағаттың ішінде анықтауға мүмкіндік беретін тəсіл ірі қалалар мен аудан орталықтарына да енгізілетін болады. «Қазіргі уақыт та туберкулезді анықтаудың жаңа əдістерінің бірі G-Xpert болып отыр. Бұл тəсілмен туберкулездің жұқ палы түрлерін 2 сағаттың ішінде жəне көптеген дəріге төзімді түрін анықтауға мүмкіндік алып отырмыз», деді Туберкулез проблемалары ұлттық орталығының директоры Т.Əбілдаев. Нақты мəліметтерге қарағанда, бұл тəсіл 2012 жылдың соңынан бастап Қазақстанда енгізілген. Қазіргі уақытта барлық облыс орталықтарында осы тəсіл қолданылып жатыр. Нақты дерекке сүйенсек, соңғы 10 жылда республикада туберкулезбен сырқаттанушылық 2,1 есе, ал одан болатын өлім көрсеткіші 3,7 есе төмендеген.

Өңірлердің өңін кіргізетін бағдарламалар Өңірлерді дамытудың бірыңғай бағдарламасы құрылды. «Өңірлерді дамыту бағдарламасы «Қолжетімді баспана-2020», «Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын жаңғырту-2011-2020», «Ақ бұлақ», «Моноқалаларды дамыту-2012-2020» жəне «Өңірлерді дамыту» бағдарламаларын біріктіреді. Сонымен қатар, бұл бағдарламаға шағын қалаларды жəне шекаралық аймақтарды дамыту шараларын қосу қарастырылған. Осы бес бағдарлама жəне шағын қалаларды дамыту жобасы бірқатар көрсеткіштер бойынша қиылысып, өзара кездесіп отырды, сондықтан оның барлығын оңтайландыратын Өңірлерді дамытудың бірыңғай бағдарламасын құру қажеттілігі туындады», деді Өңірлік даму министрі Б.Жəмішев. Бұл бағдарламалардан бизнеске қатысты барлық шаралар алынып, «Бизнесті дамытудың жол картасы» бағдарламасына енгізілетін көрінеді. Бағдарламаны құрудағы мақсат тек ұқсас

міндеттерді біріктіру ғана емес, сонымен бірге, экономикалық өсім орталықтарын дамытуды қолдау, жаңа басым бағыттарды анықтау болып табылатындығын айтты министр.

Жастар саясаты Үкімет назарында Статистика агенттігінің мəліметіне сүйенсек, еліміздегі жастардың жалпы саны 4,3 млн. Бұл Қазақстан халқының 25,8 пайызы. Оның ішінде қала жастары 2,4, ауыл жастары 1,9 млн. адам. Бүгінде 2,2 млн. жастар жұмыс істейді, 1,9 млн. жастар оқиды. Ал 117 мыңнан астам жастар жұмыссыз, деп бастады сөзін Білім жəне ғылым министрлігінің Жастар ісі комитетінің төрайымы Р.Кəрібжанова. Биыл жастар саясатын жүзеге асыруға 1,5 млрд. теңге бөлініпті. Оның ішінде мемлекеттік əлеуметтік тапсырысты жүзеге асыруға 500 млн. теңгеден астам қаржы қарастырылған. Десек те, бұл салада əлі де бірқатар кемшіліктер бар екен. Оны төрайымның өзі айтты. Мəселен, мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс аясында мемлекеттік жастар саясатын қаржыландырудағы салааралық ұстанымның даму деңгейі төмен. Сонымен бірге, өңірлердегі мемлекеттік жастар саясатын қаржыландыру көлемі де тең емес көрінеді. Яғни қаржыландыру көлемі шамамен 150-200 млн. теңгеге дейінгі айырмамен орын алуда, дейді комитет басшысы. 2009 жылдан бастап «Дипломмен – ауылға!» жобасы бойынша ауылдарға 30 мыңнан астам əлеуметтік жəне ветеринария саласының мамандары жіберілген. Ал 2014 жылы 6 мыңдай маман ауылға жұмыс істеуге аттанады деп жоспарланыпты. Ал «Жасыл ел» бағдарламасына 200 мыңнан астам, ал «Жастар тəжірибесі» жобасына 50 мыңға жуық жас адам қатысқан. Оның ішінде 16 421 адам тұрақты жұмыс орнымен қамтылыпты.

Мəртебелі қонақ келеді Алдағы аптада Оңтүстiк Корея президентi алғаш рет елімізге келеді. Оны Сыртқы iстер министрiнiң орынбасары А.Волков айтты. «18-20 маусым аралығында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың шақыруымен елiмiзге Оңтүстiк Корея президентi Пак Кын Хе ханым мемлекеттiк сапармен келеді. Оңтүстiк Корея президентi шетелге сапарларының алғашқыларының бiрiн Қазақстанға арнағандығын атап өткен жөн. Бұл екi ел арасындағы серiктестiк қарым-қатынасты көрсетедi. Сапар барысында Қазақстан Президентiмен жоғары деңгейдегi кездесу жоспарланып отыр. Жиын барысында екiжақты құжаттарға қол қойылып, кең ауқымды мəдени шаралар ұйымдастырылады. Президент ханым бiрқатар нысандарды аралап шығып, қаһармандар мемориалына гүл шоқтарын қояды. Сонымен қатар, корей жəне отандық суретшiлердiң көрмесi мен Назарбаев Университетiн аралау да жоспарда бар», дедi вице-министр. Ол корей тарапымен бiрлескен iрі жобалар iске асырылып отырғанын, олардың арасында Балқаш қаласындағы ЖЭС құрылысы, Жамбыл кен орнын игеру, Атырау облысындағы газхимиялық кешеннiң құрылысы жəне т.б. бар екендiгiн еске салды.

Энергия аудиторларының институты құрылды Үкімет энергия тиімділігін ынталандыру үшін жаңа шараларды енгізуді жоспарлап жатыр. Бұл туралы, Индустрия жəне жаңа технологиялар бірінші вицеминистрі А.Раудың айтуына қарағанда, Мемлекет басшысы бірінші бесжылдық барысында энергия үнемдеу мен энергия тиімділігін арттыруға қатысты бірқатар тапсырмалар берген. Онда елдің ІЖӨ-сінде энергия жұмсауды 2015 жылға қарай 10 пайызға, 2020 жылға дейін 25 пайызға, 2050 жылы 2 есеге дейін азайтуды жүктеген. Бұл тапсырманың бірінші кезеңі сəтті жүзеге асқан. Қазіргі уақытта ІЖӨ-нің энергия тұтыну көрсеткіші 2008 жылдан 2013 жылға дейінгі кезеңде 13 пайызға азайыпты. «Бұл экономиканың құрылымдық өзгерістеріне байланысты болды. Яғни біздің экономиканың дамуы энергия пайдалануға қарағанда жылдамырақ болды», деді вице-министр. Энергия тиімділігі бағдарламасының аясында жүзеге асырылған бірқатар шаралар да əсер еткен. Атап айтқанда, тиісті заңнамалық нормативтік база жасақталған, энергия аудиторларының институты құрылды. «Енді алдымызда үлкен ауқымдағы міндеттер тұр. Осы үдерісті ынталандыратын бірқатар заңнамалық өзгерістер қажет деген шешімге келдік», деп түйіндеді сөзін А.Рау.

Жай-кїйіѕ ќалай, Ќарашыєанаќ? Тоқтар ҒАБДІРЕШҰЛЫ, журналист,

Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Əйгілі Қарашығанақ кеніші орна ласқан өңірдің əлеуеті үлкен. Моно қалалар қатарына жататын Ақсайда мұнай-газ саласына қатысты көптеген ірі жобалар жүзеге асырылуда. Батыс Қазақстан облысына жұмыс сапарымен келген Мұнай жəне газ министрі Ұзақбай Қарабалин осы нысандардың бірқатарын аралады. Ақсайдың индустриялық паркінде болған кезде ол басты назарды қазақстандық үлеске аудару қажеттігін қадап айтты. «Құрастырылатын қажетті бөлшектердің негізгі бөлігін шетелден əкелуді азайтып, облыс кəсіпорындарында жасау мəселесіне кірісу керек», деді министр. Күні бүгін құны 1,4 млрд. теңге құрайтын паркте 64 жаңа жұмыс орны ашылған. Жұмысшылар мұнай-газ саласына қажетті ұңғыманы гидравликалық бас қару панельдерін, клапандарды, жоғары қысымды құбыр детальдарын, өрт қауіпсіздігі дабылы жүйесін, қоршаған ортаны ластаудан сақтайтын қондырғыларды

құрастыруды жетік меңгерген. Бір сөзбен айтқанда, индустриялық парк заманауи қызмет түрлерін шетелдік жəне отандық əріптестеріне жоғары сапамен көрсетуге мүдделі. Облыс əкімдігінің жəне PSA ЖШС-нің қолдауымен парк КПО б.в. компаниясынан 6 млн. АҚШ долларының екі жобасын жеңіп алыпты. «Кенішті игеруші альянспен арада «Жол картасына» қол қойдық. Алдағы уақытта оның шеңберіне кіретін көптеген шаруаларды бірлесіп атқаратын боламыз», деді парк басшылығы. Қарашығанақ кенішін игеруші КПО б.в. компаниясының бас директоры Дамиано Раттимен кездесу барысында Ұзақбай Қарабалин компанияның бас кеңсесін Ақсайдан Оралға көшіру керектігін қаперге салды. «Бұл іскерлік тұрғысынан айрықша маңызды шешім болады. Мен кеше ғана Ақтөбеде «СНПСАқтөбемұнайгаз» кəсіпорнының жаңадан салған ғимаратын аралап көрдім. Өте ыңғайлы, əрі қалаға көрік беріп тұр. Сондықтан сіздерді де осы бастаманы қолдауға шақырамын», деді министр. Кездесу барысында Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан

Ноғаев КПО б.в. басшылығына құрылыс жұмыстарын қаржыландыру сұрақтарын сөзбұйдаға салмай, қысқа мерзімде шешуді ұсынды. «Облыста құрылыс маусымы ерте көктемде басталып, қара күзге дейін жалғасады. Ал сіздер əлеуметтік жобаға бөлінетін қаржы мəселесін шешуді ұдайы кешіктіресіздер. Нəтижесінде құрылыстың мерзімі өтіп кетеді де, қыста басталады. Ол сапаға да кері əсерін тигізеді. Тіпті, кей сұрақтарды тікелей компания басшылығына қоңырау шалу арқылы шешуге тура келеді. Облыс əкімі ылғи КПО б.в басшылығына қоңырау шалып отырса, мұнымен іс біте ме? Сондықтан, бəрі келісілген мерзімде, заң шеңберінде атқарылуы керек», деді Нұрлан Асқарұлы. Батыс Қазақстан мұнай-газға бай бола тұра əлі күнге дейін сырттан əкелінетін бензин мен дизель отынына тəуелді екендігі белгілі. Осы мəселені таяу арада отандық «Конденсат» АҚ шешеміз деп отыр. Жаңа жоба туралы министрге акционерлік қоғам басшысы Валерий Жүнісов баяндап берді. Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданы.

Ќазаќстан инвестицияныѕ жаѕа толќынын кїтеді Жақын уақытта Қазақстан экономикасының инвестициялық бөлігіне жаңа серпін пайда болады. Өйткені, шетелдік компаниялардың Қазақстандағы жобаларға деген ықыласы айрықша. Астанада өткен Азия даму банкі Басқарушылар кеңесінің (АДБ) 47-мəжілісі, күткендегідей, Қазақстанды шетелдік инвестиция үшін тартымды мемлекет ретінде көрсетудің зор мүмкіндігіне айналды. Мəжіліс аясында ұйымдастырылған халықаралық инвестициялық конференция экономиканың түрлі секторында жұмыс жасайтын əртүрлі компаниялардың Қазақстандағы жобаларға деген ерекше қызығушылығын туғызды. Ол заңды да. Себебі, елімізде инвесторлар үшін барынша қолайлы жағдайлар жасалуда. Айта кету керек, бүгінгі күні мемлекет экономикасы əлемдік дағдарысқа қарамастан, тұрақты өсіп келеді. Айталық, соңғы 12 жылда Қазақстанда нақты ІЖӨ орта есеппен 8 пайызға өсті, жалпы инвестиция 2005 жылдан бастап 180 миллиард доллардан асты. Азия елдерінің Қазақстан экономикасына бағыттаған тікелей инвестиция ағымы соңғы 8 жылда 23 миллиард доллардан астам қаржыны құрады (Жапония – 4,2 млрд., Корея – 3 млрд., БАƏ – 1,8 млрд., Түркия – 1,5 млрд.). Ал, Азия елдеріне қатысты сауда қарым-қатынасына келетін болсақ, 2013 жылы тауар айналымы 37,7 миллиард долларды ( 2012 – 36,5 млрд. доллар) құрады. Жалпы, құны 12,3 млрд. доллар 40 жоба жүзеге асырылды, тағы да құны 28,4 млрд. болатын 45 жоба қолға алынуда жəне 25,8 млрд.долларға тең 39 жобаны жүзеге асыру жоспарланып отыр.

Осы ретте Қазақстан инвестициялық ахуалды түбегейлі жақсарту мақсатында жаңа талпыныс жасауға ниетті. Қазіргі уақытта инвесторлар үшін кедергілерді жоюға, жаңа инвестициялық тетіктер құруға, қолдауға бағытталған ынталандыру жолдары енгізілуде. Олар «жасыл дəліз» ұстанымы бойынша визалық режімді жеңілдету (ең дамыған елдер азаматтары үшін 90 күнге дейін), инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тарту үрдісін жеңілдету, салықтық жеңілдіктер мен артықшылықтар енгізу. Сондай-ақ, қосымша ынталандыру ретінде нысан пайдаға берілгеннен кейін мемлекет тарапынан (инвестициялық субсидия) капиталды шығынның 30 пайызына дейін өтемақы төлеу, 10 жылға ҰКС төлемінен босату, мемлекеттік мекемелер, ұлттық компаниялар мен ұлттық холдингтер тарапынан инвесторлар қызметі мен тауарына кепілдендірілген ұзақ мерзімді тапсырыс беру көзделуде. Қазақстанның инвестиция үшін ең тартымды мемлекет екеніне халықаралық сарапшылар да сенімді. Азия даму банкі президенті Такехико Накао бүгінгі күні біздің еліміздің ғаламдық нарықта ғаламдық деңгейде салмақты орынға ие екенін айтты. «Сіздер географиялық орналасуларыңызға қарай Азия мен Еуропа арасындағы көпір бола аласыздар. Сондықтан бізде, осы мақсатты жүзеге асыруға мүмкіндік беретін инфрақұрылым, логистикалық басымдықтарға жол

ашатын арнайы бағдарлама бар», деді ол. Бизнес-қауымдастық өкілдері өздерінің Қазақстанға деген қызығушылығын жасырып қалмады. Toyota Tsusho Corporation Қазақстандағы өкілдігінің басшысы Такуя Ичихаши «бизнестік əріптестерін» Toyota салған жолмен Қазақстанға инвестиция салуға шақырды. Ол «Біздің болашақ мүмкіндіктеріміз зор. Қазақстан Еура зия кіндігінде орналасқан. Қазақстанның айналасында мықты өсу əлеуетіне ие қаншама мемлекеттер орналасқан. Сондықтан, біз Қазақстанға инвестициялау арқылы тұрақты дамуды қамтамасыз ететінімізге толық сенеміз», деді. Ал, Toyota Tsusho Corporation компаниясының өзі еліміздің агроөнеркəсіптік кешенін инвестициялау арқылы Қазақстанда ұзақ уақыт жұмыс жасауға дайын. Басқа да шетелдік компаниялар өз ниеттерін ашық білдірді. Оған инвес тициялық жобалар көрмесінде келіссөздер толқынының бір сағатқа да толастамауы дəлел бола алады. Шетелдік инвесторлардың қызығушылығы кен-металлургия кешенінен мұнай-газ саласына жəне аграрлық секторға дейінгі кеңістікті қамтыды. Инвесторлар қазақстандық нарыққа шығып, бірлескен кəсіпорындарды дамытуға, өз мүмкіндіктерін кеңейтуге дайын. Оның үстіне мемлекет тарапынан қолайлы жағдай жасалып отыр. «Егемен-ақпарат».

1


6 Серебрянск қаласында бейоргани калық өндіріс зауыты бар. Тыныс алу жолдарын қорғауға арналған өндірістік фильтр мен тұрмыстық түрлі пластмасса өнімдерін шығарады. Осы салаға бағытталған еліміздегі бірден-бір зауыт. Солай болса-дағы қазіргі халі мүшкіл. Банкротқа дейінгі айналымында 1 миллиард теңге болса, бүгінгі қоржыны 20 миллион теңгеден əрең асады. Шаң мен химиялық қалдықтарға қарсы респираторлар мен түрлі

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

екеуі бұзылып, үшеуі коммуналдық меншікке берілмек. Өңірлік даму министрі мұндай санаттағы үйлерді пайдалануға берген кезде мəселе туындамау үшін алдын ала заңнамалық тұрғыдан жіті саралау жұмыстары жүргізілуі керектігін айтты. Болат Жəмішев бұдан кейін Зырян қаласындағы аудандық қазандық жұмысымен танысты. «Орталық жылу» ММ директоры Николай Рыльскийдің айтуынша, жылу беру мекемесінің энергияға

технологиялық талаптарға сəйкес тұрғызылуда. Былтыр 291 мың шаршы метр тұрғын үй салынса, биыл 301 мың шаршы метр баспана беру жоспарланып отыр. Қаланың

Серебрянск зауытына сїйеніш ќажет

«Егемен Қазақстан».

«Егемен Қазақстан».

жұмсайтын шығыны тым көп. Электр қуатының қымбаттауымен бірге қарыз да өсе түскен. Өткен жылы 70 миллион теңгеден астам берешек болған мекеме басшысы тығырықтан шығудың жолын жеткізді. Осыдан үш жыл бұрын жобаланған турбогенератор орнатылса, 6 МВт-ға дейін арзан энергия өндіруге болады. Ал кəсіпорынның қажеттілігі – 3 МВт. Соңғы екі жылда жобаны жүзеге асыруға 1,4 миллиард теңге бөлінген. Жобаны аяқтауға тағы 1 миллиардқа жуық қаржы қажет. Қазіргі кезде жобалық-сметалық құжаттар мемлекеттік сараптамадан өтуде. Сонымен бірге, Зырян қаласын да моноқалаларды дамыту бағдарламасы негізінде жылу желілері жөндеуден өткізілуде. Қалада бүгінге дейін 9 шақырым жылу трассасы салынып, Каюпов көшесінде тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы арқылы екі қабатты үйлердің шатырын ауыстыру жұмыстары басталған екен. Аудан əкімі Ермек Сəлімов қазіргі кезде үйлерінің қасбетін жаңғыртуға ниет білдірушілердің көптігін айтты. Олардан барлығы 21 өтініш түскен. Алайда, əзірге он үйге ғана қаржы бөлінді. Бағдарламаға қатысушылар қарыздың 30 пайызын қайтарып, жоспарды уақытынан бұрын орындап келеді. Өңірлік даму министрі жұмыс сапары аясында Өскемендегі тұрғын үй құрылысы барысымен танысты. Облыс орталығындағы 19 шағын ауданда салынып жатқан тұрғын үйлер заманауи

Облыс орталығындағы «Павлодар Технопарк» жəне «Дафа» ЖШС-лері отандық өнім, қазақстандық үлес деген шақыруларға үн қосып, коммуналдық шаруашылық саласына жəне ауылшаруашылық жұмыстарына керекті техникалар жасап шығаруда. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Мысалы, «Павлодар Технопарк» ЖШС болса, ауыл шаруашылығына қажетті, науқандық жұмыстарға арналған түрлі техникалар жасайды. Жəне де ескі техникаларға жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Ал, біз арнайы көруге келген қала шетіндегі «Дафа» серіктестігі ауыл шаруашылығы мен коммуналдық салаларға қажетті құрал-саймандар шығарады. Бірнеше цехтардан тұратын кəсіпорында МТЗ маркалы тракторларға арнап құрастырылатын тіркемелі тырнауыштар, шөп маялағыштар, трактор шөміштерінің, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығында пайдаланылатын көше тазалағыш құралдардың түртүрі жасалады. Бəрі де арнайы киімде, қорғаныш қалпақтарын киген. Бір шетте дəнекерлеушілер, енді бір цехта станоктар дамылсыз жұмыс істеуде. Цех ішінен біз жаңа ғана жасалып шыққан қар күрейтін құрылғыны көрдік. Жергілікті жерден шыққан дайын құрал біздің көз алдымызда жасыл түске боялып жарқырап шыға келді. Трактордың алдына осы құрылғыны орнатып алып, қыста қар басқан ауылдың көшелерін тазалап шыға аласыз. Кəсіпорын директоры Қайырбек Селикановтың айтуынша,

келеді десек те... Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Думан АНАШ,

фильтрлер, тұрмыстық өнімдер өндіретін кəсіпорын бір кездері стратегиялық маңызы жоғары жабық зауыт болып дүрілдегені бар. Бүгінде алып ғимараттың біраз бөлігі бос тұр. Десе де облыс əкімдігінің қолдауымен кəсіпорындағы екі цехта 100-ден астам адам жұмыспен қамтылып, қызметін тоқтатпай келеді. №1 цех жетекшісі Александр Самойлевтің айтуынша, цехта жыл сайын 20 миллион дана респиратор өндіруге мүмкіндік бар. «Қазақмыс», «Қазцинк», «ҮМЗ», «Арселор Миттал», «Қазақстан алюминий зауыты» сияқты ірі кəсіпорындардан тұрақты түрде тапсырыс алып келген зауыттың толық қуатында жұмыс істеуі үшін Үкімет тарапынан тегеурінді көмек қажет. Бас инженер Валерий Наумев зауыт ұжымының банкроттық түйткілдер мəселесінің тезірек шешімін тауып, кəсіпорынға іскер басшылықтың келуін қалап отырғанын айтады. Шығыс Қазақстан облысына жұмыс сапарымен келген Өңірлік даму министрі Болат Жəмішев осы зауыттың хал-ахуалымен танысты. Өңір басшысы Бердібек Сапарбаев министр назарын зауыттың коммерциялық компаниялармен бірге мемлекеттік тапсырысқа да жұмыс істеуі қажеттігіне аударды. Бүгінде нысанның «Қазақстан Инжиринг» компаниясының қарауына өту үдерісі жүруде. – Негізгі мəселе бюрократиялық кедергілер болып отыр. Сондайақ, Көкшетауда тура осындай зауыт салу ұсынылуда. Егер дайын кəсіпорын болып, оны қаржыландыру мəселесі ғана шешімін күтіп тұрса, жаңа зауыт салудың қажеті қанша? – деді өңір басшысы. Б.Жəмішев Үкімет қабырғасында банкроттық жөніндегі қаулыны жылжытуға қол ұшын созатынын, серебрянскілік зауыттың ағымдағы мəселесі шешілетінін жеткізді. Өңірдегі моноқалалардың мəселесімен танысуға келген министрге Серебрянск əкімі Сергей Гор диенко жылу жүйесімен қамтамасыз етуге биыл 520 миллион теңге бөлінгенін, осы арқылы қаланың 60 пайызында жылу желісі жүргізілетінін жеткізді. Ал бос қалған үйлер саны – бесеу. Оның

ҮКІМЕТ Жолдар жаєдайы жаќсарып

ҮКІМЕТ

оңтүстік-батысындағы жаңа ауданда қосымша көлік магистралі салынып, қаламен жалғайтын болады. Бұл Сəтбаев даңғылындағы көлік қысымын азайтуға септігін тигізеді. Бүгінде шағын ауданда инженерлік желілер тартылып, 11 тұрғын үй тұрғызылған, тағы 27 нысан салынуда. Оның ішінде 15 үй биыл берілмек. Аталған аумақта орналасқан мектеп пен қан орталығы да ағымдағы жылы пайдалануға беріледі. Өңір басшысы тұрғын үй құрылысын кеңейтуге барлық бағдарламалардың мүмкіндігі пайдаланылғанын жеткізді. Нəти жесінде, Күленов шағын ауданында көпқабатты 23 үй, моноқалаларды дамыту бойынша Зырян, Риддер, Курчатов, Серебрянск қалаларында жəне «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша барлық аудан орталықтарында тұрғын үй құрылысы қызу жүргізіліп, алды пайдалануға берілген. Құрылыс Семей қаласында да қарқын алуда. Бұдан кейін өткен облыстың əлеуметтік-экономикалық даму мəселелері жөніндегі жиында министр Семей қаласын жылу жəне сумен қамтамасыз етуді жаңғырту, моноқалалардағы шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамыту бағдарламалары қолға алынатынын атап өтті. Шығыс Қазақстан облысы, Зырян ауданы. Суретті түсірген Сергей СУРОВ.

Өңірлерді байланыстыратын күрежолың да, ауыл-ауылға қатынайтын қара жолдың да жайлы болғаны қандай жақсы. Жол өмірдің күретамыры іспетті. Бұдан бірнеше жыл бұрын жалпы автокөлік жолының қинайтыны жасырын емес-ті. Əйтеке би мен Ырғыз аудандарына жеңіл машинаман 8-10 сағат жүріп барған кез де есте. Кейін Ақтөбеден Қостанай шекарасына жететін жол салынып, жол бойындағы халық бір жарылқап қалды. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дəлізінің 628 шақырымы өтетін облыста осы жоба бірден қарқын алып кетуі басқа өңірлерге қарағанда бірінші болып аяқтауға мүмкіндік берді. Сөйтіп күрежолдың ұзындығы арта түсті. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» транзитті көлік дəлізі Ақтөбе теліміне барлығы 47,1 млрд. теңге инвестиция салыныпты. 2011 жылдың қазан айында Ақтөбе облысында ұзындығы 215 шақырым болатын «Қарабұтақ – Қызылорда облысының шекарасы» автожолының телімі аяқталса, былтыр ұзындығы 102 шақырым «Ақтөбе – Мəртөк – Ресей Федерациясы шекарасы» автомобиль жолы пайдалануға берілді. Сонымен бірге, қаланың солтүстік айналма жолы құрылысы да іске қосылды. Бұл өңірдегі автокөлік қозғалысына, жолаушыларға біраз қолайлы болғаны да рас. Дегенмен əлі де жолдың жайы мəз емес екені белгілі. Өңірдегі жолдың бүгінгі жай-күйін білмек үшін республикалық маңыздағы жолдар құзырына қарайтын «Қазавтожол» ҰК» АҚ Ақтөбе облыстық филиалының директоры Бағлан Баймағамбетовті сөзге тартқан едік. – Біздің филиалға республикалық маңыздағы 1892 шақырым жол қарайды. Оның ең күрделісі «Самара – Шымкент» қатты жамылғылы жолы. Оның жартысы «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дəлізіне кіреді. 446 шақырым «Ақтөбе – Қостанай»

шекарасына дейінгі жол 2003 жылы басталып, 2006 жылы пайдалануға берілді. Былтыр «Ақтөбе – Мəртөк» жолы іске қосылғанын білесіздер. «Биыл Самара – Шымкент» жолының 33 шақырымы қалып тұр. Оны да үстіміздегі жылдың соңына дейін іске қосамыз деп отырмыз. Қазір осы жол телімінде қатты жамылғы төсеу жұмыстарын мердігер кəсіпорын қарқынды жүргізуде. Сонда Қобда жақтан қалаға кіретін жолға түгелдей асфальт төселіп бітеді, – дейді ол. Ақтөбеліктерді ғана емес, алыс-жақыннан келетін жолаушыларды қинап тұрған əзірге 319 шақырым «Ақтөбе – Астарахань» бағытындағы тас жол екен. Бұл жол 1967-1970 жылдары қолға іліккен материалдардан, мұнайдан алынатын кирдан, тастан салынғандықтан сапасы сын көтермейді. Содан бері жөндеу де көрмеген. Бұл жолда жүрудің өзі қауіп, ойық-ойық, үлкен салмақты автокөліктердің əсерінен жол ортасына жинақталып қалған үйінділер машинаның астын қағады. – Бізге қарайтын осынша жолдың 60 пайызын жақсы, қанағаттанарлық дəрежеде болса, 40 пайызы нашар. Біздің министрлік те, «Қазавтожол» ҰК» АҚ-та, облыс əкімдігі де қарап жатқан жоқ. Бұл бағытта ізденістер жасауда. Құдай қаласа, биыл «Ақтөбе – Астрахань» бағытындағы жолдың техникалықэкономикалық негіздемесін жасауға күш салып жатырмыз. Келесі жылы бұл жобаға да кірісіп қалармыз, – дейді Бағлан Əуелбекұлы. Оның айтуынша, республикалық маңыздағы жолдарды күтіп-ұстауға енді-енді қаржы молырақ бөліне бастапты. Бұрын жоспарлы жұмыстың бірін істеп, бірін істей алмай, қайсыбірін шала-шарпы атқарып келсе, енді еркінірек қимылдауға мүмкіндік туа бастаған. Қазір қаржыландыру 2,5 есеге дейін көтерілген. Сондықтан болар, жол пайдалану учаскелерінің ғимараттарын жөндеуге, оларға газ, су, кіргізуге кірісіпті. Бұдан басқа облыста жергілікті маңыздағы 4700 шақырым жолдың 44 пайызы ғана жақсы,

қанағаттанарлыққа жатады. Жылына 55 шақырымға жуығы ғана күрделі жөнделеді. Соңғы жылдары жергілікті жолдарды ұстауға, күрделі жөндеуге де қаржы көбірек бөліне бастаған. Былтыр осы мақсатқа жергілікті бюджеттен 200 миллион теңге қаралса, биыл 211 миллион теңге бөлініпті. Мамандардың мəлімдеуінше, бұрынғы жылдарға қарағанда бұл жақсы көрсеткіш көрінеді. Жергілікті бағыныстағы «Покровка – Темір – Кеңқияқ – Ембі» жолының тозығы жеткен. Бұл жолмен автокөліктердің жүруінің өзі азап. Тұрғындар тарапынан орынды реніштер де айтылып келеді. Дегенмен, биыл осы жолдың 78 шақырымы күрделі жөнделе бастағаны дəтке қуат, əйтеуір. – Жаңа жоғарыда айтылғанындай, соңғы үш жылда қаржыландыруда ілгері басушылық бар. Бұл азапты жолдан құтылатын кез де қашық емес. Биыл осы жолдың 60 шақырымын жөндеудің техникалық-экономикалық негіздемесін жасауға қаржы бөлінді. Жалпы, биыл 2014-2020 жылдары көліктік инфрақұрылымды дамытудың» мемлекеттік бағдарламасы қабылданды, осы бағдарлама аясында бізге республикалық жəне жергілікті бюджеттен 7 миллиард теңге қаралды. Біз қазір Ақтөбе қаласының агломерациясына кіретін елді мекендердің тізімін алып жатырмыз, содан кейін оларға баратын жолдарды күрделі жөндеудің жобалық-сметалық негіздемесін жасауға кірісеміз, – дейді Облыстық жолаушы жəне автомобиль жолдары басқармасы» ММ басшысы Асқар Есжанов. Облыстағы ең маңызды мəселе жол екені сөзсіз. Қаншама қаржы салынып, жыл сайын ауқымды жұмыстар атқарылғанымен əлі шешілмеген проблемалар бар екені жоғарыда айтылды. Əлі де жолдың айналасында айтылар əңгіме аз болмаса керек. Сондықтан жол мəселесіне жеңіл-желпі қарауға болмайды. Ақтөбе облысы.

Кəсіпкерлікке кеѕ мїмкіндік Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Түрлі сала бойынша кəсібін нəсібіне айналдырған бизнесмендер жұмысын жан-жақты талқылау мақсатында Талдықорғанда Ұлттық кəсіпкерлер палатасының басқарма төрағасы Абылай Мырзах метов пен Алматы облысы əкімінің орынбасары Серік Тұрдалиевтің қатысуымен жиын болып өтті. Онда Елбасы талабына сəйкес, тек шикізат өндірумен шектеліп қалмай өндіріс орындарын өркен дету, ауылшаруашылық құрылымдарын дамыту, жалпы

кəсіпкерлерге қолдау көрсету секілді бүгінгі күннің өзекті мəселері ашық айтылды. Ұтымды ой, құнды пікір ортаға салынып, сарапталды. «Жалпы, Жетісу жерінде де кəсіпкерлікке кең жол ашылған. «Бизнестің жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында Алматы облысына 7,9 млрд. теңге бөлінген еді. Осы қаражатты игеру барысында 8 мың жұмыс орны сақталып, қосымша 1300 адам жұмысқа алынды. 3 жобаны жүзеге асыру барысында бюджеттен бөлінген 93,8 млн. теңге толығымен игеріліп, 3 мың кəсіпкерге мемлекеттік қолдау көрсетіліп 8 млрд. теңге бөлінгені

тағы бар», деді Алматы облыстық кəсіпкерлер палатасының директоры Лəззат Шыңғысбаева. Негізі аграрлы облыс болғандықтан Жетісу жерінде ауыл шаруашылығы саласы өте жақсы дамыған. Уақыт талабына сай көкөністерді тоқтаусыз өсіруге арналған жылыжайлар жеткілікті. Осындай артықшылықтары болғандықтан кəсіпкерлер өндірген өнімдерінің 80 пайызын экспортқа шығару мүмкіндігіне ие болып отыр. Əрине бұл ретте кəсіпкерлер палатасының заңнама шеңберінде атқарып отырған жұмысын ерекше атап өту керек. Келелі жиында Ұлттық кəсіпкерлер палатасы тарапынан жер-жерде қордаланып

қалған проблемаларды шешудің екі тəсілі ортаға салынды. Біріншіден, 20 жылдан бері өзіндік жемісін беріп келе жатқан түрік тəжірибесі бойынша арнайы қор құру, екіншіден, несиелік серіктестіктің белсенділігін арттырып дамыту керек. Сонымен қатар Абылай Мырзахметов аймақ бизнесмендеріне мемлекеттік билікпен қарым-қатынасты нығайтып, облыстық əкімдікпен бірлесе жиындар өткізіп отыру жөнінде кеңес берді. Қорыта айтқанда, бұл басқосуға қатысқандар өзіндік ой түйіп қайтты. Алматы облысы.

Ќўралдар ґзімізде жасалады бұл құралдарды, техника түрлерін жасау үшін бөлшек темірлерін Қарағандыдан, Ресейден əкелгенімен қазақстандық үлес салмағы басым. – «Дафа» жасайтын ауыл шаруашылығына арналған техникалық құралдар өзіндік сызба жұмыстарымен, үлкен жобалармен жасалады. Арнайы рұхсатымыз да бар. Біздің жұмысшыларымыз тек сапалы өнім деген ұранмен еңбек етеді. Кəсіпорынның тəртібі, талабы сондай. Еңбекақылары жақсы, уақтылы алады. Өзіңіз де көрдіңіз ғой жігіттерді, бəрі де өз ісінің шеберлері, – дейді Қайырбек Құсанұлы. Ал, біздің бір байқағанымыз, кəсіпорын ұжымының басшыларына деген ерекше сыйластықтары, ілтипаттары болды. Қарапайым, сабырлы, жұмсақ мінезді Қайырбек Құсанұлы үнемі жұмысшылармен цех ішінде, бірге араласып, ақылдасып жүретін көрінеді. Зейнет жасына жетсе де, өзі құрған, өзі ойлап тапқан құрал-жабдықтарын, орысқазақ араласқан тату-тəтті еңбек ұжымын тастап кеткісі жоқ. Серіктестікте 37 адам еңбек етуде. Жылына 150 миллион теңгенің өнімдерін шығарады. Соңғы жылдары еліміздегі жəне

жергілікті жердегі ауылшаруашылық құрылымдары «ҚазАгроҚаржы» АҚ арқылы «Дафаның» құрал-саймандарын лизинг жүйесі арқылы сатып алуда. Əрине, ауыл шаруашылығына қажетті мұндай құрал-жабдықтарға сұраныстың болатынын айтпай-ақ түсінікті. Алдағы жылы «Дафа» Ресей нарығына шығуды жоспарлап отыр. – Қазір кəсіпкерге қолдау көрсетуді ойластырудамыз. Кəсіпорынның өндірістік талаптарына сай келетін нысан қажет, –дейді облыс əкімінің орынбасары Нұржан Əшімбетов. Екінші бір ұсыныс, «Дафа» жекемен шіктің қолындағы өндірістік алаңды сатып алу үшін «Павлодар» əлеуметтік-кəсіпкерлік корпорациясымен мемлекет-жекеменшік серіктестігі негізінде бірлескен кəсіпорын құру арқылы ғимаратты сатып ала алады. Кейін кəсіпкер ƏКК-ден үлесін біртіндеп сатып алу арқылы кəсіпорынды өз меншігіне қайтарады. Бұл күндері Беларусьтің тракторлары арнайы күрегіш бульдозерлер, шөп маялағыштар, крандар, жүк көтергіштер, сабан, шөп көтеретін құрылғылар шығарылады. Əрине, ауылдықтар, шаруа қожалықтарының

бəрінің мұндай əмбебап тракторды сатып алуға мүмкіндіктері жете қоймайды. Сондықтан, өнертапқыш кəсіпкер Селиканов «Беларусь» тракторына орнататын ауылшаруашылық құрылғыларын ойлап тапқан. Сөйтіп, Селикановтың ойлап тапқан «Дафасы» «Самұрық-Қазына» АҚ-та еліміздегі жалғыз құрастырмалы отандық тауар шығарушы ретінде тіркеуде тұр. Қазір «Дафамен» «ҚазАгроҚаржы»АҚ,

«АгроТехЦентр-Гарант», «Ақжол-Агро Бизнес», «СемАЗ», «АгроМашХолдинг», «Диқан» сияқты көптеген серіктестіктер жұмыс жасауда. Биыл жүзге жуық құрастырмалы құрылғылар жасалады. Кəсіпорынның алдағы жоспарында өндірісті кеңейтіп, Кеден одағы аясында ресейлік «Спецоборудование-2» ЖШС кəсіпорнымен бірлесіп ауыл шаруашылығына арналған техникалар шығаруды жалғастыру болып отыр.

