Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№49 (28273) 13 НАУРЫЗ БЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Балмўздаќты «вафель» стаканымен жеуді їйретті 3-бет Білім берекесі бірлікте 4-бет «Дала əуендерінен жаралєан елімніѕ келбетіне єашыќпын...» 5-бет Діни экстремизм 6-бет

● Оралмандар – Отан деп оралғандар

Істіѕ кґзін тапќанєа мїмкіндік мол Еліміздің шығыс өңірінде өмір сүріп жатқан қандастарымызға қанатты қамқорлық жасалып жатқанын жуырда жазған болатынбыз («Оңтүстікте халық көп, жер аз. Ал бізде жер көп, халық аз...», №31, 14.02.2014 ж.). Шынында, шыбық қадасаң көктей жөнелетін шұрайлы шығыс өңіріне қоныс аударған ағайындардың ахуалы жыл өткен сайын айтарлықтай алға басып келеді. Істің көзін тапқан, маңдайдың терін сүрткен жанға мұнда мүмкіндік мол.

Ќоєамдастыќ ќызметіне ќатысты ќабылдау Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Бас хатшысы Тайыр Мансұровты қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында ұйымның қазіргі қызметінің мəселелері, алдағы кезеңге арналған жоспарлар, сондай-ақ, Еуразия кеңістігіндегі интеграциялық үдерістердің іске асырылу жайы талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттердің интеграциялық құрылымдар аясындағы көптарапты өзара ықпалдастығының негізін қамтамасыз ету бағытында

атқарылып жатқан жұмыстардың маңыз дылығын атап өтті. Сондай-ақ, Қазақстан Президенті елдердің технологиялар мен бизнес саласындағы тиімді ынтымақтастығына септігін тигізетін интеграциялық институттар қызметінің жемісті нəтижелеріне назар аударды. Т.Мансұров ұйымның алдына қойылған міндеттердің іске асырылуы жəне ЕурАзЭҚ-қа мүше

мемлекеттер халықтарының мүдделері үшін экономикалық интеграцияға қол жеткізуге бағытталған жұмыстар туралы айтты. Бас хатшы Мемлекет басшысының бұдан 20 жыл бұрын М.Ломоносов атындағы Мəскеу мем лекеттік университетінде мемлекеттердің Еура зиялық одағын қалыптастыру ту ралы алғаш ұсынған бастамасы посткеңестік кеңістіктегі эконо микалық интеграцияға негіз қалағанын атап көрсетті.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Ашыќтыќ заѕсыз əрекеттердіѕ алдын алады Кеше палата Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен өткен жалпы отырыста Мəжіліс бірінші оқылымда меншік құқығын қорғауды күшейту, шарттық міндеттемелерді қорғауды кепілдендіру жəне оларды бұзғаны үшін жауапкершілікті қатаңдату мəселелері бойынша өзгерістер енгізу туралы заң жобасын мақұлдады. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жаңалықтар Азаматтық кодексінің тиісті актіні шығарған мемлекеттік органның немесе лауазымды адамның кінəсіне қарамастан, заңсыз актілерді шығару салдарынан меншік иесіне

келтірілген шығындарды өтеу туралы 267-бабының редакциясын нақтылауды ұсынып отыр. Бұған қоса, заң жобасында нақты жылжымайтын мүлік объектісі бойынша ақпарат құқық иеленушінің келісімімен өзге де тұлғалардың сұрау салулары бойынша берілетін жəне құқық иеленушінің

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы А.Мұхамедиұлын Қазақстан Республикасының Мəдениет министрі қызметіне тағайындау туралы

Арыстанбек Мұхамедиұлы Қазақстан Республикасының Мəдениет министрі болып тағайындалсын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 11 наурыз №766

Арыстанбек МҰХАМЕДИҰЛЫ

1963 жылы туған. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебін бітірген. Тарих ғылымдарының кандидаты. Консерваторияны бітіргеннен кейін Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының мемлекеттік симфониялық оркестрінде мамандығы бойынша жұмыс істеді. 1991-1994 жылдары республиканың Мəдениет министрлігінде маман, министрдің көмекшісі болып еңбек етті. «Гүлдер» мемлекеттік ансамблінің директоры, Республикалық ұланның Президенттік оркестрінің бастығы, Мəдениет, ақпарат жəне қоғамдық келісім министрлігінің Республикалық жəне халықаралық мəдени бағдарламалар дирекциясының бас директоры, «Қазақ əуендері» акционерлік қоғамының президенті қызметтерін атқарды. Мəдениет жəне ақпарат вице-министрі қызметіне тағайындалды. Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің бас инспекторы, сектор меңгерушісі болып жұмыс істеді. 2008 жылғы сəуірден – Т.Қ.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры.

Хроника Мемлекет басшысының Жарлығымен Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрі қызметінен босатылды. *** Мемлекет басшысының Өкімдерімен: Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі қызметіне тағайындалды; Арыстанбек Мұхамедиұлы басқа жұмысқа ауысуына байланысты Т.Қ.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры қызметінен босатылды.

келісімінсіз осындай ақпаратқа қолжетімділік алуға құқығы бар тұлғалардың түбе гейлі тобы айқындалатын нормалар көзделіп отыр. Сонымен қатар, заң жобасымен нотариалдық куəландырылған мəміле жасасқан жағдайда жылжымайтын мүлікке құқықты міндетті түрде электрондық тəртіппен мемлекеттік тіркеу белгіленеді. Осындай жəне де басқа жаңашылдықтарды Заңнама жəне сотқұқықтық реформа комитетінің мүшесі Мұхтар Тінікеев қосымша баяндамасында түсіндіріп өтті. (Соңы 2-бетте).

Жаѕа басшыны таныстырды Премьер-Министр Се рік Ахметов Мəдениет ми нис трлігінің ұжымына ведомствоның жаңа басшысы Арыс танбек Мұхамедиұлын та ныстырды, деп хабарлады Пре мьер-Министрдің баспасөз қызметі. «Мемлекет басшысының Жар лығымен Арыстанбек Мұха медиұлы Мəдениет министрі болып тағайындалды. Мемлекет басшысы сізге осынау жұмыстың маңызды саласын сеніп тапсырды. Президент көпұлтты Қазақстанның мəдениетіне, төзімділікті нығайтуға, ұлтаралық келісімге ай рықша көңіл бөледі», деген Үкімет басшысы Мəдениет министрлігінің жаңа басшысына жұмыста табыстар тіледі. Премьер-Министр, сондай-ақ, ведомствоның бұрынғы басшысы Мұхтар Құл-Мұхаммедке атқарған жұмысы үшін алғыс білдірді. М.Құл-Мұхаммедтің басшылығымен мəдениет жəне ақпарат саласында белгілі бір нəтижелерге қол жеткізілді, деген С.Ахметов «Сіз отандық мəдениет пен өнердің дамуына елеулі үлес қостыңыз», деп оның еңбегін атап өтті. Мемлекет басшысының Өкімімен М.Құл-Мұхаммедтің Президент кеңесшісі болып тағайындалғанын еске саламыз.

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Шығыс Қазақстанға қоныс аударған қандастарымыздың қарымды тіршілігі Өскеменде тұңғыш рет өткен облыстық отандастар форумында да аңғарылды. Айталық, отандастар арасында «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы арқылы несие алып, кəсіп көзін ашып жатқандардың күннен-күнге көбейіп келе жатқаны қуантып отыр. Өткен жылы 68 оралман өз

ісін ашуға 155,4 млн. теңге алыпты. Олар қаржының басым бөлігін мал жəне егін шаруашылығын дамытуға жұмсаған. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы Төрағасының

орынбасары Сұлтанəлі Балғабаев отандастарымыздың жайлы тұрмыс кешіп, жақсы өмір сүруіне өңірде қолайлы жағдай жасалып отырғанын, облыс əкімі Бердібек Сапарбаевтың біліктілік танытып,

Кґрмеге дайындыќ жайы сґз болды Кеше Премьер-Министр Серік Ахметов Халықаралық көрмелер бюросының (ХКБ) Бас хатшысы Висенте Лоссерталеспен кездесті, деп хабарлады ҚР ПремьерМинистрінің баспасөз қызметі. Тараптар Қазақстан мен ХКБның Астанада ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге дайындық шеңберінде өзара іс-қимылы мəселелерін талқылады. Премьер-Министр көрменің алғашқы нысандары құрылысының басталу мерзімі туралы хабарлады. «Біз Мемлекет басшысына Көрменің сəулеттік жобасы тұ жырымдамасын ұсындық. Мамырда ЭКСПО-ның алғашқы нысандарының құрылысы басталады», – деді С.Ахметов.

Премьер-Министр көрмені өткізуді ұйымдастыру үшін барлық шарттардың, оның ішінде құқықтық жағдайлардың жасалғанын атап көрсетті. «Өткен жылдың аяғында көрменің инфрақұрылымдары мен нысандарын уақытында са лу үшін қажетті құқықтық ба за жасайтын, сондай-ақ, ЭКСПО-2017-ні өткізуге қатысты процедуралық жəне ұйымдастырушылық мəселелерді шешетін заң қабылданды. Бір сөзбен айтқанда, шешілмейтін

мəселе жоқ», – деп атап өтті Премьер-Министр. Өз кезегінде, ХКБ басшысы Қазақстанның осы жылғы маусымда көрменің ресми туын алу үшін барлық мүмкіндіктерінің барлығына сенім білдірді. «Қазақстанның қолына ресми ту маусым айында түседі, содан кейін ЭКСПО-2017-ге қаты сушы-елдерді шақыру бойынша бағдарламалар жүзеге асырыла бастайтынына сенімдімін», – деп сөзін түйіндеді В.Лоссерталес. ХКБ Бас хатшысы Қазақстанға жұмыс сапарымен келді. Сапар барысында ол ЭКСПО2017-ге дайындық жайымен танысатын болады.

● Интеграция игілігі

Аќмола мен Гродно облыстары: екіжаќты байланыстар ныєаюда Меруерт ПАЛМАХАНОВА, журналист,

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ынтымаќтастыќ ырысќа бастайды Өткен аптада Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметов бастаған өңір делегациясы Беларусь Республикасының Гродно облысында үш күндік жұмыс сапарымен болды. Құрамында ауыл шаруашылығы мен өнеркəсіп орындарының басшылары, жергілікті билік өкілдері бар ақмолалық ресми топ ынтымақты байла ныстағы əріптестерінің əр саладағы жұмыс тəжірибесімен танысты. Əсіресе, белорустық диқандар мен малшылар тіршілігіндегі соны тыныс, толымды табыс тетіктеріне, қолданыстағы үздік технологиялық қадамдарға ерекше ден қойылды. – Бүгінгі таңда Ақмола жəне Гродно облыстары ауыл шаруашылығын дамыту жағынан бір-біріне ұқсас өңірлер болып табылады. Кейбір бағыттар бойынша гроднендіктер бізден

ілгері тұр, мұның өзі біз үшін үлгі-өнеге, – деді алғаш қы əсерлерімен бөліскен делегация басшысы Қосман Айтмұхаметов. Белорустар бізге Гродно облысының фермаларында игерілген бірқатар технологиялармен танысуға қолайлы мүмкіндік туғызды. Ақмо лалық тарды сон дай-ақ, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласын дамыту, аграрлық қалашықтар салу тəжірибелері де қызықтырғаны анық. Гродно облысының губернаторы Владимир Кравцовпен жəне облыстық атқару коми тетінің төрағасы Сергей Шапиромен кездесу барысында Қосман Айтмұхаметов елімізде бюджеттік тұрғын үй құрылысын жүргізу бағдарламасы кең өріс ала түскендігін, осының нəтижесінде 2020 жылға дейін екі миллион шаршы метрге жуық тұрғын үй алаңын пайдалануға беру көзделіп отырғандығын жеткізді. Ақмола облысы қазіргі таңда индустриялық секторға белсенді бетбұрыс жасауда. Туризм саласындағы кластерлік жүйенің де қайтарымы жоғары болмақ. Өңірде егіншілік

мəдениетін көтеру, мал шаруашылығын асылдандыру жұмыстарына басымдық беріл ген. Мем лек ет əлеуметтік бағ дар лама лар дың толықтай өтелуін бақылауда ұстап, қолдау шара ларын кеңітуде. Жүзден астам ұлт пен ұлыстың өкілі мекендейтін өңірдің жарасты тіршілігі, бауырмал ықыласы бүкіл жетістіктеріміздің тірегі саналады. Осының бəрі Бела русь Республикасымен ынтымақтастық байланыс үшін жақсы мүмкіндік болып табылады. Гродно облысының губернаторы Владимир Кравцов өз кезегінде аймақтың негізгі даму бағыттары, екі ел арасындағы өзара ынтымақтастық байланыстар көкжиегі туралы баяндады. Адамдар жүрегін жылытатын кез келген қадамдарға қолдау білдірілетінін мəлімдеген ол нақты ұсыныстарын да ортаға салды. Мəселен, кездесу барысында Ақмола облысынан ай сайын 7-8 мың тонна бидай алып тұруға уағдаластық қадам жасады. (Соңы 3-бетте).

«А» КОРПУСЫНЫЅ МЕМЛЕКЕТТІК ƏКІМШІЛІК ЌЫЗМЕТІНІЅ КАДР РЕЗЕРВІНЕ ІРІКТЕУ ТУРАЛЫ ХАБАРЛАНДЫРУ

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссия «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметінің кадр резервіне іріктеу туралы хабарлайды. Хабарландырудың толық мəтіні 8-бетте жарияланып отыр.

форумды ұйымдастыруының өзі оралман ағайынның қолдаудан қалыс емес екенін аңғартатынын айтты. (Соңы 7-бетте).

АҚПАРАТТАР аєыны ● Үкіметтің резерві биыл 45 млрд. теңгеге көбейтіледі. Эконо мика жəне бюджеттік жоспарлау ми нистрі Ерболат Досаевтың айтуын ша, ол 2014 жылға арналған республикалық бюджеттің түсімдері 6 206,1 млрд. теңге көлемінде немесе бекітілген 5 773,7 млрд. теңгелік бюджетпен салыстырғанда 431,7 млрд. теңгеге өсуімен айқындалған. ● Арқалық қаласында жолдарды қайта жасауға 170 млн. теңге бөлініп отыр. Қала əкімі Ғазиз Бекмұхамедовтің баяндауынша, республика моноқалалар тізіміне енген елді мекенде қазірге дейін «Алю минстрой» жəне «Тазарту-Арқалық» серіктестіктері 49,7 млн. теңгеге көшелердің табандарын ағымдағы жөндеуден өткізген. ● Қызылорда облыстық прокуратурасы 10 кəсіпорынның жалақы бойынша қарыздарын өтеуіне себепкер болды. Қаңтар жəне ақпан айларында прокурорлық əрекет ету шаралары барысында осы еңбек мекемелері 4311 қызметкерге 482,2 млн. теңге көлеміндегі жалақыларын қайтарды. Олардың арасында «Қызылорда Авто Транс» ЖШС, «Импреза С.п.А.» АҚ секілді ірі компаниялар бар. ● Оңтүстік өлкеде биыл да Наурыз мерекесі тоғыз күнге созылғалы отыр. Облыс əкімі Асқар Мырзахметовтің бастамасымен қолға алынған той шаралары тағы атаулы күндер негізінде өтіп, жалпыхалықтық мерекенің мəн-мазмұнын ашуға қызмет етпекші. «Наурыз халқымыздың көнеден келе жатқан Наурызнама дəстүрін заманауи үлгіде қайта жаңғыртуға бағытталады», – делінген баспасөз баянында. ● Белгілі кинорежиссер Ермек Тұрсыновтың жаңа фильмі прокатқа шығады. Алдағы 20 наурыз күні тұсаукесері өткізілетін «Кемпір» атты бұл комедия Қайырғали жəне Күлпаш есімді қос қарияның өмірлерінен сыр шертеді. Режиссердің айтуынша, онда тұрпайы көріністер жоқ, оқиғалар түгелдей қазақы күлкіге құрылған. ● Ақмола облысының тілдерді дамыту басқармасын жаңа басшысы басқарады. Бұл тізгінді қолға алған 31 жастағы Арман Бердалин есімді саясаттанушы маман ең бек жолын бұқаралық ақпарат құралдарында бастап, тілдерді дамыту саласына ойысқан. Ал 2010 жылғы қыркүйектен М.Жұмабаев атындағы Ақмола облыстық əмбебап кітапханасында директор болған. BNews.kz, Nur,kz, Egemen.kz хабарлары бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

Ашыќтыќ заѕсыз əрекеттердіѕ алдын алады (Соңы. Басы 1-бетте). Отырыста Мəжіліс 1994 жылғы 28 наурыздағы Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Ресей Федерациясының Үкiметi арасындағы өнеркəсіптік авариялардың, апаттардың, дүлей зіл залалардың алдын алу жəне олардың зардаптарын жою саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге авариялық-құтқару қызметтері мен құрылымдарының мемлекеттік шекараны кесіп өтуінің оңайлатылған тəртібі туралы Хаттаманы ратификациялау туралы заң жобасын мақұлдады. Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің мүшесі, депутат Еркін Шпановтың мəлімдеуінше, көмек сұраушы Тараптардың авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарының мүшелері өткізу пункттері мен жұмыс жасап тұрған пункттерінен бірінші кезекте мемлекеттік шекараны кесіп өтеді. Талқылаудан соң Мəжіліс Төтенше жағдайлар жəне дүлей зілзалалардың қауіп-қатерін азайту жөніндегі орталықты құру туралы Қазақстан-Қырғызстан келісімін ратификациялау туралы заң жобасын мақұлдады. Тараптар Алматы қаласында тұрақты жұмыс істейтін мемлекетаралық орган болып табылатын Орталық құратынын Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің мүшесі Тұрарбек Асанов қосымша баяндамасында атап өтті. Орталық заңды тұлға мəртебесіне ие жəне осы келісімге, Орталық туралы ережеге жəне болу мемлекетінің ұлттық заңнамасына сəйкес Орталықтың артықшылықтар мен