– Біздің «Дафа» елімізде өтетін көптеген көрмелерге қатысады. Көрмеге апарған құрал-жабдық, құрылғыларымыз түгелдей сатылып кетеді. Отандық өнімнің көзге жарқырап көрініп тұрған сапасы, қажеттілігі, жетістігі, жеңісі деген осы. Арқалап қайтадан алып келген күніміз болған емес, – дейді «Көшбасшы өндірісші» атағы бар Қайырбек Селиканов. ПАВЛОДАР.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.gov.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.gov.kz www.mz.gov.kz www.mtc.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.adilet.gov.kz www.emer.gov.kz www.mki.gov.kz www.mgov.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.mgm.gov.kz

www.mint.gov.kz www.stat.gov.kz

www.sport.gov.kz


 Тағзым

 Бүгін Астанада металлургтер конгресі ашылады Еліміздегі кен алыбы – Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігінің (ССКӨБ) құрылғанына биыл 60 жыл толады. Темір кенін өндіріп, байытатын кəсіпорынның даңқы бұл күнде тек Қазақстан емес, одан сырт жерлерге де мəлім. Ол қазір «ERG (Eurasian Resources Group) еншілес компаниясы ENRC құрамына кіреді. Алпыс жыл ішінде еліміздің кен өндірісінің ту ұстаушысы болған кен алыбы инновациялық технологияларды енгізудің, дамудың үлгісіне айналған. Жыл сайын өтетін «Astana Mining & Metallurgy» конгресі шеңберіндегі «Алтын Гефест» ұлттық салалық байқауының 2012 жылғы жеңімпазы «ССКӨБ» акционерлік қоғамының президенті Мұхамеджан ТҰРДАХУНОВ «Жыл кеншісі» атанып, кеудесіне ІІ дəрежелі «Кенші даңқы» белгісін таққан болатын. Кен алыбы кəсіпорнының басшысымен біздің əңгімеміз еліміз экономикасындағы жетекші саланың бүгінгі тынысы мен болашағы туралы өрбіді. – Мұхамеджан Мамаджанұлы, «Astana Mining & Metallurgy» конгресі еліміздің өндіріс саласы жəне сіздің кəсіпорын үшін қаншалықты маңызды? – Қазір экономиканың қай саласын дамытуда да ақпараттар маңызы үлкен. Конгресс тəжірибе алмасу жəне күрмеуі күрделі мəселелердің шешімі жөнінде ақпараттар алмасатын үнқатысу алаңына айналады. Сонысымен маңызды. Кен өндіру саласының ығай мен сығайлары

мультипликативтік сипаты бар. Бір жобадан екіншісі туындап, олар бірін бірі толықтырып отырады. Біздің бірлестіктің экономикалық дамуына кен орындарын кеңейтудің басты ықпалы бар. Ол, əсіресе, Оңтүстік Сарыбай кенішін игерумен тікелей байланысты. Сонымен қатар 1975 жылдан басталған Качар карьерінің де маңызы зор. Жоба бойынша оның тереңдігі 750 метрге дейін жетеді. Бүгінде карьерде əлемдік бренд бо-

қойылып келеді. Ол əлеуметтік саланың – денсаулық сақтау, мəдениет, білім беру, спорт сияқты барлық жағын қамтиды. Осының барлығы сайып келгенде, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Стратегия-2050» бағдарламасындағы Қазақстанды жақын он жылда дамытудың басты бағыты болып табылатын əлеуметтік жаңғырту міндеттерінің шешімін табуына жағдай жасайды. Кен алыбының əлеуметтік саланы қаншалықты қолдайтынына Рудный қаласы мен Качар поселкесінің абат көркі куə дер едім. Мұнда жарты ғасырға жуық қол тимеген жылу жүйесіне ірі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Оған кеткен қаржының барлығын ССКӨБ өз мойнына алды. Бөлінген қаржы тариф кестесіне енгізілмегендіктен, оның тұтынушыларға ешқандай əсері болған жоқ, яғни жылу бағасы қымбаттаған жоқ. Сонымен қатар, қаланың ішкі жолдары, поселкедегі тұтас бір үй жөнделді. Ол үйдің ауласы тұрғындар үшін нағыз үлгі болғанын да айтқым келеді. Адамдар денсаулығы ССКӨБ қызметінде басты назарда ұсталады. Рудный қаласында орналасқан «Рассвет» емдеусауықтыру орталығында кəсіпорындағы

Ќазаќстан ґндірісініѕ ту ўстаушысы жиналған басқосуда жаңа жетістіктер мен үздік технологиялар жөнінде айтылады. Конгресс делегаттары əріптестерімен жаңа ынтымақтастыққа қол жеткізеді, яғни кенметаллургия саласына озық технология тарту, дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ел экономикасын дамытудың басымдықтары қатарында үдемелі индустрияландыруды, инновация енгізуді, сол арқылы өнімділікті жоғарылатуды атаған еді. ССКӨБ ұжымы осы меже үдесінен шығуға, еліміз кен кəсіпорындарының, индустриясының ту ұстаушысы тұғырынан төмендемеуге жəне Қостанай облысының да даңқын арттыра беруге тырысады. – Биыл елімізде үдемелі индустриялықинновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы мəреге жетеді. Əрине, инвестициялық жобаларды жүзеге асыруда ССКӨБ-тің бітіргені де, беделі де жоғары екені рас. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың кеудеңізге «Отан» орденін қадауы осы үлкен еңбектің жемісі деп білеміз. Кен алыбы Қазақстан өндірісінің алдында келеді. Кəсіпорын осы шыққан биігінде тұра ала ма? – Біздің кəсіпорын жұмысының бір ғана қағидасы бар, ол –даму. Ұстанған да, ұстанар да темірқазығымыз осы. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы Тəуелсіз Қазақстанның экономикасын дамытудағы басты экономикалық саясаттың бірі болды. Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігі осы бағдарламаға белсене қатысты. Ондаған жоғары технологиялық өндірістің арасында бірлестік жобалары да бар. ССКӨБ-тің жылына 75 мың тонна өнім беретін металл илек зауыты осы бағдарлама шеңберінде дүниеге келді. Бұл жаңа өндіріс еліміздегі металлургия саласындағы «жарып шыққан» алғашқы жоба болып табылады. Осы жобаның арқасында біздің бірлестік кен өндіру қатарында ғана қалмай, кен-металлургиялық кəсіпорындар қатарына енді. Кеншілердің тағы бір жетістігін айтайын. Фабрика кешенінде №17 жаңа техно логиялық секция іске қосылды. Бұл жоба да еліміздің Индустрияландыру картасына енді. Жаңа секция құрамында 66 пайыз темір бар концентратты жылына 18 миллион тоннаға дейін өндіруге мүмкіндік береді. Осының соңынан ілесе бірлестікте тағы бір жаңа жоба өмірге жолдама алды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі келіп, салтанатты түрде өндірістегі жылу-энергетикалық орталығындағы алтыншы энергоблоктың тетігін іске қосқан еді. Соның нəтижесінде кəсіпорын өзіне қажетті электр энергиясының 70 пайызын өз күшімен өндіреді. Ал бұл өнімнің өзіндік құнын анағұрлым төмендетті. Міне, бүгінде кəсіпорындағы өнім өндіру көлемін арттыруға ықпал еткен осы жобалар ССКӨБ-тің инновациялық бағдарламаларды жүзеге асыруда көшбасшы бола береріне сендіре түседі. Біздің даму бағытымыздың

7

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

лып саналатын заманауи техникалар мен құралдар пайдаланылады. Мысалы, шөмішін бір салғанда 20, 27 текше метр топырақ алатын HITACHI гидравликалық экскаваторлары, осы маркадағы 180 тонналық самосвал машиналары жұмыс істейді. Кен автомобиль жəне теміржол көліктерімен тасылады. Енді жақын арада оған конвейерлік тəсілді қосамыз. Бұл жобаның құны 180 миллион АҚШ доллары тұрады. – Халқымызда «үйдегі бағаны базардағы нарық бұзады» деген сөз бар. Кен алыбындағы экономикалық жобалар таңғалдырады. Алайда, бүгінде əлемдік нарық күрделі жағдайды бастан кешіп отыр ғой. Экономикалық, қаржылық дағдарыстар ССКӨБ-тің қызметіне қалай əсер етеді? Мыңдаған адамдарды асырап отырған қала құраушы кəсіпорын дағдарыстарға бейжай қарай алмайтынын түсінеміз. – Дағдарыстардың теріс əсері болмай қалмайды. Дегенмен, экономикалық дағдарыстарға қарамастан, біз Қытай компанияларымен жəне Магнитогор металлургия комбинатымен көптен бері тығыз байланыстамыз. Мұндай іскер байланысымыздың нығаюына Кеден одағының да ықпалы бар. Қазір Ресей жəне қазақстандық кəсіпорын базасында бірлескен құрылымдар құрып жатырмыз, олар бірін бірі толықтыра түседі. Мұндай бірлескен жобалар өндірісте екі жаққа да тиімді, ең бастысы, алға ілгерілеуді, дамуды қамтамасыз етеді. Кəсіпорын əлеуметтік саланы дамытатын инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асырады. Елбасының тапсырмасымен биыл бірінші сəуірден бастап Еуразия тобының басшылығы Қазақ стан дағы барлық компанияларының кəсіпорындарында еңбекақыны 10 пайызға көбейтуге шешім қабылдады. Мұндай шешім 2012 жылы да қабылданған болатын. Мұның өзі компанияның адам еңбегіне қамқорлығы жəне бизнестің əлеуметтік жауапкершілігінің нағыз жарқын мысалы емес пе? – Расында, ССКӨБ-тің əлеуметтік əріптестік дəстүрін жұртшылық та ризалықпен айтады. Республикалық «Парыз» байқауында кəсіпорынның екі рет жеңімпаз атануы соның жарқын мысалы екені даусыз. Мұны кен алыбының ұжымы, басшылығы қалай бағалайды? – Мұндай жоғары награда ең алдымен ССКӨБ үлкен ұжымының еңбегі əрі мақтанышы. Ал өндіріс жетекшілері үшін əлеуметтік жауапкершіліктің нағыз үлгісі болуға итермелейді. Компанияның табысты жұмысы біздің қызметкерлеріміздің , олардың тұрмысының таразысындай өңірдің əлеуметтік дамуына тығыз байланысты. Сол əлеуметтік жағдайды кəсіпорынның жасайтынын айтуым керек емес пе? Біз осылай кешенді іс жүргіземіз. ERG мен Қостанай облыстық əкімдігі арасында 10 жылдан бері ынтымақтастық жөнінде меморандумға қол

əр жұмысшының жақсы демалуға, денсаулығын түзеуіне жағдай жасалған. Онда заманауи диагностикалық жəне емдеу құралдары игілікке айналуда. Пери наталдық орталыққа да көлемді қаржы бөлінді. Соның арқасында мұнда кеншілер қаласындағы дүние есігін ашқан нəрестелерге жоғары біліктілікпен көмек көрсетіледі. Кəсіпорынның қызметкерлері мен жұмысшыларының, Рудный қаласы тұрғындарының жүрегіне операция жасау үшін енді облыс орталығына немесе өзге де ірі қалаларға барудың қажеті жоқ. ССКӨБ бөлген қаржыға Рудный қалалық ауруханасы кардиохирургиялық операция үшін заманауи жабдық алды. Ауруханада бүгінде қандай күрделі операциялар да жасалып жүр. Ал Рудный қалалық «Жедел жəрдем» стансасына автоматтандырылған диспетчер жүйесі, анықтама-статистикалық жəне əкімшілік қызметі бар заманауи кешен сатып алып бердік. Өткен жылы Тұңғыш Президент күні қарсаңында кеншілер қаласының бүлдіршіндері үшін балабақша есігін айқара ашты. Бұл ССКӨБ үшін маңызды оқиғаға айналды. Балалардың жазғы демалысы да шешімін тапты. Желкілдеп өсіп келе жатқан жас ұрпақ тəрбиесін ойлағанда кəсіпорын қандай көмектен де бас тартпайды. Оқу орындарына бөлетін қаржы соның дəлелі десек болар. «Горняк» жастар спорт клубы базасында балаларға арналған түрлі секциялар жұмыс істейді. Ол үшін клубтың спорт залдары, тренажерлары, жүзу бассейндері, стадионы қалалықтар мен спортшыларға əрдайым ашық. Качар кентінде де үлкен денешынықтыру-сауықтыру кешені бой түзеді. Онда тренажерлық, күрес, бокс жəне баскетбол, волейбол, шағын футбол ойнайтын залдар бар. Мұның сыртында келушілерге толық қолайлылық жасау үшін кешен ішінде киім шешетін, жуынатын, медицина қызметкері отыратын орын да бар. Біз мұны качарлық кеншілер

олардың балалары, отбасылары бос уақытын мағыналы өткізсін, спортпен айналыссын деген мақсатпен жасадық. ССКӨБ көмегімен Рудный қаласы мен Качарда мешіт, православиелік шіркеу, Қостанай қаласында синагога салдық. Қазір Качарда шіркеудің құрылысы басталды. Ол кəсіпорынға 450 миллион теңгеге түспек. Кен өндірісі кəсіпорнының қайырымды ісін осылай тізе беруге болады. Əрине, бұлардың барығы да адамдар үшін, өйткені, біздің əлеуметтік салаға жасаған ісіміздің барлығы адамдарға қуаныш сыйлайды. – Осыдан 60 жыл бұрын сайын далаға шатыр тіккен кеншілер, алғашқы құрылысшылар қазір құрметті демалыста, өмірдің заңымен олардың көпшілігі қазір арамызда жоқ. Олардан кейін бірнеше толқын кеншілер келді. Аға ұрпақтың ізін жалғастырған бүгінгі жастар туралы не айтар едіңіз? – Кен алыбының тарихы өте бай. Бұрынғы Кеңестер Одағы бойынша, ал қазір дүние жүзіндегі санаулы алып кен орындарының бірінен саналатын СоколовСарыбай кен өндіру бірлестігі құрыш қолды жандардың маңдай терімен тұрғызылды. Алпыс жылда заманауи техникалармен, озық технологиямен жұмыс істейтін осындай алып кəсіпорынға айналды. Бүгінде мұнда 18 мыңнан аса адам жұмыс істейді. Ал біз ардагерлерімізді ешқашан ұмыт қалдырмаймыз. Бүгінгі күні ардагерлер ұйымында 7500 шамасындағы адам есепте тұрады. Олардың əрқайсысы құрметке лайық. Əлсабыр Дəрменбаев алғашқы шатырды тіккендердің бірінен саналады. Ол кісі қазір ССКӨБ-тің ардагерлер кеңесін басқарады. Федор Чикунов бірлестіктегі кен теміржол көлігі басқармасын басқарды. Иван Панченко Сарыбай кен басқармасында қызмет етті, ал Социалистік Еңбек Ері Леонид Петров Соколов кенішінде еңбек етті. Осы ардагерлеріміздің өмірі жəне еңбек жолдарын өнеге тұтқан бүгінгі жастарымызды мен мақтан етемін. Олармен кездесуге, əңгімелесуге қашанда уақыт табуға тырысамын. Үлкен ұжымдағы жас қызметкерлерге қарап олардан күш-жігер алғандай боласың, жастардың бастамалары ылғи да алға сүйрейді. Біздің кəсіпорында 18 жылдан бері жастар саясаты бөлімі жұмыс істейді. Мен оларды қашанда қолдап отырамын, бірлестікті алға апаратын жігерлі, білімді жастар деп білемін. Жастардың қызықты бастамалары арқасында біздің ұжымда жақсы дəстүрлер қалыптасты. Мысалы, жастар саясаты бөлімі ұжымда ғылыми-техникалық конференция өткізуді ұсынды. Бірлестіктегі жастар үшін «дублер күні», туристік слеттер, КВН-фестиваль, түрлі жарыстар, байқаулар ұйымдатырылып отырады. Біз білімін, мамандық біліктілігін көтеремін деген жастарға таптырмайтын мүмкіндіктер береміз. Кəсіпорын басшылығы кəсіби, лауазым, мансап тұрғысынан өсемін деп талпынған жастарды тек қолдайды. Біздің жастардың көпшілігі өз мүмкіндігін, қабілетін жарқылдап көрсетіп те жүр. «Ең үздік жас маман», «Ең үздік жас қызметкер» байқауларының қорытындыларынан кейін осындай атты иеленеді. Бұл арзан атақ емес, бұл –ұжымы, əріптестері алдындағы үлкен жауапкершілік. Мысалы, кен дайындау жəне байыту фабрикасының машинист-диірменшісі Анатолий Еремин, Качар кен теміржол көлігі басқармасының ауыр агрегат машинисінің көмекшісі Алмат Медібаев, жентек өндірісі фабрикасының механигі Владимир Комаров, «Соколовская» кен шахтасының шебері Владимир Голубинцев жəне тағы басқалар мұндай атақтың құрметі мен жауапкершілігін сезінді. Өсу баспалдағы бізде осылай басталады. – Мерейлі жасқа толып отырған мерекелеріңіз алдында өз ұжымыңызға қандай тілек айтар едіңіз? – Осындай алып кен кəсіпорнында қызмет еткенін, кенші болғанын біздің ұжымның əр мүшесі мақтан етеді. Біздің СоколовСарыбай кен өндіру бірлестігінің үлкен ұжымы жоғары кəсіби білікті мыңдаған мамандар мен жұмысшылардың, қандай мəселеде де сенім артатын пікірлестердің командасы дер едім. Мен «жеткен жетістікке тоқмейілсімей алға ұмтыла берейік, бірге табысқа жеттік, жаңа белестерді де бірге бағындырайық!» дегім келеді. Өйткені, алда алар асу көп, жүзеге асырар жаңа стратегиялық жобалар күтіп тұр. Əңгімелескен Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қостанай облысы, Рудный қаласы.

Халыќтан шыќќан ќайраткер

Қазақ ұлттық аграрлық университетінде Алаш арыстарының бірі, жиырма жылға жуық Қазақстан мен Түркістан аймағының қоғамдық-саяси, ғылымиағартушылық мекемелерінде жауапты қызметтер атқарған ірі мемлекет жəне қоғам қайраткері Ораз Жандосовтың 115 жылдығына арналған «Ораз Жандосов – ағартушы, ғылымды ұйымдастырушы жəне реформатор» атты тақырыпта конференция өтті. Жиынға елімізге белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткерлері, тарихшы ғалымдар, Алматы қаласындағы жоғары оқу орындарының ректорлары, О.Жандосовтың ұрпақтары, сондай-ақ, Алматы облысының Жамбыл, Іле, Еңбекшіқазақ, Райымбек аудандарынан өкілдер қатысты. Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Алаш ардақтыларының арасынан қазақ халқының қамын жеп өткен мемлекет жəне қоғам қайраткері Ораз Жандосовтың алар орны ерекше. Оның артына қалдырған рухани мұрасы да ұшан-теңіз. Ораздың Қиқымұлының жарық дүниедегі ғұмыры қамшының сабындай тым келте болып, қырық жастың қырқасына да іліге алмай кетті. Небəрі 39 жыл ғана өмір сү ріп, 1937 жылғы сталиндік репрессияның құрбаны болған оның ұлты үшін жасап кеткен жасампаздығы халқының жүрегінде қалды. Сондықтан да ер еңбегін елі құрметтейді. – Ораз Жандосов мерейтойының біздің университетте аталып өтуінің ерекше мағынасы мен өзіндік сыры бар, – деді конференцияны ашып, сөз сөйлеген Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры, ҚР ҰҒА академигі Тілектес Есполов. – Ол мемлекет жəне қоғам қайраткері ғана емес, білімі мол, зерделі зерттеуші ғалым. Өз заманындағы еліміздің əлеуметтік, ауылшаруашылық салаларына араласа жүріп, ұлттық мəселелерді шеше білген азамат ретінде тарихта қалды. Биік мақсаттарды алдына қойған қайраткер ауыл экономикасын зерттеу жөніндегі үлкен экспедицияны басқарып, ғылыми еңбектер жазды. 1930-1932 жылдары Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының (қазіргі ҚазҰАУ) директорлығы қызметін абыроймен атқарды. Сол бір қиын-қыстау кезеңде институт қабырғасынан аграрлық саланың бір шоғыр білімді мамандары түлеп ұшты. Оның ұйымдастыруымен елімізде

бір неше жоғары оқу орындары ашылды. Мəселен, Абай атындағы Алматы мем лекеттік университеті, ауыл шаруашылығы жəне зооветеринарлық институты мен орта білім беретін тағы да бірнеше мекемелер. Алматыдағы мемлекеттік кітапхана да Ораз Жандосовтың ұйытқы болуымен ел игілігіне берілген болатын. Тарихшылардың деректеріне сүйенсек, 1918 жылы небəрі 19 жасында Қазақстандағы ісқағаздарды қазақ тілінде жүргізу керек деген мəселе көтерген адамның бірі Ораз Жандосов. Ал, 22 жасында ол Верный қаласының атауын Алматы етіп өзгерту өкіміне қол қойған. Ораз Жандосов есімі Əліби Жангелдин, Сəкен Сейфуллин, Смағұл Сəдуақасов, Тұрар Рысқұлов сынды қазақтың марқасқа тұлғаларымен қатар аталады. Жиында сөз алған қоғам қайраткері, қазақтың көрнекті ақыны Олжас Сүлейменов, Шоқан Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Ханкелді Əбжанов, Абай атындағы ҚазҰПУ-дың профессоры, тарих ғылымдарының докторы Гүлнəр Нұрымбетова, «Мысль» журналының редакторы Сейдахмет Құттықадам қайраткердің қазақ халқы үшін жасаған еңбегін ортаға салды. Шоқан Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Х.Əбжанов қатысушыларға конференция материалдарының жеке жинақ болып жарық көретінін жеткізді. АЛМАТЫ. Суретті түсірген Мамыржан БОТАБЕКОВ.

Демалыс лагерьлері дайын Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Мектептерде оқу жылы аяқталып, оқушылар жазғы демалысқа шықты. Енді балалардың «Жаз жайнатып, күн күлдіріп» деп əндететін кезі келді. Олар жазғы демалыс лагерьлерінде тынығады. Облыстық тұтынушылар құқықтарын қорғау департаменті мен білім басқармасы мамандары жазғы демалыс лагерьлерінің жаңа маусымға дайындықтарын тағы бір пысықтады. Онда жазғы сауықтыру мекемелеріне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды сақтау, сондай-ақ, тамақтан улану мен жедел ішек ауруларының алдын алу, балаларды шыбын-шіркейлерден қорғау мəселелері қаралды. Облыстық білім басқармасының жетекші маманы Қайрат Алдажаровтың мəлімдеуінше, облыста биыл балалар 400-ден астам лагерьде тынығатын болады. Үстіміздегі жылдың жазғы мезгілінде қала сыртындағы лагерь жұмыс істейді, оның 4-уі — мемлекеттік жəне қалғаны жекеменшік болып табылады. Биыл 88 691 бала лагерге барады деп жоспарлануда. Бұл – облыстағы 1-10 сынып оқушыларының 80 пайыздан астамын құрайды. Лагерьлерге алдымен аз қамтылған, толық емес, əлеуметтік жағынан қорғалмаған отбасылардың балалары алынады. Санитар мамандар лагерьлерде тамақ дайындауға,

денешынықтыруға ыңғайлы жағдай жасалу, кенеге жəне кеміргіштерге қарсы улау жұмыстарының жүргізілу барысын бақылаған. Су көздерінен, қоймаларынан, су жүйесінен алынған ауызсу сынамаларына, демалыс орындары аумағынан алынған топыраққа зертханалық тексерістер жүргізген. Жергілікті су жүйелері залалсыздандырылып, лагерлер аумағында дəрілеу жұмыстары атқарылыпты. Об лыстық тұтынушылар құқықтарын қорғау департаменті балалар мен жасөспірімдер гигиенасын қадағалау бөлімінің бас маманы Гүлшат Құр банғалиеваның айтуынша, былтыр санитарлық бақылау, санитарлықдезинфекциялық талаптардың, тағамдардың сақтау мерзімдерінің бұзылуы, медициналық құжаттардың уақтылы толтырылмауы секілді мəселелер анықталып, медициналық тексеруден уақтылы өтпеген 14 адам жұмыстан уақытша шеттетілген. Биыл əзірге ешқандай санитарлық талаптардың бұзылғандығы байқалмаған көрінеді. Бас қосуда былтыр анықталған санитарлық-эпидемиологиялық талапты бұзушылықтар үшін 139 жауапты тұлғаларға 600 мың теңгеден астам айыппұл салынып, 26 санитарлық ұйғарым берілгені мəлім болды. Ал биыл облыстағы жазғы демалыс лагерьлері балалардың тынығуына толық дайын деген тұжырым жасалды. Ақтөбе облысы.


8

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

 Есімі елдің есінде

 Мирас

Біз – «соғыстан соң туғандар» дейтін буынның өкіліміз. Өз тағдыры, ел есінде қалар өз жолы, өз сорабы бар, əсірелеп айтар болсақ, бесікте жатып соғыстан қайтқан əкелердің ерлік туралы əні мен əңгімесін естіп жетілгендерміз... Сол майдангер əкелердің қаны мен жанынан, рухы мен тəнінен жаралған, соғыс ақиқаты мен майдан өмірінің сұрапыл беттері, соғыстан кейінгі ауыл өмірі сəби санамызға, нəресте жүрегімізге сол кісілердің бойы арқылы дарып, ойы арқылы сіңген... Мен білетін ел ағасы – Қазтай Ұлтарақов сондай елін, жерін сағынып, майдан даласынан аман оралған рухы мықты, ұлтжанды əкелердің, ардақты ағалардың, тамыры терең, тағдырлы тұлғалардың бірі еді.

Тамырын тереѕнен тартќан Нұрлан ОРАЗАЛИН,

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

Жаратылысынан қағылез ойлы, қайсар жан соғысқа он жетіге толартолмас жасында өз еркімен аттанады. 1942 жылы кіші командирлер дайындайтын арнаулы Чкалов полк мектебінде оқып, қан майданның төрінен бір-ақ шығады. Смоленск, Калинин бағытындағы шайқастарға қатысады. 1943 жылдың наурызында қатты жарақаттанып, ұзақ жатып, емделеді. Елге қайтарылады. Бір қолын зұлмат қырғынның қанды қасабына беріп, өзі туған Жетісу жерінің ең бір табиғаты сұлу Аспантаулар өңіріне келген, жасы небəрі 21-ден асараспас кезеңдегі өмір көрген, қан кешіп, ажалмен сан беттескен, жерүсті тіршілігінің қадір-қасиетін бар болмысымен сезінетін жас адам еңбек майданына ойланып, толғанбай бірден араласады. Өзі туған Саты ұжымшарында есепші болып еңбек жолын бастайды. Бұл – 1943 жылдың жазы. Ол 1949-1957 жылдар аралығында Саты ұжымшарының басқарма төрағасы болады. Жаны табиғатқа жақын, тумысынан еңбекқор жанның соғыс тауқыметін тартқан ауылдың отымен кіріп, күлімен шығып жүріп жасаған еңбегін ел-жұрт əлі күнге аңыз етіп айтады. Бір шеті атақты Асы жайлауына алып барар Жіңішке, Далашықтың сұлулығына көз тоймас, бір шеті Үш Меркі мен Жалаңаштың жан-жүрегіңді баурап əкетер көрінісіне жалғасар, Саты мен Күрметінің басындағы сымбатына сөз жетпес, ару қыздың мөлдіреген көз жасындай тұнған аяулы Көлсайдың жағасын кезіп, туған ауылының тұрмысын жолға қойған жас басшының сирек бітер алғырлығы болмаса, Саты ауылының тағдыры қалай болар еді?! Қайран ағаларым-ай! Екі заман арасына дəнекер болып жүріп, елі үшін аянбай еңбек еткен Қазтай ағаның сол ерен істерінің көзіндей болған Саты ауылындағы əлі күн иығын уақытқа бермей, еңсе тіктеп тұрған ескі үйлерді көргенде іштей еріксіз риза боласыз... Бірде атқа қонып, сонау қырғыздың қараңғы қолтықтарына дейін аралап, ұжымшардың аман қалған аз малына қолайлы жайылым іздесе, бірде ел тілегін арқалап, жаяу-жалпылап жүріп, жетімдер мен жесірлердің көңілін аулаған, еңбек майданына жеге білген ағаның қайсар жүзі көз алдыма елестейді. Қазтай аға, Қазтай аға сынды шағын ауылдардың қысқа қолын ұзартып, аузын аққа іліктірген қоғамшыл, көпшіл, табанды басшы болған ағалар елестейді... «Сол қолды соғысқа беріп едім, Отан үшін қан төгіп едім», деген кіріптар сөздердің бірде-бірін аузына алмай, «етігімен су кеше жүріп» ел басқарған ағаның аты соғыстан кейінгі жылдарда есін енді-енді жинай бастаған Кеген, Нарынқол, Шонжы секілді іргелес ауыл-аймақтарға тез тарайды... Біреуі – ерте, біреуі соғыс майданынан кеш оралған ер-азаматтардың үстерінен сары гимнастеркасын тастап үлгермей, ел ісіне қызу араласып кеткен жылдар ел-елде, жер-жерде əр аймақтың өз басшыларын, тұлғалы азаматтарын сомдады. Нұрмамбетұлы Қазтай дейтін алғыр ойлы жас жігіт сол тұста алдан көрінген, ақылы мен ісі көптің көңілінен шыққандардың бірі болды. Елі-жұртына аға бола білген жас басшы ауылда, ауданда əртүрлі басшылық қызметтер атқарды... Алматы секілді астаналық облыстың əлденеше ауданын басқарған, облыста Асанбай Асқаров секілді білікті

басшы, беделді мемлекет жəне қоғам қайраткерімен қатар жүріп, қызмет еткен жылдар Қазтай Ұлтарақовты үлкен ұйымдастырушы, өз ісінің шебері, халыққа жақын басшы ретінде танытты. Алтай мен Атырау арасынан келіп, астаналық облыстың өзгеріс, жаңалықтарымен танысып, тəжірибе алмасу ісі де жан-жақты жүрді. Тың жəне тыңайған жерлерді игеру дейтін үлкен науқанмен тұспа-тұс келген бұл жылдар Алматы облысының да қолтық жайып, көсілуіне мол мүмкіндік берді. «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ», дейтін ұлы қағидаға сөзі мен ісін байлап өскен Қазтай ағаның қайда жүрсе де, қандай қызмет істесе де ойын тура айтар мінезі мен табандылығы, ауыл шаруашылығының жай-жапсарын мықты білетін кəсібилік қабілетқарымының кеңдігі мен тереңдігі сол тұста облыс, республика деңгейінде аса жоғары бағаланып, орден, медальдармен марапатталғаны елге белгілі. Қазтай Ұлтарақов – сол уақыт таңдауы мен табиғи сұрыптаудан жаңылмай өткен, еліне алғаусыз, адал қызмет еткен, кесек мінезді, кең бітімді жандардың бірі еді. Бұлай деуімнің сыры бар, жөні де бар. Халық жады – қатал сыншы. Осыдан біраз жыл бұрын марқұм ағамыз Балғабек Қыдырбекұлы дейтін қабырғалы қаламгер, үлкен журналист, ойын тура айтатын Алаш жұртының алғыр ойлы перзентінің мына бір сөзі есіме түсіп отыр. – Нұрлан, сенің Қазтай ағаңның жалғыз қолмен аңды қалай ататынын көрдің бе? – деді төтеден сұрақ қойып. – Естуім бар... – Көруің керек еді... Қазақ «құра лайды көзге атқан» дегенді осы Қазтай ағаларың секілділерді көргенде айтқан болуы тиіс... Жə... Айтайын де ге нім Қазтай екеуміз сендердің Тəңіртауларыңды аралап қайттық. Армансыз... «Өрге салса, төске озар» нағыздың өзі! Жүйрік. Тау-тасты аралағанда жеткізбейді. Əңгімешіл. Мен білмейтін көп əңгіме естідім. Көлсайға барып, бабам Қарасайдың ізі жатқан жерді иіскеп қайттым... Сенің ауылың Шалкөде мен Айғайтасқа жете алмадық... – Келесі жаз Қазтай аға екеуіңізді алып, бірге барып қайтайық, – дедім. – Бұйырса! Өкінішке қарай, сол əңгімеден соң бір жетідей өтер-өтпес уақыт ішінде, ойда-жоқта Балғабек ағадан көз жазып қалдық. Ағамен бірге Шалкөдеге бару бұйырмады. Мұны айтып отырғаным Қазтай аға өзі туған өлке туралы ел аузында сақталған əңгімелерді көп білетін. Аспантаулардың əр тасына, əр жырасайына дейін білетін. Ол ел мен елді жалғаған, уақыт пен уақытты сабақтастырған тарихи оқиғаларды əңгімелегенде қанаттанып кетуші еді. Сол əңгімелерінің негізін құрап, кейін кітап та шығарды. Ол кітаптарға енген танымдық сипаттағы этнографиялық хикаялар мен эсселерді бей-жай оқу мүмкін емес. Өйткені, ол жазбаларда заманын терең талдап түсінуге ұмтылған үлкен жүректі ел азаматының жүрек соғысы, ой парасаты бар. Жазбаларды оқып отырып, елді, жерді тануға себі тиер, уақыт қиындығы мен мінезін талдауға көмек қолын берер шындықтармен, ақиқаттармен тілдескендей, жүздескендей боласың. Мысалы, мен «Қилы заман» романының қалай жазылғаны жайлы ел аузындағы əңгіменің желісін бұлжытпай өрген бір шындықты осы Қазтай Ұлтарақов жазбаларынан оқыдым. Оқып отырып, шаруашылықта жүрген адамның əдеби сауаттылығына, баяндау үлгісінің жетістігіне сүйсінгенімді жасырмаймын. – Сенің пьесаң маған ұнады. Көрдім... Көзіме жас алып отырып,

спектакльден кеудем қарс айырылып шықтым. Əуезов шығармасынан өткір, ұтқыр диалогтар жасай білгеніңе қуандым... Мұхаң ұлы жазушы ғой. Осы дүниені жазуға отырғанда отыз-ақ жаста екен... Менің кітабымды оқысаң, суреткердің сонда «Қилы заманға» қалай барғаны, кімдердің көмектескені жайлы шамам жеткенше жаздым. Сен оны жазушының жазғаны емес, ел мен жерді тануға күш салған қарапайым қазақтың жазбасы, деп қара, – деп еді аға сол жолы. Тағы бір əңгімесіндегі Қаныш Сəтбаевпен болған кездесуін оқып отырып, риза болғаным есімде. «Əңгімеңіз маған ұнады», дегенімде, ол кісі сөзіме түзету жасап: «Жазбаңыз» деп айт», деп ақсия күлген болатын. Шынында да ұлы ғалымның Кеген ауданына барған елуінші жылдардағы сол сапарында айтылған мына бір екі жағдай берісі Жетісу, əрісі Қазақ елінің тарихына, ғылыми өміріне, экономикалық қуатына қатысты құнды дерек екені шүбəсіз еді. Əңгіме жадымда қайыра жаңғырып отыр. «...Облыстан тапсырма алынды. Қаныш ағаны күтіп алып, елмен таныстыру, аралату міндетін аудан маған тапсырды. Кере қарыс маңдайлы, кең иықты əдемі кісі екен. Көп біледі. Айта да біледі. Тыңдай да біледі. Мұхтар Əуезовтің ізімен жүрдік. Кегеннің оңтүстік шығысында жатқан Маруся тауын бетке алдық. Шөладырдың етегінде жатқан Құмтекейге бұрылдық. Қанекең: – Жарықтық неткен əсем жер! Ілияс пен Мұхтардың қаламын қозғайтындай-ақ сұлулық қой! – деді. Деді де маған бұрылып: – Мына Құмтекейдің астында Қазақ мемлекетінің негізін қалауға үлесін қосқан Үйсін ұлысының тарихы бар. Қытай жазбаларында сақталған Шығу дейтін астана жатыр, – деді – Біздің дəуірімізден бұрын өмір сүрген бабаларымыздың аруағы риза болсынды сөзбен емес, іспен, ғылыми негізде айтар кезең келеді əлі... – деді. Ғалымның айтқанына таңырқап, үнсіз тұрмын. Ол кісі: – Бұйырса, алдағы жылы археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу үшін топ жібереміз, – деді. Маған Қаныш аға айтқан əңгіме қиял-ғажайып ертегі секілді көрінді. Сонан соң Шөладырды бөктерлеп, Ереуілтөбені бетке алдық. Мыңжылқыға жетіп, аруақтарға тəу еттік. Қарқараның басындағы қаз-қатар тізіле жайғасқан обаларға қарап тұрып: «Үйсін патшаларының сүйегі жатқан ұлы зираттар» деді. Су жағасынан ұзаңқырап барып, саздауыт жерге тоқтадық. Қанекең аттан түсіп, сазды қолымен шұқып-шұқып, бір уыс балшық алды да иіскеді. Қайыра иіскеді. – Мұнай! Мына арада мұнай бар... – деді. Келесі жылы Қаныш Сəтбаевтың тапсыруымен екі ғылыми топ келді. Бірі Құмтекейде қазба жұмыстарын бастады. Екіншісі – Иірсуға барар жолдағы сазға бұрғы салған геологиялық барлау тобы. Археологтар жаз бойы жұмыс жасады. Суық күзде қайтты. Геологиялық барлау тобының жұмысы көп ұзамай нəтижесін берді. Шынында да, Тəңіртаудың қақ төріндегі көз сұғын алар сұлу өңірден атқақтап мұнай шықты. Үкімет шешімімен мұнай көзі бітеліп, жабылды. Шамасы Іле аймағындағы аса бай мұнай қорының көзі болып, тіркелді...» дейтін аға əңгімесі менің көкірегімде күні кешегідей сайрап тұр. Иə. Мұның бəрі кейінгі жылдардың, еліне аға болған ардақты жанның жасы сексенге тақағандағы өмірі мен зейнеткерлік ғұмырының үзіктері. Мұндай өрісі кең, өркенді оқиғалардың ішінде жүріп, қайғысы мен қуанышы, қасыреті мен шаттығы қатар өрілген жиырмасыншы ғасырдың тау бітімді тұлғалары жайлы көп айтуға болады. Қазтай ағаны айтқанда

менің есіме Аспантаулардың асыл перзенттері болған ардақты ағалар: жиырмасыншы ғасырдың ұлы оқиғаларының куəсі болған көрнекті мемлекет қайраткерлері – Нұрбапа Өмірзақов, Ыдырыс Көшкінов, Ораз Жандосовпен Қарқара, Кеген, Қырғызсай, Нарынқол өңірлерінде қызметтес болған Əубəкір Жүнісов, Айтжан Түркебаев, Мырқасым Серік баев, Рақымжан Қилыбаев, Инаш Шорманов, Нұрахмет Малыбаев, Сүлеймен Аралбаев секілді ел ағалары; сондай-ақ, қиын кездерде жұртқа ақылшы болған Еркебұлан Нысанбаев, Сəрсенбай Байғұлов, Күрішбек Көжекбаев, Сейдін Сатаев, Кəрібай Мерекеев есімдері тіл ұшына оралады. Аспантаулар өңірінен Алматыға алғаш ат ізін салған үлкен ғалым, белгілі ел ағасы – Дəулетияр Əлімжанов, екі ай бойы Шалкөденің төріне Шошқалының аузына екі үйін жарыстыра тігіп, бие байлап, қымызын сапырып отыратын Еңбек Ері Əшімбаев Нүсекең, Мұқағали мен Еркінді, Сағат Əшімбаев, Баққожа Мұқаев, Айтақын Əбдіқаловты баулыған Əлнұр Мейірбеков, үстіміздегі жылы исі қазақ 90 жылдығын атағалы отырған қазақ əдебиетінің классигі Бердібек Соқпақбаев, қазақтың ұлы ақыны Мұқағали Мақатаев, еліне еңбектері өтіп, жұртына ақылшы болған Құсайын Бижанов, Сейдəлім Тəнекеев, Заманбек Батталханов, Əріпбай Алыбаев, Молдан Əлдербаев, Сəдуақас Серкебаев, Айтақын Алпысбаев, Құрман Қожахметов, Үмбетжан Нұрғазиев, Əзтай Ерсалиев, Ұзақ Таубалдин, Сағыныш Есбергенов секілді ел ағалары; сондайақ, көрнекті журналист Ұзақ Бағаев, Тельман Жанұзақов, Ұлттық ғылым академиясының академиктері – Ақай Нүсіпбеков, Кеңес Нұрпейісов, Едіге Түркебаев, Телғожа Жанұзақов пен Мəкен Молдабаев, ғалым Тəліп Мұсақұлов, Байзақ Қожабеков, белгілі ақын Нүсіпбек Исахметов, археолог-тарихшылар Сəйден Жолдас баев, Кеңес Қожахметов, Карл Байпақов еріксіз еске түседі... О дүниелік болғандарына үнсіз зиярат жасап, дүние қызығын бөлісіп, қатарымызда жүргендеріне Алла өмір берсін айтасың іштей. Өйткені, бұл кісілер – бірі əке, бірі аға бола жүріп, біздің қалыптасуымызға ықпал еткен, тəрбие берген толқынның өкілдері. Əкем Мырқасым соғысқа қатысып, Сталинград түбіндегі шайқасты көрген, Орел – Курск иінінде ауыр жарақат алып, елге оралып, ұстаз болып қызмет етіп, өмірден ерте озған осы буынның өкілі болғандықтан ба, өз басым осы бір ақ жағаларына кір қондырмай, барын халыққа арнауға ұмтылған мемлекетшіл, қоғамшыл буынға – ардақты ел ағаларына үлкен құрметпен қараймын. Жас кезде, бойымызды өлеңжырдың оты өлшеусіз билеп, əлемнің тізгіні тек əдебиеттің қолында дейтін максимализмнің құрсауында жүргенде аға буынмен араласуға мүмкіндік болмады. Араласа қоюға жағдайдың болмағаны да рас... Біз – көппіз, олар – аз. Бірен-саранымызды партия, совет қызметіне тартқанымен, көбімізге сақтана қарағаны, бойымыздағы «алпыс ақын, сексен бақсы дан» қалған дүмпуден өздерін алы сырақ ұстағандары да шын. Партиялық тəртіптің қатал дəуірі. Ол үшін ешкімді айыптауға болмайды... Қатал, қатыгез дəуірдің əлгіндей аяусыз сүзгісінен өткен заманның басшыларына құрметпен қараудың еш əбестігі жоқ. Оларды əділдік пен адалдықты, еңбекқорлық пен табандылықты, қоғамшылдық пен мемлекетшілдікті ту етіп ұстағандары үшін-ақ сыйлауға тиіспіз. Мен кезінде, қазақы ұғыммен айтқанда, ана қоғамның «ауыздарымен құс тістеген» біраз басшыларымен ол кісілер зейнетке шығып, қоғам ауысып, заман астын-үстін болып жатқан сексенінші жылдардың екінші жартысы мен тоқсаныншы жылдардың басында танысып, көбімен қойынқолтық араластым. Реті солай болды... Қазтай ағамен танысуым да сол кез. Ол өмірде қызық адам еді. Бір көрген жанға өңі суық, қаталдау болып тұратын. Онысын көп жылдық басшылық қызметтегі қалыптасқан мінезі деп те, туабітті жаратылысы деп те жоруға болады. Шамасы екеуі де болуы тиіс... Біреуге ренжісе, бетің бар, жүзің бар демей, таусыла ренжитін. Ойын тура айтатын. Риза болса, таусыла күлетін. Ондайда əлгі жүзіндегі қаталдық ізі атымен жойылып, ақсия күлетін... Мен көрген Қазтай аға шаруашылықтың ғана адамы емес, үлкен парасаттың да иесі болатын. Көп оқитын. Оқығаны туралы аса ұстамды сөйлей отырып, талдағанды, саралағанды ұнататын. Жалпы, осы ағалар буынының бір артықшылығы шеттерінен білімдар, шеттерінен шешен еді... «Ескінің соңы, жаңаның басы» еді ғой, шіркіндер?! Қазтай аға – өз буынының, өз қатарының ішіндегі өз жолын, өз жөнін білетін сирек жан болатын. Ол – қазақ дейтін халықтың тұтастығы туралы сөзі аузынан еш түспейтін, туған елімен, тұғырлы жұртымен байланысын əлсіретпей өмір сүрген тамырын тереңнен тартқан тұлға еді...

Ата мўратына адалдыќ

Ўлтжанды, талантты аќын Кїдері Жолдыбайўлыныѕ шыєармашылыєы хаќында Қайсар ƏЛІМ,

«Егемен Қазақстан».

Өмірдің тылсым сыры – аяқ аттаған сайын қоюланып, күрделене түсетін сан алуан амалын оңайлықпен алғызбайды ғой. Тіпті, жылдар бойы оның астарлы қатпары көзге шалынбай, елеусіз, ескерусіз жата беретініне де куə болып жүргендейміз. Олжалы көмбені қазу үшін де əлдебір себеп, негіз, мақсатқа түйілген үлкен мұратты ой-пікір қажеттігі белгілі. Мына қызықты қараңызшы, Қостанай облысы, Қамысты өңіріндегі Бестау он бір жылдық мектебін 1965 жылы бітірген түлектердің ішінде Күдері Жолдыбайұлы (1861-1931 ж.ж.) дейтін айтулы ақынның туған немересі Мереке Нəбиұлының елеусіз жүргенін кім білді десейші сол кезде! Білмек тұрғай, санамызға кірмепті, түйсікке де түрткіленіп енбепті. Бір білетініміз – бойы кейін булығып өскен бəкене Мерекенің қыздардың туған күніне кəдімгідей жігін жатқызып, мөп-мөлдір сезім себезгілетіп өлең жазып əкелетіндігі еді. Сонда қыздардың өлең буымен балбырап, өзгеше күйге түсіп кететінін

аңғарып қалған кейбіріміз «Əй,таста, мынауың өлең емес...», – деп қызғаныштан қып-қызыл болып кететінбіз. Өлең жүрегін тербемесе, қыздар мұңды ойға бата ма десейші. Демек, сол арнау өлеңдерде уыздың дəмі болғаны ғой... Жылдар өте берген. Есейе келе, жоғары оқу орнын бітіріп, облыстық газеттің жанкешті жұмысына жегілген тұстарда, яғни, өткен ғасырдың жетпісінші жылдарының басында Торғайда Күдерідей ақын өткенін еміс-еміс құлағымыз шала бастаған. Көкірегі ояу қарттардың оның кейбір шумақтарын тақпақтап отырғаны жадымызда қалыпты. Сондай бір жалынды жырға деген ыстық ынтызарлық сəтім санамды əлі күнге сəулелендіріп тұрған секілді. Орақ тілді ақынның: «Ет жемейді, шөп сұрайды Күдері, Қиын екен ер жігіттің жүдері. Əлі-ақ кетер мал жайылып бір күні, Ағытылса зымыстанның шідері...» – деген өлең жолдары балаң жүрегімізде жеңіл жатталып қалған-тын. Мазмұн, мəніне терең бойламасақ та тіршіліктің тауқыметін тілге тірек еткенін аңғаратынбыз. Ақынның əлденеге қатты езіліп алаңдайтынын сезетінбіз... Енді, қазіргі талғаммен əлгі бір шумақтың əр жолын зерделеп көрсек, Күдері ақынның ел мұңын, əлеуметтік теңсіздік əлімжеттігін өткір əжуалап өргеніне тəнті боламыз. Мал-дүние орны толығатынын, шаруа, күнкөріс жайлы арнаға түсетінін меңзей отырып, ал бірақ ел рухы көтеріліп, ұлт өркен жаятын күнді тұсаулап тастаған алып империяның құрсауынан қашан ғана құтылып, дербес өмір сүреді екенбіз дегендей, ұлағатты ұмтылыс сырын жарқырата ашып береді. Түп-түйсігі белгілі – Тəуелсіздікті армандау! Айтылмайтын кезде айтып тастаған неткен батыр жүрек, қыран түлек жан еді. «Əлі-ақ кетер мал жайылып бір күні, Ағытылса зымыстанның шідері...» – деп тас түйін жасайды. Тұғырлы түйін! Тəуелсіздік əне-міне келгелі тұрғандай зор үмітпен елең еткізеді. Əзірге зымыстанның қатты бұрап салған бұғаулы шідері ғана ел демін тарылтып, рухын жүнжітіп, бодаулықтың боданында шыжғырып еңсені езіп, көтерпей тұрғанын айқын аңғартады. Енді тек сол зымыстан шідерін бырт-бырт үзудің амалдарын іздестіру керек! Бодандықтан – бостандыққа жол сонда ғана сайрап жатпақ. Мұндай күреске қайтіп қол жетпек? Ел жиылып нендей қарекет етпек? Оның да мақсатты жолдары ақынның біраз өлеңдері мен дастандарында айқын шешімін тапқан екен. Өкінішке қарай, Күдері ақынның ондай батыл шешімдеріне біз кейінірек қанықтық. Бəлкім, ондай мүмкіндік тумас па еді, егер немересі Мереке мен келіні Бақыт екеуі ата мұраларын жалықпай іздеп, Алматы, Астана, тіпті, облыстардағы мұрағаттардан дерек сұрастырып үлкен ізденіске түспесе. Соның нəтижесінде Күдері ақынның бүгінге шекті беймəлім болып келген біраз туындылары жинақталып қалыпты. Олардың ішінде «Мешін – жұт жылы», «Аманкелдінің Торғайды алуы», «Күйік көлдің басында», т.б. өлеңдері қуатты кернеуімен ерекшеленеді. Зымыстанның шідері ағытыла бастағанының жарқын көріністерін осы туындылардан аңдап, байқап, ақынның көрегендік, болжағыш қасиеттеріне тəнтіліне түсеміз. Ұлы ұстаз Ы.Алтынсариннің батасын алып, білімді болған Күдері Жолдыбайұлы 1916 жылы ұлт-азаттық көтерілісіне қатысып, уытты өлең-жырларымен де, нақты іс-қимылымен

де елдің көзінде жүрген айтулы тұлға ретінде қалыптасты. Кейбір дереккөздеріне қарағанда, оның сол тұстағы Алаш зиялыларымен қарымқатынасы тұрғысында да ой өрбітуге болатын секілді. Əрине, алмағайып заманда пікір алуандығы, көзқарас қайшылығы болуы заңды ғой. Дегенмен, ақынның келешек жарқын өмірге деген ұстанымының солқылдақсыз, берік болғандығы оның өлеңдерінен жете сезіледі. – Атамның қадимше жазбаларының біразын осы əріп танушыны əрең тауып аударттырып алдым,– деп Мереке ата алдындағы парызға адалдығын аңғартып өтті. – Солардың ішінен қазақшаланған бір дүниесі, өзінің төл шығармаларымен қатар, Мағжан Жұмабаевтың «Шолпанның күнəсі» əңгімесінің үзінділері болып шықсын. Сонда деймін-ау, атам ұлылардың еңбегін жазып таратқанға ұқсайды. Немесе үйрену, еліктеу ниетімен осылайша ықылас қойды ма екен! Қандай ойы болса да ұлағатқа ұласқан таза ниет емес пе? Иə, осындай деректерге сүйене отырып, Күдері Жолдыбайұлының өз замандастары Ахмет Байтұрсыновпен, Міржақып Дулатовпен,

Мағжан Жұмабаевпен кездесуі əбден мүмкін-ау деген ойға келеміз. Жүзбе-жүз жолығысты ма? Ол жағы беймəлім. Бірақ қандай көзқарасты күйттесе де рухани жақындастығына ешқандай шүбə келтіруге болмас. Сөзімізге бір дəлел, Торғайдағы Ахмет Байтұрсынов ұшқан алтын ұя – ақындар мектебінің бастауында Сейдахмет Бейсенұлының есімі аталып, одан кейін Отыншы, Есенжол жырау, Ақмолда, Əбіқай, Күдері болып жалғаса түсуінің өзіндік алтын арқаулы жүйесі бар екендігін тағы да қайталамақпыз. Яғни, осы дүлдүл ақындар шоғырының сапына кіруінің өзі Күдерінің елдің таңдаулы жыршысы болғанын айғақтай түспей ме! Бір басына сонша табиғи дарын, талант, т.б. қасиет дарыған оның əдебиеттегі əмбебаптығын Қазақстан Ұлттық энциклопедиясындағы мына анықтаулар одан əрі байыта, үстей түседі екен. Онда: «Күдері Жолдыбайұлы (1861, қазіргі Қостанай облысы, Жангелдин ауданы, Сарықопа бойы – 1931, сонда) – халық ақыны, жырау. Жастайынан əн, жыр айтып, халық арасында кең танылған. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті бар ынтасымен қолдап, жалынды жырлар шығарды... Өлеңдері, Хамзамен айтысы, көптеген сықақəзілдері сақталған. Көтеріліс тақырыбын арқау еткен бірнеше өлеңдерін П.Н.Кузнецов орыс тіліне аударған». Көрмейсіз бе, ақындығына қоса жыраулығы, айтыскерлігі, тағы бір қыры – əзіл-сықақ өлеңдер жазатындығын біліп отырмыз. Мұндай ақындар заманның зар-наласын жырлап, болашақ күннің арман-мүддесін асқақтатуға ерен еңбек еткені белгілі. Көксегендері келіп отыр емес пе? Қазақ елінде Тəуелсіздік таңы атты. Осы тəуелсіздіктің бұйыртқаны шығар, Күдерінің немересі Мереке мен келіні Бақыт жатпай-тұрмай ізденіп, ата мұрасын жинастырып, бір ізге салып, кітап етіп шығарғалы жатыр екен. Олардың бұл жанкешті еңбегіне қалай разы болмассыз. Екеуі де білімдар: Мереке – елімізге белгілі тəжірибелі су инженері, зейнеткер. Ал Бақыт Назыкеқызы болса, филолог. Ұзақ жыл Алматыдағы «Қазақстан» баспасында жемісті жұмыс істеген. Қазір Қазақстан Республикасы Ұлттық банктің Астана филиалында еңбек етуде. Міне, осындай ұрпақтар ата-баба аманатына адалдығын əрдайым ісімен дəлелдеп жүргені шаттаныс сезімге бөлейді екен. Сөз реті келгенде айтайық, кезінде қарт журналист Бөгетбай Əлмағамбетов, сатирикжазушы Сейіт Кенжеахметов үшеуіміз қол қойып, Торғай өңірінде туып-өскен Сейдахмет Бейсенұлы, Жарбасты Мəтібай Сарбасұлы, Есенбай Сасанұлы, Есенжол Жанұзақұлы, Əбіқай Нұртазаұлы, Ақмолда Арғынбайұлы, Күдері Жолдыбайұлы секілді орақ тілді, от ауызды ақындардың еңбектерін «Бес ғасыр жырлайды» жинағының жаңа басылымында ескеріп, жариялау жөнінде республикалық «Егемен Қазақстан» газетінде мақала жариялаған едік. Одан əзірге нəтиже шықпағаны көңілді пəстендіреді. Бірақ бұл мəселе күн тəртібінен түспесе екен деген өтінішімізді тағы қайталағымыз келеді. Күдері ақынның өлеңдері «Ұшқын» газетінде де жарияланып тұрыпты. Бұл газет тің бүгінгі «Егемен Қазақстанның» бастауында тұрғанын ескерсек, 95 жылдық тарихы бар төл басылымымыздың авторы болған Күдері ақынның шығармашылығына деген сүйіспеншілігіміз тіптен еселене түсетіні аян. АСТАНА.


9

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

Қазақстан Республикасының Заңы

«Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы Осы Заң «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластерінің құқықтық мəртебесін жəне «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағын басқару ерекшеліктерін айқындайды. 1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР 1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) дербес кластерлік қор (бұдан əрі – Қор) – «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағының басқару органы болып табылатын, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды орындайтын коммерциялық емес ұйым; 2) «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағы – Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес құрылған, ақпараттық жəне инновациялық технологиялар саласындағы арнайы экономикалық аймақ; 3) «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері (бұдан əрі – инновациялық кластер) – өзара іс-қимыл жасау жəне қолда бар мүмкіндіктерді бірлесіп пайдалану, білім жəне тəжірибе алмасу, зерттеулер жүргізу, технологияларды тиімді беру, орнықты əріптестік байланыстарды жолға қою жəне ақпарат тарату арқылы индустриялықинновациялық қызметті ынталандыруға арналған инновациялық кластер қатысушыларының бірлестігі; 4) «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері қатысушысының жобасы (бұдан əрі – қатысушының жобасы) – жаңа немесе жетілдірілген өндірістерді, технологияларды, тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді жасауға бағытталған, белгілі бір уақыт мерзімі ішінде іске асырылатын іс-шаралар кешені. 2-бап. Қазақстан Республикасының инновациялық кластер туралы заңнамасы 1. Қазақстан Республикасының инновациялық кластер туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, осы Заңнан жəне Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады. 2. Қазақстан Республикасының индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы, арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасы инновациялық кластерге жəне Қорға осы Заңмен реттелмеген бөлігінде қолданылады. 3. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше қағидалар белгіленсе, онда халықаралық шарттың қағидалары қолданылады. 3-бап. Инновациялық кластер құрудың жəне оның жұмыс істеуінің мақсаты Инновациялық кластер жаңа технологияларды жеделдетіп дамыту, зерттеулер жүргізудің, жаңа технологиялар əзірлеудің ұйымдық, экономикалық жəне əлеуметтік жағдайларын одан əрі жетілдіру, оларды коммерцияландыруға жəрдем көрсету мақсатында құрылады жəне жұмыс істейді.

4-бап. Инновациялық кластер қызметінің қағидаттары Инновациялық кластер қызметі: 1) ғылымның, білімнің жəне өндірістің ықпалдастығы; 2) ұлттық экономиканың бəсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған қатысушылардың жобаларын қаржыландырудың басымдығы; 3) инновациялық кластер қатысушыларының қызметін қолдаудың экономикалық тиімділігі мен нəтижелілігі; 4) іргелі жəне қолданбалы зерттеулердің басым бағыттарын дамыту; 5) Қор қаржыландыратын қатысушылардың жобалары сараптамасының объективтілігі мен тəуелсіздігі; 6) халықаралық ынтымақтастықты дамыту; 7) экономиканың басым секторларында технологияларды коммерцияландыруды ынталандыру қағидаттарына негізделеді. 2-тарау. ИННОВАЦИЯЛЫҚ КЛАСТЕРДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МƏРТЕБЕСІ 5-бап. Инновациялық кластерді басқару 1. Инновациялық кластерді дамыту жəне оның жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында инновациялық кластерді басқаруды Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі жүзеге асырады, ол Қазақстан Республикасы Президентінің шешімі бойынша құрылады. 2. Инновациялық кластер қамқоршылық кеңесінің ережесін жəне құрамын Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді. 3. Қазақстан Республикасының Президенті Инновациялық кластер қамқоршылық кеңесінің Төрағасы болып табылады. 6-бап. Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесінің функцияларына: 1) инновациялық кластерді дамытудың стратегиялық міндеттерін айқындау; 2) кəсіпкерлерді, кəсіпкерлер қауымдастықтарын (одақтарын) шоғырландыру; 3) инновациялық кластер қатысушыларының шетелдік əріптестермен ынтымақтастығын дамыту жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдау; 4) қатысушылардың жобаларын іске асыру үшін əлеуетті инвесторларды іздестіру; 5) қаржыландырылуы жүргізілген сараптама қорытындылары бойынша Қор мүлкі есебінен жүзеге асырылатын қатысушылардың жобаларын айқындау; 6) осы Заңда жəне Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі туралы ережеде көзделген өзге де функциялар жатады. 7-бап. Инновациялық кластердің қатысушылары 1. Инновациялық кластердің қатысушылары өз қызметін Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі айқындаған стратегиялық міндеттерге қол жеткізу үшін жүзеге асырады. 2. Мыналар: 1) арнайы экономикалық аймақ қатысушыларының бірыңғай тізіліміне енгізілген «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық

аймағының қатысушылары, оның ішінде Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес қызметін арнайы экономикалық аймақтың аумағынан тысқары жерде жүзеге асыратын, ақпараттық жəне инновациялық технологиялар саласындағы арнайы экономикалық аймақтың қатысушылары; 2) Басқарушы комитет айқындайтын тəртіппен Қордың ұсынуы бойынша инновациялық кластер қатысушыларының тізбесіне Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі енгізген заңды тұлғалар инновациялық кластердің қатысушылары болып табылады. Қор инновациялық кластер қатысушыларының тізбесіне енгізу үшін Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесіне ғылыми ұйымдар, тəуекелмен инвестицияланатын акционерлік инвестициялық қорлар, білім беру ұйымдары, технологиялық парктер, салалық конструкторлық бюролар, технологияларды коммерцияландыру орталықтары, ұлттық даму институттары, ұлттық басқарушы холдингтер, ұлттық холдингтер, ұлттық компаниялар мəртебесі бар заңды тұлғаларды ұсынады. 3-тарау. «ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ПАРКІ» АРНАЙЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АЙМАҒЫН БАСҚАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 8-бап. «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағын басқару 1. «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағын басқаруды Қор жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының Үкіметі Қордың құрылтайшысы болып табылады. Қор өз қызметін Қор жарғысының негізінде жүзеге асырады. 2. Қордың шетелдік қызметкерлерді басшы жəне жоғары білімді мамандар лауазымдарына тартуы шетелдік жұмыс күшін тартуға берілетін рұқсаттарды алмай жүзеге асырылады. 3. Қордың функцияларына Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағының басқару органының функциялары, Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі айқындаған қатысу шы лар дың жобаларын қаржыландыру, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функциялар жатады. Инновациялық кластер қамқоршылық кеңесінің қатысушылардың жобаларын қаржыландыру туралы шешімі қатысушылардың жобалары сараптамасының қорытындысы негізінде қабылданады. Қатысушылардың жобаларына сараптама жүргізу қағидаларын Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді. 9-бап. Қордың басқару органдары 1. Басқарушы комитет Қордың жоғары басқару органы болып табылады. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Басқарушы комитеттің Төрағасы болып табылады. Басқарушы комитет туралы ережені, сондай-ақ оның құрамын Басқарушы комитеттің Төрағасы бекітеді. 2. Басқарушы комитеттің айрықша құзыретіне:

1) Қор жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу; 2) Қордың жылдық жəне орта мерзімді бюджеттерін бекіту; 3) Қордың тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларын бекіту; 4) Қордың сыртқы аудитін жүзеге асыратын аудиторлық ұйымды айқындау; 5) осы Заңға жəне Қор жарғысына сəйкес өзге де өкілеттіктер жатады. 3. Басқарушы комитеттің құрамына құрылтайшының өкілдері, ғылыми жəне педагог қызметкерлер, қоғамдық бірлестіктердің өкілдері, сондай-ақ өзге де адамдар кіреді. 4. Қордың ағымдағы қызметіне басшылықты оның атқарушы органы жүзеге асырады, ол алқалы немесе жеке-дара болуы мүмкін. Қордың атқарушы органы Басқарушы комитеттің шешімдері негізінде жəне оларды орындау үшін əрекет етеді жəне оған есеп береді. Қордың атқарушы органының құрылымы, құзыреті, қалып тасу тəртібі мен өкілеттік мерзімдері Қор жарғысында айқындалады. 5. Қордың атқарушы органы əрекеттерімен жəне (немесе) əрекетсіздігімен келтірген зиян үшін Қор алдында Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес жауаптылықта болады. 6. Қорда оның жарғысына сəйкес өзге де органдар құрылуы мүмкін. 10-бап. Қордың мүлкі 1. Қордың мүлкі: 1) ерікті мүліктік жарналар мен қайырмалдықтар; 2) Қазақстан Республикасының жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сəйкес ғылыми-зерттеу жұмыстарын, ғылыми-техникалық жұмыстарды жыл сайын қаржыландыру жөніндегі міндеттемені орындау шеңберінде жер қойнауын пайдаланушы жіберген ақша; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда тауарларды, жұмыстарды өткізуден жəне қызметтерді көрсетуден түскен түсімдер (кірістер); 4) акциялар, облигациялар, басқа да бағалы қағаздар жəне салымдар (депозиттер) бойынша алынатын дивидендтер (кірістер, сыйақылар (мүдде); 5) Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынбаған басқа да көздер есебінен қалыптасады. 2. Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес Қор мемлекеттік тапсырма алуға құқылы. Қатысушылардың жобаларын қаржыландыру функцияларын қоспағанда, мемлекеттік тапсырма Қорға Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағының басқару органының функцияларын орындауға беріледі. 3. Осы баптың 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес Қор жер қойнауын пайдаланушыдан алған ақша тек Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі айқындаған қатысушылардың жобалары шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жəне

ғылыми-техникалық жұмыстарды қаржыландыруға ғана пайдаланылады. Бұл ретте, Қор: 1) ақшаны жіберу үшін банк шотын ашады; 2) Қорға жер қойнауын пайдаланушылар жіберген ақшаның есебін əрбір жер қойнауын пайдаланушы бойынша жеке-жеке, сондай-ақ ғылыми-зерттеу жұмыстарына жəне ғылыми-техникалық жұмыстарға ақшаны пайдалану есебін жүргізуге міндетті. 4. Қордың осы бапқа сəйкес қалыптастырылған мүлкі оған меншік құқығымен тиесілі болады. 5. Қор осы баптың 1-тармағының 1), 3), 4) жəне 5) тармақшаларына сəйкес қалыптастырылған мүлікті «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағының қызметі мен жұмыс істеуін қамтамасыз ету, сондай-ақ Инновациялық кластердің қамқоршылық кеңесі айқындаған қатысушылардың жобаларын қаржыландыру үшін пайдаланады. 6. Қор мүлкіне құрылтайшының мүліктік құқықтары болмайды. Құрылтайшы Қордың міндеттемелері бойынша жауап бермейді, ал Қор құрылтайшының міндеттемелері бойынша жауап бермейді. 11-бап. Қорды қайта ұйымдастыру, тарату 1. Қор Қазақстан Республикасының заңнамасына жəне Қор жарғысына сəйкес қайта ұйымдастырылуға, таратылуға жатады. 2. Қор таратылған кезде кредиторлардың талаптары қанағаттандырылғаннан кейін қалған мүлік Қордың құрылтай құжаттарында көрсетілген мақсаттарға жұмсалады. 4-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЖƏНЕ ӨТПЕЛІ ЕРЕЖЕЛЕР 12-бап. Қазақстан Республикасының инновациялық кластер туралы заңнамасын бұзғаны үшін жауаптылық Қазақстан Республикасының инновациялық кластер туралы заңнамасын бұзу Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес жауаптылыққа əкеп соғады. 13-бап. Өтпелі ережелер 1. Осы Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап алты ай ішінде құрылтайшы жарғылық капиталына мемлекет қатысатын тиісті заңды тұлғаны қайта ұйымдастыру арқылы Қор құру туралы шешім қабылдайды. 2. «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы эконо микалық аймағының басқарушы компаниясы «Иннова циялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағының басқару органының функция ларын ол Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тəртіппен Қор болып қайта құрылғанға дейін орындайды. 14-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тəртібі Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 10 маусым №207-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы

Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 1994 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiне (Жалпы бөлiм) (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1994 ж., № 23-24 (қосымша); 1995 ж., № 15-16, 109-құжат; № 20, 121-құжат; Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., № 2, 187-құжат; № 14, 274-құжат; № 19, 370-құжат; 1997 ж., № 1-2, 8-құжат; № 5, 55-құжат; № 12, 183, 184-құжаттар; № 13-14, 195, 205-құжаттар; 1998 ж., № 2-3, 23-құжат; № 5-6, 50-құжат; № 11-12, 178-құжат; № 17-18, 224, 225-құжаттар; № 23, 429-құжат; 1999 ж., № 20, 727, 731-құжаттар; № 23, 916-құжат; 2000 ж., № 18, 336-құжат; № 22, 408-құжат; 2001 ж., № 1, 7-құжат; № 8, 52-құжат; № 17-18, 240-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 2, 17-құжат; № 10, 102-құжат; 2003 ж., № 1-2, 3-құжат; № 11, 56, 57, 66-құжаттар; № 15, 139-құжат; № 19-20, 146-құжат; 2004 ж., № 6, 42-құжат; № 10, 56-құжат; № 16, 91-құжат; № 23, 142-құжат; 2005 ж., № 10, 31-құжат; № 14, 58-құжат; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 1, 4-құжат; № 3, 22-құжат; № 4, 24-құжат; № 8, 45-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 55-құжат; № 13, 85-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20, 21-құжаттар; № 4, 28-құжат; № 16, 131-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 153-құжат; 2008 ж., № 12, 52-құжат; № 13-14, 58-құжат; № 21, 97-құжат; № 23, 114, 115-құжаттар; 2009 ж., № 2-3, 7, 16, 18-құжаттар; № 8, 44-құжат; № 17, 81-құжат; № 19, 88-құжат; № 24, 125, 134-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 2-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; 2011 ж., № 2, 21, 28-құжаттар; № 3, 32-құжат; № 4, 37-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 16, 129-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 13, 15-құжаттар; № 6, 43-құжат; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат, № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 7, 36-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 4-5, 24-құжат): 93-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Акционерлік қоғам шаруашылық серiктестiгi, өндiрiстiк кооператив немесе «Назарбаев Университеті», «Назарбаев Зияткерлік мектептері» жəне «Назарбаев Қоры» мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес дербес білім беру ұйымы, сондай-ақ «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес дербес кластерлік қор болып қайта құрылуға құқылы.». 2. 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 13, 99-құжат; 2005 ж., № 9, 26-құжат; 2006 ж., № 1, 5-құжат; № 3, 22-құжат; № 11, 55-құжат; № 12, 79, 83-құжаттар; № 16, 97-құжат; 2007 ж., № 1, 4-құжат; № 2, 18-құжат; № 14, 105-құжат; № 15, 106, 109-құжаттар; № 16, 129-құжат;

№ 17, 139-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 152-құжат; № 24, 180-құжат; 2008 ж., № 6-7, 27-құжат; № 15-16, 64-құжат; № 21, 95-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 13-14, 62-құжат; № 15-16, 76-құжат; № 17, 79-құжат; № 18, 84, 86-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 49, 50-құжаттар; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 114-құжат; № 15, 120-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 9, 11-құжаттар; № 3, 27-құжат; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 8, 64-құжат; № 11, 80-құжат; № 14, 95-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 9, 51-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; № 15, 77, 79, 81-құжаттар; 2014 ж., № 2, 10-құжат; 2014 жылғы 19 сəуірде «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне жол жүрісі мəселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» 2014 жылғы 17 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы): 1) 33-баптың 1-тармағы алтыншы бөлігінің 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) басқарушы компания, дербес кластерлік қор жер учаскелерін Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес кейінгі жер пайдалануға (қосалқы жалға) берген кезде талап етiлмейдi.»; 2) 48-баптың 1-тармағы бірінші бөлігінің 10) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «10) Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес арнайы экономикалық аймақтың қатысушысына, дербес кластерлік қорға жəне басқарушы компанияға;». 3. 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексiне (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2008 ж., № 21, 93-құжат; 2009 ж., № 23, 112-құжат; № 24, 129-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29, 32-құжаттар; № 15, 71-құжат; № 24, 146, 149, 150-құжаттар; 2011 ж., № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 7, 54-құжат; № 11, 102-құжат; № 13, 115-құжат; № 15, 125-құжат; № 16, 129-құжат; № 20, 151-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 16-құжат; № 3, 21-құжат; № 4, 30, 32-құжаттар; № 5, 36, 41-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 94-құжат; № 18-19, 119-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 2, 13-құжат; № 5-6, 30-құжат; № 8, 50-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 13, 63-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 81, 82-құжаттар; № 16, 83-құжат; № 20, 113-құжат; № 21-22, 114-құжат; 2014 ж., № 1, 6-құжат; № 2, 10, 12-құжаттар; № 4-5, 24-құжат; № 7, 37-құжат; 2014 жылғы 19 сəуірде «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жол жүрісі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 17 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы): 41-баптың 1-тармағының бірінші бөлігіндегі «дербес білім беру ұйымдарына» деген сөздер «дербес