иммунитеттеріне залал келтірмей өз функцияларын орындайды. Мəжіліс, сондай-ақ, 1928 жылғы 22 қарашадағы Халықаралық көрмелер туралы конвенцияны, оған 1948 жылғы 10 мамырдағы, 1966 жылғы 16 қарашадағы, 1972 жылғы 30 қарашадағы хаттамаларды жəне оған 1982 жылғы 24 маусымдағы жəне 1988 жылғы 31 мамырдағы түзетулерді ратифи кациялау туралы заң жобасын жұмысқа алды. Заң жобасын қабылдаудың өзектілігі Қа зақстан Республикасының аумағын да ЭКСПО-2017 халық аралық мамандандырылған көрмесін өткізуге байланысты мəселелерді заң жүзінде бекіту қажеттілігіне байланысты екендігін Ха лықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшім баев жалпы отырыста атап өтті. Заң жобасын қабылдаудың мақсаты Техни калық өтінім дерекнамасында, Халықаралық көрмелер туралы ережелерінде (Париж қ. 1928 жылғы 22 қараша) жəне (Ыстамбұл қ. 1990 жылғы 26 маусым) көрсетілген Қазақстан Республикасының өзіне жүктеген міндеттемелерді орындауы болып табылады. Мəжіліс Еуразиялық эко номикалық қоғамдастыққа мүше мемлекеттердің экспорттық бақылауының бірыңғай тəртібі туралы келісімінің күшін жою туралы заң жобасын жұмысқа алды. Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев заң жобасын əзірлеу қажеттігі бүгінгі күнде қосарланған мақсаттағы тауарлардың жаппай қырып-жою

қаруларын, жай қару-жарақ жасау, сонымен қатар, тікелей террористік қызмет үшін пайдалану мүмкіндігі тұрғысынан қауіп төндіруіне байланысты туындады. ЕурАзЭҚ кеңістігінде бақыланатын тауарлардың еркін қозғалуы Қазақстан Респуб ликасының халықаралық мін деттерін, оның ішінде жаппай қырып жоятын қаруды таратпау саласында халықаралық конвенциялар ережелерін, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі санкцияларын жəне халықаралық экспорттық бақылау режімі талаптарын іске асыру бөлігінде бұзуға əкеліп соғатыны жайында түсініктеме берді. Мəжіліс, сонымен қатар, жалпы отырысында əлеуметтік қамсыздандыру мəселелеріне енгізілетін заңнамалық түзе ту лерді жұмысқа алды. Жаңадан енгізілетін түзетулерге палатаның Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің төрайымы Дариға Назарбаева түсініктеме берді. Бұл жаңалықтар Мемлекет басшысының осы жылдың 14 ақпанындағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында жəрдемақылардың көлемін ұлғайту туралы жəне ел Президентінің Жолдауын орындау туралы тапсырмалары шеңберінде əзірленді. Сонымен бірге, палата «2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» жəне «Қазақстан Республикасы Ұлттық қорынан 2014-2016 жылдарға арналған кепілдендірілген трансферт туралы» заңдарға түзетулерді жұмысқа алды. Енгізілетін жаңалықтарға орай Мəжілістің Қаржы жəне бюджет комитетінің төрайымы Гүлжан Қарақұсова түсініктеме берді.

Ўстанымдар ўќсастыєы кґрінген конгресс Еуропа халықтық партиясының (ЕХП) шақыруы бойынша «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек бастаған делегация Дублинде өткен XXIІ конгреске тұңғыш рет қатысты. Еуропа халықтық партиясы жалпыеуропалық консервативтік центристік саяси партия болып табылады. Бүгінгі таңда ол – Еуроодақтың билеуші саяси партиясы. ЕХП Еуропа Одағының, сонымен қатар, Еуропа Кеңесінің барлық сая си институттарында өкілдік етеді. Партия құрамына 40 елдің ұлттық партиялары енген. Еуропа мемлекеттері мен үкіметтерінің 21 басшысы, Еуропа комиссиясының 13 мүшесі ЕХП мүшесі болып табылады. Конгресс жұмысына 39 елден 2000-нан астам өкіл келді. Дублинге күллі Еуропа бойынша ЕХП-ға мүше партиялар атынан делегаттармен қатар, Еуропа Одағы институттарының басшылары, мемлекет жəне үкімет басшылары, министрлер, ұлттық жəне Еуропа парламентарийлері жиналды. Аталған съезд Еуропа Одағын одан əрі институттандырудың жаңа кезеңін белгілеп берді. Съезде алғаш рет Еуропа комиссиясы Президентінің орынтағына партия

атынан жалғыз кандидат сайланды. Конгресс жұмысы аясында Б.Байбек ЕХП Вице-президенттері Марио Дэвидпен жəне Германия Бундестагының вице-президенті Питер Хинтцемен кездесті. Сондайақ, Еуропа зерттеулер орталығының төрағасы Вернар Фасслабендпен, Германия Христиан-демократиялық одағының (ХДО), яғни билеуші партиясының басшылығымен, ЕХП көш басшыларымен келіссөздер жүргізді. Кездесулер барысында центристік идеологиядағы еуропалық партиялармен ынты мақтастықты тереңдету мəселелері талқыланды. «Қазақстан Президенті, «Нұр Отан» партиясының Төрағасы Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы шеңберінде қойған жаңа стратегиялық міндеттері «Нұр Отанның» стратегияны жүзеге асыруда саяси көшбасшылық жүктелген партия ретіндегі рөлін арттырып отыр. Бүгінгі күні «Нұр Отан»

сайлау шылардың мүдделеріне, азамат тардың əл-ауқатын арттыруға көбірек назар аудару арқылы қоғамды тұрақтандыру мен біріктірудің негізгі құралдарының біріне айналды. Біздің партияларымызды центристік идеология мен «Нұр Отан» партиясының Доктринасында, сондай-ақ, Еуропа халықтық партиясының тұғырнамасында белгіленген ортақ консервативтік құндылықтар біріктіреді», – деп атап өтті Б.Байбек. Екіжақты кездесулер барысында Б.Байбек Қазақстан Респуб ликасының интеграциялық үдерістерге қатысуының жоғары маңызын атап өтті: «Мемлекет басшысы белгілеген ішкі саяси күн тəртібі əріптестерімізбен екіжақты мүдделер тұрғысынан тең дəрежелі əріптестікке Қазақстанның ашық екендігін меңзейді. Біз үшін интеграциялық бірлестіктерге қатысу экономикалық құрылысы ұқсас үлкен нарыққа жол ашып, елімізге, оның ішінде инновациялық өндірісті дамытуға ірі инвестициялар тартуға мүмкіндік береді», – деді «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары. «Егемен-ақпарат».

Инвестиция тарту бизнестіѕ ґзіне байланысты Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі жанындағы «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ-тың президенті Мақсат Мұқанов баспасөз мəслихатын өткізді. Ол елдегі экономиканың дамуы туралы баяндады. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Қазақстан экономикасының тұрақты дамып келе жатқанын баяндаған акционерлік қоғам президенті, дамыған жəне дамушы елдердің бəрі де индустрияландыру шарасын жүргізіп жатқанын айтты. Экономикалық дамуды əртараптандыру ісі Қазақстанда да мықтап қолға алынғанына тоқталып, соның негізінде индустрияландыру бағдарламасының бірінші бесжылдығында атқарылған жұмыстар жөнінде əңгімеледі. Дегенмен, экономиканы əртараптандыру бір күннің ғана шаруасы емес екеніне назар аударды. – Осы күнде елімізде өңдеушi сектор экономика өсiмiнiң негiзгi қозғаушы күшi болып отыр. Десем де, бiзде қазiр екi ұғым қалыптасқан. Олар – мақсатты экономика мен мемлекет бизнеске

кедергі келтіріп отыр деген жаңсақ пікір бар. Бұған бай ланысты айтарым, мемлекет қазіргі уақытта экономиканы əртарап тандыру бойынша жұмыс жүргізіп жатыр. Қазақстан қазіргі уақытта өзінің алдына үлкен міндет қойып отыр. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асырып, индустрияландырудың екiншi бесжылдығын əзірлеуге кіріскен. Əрине, бəрін бір уақытта жүзеге асыру мүмкін емес. Осыны ескеріп, кейбір орын алған кедергілерге түсіністікпен қарап, мемлекеттің бизнес саласындағы саясатын қолдау керек, деді М.Мұқанов. Ол биылғы жыл еліміз үшін ең маңызды кезеңнің басы екенін де айтты. Қазақстан экономикасының дамуын тұрақтандыратын индустрияландыру бағдарламасының екінші бесжылдығы ауқымды іс тер ді қамтитынын тілге тиек етті. «Шикізат экспорттаудан

оны түбегейлі өңдеп, содан кейін нарыққа шығару ісі жүзеге асқанда ғана Қазақстан қазіргі алға қойған мақсатына жететін болады», деп бір қайырды. Ол үшін мемлекет бизнестің дамуына кедергі келтіріп отыр деген жалған ұғымнан арылып, кəсіпкерлер үлкен жоба-жоспарларды қаймықпай қолға алуы керектігін алға тартты. Баяндамашы мемлекетіміз түрлі саланы өрісті дамыту мақ сатына инвестиция тарту үшін де қолайлы жағдай жасап отырғанын тəптіштеді. Сөй те келіп, «Қазақстанда инвес тицияға қолайлы жағдай жасау тек мемлекеттік шаралармен шектелмеуі тиіс. Отандық кəсіпкерлердің əлеуетті инвес торлармен жұмыс істей білу шеберлігі де осы мəселенің маңызды шарты болып табылады. Мемлекет тарапынан салықтар жəне инвестициялық жеңілдіктер тұрғысынан көптеген қолайлы жағдайлар жасалып отыр. Айрықша кедендік режімде жұмыс істейтін арнайы аймақтар құрылуда жəне олар өңдеуші сектор үшін өте қолайлы əрі ыңғайлы», деді М.Мұқанов.

● Мұратымыз – Мəңгілік Ел көлемін ішкі жалпы өнімнің кемінде 50 пайызына жеткізуді міндеттеді. Бұл да күн тəртібінен түспей келе жатқан мəселенің бірі. Бүгінгі күні Қазақстан экономикасындағы шағын жəне орта бизнестің үлесі 20 пайыз ғана. Біздің ТМД аумағындағы кейбір көршілерімізде бұл көрсеткіш 60 пайыздан асып отырғанда, біздегі осы саланың кенже қалып келе жатқаны өкінішті. Оны қолдау жөнінде қаншама заңнамалық құжаттар қабылданып, қаржылық

мұнай-газ секторының экспорттық əлеуетін сақтай отырып, басқару, өндіру жəне көмірсутектерді өңдеудің жаңа тəжірибелері керек», деді Президент. Осы орайда, Елбасы мұнай мен газ өндіру бойынша түбегейлі шешімге келу қажеттілігін ауызға алды. Жаңадан мұнай өңдеу зауытын салу мүмкіндігін де атап өтті. Үкіметке бұл мəселені түбегейлі зерттеп, ішкі рыноктағы мұнай өнімдеріне тапшылық мəселесін түбегейлі жою жол-

кəсіби жұмысшылар дайындау мақсатымен техникалық жəне кəсіптік білім берудің ұлттық жүйесі алдымыздағы 2-3 жылда толығымен қалыптасатын болды. Ал жоғары оқу орындары туралы айтқанда, Президент үлгерімі жақсы студенттерді қолдау үшін 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап шəкіртақы мөлшерін 25 пайызға көтеруді тапсырды. Денсаулық сақтау саласына келсек, ең бірінші басымдық – алғашқы медициналық-

қолдаулар көрсетіліп жатқанын да жақсы білеміз. Енді Елбасы шағын жəне орта бизнестің еркін дамуына кедергі болатын құжаттардың санын барынша қысқартып, тиянақтауға баса назар аударып отыр. Үкіметке заңның қолайлы болуын көздеп, кəсіпкерлерге қойылып жүрген шарттарды жеңілдету тапсырылды. Осындай шаралар шағын жəне орта бизнестің қарқынды дамуына серпін берер деген үміт бар. Жолдауда Елбасы: «Экономикамызда шағын жəне орта бизнестің үлесі артқан сайын Қазақстанның дамуы да орнықты бола түседі», дей келіп, бүгінгі күні елімізде шағын жəне орта бизнестің 2,4 млн. адамды қамтыған 800 мыңнан артық субъектісі бар екенін айтты. Үкіметтің алдына қойылып отырған міндеттердің бірі – барлық қалалар мен елді мекендерді сапалы жолдар арқылы қосу. Осы саланың да кешеуілдеп қалғаны экономиканың жаппай қарқынды дамуына тежегіш болып келе жатқаны жасырын емес. Инвесторлар елдің алыс түкпірлеріндегі ауыл-селоларға жол қатынасының нашарлығы себепті инвестиция салудан қашып жүреді. Ал егер барлық елді мекендерге сапалы жолдар тартылатын болса, бұл мемлекетіміздің жаппай дамуына үлкен мүмкіндік тудырады. Сайып келгенде, жол – экономиканың күретамыры де-

дарын қарастыруды талап етті. Геологиялық-барлау жұмыстарын да осы заманғы инжинирингтің жетістіктерін пайдалана отырып жандандыру қажеттігі айтылды. Электроника, лазерлік техника, коммуникациялық жəне медициналық жабдықтарға аса қажет сирек жəне шашыраңқы металдарды игеру ауқымын арттыру қажеттілігі де атап өтілді. Елбасы 2050 жылға дейінгі 35 жыл мерзімді 7 бесжылдыққа бөліп, оның əрқайсысында 30 елдің қатарына енуді көздейтін мақсаттың бір үлкен проблемасын шешуді қарастыру керектігін тілге тиек етті. Мəселен, бір бесжылдықта мобильді, мультимедиялық, нано жəне ғарыштық технологияларды игеру болса, келесілерінде роботты техника, гендік инженерия жəне т.б. салаларын қамту қажеттігі айтылды. Барынша дамыған 30 елдің қатарына енудің маңызды шарттарының бірі агроөнеркəсіптік саланы жоғары деңгейге жеткізу екені сөзсіз. Қазақстанның осынау, дəстүрлі саласын жоғары деңгейге жеткізу үшін оған салынатын инвестиция көлемінің арта түсетіндігі айтылды. Бұл салада бəсекелестікті арттырудың маңыздылығы да ауызға алынды. Ауылшаруашылық кəсіпкерлерінің өнімдері ауа райының құбылмалылығына тəуелді болудан арылу үшін ғылымның жетістіктерін, жаңа технология-

ген сөз рас. Осыған орай Елбасы да Жолдауда: «Сапалы, заманауи магистральдарсыз дамыған ел болмайды деп мен талай рет айттым. Бұған қоса, Қазақстанның қатынас жолдары оның Еуропа мен Азия, Солтүстік пен Оңтүстік арасында орналасуы тұрғысынан маңызды мəнге ие», деп атап өтті. Жоғары дамыған 30 елдің қатарына ену жолдарын айтқанда Үкіметке ұзақ мерзімді басымдықтарды дамыту бойынша да нақты тапсырмалар берілді. Соның ішінде инновациялықи н дустри ял ан дыру трен дін түзеу жəне оны күшейте берудің маңыздылығы айтылды. «Мен Үкіметке 2016-2019-жылдарға арналған үдемелі индус трияландырудың екінші бесжылдық жобасы бойынша бірқатар тапсырмалар бердім», дей келіп, Президент, алайда, индустрияландыру басымдықтарын шектеу қажеттігін де атап өтті. «Бізге дəстүрлі өндіруші секторлар тиімділігін арттыру маңызды. Бұлар – біздің бəсекелестіктегі табиғи артықшылықтарымыз. Бізге

ларды барынша мол пайдалану қажеттілігі айтыла келіп, фермерлер кооперациясы үдерісіне, жерді тиімді пайдалануға бөгет жасайтын барлық кедергілерді жою тапсырылды. Елбасы жалпы қазақ стандықтардың əлеуетін арттырып, жаңа мүмкіндіктерін ашатын заманауи іс-шараларды атап беріп, оларды жетілдіре түсу қажеттілігін алға тартты. Соның ішінде, бірінші кезекте, білім беру саласының маңыздылығы айтылды. «Ұлттық білім берудің барлық сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыстар күтіп тұр. 2020 жылға қарай Қазақстандағы 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамту жоспарлануда. Сондықтан оларға заманауи бағдарламалар мен оқыту əдістемелерін, білікті мамандар ұсыну маңызды», деді Президент. Сонымен бірге, ол таяудағы 3 жыл ішінде мектептерде орын жетіспеушілігі мəселесін толығымен шешу қажеттігін ескертті. Экономикаға аса қажетті

санитарлық көмекті дамытуға бағытталатындығы айтылды. Одан əрі Президент міндетті медициналық сақтандыру жүйесін қайтадан зерттеп, оны қайта енгізу мəселесін қарастыруды ұсынды. Жолдау «ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деген қағидатты басшылыққа ала отырып, азаматтарымыздың дұрыс тамақтанып, спортпен айналысу жолдарын жетілдіру мəселесіне де назар аударды. Барынша дамыған 30 мемлекеттің қатарына ену экономикалық жетістіктерді жоғары дəрежеге жеткізуді ғана емес, сонымен бірге, халқымыздың, барлық Қазақстан тұрғындарының мəдениетін көтеріп, саналылығын арттыруды қажет етеді. Қалтасы қаражатқа толып тұрса да, мəдениеті төмен жандар жоғары дамыған елдің сипаты емес. Елбасы өзінің Жолдауында осы мəселені де қатты ескеріп, Үкіметке бəсекеге қабілетті елдің менталитетін қалыптастыруға ықпал ететін мəдени саясаттың ұзақ мерзімді тұжырымдамасын əзірлеуді де тапсырды. Қазақстандықтарды, соның ішінде қазақ халқын елеңдететін мəселенің бірі қазақ тілінің болашағы екендігі даусыз. Еліміздің 2050 жылға дейінгі мерзімдегі дамуының негізгі бағыттарын белгілеген маңызды құжат бұл мəселені де айналып өтпеді. Жолдауда оның оқып-үйретілуі жыл сайын артып келе жатқандығы, бұл іске соңғы 3 жылда 10 млрд. теңге бөлінгендігі аталып өтті. Былтырғыға қарағанда биыл қазақ тілін білемін деуші өзге ұлт өкілдерінің саны 10 пайызға артыпты. Мұның маңызды фактор екендігін атай келе, Елбасы: «Енді ешкім өзгерте алмайтын бір ақиқат бар. Ана тіліміз Мəңгілік Елімізбен бірге Мəңгілік тіл болды. Оны даудың тақырыбы емес, ұлттың ұйытқысы ете білгеніміз жөн», деді. Халықты əлеуметтік қорғау мəселесі де Жолдаудың қамтыған мəселелерінен қағас қалған жоқ. Елбасы Үкіметке азаматтық қызметшілер еңбекақысының жаңа үлгісін əзірлеуді тапсырып, 2015 жылдың 1 шілдесінен бастап денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінің еңбекақысын – 28, білім беру саласы қызметкерлерінің еңбекақысын – 29, əлеуметтік қорғау саласындағы адамдардың айлық жəрдемақысын 40 пайызға дейін арттыруды тапсырды. Елбасы əлемнің барынша жоғары дамыған 30 елінің қатарына қосылуға деген ұмтылысты екі кезеңге бөлу керектігін атап өтті. Оның біріншісі, мүмкіндіктер көзін пайдалана отырып, жаңғырту серпілісіне қол жеткізетін 2030 жылға дейінгі аралықты қамтиды. Ал екіншісі, 2030-2050 жылдар аралығында еліміздің ғылыми қамтымды жəне жасыл экономика қағидаттарына негізделген орнықты дамуды қамтамасыз ететін кезеңі болмақшы. Жолдауда осынау стратегиялық көлемі аса зор істерді неден бастауға байланыс ты бүгінгі күнге арналған нақ ты тапсырмалар да берілді. Соның ішінде инфляцияны 3-4 пайызға дейін төмендете отырып, экономиканың биылғы өсімін 6-7 пайыздан кем болмауын қамтамасыз ету тапсырылды. Жеке секторға берілетін кəсіпорындардың тізімі бірінші тоқсаннан қалмай жасалатын болды. Сондай-ақ, мұнай өңдеу зауыты мен атом электр стансасын салу мəселесін үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанынан қалдырмай шешу міндеттелді. Елбасы «Мəңгілік Ел» патриоттық актісін əзірлеу мəселесін де нақты орындаушыларға тапсырды. Сөйтіп, «Қазақстан-2050» Стратегиясын еңсеру жолындағы маңызды шараларды іске асыру басталып кетті. Бүкіл елімізді жасампаздықтың мəңгілік жолына бастаған серпінді істерге сəттілік тілейік.