кластерлік қорға, дербес білім беру ұйымдарына» деген сөздермен ауыстырылсын. 4. 2008 жылғы 10 желтоқсандағы «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 22-I, 22-II, 112-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16, 18-құжаттар; № 13-14, 63-құжат; № 1516, 74-құжат; № 17, 82-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 1-2, 5-құжат; № 5, 23-құжат; № 7, 28, 29-құжаттар; № 11, 58-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; № 22, 130, 132-құжаттар; № 24, 145, 146, 149-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 116-құжат; № 14, 117-құжат; № 15, 120-құжат; № 16, 128-құжат; № 20, 151-құжат; № 21, 161-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 11, 15-құжаттар; № 3, 21, 22, 25, 27-құжаттар; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 2, 7, 10-құжаттар; № 3, 15-құжат; № 4, 21-құжат; № 8, 50-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 12, 57-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 76, 81, 82-құжаттар; № 16, 83-құжат; № 21-22, 114, 115-құжаттар; № 23-24, 116-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 7, 37-құжат; 2014 жылғы 19 сəуірде «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жол жүрісі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 17 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы; 2014 жылғы 25 сəуірде «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ішкі істер органдарының қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 23 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы): 1) мазмұны мынадай мазмұндағы 108-1-баптың тақырыбымен толықтырылсын: «108-1-бап. Жер қойнауын пайдаланушының дербес кластерлік қорға ақша аудару жөніндегі шығыстарын шегеру»; 2) мынадай мазмұндағы 108-1-баппен толықтырылсын: «108-1-бап. Жер қойнауын пайдаланушының дербес кластерлік қорға ақша аудару жөніндегі шығыстарын шегеру Жер қойнауын пайдаланушының ғылыми-зерттеу жұмыстарын жəне ғылыми-техникалық жұмыстарды қаржыландыру үшін дербес кластерлік қорға ақша аударуға іс жүзінде шеккен шығыстары Қазақстан Республикасының жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сəйкес шегерімдерге жатқызылады, бірақ: келісімшарттық қызмет бойынша жиынтық жылдық

кірістің бір пайызы мөлшерінде есептелген сомадан артық емес, алу осы Кодекстің 108-бабына сəйкес шегерімдерге жатқызылған шығыстар.»; 3) 150-бапта: 2-тармақтың үшінші бөлігіндегі «бюджетті атқару жөніндегі орталық уəкілетті орган жəне», «бірлесіп» деген сөздер алып тасталсын; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Алынған (алынуға жататын) кірістерді осы баптың 1-тармағы бірінші бөлігінің 4) жəне 5) тармақшаларында көрсетiлген қызмет түрлерiнен алынған кірістерге жатқызу облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органының Қазақстан Республикасының Үкіметі белгiлеген тəртiппен жəне нысан бойынша берілген растауының негiзiнде жүзеге асырылады. Алынған (алынуға жататын) кірістерді осы баптың 2-тармағы бірінші бөлігінің 4) тармақшасында көрсетiлген қызмет түрлерiнен алынған кірістерге жатқызу дербес кластерлік қордың Қазақстан Республикасының Үкіметі белгiлеген тəртiппен жəне нысан бойынша берілген растауының негiзiнде жүзеге асырылады.»; 4) 151-4-бапта: 1-тармақта: мынадай мазмұндағы 9-1) тармақшамен толықтырылсын: «9-1) тұрмыстық электр аспаптарын: тоңазытқыштар, мұздатқыштар, кір жуғыш машиналар жасау;»; 10) тармақшадағы «еркін», «келетінін растайтын қорытындысы болған кезде осы баптың 1-тармағының 1) – 9)» деген сөздер тиісінше «арнайы», «келетіні туралы қорытындысы болған кезде осы тармақтың 1) – 9-1)» деген сөздермен ауыстырылсын; 3-тармақтың бірінші абзацындағы «1) – 9) тармақшаларында», 4-тармақтың үшінші бөлігіндегі «1) – 9) тармақшаларында», «табыстар» жəне 5-тармақтың төртінші абзацындағы «қызметкерлердің – Қазақстан Республикасы резиденттерінің», «осы баптың 1) – 9) тармақшаларында көрсетілген», «табысы» деген сөздер тиісінше «1) – 9-1) тармақшаларында», «1) – 9-1) тармақшаларында», «кірістер» жəне «Қазақстан Республикасы резидент қызметкерлерінің», «осы баптың 1-тармағының 1) – 9-1) тармақшаларында, 2-тармағында көзделген», «кірістері» деген сөздермен ауыстырылсын; 5) 244-2-бапта: 4-тармақтың бірінші жəне бесінші бөліктері мынадай редакцияда жазылсын: «4. Басқарушы компания немесе дербес кластерлік қор арнайы экономикалық аймақтарды құру мақсаттарына сай келетін қызметті жүзеге асыру кезінде əкелінген тауарлардың іс жүзінде тұтынылуы туралы құжатты береді.»; «Басқарушы компания немесе дербес кластерлік қор қаржылық қамтамасыз етуді қалыптастыру тəсілдерінің

кез келгенін, оның ішінде екі немесе бірнеше тəсілді біріктіріп қолдану жолымен таңдап алуға құқылы.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Басқарушы компания немесе дербес кластерлік қор арнайы экономикалық аймақтың аумағындағы салық органына басқарушы компанияда немесе дербес кластерлік қорда республикалық бюджет туралы заңда белгіленген кемінде 205000 еселенген айлық есептік көрсеткішке барабар сомадағы қаржылық қамтамасыз етудің болуын растайтын құжаттарды ұсынады. Қаржылық қамтамасыз етуді қалыптастыру, басқарушы компанияда немесе дербес кластерлік қорда осындай қамтамасыз етудің болуын растайтын құжаттарды ұсыну, сондай-ақ бюджет шығындарын қаржылық қамтамасыз ету қаражаты есебінен өтеу тəртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.»; 6) 348-4-баптың 1-тармағының 1) тармақшасындағы «100 – 114» деген цифрлар «100 – 108, 109 – 114» деген цифрлармен ауыстырылсын. 5. «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» 2001 жылғы 16 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 1, 8-құжат; № 24, 338-құжат; 2003 ж., № 11, 56-құжат; 2004 ж., № 5, 30-құжат; № 10, 56-құжат; 2005 ж., № 13, 53-құжат; 2006 ж., № 8, 45-құжат; № 15, 95-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 9, 67-құжат; № 17, 141-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 28-құжат; 2011 ж., № 2, 21-құжат; № 5, 43-құжат; № 17, 136-құжат; № 23, 179-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 13-құжат; № 8, 64-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 10-11, 56-құжат; № 15, 81-құжат): 1) 16-баптың 4-тармағы екінші бөлігінің 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) коммерциялық акционерлік қоғамдардың «Назарбаев Университеті», «Назарбаев Зияткерлік мектептері» жəне «Назарбаев Қоры» мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес дербес білім беру ұйымдары болып, сондай-ақ «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасы Заңына сəйкес дербес кластерлік қор болып қайта құрылуы;»; 2) 17-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Дербес білім беру ұйымдары, дербес кластерлік қор, нотариаттық палаталар, адвокаттар мен жекеше сот орындаушыларының алқалары, сауда-өнеркəсіп палаталары, кəсіби аудиторлық ұйымдар, пəтерлердің меншік иелері кооперативтері жəне басқа да коммерциялық емес ұйымдар өзге де ұйымдық-құқықтық нысанда құрыла алады.»; 3) 19-баптың 1-тармағы мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Дербес кластерлік қор ұйымдық-құқықтық (Соңы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 9-бетте).

нысанындағы коммерциялық емес ұйым «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайда акционерлік қоғам болып қайта құрылуы нəтижесінде құрыла алады.»; 4) 23-баптың 3-тармағының бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «3. Қорды, жекеше мекемені, дербес білім беру ұйымын, дербес кластерлік қорды бір тұлға құрған жағдайда, онда құрылтай шарты жасалмайды.»; 5) 39-баптың 5-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «5. Осы баптың 1 – 3-тармақтарының ережелері дербес білім беру ұйымдарына жəне дербес кластерлік қорға қолданылмайды.». 6. «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 3, 18-құжат; 2004 ж., № 2, 10-құжат; 2005 ж., № 7-8, 19-құжат; № 17-18, 76-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; № 10, 52-құжат; 2007 ж., № 2, 14, 18-құжаттар; № 3, 20-құжат; № 8, 52-құжат; № 9, 67-құжат; № 15, 106-құжат; № 20, 152-құжат; 2009 ж., № 1, 4-құжат; № 9-10, 50-құжат; № 18, 84-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 8, 41-құжат; № 24, 149-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 2, 21-құжат; № 10, 86-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 16, 128-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 5, 35-құжат; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; № 21-22, 114-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат): 11-баптың 1-тармағының екінші бөлігі мынадай мазмұндағы жетінші абзацпен толықтырылсын: «Инновациялық технологиялар паркi» арнайы экономикалық аймағының дербес кластерлік қорында басшы жəне жоғары бiлiмді мамандар лауазымдарында жұмыс істейтін;». 7. «Акционерлік қоғамдар туралы» 2003 жылғы 13 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 10, 55-құжат; № 21-22, 160-құжат; 2004 ж., № 23, 140-құжат; 2005 ж., № 14, 58-құжат; 2006 ж., № 10, 52-құжат; № 16, 99-құжат; 2007 ж., № 4, 28, 33-құжаттар; № 9, 67-құжат; № 20, 153-құжат; 2008 ж., № 13-14, 56-құжат; № 17-18, 72-құжат; № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 17, 81-құжат; №

13 маусым 2014 жыл

24, 133-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; 2011 ж., № 2, 21-құжат; № 3, 32-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 4, 30-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 10-11, 56-құжат; № 15, 81-құжат; 2014 ж., № 4-5, 24-құжат; № 6, 27-құжат): 86-баптың 1-тармағының екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Қоғам «Назарбаев Университеті», «Назарбаев Зияткерлік мектептері» жəне «Назарбаев Қоры» мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес дербес білім беру ұйымы болып, сондай-ақ «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес дербес кластерлік қор болып қайта құрылуға құқылы.». 8. «Салық жəне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексiн (Салық кодексi) қолданысқа енгiзу туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2008 ж., № 23, 113-құжат; 2009 ж., № 13-14, 63-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 11, 58-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 101-құжат; № 22, 132-құжат; 2011 ж., № 11, 102-құжат; № 14, 117-құжат; № 15, 120-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 6, 43-құжат; № 11, 80-құжат; № 14, 94-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 21-22, 115-құжат; 2014 ж., № 7, 37-құжат): 57-бап мынадай редакцияда жазылсын: «57-бап. «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 150-бабының 2-тармағы, 4-тармағының екінші бөлігі жəне 151-4-бабының 2-тармағы 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылады деп белгіленсін.». 9. «Қазақстан Республикасындағы арнайы экономикалық аймақтар туралы» 2011 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2011 ж., № 15, 119-құжат; 2012 ж., № 2, 14-құжат; № 2122, 124-құжат; 2013 ж., № 3, 19-құжат; № 15, 81-құжат; № 21-22, 114-құжат): 1) 1-баптың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) арнайы экономикалық аймақтың басқару органы – басқарушы компания, астананың жергілікті

атқарушы органының мемлекеттік мекемесі немесе дербес кластерлік қор;»; 2) 4-баптың 8-1) жəне 8-2) тармақшаларындағы «жер пайдаланудың» деген сөздер «пайдаланудың» деген сөзбен ауыстырылсын; 3) 6-баптың 1-тармағының 4) тармақшасы «басқарушы компаниямен» деген сөздерден кейін «, дербес кластерлік қормен» деген сөздермен толықтырылсын; 4) 8-бапта: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Арнайы экономикалық аймақ құрылатын, қызметтің басым түрлерін жүзеге асыруға арналған мемлекеттік меншіктегі жер учаскелері арнайы экономикалық аймақтың қатысушысына арнайы экономикалық аймақты құру мерзіміне Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес уақытша өтеулі жер пайдалануға (жалға) беріледі. Арнайы экономикалық аймақ құрылатын, инфрақұрылым объектілерін салуға, сондай-ақ қызметтің қосалқы түрлерін жүзеге асыруға арналған мемлекеттік меншіктегі жер учаскелері басқарушы компанияға, дербес кластерлік қорға арнайы экономикалық аймақты құру мерзіміне Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес уақытша өтеулі жер пайдалануға (жалға) беріледі. Басқарушы компания, дербес кластерлік қор қызметтің қосалқы түрлерін жүзеге асыратын тұлғаларға осы тармақтың екінші бөлігінде көрсетілген жер учаскелерін Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес кейінгі жер пайдалануға (қосалқы жалға) беруге құқылы. Басқарушы компанияның, дербес кластерлік қордың жалға алуына уақытша өтеулі жер пайдалануға (жалға) берілген мемлекеттік меншіктегі жер учаскелерінде толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен құрылған инфрақұрылым объектілері де берілуі мүмкін. Басқарушы компания, дербес кластерлік қор қызметтің қосалқы түрлерін жүзеге асыратын тұлғаларға кейінгі жер пайдалануға (қосалқы жалға) берілген мемлекеттік меншіктегі жер учаскелерінде толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен құрылған инфрақұрылым объектілерін бере алады.»; 4-1-тармақтағы «жер пайдалану», «жер пайдалануға», «жер пайдаланудың» деген сөздер тиісінше «пайдалану», «пайдалануға», «пайдаланудың» деген сөздермен ауыстырылсын; 5) 11-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:

«4. Арнайы экономикалық аймақтың басқару органы қызметті жүзеге асыру туралы шарт жасалған күні қызметті жүзеге асыру туралы шарттың көшірмесін қоса бере отырып, бұл жөнінде уəкілетті органға хабарлайды. Уəкілетті орган арнайы экономикалық аймақ қатысушыларының бірыңғай тізіліміне арнайы экономикалық аймақтың қатысушысы туралы мəліметтерді енгізеді. Қызметті жүзеге асыру туралы шарт жасалған күн арнайы экономикалық аймақ қатысушыларының бірыңғай тізіліміне енгізу күні болып табылады.»; 6) 18-бапта: 2) тармақшадағы «жер учаскелерін кейінгі жер пайдалануға (қосалқы жалға) беру жəне қызметтің қосалқы түрлерін жүзеге асыратын тұлғаларға» деген сөздер «қызметтің қосалқы түрлерін жүзеге асыратын тұлғаларға жер учаскелерін кейінгі жер пайдалануға немесе пайдалануға (қосалқы жалға) беру жəне» деген сөздермен ауыстырылсын; мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Дербес кластерлік қордың функциялары осы Заңмен жəне «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен айқындалады.»; 7) 22-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Дербес кластерлік қордың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын арнайы экономикалық аймақтың басқару органының қызметін қаржыландыру «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес жүзеге асырылады.»; 8) 32-баптың 5-тармағының 2) тармақшасындағы «ғылыми-зерттеу», «2015 жылғы 1 қаңтарға дейін міндетті талап болмайды» деген сөздер тиісінше «ғылыми-зерттеу жұмыстарын», «2018 жылғы 1 қаңтарға дейін міндетті шарт болып табылмайды» деген сөздермен ауыстырылсын. 10. «Индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2012 ж., № 2, 10-құжат; № 14, 92-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 14, 75-құжат; № 15, 81-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат): 1) 1-баптың 9) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын:

«9) инновациялық кластер – Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес айқындалған, өзара іс-қимыл жасау жəне қолда бар мүмкіндіктерді бірлесіп пайдалану, білім жəне тəжірибе алмасу, технологияларды тиімді беру, орнықты əріптестік байланыстарды жолға қою жəне ақпарат тарату арқылы индустриялық-инновациялық қызметті ынталандыруға арналған ғылыми ұйымдардың, білім беру ұйымдарының, тəуекелмен инвестицияланатын акционерлік инвестициялық қорлардың, сондай-ақ жеке жəне (немесе) заңды тұлғалардың бірлестігі;»; 2) 11-бапта: 1-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) арнайы экономикалық аймақтар, оның ішінде дербес кластерлік қор;»; 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Индустриялық-инновациялық қызмет арнайы экономикалық аймақтарда – «Қазақстан Республикасындағы арнайы экономикалық аймақтар туралы», «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес, индустриялық аймақтарда «Жеке кəсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес жүзеге асырылады.». 11. «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсiпкерлер палатасы мəселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» 2013 жылғы 4 шiлдедегi Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2013 ж., № 15, 81-құжат): 1-баптың 11-тармағы 1) тармақшасының екінші абзацы «ұйымдары,» деген сөзден кейін «дербес кластерлік қор,» деген сөздермен толықтырылсын. 2-бап. Осы Заң, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін 1-баптың 3-тармағын, 4-тармағының 2), 4) жəне 6) тармақшаларын, 8-тармағын жəне 9-тармағының 8) тармақшасын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 10 маусым №208-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы

Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне инвестициялық ахуалды жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы

1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 13, 99-құжат; 2005 ж., № 9, 26-құжат; 2006 ж., № 1, 5-құжат; № 3, 22-құжат; № 11, 55-құжат; № 12, 79, 83-құжаттар; № 16, 97-құжат; 2007 ж., № 1, 4-құжат; № 2, 18-құжат; № 14, 105-құжат; № 15, 106, 109-құжаттар; № 16, 129-құжат; № 17, 139-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 152-құжат; № 24, 180-құжат; 2008 ж., № 6-7, 27-құжат; № 15-16, 64-құжат; № 21, 95-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 13-14, 62-құжат; № 1516, 76-құжат; № 17, 79-құжат; № 18, 84, 86-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 49, 50-құжаттар; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 114-құжат; № 15, 120-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 9, 11-құжаттар; № 3, 27-құжат; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 8, 64-құжат; № 11, 80-құжат; № 14, 95-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 9, 51-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; № 15, 77, 79, 81-құжаттар; 2014 ж., № 2, 10-құжат; № 8, 44-құжат): 1) 14-1-баптың 1-тармағының 1) тармақшасында жəне 16-баптың 1-тармағының 2) тармақшасында: «құбырлар» деген сөз «құбыржолдар» деген сөзбен ауыстырылып, «жобалары,», «жобалары» деген сөздерден кейін тиісінше «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес инвестициялық басым жобаларды іске асыру», ««Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес инвестициялық басым жобаларды іске асыру» деген сөздермен толықтырылсын; «, «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес инвестициялық стратегиялық жобаларды іске асыру» деген сөздер алып тасталсын; 2) 48-баптың 1-тармағы бірінші бөлігінің 1) тармақшасындағы «инвестициялық стратегиялық жобаларды» деген сөздер «инвестициялық басым жобаларды» деген сөздермен ауыстырылсын. 2. «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 22-I, 22-II, 112-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16, 18-құжаттар; № 13-14, 63-құжат; № 15-16, 74-құжат; № 17, 82-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 1-2, 5-құжат; № 5, 23-құжат; № 7, 28, 29-құжаттар; № 11, 58-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; № 22, 130, 132-құжаттар; № 24, 145, 146, 149-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 116-құжат; № 14, 117-құжат; № 15, 120-құжат; № 16, 128-құжат; № 20, 151-құжат; № 21, 161-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 11, 15-құжаттар; № 3, 21, 22, 25, 27-құжаттар; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 2, 7, 10-құжаттар; № 3, 15-құжат; № 4, 21-құжат; № 8, 50-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 12, 57-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 76, 81, 82-құжаттар; № 16, 83-құжат; № 2122, 114, 115-құжаттар; № 23-24, 116-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 7, 37-құжат; № 8, 44, 49-құжаттар; 2014 жылғы 20 мамырда «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне рұқсат беру жүйесі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 16 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңы): 1) мазмұнында: 5-бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «5-бөлім. Қызметін арнайы экономикалық аймақтардың аумағында жүзеге асыратын ұйымдарға жəне инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйымға салық салу»; мынадай мазмұндағы 17-1-тараудың, 152-1 жəне

152-2-баптардың тақырыптарымен толықтырылсын: «17-1-тарау. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйымға салық салу 152-1-бап. Жалпы ережелер 152-2-бап. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйымға салық салу»; 2) 46-бап мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын: «3-1. Осы Кодекстің 17-1-тарауын қолданған кезде инвестициялық басым жобаны іске асыруды көздейтін инвестициялық келісімшарттың қолданылу кезеңі ішінде жəне осы инвестициялық келісімшарттың қолданылу мерзімі өткен немесе қолданылуы өзгеше тоқтатылған күннен бастап бес жыл ішінде салықтардың жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің сомаларын есептеуге, есепке жазуға немесе олардың есептелген, есепке жазылған сомаларын қайта қарауға салық төлеуші міндетті, ал салық қызметінің органы құқылы. Осы тармақтың ережелері қосылған құн салығы жəне акциз бойынша салық міндеттемесін орындауға қолданылмайды.»; 3) 123-баптың 2-тармағы 5) тармақшадағы «болып табылмаса, преференция объектілеріне жатқызылады.» деген сөздер «болып табылмаса;» деген сөздермен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 6) тармақшамен толықтырылсын: «6) Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес 2014 жылғы 31 желтоқсаннан кейін жасалған инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық басым жоба шеңберінде пайдалануға берілген активтер болып табылмаса, преференция объектілеріне жатқызылады.»; 4) 137-бап мынадай мазмұндағы 10-тармақпен толықтырылсын: «10. Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес жасалған инвестициялық келісімшарт шеңберінде инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйым шеккен залалдар осындай инвестициялық келісімшарттың қолданылуы тоқтатылған салық кезеңінен кейінгі салық кезеңдеріне ауыстырылмайды.»; 5) мынадай мазмұндағы 17-1-тараумен толықтырылсын: «17-1-тарау. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйымға салық салу 152-1-бап. Жалпы ережелер 1. Осы Кодекстің мақсаттары үшін бір мезгілде мынадай шарттарға сəйкес келетін заңды тұлға: 1) жаңадан құрылған заңды тұлға инвестициялық басым жобаны іске асыруды жəне салықтар бойынша преференциялар беруді көздейтін инвестициялық келісімшартты Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес жасаса жəне инвестициялық басым жобаны іске асырса; 2) жүзеге асырылатын қызмет түрлері инвестициялық басым жобаны іске асыру үшін айқындалған қызметтің басым түрлерінің тізбесіне толық көлемде сəйкес келсе; 3) инвестициялық басым жобаны іске асыру жөніндегі қызметті жүзеге асырудан алынуға жататын (алынған) кірістер заңды тұлғаның жиынтық жылдық кірісінің кемінде 90 пайызын құраса, инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйым болып табылады. 2. Егер Қазақстан Республикасы салық заңнамасының өзгерістері жəне (немесе) толықтырулары салықтар, алымдар жəне төлемдер мөлшерлемелерін ұлғайтуды көздейтін болса, инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасасқан ұйым осы инвестициялық келісімшартты жасасу күні қолданыста болған салықтар (қосылған құн салығы мен акциздерден басқа), алымдар жəне төлемдер мөлшерлемелерін қолданады. 3. Инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарттың қолданылуын мерзімінен бұрын тоқтату жағдайлары Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес айқындалады. 152-2-бап. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйымға салық салу 1. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын жəне арнаулы салық режимін қолданбайтын ұйым: 1) осы Кодекстің 139-бабына сəйкес есептелген

корпоративтік табыс салығын 100 пайызға азайтады; 2) топтардың (кіші топтардың) құндық баланстары бойынша амортизациялық аударымдарды осы Кодекстің 120-бабының 2-тармағында белгіленген амортизацияның шекті нормаларын салық кезеңінің соңында топтардың (кіші топтардың) осындай құндық баланстарына қолдану арқылы айқындайды. Осы тармақтың ережелері инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшартта корпоративтік табыс салығын 100 пайызға азайту көзделген жағдайда қолданылады. Осы тармақтың қолданылу мерзімі: 1) инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасалған жылдың 1 қаңтарынан басталады; 2) инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасалған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап есептелетін қатарынан келетін он жылдан кешіктірмей аяқталады. 2. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйым инвестициялық басым жобаны іске асыру үшін пайдаланылатын жер учаскелері бойынша жер салығын есептеген кезде жер салығының тиісті мөлшерлемелеріне 0 коэффициентін қолданады. Осы тармақтың ережелері инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшартта жер салығының мөлшерлемелеріне 0 коэффициентін қолдану көзделген жағдайда қолданылады. Осы тармақтың қолданылу мерзімі: 1) инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасалған айдың 1 күнінен басталады; 2) инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасалған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап есептелетін, қатарынан келетін он жылдан кешіктірмей аяқталады. Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережелері инвестициялық басым жобаны іске асыру үшін пайдаланылатын жер учаскесін немесе оның бір бөлігін (ондағы үйлермен, құрылыстармен, ғимараттармен бірге не оларсыз) жалға, өзге де негіздерде пайдалануға беру жағдайларында қолданылмайды. 3. Инвестициялық басым жобаны іске асыратын ұйым Қазақстан Республикасының аумағында алғаш рет пайдалануға берілген объектілер бойынша мүлік салығын салық базасына 0 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. Осы тармақтың ережелері: 1) халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес негізгі құралдар құрамында ескерілетін жəне Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес жасалған инвестициялық келісімшартқа қосымша болып табылатын жұмыс бағдарламасында көзделген активтерге қатысты қолданылады; 2) инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшартта мүлік салығын салық базасына 0 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептеу көзделген жағдайда қолданылады. Осы тармақтың қолданылу мерзімі: 1) бірінші актив халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес негізгі құралдар құрамында ескерілген айдың 1 күнінен басталады; 2) бірінші актив халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес негізгі құралдар құрамында ескерілген жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап есептелетін қатарынан келетін сегіз жылдан кешіктірмей аяқталады. Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережелері салық салу объектілерін пайдалануға, сенімгерлікпен басқаруға немесе жалға беру жағдайларында қолданылмайды.»; 6) 387-баптың 3-1-тармағы алып тасталсын; 7) 398-баптың 6-тармағы алып тасталсын; 8) 583-бап мынадай мазмұндағы 5-1-тармақпен толықтырылсын:

«5-1. Инвестициялар жөніндегі уəкілетті орган Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес жасалған жəне инвестициялық басым жобаларды іске асыруды көздейтін инвестициялық келісімшарттар туралы мəліметтерді, сондай-ақ осы инвестициялық келісімшарттардың қолданылуы тоқтатылғаны туралы мəліметтерді жəне өзге де мəліметтерді инвестициялар жөніндегі уəкілетті органмен келісу бойынша уəкілетті орган белгілеген тəртіппен, мерзімдерде жəне нысандар бойынша уəкілетті органға ұсынуға міндетті.». 3. «Табиғи монополиялар жəне реттелетiн нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шiлдедегi Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1998 ж., № 16, 214-құжат; 1999 ж., № 19, 646-құжат; 2000 ж., № 3-4, 66-құжат; 2001 ж., № 23, 309-құжат; 2002 ж., № 23-24, 193-құжат; 2004 ж., № 14, 82-құжат; № 23, 138, 142-құжаттар; 2006 ж., № 2, 17-құжат; № 3, 22-құжат; № 4, 24-құжат; № 8, 45-құжат; № 13, 87-құжат; 2007 ж., № 3, 20-құжат; № 19, 148-құжат; 2008 ж., № 15-16, 64-құжат; № 24, 129-құжат; 2009 ж., № 11-12, 54-құжат; № 13-14, 62-құжат; № 18, 84-құжат; 2010 ж., № 5, 20, 23-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 112-құжат; № 16, 129-құжат; 2012 ж., № 2, 9, 15-құжаттар; № 3, 21-құжат; № 4, 30-құжат; № 11, 80-құжат; № 12, 85-құжат; № 15, 97-құжат; 2013 ж., № 4, 21-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 15, 79, 82-құжаттар; № 16, 83-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат; № 4-5, 24-құжат; 2014 жылғы 20 мамырда «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне рұқсат беру жүйесі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 16 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңы): 1) 3-баптың 10), 22) жəне 30) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын: «10) орташа мерзімді кезең – бір жылдан асатын төрт жылды қоса алғанға дейінгі уақыт аралығы;»; «22) тарифтің (бағаның, алым мөлшерлемесінің) шекті деңгейі – ұзақ мерзімді кезеңге бекітілетін, табиғи монополия субъектісінің реттеліп көрсетілетін қызметіне (тауарына, жұмысына) тарифтің (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең жоғары шамасы;»; «30) ұзақ мерзімді кезең – бес жыл жəне одан көп уақыт аралығы;»; 2) 7-бапта: бірінші бөліктің 2-3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2-3) уəкілетті орган бекіткен тарифтердің (бағалардың, алымдар мөлшерлемелерінің) шекті деңгейлері бойынша реттеліп көрсетілетін қызметтер ұсынуға;»; мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Осы баптың бiрiншi бөлiгiнiң 2-3) тармақшасында көзделген мiндет қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектiлерiне, жаңадан құрылған табиғи монополиялар субъектілеріне жəне өңірлік электр желісі компанияларына қолданылмайды.»; 3) 15-2-баптың 1-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Салыстырмалы талдау əдісі қолданылатын тариф электр энергетикасы саласындағы басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік органмен келісу бойынша уəкілетті орган бекіткен салыстырмалы талдау əдісі қолданылатын тарифті есептеу əдістемесіне сəйкес əрбір өңірлік электр желісі компаниясы үшін жылдарға бөле отырып бес жəне одан көп жылға бекітіледі жəне оның қызметінің тиімділігі ескеріліп, жыл сайын түзетіледі.». 4. «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 3, 18-құжат; 2004 ж., № 2, 10-құжат; 2005 ж., № 7-8, 19-құжат; № 17-18, 76-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; № 10, 52-құжат; 2007 ж., № 2, 14, 18-құжаттар; № 3, 20-құжат; № 8, 52-құжат; № 9, 67-құжат; № 15, 106-құжат; № 20, 152-құжат; 2009 ж., № 1, 4-құжат; № 9-10, 50-құжат; № 18, 84-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 8, 41-құжат; № 24, 149-құжат; 2011

ж., № 1, 2-құжат; № 2, 21-құжат; № 10, 86-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 16, 128-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 5, 35-құжат; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; № 21-22, 114-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат): 1) 1-баптың 24) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «24) шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота – Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін тартылатын шетелдік жұмыс күшінің саны;»; 2) 11-баптың 1-тармағында: бірінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «1. Iшкi еңбек нарығын қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметi шетелдiк жұмыс күшiн тартуға арналған квота белгiлейдi.»; екінші бөлік мынадай мазмұндағы төртінші абзацпен толықтырылсын: «Қазақстан Республикасының инвестициялар туралы заңнамасына сəйкес инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарттар жасасқан Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларында жұмыс істейтін, сондай-ақ аталған заңды тұлғалар (не олардың мердігерлері) бас мердігер, мердігер, қосалқы мердігер немесе сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі саласында (іздену жəне жобалау қызметін, инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді қоса алғанда) көрсетілетін қызметтерді орындаушы ретінде инвестициялық қызмет объектісі пайдалануға берілгеннен кейін бір жыл өткенге дейінгі мерзімге тартатын ұйымдарда басшылар жəне жоғары білімі бар мамандар ретінде, сондай-ақ инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарттарда айқындалатын кəсiптер тізбесіне жəне санға сəйкес білікті жұмысшылар ретінде жұмыс істейтін;». 5. «Инвестициялар туралы» 2003 жылғы 8 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2003 ж., № 1-2, 4-құжат; 2005 ж., № 9, 26-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; 2007 ж., № 4, 28-құжат; 2008 ж., № 15-16, 64-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; 2012 ж., № 2, 11-құжат; № 6, 46-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 15, 82-құжат): 1) 1-бапта: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) жұмыс бағдарламасы – инвестициялық келiсiмшартқа өндіріс пайдалануға берілгенге дейін инвестициялық жобаны iске асыру жөнiндегi жұмыстардың күнтiзбелiк кестесiн, сондай-ақ өндіріс пайдалануға берілгеннен кейін жобаның негізгі өндірістік көрсеткіштерін айқындайтын қосымша;»; мынадай мазмұндағы 4-1) тармақшамен толықтырылсын: «4-1) инвестициялық басым жоба – тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен белгілі бір қызметтің басым түрлері бойынша жаңадан құрылған заңды тұлға іске асыратын жəне республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне инвестициялық преференциялар беруге өтінім берілген күні қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің екі миллион еселенген мөлшерінен кем емес мөлшердегі инвестицияларды жүзеге асыруды көздейтін инвестициялық жоба;»; 7) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «7) инвестициялық келiсiмшарт – инвестицияларды жүзеге асыруды жəне инвестициялық преференциялар беруді көздейтiн инвестициялық жобаны іске асыруға арналған шарт;»; мынадай мазмұндағы 8-1) тармақшамен толықтырылсын: «8-1) инвестициялық омбудсмен – Қазақстан Республикасының Үкіметі тағайындайтын, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға жəрдемдесу жөніндегі функциялар жүктелетін лауазымды адам;»; 9) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «9) инвестициялық преференциялар – Қазақстан (Соңы 11-бетте).


www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

(Соңы. Басы 10-бетте).

Республикасының инвестициялық жобаны iске асыруды жүзеге асыратын заңды тұлғаларына Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес берiлетiн атаулы сипаттағы артықшылықтар;»; мынадай мазмұндағы 10-1) жəне 11-1) тармақшалармен толықтырылсын: «10-1) инвестициялық субсидия – инвестициялық басым жобаны іске асыруға арналған инвестициялық келісімшарт жасасқан Қазақстан Республикасының заңды тұлғасына өтеусіз жəне қайтарылмайтын негізде инвестициялық преференция ретінде берілетін бюджеттік субсидия түрі;»; «11-1) инвестор үшін «бір терезе» қағидаты – инвесторлардың құжаттарды жинау мен дайындауға қатысуын барынша азайтуды жəне олардың мемлекеттік қызметтер көрсету субъектілерімен тікелей байланысын шектеуді көздейтін, инвестициялық басым жобаларды іске асыратын инвесторларға мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді ұсынуда уəкілетті орган тарапынан жəрдемдесудің орталықтандырылған нысаны;»; 13) жəне 16) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «13) мемлекеттiк заттай гранттар – Қазақстан Республикасының меншiгi болып табылатын, кейiннен меншiкке не жер пайдалануға өтеусiз берiле отырып, Қазақстан Республикасының заңды тұлғасына инвестициялық жобаны iске асыру үшiн уақытша өтеусiз пайдалануға берiлетін не уақытша өтеусiз жер пайдалану құқығымен ұсынылатын мүлік;»; «16) технологиялық жабдық – инвестициялық жобаның технологиялық процесiнде пайдалануға арналған тауарлар.»; 2) 2-бап мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын: «3-1. Инвестордың жасалған инвестициялық келісімшарт бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуына байланысты қатынастар Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту заңнамасында реттеледі.»; 3) 12-бап мынадай мазмұндағы 2-1 жəне 2-2-тармақтармен толықтырылсын: «2-1. Уəкілетті орган инвестициялық басым жобаларды іске асыратын инвесторлармен инвестор үшін «бір терезе» қағидаты бойынша өзара іс-қимыл жасайды. 2-2. Уəкілетті орган мүдделі заңды тұлғалар тарапынан кепілдендірілген тапсырысты қамтамасыз етуде уəкілетті орган мен инвестор арасында жасалған инвестициялық келісімшартқа сəйкес инвесторларға жəрдемдеседі.»; 4) мынадай мазмұндағы 12-1-баппен толықтырылсын: «12-1-бап. Инвестициялық омбудсмен 1. Инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету мақсатында инвестициялық омбудсмен: 1) Қазақстан Республикасында инвестициялық қызметті жүзеге асыру барысында туындайтын мəселелер бойынша инвесторлардың өтініштерін қарайды жəне оларды шешу үшін, оның ішінде мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасай отырып, ұсынымдар шығарады; 2) туындайтын мəселелерді соттан тыс жəне сотқа дейінгі тəртіппен шешуде инвесторларға жəрдем көрсетеді; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру жөнінде ұсынымдарды тұжырымдайды жəне Қазақстан Республикасының Үкіметіне енгізеді. 2. Инвестициялық омбудсмен қызметі туралы ережені Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.»; 5) 13, 14 жəне 15-баптар мынадай редакцияда жазылсын: «13-бап. Инвестициялық преференциялардың түрлері 1. Инвестициялық жоба (оның ішінде инвестиция лық басым жоба) бойынша инвестициялық преференциялардың мынадай түрлері беріледі: 1) кедендік баждарды салудан босату; 2) мемлекеттік заттай гранттар. 2. Инвестициялық басым жоба бойынша инвестициялық преференциялардың мынадай түрлері (бұдан əрі – инвестициялық басым жоба үшін инвестициялық преференциялар) беріледі: 1) салықтар бойынша преференциялар; 2) инвестициялық субсидия. 14-бап. Инвестициялық преференцияларды алу тəртібі 1. Инвестициялық преференцияларды алу үшін Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы уəкілетті органға инвестициялық преференциялар беруге өтінім жəне өтінім берушінің осы Заңда белгіленген талаптарға сəйкес келетінін растайтын құжаттарды уəкілетті орган белгілеген нысан бойынша жібереді. 2. Инвестициялық преференциялар уəкілетті орган мен Қазақстан Республикасының инвестициялық жобаны іске асыратын заңды тұлғасы арасында жасалған инвестициялық келісімшарт негізінде беріледі. Уəкілетті органның инвестициялық басым жобаны іске асыратын инвесторларға «бір терезе» қағидаты бойынша инвестициялық преференциялар беру қағидаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. 15-бап. Инвестициялық преференциялар беру шарттары 1. Инвестициялық преференциялар: 1) инвестициялық жоба бойынша – Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларына; 2) инвестициялық басым жобаға – Қазақстан Республикасының жаңадан құрылған заңды тұлғасына беріледі. Инвестициялық басым жоба үшін инвестициялық преференцияларды қолдану мақсаттары үшін мынадай шарттарға сəйкес келетін заңды тұлға: 1) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу инвестициялық преференциялар беруге өтінім берілген күнге дейін күнтізбелік он екі айдан аспай жүзеге асырылса; 2) заңды тұлға инвестициялық басым жобаларды іске асыру үшін айқындалған басым қызмет түрлерінің тізбесіне енгізілген қызмет түрлерін жүзеге асырса; 3) инвестициялық басым жобаны іске асыру бір инвестициялық келісімшарт шеңберінде ғана жүзеге асырылса, Қазақстан Республикасының жаңадан құрылған заңды тұлғасы болып табылады. 2. Инвестициялық преференциялар заңды тұлға Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен қызметтің басым түрлерінің тізбесіне енгізілген қызмет түрлері бойынша инвестициялық жобаны іске асыру кезінде беріледі. Қызметтің басым түрлерін айқындау техникалық реттеу саласындағы уəкілетті мемлекеттік орган бекіткен экономикалық қызмет түрлерінің жалпы сыныптауышына сəйкес жүзеге асырылады. Инвестициялық жобаларды іске асыру үшін қызметтің басым түрлері тізбесінің құрамында басым жобалардың тізбесі бекітіледі, ол Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық қызмет саласындағы Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына сəйкес қалыптастырылады. Инвестициялық басым жобаларды іске асыру үшін айқындалған басым қызмет түрлерінің тізбесіне мынадай қызмет түрлері енгізілуге жатпайды: 1) ойын бизнесі саласындағы қызмет; 2) жер қойнауын пайдалану саласындағы қызмет; 3) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 279-бабы бірінші бөлігінің 6) тармақшасында көзделген акцизделетін тауарларды шығаруды, жинауды (жинақтауды) қоспағанда, акцизделетін тауарлар шығару жөніндегі қызмет. Инвестициялық басым жобаларды іске асыру үшін айқындалған қызметтің басым түрлерінің тізбесін қоса

алғанда, қызметтің басым түрлерінің тізбесі жылына бір реттен артық қайта қаралмайды. 3. Инвестициялық басым жоба үшін инвестициялық преференциялар мынадай шарттар сақталған кезде: 1) мыналарды: Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сəйкес квазимемлекеттік сектор субъектілерін; Қазақстан Республикасының салық заңнамасына жəне Қазақстан Республикасының білім туралы заңнамасына сəйкес дербес білім беру ұйымдарын; Қазақстан Республикасының салық заңнамасына жəне Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамасына сəйкес арнайы экономикалық аймақ аумағында қызметін жүзеге асыратын ұйымдарды қоспағанда, республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне инвестициялық преференциялар беруге өтінім берілген күнге қолданыста болатын, айлық есептік көрсеткіштің екі миллион еселенген мөлшерінен кем емес мөлшердегі инвестицияларды жүзеге асыратын, инвестициялық преференцияларды беруге арналған өтінім берілген күнге əрекет ететін Қазақстан Республикасының жаңадан құрылған заңды тұлғасы алушы болып табылса; 2) инвестициялық басым жоба үшін инвестициялық преференциялар алуға өтінім берген, Қазақстан Республикасы заңды тұлғасының құрылтайшысы жəне (немесе) қатысушысы (акционері) мемлекет жəне (немесе) квазимемлекеттік сектор субъектісі болып табылмаса; 3) инвестициялық басым жобаны іске асыру үшін қаржыландыру көздері не кепілдіктері ретінде бюджет қаражаты тартылмаса; 4) инвестициялық қызмет концессия шарты шеңберінен тыс жүзеге асырылса; 5) əрбір инвестициялық басым жоба бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметінің инвестициялық субсидия беру туралы шешімі болса беріледі. 4. Инвестициялық преференцияларды қолдану мерзімі осы Заңда жəне Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде белгіленеді жəне инвестициялық келісімшартта инвестициялық преференциялардың əрбір түрі бойынша көрсетіледі. 5. Инвестициялық преференциялар инвесторға осы Заңның 19-бабында көзделген, инвестордың қойылатын талаптарға сəйкес келетінін растайтын құжаттар ұсынылған кезде беріледі. 6. Инвестициялық преференцияларды қолдану осы Заңға жəне Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілеріне сəйкес жүзеге асырылады.»; 6) 17-бапта: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Инвестициялық келісімшарт шеңберінде инвестициялық жобаны іске асыратын Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы Кеден одағының заңнамасына жəне (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес технологиялық жабдықтың, оның жинақтауыштары мен қосалқы бөлшектерінің, шикізаттың жəне (немесе) материалдардың импорты кезінде кедендік баждар салудан босатылады.»; 3-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «3. Технологиялық жабдықтың қосалқы бөлшектерінің, шикізаттың жəне (немесе) материалдардың импорты кезінде 5 жылға дейінгі мерзімге кедендік баж салудан босату тіркелген активтерге инвестициялардың көлеміне қарай жəне инвестициялық жоба Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен қызметтің басым түрлерінің тізбесіне сəйкес келген жағдайда Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларына беріледі.»; 7) 18-1 жəне 18-2-баптар алып тасталсын; 8) мынадай мазмұндағы 18-3, 18-4 жəне 18-5-баптармен толықтырылсын: «18-3-бап. Қазақстан Республикасының заңнамасы өзгерген кездегі тұрақтылыққа кепілдік 1. Инвестициялық басым жобаларды іске асыратын заңды тұлғаларға: 1) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес Қазақстан Республикасының салық заңнамасы; 2) Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту туралы заңнамасы шетелдік жұмыс күшін тарту саласында өзгерген кезде, тұрақтылыққа кепілдік беріледі. 2. Инвестициялық келісімшарттың қолданылуы осы Заңда белгіленген тəртіппен мерзімнен бұрын тоқтатылған жағдайда, Қазақстан Республикасы заңнамасының тұрақтылығына кепілдіктің қолданылуы күшін жояды. 18-4-бап. Салықтар бойынша преференциялар 1. Салықтар бойынша преференциялар инвестициялық басым жобаларды іске асыратын Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларына Қазақстан Республикасының салық заңнамасында көзделген тəртіппен жəне шарттарда беріледі. 2. Салықтар бойынша преференциялардың түрлері: 1) есептелген корпоративтік табыс салығының сомасын 100 пайызға азайту; 2) жер салығы мөлшерлемелеріне 0 коэффициентін қолдану; 3) мүлік салығын салық базасына 0 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептеу. 3. Инвестициялық келісімшартта салықтар бойынша преференциялардың əрбір түрінің қолданылу мерзімі белгіленеді, бірақ «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес айқындалған оларды қолданудың шекті мерзімінен аспайды. 4. Инвестициялық келісімшарттың қолданылуы осы Заңда белгіленген тəртіппен мерзімнен бұрын тоқтатылған жағдайда, салықтар бойынша преференциялардың қолданылуы күшін жояды. 18-5-бап. Инвестициялық субсидия 1. Өңірлік дамуға жəрдемдесу мақсатында инвестициялық субсидия Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі негізінде инвестициялық басым жобаны іске асыратын инвесторға беріледі. 2. Инвестициялық субсидия қосылған құн салығы мен акциздер есепке алынбай, растайтын құжаттар негізінде құрылыс-монтаж жұмыстарына жəне жабдық сатып алуға арналған, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен мемлекеттік сараптаманың қорытындысы бар жобалау алдындағы құжаттамада көзделген шығындардың құнынан аспайтын іс жүзіндегі шығындардың орнын 30 пайызға дейін толтыру арқылы беріледі. 3. Мыналар инвестордың іс жүзіндегі шығындарын растайтын құжаттар болып табылады: 1) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасына сəйкес ресімделген бастапқы есепке алу құжаттары; 2) Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сəйкес ресімделген шот-фактуралар; 3) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сəйкес ресімделген кедендік декларациялар. 4. Инвестициялық субсидияны төлеу кестесі мен жылдық көлемі инвестициялық субсидияны инвестициялардың көлемі мен инвестициялық басым жобаның рентабельділігіне қарай кезеңге, бірақ өндіріс пайдалануға берілгеннен кейін жəне инвестициялық келісімшарттың қолданылуы тоқтатылғанға дейін кемінде үш жылға тең үлестермен бөлу арқылы инвестициялық келісімшарт шеңберінде белгіленеді. 5. Инвестор өндірісті іске қосу бойынша міндеттеме лерді орындаған жағдайда инвестициялық келісімшартта белгіленген инвестициялық субсидияны толық көлемде төлеу өндіріс пайдалануға берілгеннен кейін жылдың қорытындылары бойынша жүзеге асырылады. Инвестор өндірісті іске қосу бойынша жұмыс

бағдарламасында белгіленген жылдық көрсеткішті орындамаған жағдайда, инвесторға осы көрсеткішті орындау пайызына тепе-тең келетін субсидия көлемі төленеді. 6. Инвестициялық субсидия беру қағидаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.»; 9) 19-бапта: 4) жəне 5) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «4) инвестициялық жобаның уəкiлеттi орган белгiлейтiн талаптарға сəйкес жасалған бизнес-жоспары; 5) инвестициялық жобаны iске асыру кезiнде пайдаланылатын құрылыс-монтаж жұмыстарының сметалық құнын жəне тiркелген активтердi, шикiзатты жəне (немесе) материалдарды сатып алуға шығындарды негiздейтiн, тiзбесi Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленетiн құжаттардың заңды тұлға басшысының қолымен жəне мөрімен куəландырылған көшiрмелерi;»; 6) тармақша алып тасталсын; 9) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «9) салық берешегiнiң, мiндеттi зейнетақы жарналары, мiндеттi кəсіптік зейнетақы жарналары жəне əлеуметтiк аударымдар бойынша берешегiнiң жоқ екендiгi туралы тiркеу орны бойынша салық органының анықтамалары болған жағдайда қабылдайды жəне тiркейдi.»; мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер инвестициялық преференциялар беруге арналған өтінімде инвестициялық субсидия беру көзделген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы осы баптың бірінші бөлігінде көзделген құжаттардан басқа, заңды тұлға басшысының қолымен, мөрімен куəландырылған жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен мемлекеттік сараптама қорытындысы бар жобалау алдындағы құжаттаманы ұсынады.»; 10) 21-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Инвестициялық келісімшартты уəкілетті орган тіркеген күн оның жасалған күні болып табылады.»; 11) 21-1-бап мынадай мазмұндағы 7-1-тармақпен толықтырылсын: «7-1. Қазақстан Республикасының инвестициялық келісімшарт жасасқан заңды тұлғасы жұмыс бағдарламасын іске асыруды аяқтағаннан кейін уəкілетті органға аудиторлық есеп ұсынады, онда мыналар қамтылуға тиіс: 1) жұмыс бағдарламасына сəйкес инвестициялық міндеттемелердің орындалуы туралы ақпарат; 2) жұмыс бағдарламасына сəйкес сатып алынған тіркелген активтер бойынша таратып жазу; 3) жұмыс бағдарламасының орындалғанын растайтын құжаттардың жиынтық тізілімі; 4) инвестициялық келісімшарт талаптарының орындалуы туралы мəліметтер.»; 12) 22-баптың 3 жəне 4-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «3. Инвестор инвестициялық келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындамаған не тиісінше орындамаған кезде, уəкілетті орган инвесторға инвестициялық келісімшартқа өзгерістер енгізу үшін инвестициялық жобаның одан əрі іске асырылуы мүмкіндіктерін негіздейтін құжаттарды ұсыну қажеттігі туралы хат жібереді. Егер хатты алған кезден бастап үш ай ішінде инвестор құжаттарды ұсынбаған жағдайда, уəкілетті орган инвесторға хабарлама жіберілген кезден бастап екі ай өткен соң инвестициялық келісімшарттың қолданылуы біржақты тəртіппен мерзімінен бұрын тоқтатылатыны туралы хабарлама жібереді. Инвестициялық келісімшарт бұзылған жағдайда, аталған заңды тұлға инвестициялық келісімшарт бойынша берілген инвестициялық преференциялардың нəтижесінде бюджетке төленбеген салықтар мен кедендік баждар сомаларын төлейді. 4. Қазақстан Республикасының инвестициялық келiсiмшарт жасасқан заңды тұлғасының бастамасы бойынша инвестициялық келiсiмшарт бiржақты тəртiппен мерзiмiнен бұрын тоқтатылған кезде көрсетілген заңды тұлға инвестициялық келiсiмшарт бойынша берiлген инвестициялық преференциялар нəтижесінде төленбеген салықтар мен кедендік баждар сомаларын төлейдi.». 6. «Концессиялар туралы» 2006 жылғы 7 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2006 ж., № 14, 88-құжат; 2008 ж., № 15-16, 64-құжат; № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 24, 133-құжат; 2010 ж., № 7, 29-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 20, 151-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 15-құжаттар; 2013 ж., № 15, 76, 82-құжаттар; № 20, 113-құжат): 1) 1-баптың 5) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «5) концессионер – концессия шартын жасасқан, оның ішінде өз қызметін бірлескен қызмет (жай серіктестік) туралы шарт негізінде жүзеге асыратын, кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке тұлға жəне (немесе), мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектор субъектілерін қоспағанда (концессиялық жобаларды қаржыландыру жөніндегі ұйымдардан басқа), заңды тұлға;»; 2) 8-бап мынадай мазмұндағы 6-2) тармақшамен толықтырылсын: «6-2) концессиялық жобаларды қаржыландыру жөніндегі ұйымдарды айқындайды;». 7. «Халықтың көші-қоны туралы» 2011 жылғы 22 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2011 ж., № 16, 127-құжат; 2012 ж., № 5, 41-құжат; № 8, 64-құжат; № 15, 97-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 21-22, 114-құжат; № 23-24, 116-құжат): 1) 1-баптың 22) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «22) шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота – Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін тартылатын шетелдік жұмыс күшінің саны;»; 2) 8-баптың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квотаны белгілейді;»; 3) 37-бапта: 1-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «1. Шетелдік жұмыс күшін тарту кəсіптік жəне біліктілік санаттары бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін квота негізінде жүзеге асырылады.»; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота белгілеудің тəртібі мен мерзімдерін, шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсаттар берудің шарттары мен тəртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.». 2-бап. Осы Заң, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгiзiлетiн 1-баптың 2-тармағын, 5-тармағы 8) тармақшасының жетінші – он екінші, он жетінші, жиырма үшінші жəне жиырма төртінші абзацтарын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 12 маусым №209-V ҚРЗ

11

 Кітап көкжиегі

Арулар аялаєан кітаптар

Ќыздар университетінде білім алып жїрген бойжеткендердіѕ бірінші досы ќаламгерлердіѕ туындылары болып саналады

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Ұлы Абай данамыз «Артық ғылым кітапта, ерінбей оқып көруге» деп, кітаптың қаншалықты қастерлі ұғым екеніне баға беруі тегін емес. Кітап өз бойына өмірдегі барлық қажетті дүниелерді сыйдырған. Кітапты адамзат баласының игілігіне, жақсы тұстарына пайдалану, ертеңгі жүз жылғы ұрпақтың жемісіне айналатынын тарих жүзі біледі. Кітап арқылы адам бір-бірінің жанын түсінсе, оның құдіретімен халықтардың достығы одан ары нығаяды. Кез келген қоғам ұлы мақсаттар қойып, қарыштап дамуды мақсат етсе, онда кітаптың бағасын жете ұғынуы тиіс. Кітапты сақтайтын, ғасырдан ғасырға жеткізетін құрал – кітапхана. Кітапханасы мол шоғырланған қалалар əдетте ғылым мен мəдениеттің ошағына айналып жатады. Елбасы Н.Ə.Назарбаев «ХХI ғасыр мəдениеттің, ғылым мен білімнің ғасыры. Бар білімнің қайнар көзі – кітапхана» деп айтуының өзінде үлкен мəн-мағына жатқаны айдан анық, бесенеден белгілі. Қазақ топырағы ертеден кітапхананың ірі мекендерінің бірінен саналған. Оған əйгілі Отырар кітапханасын алсақ жетіп артылады. Осыдан болар, ежелгі қала аймағынан əлемге танымал ұлы ойшылдардың өмірге келу құбылысы. Ғылым мен білімнің ошақтары саналған медреселер өздерінің жеке кітапханасымен мəлім болған. Түркістан, Қарнақ, Созақ қалаларында жұмыс атқарған медреселерде кітапхана бөлмелері болып, оған арнайы қор ұстаған. Мысалға, Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде кітапхана бөлмесінің болуы соның бір айғағы. Ол жол бүгінге дейін жалғасып келеді. Медреселер орнын толтырған университеттер мен институттар дербес кітапханаларын ашты. Университеттердің беделі кітап қорларының санымен жəне қызмет көрсету сапасымен тығыз байланысты екендігі анық. Қазақстандағы оқу ордалары осыны ескере отырып, кітапхананың заманауи жабдықталуына, қызмет көрсету аясының жеделдігіне ерекше назар аударып келеді. Олардың ішінде инновациялық технологияларды меңгеруге талап қойылуда. Қандай да бір ЖОО-ның кітапхана базасы жоғары сатыда жасақталса, сол оқу орнының білім деңгейі алдыңғы қатарда болуы заңдылыққа айналды. Кітапханаларды ерекше назарға алу, болашағын ерте болжайтын басшының ісіне айналды. Осы ретте, кітапханасының заманауи талаптарға жауап беруімен өзіндік орынға ие Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ғылыми кітапханасын айрықша атаған жөн. Университет ректоры Динар Нөкетаева бұл ретте былай деп əңгіме өрбітті: «Университеттегі ғылыми кітапхана өзіндік құрылымымен жəне жауапкершіліктерімен дараланады. Себебі, бұл кітап сарайының қабырғасында кітапқа ең сенімді қарайтын мамандық иелері бітіріп шығады. Еліміздегі алғашқы кітапхананы қалыптастырған іргелі оқу орындарының бірі ол – Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті десек, жаңылыспағанымыз болар. Бұл оқу орыны «кітапханашы» мамандығын даярлап, қажетті тұстарды қамтамасыз етуімен қалай мақтанса, кітап қорының көрсеткішімен де солай таңғалдырады». 1948 жылы ашылған университет кітапханасы алғашқы кезде 3190 дана кітаптан құралса, ал 1984 жылы кітапхана жаңа ғимаратқа көшіп, кітап қоры едəуір ұлғайған. Кітапхана 2012 жылы күрделі жөндеуден өткізілген.

Сондықтан да, ғылыми кітапхананың соңғы жылдардағы жетістіктері мен алға қойған бағыттарына кең тоқтала кету жөн секілді. Кітапхананы құру тарихын айтқанда, мұндағы кəсіби маман кітапханашылардың рөлін де ерекше атап өту маңызды. Кітапхананың тыныстіршілігін танып, оны оқырмандарға өзіне тəн ұқыптылықпен ұсына білуде əйел затының орны айрықша болып табылады. Кітаптың жаратылысы тазалықты талап ететініндей, нəзік жаратылыс иелері де кітаптың талғамына кіршіксіз жауап беретіндігімен таңғалдырады. «Біздің ғылыми кітапхананың негізгі қызметінің бірі – ақпараттық құрал болып табылады. Бұл заманауи үлгідегі құрылым жобасы. Сонымен қатар, кітапхана өз міндеттеріне кітап қорын жинақтау мен сақтауды ұйымдастыру, оқырмандарға оқу үрдісіне қажетті құжаттардың толық жинақтары мен ғылыми басылымдарды пайдалануына мүмкіндік беру. Ғылыми кітапхананың құрылымдық бөлімі 5 бөлім бойынша жұмыс жасайды, жалпы аумағы – 4295 шаршы метр. Жалпы, жұмыс ауқымдылығы мен міндеттеріне байланысты Алматы қаласындағы кітапханалардың алдыңғы қатарынан орын ала алады. Кітапхананың оқу залдарындағы орындықтар саны – 450, оқырмандарға 2 абонемент, 5 оқу залдары арқылы қызмет көрсетеді. Білікті басшы мен ұжымдық түсіністік – заңдылық бойынша жұмыстың жемісті алға басу шартының екі факторы болып табылады» деп өз ойын ортаға салды Ғылыми кітапхананың директоры Бақытжамал Бағашарова. Ректордың ізерлеуі арқасында кітапханаға Ғылыми кітапхана мəртебесі берілді десек, 2011 жылдан бері кітапхана өмірінде бірнеше маңызды жаңалықтар легі болды. Мысалы, халықаралық журналдар базасына шығатын интерактивті дереккөздері ұсынылып, 2012 жылы «Мəдени мұра – ұлттық құндылық» атты библиографиялық көрсеткіші жарық көрді. 2012 жылғы қазан айында оқырмандарға 70 орындық электронды ресурстар орталығы ашылды. 2013 жылы кітапхана əмбебап ондық жіктеу классификациясына көшті. Сол жылы ҚР Жоғары оқу орындары Кітапханалық қауымдастығы шеңберінде өткен «Үздік кəсіптік идеялар» атты дипломымен марапатталды, – деп сөзін сабақтады кітапхана директоры, осы университет түлегі Бақытжамал Тельманқызы. Айтса айтқандай, университет Ғылыми кітапханасының жетістіктерін атаудың өзі бір ғанибет. Ол, əрине, үлкен қуантатын жайт. Көңілі түзу, көзі қарақты адамның білетініндей, кітапты ұлағаттау болашақтың мызғымас өлшемі екендігі баршамызға аян. Тағы да Абай атамыздың ұлағатты сөздерін тілге тиек етсек, «Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға» дегеніндей, университетте «кітапханатану» жəне «библиография» мамандығы бойынша студенттерге білім беріп жүрген Алмагүл Күрішбекова, Сандуғаш Шағаланова, Қайыпжамал Искакова, Бақытгүл Тантакова, Бақыт Сағындық, Алмагүл Кенжебекова, Нəзипа Есенбекова, Бақытжан Əбекенова сияқты өз ісінің нағыз мамандарын атап өткен жөн. Аталмыш ұжым аз уақыттың ішінде кітапхананың өнімділігін сапа тұсынан арттырып, ішкі жəне сыртқы байланыстарды оңтайландыру мен жетілдіруде айтарлықтай шаруалар тындырды. Ең бастысы, оқырмандарға ақпараттың қолжетімділігін арттыру үрдісі белгілі жолға қойылды. АЛМАТЫ.


12

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

 Өнер өрісі

Жўлдызы жанєан шаѕыраќ Еліміздің жаңа астанасында музыкалық білім беретін жоғары оқу орнын ашу идеясы Елбасы Н.Ə.Назарбаевқа тиесілі екені баршаға белгілі. Бүгінде құрылғанына аз ғана жылдар өткен Қазақ ұлттық өнер университеті өнер мен білімнің заманауи əрі танымал ордасына айналып отыр.

Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Елордадағы Қазақ ұлттық өнер университеті жас Астананың мəдени өмірінің көрігін қыздырып, əртістер мен музыка мамандарын, орындаушы ұжымдарды даярлау мақсатында, одан гөрі салмақтырақ айтсақ, болашақта мызғымайтын рухани əлеуеттің қалыптасуын көздеп құрылған оқу орны еді. Алғашында Үкіметтің қаулысымен 1998 жылы ашылған оқу орны «Қазақ ұлттық музыка академиясы» деп аталды. Оған Қазақстан Республикасының халық əртісі, профессор Айман Мұсақожаева ректор болып тағайындалды. Міне, осы жылдардың ішінде оқу ордасының көркейіп, дамуы, заманауи білім ошақтарымен терезесінің теңесуіне ректор бастаған ұжымның ақыл-ой қуаты жұмсалып, қажырлы істер атқарылды. А.Мұсақожаева оқу ордасының Ақмоладағы бұрынғы Чайковский атындағы №1 музыка мектебi мен музыка колледжiнiң арқауында құрылғанын, оны қазірге деңгейге жеткізу оңайға соқпағанын айтады. «Білікті мамандардың тапшылығын былай қойғанда, олардың əлеуметтік мəселелерін шешу, орналастыру жеңіл тиген жоқ. Мұның сыртында білім ордасына керекті құрал-жабдықтар мен музыкалық аспаптардың жетіспеушілігі, оқу аудиторияларының аздығы, қаражат тапшылығы біраз қиындықтар туғызды. Тəжірибе алмасу үшін шетелдік музыканттарды шақыру міндеті де алдымызда тұрған болатын. Осындай күрделі кезеңдерде Елбасының сенімі мен қамқорлығы жанымызға демеу болды», – дейді. 1998 жылы Астананың халықаралық тұсаукесерімен бірге бұрынғы Қазақ ұлттық музыка академиясының, ал қазір Қазақ ұлттық өнер университеті деп аталатын үлкен оқу орнының тұсауы кесілді. Міне, сол кезден бастап білім ордасы елордамен бірге көркейіп, жаңа белестерді бағындырумен келеді. Алғашында Музыка академиясында кəсіби мамандарды дайындау бірыңғай үздіксіз əрі кешенді білім беру жүйесіне біріктірілген болатын. Балаларды музыка əлеміндегі алғашқы қадамынан бастап, кəсіби шеберлікті меңгергенге дейінгі аралықтағы білім мен тəрбиесін үздіксіз беру туралы ректор А.Мұсақожаеваның идеясы Елбасы тарапынан қолдау тапты. Яғни, академияның жанынан ашылған мектепте музыкалық біліммен сусындаған жеткіншектерге ары қарай да үзіліссіз білім алуға барынша мүмкіндік жасалды. Бұл жүйе музыкалық білім берудің заманауи моделін жүзеге асыруға əрі əлемдік стандартқа сəйкес оқытуға жол ашты. Жаңа оқу орны алғашқы күннен бастап профессорлықоқытушылық құрамын білім мен мəдениет саласындағы жаңа идеяларды қабылдап, оны іске асыруға қабілетті мамандардан жасақтауды мақсат етті. Академияда жұмыс істеуге – Мəскеу, Ленинград, Новосібір, Ташкент, Алматы кон серваторияларының түлектері шақырылды. Ол кезде Музыкалық академияның құрылымы 5 факультет, 22 кафедраны қамтитын. 2002 жылы «Актерлік шеберлік» жəне «Режиссура», 2003 жылы «Эстрада» мамандықтарына алғашқы студенттер қабылданды. Ал, 2007

жылы орган жəне арфа сыныптары ашылды. Бір ерекшелеп айтатын нəрсе – оқу орны ашылған алғашқы жылдардан бастап-ақ студенттер мен оқытушылар өз елімізде де, шетелдерде де өнер көрсетіп келеді. Лондонда, Берлинде, Венада, Зальцбургте, Сан-Бартоломеода, Ватиканда, тағы басқа да ірі қалаларда ұйым дастырылған концерттер арқылы «академиялықтар» лайықты бағасын алған. 2008 жылғы сəуірде ҚР халық əртісі Айман Мұсақожаева студенттердің Еуразия симфониялық оркестрімен (жетекшісі – КСРО халық əртісі Саулюс Сондецкис) Қазақ ұлттық музыка академиясының 10 жылдығына орай «Вена – Прага – Будапешт» халықаралық турнесін жасап, зор табыспен оралғаны күні кешегідей есімізде. Ал, Үкімет қаулысына сəйкес «Қазақ ұлттық музыка академиясы» жаңа мəртебе иеленіп, «Қазақ ұлттық өнер университеті» болып аталғанына да, одан сəл кейінірек елорданың сол жағалауына салынған əсем де сəнді ғимарат «Шабыт» сарайына көшіп келгеніне де бес жылға жақындапты. Университет басшылығы бұл жолы Музыка академиясындағы озық дəстүрлерді жалғастыра отырып, инновациялық типтегі заманауи оқу орнын қалыптастыруды, мектеп-колледжбакалавриат-магистратура бойынша үздіксіз білім беру моделін жүзеге асыруды басты мақсат ретінде ұстанды. Білім беру құрылымы халықаралық стандарттық жүктелімге сəйкестендірілді. Жоғары оқу орнының қайта құрылуына байланысты 2010-2011 оқу жылы жаңа шығармашылық мамандықтар: мəдениеттану, өнертану, хореография, кескіндеме, мүсін, режиссура, операторлық өнер, сценография ашылып, талапкерлер қабылдана бастады. Қазақ ұлттық өнер университеті білім беру, ғылыми-зерттеу, шығармашылықорындаушылық, мəдени-ағартушылық салаларды біріктіре отырып, мектеп-колледждің 5 бағдарламасы, бакалавриаттың 20 бағдарламасы, магистратураның 15 бағдарламасы бойынша мамандар даярлауда. Қазіргі кезде Қазақ ұлттық өнер университетінде алты факультет жұмыс істейді. Атап айтқанда, кең ауқымды құрылымдық бөліктің бірі – музыка факультеті. Арнайы фортепиано, міндетті фортепиано кафедралары, ішекті аспаптар жəне үрлемелі, соқпалы аспаптар кафедралары, сондайақ, музыкалық білім, эстрадалық өнер, вокалдық өнер, тағы басқа да кафедралардың бірігуі негізінде құрылған факультетті өнертану ғылымдарының кандидаты, профессор Пернебек Шегебаев басқарады. Театр, кино жəне теледидар факультетінде аталған салаларға қатысты мамандармен бірге кинотану, кинотеледраматургия, театртану, өнертану мамандықтары бойынша да кəсіби біліктілігі жоғары мамандар даярланады. Факультеттің деканы қызметін ҚР еңбек сіңірген қайраткері, Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың иегері Сəулебек Асылхан атқарады. Білім ордасындағы іргелі алты факультеттің бірі – дəстүрлі музы калық өнер факультеті. Факультет құрамындағы дəстүрлі əн айту, домбыра, сондай-ақ, қобыз жəне орыс халық аспаптары

кафедрасында мамандар даярланады. Факультет басшысы – «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты Марат Нүкеев. 2010 жылдың 1 қыркүйегінде ашылған Хорео гра фия факультеті университеттің ең жас құрылымдық бөлігі. Педагог-хореограф, хореография режиссурасы бағытында мамандар даярланады. ҚР еңбек сіңірген əртісі Ринат Мусин факультеттің басшысы. Сондай-

ақ, ең жас факультеттің қатарында көркемөнер факультеті де бар. Мамандар кескіндеме жəне мүсін, сценография жəне сəндік өнер кафедраларында даярланады. Деканы – педагогика ғылымдарының докторы, профессор Ермек Асылханов. Университеттегі Қазақстан тарихы жəне гуманитарлық пəндер кафедрасы да мамандар даярлауға өз үлесін қосып келе жатқан құрылымдық бөлімшенің бірі. Кафедра меңгерушісі – тарих ғылымдарының кандидаты, профессор Айнұр Қасабекова. Міне, еліміздің түкпір-түкпірінен келген дарынды жастар өз жүрек қалауымен таңдаған мамандықтары бойынша білім алуда. Оқу орнының осы жылдар аралығындағы тамаша жетістіктері ретінде шетелдік бірқатар жоғары оқу орындарымен өнер саласында қарым-қатынас меморандумдарына қол қойғанын атауға болады. Соның нəтижесінде симпозиумдар жəне ғылыми конференциялар, екіжақты келісіммен шетел музыкантпрофессорларының шеберлік сыныптары өткізіліп, шығармашылық жəне ғылыми байланыстарды жүзеге асыруға мүмкіншілік туып отыр. Осы уақытқа дейін Милан консерваториясының профессоры, Микеланджело Аббадо атындағы халықаралық байқаудың ұйымдастырушысы Марчелло Аббадо, Милан консерваториясының профессоры П.Субризи, Гентедегі (Израиль) музыка академиясының профессоры М.Кугель, франциялық С.Метц,

К.Богино, М.Витас сынды музыканттар шеберлік сыныптарын өткізді. Сондай-ақ, университеттің студенттері мен магистранттары университет басшылығы арнайы шақырған белгілі ғалымдардың дəрістерін тыңдау құрметіне де ие. Студенттерге дəріс берген белгілі өнертану ғылымдарының докторлары, профессорлар: Р.Дулат-Алеев (Қазан консерваториясы), профессор-индолог Т.Карташова (Саратов консерваториясы), Е.Долинская (Мəскеу консерваториясы), Е.Дулова (Беларусь консерваториясы) сынды үлкен ғалымдар. Ал халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференциялар қатарында 2001 жылы ұйымдастырылған «Қоғамның рухани дамуы: музыка жəне ғылым», 2008 жылы өткен «Музыкалық ғылым жəне білім: дəстүрлер сабақтастығы», сондайақ, 2011 жылы өткен «Өнердегі тəуелсіздік идеясы» атты алысжақын елдерден көптеген мамандар жиылған ауқымды шараларды айтуға болады. Оқу ордасы халықаралық деңгейдегі ғылыми-зерттеу бағдарламалары мен ғылыми жобаларды əзірлеу жəне жүзеге асыру бойынша ғылыми орталыққа айналып отыр. Онда білім мен ғылымды ұш тастыру мақсатында Қорқыт атындағы ғылыми-зерттеу институты құрылған. Институтты көрнекті ғалым Мырзатай Жолдасбеков басқарады. Институттың негізгі мақсаты – қазақ халқының дəстүрлі өнерін кешенді түрде зерттеу, насихаттау. Тұтас ұлттық мəдениетті зерттеуді көздегендіктен, қазақ өнеріне қатысты мəліметтерді іздестіру жəне зерттеу тек республика көлемінде ғана емес, алыс-

жақын шет мемлекеттер шеңберінде де іске асырылып келеді. Соның нəтижесінде бүгінде мұрағатта 4000ға жуық шы ғарма жинақталған. Медиатекаға тапсырылған музыкалық шығармалар оқу бағдарламаларында қолданылуда. Қазіргі кезде кітапханаларда жоқ, кезінде аз таралыммен шыққан əн-күйлердің жинақтары қайтадан баспаға дайындалып, олардың электронды нұсқалары жасақталған. Мысалы,

Мемлекет басшысы халыққа арнаған жыл сайынғы Жолдауында сот жүйесі қызметіне ерекше назар аударады, сот төрелігін атқаруда заң мен ар-ожданды басшылыққа алу керектігін айтады.