Бўл – біздіѕ ўлттыќ идеямыз Жалғас ДҮЙСЕНҒАЛИЕВ, Мəжіліс депутаты.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаңа Жолдауы Қазақстан Республикасы дамуының жаңа сападағы өзгеше сатысы деп айтар едім. Бұған дейінгі жолдауларда көбінесе нақты өмірге қатысты міндеттер жүктелетін. Сон дықтан да, азаматтарымыз жолдаулардан əрдайым əлеуметтік қорғалуды жақсарта түсу жолдарының жаңалықтарын естуге елеңдеп отыратын еді. Ал бұл жолғы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдау біртұтас Қазақстан халқына былтырғы қабылданған Стратегияны қалай іске асыру жолдары мен тетіктерін айқындап беріп отыр. Соның ішінде Қазақстанның барынша дамыған 30 елдің қатарына енуі туралы алға қойылған зор мақсаттың орындалу жолдары барынша терең қамтылған. Жолдаудағы халыққа қатты əсер еткен ұғым – жалпыұлттық Мəңгілік Ел идеясының алғаш рет жоғары мінберден айтылуы болды. Мəңгілік Ел құру атабабаларымыздың сан мың жылғы асыл арманы болғанын айта келіп Елбасы Н.Назарбаев: «Ендігі ұрпақ – Мəңгілік Қазақтың перзенті. Ен деше, Қазақ елінің Ұлттық идея сы – Мəңгілік Ел», деді. Сонымен бірге, ол Мəңгілік Ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары – «Қазақстан-2050» Стратегиясының түпқазығы етіп алғанын атап өтті. Президенттің 2050 жылғы кезеңге дейін ішкі жалпы өнімнің жан басына шаққандағы көлемін қазіргі 13 мың доллардан 4,5 есеге арттырып, 60 мың долларға жеткізу туралы алға қойған міндеті өте батыл мақсат екенін атап өткім келеді. Бүгінгі таңда дүние жүзінің ең дамыған елдерінің арасында да мұндай көрсеткішке қол жеткізгендер саусақпен санарлық қана. Бүкілəлемдік валюта қорының 2013 жылдың қорытынды мəліметіне қарағанда, ондай елдер қатарына Люксембург, Катар, Норвегия, Швейцария жəне Австралия ғана енген. Əрине, алдағы 35 жылда Қазақстанның мұндай көрсеткішке қол жеткізу мүмкіндігі толығынан бар екенін Елбасы өзінің Жолдауында көрсетіп берді. Ол үшін Президент экономикаға салынатын инвестиция көлемін бүгінгі таңдағы ІЖӨ-нің 18 пайызы көлемінен 30 пайызға дейін арттыру міндетін алға қойды. Сонымен қатар, экономикаға ғылымның жетістіктерін пайдалану арқылы экспорттағы шикізаттық емес өнімнің үлесін 70 пайызға жеткізу көзделген. Бұл – барша əлемнің бүгінгі сұранысына сай болатын барынша сапалы тауарлар шығаруға қол жеткізу деген сөз. Қазақстанның ғылыми əлеуетін толығымен пайдалана алсақ, бұл да қол жеткізу мүмкіндігі алыс емес міндет. Қазір шетелдердің ең үздік оқу орындарында оқитын жəне оны бітіріп келген жастарымыз баршылық, сонымен қатар, шетелдік ең үздік оқу орындарымен терезесі теңесе алатын үздік оқу орындары өзімізде де ашылуда. Осыларды бітірген мамандардың əлеуеті экономиканың ғылыми қамтымдылығын арттыра алары сөзсіз. Азиядағы үлкен елдердің бірі – Үндістан да экономикасының ғылыми қамтымдылығын арттыру арқылы үлкен жетістіктерге жетіп отыр. Кезінде мүлдем артта қалған бұл ел қазір əлемдегі бесінші экономикаға айналды. Осы орайда Елбасының: «Экономиканың жоғары технологиялық жаңа салаларын құру ғылымды қаржыландыруды ішкі жалпы өнімнің 3 пайызынан кем емес деңгейге дейін көтеруді талап етеді», деген сөзі өте орынды айтылған міндет екені даусыз. Өйткені, бұл алға қойылған міндеттерге қол жеткізу жолындағы ең ықпалды фактор болмақ. Сонымен қатар, Елбасы ша ғын жəне орта бизнестің


● Кəсіпкер келбеті

Талєампаздыєымен тамсандырады Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Жетістіктің жолын еңбексүйгіштік ашатынын анасы Тұрсынай Жантағұлова өсиет етіп айтып қана қоймай, санасына əбден сіңіргендіктен болар талдықорғандық кəсіпкер келіншек Римма Салықова қандай жұмыс бастаса да ет жүрегінен өткізіп, беріле істеуге əдеттенген. Бұл екінің бірінің маңдайына жазылмаған һəм қолынан келе бермейтін оң қадам. Иə, Римма Салықова басқаратын «Алматы бояулары» ЖШС бүгінде Қазақстан Республикасы аумағында кеңінен танылған фирма. Зауыт 2013 жылы 1200 тонна алуан түрлі жылтыр бояу материалдарын шығарды. Оның қатарында күрежол ережесіне сай ескерту, тыйым салу белгілерін бояйтын «АК-500» эмалінің 600 тоннасы, жол белгісін бедерлеп айқындайтын «ТР-АК» термапластиктің 400 тоннасы жəне 200 тонна құрылыс, 300 тоннадан астам қашықтықтан жалтырап көрінетін əйнек іспетті жол белгілерінің бояулары бар. Міне, осы материалдар бұл күндері елімізде үлкен сұранысқа ие болып отыр. Ағымдағы жылы сол үрдіс өзіндік жалғасын табуы үшін зауытта талапқа сай қондырғылар орнатылып, түрлі көлемдегі тапсырыстарды өтеу жалғасуда. Бұл материалдардың бəрі зауыт зертханасында тексеріліп, тəжірибеден өткізіліп ба рып рынокқа шығарылуда. Сондай-ақ, ауа райының құбылы с тарына төтеп бере алатын,

3

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

яғни өшіп қалмайтын төзімді һəм сапалы өнімдерді молынан шығару үшін қуаттылығы 5000 тонна «ЛКМ» жəне 6000 тонна термопластик орнатылған. Тағы бір айта кетер жайт, бұл өндіріс орны «Жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасына енген. Тұрғылықты халықтан құралған қатардағы жұмыскерлер мен мамандардың білмегенін үйретіп, тəжірибе алмасып, санаттарын өсіру үшін шетелдік мамандар да зауытқа тартылған. Нəтижесінде жергілікті мамандар жылтыр бояудың қай түрін болсын шығаруды меңгеріп алған. Зауытта 7 адамнан құралған 5

түрлі техникалары бар екі бригада жасақталып, жұмыс істеуде. «Елімізде отандық өнім өндірушілерге ішкі жалпы өнімнің еншісін 50 пайызға жеткізу үшін бірқатар талап қойылғаны мəлім. Бұл міндеттен шағын жəне орта бизнес өкілдері де шет

қалмайтыны белгілі. Сондықтан мен басқаратын «Алматы бояулары» ЖШС отбасылық бизнестің де тиімділігін дəлелдеп, өнімін арттыруда. Бүгінде бұл компанияда 65 адам жұмыс істейді. Жеке əлеу меттік бағдарламамызды жүзеге асырудамыз. Қатардағы

жəне аса ірі бизнесте отбасылық мүдде үшін бірлесе атқаратын жұмысты жүзеге асыру дəстүрге айналған. Мысалы, менің балаларым Мəди мен Сəкен алуан түрлі жылтыр материалдарды, оның ішінде автокөлік жолдарындағы белгілерге қажет бояуларды

өндіру бойынша əріптесіме айналды. Сонымен қатар, Сəкен самбо бойынша республикалық федерацияның президенті», деді кəсіпкер келіншек Римма Салықова ағынан жарылып. Бұдан түйгеніміз: «Ұяда не көрсең ұшқанда соны ілесің» деген қазақы даналық болды. «Алматы бояулары» ЖШСнің барлық өнімдері қажетті CTKZ сертификатын алған. Зауыттың өндірістік қуаттылығы жылына 20000 тонна бояу шығару. Жалпы, СТ РК ИСО 9001-2009 талабына сəйкес келеді. Үш жылдан бері үзіліссіз жұмыс істеп келе жатқан кəсіпорын жыл сайын 1000 тонна өнімдерін экспортқа шығарады. 2001 жылы Ресей Федерациясында құрылған филиалы «Алматы бояулары» өнімдерін Шығыс Сібір, Хабаров жəне Алтай өлкелеріне таратады. Астана қаласындағы филиал қарқыны да жаман емес. Қорыта айтқанда, əрқандай істің көзін тауып, жүрек қалауымен таңдаған жұмысыңызды беріле істеп, жетістікке жету бір бақыт қой. Сол жетістік орынды бағасын алып жатса қандай ғанибет. Əйел əлемінің бір артықшылығы əрқашан ұқыптылығымен, табандылығымен, тиянақтылығымен, бар ынтасымен ертеңгі еңбектің негізін бүгін қалай алатын дығында, нақтылай түссек екі нің бірі ескере бермейтін жұмыстың көзін тауып, содан оң нəтиже шығаруында жатыр. Талдықорғандық кəсіпкер келіншек Римма Салықованың қадамы соның бір дəлелі деп білеміз. Алматы облысы.

Аќмола мен Гродно облыстары: екіжаќты байланыстар ныєаюда (Соңы. Басы 1-бетте). Кездесу қорытындылары бойынша тараптар арасында ауыл шаруашылығы саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Облыс əкімі жұмыс сапары аясында ауыл шаруашылығы, құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы нысандарында, «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағының кəсіпорындарында болды.

Республика басшылыєындаєы риясыз əѕгіме Сапар барысында Ақмола облысының əкімі Беларусь Республикасының Вицепремьері Михаил Русыймен кездесті. Басқосуда М.Русый: «Қазақстандағы Ақмола облысы делегациясы біздің елге биылғы бірінші сапарын бастап отыр. Əйткенмен, ол бірлесіп істейтін жақсы жұмыстардың да бастамасы болмақ. Мемлекет басшыларының тапсырмасына сəйкес, біз аймақаралық ынтымақтастық үдерісіне көштік. Өйткені, бұл қадам оңтайлы шешімдер қабылдаудың тиімді əрі қысқа түрі болып табылады. Қазір Көк шетау қаласында 6 гектар аумаққа орналасатын «Қазақстан-Беларусь индустриялық-технологиялық паркі» бірлескен жобасының құрылысы басталды. Бұл екіжақты тауар айналымын кеңейтуді ғана емес, жаңа жұмыс орындарын құруға, зама науи технологияларды өндіріске енгізуге мүмкіндік беретін қуатты жоба. Бұл бағытта белсенді қызмет атқаруға мүдделіміз», деп атап көрсетті. Облыс басшысы Минск қаласында Беларусь Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі Л.Зайцпен, Өнеркəсіп вице-министрі И.Демидовичпен кездесіп салалар бойынша ынтымақтастық меморандумына қол қойды. Сондай-ақ, делегация мүшелері Минск трактор зауытында болды.

Сапар барысындаєы сўхбат Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметов Беларусь Республикасына сапары барысында сол елдің облыстық жəне қалалық бұқаралық ақпарат құралдары үшін брифинг өткізіп, сұхбат берді. Сұрақ: Құрметті Қосман Қайыртайұлы! Сіздің Беларусь еліне сапарыңыз біздің мемлекеттеріміздің өзара ынтымақтастығының айқын көрінісі болып табылатыны анық. Оның барысында Гродно жəне Ақмола облыстары арасындағы екіжақты келісім немесе жобалар қарастырыла ма? Жауап: Ақмолалық делегация мүшелері Гродноға тəжірибе алмасу үшін келіп отыр. Бүгінгі таңда сіздердің елдеріңіздің сүтті мал шаруашылығындағы қол жеткен көрсеткіштеріңіз өте нəтижелі. Біз өз облысымызда агроөнеркəсіп кешенінің осы

бағытын неғұрлым тиімді еткіміз келеді. Ол үшін сіздердегідей шаруашылықтар құруымыз қажет. Біз мүдделеріміз бір арнада тоғысатын салаларда бірқатар келісімшарттарға қол қоятынымыз анық. Бұл ең алдымен, ауыл шаруашылығы саласында аграрлық қалашықтар құру бағдарламасы, сондай-ақ, тұрғын үй-коммуналдық сала. Бізде осы мəселелерді талқылауға жақсы мүмкіндік туындап отыр. Сұрақ: Ақмола облысы өз кезегінде қандай жетістіктерін ортаға сала алады жəне осыған байланысты Гродно облысы үшін екіжақты ынтымақтастықтың қандай қолайлы мүмкіндіктері бар? Жауап: Біздің облыста жоғары сапалы бидайдың еліміз бойынша төрттен бір бөлігі өндіріледі. Оны өңдеу, соның ішінде ұн өнеркəсібі жақсы жолға қойылған. Астық өндірудің жылдық орташа көрсеткіші 4,3 миллион тоннаны, соның ішінде экспорт 1,7 миллион тоннаны құрайды. Облыстың үлесіне республикада өндірілетін сүттің 6,7 пайызы, еттің 4,7 пайызы тиесілі. Астық түсімін арттыру үшін химия саласына, соның ішінде минералды тыңайтқыштар өндірісіне, озық агротехнологияларға көңіл бөлінуде. Бүгінгі таңда Гродно облысында біздің астық жəне құрамажем өнімдерімізге сұраныс бар. Ақмолалықтар мұндай көмекке əрқашан дайын. Сонымен бірге, облыста тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығы саласын жаңғырту реформасы да жүргізілуде. Сондықтан, мемлекеттің қолдауымен көпқабатты тұрғын үйлерді жаңғырту бағдарламасы бойынша да тəжірибе бөлісе аламыз. Үдемелі индустриялық-инновациялық

дамудың мемлекеттік бағдарламасының нəтижесінде жаңа кəсіпорындар құрылуда. Биылғы жылдың мамыр-маусым айларында Гродно облысының делегациясын да біздің өңірге шақырып отырмыз. Сұрақ: Кеден одағы шеңберінде біздің елдеріміз арасында сауда-саттық жолға қойылған. Аймақтардың дамуы үшін бұл бағытта кедергілер бар ма? Жауап: Ешқандай кедергі жоқ деп ойлаймын. Цифрлар екіжақты тиімді байланыстың нығайып келе жатқандығын көрсетеді. 2013 жылдың қаңтар-желтоқсан аралығында Беларусь Республикасы мен Ақмола облысы арасында сыртқы сауда айналымы 19 миллион 49 мың долларды, соның ішінде экспорт бойынша 125,5 мың, импорт бойынша 18 миллион 923 мың долларды құрады. Экспортта подшипниктер, түсті металдар, импортта ет өнімдері, тракторлар мен пластмассалық бұйымдар негізгі орынды алады. 2012 жылдан бастап облыста «Ауыл шаруашылығы жəне коммуналдық техника мен құралжабдықтардың бірлескен ҚазақстанБеларусь индустриялық-технологиялық паркі» инвестициялық жобасы жүзеге асырылуда. Оның ғылыми-конструкторлық, оқу орталықтары, қажетті қоймалары мен сервистік қызметі бар. Мұнда 232 жаңа жұмыс орны құрылған. Жобаның жалпы құны – 1,5 миллиард теңге. Оны «Вираж Холдинг» ЖШС-ға кіретін «Қазақстан Агро Инновациялық Корпорациясы» ЖШС іске асыру үстінде. Облыс орталығында осы мақсатқа бөлінген алты гектар жерде құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілуде. Қазір облыс аумағында сіздерде

шығарылған ауылшаруашылық техникасына сервистік қызмет көрсету жəне қосалқы бөлшектер сату жөніндегі 6 диллерлік компания жұмыс істейді. Олар «Вираж» ЖШС, «АгромашХолдинг» АҚ сервистік орталығының филиалы, «Енисей-Көкше» БК» ЖШС, «АгромашХолдинг-РК» ЖШС, «Агросервис БК» ЖШС, «Белагро» ЖШС. Біз 2010-2012 жылдары 402 дана «МТЗ» тракторларын сатып алдық. Өңірде бес мыңнан астам «Беларусь» тракторы бар. Беларусь Республикасы жоғары дамыған индустриялық-аграрлық ел екендігін жəне мұнда ауылшаруашылық өнімдерін шығару жақсы жолға қойылғандығын, ет пен сүт мол өндірілетінін ескере отырып, облыс аумағында ауыл шаруашылығы жəне коммуналдық салаға қатысты техникалар шығару, астықты сақтау, майлы дақылдарды өңдеу жөнінде элеватор кешендерін құрастыру, дəнді дақылдар өнімдерін тереңдетіп өңдеу бойынша бірлескен кəсіпорындар құруды тиімді деп білеміз. Целиноград ауданының Қосшы ауылында жылына үш мың тонна ет өнімдерін өндіретін «Қазметротест» ЖШС құрылысын жүргізу жоспарлануда. Өздеріңіз байқап отырғандай, Ақмола облысы экономиканың дамуына инвестициялар құюда зор əлеуетке ие. Сондықтан, біз ынтымақтастықты одан əрі дамыту үшін кез келген ұсынысты қарастырып көруге əзірміз. Осы айтылған мəселелер Беларусь Республикасындағы инвесторлардың біздің өңірге ықыласын арттырады, ал, бұл өз кезегінде біздің өзара қарым-қатынасымызды нығайтады деген сенімдемін.

Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі Луизиана штатын Наполеон Бонапарттан АҚШ-тың сатып алғанына (1803 ж.) 100 жыл толуы құрметіне Сент-Луис қаласында 1903 жылы өткізілуге тиіс еді. Алайда, ол түрлі себептерге байланысты бір жыл кешіктіріліп, 1904 жылдың мамырында ашылып, 1 желтоқсанына дейін өткізілді.

Балмўздаќты «вафель» стаканымен жеуді їйретті ЭКСПО шежіресі: Сент-Луис, 1904 жыл

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Франциядан Луизиана штатын сатып алу АҚШ тарихындағы аса үлкен сауда-саттық оқиғасы болды. Міне, осы тарихи оқиға құрметіне арналған көрме өткізу шарасы да өте үлкен ауқымда жос парланды. Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесін өткізу шараларын ұйымдастыруға Луизиана штатын сатып алу құнымен парапар – 15 миллион доллар қаржы жұмсалды. Көрме қалашығының ау қымы келген қонақтарды ерекше таңғалдырды. Тек ауыл шаруашылығы павильонының өзі ғана 324 мың шаршы метр аумақты алып жатты. Сент-Луис Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі қалашығында барлығы 1500 құрылыс нысаны тұрғызылды. Осы құрылыс нысандарын бір-бірімен жалғастыратын жолдардың ұзындығының өзі 120 шақырымға созылды. Тіпті, негізгі павильондардың өзін сырттай аралап шығудың өзі туристер үшін аптаға жуық уақытты қажет ететін еді. Көрме қалашығындағы құрылыс нысандарының басым көпшілігі уақытша қолданысқа арналып, гипстен салынды. Алайда, сəулет өнерінің озық үлгілері болып танылған, мəңгілік құрылыс материалдарынан тұрғызылған ғимараттар да аз болған жоқ. Мəселен, осындай екі ғимаратта əлі күнге дейін көркемөнер жəне тарихи мұражайлар орналасқан. Қазіргі Сент-Луис қаласының іргетасын 1763 жылы француздар қалаған болатын. Осы елді мекенді 1766-1768 жылдар аралығында француз губернаторы Луи СентАнж де Бельрив басқарған. Одан кейін билік испандық губернаторлардың қолына көшті. 1800 жылы бұл қалада 1000 адам тұрса, бүгінде 320 мыңнан астам халық қоныстанған. АҚШ Сент-Луис қаласын Франциядан 1803 жылы сатып алды. Осы сауда-саттық оқиғасы тарихта «Луизиандық сатып алу» деген атпен мəңгілік қалды. Сент-Луис қаласында өткізілетін осы Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі шеңберінде 1904 жыл ғы жазғы Олимпиадалық ойындарды да өткізу туралы шешім қабылданды. 1900 жылы Париждегі ІІ жазғы Олим пиадалық ойындардан кейін Халықаралық Олимпиадалық комитет төрағасы Пьер де Кубертен Гре кия мен Франциядан кейін келесі Жазғы ойындарды АҚШта өт кізу туралы ұсыныс жасады. Жазғы Олимпиадалық ойындарды өткізу бəсекесіне бес

қала: Буффало, Нью-Йорк, СентЛуис, Филадельфия жəне Чикаго қалалары түсті. 1903 жылы 10 ақпанда Кубертен ІІІ жазғы Олимпиадалық ойындардың Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі шеңберінде 1904 жылы Сент-Луис қаласында өткізілетінін жариялады. Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесін өткізу шежіресінде өркениет əлемі адам қолымен жасалған ғылыми-техникалық жетістіктердің тамаша үлгілерімен толыға түскендігін бұдан бұрын да атап көрсеткен едік. Мұндай табыстардан Америка құрлығы да кенде емес еді. Мəселен, 1893 жылы Колумбтың Америка құрлығын ашқанына 400 жыл толуы құрметіне Чикаго қаласында өткізілген ЭКСПО көрмесін ұйымдастырушылар Эйфель мұнарасынан асатын «керемет» ойлап тапқысы келді. Осы мақсатпен инженер Джордж Феррис дүние жүзіндегі алғашқы «сайтан доңғалағын» ойлап тауып, құрастырып, шығарды. Оның биіктігі 80 метрге жетті. Осы «сайтан доңғалақ» 1904 жылы көрме өткізілетін Сент-Луис қаласына көшірілді. Əрине, Джордж Ферристің «сайтан доңғалағы» Эйфель мұнарасынан асып түсе алмағанымен, кейіннен əлемнің барлық ірі қалаларындағы демалыс паркіндегі көңіл көтеретін негізгі қондырғыға айналды. Кейіннен адамзаттың игілігіне айналған мұндай өнертапқыштық жаңалықтан Сент-Луис Бүкілəлемдік көрмесі де құр алақан қалған жоқ. Осы көрме кезінде балмұздақ сататын 50-ден астам сауда нүктесі алғаш рет балмұздақтарды вафельді стақандарға салып сату тəсілін қолданды. Содан бері міне, жүз жыл уақыт өтсе де адам баласы балмұздақтарды вафельді стақандарымен бірге алып жеуді ұнатады. Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінің жалауы Сент-Луис қаласында жеті ай бойы желбірегенде, дүние жүзінен келген туристерді қызықтырудың небір амалдары жасалды. Тіпті, көрме қалашығындағы арнайы павильонда Африканың, Американың жəне Австралияның ну ормандары мен шөлейт аймақтарында мекендейтін небір жабайы тайпалардың өкілдері қамалған темір торлардан тұратын «адамдар зоопаркі» туристер назарына ұсынылды. Арнайы жасалған үлкен сахнадан əлемдегі ең үлкен органнан концерт берілді. Сент-Луис қаласындағы ең бай жə не ең ірі ЭКСПО көрмесін ұйым дастырушылар жеті ай бойы төрткүл дүниеден келген қонақтарды таңдандыра білді.


4

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

● Білім. Бағдарлама. Білік Аманатты ақтағ ан , салтдəс түрді сақтаған мəңгілік Қазақ елі жақсылықтың жаршысындай болған бойтұмар құжатты қуана қабылдады. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – бірлік пен келісімнің кеңістігінде өмір сүріп, еңбек етіп отырған тəуелсіз мемлекетіміз үшін алысты жақындатқан, мүддені биіктетіп, мақсатты асқақтатқан болашақтың шамшырағындай жарық əрі нұрлы жол. Ертеден-ақ ертегі арқылы еңселі елдің ертеңін көркем елес-

оқыту нəтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеруі» қажет. Қазіргі таңда кəсіби білім беретін оқу орындарының басты мақсаты – мамандықтарды игерту, біліктілік берумен шектелсе, ал əлемдік білім кеңістігіндегі бəсекеге қабі летті тұлға дайындау үшін адамның құзырлылық қабілетіне сүйену арқылы нəтижеге бағдарланған білім беру жүйесін ұсыну болып тұр.

Өткен оқу жылында оңтүстікте мектеп табалдырығын алғаш рет 58 мың 720 бүлдіршін аттаса, осы жылы олардың саны 11%-ға артқан. Ауыл – қаймағы бұзылмаған қазақы тірліктің ордасы, əрбір қазақтың ата-тегінің бесігі, бақытты балалық шақтың мəңгілік мекені. Ауыл – тарихи сананы қалыптастыратын ұлттық тəрбие отаны. Ел билеген хандар мен жерді жаудан қорғаған батырлар, ойшыл ғалымдар, қалам ұстаған қайраткер қаламгерлер

16 кодекспен жəне 48 заңмен қадағаланады. Бұл жағдай жоғары оқу орындарының өз бетінше дамуына мүмкіндік бермей отыр. Бұл тығырықтан шығудың жолын Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев өз Жолдауында атап көрсетті: «Жетекші университеттерді академиялық жəне басқарушылық академияға біртіндеп көшіруге жоспарлы түрде кірісу қажет». Нарықтық бəсекелестік жағдайында ЖОО-ларды мемлекет иелігінен алу жəне оларға

Білім жəне ғылым министрлігі орта білім мазмұнын жаңартуды кезең-кезеңімен енгізіп, 2015 жылы 1-сыныптан бастап барлық пəндер бойынша жаңартылған бағдарламаға сəйкес оқыту белгі ленуде. Атап айтқанда, оған тіл дер (қазақ, орыс, ағылшын), ақпаратты-коммуникативті технология 2016 жылы – 5 жəне 8-сыныптардан, сындарлы ойлау элементтері жəне 11-сыныптан кейін жоғары оқу орындары базасында дайындық курстары жатады. Бұл өзгерістер сана əлеуеті жоғары дамыған, сын тұрғысынан жəне жаңаша ойлай білетін, рухы мықты, өз білімін қоғамның алға басуына жұмсай алатын зиялы азаматты дайындауға бағытталған. Бүгінгі мектептердің мақсаты – жоғары білімді, шығармашыл адамның үйлесімді дамуы үшін қолайлы білім беру кеңістігін жасау. Мектеп түлегі сын тұрғысынан ойлай алуға, білімін шығармашылықпен пайда лана

де осы ауыл даласынан қанат қағып, қияға ұшқан. Қазақ үшін ауылдан өткен құтты да киелі мекен болмақ емес, болмайды да. Ауыл мектебінің жағдайын жасап, алшақтықты жоюды жоспарлау мен қазақ тіліне деген жанашырлық ұлтқа, елге деген сүйіспеншіліктің, Елбасы идеясын қолдаудың, отаншылдықтың айғағы. Соңғы кезде білім беру үрдісіне отбасын, мектепті, қоғамды тартып, қамқоршылық кеңестерін құру, жан басына шақ қан дағы қаржыландыру жəне дер бестік арқылы басқару əдісі ұсынылып жүр. Бұл – замана талабы. Бүгінде мектеп директоры «өзі қожа, өзі би». Бұған «қазаншының өз еркі, қайдан құлақ шығарса» дегенді жəне қосыңыз. Ауылдық жердегі мектеп директорын аудандық оқу бөлімі тағайындаса, ал оқу бөлімінің бастығын аудан əкімі тағайындайды. Мектепті сырттан келген кадр басқару тəжірибесі жалғасып келеді. Ол білім саласының маманы болмауы да мүмкін. Аудан əкімі ауысса, оқу бөлімінің бастығы, оған қоса мектеп директоры қоса өзгереді. Мектеп директоры болу үшін кемінде үш жыл директордың орынбасары болу керек деген кеңестік кезеңнің тəртібі керек-ақ. Бұл – өткенді көксеу емес. Ел болашағы – жас өскіндер білім алар өркениет ошағының ісі – мектепті басқарушыларға тікелей байланысты екенін айтқымыз келгендіктен туған ойдың жемісі. Əр мектептің директоры, сол мекемедегі ұстаздардың ғана

дербестік беру – профессороқытушылық құрам мен студенттер үшін бəсекелестікті арт ты рады. Ал оған жету үшін жаңа ұйымдық-құқықтық форма, ЖОО-лардың дербес даму бағдарламалары, нəтижеге бағытталған қаржыландыру, алқалық басқару, жемқорлықпен күрес жүргізу қажет. 2014 жылдан бастап жоғары оқу орындарының басқару кеңестері арқылы корпоративті басқаруды енгізу көзделуде. Білім жəне ғылым министрлігі экономиканың инновациялық дамуына жəне бəсекеге қабілетті кадрлар дайындауды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін білім сапасының жетістігін арттыруды мақ сат ете отырып, «Білім туралы» заңды жетілдіру, ЖООларға автономия беру, білім орындарына қабылдаудың жүйесін жетілдіру сынды бастамалары көңілге сенімділік орнатады. Сонымен бірге, ЖОО-да көп салалы қаржыландыру үлгісі, заманауи оқу-зертханалық базалары өндіріске енбек. Бұл 2016 жылға қарай, Бүкілəлемдік экономикалық форумның Ғаламдық бəсекелестікке қабілеттілік индексіндегі жоғары білім саласы бойынша көрсеткіштер жоғарылайды деп күтілуде. Мемлекеттегі білім беру саласы 2009 жылы Болон процесіне көшкеннен бері жоғары оқу орындары кредиттік технология жүйесімен бакалавриат-магистратура-докторантура бағытында мамандар даярлап келеді. Десек те, кредиттік жүйені толығымен

Білім берекесі бірлікте Оңалбай АЯШЕВ,

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

тетіп өскен ұлт қиялындағы Қазақ елі ақиқатқа айналды. Елбасының биылғы Жолдауын ха лық жасампаздық алауындай қабылдады. Қоғамның ілгерілеуі – білімге тəуелді. Бұл дəлелдеуді қажет етпейтін аксиома. Білім – адамзат баласының қол жеткізген ұлы игіліктерінің бірі. «Білімді болуға – оқу, бай болуға – кəсіп, күшті болуға – бірлік керек» екенін өткен ғасыр басында Ахмет Байтұрсынұлы көрегенділікпен айтып кеткен. Жас ұрпаққа саналы білім беріп, саламатты өмір салтын үйрету қазіргі қоғамның басты мəселесі. Тəуелсіз еліміздің тұғыры биік, іргесі берік болуына білім саласының сапасы тыңғылықты ықпал етеді. Осы бағытта Елбасының бастамасымен білім саласында қажырлы еңбектер жалғасуда. Еліміздің білім жəне ғылым саласын дамытудың 20142016 жылдарға арналған басым бағыттары талқыланып, білім беру жүйесінің барлық деңгейлерінің негізгі бағыттары Үкіметтен қолдау тапты. «Бала – болашағымыз» дейтін дана халқымыз ұрпақ тəрбиесіне, өнегесіне ертеден үлкен мəн берген. Осы ұстаныммен құрылған «Балапан» бағдарламасы бүгінгі таңда 3-6 жастағы балалардың 71,5 пайызын қамтыса, бұл көрсеткіш үш жылдан соң 80,5 пайызға жетпек. Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының саны да бүгінгі күнмен салыстырғанда бірнеше пайызға артпақ. Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша алдағы оқу жылында 1128 балабақшада 11 мың 637 балдырған болса, биылғы оқу жылында мекеме саны 5%ға, ал тəр биеленушілер саны 106%-ға өскен. Жаңадан іске қосылған 50 балабақша қамтылуға тиіс сəбилер санын 20% өсірген. Облыс бойынша 1-6 жастағы 133 мың баланы, оның ішінде 3-6 жастағы 214 мыңнан астам балаға арналған 1256 мектепке дейінгі ұйым халық игілігіне қызмет көрсетуде. Соңғы төрт жылда балаларды балабақшаға қамту 36,8 пайызға артқан. Халқы тығыз орналасқан, демографиялық өсу жағынан алдыңғы орындағы оңтүстік өңіріндегі бұл жағдай Жолдауда белгіленген «Таяудағы 3 жыл ішінде, 2017 жылға дейін орын жетіспеушілігін жойып, қажетті жерлерде елдегі барлық мектепті екі ауысыммен оқытуға көшіру керек» деген межелі міндеттің өзектілігін көрсетеді. Саннан сапа шығатынын ескерсек, мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының саны өскен сайын, онда қызмет жасайтын мамандар дың біліктілігін арттырып, бағдарламалар жаңартылуы қажет. Сол себепті 2016 жылға дейін жоғары мектепке дейінгі білімі бар мамандар санын 9 пайызға, жоғары педагогикалық білімі бар кадрлар санын 6 пайызға өсіру жоспар ланып отыр. Бұл Мемлекет басшысы атап өткен мектепке дейінгі мекемелерге заманауи бағдарламалар мен оқыту əдістемелерін, білікті мамандар ұсыну маңыздылығының айқын дəлелі. Орта білім беруде оқушылардың құзіреттілігін дамыту үшін білім беру мазмұнын жаңарту өзекті мəселе. Оқушылардың құзіреттілігін дамыту үшін оларға сабақ беретін педагогтардың құзыр лылық қабілетін қалыптастыру қажет. Яғни, Жолдауда айтылғандай, «Орта білім беру жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу. Мектеп түлектері қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін толық меңгеруі тиіс. Оларды

білуге, зерттеушілік жəне ақпараттық-коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға, топта жəне жеке жұмыс істеуге, қарымқатынас пен қойылған міндеттер мен күрделі мəселелерді шеше білуге дағдыланады. Ерекше назар аударуды қажет ететін екі мəселе бар. Оның бірі – қазақ тілінде оқыту ды дамыту болса, екіншісі – ауыл мен қала мектептеріндегі алшақтықты жою. Бұл – Елба сы ның «Қазақстан-2050» Стратегиясында айтылған «Мəңгілік Ел» идеясын жүзеге асыруға ықпал етуші жетекші факторлардың бірі. Бүгінгі күні қала мен ауылдық жерлердегі жоғары санатты мұғалімдердің алшақтығы əжептəуір, пайызға шақсақ ауыл мектебінде – 11,5, ал қала мектебінде – 24,4%ды құрайды. Бұл, əрине, білім сапасына өз əсерін тигізеді. Ақпараттық-коммуникативтік технологияларды қолдану – қала мен ауыл арасындағы сандық ақпараттық теңсіздікті жоюға жол ашады. Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысында былтырғы оқу жылында 1019 мектепте 534 мың 195 оқушы білім алса, биылғы оқу жылында бала саны 2%-ға өскен.