«Баян Өлгий қазақтарының сыбызғы жəне домбыраға арналған күйлері», «Баян Өлгий қазақтарының халық əндері» атты жинақтардың мəтіні мен ноталары, Қытайда жарияланған «Бейсембі күйші», «Күй толқыны» атты күй жинақтарының мəтіні мен ноталарының электронды нұсқасы жасалып, сандық ноталары транснотацияланды. Институт қызметкерлері оқулықтар мен күй жинақтарын дайындап, оларды ел игілігіне ұсынуда. Атап айтқанда, «Күйші Жанғали» жинағы 20 баспа табақ болып баспадан шықты. Мұнда Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, күйші Жанғали Жүзбаевтың репертуарындағы 100 күй нотаға түсірілген, сонымен бірге 2 музыкалық СД альбомында жинақталған. Сондай-ақ, халқымыздың белгілі дəстүрлі орындаушылары Қабыкей Ахмерұлы, Ғабдылхақ Барлықов, Əбі кен Хасенов, Жұмабай Есекеев, Шəкір Əбеновтің орындауындағы шығармалардан СД альбом дайындалып, нотаға түсірілген күйлерден хрестоматия құрастырылып, деректердің электрондық нұсқасы дайындалды. Тағы бір атап өтерлік нəрсе, осы институттың ұйытқы болуымен өнердегі дəстүр сабақтастығын жандандыру мақсатында шеберлік дəрістері тұрақты ұйымдастырылады. Бұл шараларға осы уақытқа дейін ҚР халық əртісі, профессор Қайрат Байбосынов, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, əншітермеші Əлмырза Ноғайбаев, жыршы Шолпан Бейімбетова, жырау Алмас Алматов, күйші Жанғали Жүзбай, т.б ұлттық өнердің белгілі тұлғалары қатысқан. Əрине, бұл жас ұрпақ үшін тағылымды шаралардың қатарынан орын алады. Жалпы айтқанда, университет Музыка академиясы болып құрылған күннен бастап өнер саласындағы 500-ден астам халықаралық конкурстардың лауреаттары мен 400-ден аса республикалық байқаулардың жеңімпаздарын дайындады. Ал оқытушылар халықаралық жəне республикалық байқауларға қазылар алқасы мүшесі ретінде қатысып тұрады. Оқу ордасының көптеген түлектері мен жас педагогтары мемлекеттік «Дарын» сыйлығының иегерлері. Сонымен қатар, университеттің ең үздік шəкірттері Білім жəне ғылым министрлігінің мобильділік бағдарламасы бойынша шетелдік жоғары оқу орындарында оқуын жалғастыруда. Ал, оқытушылар Ресейдің П.И.Чайковский атындағы Мəскеу мемлекеттік консерваториясында, Гнесиндер атындағы Ресей музыка академиясында, сондай-ақ, Ұлыбритания, Жапония сынды елдерде біліктілік арттыру курстарынан өтуде. Қазақ ұлттық өнер универси тетінде мəдениет пен өнер саласындағы жетекші мамандар, белгілі ғалымдар, ғылым докторлары мен кандидаттары, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген əртістері, мəдениет қайраткерлері қызмет атқарады. Солардың ішінде еліміздің мəдени өмірінде елеулі құбылыс болған тұлғалар – көрнекті композитор Еркеғали Рахмадиев, əйгілі режиссер Əзірбайжан Мəмбетов өмірінің соңына дейін осы ұжымда қызмет атқарды. Ал бүгінде көрнекті жазушы Əкім Тарази, композитор Кеңес Дүйсекеев, театр сыншысы Əшірбек Сығай, кинотанушы Бауыржан Нөгербек, əнші Қайрат Байбосынов, балетмейстер Ринат Мусин, көмекейден əн

салудың бірегей орындаушысы Еділ Құсайынов, актер, режиссер жəне продюсер Бауыржан Ибрагимов, басқа да қоғамға белгілі танымал тұлғалар осы ұжымда табысты еңбек етуде. Университеттің абыройын асқақтатып жүрген шығармашылық ұжымдарды да айтып өткі міз келеді. Олар – Еуразия студент тік симфониялық оркес трі, «Каприччи», «Айгөлек» скрип кашылар ансамбльдері, «Серп е р » , « Ша т» до мбыр а шыл а р ансамбльдері, «Япурай» виолон челшілер ансамблі, «Тілеп» жəне «Назерке» қобызшылар ансамбльдері, «Елігай» балалар хоры, «Самғау» камералық хоры мен қазақ ұлттық аспаптар оркестрі. Қазақстан жоғары оқу орындарын саралау нəтижесі бойынша ҚазҰӨУ музыкалық білім беру, аспапта орындаушылық жəне актерлік шеберлік мамандықтары бойынша тұрақты түрде алдыңғы қатардан орын алып жүр. Бұл жетістікке Астананың орындаушылық ұжымдарының да белгілі бір деңгейде əсері болуы тиіс. Өйткені, елордадағы Астана мемлекеттік филармониясының симфониялық жəне эстрадалық оркестрлері, Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры мен М.Горький атындағы орыс драма театры, елорда музыка мектептері жəне басқа да мекемелер студенттер үшін өндірістік база ретінде пайдаланылады. Қазақ ұлттық өнер универси теті – «Шабыт Inspiration», «Астана-Мерей» халықаралық бай қауларының, колледж студенттері арасындағы республикалық байқаудың, «Астана – əн қанатында» хор музыкасы фестивалінің, «Болашақ жұлды зы» республикалық балалар конкурсының, Ш.Жиенқұлова атында ғы балет фестивалінің əрі ұйымдастырушысы, əрі құрылтайшысы. Оқу ордасы түрлі халықаралық ұйымдарға мүше. Олардың арасында Еуропалық консерваториялар, Академиялар жəне жоғары музыкалық мектептер ассоциациясы (ЕКА), Magna Charta Universitatum Университеттердің Ұлы Хартиясы, ТМД елдері консерваториялары кеңесі, ЮНЕСКО клубтары Қазақстандық федерациясы бар. Бұл мəдениет жəне өнер саласында əлемдік деңгейде кадрлар дайындау стандартын жоғарылатуға мүмкіншілік береді. Жоғары оқу орнының стратегиялық жоспары білім берудің кəсіби деңгейіне, өнер мен мəдениет саласында бəсекеге қабілетті мамандарды дайындауға, ең озық отандық дəстүрлермен бірге əлемдік ғылыми тəжірибе негізінде қазақстандық өнертану ғылымының əлеуетін дамытуға, ел мəдениетінің жоғары деңгейін қамтамасыз ететін шығармашыл жастардың жаңа толқынын тəрбиелеуге, ұлттық білім беру барысында мəдениет, өнер, ғылымның əлемдік кеңістікке кірігуін жəне елдің мəдени келбетін жетілдіруге бағдарланып отыр. Бұл ретте негізгі мақсат – іргелі теориялық білімі мен ғылымиинновациялық құрылымы бар халықаралық деңгейдегі оқу орнын қалыптастыру. Міне, Қазақ ұлттық өнер университеті туралы барынша сығымдап, ең негізгі жайттарды айтқанда, жалпы дерек осы. Астанамен бірге көркейіп келе жатқан білім ордасының алар асуы əлі алда екені тағы да белгілі. –––––––––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Сот беделі – судья беделі Алма ЕСЕНЕЕВА,

Ақмола облыстық сотының судьясы, судья əдебі жөніндегі комиссия төрайымы.

Елбасы 2013 жылдың 20 қарашасында өткен Қазақстан судьяларының VІ съезінде: «Қазақта «билік айту оңай, біліп айту қиын» деген сөз бар. Əділ қазылық ету кез келген судьяның қасиетті парызы. Ол үшін заңды бес саусақтай білу жеткіліксіз. Ең бастысы, би адал, əділ болуы керек. Қазы – халықтың ожданы. Ол қара қылды қақ жарған əділ болса, даугерлер төреліктің дұрыстығына күмəн келтірмейді», деді. Сөйтіп, судьяларға сенім арта отырып, «жeкeлeгeн судьялардың кəсіби біліктілігінің төмeндігі, моральдық-этикалық бeйнeсінің нашарлығы қазақстандық сот жүйeсіндeгі кeмшіліктің бірі» eкeнін eскeртті. Расында да, судьялар үнeмі халықпeн тiкeлeй қарым-қатынаста болғандықтан олардың мораль дық бейнесі мен кəсіби жетістігі қызмет барысында eрeкшe рөл атқаратындығы белгілі. Сондықтан əрбір судья сот билігінің тəуeлсіздігін нығайтуға, өз кəсібінің беделін арттыруға, сот төрeлігін нығайтуға қатысты жұмыстарды адал жүзeгe асыруға тиіс. Егер судья осы өзінe жүктeлгeн қызмeттік парызын дұрыс орындамай, əдeптілік нормаларының талаптарын бұзса, онда оларға тəртіптік шаралар қолданылады. Осы шараларды қолдану туралы шeшімді судья əдeбі комиссиялары, рeспубликаның кeз кeлгeн судьясына қатысты тəртіптік іс жүргізуді қозғау туралы мəсeлeні қарай алатын немесе судья əдебі кодексінде көрсетілген Сот жюриі қабылдай алады. Ал судьяларға қатысты қолданылатын шаралар биліктің басқа өкілдеріне қолдануға келмейді. Судья тəуелсіз, оған қол сұғылмайды, қызметіне тағайындалады жəне тұрақты негізде жұмыс істейді, аттестаттаудан өтпейді. Ақмола облыстық сотында судьялар қауымдастығының бірдeнбір органы – судья əдебі жөніндегі тұрақты комиссия жұмыс істеп келеді. Комиссия жұмысының мақсаты – судьялар қызметінің тазалығын, судьялардың Судья этикасы кодексінде көрсетілген этикалық нормалары мен тəртіп ережелерін сақтауын қамтамасыз ету болып табылады. Комиссия судья əдебін бұзу туралы мəселені қарау үшін бұқаралық ақпарат құралдарының жарияланымдарында, прокурор лардың ұсынымдарында жəне басқа да ресми өтініштерде, азаматтардың хаттарында, арыздары мен шағымдарында қамтылған мəліметтер негіз болуы мүмкін. Сонымен қатар, комиссия Судья этикасы кодексінің бұзылуы туралы материалдарды, арыздар мен шағымдарды өз бастамасы бойынша, сондай-ақ, азаматтардың, лауазымды адамдар мен ұйымдардың арыздары бойынша қарай алады. 2013 жылы Ақмола облыстық сотының судья этикасы жөніндегі комиссияның қарауына 9 судьяға қатысты 10 шағым түскен. Мəнжайлары бойынша оның төрте уі жəне Ақмола облыстық соты төрағасының төрт ұсынысы қаралды. Төрт ұсыныс жəне екі шағым бойынша (төрт ұсыныстың негіздері толық дəлелденген, екі шағымның уəжі жартылай дəлелденген) судьялардың судья этикасы талаптарын бұзғандығы туралы хаттамалық шешімдер шығарылды. Екі шағымды тексеру барысында мұндай бұзушылықтар анықталмағандықтан олар қысқартылды. Олардың ішінде сот процесі барысында судьяға тəн емес мінез көрсету, мас болып автокөлікті жүргізу, біреуден қарызға ақша алып оны дер кезінде қайтармау деректері кездескен. Əрине, барлық негізді шағымдар бойынша судьялар тəртіптік жауапкершілікке тартылды. Бірақ «бір құмалақтың бір қарын майды шірітетінін» ескерсек, осындай оқиғалар сот жүйесінің беделін түсіретіні өкінішті-ақ. Ендеше, мемлекет атынан билік айтатын судьялардан қашанда адалдықтың ақ самалы есіп тұруы қажет деп ойлаймын. Олар Елбасымыз айтқандай, билік айтқанда, біліп айтса ғана, ондай судьяға ешкім мін таға алмайды. Міне, «Қазақстан-2050» Стратегиясының да басты межелерінің бірі осы емес пе.


13

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

 Ғылым жəне тағылым

 Өнер

Дəстїр сабаќтастыєы жалєаса береді

Астана күні қарсаңында елордада отандық кəсіби əн жобасы – «Астана жұлдызы» байқауы осымен екінші мəрте өткелі отыр. Қала əкімдігінің бастамасымен дүниеге келген ұлттық музыка бəйгесін ұйымдастыруда «Аdam Media Group» компаниясының атқарар рөлі орасан зор. Жақында Бейбітшілік жəне келісім сарайында өткен баспасөз мəслихатында мəдениет пен өнер өкілдері ұлттық музыка сайысы туралы өз ойларымен бөліскен еді.

Бұл күндері ауыл шаруашылығының егіншілік, өсімдік, селекция, тұқым шаруашылығы, агрохимия, топырақтану жəне агроэкология салалары бойынша жетекші ғылыми орталығы болып саналатын əрі еліміздің агрономиялық ғылымын қалыптастыру мен дамытуға үлкен үлес қосқан Қазақ егіншілік жəне өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтына 80 жыл толып отыр.

Серік КЕНЕНБАЕВ,

Қазақ егіншілік жəне өсімдік шаруашылығы ғылымизерттеу институтының бас директоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор.

Өткенді саралайтын болсақ, кеңестік кезеңде Қазақстанда бірқатар тəжірибе стансалары, танаптар мен тірек пункт тері құрылды. Олар табиғи жағдайларға төзімді өнімділігі жоғары сұрыптар шығарумен шұғылданды. Ол кезде ғылыми-зерттеу жұмыстары білікті мамандардың жетіспеуінен ойдағыдай жүргізілмеді. Өйткені, жалпы жұмыстарды үйлестіретін ғылымиəдістемелік орталық жоқ еді. Міне, сондықтан да ғылымизерттеу орталығын құру қажеттілігі туындады. КСРО Халық Ко миссарлар Кеңесінің 1934 жылғы 16 шілдедегі қаулысының негізінде Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесі сол жылғы 14 тамызда Қазақ егіншілік ғылымизерттеу институтын құру туралы қаулы қабылдады. Сөйтіп, инс титуттың іргесі қаланды. Жалпы алғанда, институт елімізде егіншілік жəне өсімдік шаруашылығы мекемелерінің ғылыми жүйесін нығайту жолында ауқымды жұмыстар атқарып, дəстүр сабақтастығын əлі күнге жалғастырып келеді. Олай дейтінім, институттағы бөлімдер мен зертханалар құрам ы нан əр жылдары Қазақ ауыл шаруа шылығын механикаландыру жəне электрлендіру, Шортан дыдағы тəжірибе стансасы негізінде Бүкілодақтық астық шаруашылығы, Қазақ өсімдік қорғау, Қазақ жеміс жəне жүзім шаруашылығы мен Қазақ картоп жəне көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институттары құрылды. Ал 1969 жылы жа ңа дан құрылған Қазақ шабын дық жəне жайылымдық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының құрамына сортаң жерлер зертханасы мен көпжылдық шөптер селекциясы жəне тұқым шаруашылығы бөлімі берілді. Кейінірек институттың күріш егу бөлімі Қазақ күріш ғылыми-зерттеу институтының

қарамағына өткізілді. Содан бері өз алдына отау тігіп, бөлініп шыққан мекемелер халық игілігіне еселі еңбек етуде. Біздің институт іске кіріскен күнінен бастап-ақ зерттеу жұмыстарын бір сəтке де тоқтатпай Алматы қаласындағы орталық тəжірибе танабында, Шортанды, Жамбыл ауыл шаруашылығы тəжірибе стансаларында, Осакаров (Қарағанды), Қаратал (Талдықор ған), Қызылорда тірек пункттерінде жүргізді. Аталған жұмыстар негізінен жергілікті материалдар мен кавказдық шығу тегі күздік қатты бидайдың үлгілерін зерттеуге бағытталды. 1937 жылы мемлекеттік сынаққа күздік қатты бидай үлгілерінен іріктелген бір сұрып тапсырылды. Ғылымизерттеулер нəтижесінде Қазақстанның əртүрлі аймақтарында егіншіліктің шөп танапты жүйесін жасауға, атап айтқанда топырақ құнарлылығын зерттеу, тыңайтқыш қолдану, арамшөпке қарсы өсімдік қорғау құралдарын кеңінен пайдалану енгізілді. Егістік қорғайтын орман алаптары қалыптасып, сондай-ақ жеміс-жидек, жүзім өсіру қызу қолға алынды. Мұндай тың іспен дəнді, техникалық, жемісжи дек, көкөніс-бақша дақылдары, көпжылдық шөптер, агрохи мия, агромелиорация тəрізді бөлімдер айналысты. Бұған қоса тағы басқа көптеген бөлімшелердің, зертханалардың жұмыс аясы кеңейді. Дəнді, дəндібұршақ, майлы, техникалық жəне жармалық дақылдар бойынша Шығыс селекция орталығы ашылып, республиканың түгел дерлік аймағын қамтыды. Суарылмайтын, тəлімі жəне суармалы жерлердегі аймақтық егіншілік жүйесінің негізгі буындарын, сондай-ақ, күздік жəне жаздық бидай өсірудің интенсивті технологиясын, ауыспалы егіс тиімділігін арттыру, топырақты үрілу мен су эрозиясынан қорғау жəне олардың құнарлылығын көтеру, егіс қорғайтын орман алқаптарын өсіру технологиясын жасады. Бұл жұмыстар Г.Потапов, Ш.Хабибуллин, А.Бальчугов, Н.Салашный секілді белгілі ғалымдардың жетекшілігімен жүргізілді. Зерттеу нəтижелері бойынша еліміздің 9 облысында егін шаруашылығын өрістету жөнінде ұсыныстар əзірленді. Өткен ғасырдың 70-80 жылдарында Алматы облысының қуаң далалы, шөл далалы жəне таулы аймақтарында (Қара ой, Үшқоңыр), сондай-ақ Оңтүстік Қазақстан облысының шөл ейт аймағында (Арыс жəне Түркістан) ашылған тірек пункт тері мен Шығыс селекция орталығында

«Ынтымақ» АҚ акционерлерінің назарына! 2014 жылдың 24 шілдесінде сағат 15.00-де аралас дауыс беру жолымен «Ынтымақ» АҚ (бұрынғы ИЖҚ «Ынтымақ» АҚ, лицензия №049) акционерлерінің жылдық жалпы жиналысы өткізіледі. Мекенжайы: 060005, Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй. Кворумның болмауы себепті акционерлердің қайталап өткізілетін жиналысы – 2014 жылдың 25 шілдесінде жүргізіледі. Жиналысқа қатысуға құқылы акционерлердің тізімі 2014 жылғы 10 маусымынан жасақталады. Акционерлерді күн тəртібіндегі сұрақтар бойынша құжаттармен таныстыру Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй мекенжайы бойынша жүргізіледі. Телефондар: 8 (7122) 254164, 254165. Күн тəртібі: 1. 2013 жыл бойынша «Ынтымақ» АҚ аудиттелген жылдық қаржылық есептемесін бекіту. 2. Қоғамның директорлар кеңесін: Буканов А.С. – акционер, білімі жоғары, инженер. Фомин П.И. – акционер, білімі жоғары, экономист. Құрмашев Т.Ж. – акционер, білімі жоғары, инженер, құрамымен 2014 ж. 24 шілдесінен жеті жыл мерзімге сайлау. 3. 2013 жыл бойынша таза табысты бөлу тəртібін бекіту. «Ынтымақ» АҚ Директорлар кеңесі. «Ынтымақ» акционерлік қоғамы акционерлері жалпы жиналысының сырттай дауыс беру бюллетені Мекенжайы: 060005, Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй. Акционер (купон салушы) Тегі _________________ Аты_________________ Жөні _________________ Мекенжайы: ____________________________________________________ (егер мекенжайыңыз өзгерсе, 2014 ж. 1 қаңтарына мекенжайды көрсетіңіз)

________________________________________________________________ Жаңа жеке құжаты немесе паспорты № ___________________кіммен берілді ____________________қашан_______________ Акция саны: ____________________ Чек кітапшасы № ______________________. (10 купон – 1 акция, қоғамның бір акциясы – бір дауысқа ие).

Акционерлердің күн тəртібіндегі сұрақтар бойынша шешімі: өз таңдауыңызды (шешіміңізді) «х» белгісімен қойып көрсетіңіз. Ескерту: Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау кумулятивті дауыс берумен жүргізіледі - əрбір акцияға 3 дауыс келеді, акционер дауыстарын Директорлар кеңесінің мүшелерінің біреуіне беруге немесе оны бірнешеуі арасында бөлуге құқылы.

ұзақмерзімдік «ОПАКС», «Арпа», «Бидай», «Бұр шақ», «Қант» селекциялық бағдар ламалары жасалды. Бұл бағдарламаларда теориялық зерттеулер генетикалық селекциялық негіздерді түзуге, сонымен бірге, ауыл шаруашылығы дақылдары селекциясының қолданылып жүрген тəсілдері мен схемаларын зерттеуге бағытталды. Нəтижесінде 210 сұрып үлгісі алынды. Селекция, будандастыру жəне сұрыптаудың дəстүрлі тəсілдерімен қатар қазіргі заманғы жаңа биотехникалық тəсілдері – өсімдіктердің биологиялық қасиеттері мен шаруашылық үшін бағалы белгілері бар жаңа түрлерін алуға, сұрыптар мен будандар шығаруға алғышарт жасады. Егіншіліктің өркендеуіне М.Ерлепесов, І.Əбуғалиев, Н.Удольская, П.Федоров, Р.Ораза лиев, К.Балғабеков, В.Новоха тин сынды ғалымдар өнеге көрсетті. Институт ғалымдары ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сұрыптары мен будандарын шығару жолында қажыр-қайрат танытты. Ұзақ жылғы еңбек нəти жесінде күздік бидайдың 9, жаздық жұмсақ бидайдың 11, қатты бидайдың 3, арпаның 5, сұлының 2, жүгерінің 8, сояның 3, қант қызылшасының 3 жəне күріштің, бұршақтың жəне жемдік дақылдардың сұрыптары шығарылып, шаруашылықтарға таратылды. Еліміз егемендік алғаннан кейін Р.Оразалиев, А.Иорганский, А.Күрішбаев, С.Кененбаев, В.Макаров, Д.Нұрғалиев, М.Құ дайбергенов, С.Əшірбаева, К.Денгелбаева сияқты жетекші ғалымда рымыз салаға көп еңбек сіңір ді. Олар тек біздің елде ғана емес, сондай-ақ, халықара лық деңгей де танымал болып отыр. Институт ғалымдары агроөнеркəсіптік кешенді ұдайы дамыту мақсатында ауылшаруашылық дақылдарын республикамыздың оңтүстік жəне оңтүстік-шығыс облыстарында бейімділік-ландшафтық жүйе қалыптастыруда, өңдеу технологиясында, тəлімі жəне суармалы жерлерде экологиялық өндірісті, ресурсты үнемдеу мен əртараптандыру мақсатында жаңа технологияларды пайдаланып егінді тамшылатып суару тəсілдерін енгізудің зерттеулері жүргізілуде. Сонымен бірге, селекциялық салада да ізденістер жалғасу үстінде. Ауа райының түрлі жағдайы на бейімді, зиянкестер мен ауру ларға төзімді, өнімділігі жоғары дақылдардың сұрыптары мен будандарын шығару – негізгі міндетке айналып бұл бағытта қыруар жұмыстар атқарылып жатыр.

Академик Рақым Оразалиев бастаған ғалымдар 150-ден астам жоғары өнімді сұрыптар мен будандар шығарып, аграрлық саланы биікке көтеріп тастады. Селекционер-ғалымдар дəнді, дəнді-бұршақ, майлы, жемдік жəне техникалық дақылдардың ұлттық генетикалық ресурсын құрып күрделі де іргелі істі жүзеге асырды. Ұлттық генетикалық қордың үштен бірін құрайтын 17 мыңнан астам үлгі біздің институттың қорында сақтаулы тұр. Бізде жыл сайын тұқымдық шаруашылықтарды қамтамасыз ету үшін 450 тоннадан астам жоғары сапалы дəнді дақыл, 130 тонна жемдік дəнді, 120 тонна дəнді-бұршақ, 60 тонна мақсары, 50 тонна жүгері жəне 10 тонна жемдік тұқым дақылдары өндіріледі. Институт ғалымдары халықаралық деңгейі жоғары ғылыми орталықтармен тығыз байланыста зерттеу жұмыстарын жүргізуді дəстүрге айналдырған. Мəселен олардың қатарында мынадай халықаралық CIMMYT, ICARDA, JIRCAS, IPGRI, GTZ, USAID, FAO зерттеу мекемелері мен Ресей, АҚШ, Австралия, Қытай, Израиль, Мексика, Сирия, Корея, Жапония елдерінің ғылыми институттары бар. Мамандарымыз үнемі алыс-жақын шетелдердің ғылыми-зерттеу институттарында тəжірибе жинақтап, егіншілік жəне өсімдік шаруашылығы бағытында өтетін келелі жиындарға қатысады. Ұзақ уақыт бойы ұтымды əрі тиімді жұмыс атқарған институттың қазіргі құрылымы 16 ғылыми бөлімнен, 2 филиалдан, «Үшқоңыр» білім тарату орталығы мен қосымша 3 бөлімшеден тұрады. Аталған мекемелерде 268 адам, оның ішінде 66 ғылыми қызмет кер, Ұлттық ғылым академия сының 2 академигі, респуб ли ка Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының 5 академи гі, Моңғолия аграрлық академиясының 1 академигі, 19 ғылым докторы, 39 ауыл шаруашылығы жəне биология ғылымдарының кандидаты жұмыс істейді. Ғылыми əлеуеті мен өзіндік дəстүрі қалыптасқан институтты осы жылдар ішінде ұйымдастырушылық əлеуеті жоғары 14 директор абыроймен басқарғанын атап айтқан жөн. 80 жылдық тарихы бар ғылыми мекеменің өсіп-өркендеуіне талай тарланбоз ғалымдар өлшеусіз еңбек сіңіріп, беделін əлемнің əр түкпіріне əйгіледі. Оны қазіргі буын өкілдері лайықты жалғастырып, жоғары жетістіктерге қол жеткізуде. Иə, дəстүр сабақтастығы алдағы уа қыт та да осылайша жалғаса береді.

1. 2013 жыл бойынша «Ынтымақ» АҚ аудиттелген жылдық қаржылық есептемесін бекіту: баланс валютасы – 170 359 мың теңге Таза табыс – 11 457 мың теңге 2. Қоғамның директорлар кеңесін: Буканов А.С. – акционер, білімі жоғары, инженер. Фомин П.И. – акционер, білімі жоғары, педагог. Құрмашев Т.Ж. – акционер, білімі жоғары, инженер, құрамымен 2014 ж. 24 шілдесінен жеті жыл мерзімге сайлау. 3. 2013 жыл бойынша таза табысты бөлу тəртібін бекіту: таза табыстың (бұрынғы жылдардағы бөлінбеген табысты есепке алғандағы) 42602880 теңге сомасын 1 акцияға 20 теңге есебінен дивиденд төлеуге бағыттау.

Жақтап Қарсы Қалыс ____ ____

____ ____

____ ____

____ ____ ____

____ ____ ____

____ ____ ____

____

____

____

Күні _____________________ Акционердің қолы _________________ Құрметті акционер! Осы бюллетеньді толтырып, жоғарыда көрсетілген мекенжайға 2014 жылдың 23 шілдесіне дейін жеткізуіңізді сұраймыз. Дауысты санау күні 23.07.2014 ж. Бюллетень көк сиямен толтырылуы қажет. Көрсетілген мерзімнен кейін түскен бюллетень, дауыс санауда есептелмейді. «Ынтымақ» АҚ Директорлар кеңесі Бюллетень түбірі ҚР Үкіметінің 01.08.1997 ж. №1208 қаулысымен бекітілген. «Ынтымақ» АҚ 2013 ж. қаржылық көрсеткіштері Аудиторлық қызметті жүргізген «Каспий Аудит» ЖШС. Лицензия № 0000058 серия МФЮ-2, 10.02.2010 ж. п/п 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

Атауы 01.01.2013 ж. 01.01.2014 ж. Өсуі, кемуі %-пен Жарғылық капиталы 53 253 53 253 0 Меншікті капитал 157 736 169 192 7,3% Активтердің баланстық құны 158 285 170 359 7,6% Айналым капиталы 59 013 54 581 -7,5% Ағымдағы активтер 58 464 53 414 -8,6% Ағымдағы міндеттер 549 1167 0,0% Осы жылдың бөлінбеген таза табысы 48 957 11 457 -76,6% Капиталдың табыстылығы 31,04 % 6,77 % -24,27 % Активтер табыстылығы 30,93 % 6,73 % -24,20 % 1 акцияға келетін таза табыс 22,98 5,38 -76,6% 1 акцияға келетін таза табыс = бөлінбеген 44,18 49,56 12,2% таза табыс /айналымдағы акция саны 12. 1 акцияның баланстық құны 74,31 79,98 7,6%

Өткен кезең бойынша қоғам активтері 170 359 мың теңгені құрады. Қоғамның жарғылық капиталы мөлшерін 53253 мың теңге құрайды. «Ынтымақ» АҚ қызметі өз қаржыларын басқа эмитенттердің бағалы қағаздарына салуына жəне бағалы қағаздармен операциялар жасауға негізделген. «Ынтымақ» АҚ Директорлар кеңесі. Акционерлерден акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуда белсенділік танытуды сұраймыз. Жылдық жалпы жиналыспен дивиденд төлеу туралы сұрақ қабылданған жағдайда, дивиденд төлеу «Ынтымақ» АҚ офисінде жүргізіледі. Дивиденд төлеу мерзімі шектелмеген.

Жўлдыздар жарыєы Айта кету керек, «Астана жұл дызы» жобасы алғаш рет Аста на күнінің 15 жылдығына орай ұйымдастырылған болатын. Кəсіби музыканттар арасын да кең қолдауға ие болған бəсекелі бəйгенің ұлттық əн өнерін дамытудағы рөлін елеп-екшеген ұйымдастырушылар сайысты жыл сайын өткізуге шешім қабылдап отыр. Жобаның ең басты ерекшелігі – жүлдегерлерді таңдау кезіндегі кəсіби шеберліктің мықты болуы. Бəсекелі бəйгеде бақтарын сынайтын 350 үміткердің шеберлігіне 100 білікті сарапшы-маман лайықты бағасын береді деп күтілуде. Олардың арасында елімізге еңбегі сіңген əртістер, продюсерлер, композиторлар, ақындар, əн мен сəн өндірісінің мамандары, сондайақ БАҚ өкілдері бар. Қазіргі таңда дауыс берудің осы жүйесі халықаралық көлемде пайдаланылып келе жатқандықтан, «Астана жұлдызы» əн байқауы əлемдегі ең танымал музыкалық бəйге ережесіне сай жүргізіледі деп есептелуде. Əн əлеміндегі беделді əрі шоубизнестегі ең жарқын жобаға айналған бəсеке негізінен екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде

кəсіби мамандар 11 аталым бойынша үш үміткерді іріктейді. Ал 3 шілде күні жеңімпаздар ресми түрде марапатталады. Бұл күні жанкүйерлердің қолдауына лайықты отандық ең үздік танымал жандар мен өнер адамдары қызыл кілем үстімен жүріп өтеді. Өткен жылғы «Астана жұлдызы» бəйгесінің үш аталымы бойынша лауреат атанған «МузАрт» тобының əншісі Мейрамбек Бесбаев бізбен əңгімесінде: «Өнер адамдары үшін бұл байқаудың алатын орны ерекше. Бұл бізді шабыттандыру үшін көрсетілген үлкен қолдау. Былтыр төрт жұлдызды бəйгені қанжығамызға байласақ, биыл да бəсекеде бағымызды сынайтын боламыз», – дей келіп, қатысушыларға сəттілік тіледі. Ал Астана қаласы əкімдігі мəдениет басқармасының басшысы Болат Мажағұлов, үздіктерді марапаттайтын əлемдік деңгейдегі «Грэмми», «World Music Awards», «БРИТ ЭУОРДС» секілді белгілі кəсіби байқаулар мен сыйлықтар ізімен Қазақстанда дүниеге келген «Астана жұлдызы» байқауының бұйыртса, сондай ірі додалар жолымен үлкен табыстарға жете беретінін тілге тиек етті.

БАҚ өкілдері екінші «Астана жұлдызы» бəйгесінің ашылуын өз көздерімен тамашалап, заңғар аспаннан сыйға тартылған жұлдыздың құжаттарымен егжейтегжейлі танысу мүмкіндігіне ие болды. Солтүстік жарты шардағы Арыстан шоқжұлдызы тобынан «Астана жұлдызын» айқын көру мүмкін еді. Тағы бір ғажабы, «Ғарыш-Жер» халықаралық кітапшасында тіркелген 14-ші көлемдегі жұлдызды телескоппен көруге болады. Еске сала кетейік, өткен жылғы «Астана жұлдызында» Қазақстанның танымал əртістері Роза Рымбаева, Маржан Арапбаева, сондай-ақ «МузАрт», «Ұлытау», «Musicola», «KeshYou» топтары мен жастардан Əли Оқапов, ағайынды Задарновскийлер өнер көрсеткен болатын. Ал биылғы жарыста Астана көгінде кімнің айы оңынан туып, жұлдызы жарқырағалы тұр? Жұлдыздар тек аспанда ғана емес, жерде де туады... Мақпал ТӨРЕБЕК. ––––––––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Əуесќойларєа берілген мїмкіндік Елордадағы «Хан Шатыр» сауда ойын-сауық орталығында «Қазақстан» ұлттық арнасының ұйымдастыруымен «Ғажайып сəт-2014» жобасы басталды. Астана жұртшылығына етене боп үлгерген бұл дүбірлі дода биыл 5-ші рет өткізілуде. Аталмыш шараның ұйымдастырушысы Қазақстан ұлттық арнасы болса, қолдаушысы «Хан Шатыр» сауда ойын-сауық орталығының маркетинг бөлімі. Жыл сайын мамыр айында осы қызу сайысты өткізу қазір дəстүрге айналған. «Ғажайып сəт-2014» əуесқойлар сайысының көздеген мақсаты

біреу ғана. Тасада жүрген өнер иелерінің бағын ашып, олардың өнерлерін қалың жұртшылыққа насихаттау. Ең бастысы, шара шарты да өте қарапайым, яғни, берілген 1 минут уақыт көлемінде үміткерлердің əн салуға, би билеуге онымен қоса түрлі аспаптарда ойнауға мүмкіндігі бар. Талантымен бөліскен жанның қабілетіне одан əрі баға беретін – халық. Нақтырақ айтсақ, арнайы түсірілген видео YOUTUBE порталы арқылы көрерменге жол тартады. Ең көп дауыс жинаған қатысушы жеңімпаз атанады. Жыл сайын мамыр мен шілде арасында

«Қант» акционерлік қоғамы акционерлерінің назарына!

«Қант» акционерлік қоғамы Директорлар кеңесінің бастамасы бойынша шақырылған «Қант» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды, жиналыс 2014 жылғы 14 шілдеде Астана уақытымен сағат 12.00-де «Қант» АҚ атқарушы органы орналасқан жерде өткізіледі: 080010, Жамбыл облысы, Тараз қ.,Жауғаш батыр к-сі, 2, мынадай күн тəртібімен: «Қант» АҚ-тың 2013 жылғы жылдық қаржылық есептілігін бекіту. «Қант» АҚ-тың өткен қаржылық жылдағы таза табысын бөлу тəртібін анықтау. «Кант» АҚ-тың 2013 жылғы жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу. «Қант» АҚ-тың бір жай акциясына есептегенде дивиденд мөлшерін бекіту. «Қант» АҚ-тың жəне оның лауазымды тұлғаларының ісəрекеттеріне акционерлердің өтініштері жəне оны қараудың қорытындысы. Акционерлерді тіркеу 2014 жылғы 14 шілодеде сағат 11.00-де басталады. Жиналым болмауы жағдайында қайталама жиналыс 2014 жылғы 15 шілдеде сағат 12.00-де жоғарыда көрсетілген мекенжайда өткізіледі. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқылы «Қант» АҚ акционерлерінің тізімі 2014 жылғы 13 маусымдағы жағдай бойынша жасалады. Акционерлер жылдық жалпы жиналыстың күн тəртібіндегі материалдармен «Қант» АҚ-тың атқарушы органы орналасқан жерде таныса алады.

«ТОРҒАЙ-ПЕТРОЛЕУМ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМАСЫ «ТОРҒАЙ-ПЕТРОЛЕУМ» АҚ «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңының 23-бабын орындау үшін «ТОРҒАЙПЕТРОЛЕУМ» АҚ акционерлері - «ЛУКОЙЛ Оверсиз Кумколь Б.В.» жəне «ПетроҚазақстан Инк.» 2012 жылдың 9 айының қызметінің қорытындысы бойынша «ТОРҒАЙПЕТРОЛЕУМ» АҚ жай акциялары бойынша дивидендтерді төлеу туралы 2013 жылдың 30 мамыр күні шешім кабылданғандығын хабарлайды. 1. «ТОРҒАЙ-ПЕТРОЛЕУМ» АҚ Орналасқан орны: Қазақстан Республикасы, 120008, Қызылорда қ., Есенов к-сі, 1«А». Банк деректемелері: БСН 950840000065, шот нөмірі КZ7983201Т0250207026 «Ситибанк Казахстан» АҚ, ВІС СITIKZKA. 2. Дивидендтер төленетін кезең – 2012 жылдың 9 айы. 3. Бір жай акцияға есептелетін дивиденд мөлшері – 48 150 (қырық сегіз мың бір жүз елу теңге). 4. Дивидендтер төлеудің басталатын күні – 2014 жылдың 20 маусымы күнінен кешіктірмей. 5. Дивидендтер төлеу тəртібі жəне нысаны – «ТОРҒАЙПЕТРОЛЕУМ» АҚ акционерлерінің банк шотына қолмақол ақшасыз аудару арқылы ақшалай нысанда дивидендтер төлеуді жүргізу.