емес, бүкіл оқушылардың, ауылаймақтың үлгі алар негізгі ұстыны, тұлғасы болуы тиіс. Ендеше, келешекте осы мəселеге назар аударып, немқұрайлылық танытпағанымыз жөн. Техникалық жəне кəсіптік білім беруде білім мен бизнестің əріптестігі ауадай қажет. Бұл ойды Елбасы Жолдауындағы «Таяудағы 2-3 жылда дуалдік, техникалық жəне кəсіптік білім берудің ұлттық жүйесінің негізін қалыптастыру керек. Келешекте жастардың техникалық білім алуын мемлекеттік кепілдендіруге көшіруді қарастыру қажет» деген Үкіметке берген тапсырмасы да қуаттайды. Осы міндетті жүзеге асыру үшін салаға қажет кадр лар даярлауды Үкіметтің үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы басым дықтарымен байланыстыру өтімді болмақ. Бүгінгі күні еліміздегі жоғары оқу орындары жоспарлы жүйе қағидалары негізінде жұмыс жүргізетіні баршамызға мəлім. Ұлттық жəне мемлекеттік ЖОО барынша төмен бағамен оқытады. Мемлекеттік кəсіпорын жəне акционерлік қоғам түріндегі ЖООлардың шаруашылық қызметі

іске асыра алмай келеміз. Оның өзіндік себептері де бар. Жоғары оқу орындарына келген талапкерлерге жаңа жүйені меңгеру қиынға түсуде. Сондықтан 2015 жылы 12 жылдық білім беруге көшу қажет. Жыл сайынғы Жолдауда Елбасы назарынан тыс қалмайтын тақырып – жастар саясаты. Егемендігіміздің алғашқы жылдарынан іске асқан Президенттің «Болашақ» бағдарламасы бүгін жемісін беруде. Жолдауда көрсетілгендей, 2016 жылғы 1 қаңтардан шəкіртақының 25 пайызға, білім беру саласындағы қызметкерлер еңбекақысының 29 пайызға артуы, білім саласын жақсартудағы игі лікті бастама. Қалыптасқан тарихи құндылықтар аясында тəуелсіздігіміздің тұрақтылығын, бірлік пен бейбітшіліктің баяндылығын, жоғары руханият пен экономикалық өсімнің дамуын, тарих, мəдениет, тілдің ортақтығын, ұлттық қауіпсіздік пен əлемдік деңгейдегі биік беделді сақтауымыз шарт. Жалпықазақстандық ортақ шаңырағымыздың ұлттық идеясы – «Мəңгілік Ел» – баршамыздың бой тұмарымызға айналуы тиіс. Мемлекет басшысы сеніп,

үміт артқан жастар ды оқытып, тəрбиелеуде олқы лықтар ға жол бермейміз, қателіктер ге кезікпейміз деген үміттеміз. Мемлекет басшысы ның «Қазақстан-2050» Страте гиясының жемісін көретін бүгінгі жас – бабалар аманатын арқалар, нар жүгін көтерер елдің ертеңгі иесі. Ұлтты ұлт ретінде бар қатерден алып қалатын ана тілінің тазалығын сақтап, «Мəңгілік Ел» идеясын іске асыратын сол жастардың саяси сауатты, терең білімді, жан-жақты ізденімпаз алғыр болуы – тəуелсіздігіміздің негізгі кепілі. Сондықтан да білім беру ісіндегі жаңа реформаларға сын көзбен қарап, стратегиялық мақсат-міндеттерді орындауда қырағылық пен зеректік танытуды ойлау əрқайсымыздың парызымыз. «Мəңгілік Ел» идеясын түпқазық етіп алған Елбасы Жолдауы – алда атқарылар барша баянды істерде жолбасшы, жарық берер шамшырақ деп білемін. Дамыған 30 елдің қатарына енуді көздеп отырған тəуелсіз еліміздің қарыштап дамуына үлес қосам дейтін əрбір азамат Жолдау тапсырмаларын орындауда адалдық пен жанашырлық танытады деп сенемін жəне соған шақырамын. Мұхтар Əуезовтің сөзімен айтқанда, «Қай істің болсын өнуіне үш шарт бар: ең əуелі – ниет керек, одан соң – күш керек, одан соң – тəртіп керек». Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050 бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты халыққа Жолдауын талқылап, іске асыру мақсатында түрлі деңгейдегі іс-шаралар жүзеге асуда. Жаратылыстану мамандықтары бойынша жаңа заманауи зертханалар ашылды. Студенттер мен оқытушылардың ішкі жəне сыртқы академиялық ұтқырлығын дамыту мақсатында аталған бағдарлама аясында Балтық халықаралық академиясы (Латвия), Гумбольдт университеті мен Дрезден университеті (Германия), Кембридж уни верситеті (Ұлыбритания), Нова уни верситетімен (Португалия) келісімшарттар негізінде бірлескен жұмыс жүргізілуде. И нс т ит у т ғ а лы м да р ы ны ң еңбектерін шетелдік аренаға шығару жолдарын зерделеу үшін методологиялық көмек алу мақсатында Кембридж универ ситетінің профессоры Сидхарт Саксенамен бірлесіп «Технологиялық сараптау орталығы» құрылды. Ғылыми-зерттеу жұмыстары негізгі үш бағытқа топтастырылып, институттың ішкі қаражаты есебінен үш ғылымизерттеу орталығы жұмыс істеуде: «Мəңгілік Қазақ елі ғылымизерттеу орталығы», «Саламатты өмір ғылыми-зерттеу орталығы», «Көптілді білім ғылыми-зерттеу орталығы». Көптілді білім беруді жүйелі жүргізу мақсатында барлық мамандықтардан ағылшын тілінде оқитын топтар ашылды. Сондай-ақ, оқытушылар мен студенттерге арналған ағыл шын тілін меңгертетін арнайы 3 орталық жүйелі жұмыс жүргізуде. Португалиядағы Нова университеті базасында оқытушылар мен студенттер үшін ағылшын тілін үйрету мектебі өз жұмысын бастады. Студенттерге болашақ маманға қажетті құзыреттілікті бере алатын дəрістерді енгізу арқылы модульді білім беру бағдарламалары жасалды. Оқу жоспары толығымен модульді білім беру жүйесіне көшірілді. Ең бастысы, институт келешекте автономиялы білім беру мекемесіне айналуды көздеп отыр. Осы мақсатта бүгінгі таңда Білім жəне ғылым министрлігімен қамқоршылар кеңесін құру жөніндегі келіссөздер жүргізілуде. Ол үшін Назарбаев университеті моделі негізінде институттың дербестігін кеңейтіп, ішкі құрылымына өзгерістер енгізілді. Даярланатын мамандықтар негізгі үш ғылыми мектепке топтастырылды: Бірінші, жаратылыстану жəне математика ғылыми мектебі, екінші, гуманитарлық жəне əлеуметтанудың ғылыми мектебі, үшінші шығармашылық өнер жəне жаңа технологиялардың ғылыми мектебі. Ғылыми мектептер басшылығына оқу жоспарын құруда, ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруда, кадрлық əлеуетті арттыруда, оқу үдерісін ұйымдастыруда ішінара дербестік берілді. Мемлекет басшысы сенген жастардың бастамасымен облыс мектеп оқушылары мен болашақ ұстаздардан құрылған «Елбасы серіктестері» атты ынталы топ жасақталып, жарғы негізінде өз жұмысын бастап кетті. Республика жастармен бірлесе отырып, стратегиялық жоспарды орындауға азаматтық үлестерін қосуда.

Міндеттемелер орындалуымен баєалы Женевада Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Ержан Ашықбаев БҰҰ Адам құқығы жөніндегі кеңестің 25-ші сессиясының ашылуына қатысты. Халықаралық ұйымдар мен БҰҰ-ның мамандандырылған мекемелері басшыларының қатысуымен өткен шараны БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун ашты. БҰҰ Адам құқығы жөніндегі кеңес сессиясына қатысушылар алдында сөз сөйлеген Е.Ашықбаев Қазақстанның 2013-2015 жылдарға Кеңес мүшелігі аясында оның алдына қойған басымдықтары мен міндеттері туралы айтып өтті. Қазақстандық дипломат Қазақстан Республикасы адам құқығын қорғау жөніндегі органдардың халықаралық жүйесінің жаһандық архитектурасын нығайтуды қолдайтынына тоқталды. Қазіргі уақытта əлемдік өлшемде де, өңірлік өлшемде де оқиғалар мен құбылыстарды сынай талдаудың қажеттілігі туып отыр. Қазақстандық делегация басшысы БҰҰ Адам құқығы жөніндегі кеңес жұмысының оған мүше мемлекеттердің Кеңес қызметіне сенімін нығайту жəне

тең құқылы үнқатысудың одан əрі даму саласындағы стратегиялық басымдықтарының маңыздылығын атап өтті. Е.Ашықбаев атап көрсеткендей, 2017-2018 жылдарға БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақ ты емес мүшелігіне Қазақстан Республикасын ұсыну қазақстандық тараптың өзіне жүктелген халықаралық міндеттерді орындап келе жатқандығын көрсетеді. Е.Ашықбаевтың БҰҰ Жоғарғы Комиссарының босқындар ісі жөніндегі орынбасары А.Алейнокоффпен, Женевадағы БҰҰ Басқарма офисінің гуманитарлық мəселелерді үйлестіру бойынша директоры Р.Халиковпен жəне Ұлыбританияның Мемлекеттік сыртқы істер министрі Х.Суайермен екіжақты кездесулері өтті. «Егемен-ақпарат».

Еліміз кїш-жігерініѕ ґзектілігі аталды

Қазақстан Республикасының Халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі Қ.Сарыбай Венада БҰҰ Бас хатшысының орынбасары, БҰҰ Венадағы бөлімшесінің Бас директоры, БҰҰ Есірткі жəне қылмыс басқармасының атқарушы директоры Ю.Федотовқа Сенім грамотасын тапсырды.

Сұхбат барысында Ю.Федотов есірткі, сыбайлас жемқорлық жəне ұйымдасқан қылмыспен күрес мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының БҰҰ Есірткі жəне қылмыс басқармасымен (БҰҰ ЕҚБ) ынтымақтастығына жоғары баға беріп, Қазақстанның ауған есірткілерімен күреске бағытталған күш-жігерінің өзектілігін атап өтті. Тараптар ынтымақтастықтың қазіргі ахуалы жөнінде пікір алмасып, Ауғанстанда заңсыз есірткі өндірісінен төнетін қауіптер тұрғысынан Орталық Азия аймағының қауіпсіздігін күшейтуге Қазақстанның қатысуын, 2011-2014 жылдары Ауғанстан мен көрші елдерге арналған аймақтық бағдарламаның іске асуын, Алматыдағы Орталық Азия аймақтық ақпараттық үйлестіру орталығының жұмысын жəне БҰҰ Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының іске асуына шолу жасау тетігіндегі Қазақстанның рөлін талқылады. Сондай-ақ, Қ.Сарыбай Атом

энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) Бас директоры Ю.Аманоға да Сенім грамотасын тапсырды. МАГАТЭ басшысы ядролық таратпау мен қарусызданудың жаһандық үдерісіндегі Қазақстанның рөлін жоғары бағалады. Уран өндірісі бойынша Қазақстан əлемдегі жетекші орынға ие. Қазақстанмен ынтымақтастық МАГАТЭ үшін ерекше маңызды, ал қазіргі уақытта бірқатар жобалар, соның ішінде, ядролық энергетика, ядролық қауіпсіздік, онкологиялық ауруларды емдеу, радиологиялық мониторинг, кадр даярлау, қолданбалы ядролық технологияларды дамыту жəне т.б. бойынша екіжақты өзара ісəрекеттің жандана түсуі байқалуда. Қ.Сарыбай Қазақстан МАГАТЭ-мен ынтымақтастығын одан əрі кеңейтуге жəне нығайтуға ниет ті екенін білдірді. Кездесу барысында өзара қызығушылыққа ие болған кең мəселелер шеңбері бойынша пікір алмасу жүрді. «Егемен-ақпарат».

Теория практикамен ўштасса тиімді Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Қазақстанның Орталық коммуникациялар қызметінде Қ.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің ректоры Жексенбек Əділов пен Абай атындағы ҚазҰПУ-дің оқу ісі жөніндегі проректоры Ақтолқын Құлсариеваның қатысуымен брифинг өтті. Онда Елбасы Н.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауындағы ұлттық білім сапасын жақсарту, отандық ғылымның əлеуетін көтеру туралы айтқан ойлары əңгімеге арқау болды. Алдымен сөз алған ҚазҰТУ ректоры Ж.Əділов еліміздің ары қарай дамып, əлемнің өркениетті отыз елінің қатарына қосылуы қадамына Мемлекет басшысының Жолдауы темірқазық іспетті екенін атап көрсетті. Əсіресе, ғылым мен білімнің дамуы үшін айтылған тапсырмалар бəсекеге қабілетті мамандар даярлауда, ғылымның əлеуетін көтеруде нақты ұстанымға айналуы тиіс екенін жеткізді. «Елбасының міндеттерін орындау барысында, яғни университетте оқу сапасын жоғарылату үшін жаңа бағдарламалар жасауды қолға алдық. Оның ішінде «Ғарыштық техника жəне технология» мамандығын, ядролық энергетикалық құрылғылар мен ядролық химиялық технологияны жетілдіру, атомдық энергетика бойынша білім беру ба ғдарламасын жасап шығу жəне оны енгізу міндеті тұр. Оқу ордамыз Қазақстанда геологиялық кластер құру жұмысына, атап айтқанда, пайдалы қазбалар қорына болжам жасауға, болашағы бар кен орындарын анықтауға, «Кəсіби инженерлерді сертификаттаудың ұлттық жүйесі» атты жо баны

жасауға тікелей қатыспақ ниеттеміз» – деді ректор. Ол жақын жылдарда ғылым саласын біршама жақсы өзгерістер күтіп тұрғанын, оның ғылымға бөлінетін қаражаттың ішкі жалпы өнімнің 3 пайызын құрауымен тікелей байланысты екенін атап өтті. Сондайақ, болашақта университеттердің автономды басқару жүйесіне өтуі де бəсекелестікті арттырып, отандық ғылымның көкжиегін кеңейтуге себепші болатынын тілге тиек етті. «Елімізде бұл жаңа үдеріске 106 оқу орны даяр тұр. Бірақ, соның 5-6-уы ғана автономды басқарылуы мүмкін», – деп сөзін түйіндеді Жексенбек Əділов. Абай атындағы ҚазҰПУ-дің оқу ісі жөніндегі проректоры Ақтолқын Құлсариева Кеңес Одағында ғылымға ішкі жалпы өнімнің 4-5 пайызы көлемінде қаражат бөлінгенін, бұл сол тұста ғылымның жоғары деңгейге көтерілуіне себепші болғанын əңгімеледі. Қазір де дамыған елдерде ғылымға сол көлемде қаражат бөлетінін, өйткені, қоғамдағы бүкіл саланың алға басуы ғылымбіліммен тікелей байланысты екенін атап өтті. Ол, сондай-ақ, осы күнге дейін қоғамымызда ғылым қаражатын нақты салаларға бөлу барысында фундаментальді ғылымдарға əрқашан ең төменгі пайыз тигенін баяндай отырып, алдағы уақытта осы мəселе оң шешімін тауып, ғылымның барлық саласына қаражат тең бөлінеді деп үміттенетінін алға тартты. «Кəсіби білігі жоғары маманды даярлап шығару қажеттілігі қай кезде де маңызды болған. Бұл тұрғыда қазіргі қоғамда да кемшіліктер жоқ емес. Ол кемшіліктер барлық мамандарды даярлау барысында кездеседі. Біздің теориядан практикаға көбірек көңіл бөлетін кезіміз келді», – деді ол.


 Біз – қазақстандықтармыз!

 Оқырман ойы

«Дала əуендерінен жаралєан елімніѕ келбетіне єашыќпын...»

– дейді Ќазаќстан Cуретшілер одаєыныѕ мїшесі, дизайнер, модельер Галина БЕСПАЛОВА – Галина Яковлевна, сізге сурет салатын бояу мен құралдарды орыстың айтулы ақын қызы Марина Цветаеваның сіңлісі Анастасия Цветаева сыйлаған екен. Осы бір сəт əлі есіңізде болар?.. – Өзің айтқандай, Марина Цветаеваның сіңлісі, жазушы Анастасия Цветаеваның (1894-1993) өмірі оңай болмаған. 1937 жылдан түрмелерде, лагерьлерде жəне жер аударуларда жүріп, көп уақытын сталиндік қуғынсүргінде өткізген. Анастасия Цветаева 1927 жылы «Аштық эпопеясы» атты кітап жазады, бірақ жарияланбады. Сондай-ақ, «SOS, немесе Сарышаянның шарықтауы» деген романы да бар. Қуғын-сүргін жылдарынан соң Анастасия Цветаева 1957-59 жылдары Павлодарда ұлының қолында тұрып, содан 1959 жылы ақталды. Ал жазушының немересі Геннадий Зелениннің өмірі де осында өтті. Біздің қалада Анастасия Цветаеваның музейүйінің ашылуына жергілікті журналист, ақын Ольга Григорьева үлес қосты. – Сіздің сол музейде тұрған картинаңызды көрдім... – Иə, онда өткен жылдардың елесі, бұрынғы Павлодар қаласы бейнеленген ғой. Тұнып тұрған ностальгия. Сол кездердегі ескі қала – қалбырдағы сүт шығаратын зауыт, аурухана, Ертіс өзені жағасындағы жұпыны үйлер көрініс тапқан. Анам сол сүт зауытында жұмыс жасайтын. Ол кезде мектепке бара қоймаған кезім. Сағымданып болса да есте қалған елес əлі санада бар. Ертіске барып кір жуатынбыз. Жағалауға жиналып қалған құм алтын-күміс түстес түстерге боялып, қызықтыратын. Күні бойы суға шомылып, құмға оранып өскен балалық шақ қандай десеңізші! Ол кездегі Ертістің суы қазіргідей емес, мөп-мөлдір, тап-таза, балықтар шоршып жүретін. Анам жұмысқа кеткенде əжемнің қасында қаламын. Картопты орыстың шөңкеқазанына салып суға пісіреді, сары май қосып алдыңа қойғанда иісі мен дəмі ғажап! Кесте тігіп, тоқыма тоқып отырып, əңгіме айтатын, əжем. Онысы бала болса да есінде қала берсін дегені екен. Біздің үйдің жанында көзі соқыр бір қарт тұрды. Бүкіл қаланың қарттары сол жерге жиналып, əңгіме айтады. Мен де əлгі қарттардың əңгімелеріне құлақ түріп бір бұрышта отыратын едім.

– Əжеңіз де, шөңке де, қарттар да – бəрі де сурет тілінде жазылды ғой?.. – Əрине. Осы күнге дейін 800-ден астам картина, көптеген графикалық суреттер салыппын. Оның көпшілігі өз еліміздің, Ресей, Германия, Франция, Израиль, т.б. мемлекеттердің музейлерінде тұр. Өткен демекші, 1956-жылдары Ертіс өзені жағасындағы біздің үйдің қатарындағы қалалық бақ маңында қуғын-сүргінге түсіп, жер аударылып келгендер көрші тұрды. Тіпті, үлкен облыста хатшы болыпты деген бір адам 9 тіл білетін еді. Біз дəлізі ортақ ас үйде Андрей Трухачевтермен көрші тұрдық. Оның шешесі – Анастасия Цветаева Павлодарға жылына екі рет келіп-кететін-ді. Келген сайын үйдегі кішкентай қыздарға ағылшын, француз, неміс тілін үйретеді. Əлі есімде, Трухачевтардың үйінде пианино бар еді. Анастасия Цветаева менің анам Мария Андреевнамен жақсы араласып, əңгімелесіп жүрді. Анастасия салған суреттеріме қызыға қарайтын. Бір жылы Ленинградтан анама шəлі, маған акварель бояулар мен бояужаққыш ала келіпті. Өзің

5

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

музейден көрдім деп айтып отырған картина Анастасия Цветаева тұрған үйдің суреті. Балалық елестен қалған естелік. Бұл тарихи үй қазір де бар, облыс орталығындағы генерал Дүйсенов көшесінің бойында тұр. – Ал, сіздің ата-анаңыз қазақ жеріне қашан табан тіреген?.. – Анам Мария Андреевна Алтай өлкесінде туған екен. Қазақ жеріне ертеректе қоныс аударып келсе керек. Əкем – Яков Филиппович Беспалов етікші, анам жұмысшы болды. Осы отбасында 1952 жылы 18 наурызда мен дүниеге келдім. Бала кезден Ертістің суына түсіп, құмында ойнап өстім. Мен үшін Отан деген осы қазақ жері, Ертіс өзені, Павлодар, Баянауыл. Қайда барсам да, қайда жүрсем де туған елге, қалама жеткенше асығамын. Туған елге, жерге деген махаббатымды салған суреттерім арқылы жеткізе алғаныма өзімді бақытты санаймын. Дала əуендерінен жаралған елімнің келбетіне ғашықпын. Кішкене күнімде Гүлнəр деген дос қызым айнаның алдына тұрып алып ұзын шашын қос бұрым етіп өретін. Əжесі бауырсақ пісіреді. Дөңгелек үстел. Сандық. Жиналған көрпешелер. Бесік. Қазақы тіршіліктің бəрі осылай көз алдымда. Кейін əрқайсысы натюрморттар жəне табиғат көріністеріне толы пей-

суретке қарап сурет салмаймын, мүсінші сияқтымын, адамның өзіне қарап отырып саламын. Сонда салған картинаң əрі тез, əрі жарқын, əрі сол күйінде, сол қалпында бояуы қанық шығады. – Галина Яковлевна, сізді суретшікескіндемеші, график, батик, монументші, модельер деп те атайды... – «Батик» техникасы негізінде «Жібек жолы» атауымен жібектен тігетін əйелдер киімінің жазғы топтамасын жасадым. Ол жо-

Мəдениеттілік – міндетіміз Мəдениет! Осы сөзді күнделікті өмірімізге байланыстырып қолдансақ, мəдениетті, мəдениеттілік, мəдениетіміз деген кең ұғымдарға еніп кетеміз.

Елбасы соңғы Жолдауында елімізде осы мəдениетті дамытуға да жаңаша серпін берді. Сол үшін де Үкіметке мəдени саясаттың ұзақ мерзімді тұжырымдамасын əзірлеуді тапсырды. Өркениеті озық 30 елдің арасынан орын алу үшін мəдениетіміз де соған сай болу керек екендігіне Елбасы баршамыздың назарымызды аударды. Себебі, адам баласының атам заманнан бері талпынғаны сол мəдениеттің шын мағынасындағы дəрежесіне жету. Мəдениетті болу, оның белгілі сатысына табан тіреп, ілгері өрмелей беру заманымыздың жəне өмірдің алдымызға қоятын негізгі талабы. Адамның мəдениетті болуы қай кезде де маңызын жоғалтқан емес жəне жоғалтпайды да. Соңғы кездерде көпшіліктің ойына жиі оралып жүрген, арамыздағы өсіп келе жатқан кейбір жастардың бойындағы біршама келеңсіз көріністер – құқықбұзушылық, əртүрлі қатыгезділік, əдепсіздік. Əдепсіздік дегенде, əсіресе, қыз балалардың бойындағы төсін ашып, кіндігін бақырайтып, санын жарқыратып, ашықтан-ашық қымсынбай, қоғамдық жерлерде ерекше

Батырхан ӨМІРЗАҚОВ, отставкадағы милиция полковнигі, Ішкі істер министрлігінің құрметті ардагері.

ШЫМКЕНТ.

 Бəрекелді!

Еѕбекаќы мґлшері ґсуде Өткен ақпан айында төл теңгеміздің АҚШ долларына шаққандағы бағамына жасалған түзетулер Елбасы атап көрсеткен дей макроэкономикалық жəне əлеуметтік тұрақтылықты сақтауға бағытталған. Сонымен бірге, бұл қадам елімізге құйылатын инвестициялық қаражаттардың көлемі артуына, жұмыспен қамту ісіне қатысты мəселелердің оң шешімін табуына септігін тигізбек. Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

заждар болып қағазға түсті. Емші Үміт апаның да портретін салдым. Ол кісінің бойындағы қазақ əйеліне, қазақ апа-əжелеріне тəн бəйбішелік ұлы парасаттылықты қылқаламмен өрнектедім. – Ертіс өзені жағасында өскен қыз қалай суретші болып шықпасын дейсіз ғой?.. – Əрине, бала кезден Ертістің суына жүзіп өстім. Қазір де таңертең ерте тұрып шомылып қайтамын. – Ең алғаш салған суретіңіз есіңізде ме?.. – «Құлпынай». – Алматыда оқып жүргенде атақты суретшілер Айша Ғалымбаева, Гүлфайрус Исмайловаларды көрген боларсыз?.. – Оқуға түсер кезде павлодарлық суретші Павел Георгиевич Величко қолыма бір парақ қағаз жазып беріп: «Айша Ғалымбаеваға барасың, сенің салған суреттеріңді көріп бағасын береді», деді. Таңдаулы суреттерімді алып ол кісіге бардым. Суреттерімнің бəрін көріп болмай жатып, телефон арқылы біреуге хабарласып: «Маған келіп кетші, сондай қызық, таңғаларлық суреттер бар», деді де «Галя, суреттеріңді сыйға тартшы», дейді. Сенерімді де, сенбесімді де білмей отырмын. Апарған суреттерімнің бəрі дерлік – қазақы тірлік. Ұлты бөлек сары қыздың қазақ тақырыбына салған суреттері Айша апайдың көзіне оттай басылып, жүрегіне жақын келді, білем. Айша апай қарапайым, ашық адам еді ғой... Студенттік шақтарда, егерде мені көшеде көре қалса «Галя, неге келмей кеттің, шеберханаға келіп тұр», дейтін. Не деген кішілік, не деген кісілік десеңші. Ал Гүлфайрус апай да Айша апай сияқты керемет сұлу əйел еді. Жолдасы Сидоркин де суретші болды. Гүлфайрус Исмайлованың сұлулығы мен шығармашылығы су бұрқақтарындай əуелей тынымсыз атқылаған күш-жігер сияқты болып көрінді маған. Сұлулық символы ретінде мəңгі есімде қалды. – Сурет салғанда шығармашылық жұмыстарыңызға қара түсті қолданбайтын көрінесіз... – Əр суретшінің өз құпиясы бар. Мен

көзге түсуі. Бұл көріністер біздің дəстүрімізде əдепсіздік екендігі атап көрсетіліп, қоғамда, бұқаралық ақпарат құралдарында сын-ескертпе айтылып, талқыланып жатыр. Келешекте осы іс-шаралар нəти жесін де берер деген ойдамын. Дегенмен, бұл жерде жастардың жас ерекшелігін ескеріп, біршама кешірімділікпен де қарайтынымыз жасырын емес. Солай деп бұл көріністі жастардың арасында атқарылатын іс-шаралардың еншісіне қалдырайық. Ал енді осындай əдепсіздік көріністері өнер саласында қызмет етіп жүрген қыз-келіншектердің бойынан да кездесетіндігіне не жорық. Нақтылай айтсам, соңғы кездері киелі сахнаның төрінде, теледидар экрандарында жарқыратып ашық қалдырып, көрермендердің көз алдына тосып, қарынын, бел дерін ашып қойып би билеп, əн шырқайтын əншілердің саны күннен-күнге көбейіп келеді. Сахнада тұрып, өздерінің осындай көріністерін ыңғайсыз деп санамай тындығына жаның ашиды. Бұл қандай əдептілікке, қандай мəдениеттілікке жатады деп ойға қаласың.

Бұның бір себебін еліктеушіліктен іздеп табуға болады. Біздің бір кемшілігіміз, еліктеуге жақын тұрамыз ғой. Осылай көрінісімен əн салып, би билеп, өнер саласында жүргендер, арнайы оқу орындарында дəріс алып сахнаға шыққандар біздің қазақтың атын дүние жүзіндегі сахналарда паш етіп, өнер көрсеткендердің, бұл күндері арамызда жоқ, халықтың құрметіне бөленген Күлəш Байсейітова, Жамал Омарова, Рахия Қойшыбаева, Роза Бағланова сияқты өнер тұлғаларының, қазіргі кезде көзі тірі, арамызда биік сахналарда өз əндерімен халыққа қыз мет етіп жүрген, халықтың құрметіне бөленген Бибігүл Төлегенова, Роза Рымбаева, Мақпал Жүнісова, Тамара Асар, Қарақат Əбілдина сияқты өнер саңлақтарының өмір жолынан өнеге алмағандары ма деген ой келді. Қорытып айтқанда, өнер деген құбылыс – мəдениеттің бір саласы. Өнер адамдарының, əсіресе, қыз-келіншектердің, алдымен, əдепті, мəдениетті болуларын алдына мақсат етіп қойғандары абзал шығар!

бам Алматы қаласында өткен халықаралық дизайнерлер конкурсында бірінші орын алды. Инновациялық Еуразиялық университеттің «Өнердегі жаңалық» атты халықаралық конференцияға Дизайнерлердің бірінші халықаралық конкурсы (Алматы қаласы, 2007 ж.) деген көрмелерге қатыстым. Астанадағы «Бейбітшілік жəне келісім сарайында» «Жібек жолы» коллекциясының модельдер көрсетіліміне қатысып, «Шабыт» шығармашылық интеллигенциясының мүшесі атандым. Сонымен қатар, «Мейірімді істер» атты халықаралық конкурстың «Мода теат ры» номинациясы бойынша 1-дəрежелі лауреат дипломы мен сертификатын алдым (Санкт-Петербург қаласы, 2009 ж.). «Цреатіве уорлд» бірінші халықаралық дизайнерлер конкурсының дипломымен марапатталдым. Мен қазақтың ұлттық киімін шетелге барғанда киіп жүрсе, сол адамның қазақстандық деген аты-жөні сияқты көрініп тұрғанын қалаймын. Шығыстық үлгідегі далалық көріністерге толы жазғы көйлектерімнің біразын еліміздегі Жапония, Үндістан елшілігінің əйелдері аса бір қызығушылықпен сатып алды. Шəкіртім Əділжан Мұса қазір батик бағытында көптеген суреткескіндерін жасауда. Еліміздің Əнұраны тақырыбына арналған бірқатар сериалар жиынтығымен тамаша кескіндер ойлап тапты. Сонымен қатар, «Наурыз», «Дала балладасы» атты көйлектерімнің үлгілері бар. Бұл коллекциялардың бəрі де Алматыдағы «Сымбат» сəн үйінде көрсетілді. Атақты модельер Вячеслав Зайцевтің өзі құрмет көрсетіп, өнер академиясына сабақ беруге шақырды. Біз енді ғана Батыс əлеміне таныла бастадық. Шығыс əлемі – оларға құпия болып келді. Олар қазір Шығыс əлемін тануға құмар. Менің көптеген шығыстық, қазақ халқының салт-дəстүріне сай ұлттық колоритке толы, көргеннің көз жауын алатын эскиздерім бар. Мен қазақ жерінде, қазақ арасында өстім. Айналам, достарым, ортам – қазақ жұрты болған соң, ұлттық салтдəстүрге сай көйлектер, бұйымдар жасау – əрбір суретші, дизайнердің арманы. СанктПетербургте болғанымда, сол жердегі қазақ диаспорасы өкілдерімен кездесіп қайттым. Олар мені елден, туған жерден келген қазақ қызындай көріп, құрметтеп күтіп алды. Менің жасаған ұлттық стильдегі бұйымдарымның көрмесін өткізді. Ризашылықтарын білдірді. Тілектестерім де, тапсырыс берушілер де көп. Өкінішке орай, олар интернет арқылы ғана хабарласа алады. Буырқанған ойларымды, жаңа бастамаларды жүзеге асыруға шеберхана болмай тұр... – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Фарида БЫҚАЙ, «Егемен Қазақстан».

ПАВЛОДАР.

Соның нəтижесінде республика азаматтарының əл-ауқатын көтеруге алғышарттар қаланбақ. Осы арада БАҚ-тарда дүркіндүркін айтылып, жазылып, көрсетіліп қалып жүрген бизнестің əлеуметтік жауапкершілігінің бəсі де биіктей түседі. Қысқасы, қазіргі таңда бизнес қауымдастығы өкілдерінің алдында тұрған əлеуметтік жауапкершілік өте жоғары. Мұны терең түйсіну отандық бизнес өкілдерінің мəртебесі мен абыройбеделін одан əрі асқақтатары анық. Бүгінгі күні бизнестік бағытты ұстанған бірқатар батысқазақстандық ірі кəсіпорын басшы лары осындай мерейлі міндет тің үдесінен шығып отырғаны ризашылық сезімін туғызбай қоймайды. Олар ұлттық валюта бағамына қатысты Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев белгілеп берген

міндеттер мен талаптарды терең түсіністікпен қабылдады. Кəсіпорын жетекшілері тарапынан еңбекақыны үстіміздегі жылдың 1 наурызынан бастап он пайызға өсіру жөнінде шешім алынуы осы пікіріміздің дəлелі. Атап айтқанда, Орал қаласындағы мұндай мерейлі кəсіпорындардың қатарында «Зенит» Орал зауыты АҚ-пен «Юнисерв», «Орал механикалық зауыты» жəне «Квант» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері бар. Сонымен бірге Орал өңіріндегі «Оме га» прибор құру зауыты АҚ жəне «КазТрубПром» мен «Жайық мұнай» ЖШС секілді іргелі кəсіпорындар да 2014 жылдың 1 сəуірінен бастап өз жұмысшы қызметкерлерінің жалақысын өсіру жөнінде шешім қабылдағандарын мəлімдеді. Сөйтіп, биылғы жылдың алғашқы айларында аймақтағы бизнес саласында істеп жүрген үш мыңға жуық адамның айлығы өсірілмек.

Кеше Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры, генерал-лейтенант Нұрлан Жоламанов Шекара əскерлері қолбасшылары кеңесі үйлестіру қызметінің төрағасы, генерал-полковник Александр Маниловпен кездесті.

Сенім мен тиімділік ынтымаќтастыєы

Шекара басшысы осындай кездесулердің ТМД шеңберіндегі шекаралық ведомстволардың өзара қарымқатынасына жоғары ықпал ететіндігін атап өтті жəне шекаралық ынтымақтастықтың барысы туралы үйлестіру кеңесінің өкілдеріне əңгімелеп берді. – Қазіргі уақытта біз ҚР ҰҚК Шекара қызметін сапалылық параметрлері бойынша дамытуды жалғастырудамыз, – деп атап өтті генерал-лейтенант Нұрлан Жоламанов, – Мемлекет басшысы алға қойған тапсырмаларды жүзеге асырудамыз, əрине, əріптестердің көмегінсіз, алдыңғы қатарлы тəжірибелерді зерттемей оларды атқару мүмкін емес. Тараптар алда келе жатқан Шекара əскерлері қолбасшылары кеңесінің үйлестіру қызметінің 71-мəжілісін (маусым айында Кишиневте өткізу жоспарлануда) жəне ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Орталық Азия аймағы шекара ведомстволарының басшыларының 4-аймақтық кеңесінің (маусымда Мəскеуде өткізу жоспарлануда) мəселелерін талқылады. ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Орталық Азия аймағы шекарасынан тыс жерде болып жатқан жағдайлар бойынша сындарлы пікір алмасылды, сондай-ақ оның «Фактор 2014» деген шартты атауы бойынша даму жолдары талданды. Аталған кездесу Шекара əскерлері қолбасшылары кеңесі үйлестіру қызметінің жұмыс жоспарына сəйкес өткізілді, кездесу соңында тараптар бірлесе жұмыс істеу сенімділік пен өзара тиімділікті арттыра беретіндігіне негіз қалайтындығын атап өтті, деп хабарлады ҰҚК ШҚ баспасөз қызметі.