өткізіліп тұратын бұл сайыстың жеңімпаздарына берілетін сыйлықтар да жыл сайын өзгеріп отырады. Мəселен, былтырғы жылы 1-орынға Түркияға жолдама, 2-орынға IPAD, 3-орынға iphone5 берілген болатын. Бұл жолғы сыйлықтар өзгешелеу. Бас жүлде иегерлеріне Грекияға жолдама, 2-орын иемденушілеріне «RIXOS Бурабай» қонақ үйіне демалып кайтуға мүмкіндік берілсе, ал 3-орынға 100 мың теңге көлеміндегі сертификат табысталғалы отыр. Рəбия КЕРІМБАЙ.

Вниманию акционеров акционерного общества «Кант»!

Акционерное общество «Кант» извещает о проведении годового общего собрания акционеров АО «Кант», созванного по инициативе Совета директоров, которое состоится 14 июля 2014 года в 12.00 часов по времени Астаны по местонахождению исполнительного органа АО «Кант»: 080010, Жамбылская область, г.Тараз, улица Жаугаш батыра, 2, со следующей повесткой дня: Утверждение годовой финансовой отчетности АО «Кант» за 2013 год. Определение порядка распределения чистого дохода АО «Кант» за истекший финансовый год. Выплата дивидендов по простым акциям АО «Кант» за 2013 год. Утверждение размера дивиденда в расчете на одну простую акцию АО «Кант». Обращения акционеров на действия АО «Кант» и его должностных лиц и итогах их рассмотрения. Регистрация акционеров начинается в 11.00 часов 14 июля 2014 года. В случае отсутствия кворума повторное собрание состоится 15 июля 2014 года в 12.00 часов по вышеуказанному адресу. Список акционеров АО «Кант», имеющих право на участие в годовом общем собрании акционеров, составлен по состоянию на 13 июня 2014 года. С материалами повестки дня годового общего собрания акционеры могут ознакомиться по вышеуказанному месту нахождения исполнительного органа АО «Кант».

«Алматыметроқұрылыс» АҚ өзінің акционерлеріне 2014 жылдың 30 мамырында Алматы қ., Панфилов көшесі, 84-үй мекенжайында сағат 15.00-де өткен акционерлердің жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелер бойынша дауыс берудің қорытындысын хабарлайды: 1. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының үшінші мəселемен толықтырылған күн тəртібі бекітілсін: 1) Қоғамның 2013 жыл үшін аудиттен өткізілген жылдық қаржы есебін бекіту; 2) Қоғамның директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау; 3) «Алматыметроқұрылыс» АҚ жарғысын жаңа редакцияда бекіту. 2. Қоғамның 2013 жыл үшін аудиттен өткізілген жылдық қаржы есебі бекітілсін. 3. Қоғамның директорлар кеңесі бес кісі құрамында бес жыл мерзімге сайлансын: 1. Меренков Владимир Петрович; 2. Қиқымов Мақсат Сəкенұлы; 3. Сембиев Нұрлан Мықтыбекұлы; 4. Валиева Расима Рауфовна; 5. Айтуов Ербол Əбдіəшімұлы. 4. «Алматыметроқұрылыс» АҚ жарғысы жаңа редакцияда бекітілсін.


14

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

Обязательство и капитал III. Краткосрочные обязательства Займы Производные финансовые инструменты Прочие краткосрочные финансовые обязательства Краткосрочная торговая и прочая кредиторская задолженность Краткосрочные резервы Текущие налоговые обязательства по подоходному налогу Вознаграждения работникам Прочие краткосрочные обязательства Итого краткосрочных обязательств (сумма строк с 210 по 217) Обязательства выбывающих групп, предназначенных для продажи IV. Долгосрочные обязательства Займы Производные финансовые инструменты Прочие долгосрочные финансовые обязательства Долгосрочная торговая и прочая кредиторская задолженность Долгосрочные резервы Отложенные налоговые обязательства Прочие долгосрочные обязательства Итого долгосрочных обязательств (сумма строк с 310 по 316) V. Капитал Уставный (акционерный) капитал Эмиссионный доход Выкупленные собственные долевые инструменты Резервы Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Итого капитал, относимый на собственников материнской организации (сумма строк с 410 по 414) Доля неконтролирующих собственников Всего капитал (строка 420 +/- строка 421) Баланс (строка 300+строка 301+строка 400 + строка 500)

010 011 012 013 014 015 016 017 018 019 100 101

234 169

4 178 2 664 48 725 18 122 307 858

237 817

3 372 191 37 946 18 152 297 478

110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 200

468 361

501 679

16 200

21 648

0 484 561 792 419

5 645 528 972 826 450

Код На конец На начало стро- отчетного отчетного ки периода периода 210 211 212 213 214 215 216 217 300 301 310 311 312 313 314 315 316 400 410 411 412 413 414 420 421 500

22 293 12 934 6 282

8 035 33 490

18 656 60 165

0

0

777 071

777 071

5 607 -23 749

5 607 -16 393

758 929 792 419

766 285 826 450

Приложение № 3 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Наименование организации:

АО «Национальный центр космических исследований и технологий»

Консолидированный отчет о прибылях и убытках за год, заканчивающийся 31 декабря 2013 года Наименование показателей

тыс.тенге За отЗа пречетный дыдущий период период 2 160 757 1 812 140 1 607 613 1 605 416 553 144 206 724

Код строки Выручка 010 Себестоимость реализованных товаров и услуг 011 Валовая прибыль (строка 010 – строка 011) 012 Расходы по реализации 013 Административные расходы 014 535 065 Прочие расходы 015 13 932 Прочие доходы 016 10 700 Итого операционная прибыль (убыток) (+/- строки с 012 по 016) 14 847 020 Доходы по финансированию 021 Расходы по финансированию 022 Доля организации в прибыли (убытке) ассоциированных организаций и 023 совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Прочие неоперационные доходы 024 Прочие неоперационные расходы 025 14 847 Прибыль (убыток) до налогообложения (+/- строки с 020 по 025) 100 Расходы по подоходному налогу 101 5 495 Прибыль (убыток) после налогообложения от продолжающейся 9 352 200 деятельности (строка 100 – строка 101) Прибыль (убыток) после налогообложения от прекращенной 201 деятельности Прибыль за год (строка 200 + строка 201) относимая на: 300 9 352 собственников материнской организации долю неконтролирующих собственников Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 410 по 420): 0 400 в том числе: Переоценка основных средств 410 Переоценка финансовых активов, имеющихся в наличии для продажи 411 Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных 412 организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам 413 Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный 414 налог дочерних организаций Хеджирование денежных потоков 415 Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации 416 Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции 417 Прочие компоненты прочей совокупной прибыли 418 Корректировка при реклассификации в составе прибыли (убытка) 419 Налоговый эффект компонентов прочей совокупной прибыли 420 Общая совокупная прибыль (строка 300 + строка 400) 9 352 500 Общая совокупная прибыль относимая на: собственников материнской организации доля неконтролирующих собственников Прибыль на акцию: 12 600 в том числе: Базовая прибыль на акцию: от продолжающейся деятельности от прекращенной деятельности Разводненная прибыль на акцию: от продолжающейся деятельности от прекращенной деятельности

183 539 22 885 36 239 36 539 0

36 539 3 122 33 417

33 417 0

33 417

43

Приложение 4 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Наименование организации:

АО «Национальный центр космических исследований и технологий»

Консолидированный отчет о движении денежных средств (прямой метод) за год, заканчивающийся 31 декабря 2013 года тыс.тенге Наименование показателей Код За отЗа престро- четный дыдущий ки период период I. Движение денежных средств от операционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 011 по 016) 10 2 937 326 2 086 659 в том числе: реализация товаров и услуг 11 2 910 939 1 206 920 прочая выручка 12 авансы, полученные от покупателей, заказчиков 13 5 113 602 072 поступления по договорам страхования 14 полученные вознаграждения 15 прочие поступления 16 21 274 277 667 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 021 по 027) 20 2 893 247 1 959 589 в том числе: платежи поставщикам за товары и услуги 21 1 318 246 253 630 авансы, выданные поставщикам товаров и услуг 22 11 867 403 595 выплаты по оплате труда 23 1 084 500 772 847 выплата вознаграждения 24 выплаты по договорам страхования 25 0 387 подоходный налог и другие платежи в бюджет 26 287 518 292 607 прочие выплаты 27 191 116 236 523 3. Чистая сумма денежных средств от операционной деятельности 30 44 079 127 070 (строка 010 – строка 020) II. Движение денежных средств от инвестиционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 041 по 051) 40 0 3 763 в том числе: реализация основных средств 41 реализация нематериальных активов 42 реализация других долгосрочных активов 43

21 471 1 109

-18 817 0

0 8 099

8 099 0 -8 099 100 154 137 663 237 817

Приложение 6 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 АО «Национальный центр космических исследований и технологий»

Наименование организации:

Консолидированный отчет об изменениях в капитале за год, заканчивающийся 31 декабря 2013 года Капитал материнской организации

Наименование компонентов 5 440 18 972 1 043

22 580

Сальдо на 1 января предыдущего года Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 010+/ строка 011) Общая совокупная прибыль, всего(строка 210 + строка 220): Прибыль (убыток) за год Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 221 по 229): в том числе: Прирост от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Перевод амортизации от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Переоценка финансовых активов, имеющиеся в наличии для продажи (за минусом налогового эффекта) Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный налог дочерних организаций Хеджирование денежных потоков (за минусом налогового эффекта) Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции Операции с собственниками , всего (сумма строк с 310 по 318): в том числе: Вознаграждения работников акциями: в том числе: стоимость услуг работников выпуск акций по схеме вознаграждения работников акциями налоговая выгода в отношении схемы вознаграждения работников акциями Взносы собственников Выпуск собственных долевых инструментов (акций) Выпуск долевых инструментов связанный с объединением бизнеса Долевой компонент конвертируемых инструментов (за минусом налогового эффекта) Выплата дивидендов Прочие распределения в пользу собственников Прочие операции с собственниками Изменения в доле участия в дочерних организациях, не приводящей к потере контроля Сальдо на 1 января отчетного года (строка 100 + строка 200 + строка 300) Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 400+/ строка 401) Общая совокупная прибыль, всего (строка 610+ строка 620): Прибыль (убыток) за год Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 621 по 629): в том числе: Прирост от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Перевод амортизации от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Переоценка финансовых активов, имеющиеся в наличии для продажи (за минусом налогового эффекта) Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный налог дочерних компаний Хеджирование денежных потоков (за минусом налогового эффекта) Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции Операции с собственниками всего (сумма строк с 710 по 718) в том числе: Вознаграждения работников акциями в том числе: стоимость услуг работников выпуск акций по схеме вознаграждения работников акциями налоговая выгода в отношении схемы вознаграждения работников акциями Взносы собственников Выпуск собственных долевых инструментов (акций) Выпуск долевых инструментов, связанный с объединением бизнеса Долевой компонент конвертируемых инструментов (за минусом налогового эффекта) Выплата дивидендов Прочие распределения в пользу собственников Прочие операции с собственниками Изменения в доле участия в дочерних организациях, не приводящей к потере контроля Сальдо на 31 декабря отчетного года (строка 500 + строка 600 + строка 700) Президент

010 777 071 0 011 100 777 071 0

0 0

тыс.тенге

4 117 -37 964 -315 4 117 -38 279

Итого капитал

I. Краткосрочные активы: Денежные средства и их эквиваленты Финансовые активы, имеющиеся в наличии для продажи Производные финансовые инструменты Финансовые активы, учитываемые по справедливой стоимости через прибыли и убытки Финансовые активы, удерживаемые до погашения Прочие краткосрочные финансовые активы Краткосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность Текущий подоходный налог Запасы Прочие краткосрочные активы Итого краткосрочных активов (сумма строк с 010 по 019) Активы (или выбывающие группы), предназначенные для продажи II. Долгосрочные активы Финансовые активы, имеющиеся в наличии для продажи Производные финансовые инструменты Финансовые активы, учитываемые по справедливой стоимости через прибыли и убытки Финансовые активы, удерживаемые до погашения Прочие долгосрочные финансовые активы Долгосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность Инвестиции, учитываемые методом долевого участия Инвестиционное имущество Основные средства Биологические активы Разведочные и оценочные активы Нематериальные активы Отложенные налоговые активы Прочие долгосрочные активы Итого долгосрочных активов (сумма строк с 110 по 123) БАЛАНС (строка 100 +строка 101+ строка 200)

тыс.тенге Код На конец На начало стро- отчетного отчетного ки периода периода

3 763

Доля неконтролирующих собственников

Активы

Нераспределенная прибыль

Консолидированный бухгалтерский баланс по состоянию на 31 декабря 2013 года

Резервы

Научная деятельность Акционерное общество Консолидированная 465 человек Среднего предпринимательства РК, г. Алматы, ул. Шевченко, 15

Эмиссионный доход Выкупленные собственные долевые инструменты

Сведения о реорганизации: Вид деятельности организации: Организационно-правовая форма: Форма отчетности: Среднегодовая численность работников: Субъект предпринимательства: Юридический адрес:

АО «Национальный центр космических исследований и технологий»

Код строки

Наименование организации:

«ӨТМК» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысына шақыру туралы хабарлама

реализация долевых инструментов других организаций (кроме 44 дочерних) и долей участия в совместном предпринимательстве реализация долговых инструментов других организаций 45 возмещение при потере контроля над дочерними организациями 46 реализация прочих финансовых активов 47 фьючерсные и форвардные контракты, опционы и свопы 48 полученные дивиденды 49 0 полученные вознаграждения 50 прочие поступления 51 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 061 по 071) 60 31 019 в том числе: приобретение основных средств 61 30 475 приобретение нематериальных активов 62 544 приобретение других долгосрочных активов 63 приобретение долевых инструментов других организаций (кроме 64 дочерних) и долей участия в совместном предпринимательстве приобретение долговых инструментов других организаций 65 приобретение контроля над дочерними организациями 66 приобретение прочих финансовых активов 67 предоставление займов 68 фьючерсные и форвардные контракты, опционы и свопы 69 инвестиции в ассоциированные и дочерние организации 70 прочие выплаты 71 3. Чистая сумма денежных средств от инвестиционной 80 -31 019 деятельности (строка 040 – строка 060) III. Движение денежных средств от финансовой деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 091 по 094) 90 0 в том числе: эмиссия акций и других финансовых инструментов 91 получение займов 92 полученные вознаграждения 93 прочие поступления 94 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 101 по 105) 100 16 708 в том числе: погашение займов 101 выплата вознаграждения 102 выплата дивидендов 103 16 708 выплаты собственникам по акциям организации 104 прочие выбытия 105 3. Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельности 110 -16 708 (строка 090 – строка 100) 4. Влияние обменных курсов валют к тенге 120 5. Увеличение +/- уменьшение денежных средств (строка 030 +/130 -3 648 строка 080 +/- строка 110) 6. Денежные средства и их эквиваленты на начало отчетного 140 237 817 периода 7. Денежные средства и их эквиваленты на конец отчетного 150 234 169 периода

Уставный (акционерный) капитал

Приложение 2 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422

743 224 -315 742 909

200

33 417

33 417

210 220

33 417

33 417

221 222 223 224

225 226 227 228 229 300 0

0

0

1 490 -11 531

-10 041

315 316

-4 336 1 490 -3 359

-4 336 -1 869

317 318

-3 836

-3 836

310

311 312 313 314

400 777 071 0

0

5 607 -16 393

766 285

401 500 777 071 0

0

5 607 -16 393

766 285

600

9 352

9 352

610 620

9 352

9 352

621

«Өскемен титан-магний комбинаты» акционерлік қоғамы (бұдан əрі – «ӨТМК» АҚ) (атқарушы органның мекенжайы: 070017, Қазақстан Республикасы, Өскемен қ.) 2014 жылдың 16 шілдесінде сағат 15.00-де, 070017, Қазақстан Республикасы, Өскемен қ., «ӨТМК» АҚ оқу комбинаты ғимаратының 307-дəрісханасы мекенжайы бойынша акционерлердің жылдық жалпы жиналысын өткізу туралы «ӨТМК» АҚ акционерлерін хабардар етеді. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына шақыруға бастамашы болып отырған «ӨТМК» АҚ Директорлар кеңесі. «ӨТМК» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысы қатысушыларын тіркеу 2014 жылдың 16 шілдесінде сағат 14.00-де басталады. Бірінші жиналыста кворумның болмауы жағдайында жылдық жалпы жиналысты қайталап өткізу күні – 2014 жылдың 17 шілдесінде сағат 15.00-де мына мекенжай бойынша өткізіледі: 070017, Қазақстан Республикасы, Өскемен қ., «ӨТМК» АҚ оқу комбинаты ғимаратының 307-дəрісханасы. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқығы бар акционерлер тізімін құру күні – 2014 жылдың 4 шілдесі. КҮН ТƏРТІБІ: 1. 2013 жылғы жылдық қаржылық есептілікті бекіту. 2. 2013 жылғы қоғамның таза кірісін бөлу. 3. 2013 жыл қорытындысы бойынша дивидендтер туралы. 4. 2014 жылға қоғамның аудиторын бекіту. 5. Акционерлердің қоғамның іс-əрекетіне жəне оның лауазымды тұлғаларына өтініштері туралы сұрақтардың қарастырылуы жəне оларды қарастырудың қорытындылары. Акционерлерге жылдық жалпы жиналыстың күн тəртібіндегі сұрақтары бойынша мəліметтермен қоғамның мекенжайы бойынша, жиналыстан 10 күн бұрын танысуға болады.

1. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Жумадилов Дилмурат Акимканович» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Островский к-сі, 31-үй; №5 лот – Көксу орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Кең дала» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Көксу ауданы, Мəулімбай а., Керімбала к-сі, 17-үй; №6 лот – Текелі орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Рузанов Сергей Викторович» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Айтықов к-сі, 40 «А»-үй; №7 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Нургожанов» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Мерекенов к-сі, 24-үй; №8 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «STServise» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Ақсай-1 шағын ауданы, 28-үй, 63-кеңсе; №9 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Жолдабекова Лаура Саркытовна» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Восточный шағын ауданы, Розыбакиев к-сі, 24-үй; №10 лот – Аралтөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Гмыза» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Покрышкин к-сі, 7-үй; №11 лот – Аралтөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Бултбек» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Қоңырөлең а., Рысқұлов к-сі, 58-үй; 2. Бақанас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Бақанас орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Шыңғыс» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Балқаш ауданы, Бақанас а., Нұрайдаров к-сі, 7-үй; №2 лот – Қарой орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Ұлан» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Сыздықов к-сі, 49-үй; 3. Ұйғыр орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Шарын орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Мусаев» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Пафилов ауданы, Жаркент қ., Сарпылдық а., Достық к-сі, 15-үй; №2 лот – Шарын орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Савут» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу а., Тохнияз к-сі, 46-үй; 4. Үйгентас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Қабанбай орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Дамир» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Теректі а., Момышұлы к-сі, 69-үй;

Рахимбаева Асель Маратовнаға берілген Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ЖБ № 0169692 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

624

«Темiрбанк» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АКЦИЯЛАРЫН САТЫП АЛУ ТУРАЛЫ МІНДЕТТІ ҰСЫНЫС Құрметті «Темiрбанк» АҚ акционерлері! «Акционерлік қоғамдар туралы» 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415-ІІ Қазақстан Республикасы Заңының 25-бабы 3-тармағына сəйкес, осымен «Темiрбанк» АҚ-ның (бұдан əрі – «Банк») 17 960 903 000 (он жеті миллиард тоғыз жүз алпыс миллион тоғыз жүз үш мың) жай акциясын (оның ішінде 989,985 ғаламдық депозитарлық қолхат) иеленуші, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Ирченко к-сі, 14-үй, 144-пəтер мекенжайы бойынша тұратын Қазақстан Республикасының азаматы Булат Жамитович Утемуратов мырза, Банк акционерлеріне (жай жəне артықшылықты акцияларды, сондай-ақ ғаламдық депозитарлық қолхаттар ұстаушыларға) (Банктің жай акцияларына айырбастаған жағдайда) оларға тиесілі Банк акцияларын бір жай акцияны 2,23 (екі теңге жиырма үш тиын) теңге жəне бір артықшылықты акцияны 800,00 (сегіз жүз теңге, 00 тиын) теңге бағасы бойынша сатуды ұсынады. Сіз өзіңізге тиесілі акцияны көрсетілген баға бойынша Утемуратов мырзаға сатуға келісетін болсаңыз, өзіңіздің жазбаша келісіміңізді Банктің ресми сайтында (www.temirbank.kz) орналастырылған нысан бойынша мына тəсілдердің бірімен жіберуіңізді сұраймыз: • Пошта арқылы жіберу; немесе • Өзі əкеліп беру. Келісім осы ұсыныс жарияланған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде мына мекенжай бойынша жіберілуі тиіс: Қазақстан Республикасы, 050008, Алматы қ., Абай даңғылы, 68/74, Аскар Омарханович Жакупов мырзаның назарына. Осы ұсынысқа жауап ретінде жазбаша келісім жолдаған Банк акционерлеріне акцияны сату үшін қажетті ақпарат, Утемуратов мырзаның жеке шоты туралы деректермен бірге дереу ұсынылатын болады. Өздеріне тиесілі Банк акцияларын сатуға ниет білдірген акционерлер, акцияны сату үшін қажетті ақпаратты алған сəттен бастап 10 күнтізбелік күн ішінде Утемуратов мырзаның жеке шотына Банк акцияларын аударулары қажет. Жоғарыда көрсетілген мерзім ішінде Утемуратов мырзаның жеке шотына акциялар тиісті дəрежеде аударылған жағдайда, Банк акционерлеріне аударылған акциялар үшін Банк акционерінің жазбаша келісімін алған күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде жазбаша келісімде көрсетілген банк деректемелері бойынша төлем төленеді. Жазбаша келісімін бермеген немесе жоғарыда көрсетілген мерзімде Утемуратов мырзаның жеке шотына акция аудармаған Банк акционерлері осы ұсыныстан бас тартқан деп саналады. Сіздер осы ұсынысқа байланысты өздеріңіздің барлық сұрақтарыңызды мына электронды пошта мекенжайы бойынша жібере аласыздар: Askar.Zhakupov@ temirbank.kz немесе мына телефон бойынша +(727) 258 7873, +(727) 258 78 34 хабарласуға болады. Күні: 2014 жылғы 13 маусым

«НГСК КазСтройСервис» АҚ осы арқылы «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəмілеге жəне «Каспий Құбыры Консорциум-К» АҚ-пен ірі мəмілеге қосымша келісімдер жасау туралы шешімдерді қоғамның Директорлар кеңесі қабылдағаны жөнінде барлық мүдделі тұлғалардың назарына жеткізеді.

Алматы облысының табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасы мемлекеттік орман қоры учаскелерінің орман ресурстарын ұзақ мерзімге пайдалануға беру туралы 2014 жылғы 29 мамырда Талдықорған қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 26-үй, 304-бөлмеде өткен тендердің қорытындысын хабарлайды:

622 623

«Темiрбанк» АҚ акционерлеріне арналған хабарлама

№2 лот – Қабанбай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Дамир» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Теректі а., Момышұлы к-сі, 69-үй; №5 лот – Қабанбай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Бородин» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Теректі а., Баянбаев к-сі, 8-үй; №6 лот – Қабанбай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Фефелов» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Теректі а., Н.Ысқақ к-сі, 37-үй; №8 лот – Қабанбай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Бауыржан» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Қоныр а. 5. Жоңғар орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Ақсу-Арасан орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Кусайнов А.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Қаратал ауданы, Қайнар а., Қайнар к-сі, 2-үй; 6. Алакөл орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Көктұма орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Бірлік» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Еңбекшіқазақ ауданы, Қаражота а., Торғай к-сі, 3-үй; 7. Жаркент орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Леснов орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Бірлік» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Еңбекшіқазақ ауданы, Қаражота а., Торғай к-сі, 3-үй; №2 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Вялов В.Д.» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Дөнентаев к-сі, 2 «Г»-үй, 170-пəтер; №3 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Б.З. Сұңкар» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Шолақай а., Новостройка к-сі, нөмірсіз үй; №4 лот – Көктал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Б.З. Сұңкар» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Шолақай а., Новостройка к-сі, нөмерсіз үй; №5 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Жана-Кол» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Жаркент қ., Лутфуллин к-сі, 17-үй; 9. Кеген орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Ұзынбұлақ орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Жанұзақ» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Жылысай а., Абай к-сі, 20-үй, «МаржансайШымбұлақ» ШҚ, Алматы обл., Талғар ауданы, Шымбұлақ а., Новостроительная к-сі, 1-үй; №2 лот – Темірлік орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін «Саят» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Тұйық а., Абай к-сі, 8-үй; №3 лот – Темірлік орманшылығы – жанама

орманды пайдалану үшін «Саят» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Тұйық а., Абай к-сі, 8-үй; 10. Нарынқол орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Байынқол орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Дархан» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Жамбыл а., Жамбыл к-сі, 54-үй; №2 лот – Шалкөде орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Алиманов» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Айманов к-сі, 101үй, 15-пəтер; №3 лот – Байынқол орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Олжас» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Тегістік а., Биеке к-сі, 21-үй; №4 лот – Текес орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Алтын» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Алмалық к-сі, 2 «В»-үй; №6 лот – Шалкөде орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Абдикеримов М.» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Нарынқол а., Төле би к-сі, 17-үй; 11. Үштөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Қаратал орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Шацкая А.А.» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Қаратал ауданы, Үштөбе қ., Момышұлы к-сі, 102-үй; 12. Бөрлітөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Бөрлітөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін «Əлібек» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ақсу ауданы, Матай кенті, Батыс к-сі, 20-үй, 1-пəтер. Төмендегі лот бойынша тендер өткізілмеген деп танылды: 1. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Қора орманшы лығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; №3 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; №4 лот – Аралтөбе орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; 4. Үйгентас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №3 лот – Тентек орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №4 лот – Тентек орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №7 лот – Қабанбай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 7. Жаркент орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №6 лот – Іле орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 8. Қызыл жиде орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Жиделі орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; 9. Кеген орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №4 лот – Қарқара орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №5 лот – Темірлік орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 10. Нарынқол орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №5 лот – Ойқарағай орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 12. Бөрлітөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Бөрлітөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

625

Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясының Орталық кеңесі «Ақ жол» ҚДП Павлодар облыстық филиалының төрағасы Ербол Сейітахметұлы Арыновқа анасы Бибіғайын ҚАБЫЛБЕКҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

626 627 628 629 700 0

0

0

0

-16708

-16 708

710

С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры, академик Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

711 712 713 714 715 716

-16 708

-16 708

717 718 800 777 071 0

С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы, экономика ғылымдарының докторы, профессор Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

0

5 607 -23 749 0

_______________________ Жантаев Ж.Ш.

Главный бухгалтер _______________________ Кадырова Б.И.

758 929

Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы, экономика ғылымдарының докторы, профессор Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Еуразиялық өндірістік компаниясы» АҚ ұжымы Директорлар кеңесінің төрағасы Александр Антонович Машкевичке орны толмас қазаға душар болуына – əкесі Антон Азарьевич МАШКЕВИЧТІҢ қайтыс болуына байланысты туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады.

Мемлекеттік жəне жергілікті басқару институты – Алматы мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік орталығы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындарын қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Ақпараттық-талдау орталығы» акционерлік қоғамының ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры, экономика ғылымдарының докторы, академик Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Рудный индустриялық институтының əкімшілігі мен ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ экономика, қаржы жəне халықаралық сауда университетінің ректоры жəне ұжымы Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының президенті, «Тұран» университетінің ректоры Рахман Алшанұлы Алшановқа зайыбы, экономика ғылымдарының докторы, профессор Алида Түймебайқызы ƏШІМБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы басылымның бұрынғы бас редакторы Сапар Байжановтың зайыбы Күлəш Бейсенбиеваға немересі ІЛИЯСТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


ДҮБІРГЕ

Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 16 маусым 7.00 8.00 9.30 10.00 10.35 10.50 11.35 12.30 12.45 13.50 14.25 14.40 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.35 20.30 21.05 21.50 23.25 23.55 00.15 00.50 03.05 03.55

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Дауа». «Қазақтың қолөнері». «Айтуға оңай...». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Апта.KZ». «Ақсауыт». «Майя». Мультхикая. «Жолың болсын, балақай!». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «ЕХРО жолы». «Шарайна». Телесаяхат. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «SPORT.KZ». Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Иран – Нигерия. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Аңдатпа, əнұран.

7.00 «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. 9.00 «Жеті күн». 10.00 «Жеті күн». 11.00 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі сериал. 11.30 «Все говорят, что я люблю тебя». Кино. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Көзқарас». 13.45 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 14.15 «Айтұмар». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Цезарь». Телесериал. 16.00 «Телефон доверия». Деректі фильм. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз...». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет». Деректі сериал. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Күн сақшылары». Телехикая. 19.10 «Біз». 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Бюро расследований». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.30 Футбол. 00.00 Жаңалықтар. 00.30 Жаңалықтар. 01.00 Журналдар. 01.30- Жаңалықтар. 03.00

6.00 6.50 7.00 11.00 12.00 12.25 13.35 14.05 15.00 15.50 16.50 18.00 18.55 19.55 20.30 21.00 21.40 00.15 02.20 02.50 03.20 03.40

«Құрбылар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Пятницкий». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Модный приговор». «Караоке-такси». «П@УTINA+». «20 лет без любви». Телесериал. «Судебные истории». «Давай поженимся». «FIFA. Футбол-14». «Склифосовский». Телесериал. «Маралбек». «П@УTINA». Жаңалықтар. «FIFA. Футбол-14». «Честь самурая». Телесериал. «Великая война. Киев 1941». «Модный приговор». «П@УTINA». «FIFA. Футбол-14».

15

www.egemen.kz

13 маусым 2014 жыл

Сейсенбі, 17 маусым 7.00 8.00 9.30 10.00 11.00 11.45 12.30 12.45 13.10 14.00 14.05 14.30 14.55 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.00 18.45 19.15 19.40 20.30 21.05 21.15 21.50 00.05 00.55 01.20 01.50 03.15 03.50 06.05 06.20

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Sport.Kz». «Алаң» ток шоуы. «Еңбек түбі – береке». «Майя». Мультхикая. «Жолың болсын, балақай!». «Ғажайыпстанға саяхат». Мультхикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Жарқын бейне». Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «Ас болсын!». «Сыр-сұхбат». «ЕХРО жолы». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Бельгия – Алжир. Тікелей көрсетілім. Футболда. Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. «EXPO жолы». «Жарқын бейне». «Ас болсын!». Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Ресей – Корея. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Аңдатпа, əнұран.

7.00 «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар 9.10 «Бюро расследований». 9.40 «Моя планета». Деректі сериал. 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Жігіт сұлтаны». 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Көзқарас». 13.45 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 14.15 «Айтұмар». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Цезарь». Телесериал. 16.00 «Телефон доверия». Деректі сериал. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 17.00 Кешкі жаңалықтар. 17.15 Арнайы «Хабар». 17.45 100 бизнес-историй. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Күн сақшылары». Телехикая. 19.10 «Біз». 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Перекресток в Астане». Телесериал. 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.00 «Жансарай». Əшірбек Сығай. 23.40 Көзқарас. 00.10 Жаңалықтар. 00.40 Жаңалықтар. 01.10 Арнайы «Хабар». 01.40- Жаңалықтар. 03.00

6.15 6.55 7.00 11.00 12.00 12.25 13.35 14.10 14.35 15.00 15.50 16.50 18.00 18.55 20.30 21.00 21.30 00.10 00.40 03.15

«Құрбылар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Пятницкий». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Модный приговор». «Караоке-такси». «101 кеңес». «П@УTINA». «20 лет без любви». Телесериал. «Судебные истории». «Давай поженимся». «FIFA. Футбол-14». «Склифосовский». Телесериал. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Сваты-4». Телесериал. «Истина где-то рядом». FIFA. Футболдан əлем чемпионаты. «Москва. Три вокзала-2». Телесериал.

Сəрсенбі, 18 маусым 7.00 8.00 9.30 10.00 11.00 11.45 12.30 12.45 13.05 13.30 14.05 14.55 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.30 19.15 19.40 20.30 21.05 21.50 23.25 23.55 00.30 00.45 01.15 01.35 02.10 02.40 03.15 03.50

06.05 06.20

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «ЕХРО жолы». «Ұлттық өнім». «Заң жəне біз». «Майя». Мультхикая. «Ғажайыпстанға саяхат». Мультхикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Толағай». «Қылмыс пен жаза». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Сыр-сұхбат». «ЕХРО жолы». «Шетелдегі қазақ балалары». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Камерун – Хорватия. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Аңдатпа, əнұран.

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 Арнайы «Хабар». 9.35 «Ұлт саулығы». 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Жігіт сұлтаны». 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Көзқарас». 13.45 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 14.15 «Айтұмар». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Цезарь». Телесериал. 16.00 «Перекресток в Астане». Телесериал. 16.35 «Маша и медведь». Мультсериал. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз...». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Жаңа қоғам». 17.30 «Бизнес-история». 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Күн сақшылары». Телехикая. 19.10 «Біз». 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Перекресток в Астане». Телесериал. 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.00 «Көзкөрген». 23.40 «Көзқарас». 00.10 Жаңалықтар. 00.40 Жаңалықтар. 01.10 «Жаңа қоғам». 01.20- Жаңалықтар. 03.00

6.00 6.55 7.00 11.00 12.00 12.55 13.35 14.10 14.35 15.00 15.50 16.50 18.00 18.55 20.00 20.30 21.00 21.40 00.15 00.40 03.15

«Құрбылар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Пятницкий». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Модный приговор». «Караоке-такси». «101 кеңес». «П@УTINA». «20 лет без любви». Телесериал. «Судебные истории». «Давай поженимся». «FIFA. Футбол-14». «Склифосовский». Телесериал. «101 кеңес». «П@УTINA». Жаңалықтар. «FIFA. Əлем чемпионаты». Тікелей көрсетілім. «Истина где-то рядом». «FIFA. Əлем чемпионаты». Тікелей көрсетілім. «Москва. Три вокзала-2». Телесериал.

Бейсенбі, 19 маусым 7.00 8.00 9.30 10.00 11.00 11.45 12.30 12.45 13.10 13.35 14.05 14.30 14.55 15.05 16.10 17.00 17.50 18.15 18.20 18.50 19.15 19.40 20.30 21.05 21.15 21.50 00.20 00.55 01.20 01.45 02.10 02.40 03.15 03.50 06.20

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Сіз не дейсіз?». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Үңгірлер». «Майя». Мультхикая. «Жолың болсын, балақай». «Ғажайыпстанға саяхат». Мультхикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін».Телехикая. «Мың түрлі мамандық». «Қылмыс пен жаза». «Еңбек түбі – береке». «Қазақстанның жиырма кереметі». «ЕХРО жолы». «Жаңа Қазақстан-2050». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Колумбия – К’Д Ивуар. Тікелей көрсетілім. Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «ЕХРО жолы». «Мың түрлі мамандық». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты. Жапония – Грекия. Тікелей көрсетілім. Аңдатпа, əнұран.

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Жаңа қоғам». 9.20 «Моя планета». Деректі сериал. 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Жігіт сұлтаны». 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Көзқарас». 13.45 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 14.15 «Айтұмар». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Цезарь». Телесериал. 16.00 «Перекресток в Астане». Телесериал. 16.35 «Маша и медведь». Мультсериал. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз...». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 Арнайы «Хабар». 17.45 «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Күн сақшылары». Телехикая. 19.15 «Біз». 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Перекресток в Астане». Телесериал. 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.00 «Сол бір кеш...». 00.15 Жаңалықтар. 00.45 Жаңалықтар. 01.15 Арнайы «Хабар». 01.30- Жаңалықтар. 03.00

6.00 6.55 7.00 11.00 12.00 12.25 13.35 14.10 14.35 15.00 15.50 16.50 18.00 18.55 20.00 20.30 21.00 21.30 00.10 00.40 03.15

«Құрбылар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Пятницкий». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Модный приговор». «Караоке-такси». «101 кеңес». «П@УTINA». «20 лет без любви». Телесериал. «Судебные истории». «Давай поженимся!». «FIFA. Футбол-14». «Склифосовский». Телесериал. «101 кеңес». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Сваты-4». Телесериал. «Истина где-то рядом». Футболдан Əлем чемпионаты. Тікелей көрсетілім. «Москва. Три вокзала-2». Телесериал.

Жұма, 20 маусым 7.00 8.00 9.30 10.00 11.00 11.45 12.30 12.45 13.20 14.05 14.30 14.55 15.05 16.10 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.30 18.55 19.15 19.40 20.30 21.05 21.50 22.55 23.40 00.15 00.50

03.05

03.20

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 Арнайы «Хабар». 9.35 «Моя планета». Деректі сериал. 10.00 Жаңалықтар. 10.15 «Жігіт сұлтаны». 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Көзқарас». 13.45 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. 14.15 «Айтұмар». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Цезарь». Телесериал. 16.00 «Перекресток в Астане». Телесериал. 16.35 «Маша и медведь». Мультсериал. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз...» 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Вектор развития». 17.30 «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Күн сақшылары». Телехикая. 19.00 Орталық «Хабар». 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Перекресток в Астане». Телесериал. 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Код да Винчи». Кино. 23.50 «Көзқарас». 00.20 Жаңалықтар. 00.50 Жаңалықтар. 01.20 Вектор развития. 02.30- Жаңалықтар. 03.00

6.00 6.55 7.00 11.00 12.00 12.20 13.35 14.10 14.35 15.00 16.50 18.00 18.55 20.00 20.30 21.00 21.40 00.15 02.20 03.20 03.40

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде «Баян батыр жəне оның тарихи дəуірі» атты дөңгелек үстел өтті. Ұйымдастырушылары Білім жəне ғылым министрлігі Мемлекет тарихы институты жəне Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті. Дөңгелек үстелді өткізудегі басты мақсат егемен ел болып, тəуелсіздігімізді алған шақта тамыры тереңде жатқан тарихымызды өзімізге де, өзгелерге де таныту үшін қазақ тарихында өшпес орны бар Баян батырдың мерейін асқақтату жəне Отан тарихы ғылымының ілгері дамуы мен міндетіне орай өзара пікір алмасу болып табылды. Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің профессоры, тарих ғылымдарының докторы Қ.Əбуов, профессор Е.Смайылов жəне т.б. ғалымдар өз пікірлерін ортаға салды. Басқосуда сонау ХVІІІ ғасырда, «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдары өмір сүріп, сол заманның даңқты тұлғасына айналып, елін, жерін қорғаған Баян батырдың төңірегінде біршама ойлар өрбіді. Батырдың жеңісті жорықтары, жоңғарларға тойтарыс беріп, елін азат етуі, қасындағы

Сенбі, 21 маусым

Жексенбі, 22 маусым

7.00 Қазақстан эстрада жұлдыздарының концерті. 8.00 «Шарайна». Телесаяхат. 8.30 «Сенбілік таң». 9.35 «Агробизнес». 10.00 «Дауа». 10.35 «Ас болсын!». 11.20 «Жайдарман». 12.55 «Телқоңыр». 13.40 «Біздің ел осындай!». Ақындар айтысы. 16.10 «Келбет». 16.40 «Қазақстан би əлемі». 17.00 «Мың түрлі мамандық». 17.30 Жаңалықтар. 17.50 «Балалық шақтың кермек дəмі». Кино. 19.15 «ЕХРО жолы». 19.40 «Жан жылуы». 20.05 «Арнайы репортаж». 20.30 Жаңалықтар. 21.05 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Тікелей көрсетілім. 21.15 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Тікелей көрсетілім. 21.50 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Аргентина – Иран. Тікелей көрсетілім. 00.05 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Ойынға шолу. Тікелей көрсетілім. 00.20 Жаңалықтар. 00.55 «Шаолинь футболы». Кино. 02.25 Жаңалықтар. 03.00 «Сіз қайда жүрсіз?». 03.15 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Тікелей көрсетілім. 03.50 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Нигерия – Босия жəне Герцеговина. Тікелей көрсетілім.

7.00 Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. 8.05 «Қазақстанның жиырма кереметі». 8.30 «Умизуми командасы». Мультхикая. 9.20 «Джунгли кітабы». Мультфильм. 10.20 «Айгөлек». 11.05 «Сыр-сұхбат». 11.35 «Ақсауыт». 12.10 «Сіз не дейсіз?». 12.40 «Ұлттық шоу». 13.45 «Айналайын». Телехикая. 14.55 «Он жылдығымызға бес жыл қалды». «Өнер қырандары» пародиялық театрының кеші. 17.00 «Арнайы репортаж». 17.25 «Еңселі елорда». 17.40 «Шарайна». 18.10 «Сезімді қайтем тулаған?..». Əнші, сазгер Сəрсенбек Бəкірдің шығармашылық кеші. 19.40 «Алаң» ток-шоу. 20.30 «Апта.Kz». 21.35 «Жайдарман». 23.15 «Көкпар». Ұлттық ойын. 00.00 «Телқоңыр». 00.45 «Апта KZ». 01.50 «Данышпан Декстер». Кино. 03.15 Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Тікелей көрсетілім. 03.50 Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. АҚШ – Португалия. Тікелей көрсетілім. 06.05 Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Ойынға шолу. Тікелей көрсетілім. 06.20 Аңдатпа, əнұран.

7.00

Тўлєаны ўлыќтау Аталмыш жиында Баян батырға жəне батырмен үзеңгілес жолдас болған батыр бабаларға арнап баяндамалар оқылды. Атап айтсақ, Мемлекет тарихы институтының директоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Б.Аяған, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Е.Сыдықов, "Қа зақ гуманитарлық заң университеті" АҚ президенті, Баян батыр қорының президенті, заң ғылымдарының докторы М.Нəрікбаев,

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным». «Көкпар». «Майя». Мультхикая. «Жолың болсын, балақай». «Ғажайыпстанға саяхат». Мультхикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Ұлттық өнім». «Жаңа Қазақстан-2050» «Парламент». «Иман айнасы». «Көк тарландары». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Швейцария – Франция. Тікелей көрсетілім. Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Ойынға шолу. Тікелей көрсетілім. Жаңалықтар.

ТОЛЫ ДЇНИЕ

жақын жанашыр жандары жайлы, батырдың қаза болуы жөніндегі деректер, сол кездің тарихи маңызы төңірегінде ғалымдар тұшымды пікірлерімен бөлісті. Профессор Жамбыл Артықбаев «Қазақ қоғамындағы хан жəне батырлар, билер қарымқаты насы. Абылай хан жəне Баян батыр мысалында» баяндамасында «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарын қайғы-қасіретімен еске алудың қажетсіз екендігін, керісінше «рухты», «ерлік», «батырлар кезеңі»

«Құрбылар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Пятницкий». Телесериал. «Жұма уағызы». «Модный приговор». «Караоке-такси». «101 кеңес». «П@УTINA». «20 лет без любви». Телесериал. «Күт мені». ФИФА. Футбол-14. «Склифосовский». Телесериал. «101 кеңес». «П@УTINA». Жаңалықтар. Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Тікелей көрсетілім. «Волчий остров». Кино. «Великая война. Оборона Севастополя». «П@УTINA». ФИФА. Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж.

7.00 «Махаббат мерейі». Телехикая. 8.30 «Ким». Мультфильм. 9.00 «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. 9.20 «Ұлт саулығы». 9.55 «Балаларға өмір сыйлаңыз...». 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Оян-Kz». Отбасылық бағдарлама. 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «Əр үйдің сыры басқа». Деректі фильм. 12.00 «Дело вкуса с Татьяна Веденеевой». 12.30 «Азық-түлік мəселесі». 13.00 Жаңалықтар. 13.10 «Игла». Кино. 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Жансарай». Əшірбек Сығай. 16.00 Орталық «Хабар». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Бармысың, бауырым?» 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Қазағым, барым сен үшін». Шұғыла Сапарғалиқызының шығармашылық кеші. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Энергия будущего». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Падение олимпа». Кино. 23.40 Жаңалықтар. 00.10 Жаңалықтар. 00.40 «Үкілі Ыбырай». Спектакль. 02.00- «Көкжалдар мекені». 03.30 Телехикая.

6.15 «Идеальный ремонт». 7.00 «Москва. Три вокзала-2». Телесериал. 8.30 «Таңғы пошта». 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Смак». 9.45 «Роман в письмах». Кино. 11.35 «Фабрика грез». 12.05 «Идеальный ремонт». 13.00 «Игры разума». Телесериал. 13.55 «Ду қол шоколад». 15.00 «Аялаған Астана». 15.40 «Нечаянная радость». Кино. 20.00 «ФИФА. Футбол-14». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 Жаңалықтар. 21.45 «Тілші түйіні». 22.15 Жаңалықтар. 22.30 Ауа райы. 22.35 «Кешкі кездесу» бағдарламасы. 00.05 «П@УTINA». 00.40 Футболдан Əлем чемпионаты 2014 ж. Тікелей көрсетілім. 03.15 «Москва. Три вокзала-2. Телесериал.

деп бағалаудың дұрыстығын атап өтті. Сондай-ақ, ғалым Баян батырдың жəне басқа да іріірі батырларымыздың шаңды жорықта қаза болғандығын, Сары мен Баян батырлардың Ақжал руднигінің ар жағында жерленіп, қазір ол жердің Сары-Баян қыраты аталып кеткендігін баяндады. Ал профессор Зиябек Қабыл динов өзінің "Қазақжоңғар қарым-қатынастары: ерекшеліктері мен ахуалдары" атты баяндамасында: «Жақында Ұлттық тарихшылар конгресі кітапханасының айдаршасымен сериялап тарихи кітаптар шыға бастайды. ЖОО мен, колледждің жаздыгүні 2-3 ай сенделіп жүретін 300 мыңға жуық студенттері бар. Соларға жақын уақытта үлкен аға-апаларымыз дүниеден өтпей тұрғанда кем дегенде 5 жыл ішінде жалпыұлттық акция өткіздіртіп, ел-аузында жүрген тарихымызды жинасақ, нұр үстіне нұр болар еді. Соның ішіне батырлар, ауыл тарихы, əлі күнге дейін толық зерттелмеген ашаршылық,

7.00 «Махаббат мерейі». Телехикая. 8.30 «Айбын». 9.10 «Роботым екеуіміз». Балалар уақыты. 10.00 Куб удачи. Лотерея. 10.10 Мультфильм. 11.00 «Беляночка и Розочка». Кино. 12.00 «Болт и Блип спешат на помощь». Мультфильм. 13.20 «Ас арқау». 13.45 «Времен связующая нить». Гала-концерт. 15.30 «ТВ Бинго». 16.30 «Путь к Победе». Деректі фильм. 17.40 «Мен көрген соғыс». Деректі сериал. 18.10 «Көзкөрген». 18.50 «Сол бір кеш...». 20.00 «Жеті күн». 21.00 «Жеті күн». 22.00 «Мерзлая земля». Кино. 23.40 «Отты аспан аясындағы қамал». Кино. 02.00- «Көкжалдар мекені». 03.30 Телехикая.

6.00 «Москва. Три вокзала-2». Телесериал. 7.50 Жаңалықтар. 8.05 «Тілші түйіні». 8.30 Жаңалықтар. 8.45 «Воскресные беседы». 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Великая война. Битва за Берлин». 10.10 «Қазлото». Тікелей көрсетілім. 10.55 «Чувство юмора». 12.10 «Большой взрыв». 13.00 «Игры разума». Телесериал. 13.50 «Большая разница ТВ». 15.50 «Кеш жарық, Қазақстан!». 16.55 «Примета на счастье». Кино. 20.00 «FIFA. Футбол-14». 21.00 «Аналитика». 21.40 Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Тікелей көрсетілім. 00.15 «Истина где-то рядом». 00.40 Əлем чемпионаты 2014 ж. ФИФА. Тікелей көрсетілім. 03.15 «Москва. Три вокзала-2». Телесериал.

саяси қуғын-сүргін құрбандары кірістірілсе деген тілек бар», деп ғалымдарға ұсыныс тастады. Жиында бірнеше баяндамалар тыңдалды. Əрбір баяндама сайын ғалым дар оны талқыға салып, түрлі пікірлер айтып отырды. Сөйтіп Баян батырдың жан-жақты қырлары ашылып, оны келер ұрпаққа үлгі-өнеге ретінде көрсетудің амалдары қарастырылды. Бірі батыр жайлы кино, мультфильмдер түсірілу керек десе, енді бірқатары батырдың тұлғасын, ерлігін сипаттайтын кітаптар шығарылуы қажет дейді. Іс-шараға жетекші тарихшы ғалымдармен қатар мұғалімдер жəне БАҚ өкілдері қатысты. Елімізде ұлттық əлеуеттің дамуына септігін тигізер осындай жиындар көптеп өткізіліп тұрса, құбақұп болар еді. Өткеніңді білмей болашаққа қадам баса алмайсың. Ілияс Омаров айтпақшы, болашақта «ішкенге мəз, жегенге тоқ ұрпақ болмасын». Тарихты білу – келер ұрпаққа парыз. Назым ҚАЙРАТ.

Асадтыѕ жеѕісі баянды болса игі Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Міне, үш жылдан бері қантөгістен көз ашпай келе жатқан Сирияда президент сайлауы өтіп, онда Башар Асадтың жеңіске жеткеніне біршама уақыт болса да, ол жайындағы əңгіме əлі жалғасып жатыр.

Бұл жеңіс елге тыныштық əкеле ме, Асадқа ол баянды бола ма деген сауал көп адамды мазалайды, жауап та əртүрлі. Оның жеңіске жетуіне байланысты оны ақтап сөйлейтіндердің саны да біршама көбейгендей. Тіпті, қазақ баспасөзінде де оның өз халқына жасаған «жақсылығы» ауызға алынып жатыр. Екінші жақ бұрынғысынша Асадтың қатыгез диктатор екенін, халыққа жасаған қиянатын жалғастыра беретінін айтады. Сайлаудың нəтижесі не дейді? Башар Асадқа сайлаушылардың 88,7 пайызы тектен-тек дауыс бергені ме? Оның қарсыластары бизнесмендер Хасан Əбдел Илляхи ан-Нури мен Махер Əбдел Хафиз Хаджар 4,3 жəне 3,2 пайыз ғана дауыс алған. Сайлауға қатысқандар да көп болған – 73,42 пайыз. Мұны халықаралық байқаушылар да растайды. Рас, елдің 14 провинциясының біреуінде, Асадқа қарсыластар бақылауындағы провинция да сайлау өтпеген. Бірақ қал ған жердегілердің пікірінен қорытынды жасауға əбден болады. Сөйтсе де, сайлаушылардың басым көпшілігінің Асадқа дауыс беруінің бүкілхалықтық қолдау деп те тұжырымдау қиын. Сарапшылардың біршамасы мынадай пікір айтады: үшжылдық аласапыраннан шаршаған халық оған тоқтау қоятын адамды іздегенде, Башар Асадтан басқа ешкімді таппады дейді. Бұл сайлауға халық сенім артатындай жаңа тұлға түскен жоқ. Жоғарыда аталған бизнесмендерден не

үміт, не қайыр. Билікке олар келсе, жағдай бұрынғыдан да қиындар еді. Мынадай бір мысал келтіріледі. Осы елден қашып, Ливанды паналаған босқындардың көпшілігі, тіпті, Асадқа қарсылар да, соған дауыс берген көрінеді. Ел тағдырын ойлап. Енді сайлаудан кейін, Асад жеңгеннен кейін елде тыныштық орнай ма? Ешкім де, қайта сайланған президенттің жақтастары да оны құптап жауап бере алмайды. Билік өз орнында қалды, оған қарсылар да өз орнында. Олардың мəмілеге келе алмайтыны белгілі. Ішкі қайшылықты былай қойғанда, сыртқы қайшылық та өзгерген жоқ. Сайлау нəтижесін құптағандар алдымен Иран, Ресей болса, оларға Қытай мен Ирак қосылар. Қарсылар ше? Сауд Арабиясы, Катар, басқа да осы аймақтағы араб монархтары сайлаудың нəтижесімен келісе қойған жоқ жəне көтерілісшілерді қаржылай қолдай беретіні де анық. Бұған сол сайлауды жай даурықпа санаған «мықты жетілік» елдері басшыларын, бүкіл Батысты қосыңыз. Бұл сайлау Башар Асадтың позициясын біршама күшейткені де анық. Бірақ оны біржола жеңіс санау қиын. Сирия – барынша милитарланған ел. Оның тек химиялық қаруынан құтыла алмай бүкіл əлем əлек болғаны белгілі. Жай қаруы да қисапсыз. Сол қару күшімен билік өзін қорғап та отыр. Қаруға сеніп қаншаға барасың. Сол қаруға қарсы күшті қарулар табылып, ол қолданылса ше? Сириядағы қазіргі жағдай аса күрделі. Экономикасы күйзелген. Көршілерімен де қолайсыз жағдайда. Бұл елден босқан халық көршілерінің мазасын кетіріп отыр. Алыстағы одақтастардың созған қолы кейде жетіп, кейде жетпейді. Содан да Асадтың сайлаудағы жеңісі баянды болады, ол билік тізгінін босатпайды деп тұжырымдау қиын.

Кїрдстанныѕ ойында бґліну бар Əңгіме Ирак республикасының солтүстігіндегі Күрдстан автономиясы туралы болып отыр. Бұл автономия орталық өкіметтің қарсылығына қарамай, өз аумағында өндірілген мұнайды сыртқа шығару жөнінде өзінше шешім қабылдаған.

Олар келісімді Түркиямен жасасыпты. Былтырғы жылдың аяғында жасалған сол келісім жақында 50 жылға ұзартылған. Əрине, бұл Ирак басшылығының наразылығын туғызып, тіпті, ашу шақырғандай болғанда, күрдтер бүйтіп күш көрсетсеңдер, референдум өткіземіз де бөлініп кетеміз деп қорқытқан көрінеді. Бағдат бұдан шын мəнінде қорықты деуге болады. Өйткені, қазіргі заманда бөліну, референдум дегеннің өзі сəнге айналғандай. Жұрт қит етсе бөлінуді алға тосады. Жай əлсіздеу елден емес, тіпті, əлемдегі ең қуатты державалардан да бөлініп кетуді ойлайтындар бар. Оған күштілердің өзі тосқауыл қоя алмай жатқанда, Ирак бір аймағынан оп-оңай айырылып қалуы əбден мүмкін. Оның үстіне күрдтер Түркиядай қуатты елге арқа сүйейтінін аңғартқан. Бұл жерде ирактық күрдтердің əрекеттерін жөн деудің қисыны жоқтай. Əдетте екі ел арасындағы қарым-қатынасты сол елдердің орталық өкіметтері жүргізуге тиіс қой. Ал бұлар орталық өкіметті мойындамай, шетелге, бұл жерде Түркияға, мұнай сатып, одан түскен қаржыны түгел өздерінде қалдырып отыр. Ал елдің заңы бойынша, ол қаржының 87 пайызы орталық қазынаға түсуге тиіс. Олардың бір уəжі бар: Бағдат бұған дейін автономияға мемлекеттік бюджеттен қаржы

бөлуді доғарған екен. Ал бұл автономияда экономикалық қиындық тудырған. Сөйтіп, автономия мен орталық өкімет арасында шиеленіс туған. Əрине, өз іштерінде реттелуге тиіс дау. Сол дау реттелмегендіктің ақыры оның ел ауқымынан асып, шетелмен арадағы қатынасқа жалғасып отыр. Қалайда кінə өздерінде. Ел ішінде ынтымақтың жоқтығында. Осы жерде Түркияның əрекетіне де таңданасың. Көрші елдің ішіне іріткі салғандай, орталық өкіметпен емес, оның бір аймағы мен келісім жасағаны қалай дейсің. Рас, соңғы кезде бұрын белгіленген маршрутпен Ирактан Түркияға мұнай жеткізуге біршама кідірістер болған екен. Бəрібір, мəселе Ирак республикасының бір аймағымен емес, оның орталық өкіметімен шешілуге тиіс емес пе? Ал Түркияның өзі басқа бір елдің өзінің бір аймағымен сепаратистік келісім жасауына ешқашан да жол бермесі анық. Күрдтер мəселесі көптен бері сөз болып келе жатқаны белгілі. Аумағында осы халық тың өкілдері бар мемлекеттер əрқашан бұл мəселеге кезігіп жатады. Сондай елдің бірі – Ирак. Мұн дағы халықтың бестен біріндейі – күрдтер. Олар жеке өз мемлекеттігін құру жолында күресіп келеді. Бұл күрес бірде күшейіп, бірде бəсеңсиді. Сірə, қазіргісі сол күшейген сəті болса керек. Мұның аяғы қалай боларын болжау қиын. Бұл даудың шиеленісуінде Ирак өкіметінің (премьер-министр Нури Малики) де, автономия басшылығының (премьермиинстрі Нечирван Барзани) да үлестері бар. Тіл табысудан бұрын олар дауға ілік іздеп, өз мүдделерін жүзеге асырғылары келеді.


16

www.egemen.kz

Кеше, маусымның 12-нен 13-не қараған түні, Астана уақытымен 00 сағат 15 минутта (біз тіпті «бүгін» деп сөйлесек те болады) Бразилияның Сан-Паулу қаласындағы «Коринтианс» стадионында əлемнің XX чемпионатының салтанатты ашылу рəсімі қанат жайды. Чемпионаттың ашылу рəсімі аяқталған соң, стадион ойынға дайын етілгеннен кейін алаңға Бразилия жəне Хорватия құрамалары шығып, аламанға ат қосылғанын айғақты етті. Сонымен, көптен күткен футбол тойы да басталып кетті.

13 маусым 2014 жыл

 «Егеменге» елден келді

ОРАЛУ Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

ДЇНИЕНІЅ ДОП ДОДАСЫ

БАС-ТАЛ-ДЫ! Ќаќпаєа автогол тасталды... Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Шара театрландырылған көрініспен ашылды. Ол ұшып бара жатқан доп пішініндегі алаңқайда керуен керді. Көріністердің басы тербетілген ағаштар шоғырынан бастау алды. Жасыл желекті желбіреткен бұл сахналық сипат сосын көшіп жүрген көк өскіндер мен гүл қауыздарына ұласты. Бұлардың соның ала каноэ қайығын ескен осы жердің байырғы тұрғыны болашаққа қарай жүзіп келе жатты. Көріністің келесі кезеңін барабаншылар мен бишілер іліп əкетті. Бұлардың соңғылары бразилиялықтардың əрі ұлттық биі, əрі жекпе-жек құралы болып табыла-

тын капоэйраның беделін бекемдей түсті. Жалпы, бұл көріністерді бейнелеуге алты жүзден астам гимнасшылар, акробаттар жəне бишілер тобы қатысты. Бұлардың бəрі бельгиялық режиссер Дафне Корнэнің жетекшілігімен жүзеге асты. Салтанаттың шарықтау шегі алаңға америкалық əйгілі əнші Дженнифер Лопестің шыққан сəтімен сəйкес келді. Ол мұның алдында Piybull деп аталатын америка-куба біріккен рэперімен жəне бразилиялық орындаушы Клаудиа Лейттемен бірге осы мундиальдың «Біз біргеміз» (We Are One) деп аталатын ресми əнін жаздырған екен. Бір айтатыны, стадионда əуеннің португал тілінде емес, ағылшынша айтылғанына жергілікті жанкүйерлердің көпшілігі реніш білдіргендей болды. Алайда, ұйымдастырушылар мұны көпшілік бара-бара бұған да көндігіп кетеді деумен түсіндірді.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Бұған қоса, Сан-Паулу штатының он рет чемпиондығына қол жеткізді. ФИФА-ның ұйғарымы бойынша XX ғасырдың ең үздік футболшысы атанған адамды стадион толы жұртшылық зор қуанышпен қарсы алды. Ал осы сəтте спорт кешені аясында қолдарына бақытты билет ұстаған 65 мыңнан астам жанкүйер дүркіреп отыр еді. Міне, осы 65 мыңнан асып түсетін көпшілікпен қатар, жер-жаһанның сол сəт көгілдір экран алдына байланған бір миллиардқа жуық тұрғыны дүниелік дода дүбірінің басталғанын паш ететін жан тебірентерлік тарихи оқиғаға куə болды. Бұл жолы алаңның тура ортасына қойылған ала бауыр допты бірінші болып тебу құқығы аяғы жансызданып қалған мүгедек жігітке берілді. Бұл үшін арбасынан шығарылып, футуристік экзоскелетпен алаң ортасына жеткізілді. Оның аяғы осылайша допқа тиюімен бірге кезекті əлем чемпионаты ресми түрде басталған болып саналды. Сан-Паулудың басты спорт аренасы туралы сөз болып жатқанда, біздің тоқталмай өте алмайтын тағы бір жағымыз бар. Шыны керек, бұл – баяғы «Коринтианс» емес. Осы чемпионатқа арналып, оның орнына мүлдем жаңа ғимарат салынған. Жергілікті билік оған еді «Итакеран» деген атау беріпті. Дегенмен, 30 миллиондық көрермендер армиясы бар «Коринтианс» клубы өз қонақтарын осында қабылдайды. Аталмыш команда биылғы мамыр айында ғана пайдалануға берілген бұл кешендегі бірінші ойынын Флорианополистің «Фигейренсе» жасағымен өткізіп, 0:1 есебімен ұтылып қалыпты. Басқаша айтқанда, жаңа стадиондағы алғашқы голды оның иелері емес, меймандар соғып кеткен ғой. Бірақ біздің назар аударғымыз келіп отырғаны басқа жайт. Айтпағымыз, таяу күндерде ФИФА бас хатшысының бас ауруына айналған стадиондардың қатарында жылы тоқтайтын футболдағы манса- осы нысан да болды. Бұдан бір ай бұрын бын, – соңғы екі маусымды Нью-Йорктің ондағы 20 мың орындықтың жоқ екені əлем «Космосына» арнағаны болмаса, – түгелдей футболының тізгінін ұстағандарды біраз дерлік бір ғана ұжымда, осы Сан-Паулудың абыржытып қойған. Бұқаралық ақпарат «Сантос» командасы құрамында өткізді. құралдарының мəліметінше, құрылыс Осында жүріп, Бразилия құрамасы сапында жұмыстары өте кеш, 2011 жылы басталған əлемнің үш дүркін чемпионы атанды. Бұдан сияқты. Мұнда басында жобаланған 850 млн. бөлек, «Сантоспен» бірге елдің алты мəрте реалдың орнына бір миллиардқа жуық ақша алды болып, бес рет Кубогын жеңіп алды. жаратылып кетіпті. Чемпионаттың салтанатты ашылу рəсімі өткізілгеннен кейін Астана уақытымен түнгі сағат 02.00-де алаңға Бразилия жəне Хорватия құрамалары шықты. Ойын 3:1 есебімен бразилиялықтардың жеңісімен аяқталды. Төрт голдың төртеуін де алаң иелері салды... Иə, алғашқы ойындағы алғашқы голды бразилиялық Марсело Виейра өз қақпасына өзі соғып, қатты өкініште қалды. Міне, сол сəт көз алдыңызда. Дегенмен, Бразилияның аты – Бразилия. 29-шы, 71-ші минуттарда осы чемпионаттың басты жаңалығы, жарық жұлдызы болады деп шамаланып отырған Неймар, 90-шы минутта Оскар салған үш доп ойын тағдырын шешті. Рас, 71-ші минутта хорваттар қақпасына белгіленген пенальтидің қаншалықты əділ екендігіне күмəн келтірушілер көп болатын сияқты көрінеді. Осымен, 31 күнге созылатын аламан да басталды. Қуаныш молынан болсын, жанкүйер! Рас, планета футбол біріншілігінің ашылуын Олимпиялық ойындардың салтанатымен салыстыруға болмайды. Ол қалай дегенде де ауқымдылығы мен мазмұны жағынан ешқашан Олимпиадамен шендес келе алмайды. Соған қарамастан, рəсімнің сценариін жасаушылар онда көрермен үшін күтпеген жағдайлардың көп болатын жағын қарастырып бағыпты. Тағы бір айтатын жайт, Сан-Паулу «футбол королі» Пеленің де отаны болып саналады. Олай дейтініміз, басқа штатта туғанымен, Эдсон Арентос ду Насименту бар футболшылық ғұмырын осы аймақта өткізген. Бүгінде жасы 73-ке келіп отырған ардагер өзінің 1956 жылы басталып, 1977

Балдəурен балғын шағы мен мектеп қабырғасында өткізген жасөспірім кезеңін елжіреп, емірене еске алмайтын жан сирек. Қалай дегенде де бұл адамның ең алаңсыз, қамсыз кезі. Өзі табал дырығын аттаған алтын ұя – мектебіне еркелейтін шағы. Жа рықтық Қадыр ағамыздың «Мектеп» деп аталатын бір тамаша өлеңінің соңғы түйіні былайша өрілмеуші ме еді. Амал не, арман етіп серкелікті, Аңқау кез мезгілінен ерте өліпті. Өмір де мектеп дейді, өмір бірақ, Мектептей көтермейді еркелікті. Рас қой. Қайран, Қадағаң, қалай дəл тауып, əдемі ой түйе білген десеңізші. Сөз жоқ, өмір мектептегідей еркелікті көтере алмайды. Мектепке деген сағыныштың басты сыры мен сиқыры да осында. Əлдеқашан мектеп бітіріп кеткен түлектердің ұшқан ұясына бір соғып, оралғысы келіп тұратыны да сондықтан десек ше? Бұл арада ең басты айтайын дегеніміз – биылғы соңғы қоңырау күні Орал өңірінде мектеп бітіргендеріне 20, 30, 40 жəне 50 жыл болған түлектердің қалың тобы ой мен қырдан бас қосып, ұшқан ұяларына қайта оралды. Бұл – парасаттылық пен бекзаттықтың көрінісі. Мектепке əрі бір кездерде өздерін оқытқан ұстаздарға деген шəкірттік құрмет пен ілти паттың белгісі. Сондай-ақ,

мұндай емен-жарқын кездесулер – бұрынғы мектеп бітірушілер мен бүгінгі түлектердің арасындағы сабақтастық қарым-қатынастарды жалғастыра алатын тəлімі мен тағылымы мол шара. Ал, таза адами тұрғыдан қарастырғанда мектепке оралу – əр адамның ойын да, бойын да кəдімгідей сергіте алатын, «балалық шаққа саяхат» жасаудың таптырмайтын тетігі. Бала кезге деген сағыныш сартабын басудың өрісті де өнегелі жолы. Бұл жөнінде Мұхит атындағы Қаратөбе орта мектебін 1964 жылы бітірген түлектер атынан кездесуден кейінгі əсерлерін «Егеменнің» облыстағы меншікті тілшісімен бөлісуді қажет деп тапқан зейнеткер ағамыз Төлеген Сафуллин сыр тиегін былайша ағытты: – Біз биылғы 25 мамыр кү ні арада 50 жыл өткен соң республикамыздың əр түкпірінен ұшқан ұямызға құйылған кезде туған жер төсінде жиделер гүлдеп, жұпар иісі көкіректі жарып тұрғанына куə болдық. Көптен естілмеген бозторғай əні мен орман көкегінің үніне құлақ түрдік. Жанымыздан зузу етіп ұшқан айыр-құйрық қарлығаштарға сүйсіне қарадық. Аудан орталығының іргесінен ағатын Қалдығайты өзені де сол баяғы күйінде. Біз сол күні бұрынғы мектеп директоры Елтай Кахов жəне ол кісінің зайыбы, Батыс Алашорда көсемдерінің бірі Бижан Жанқадамовтың қызы Сара Бижановамен бірге 1918

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Батыс Қазақстан облысы.

 Достық дəнекері

Алтай аймаєыныѕ адамдары Шыєыс Ќазаќстан жўртшылыєыныѕ гуманитарлыќ кґмегі їшін алєыс айтты Таяуда Ресей Федерациясының Алтай аймағында алапат тасқын болып, адам шығыны да орын алған болатын. Шекаралас өңірге шығысқазақстандықтар жедел гуманитарлық көмек көрсеткен еді. Бұл туралы («Көмек керуені», «ЕҚ», №110, 6 маусым, 2014 жыл) жуырда жазғанбыз. «Көрші ақысы – тəңір ақысы» деп халқымыз бекер айтпайды. Шығыс өңірінің көршілік ізгі ниетіне барнаулдықтар шексіз ризашылығын білдіріп отыр. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

«Жақын көршіміз – Қа зақстан Республикасының Шығыс Қазақстан облысы алғаш қылардың бірі болып су тас қынынан зардап шеккендерге көмек көрсетті. Үш күннің ішінде ғана гуманитарлық жүк жиналып, 5 маусым күні Алтай аймағының орталығына келіп жетті. Көмекті баршасы көрсетіп жатыр. Дегенмен, шекаралас Шығыс Қазақстан облысының Бородулиха, Шемонайха, Зырян, Бесқарағай аудандары ең үлкен үлестерін қосты». Ресейлік «Алтайская правда» газеті 6

маусым күнгі санында «13 тоннадан астам ұн мен жастық тиеген жүк машинасы: Қазақстан Республикасынан Алтай аймағына 4 контейнер гуманитарлық көмек келді» деген тақырыппен жариялаған мақаласында осылай деп жазды. Шығысқазақстандықтар керуенін бастап барған Васи лий Ахаевтың айтуынша, гума нитарлық жəрдемнің ішінде ересектер мен балаларға арналған киімдер, 100-ден астам төсек-орын жабдықтары, резеңке етік, азықтүлік, өсімдік майы, 5 тонна макарон, 13 тоннадан аса ұн бар. 7 млн. теңгеден астам тұратын жүктің жалпы салмағы 50 тоннаға жуық.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

жылы Батыс Алашорда съезі өткен орынға барып, тəу еттік, – деді ол. Бұдан кейінгі кезеңде Төлеген ағамыз жоғары білім алу бұдан 50 жыл бұрын Қаратөбе орта мектебін бітірген барлық түлектердің асыл арманы болғанын айтып берді. Олар осы мақсаттарына қол жеткізді деуге де болатын секілді. Өйткені, 11-сыныпты бітірген 23 ұл-қыздың 18-і сол жылы жоғары жəне арнаулы оқу орындарына түсіпті. Олардың арасында бүгінгі күні есімдері елге танылған ұстаздар мен дəрігерлер, мəдениет, өнер қайраткерлері мен ғалымдар, ел басқарған азаматтар да баршылық. «Ал он жыл емес, он бір жыл оқыған себебіміз, қосымша «Малшы-механизатор» мамандығын алып, оны аттестатқа түсіру үшін бір жылды артық оқыдық. Тəйірі, ауыл баласы малдың жайы мен тіркемеші болуды білмейтін бе еді. Текке кеткен жыл болды мұнымыз. Бұл КСРОдағы хрущевтік кезеңнің соңғы жылы еді», дейді Т.Сафуллин. Сірə, партадан басталатын ең алғашқы махаббат, «терезенің жақтауына қыздардың атын ойып жазатын» мөлдір сезім, ұстаздар мен ата-аналар туған жер топырағы, сағыныш пен қимастықтан тұрса керек. Ендеше, «Егеменге» 1964 жылы түлеп ұшқан армандастары мен құрдастарының ақжарма аманаттарын айта келген Төлеген ағамыз əлгінде айтылған екі сөзге, яғни сағыныш пен қимастық сезімдеріне екпін түсіруімізді өтініп еді. Əлбетте, біз ол кісінің айтқанына қиянат келтірмей, осы жолдарды жазғанды жөн деп білдік.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

«Алтай – біздің ортақ үйіміз» халықаралық үйлестіру кеңесінің хатшысы Борис Ларин Шығыс Қазақстан облысымен қарымқатынас қарапайым əріптестік шеңберінен шығып, ізгі іске ұласқанын жеткізді. – Біздің байланысымыз жылы көршілік қатынасқа жалғасты. Қазақстанның көрсеткен көмегі біз үшін өте қажет жəне маңызды, – деді Б.Ларин. Əрине, Шығыс Қазақстан өңірі Ресейдің Алтай аймағына алғаш рет көмектесіп тұрған жоқ. Николаевка елді мекенінде болған өрт кезінде зардап шегушілерге жəрдем беріп, Николаевка мектебіне тұтас компьютер сыныбын сыйлаған болатын. Оны барнаулдықтар ұмыта қойған жоқ. Қазіргі кезде шығысқазақстандықтар жолдаған гуманитарлық көмекті төтенше жағдай қызметкерлері зардап шеккен тұрғындарға таратуда. Шығыс Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 8 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №331 ek

13062014  

1306201413062014

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you