Осы орайда Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаев газет тілшісіне өз ой-пікірін былайша жеткізді. – Мұның бəрі бүгінгі күннің қажеттілігі. Əрине, алдағы уақытта əлеуметтік маңызы бар тауарлар мен коммуналдық төлемдердің бағасы ретсіз əрі жөнсіз көтерілмеуі үшін біз барлық тұтқа ларды қолданатын боламыз. Алайда, бүкіл істің шешімін тек осымен шектей салуға болмайды. Бұл мəселенің тек бір қыры ғана. Оның екінші жағы бұдан да гөрі маңызды деп санаймын. Оны тек бизнес-қауымдастығы өкілдері ғана оң шеше алады. Бұл еңбек өнімділігін көтеру үшін адамдарды материалдық жағынан ынталандыру деген сөз. Белсенді азаматтық жəне басшылық ұстанымның қажет жері де осы. Ел-жұрт алдындағы əлеуметтік жауап кершілік ті тек осындай тəсіл дер мен көтеру ге болады. Иə, қазір тұтастай облыс бойынша алғанда тұрақты экономикалық өсім мен динамикалық даму қарқыны байқалып отыр. Осы фактор кəсіпорын қызметкерлерінің еңбекақыларын өсіруге негіз бола алады. Өңірде өзге де бизнес-құрылымдар өз ұжымдарының табы сын арттыруға мүдделі деп сенемін. Батыс Қазақстан облысы.

Лайыќты ќўрмет кґрсетілді Бұдан бұрын газетімізде Петропавл Жоғары Əскери институтының курсанты Собир Базарбаевтың от-жалынға оранған үйден мүгедек жанды аман-есен алып шыққаны жайлы жазған болатынбыз. Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Енді жуырда жоғары оқу ор нының оқытушылар құрамының, курсанттардың, күштік құрылым басшыларының қатысуымен өмір мен өлім беттескен сəтте ержүректік пен жанқиярлық көрсеткен болашақ офицерге лайықты құрмет көрсетілді. Ол Төтенше жағдайлар министрінің бұйрығымен «Төтенше жағдайдағы ерлігі үшін» кеудебелгісімен марапатталып, награданы Өртке қарсы қызмет комитеті төрағасы Серік Əубəкіров салтанатты түрде тапсырды. Генерал-майор марапатталушының жоғары моральдық қасиеттерін бағалай келіп, патриоттық, азаматтық борыш жəне жанындағыларға қолұшын бере білетін рухта тəрбиелегендері үшін ата-аналарына алғысын жеткізді. Мұндай батыл əрекет барлық күш ведомстволары қызметкерлері үшін үлгі болып табылады. Ол, сондай-ақ, «Ішкі əскерлер қызметінің үздігі» төсбелгісімен де марапатталды. Солтүстік Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

 Көкейкесті

Діни экстремизм

Əлем жаѕалыќтары

Онымен бірлесіп кїресудіѕ ќоєамдыќ тетіктері ќандай? Соңғы жылдары дінге қатысты мəселелер өзінің өзектілігімен аса өткір тақырыптардың біріне айналып, еліміздің қоғамдық өміріндегі күн тəртібінде алдыңғы қатарға шыға бастады. Бұл, бір жағынан, дінге сенушілер қатарының көбеюінен, екінші жағынан, діни экстремизм мен терроризм мəселесінің өсе түсіп отыруынан көрініс табады. Бұл проблемалар өз кезегінде мемлекет пен қоғам алдына нақты шешімін табуды қажет ететін бірқатар кезек күттірмейтін міндеттерді қойып отыр. Ғалым ШОЙКИН,

Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігі төрағасының орынбасары.

Қазіргі күнде шешімін таппаған жекелеген мəселелерге қарамастан, елімізде дін саласына қатысы бар мемлекеттік органдардың жұмыстары жүйелі деңгейде жолға қойылғаны туралы толық се нім мен айтуға бо лады. Яғни, осы ған қажетті инфрақұрылым мен құқықтық базаның негізі қа ланды. Атап айтар болсақ, 2011 жылғы мамыр айында Дін істері агенттігі құрылып, сол жылдың қазан айында «Діни қызмет жə не діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Дін мəселелерімен айналысатын арнайы уəкілетті орган құрылып, дін саласын реттейтін жаңа заң күшіне енгеннен бергі уақыт ішінде көптеген жұмыстар атқарылды. Содан бергі уақыт ішінде діни экстремизм мен терроризмге қатысты мəселелердің ушыға түскенін ескере отырып, 2013 жылғы қаңтар айында «Қа зақстан Республикасының кей бір заңнамалық актілеріне

терроризмге қарсы іс-қимыл мəсе лелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң қабылданды, ал 2013 жылғы 24 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасында 2013-2017 жылдарға арналған діни экстремизмге жəне терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі мемлекеттік бағдарлама бекітілді. Бүгінде діни экстремизм мен терроризм əлемдік қоғамдастықты қатты алаңдатып отырған мəселеге айналды. Əрине, заманауи əлемнің қатеріне айналып отырған осынау зұлматтан біздің еліміз де сырт қала алмасы анық. Ол бүкіл қоғамның тізе қосып, күш біріктіруін қажет етеді. Дінге қатысты тура немесе жанама үдерістердің барлығы қоғамдық өмірдің маңызды бөлігін қамтитындықтан, дін төңірегіндегі туындайтын проблемаларды шешуге билік органдарымен қатар, азаматтық қоғам институттарының қатысуы ерекше маңызға ие. Өйткені, діни сипаттағы проблемалар қоғамның өмір сүруіне қатысы бар проблемалар ретінде қоғамдық жəне ұлттық қауіпсіздік мəселелерімен тікелей байланыста көрініс табады. Осы ретте, Елбасымыздың

Қазақстан халқына жолдауларында мемлекеттік органдармен қатар, бүкіл қазақстандық қоғамның ал дына еліміздің салт-дəстүрі мен мəдени нормаларына сəйкес келетін діни түсінік қалыптастыру міндетіне басымдық беруі кездейсоқтық емес. Мемлекет басшысы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты биылғы Жолдауында да «Зайырлы қоғам жəне асқақ руханият» қағидаты барлық қазақстандықтарды біріктіретін басты құндылықтардың бірі екендігін атап көрсетті. Əрине, стратегиялық жəне ұзақ мерзімге арналған осындай міндеттерді бүкіл қоғам болып еліміздің тұрғындарының бойында дін мəселелері бойынша нақты бағдар қалыптастыруға мүм кіндік беретін істерді жүзеге асырғанда ғана қол жеткізуге болады. Ал, мұндай міндеттердің салмағы мен міндетін Қазақстанның болашағы зайырлы қағидаттарды басшылыққа алатын индустриялық-инновациялық дамуға тұғырланатынын еліміздің шығармашылық зиялы қауымы терең əрі жақсы түсінетіні анық. Осы ретте, азаматтар мен қоғамды сырт қы рухани агрессиядан

қорғаудың жəне тұрғындардың бойында діни мазмұндағы ескі құндылықтарды көксейтін немесе теологиялық қателіктерге бой алдырған керағар діни идеологияларға қарсы иммунитет қалыптастырудың маңызы аса зор. Бүгінгі күнде рухани жаулап алу дінді бетперде ретінде пайдалана отырып теріс идеяларды жастар арасында белсенді таратудан көрініс тауып отырғаны жасырын емес. Осы орайда, радикалдық сипаттағы діни ағымдардың идеологиялары азаматтарды нанымсеніміне қарай жіктеуді, дін жолында жүргендерді басқалардан жоғары қоюды, мемлекеттің зайырлы қағидатын қабылдамауды алдыңғы қатарға қояды. Ал мұндай идеологияның əртүрлі діндерді ұстанатын көп этностан тұратын Қазақстан қоғамы үшін қаншалықты қауіпті екені айтпаса да түсінікті. Радикалдық сипаттағы осындай идеялар халықты өзінің сан ғасырлық бай рухани мəдениеті мен салт-дəстүрінен бас тартқыза отырып, халықтың этникалық, мəдени-рухани тұғырын жоғалту жəне азаматтардың тарихи санасын шайып тастау мақсатын ұстанады. Елімізде бүгінгі күнде радикалдық діни ағымдардан келетін қауіп-қатерлерді халық арасында кеңінен түсіндіру шаралары қолға алынып жатыр. Бұқаралық ақпарат құралдарында осы тақырыптарға қатысты мазмұнды мақалалар жарияланып, телеарналар мен радиоларда дін мəселелерін қозғайтын бағдарламалар мен хабарлар көптеп берілуде. Одан бө лек, қоғамда ғы лыми жəне шы ғармашылық зиялы қауым, үкіметтік емес ұйымдар мен жастар ұйымдарының өкілдері, жұртшылық арасында беделге ие азаматтар теріс сипаттағы керағар діни ағымдардың қаупі туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізіп келеді. Қазіргі күнде Қазақстанның барлық өңірлерінде дін мəселелеріне арналған 500-ден астам ақпараттық-насихат топтары жұ мыс істеуде. Аталған ақпараттық-насихат топтарының құрамында діни салада түсіндіру жəне профилактикалық жұмыстар жүргізетін мемлекеттік органдардың өкілдерімен қатар теологтар, дінтанушылар, діни бірлестіктердің өкілдері енген. Осы орайда, өткен жылы ақпараттық түсіндіру мақсатында өткізілген іс-шаралардың 1,3 миллионнан астам адамды қамтығанын айта кеткім келеді. Бұл мемлекеттік органдардың азаматтық қоғам институттарымен бірлесіп жүзеге асырып отырған іс-шараларының бір тұсы ғана. Əрине, осындай маңызды істерге

азаматтарды көптеп тарта түсу еліміздің рухани қауіпсіздігін нығайта түсетіндігі сөзсіз. Бүгінгі күнде мемлекеттік органдар тарапынан діни ахуал жəне оған қатысты үдерістерді зерттеудің өзекті тақырыптарын жасақтауда, сонымен қатар, діни мəселелердің əртүрлі аспектілеріне арналған ғылыми-талдау жұмыстарына елі міздің ға лымдарын кеңінен тартуға мүдделілік туындап отыр. Біз дін саласына қатысты мəселелерде бүгінгі күнде жұмыс атқарып отырған қоғамдық институттармен əріптестік қатынастар орнатуға да əзірміз. Агенттіктің сарапшылар қауымдастығымен ынтымақтастығы аса өзекті тақырыптар бойынша бірлескен зерттеулер жүргізуге ықпал етіп, ол өз кезегінде дін саласында орын алып отырған үрдістерді дер уақытында анықтауға, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бойынша мемлекеттік органдардың қызметін жетілдіруге бағытталған сапалы ұсыныстар əзірлеуге мүмкіндік береді. Қазіргі кезде сонымен қатар, қазақстандық қоғамның ұлттық мүддесіне сəйкес келетін мемлекеттік-конфессиялық қатынастардың қазақстандық моделін əрі қарай жетілдіруге арналған ұсыныстарға қатысты қажеттілік өсе түсіп отыр. Бұл модель мемлекеттік құрылыстың зайырлы қағидаттарын дамытуға, қоғамның жоғары деңгейдегі руханиятын жəне мемлекет пен оның азаматтарының тұғыры берік мəдениетін қалыптастыруға негізделуі керек. Осы жерде шығармашылық зиялы қауымның діни экстремизмге қарсы тұрудағы рө лін ерекше атап өткен жөн. Өйткені, олар халқымыздың сан ғасырлық дəстүрлері мен мемлекетіміздің тұғырын құрайтын құндылықтарды мансұқ тайтын радикалдық идеологиялардан төнетін қауіпті басқалардан гөрі өткір сезінеді əрі оның салдарын жақсы біледі. Мемлекеттің дін саласындағы уəкілетті органы болып табылатын Дін істері агенттігі тарапынан бүгінде осы бағытта бірқатар маңызды жұмыстар қолға алынып отыр. Агенттік жанында былтырдан бері Діни ахуалды талдау жөніндегі консультативтік сараптау кеңесі жұмыс істей бастаған болса, қазіргі күнде үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл жөніндегі кеңес құрылуда. Біздің ойымызша, осындай құрылымдардың белсенді жұмыс атқаруы дін саласына қатысты маңызды мəселелер бойынша қоғамдық пікірді мақсатты түрде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Жалпы, қоғамның белсенді топтарының, ғылыми жəне шығар машылық зиялы қауымның қазақстандық бірегейлілікті сақтау мен нығайтудағы жəне халқымызды діни экстремизм мен сыртқы рухани шабуылдардан қорғаудағы бірлесіп жұмыс жүргізетін негізгі бағыттары осы болмақ.

Əкімніѕ їнсіз ќалуында не сыр жатыр? «Егемен Қазақстан».

«Мен Шымкент қаласы, Абай ауданы, Пролетар көшесіндегі №26-үйде тұрамын. Көрші №24 үйге əлдебір шағын кəсіпкерлік нысаны орын тепкен. Жақында олар біздің үйдің жер учаскесіне жақындатып үлкен трансформатор аппаратын қойды. Біздің үй мен трансформатордың арасы небəрі 2-ақ метр. Шағын кəсіпкерлігіне қоятын ешқандай кінəміз жоқ. Бірақ, осы трансформатордың орналасуы, құжаттары қаншалықты заңды? Ден саулыққа зиян емес пе?». Өткен жылдың соңына таман Шымкент қаласының тұрғыны Пакизат Сыздықова редакцияға осылай деп хат жазып, араша сұраған болатын. Бір қарағанда, əрине, күнделікті тіршілікте сан мəрте кездесетін ұсақтү йек шаруа сияқты көрінетіні рас. Шағын кəсіпкерлік иесі біреудің емес, өз жер учаскесіне ток беретін жəшікті орнатып отыр. Жекеменшік аумағына қандай зат қойса да өз шаруасы емес пе?! Алғашында біз осылай ойлағанбыз. Бірақ, хатта көрсетілген мекенжайға барып, орнатылған трансформаторды өз көзімізбен көргеннен кейін жағдайдың мүлдем басқаша екенін бағамдадық. Адам бойынан биік бұл үлкен темір жəшік

Орталыќ барлау ќызметіне айып таєылды АҚШ сенатының барлау жөніндегі комитетінің басшысы Дайен Файнстайн Орталық барлау қызметіне конгресс қызметшілері пайдаланатын компьютерлерге бұзып кірді деген айып тағып отыр. Сенатор Файнстайн журналистерге мұндай əрекеттің заң шығарушы биліктің барлау қызметтерін қадағалауына негізделген конституциялық қағидаттарға нұқ сан келтіретінін мəлімдеген. Орталық барлау қызметінің ішкі тергеулер бөліміне АҚШ конгресі компьютерлеріне бұзып кіру оқиғасын тексеру тапсырылды. Мен бұл іске үлкен маңыз бере қараймын, бұл тұрғыда Орталық барлау қызметінің федералдық заңдарды бұрмалаған болуы əбден мүмкін, деп атап көрсеткен Файнстайн. Дегенмен, Орталық барлау қызметінің директоры Джон Бреннан сенат тарапынан тағылған айыпты жоққа шығарып отыр.

Гамбия аєылшын тілінен бас тарта ма? Құрлықтық Африкадағы ең шағын мемлекет болып табылатын Гамбия президенті Яйч Джамме өзінің ағылшын тілін ресми тіл ретінде пайдаланудан бас тартатынын мəлімдеді. Бұл туралы батыстық ақпарат құралдары хабарлап отыр. Біз өзіміздің туған тілімізде сөйлеспекпіз, деп мəлімдеген ол елдің астанасы Банжулде жаңа əділет министрінен ант қабылдау рəсімі кезінде. Дегенмен, ол қай тайпа тілінің ағылшын тілін алмастыратынын нақты атап көрсетпеген. Сонымен бірге, бұрынғы метрополияға бітімсіз көзқарас ұстанатын 48 жастағы ел президентінің өз сөзін ағылшын тілінде айтқаны да белгілі болып отыр.

Біріккен Ўлттар Ўйымын кінəлауда Гаитиде тырысқақ ауруынан зардап шеккен бірнеше жүздеген адам Нью-Йорк сотына БҰҰ үстінен ұжымдық талап арыз түсірген. Онда БҰҰ-ға ауру таратты деген айып тағылып отыр. Талап арыз 1,5 мың гаитиліктер атынан берілген. Олар бүкілəлемдік ұйымнан 2010 жылы тырысқақ ауруының пайда болуына байланысты жауапкершілікті мойындауды жəне зардап шеккендерге өтемақы төлеп, тиісті санитарлықпрофилактикалық іс-шараларды жүргізуді талап етуде. Айта кету керек, 2010 жылдың қазанынан бері Гаитиде аталған аурудан 8 мыңнан астам адам қайтыс болған. Ал осы науқасқа ұшырағандардың жалпы саны 650 мыңнан асып отыр. Жергілікті тұрғындар мен эпидемиологтардың пікірінше, БҰҰ-дағы непалдық бітімгершілер лагерінен Артибонит өзеніне құйылған сулар қауіпті аурудың тарауына себепкер болған.

Жол апатына вице-премьер кінəлі Чехияның вице-премьері Павел Белобрадек мопед жүргізушісін соғып кеткен. Бұл туралы жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары хабарлаған көрінеді. Оқиға ел астанасы Прагада дүйсенбі күні кешкілік орын алған. Полицияның мəліметі бойынша, автомобиль рөлінде келе жатқан Белобрадек көше қиылысында басты жолмен келе жатқан мопедке жол бермеген көрінеді. Соның салдарынан екі доңғалақты көлік жүргізушісі жеңіл жарақат алған. Құқық қорғау органдары абайсыздан денеге жарақат салу дерегі бойынша іс қозғаған. Ал Белобрадек болса, өзінің мопед жүргізушісін байқамай қалғанын, дегенмен, апаттан кейін бірден «жедел жəрдем» шақырғанын айтып ақталған.

Їкімет басшысы ќызметінен кетті

 «Егеменге» елден келді

Оралхан ДƏУІТ,

ШАРАЙНА

шынында көрші үйге тіптен тақалып тұр. СЭС мамандары түгілі қарапайым адамның өзі бұл жəшіктен денсаулыққа өте зиянды энергия тарайтынын бірден мойындаса керек. Əрі бұл трансформатордан жазатайым өрт шыға қалса, тура түбінде тұрған үйді тілсіз жаудан сақтап қалу тіптен мүмкін емес. Əр нəрсенің өз тəртібі, өз ережесі болады ғой, біз бұл мəселені арнайы мамандар зерттеп, нəтижесін шығарсын деген оймен Абай ауданының əкімі Ахмет Татыбаевқа хат жаздық. Шынында трансформатордың үй түбіне орналасуы қаншалықты заңды, құжаттары дұрыс па, денсаулыққа зиян емес пе, қаншалықты қауіпсіз? Обалы не керек, көп өтпей-ақ Абай ауданы əкімінің орынбасары Нұрлан Тілеш хабарласып, хатты алғанын, бұл мəселені түбегейлі зерттеп, егер шынында зиянды болса темір жəшіктің орнын ауыстыруға ықпал ететінін айтып, ағынан жарылды. Əрине, əкімдік бұл мəселені жақсылап зерттеген болуы керек, артынша Абай ауданы əкімінің орынбасары Н.Тілештен «Сіздің Абай ауданы əкімдігі аппаратына Пролетар көшесі, №26-үй тұрғыны П.Сыздықованың трансформатор орнын ауыстыру жөніндегі арызы бойынша жазған хатыңыз «Оңтүстік Жарық Транзит» АҚ бас директоры М.Ибрагимовтің атына жолданды. Шешімі

жөніндегі жауапты қосымша хабарлайтынымызды ескертеміз» деген жауап хат келді. Хаттың соңына аудан əкімдігінің «Оңтүстік Жарық Транзит» АҚ бас директоры М. Ибрагимовқа жазған өтінішінің көшірмесі қоса тіркеліпті. Онда əкімдік бас директордан трансформаторды 10 метрге ауыстырып беруін өтінген. Яғни бұл хат темір жəшіктің шынында ден саулыққа зиян, тұрған орны дұрыс емес екенін айғақтап тұр. Əйтпесе, əкімдік бүйтіп хат жазар ма еді? Бірақ, Абай ауданы əкімдігі осыдан кейін «Біздің ісіміз осымен бітті» дегендей тіптен үнсіз қалды. Іздеп барсаң таппайсың. Ал, əкімнің хатшы қызы өмірі бастығын телефон байланысына қоспайды. Ал орынбасары Н. Тілеш ұялы телефонын мүлдем көтермейді. Əкім қадағаламаған соң «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің бас директоры М. Ибрагимов осы күнге дейін трансформаторды ауыстыруды кейінге қалдырып, бұлталаққа салып келеді. Біресе, «жақын күндерде ауыстырамыз» десе, біресе «ауыстыратын орын жоқ» деген сылтау айтады. Ахмет Татыбаев «таптырмай» кеткен соң бұл мəселе бойынша «Егемен Қазақстан» газеті Шымкент қаласының əкімі Дархан Сатыбалдыға хат жазды. «Əндіжанда бір апам бар, бұдан өткен

сорақы» демекші, Дархан Сатыбалды басқаратын аппараттың тірлігі Абай ауданы əкімдігінен де сорақы болып шықты. Басқа-басқа, келген хат-хабарға жауап беруде əкімдіктер өте ұқыпты, асқан жауапкершілікпен қарайды деп ойлаушы едік, осы ойымызды Шымкент қаласының əкімдігі тас-талқан қылды. Өткен жылдың желтоқсан айында Астанадан Шымкентке жіберілген хатқа əлі күнге лəм-мим деген жауап жоқ. Қала əкімі Дархан Сатыбалды бұл мə селені ұсақ-түйек деп есептеп, жауап беруді артық көрсе керек. Тіпті, «Келген хатқа пəлен уақытта жауап беру керек, тұрғындардан келген ешқандай хат қараусыз қалмасын» деген заң тармақтары да адыра қалды. Біз Абай ауданының əкімі Ахмет Татыбаевты таппай жүрген кезімізде бірнəрсені түсінгендей болғанбыз. Шынын айтқанда, əкімдік бұл мəселеден басын алып қашып жүр. Неге дейсіз ғой? Біздіңше темір жəшіктің артында темірдей керіліп біреулер тұр. Осылайша шенеуніктер ұсақ-түйек деген шаруаның «шаңын» шығармай отыр. «Өзің қаңбақсың, кімге тұлға болмақсың?» демекші, бір трансформаторды ауыстыруға (о баста «ауыстыру керек» деген де өзі ғой) шамасы келмей, қалбалақтап қалған əкім шынында халықтың алдында қалай тұлға болмақ? Ал Дархан Сатыбалдының үнсіз қалуында не сыр жатыр? Əлде Астанадан ат арылтып келгеніне көп бола қоймаған шаһар басшысы Шымкенттің дөйлерімен «сіз-біз» деген сыйластығына сын түсіргісі келмей жүр ме? Қалай айтсақ та, «Əкім бол, халқыңа жақын бол» дегенді ұмытпауы керек қой... Оңтүстік Қазақстан облысы.

Ливия парламентінің депутаттары өткен сəрсенбі күні премьер-министр Али Зейданға сенімсіздік білдірген. Оқиғаның бұлайша өрбуіне солтүстіккореялық «Морнинг Глори» танкерінің жергілікті əскери əуе күштері кемелерінің жолды жапқанына қарамастан Ливияның Эс-Сидр портынан кетіп қалуы түрткі болған. Елдің қорғаныс министрі Абдалла əл-Тани, премьер-министр міндетін уақытша атқаратын болады. Ал тұрақты премьер-министрді Ливия парламенті таяудағы екі аптаның ішінде сайлауы тиіс. Айта кету керек, Али Зейдан Муаммар Каддафи режімі құлатылып, алғашқы парламенттік сайлау өткен 2012 жылы Ливия үкіметін басқаруға келген болатын. Премьерминистр лауазымында жүргенде Зейдан талай рет сынға да ілікті. Əсіресе, оның саясатын тым бейтарап деп санаған исламистер ел үкіметі басшысын жиі-жиі сын тезіне алатын.

26 жылдан соѕ аќталды Луизиана соты 26 жыл бойы өлім жазасына кесілген үкімді күтіп отырған 64 жастағы Гленн Фордты ақтап алды. Ол шешім шыққаннан кейін бірнеше сағаттан соң-ақ бостандыққа шыққан. Фордтқа оның адвокаттары адам өлімі болған кезде оның қылмыс орын алған жерде болмағанын дəлелдегеннен кейін ғана ақталудың сəті түскен. Фордтқа 1980 жылғы қылмыстық іс бойынша зергер жəне сағат шебері Изидора Розманды өлтірді деген айып тағылған болатын. Өйткені, Фордт Розманмен таныс болып, кейде оған үй шаруасында көмектесіп те тұрған. Сонымен бірге, ол өзінің зергердің өліміне еш қатысы жоқ екенін де айтумен болған екен. Осылайша Фордтқа өзіне қатысты шығарылған үкімнің орындалуын 26 жыл бойы күтуге тура келген. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


 Есімі елдің есінде

 Тағзым

Тонның ішкі бауындай болдым деп мақтана алмаспын, бірақ Сабыржан ағаға деген ішкі құрметімнің өзінше бөлектігі, ілтипатымның еректігі өзіме аян, ол кісіге де белгілі еді. Менің аңғаруымда, əрқашан ар сөзін ғана айтып, ақиқат ережесінен əсте аттамай, əркез адамдықты сақтап, ақ жүріп, адалымен өткен сирек ағаларымның бірі емес, бірегейі десем де жаңылмаспын. Нар бойын баяу маздаған намыс кернеп, салауат сабыр тербеп жүретіндей көрінетін. Кім-кімді де көңілінің төріне шығарар кең пейіл дарқандығы болса да, төбесіне секіртер бейқамдығы жоқ-тын. Ерлікке сүйсінетін, ездіктен жиренетін. Жан жадыратар қазақы қалжыңға мырза, ауызекі сөзге ұста, тұғырда тұрғандай тұрпатты, жан сарайы сырлы сұңғатты қайран Сəкем, есіл ер-ай, Есілдің жағасына барып, өмірден есіле көшіп жүре бердіңіз-ау.

Əрі ес, əрі сес Ќазаќ баспасґзініѕ ќара нары Сабыржан Шїкірўлы хаќында толєам Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Сабыржан ағаны алғаш көруім, сірə, 1990 жылдың күзінде болар. Ол кісі «Социалистік Қазақстан» газеті бас редакторының орынбасарлығына бекіп отырды деген хабарды естіп, өзінің ежелден бергі жақын досы Бекболат Əдетовпен бірге құттықтап шығуға кабинетіне кіргенбіз. Бұрын сырттай там-тұмдап шамалы естуім болмаса, таныс-білістігім жоқ. Бекеңе ілесіп жүруімнің себебі, жақында ғана республика басшылығының ұйғарымымен ауыл шаруашылығы саласы бойынша дербес «Дала дидары» (кейіннен «Ауыл») газеті ашылып, оның бас редакторы болып бесаспап журналист қаламгер Б.Əдетов, орынбасары болып мен тағайындалған болатынбыз. Кең кабинетте Сəкеңе құтты болсынымызды айттық. Тұрпаты келіскен зор денесі, əзіл-қалжыңға бейім ақжарқын келбеті, əдептен аспас ұстамдылығы адамға бірден-ақ ұнамды əсер қалдырғандай-ды. Бекең екеуі боса-болмасын дос, біздің арамызда да сол күннен бастап бір сыйластық орнағандай-ды. Əзіл-қалжыңына бұрынғы да қазіргі, əсіресе, «Социалистік Қазақстанда» меншікті тілші болып істеген кездегі əріптес дос, құрдастарының, жалпы, жақсы көретін адамдарының аттары əпенде мінездерімен, айтып қалған сөздерімен қоса ию-қию араласып жүретін-ді. Еліміз тəуелсіздік алған жылдардың алақай эйфориясы да мол болды. Əсіресе, қазақ тілді баспасөзіміз тəуелсіздік келерін сезгендей, тіпті, соның қарсаңында да бостаншыл рухтың бұрқасынын боратудан жазбады. Газетте Қазақстан атына оғаш пікір айтқан, қазақтың намысына тиген оспадарларды сыпыра сойдық та отырдық. Горбачев та, Солженицын да, Жириновский де, Старовойтова, Руцкой, Лимонов дегендер де сол сойылдың астында қалған. Бұл дұрыс-ау, бірақ кейбір реттерде қызды-қыздымен тоқтай алмай қалып өзіміздің Олжас Сүлейменов көкеміздің атына да бірді-екілі шырылдаған сын пікірлерді жазған басымыз жазыпақ жіберіппіз. Олжекең не айтса да арғы жағында астарлы байыбы болатынын, ол кісі халқымыздың түп мүддесін ойлайтынын ол шақта қайдан біліппіз. Сабыржан аға осы жайды оңтайымен ескертті. «Олжекеңнің жаулары онсыз да жетеді. Сен солардың қатарын көбейтейін деп пе едің? Жаманға жақтасамын деп жақсының жағасынан алма» дегенді қаперде ұстағайсың», деп ақыл қосты. Тым ақылсыз емес едік. Көңілге шам алмадық. Өзімбілерменге салынбадық. Сөйткеніме осы қазір де, содан бері 20дан астам жыл өткенде де қуанамын. Иə, өйткені, ағаның айтқанын ұқтық. Жадағай ойлап, жалпы дүрмекке ілесіп, жаңсақ басып, қателікке ұрынғанымызды түсіндік. Үлкен ағалардың шаужайына орынсыз жармаспайтын болдық. Алаштың ардақты арыс азаматы, айкөл ақыны Олжас Сүлейменовтің ойшылдық парасатын дұрыс түсінуге талпындым. Осыған Сабыржан ағамның тікелей əсері тиді. Кейінірек «Олжас» деген поэмам жазылып, ол «Егемен Қазақстан» газетінің тұтас бір бетін алып жарық көрді. Туған күніне арналған бір жиында дастанның тарауларын Олжекеңе оқып беру бақытын да иелендім. Міне, осы жақсылықтың бастауында да əр нəрсені өз атымен атай білген ақиқатшыл Сəкем тұрғанын қалай ұмытармын. Осыған жамандықты жасқай жүретін, жақсылықты нұсқай жүретін жанашыр ағаның игі ықпалы болғанына сөз жоқ. Есімде, мен бас редакторымыз Мұхтар Мағауинмен алдын ала келісіп алып, «Жұлдыз» журналына Сабыржан ағамыздың бір мақаласын ұсындым. Мұхаң кеңестік, социалистік артықшылықтарды əспеттегенді ұнатпайды. Ал Сабыржан аға болса ол заманға да барынша əділетті болуға тырысып бағып, барын – бар, жоғын – жоқ дейді. Сол мақаланы қарап шыққасын Мұхаң: «Ой, мына Сабыржан өзі қып-қызыл коммунист екен ғой» деп жаратыңқырамай қалды. Бірақ бұрыннан сыйлас адамды қимай, мақаланы

7

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

нөмірге салуға рұқсатын берді. Өзім жақсы көретін екі ағамның арасында болмашыға бола түсінбестік туып, көңілдеріне сызат түсіп қалмаса екен деп мен жүрмін шырылдап. Шындығында, Сəкең қып-қызыл коммунист емес, сондағы адамгершілік, ізгілік, əділет идеяларының жақтаушысы еді. Ал қазақтың ұлттық мұратын, ұлт мүддесін ешқашан ешқандай коммунистік те, басқа да идеяларға айырбастаған емес. 1995 жылдың тамыз айында Сабыржан аға мені өзі басқарып отырған республикалық «Сұхбат» газетінің жауапты хатшысы етіп шақырып алды. Бір жылға тарта шəй деспей қоян-қолтық жұмыс істедік. Алғашқы күндері көптен көріспегендіктен бір уақ арқа-жарқа кеңірек те көбірек əңгімелесіп, шер тарқатысып алып жүрдік. Сондайда «Ойпырмай, келгенің мұндай жақсы болар ма, əйтпесе, осында əңгімелесетін де адам қалмап еді», деп ойлы көзбен қадала қарап қалушы еді. Жұмыста тəртіпті сүйетін, басқа əңгіме, əзіл-қалжың – жұмыс біткен соң, одан тыс уақытта. Əуелде құрылтайшысы Ұлттық банк болғандықтан, «Сұхбат» экономикалық апталық, экономикалық газет еді. Қоғам өмірінің барлық саласына, əсіресе, руханият қа жақсы көңіл бөліп тұрды. Бірақ құрылтайшы демеушілігі барған сайын сұйыла берді, баспа органының рөлі не мəн бермеді. Осы тұста Сабыржан Шүкірұлының зор ұйымдастырушылық қабілеті, қайсарлығы, іскерлігі мен кісілігі де молынан көрінді деп білемін. Ақылы материалдармен ақша тапты. Қызметкерлердің жалақысын ойдан-қырдан жинап, əйтеуір бергізіп тұрды. Ең бастысы, ақырына дейін газеттің шығуын тоқтатпады, іркіліске жол бермеді. Өзінің төл перзентіндей болған «Сұхбаттың» келешегінен Сəкең күдер үзбеді. Алғы күндерден үміті мол еді. Сол бір қиын күндерде қасында жүргендіктен білемін. Газеттің өмір сүруі жолында жансебіл күрес жүргізді. Əлдебір қалталы азаматтарды құрылтайшы болуға көндіріп, уəделерін алып, үлкен жоспарлар құра бастады. Осындайда оңаша отырғанда «Қорғанбек, түбінде жағдайымыз оңалып кетсе, газеттің шығару тізгінін, шығармашылық жағын түгел өз қолыңа беріп қоямын. Өз баспаханамыз, басқа шаруаларымыз болады. Мен солармен айналысамын. Жұмыс ауқымымыз кеңейеді, газеттің бет-бейнесін, тақырыбын да өзгертеміз» деп болашақты болжалдап көзге елестететін. Əттең, қолқысқалық етектен тартып, осы ізгі ниеттің, əдемі арманның жүзеге асуына кедергі келтірді. Тынысы тарыла-тарыла келе, газет 1996 жылдың жазында жабылып тынды. Сəкең Үкіметтен баз біреулерше дабыра көтеріп қызмет сұраған жоқ, баспасөздің қайраткер сардарын қайдасың деп іздеген қамқорлар жəне болған жоқ, өзі ың-шыңсыз, ешкімге жалынбай, басын имей, намыскер де асқақ қалпын сақтап, «Ана тілі» газетіне тіл жəне этнография бөлімінің меңгерушісі болып орналасты. Осы қызметін табаны күректей 10 жыл атқарды. Осы арада айта кетейік, біздің пайымдауымызша, қазақ баспасөзі тарихында «Сұхбат» апталық газетінің өзіндік ерекше орны бар. Бұл басылымды да қазақ руханиятының көгінен төрт-бес жылдық қысқа мерзімде құйрықты жұлдыздай жарқ етіп, ағып өте шықты деуге əбден сыяды. 1991 жылы қазақ тіліндегі «Сұхбат» жəне орыс тіліндегі «Позиция» хабаршыларын қолына алған С.Шүкірұлы олардың жалаң үгіт-насихаттық жадағай миссиясын өзгертіп, ауқымды мақсат-міндеттер жүктеген саяси-экономикалық ұлттық апталық газет дəрежесіне көтергенін көзі қарақты, құлағы түрік жұртшылық біледі əмбе əлі күнге дейін ұмытқан жоқ. «Сұхбат» елімізде қаржы-қаражат, банк, экономика мəселелерін жазатын қазақ тіліндегі тұңғыш та жалғыз кəсіби басылым болды. Ол жабылғаннан кейін жолы жалғаспады. Қазақтың қаржыгер қауымы өз басылымы, өз тілі, өз үні, өзінің көзі мен құлағы болудың қаншалықты маңызды екенін бұл

заманда түсіну дəрежесіне, соның ұтымды жағын ойлау өресіне жетпегендігі өкінішті. Сабыржан Шүкірұлы сияқты қайраткер бас редактормен ондай басылым дүниені дүрілдетіп, қаржы əлемінің өмірін қыж-қыж қайнатып тұрған болар еді-ау, шіркін. Осы тақырыпты кəсіби тұрғыдан кəнігі игерген қаншама журналист қаламгерлер де ысыла тəрбиеленіп шығар еді-ау деп қазір қынжыла толғанамыз. «Сұхбат» сол бір жылдарда қазақтың зиялы қауымының да іздеп жүріп оқитын, ырзашылығына бөленген газет болғанын айтсақ та ешкімнің шамына тимеспіз деп ойлаймын. Олай болатыны, бұл басылым руханият, тарих, əдебиет пен мəдениеттің де көкейкесті мəселелерін орнымен қозғап отырды, осы орайда жұртшылықты толғандырған жайларға жалтақсыз қалам сілтеп отырды. Кейбір даулы мəселелердің ақ-қарасын, анық-қанығын, ақиқатын анықтау мақсатында өз беттерінде батыл түрде пікірталастарға орын берді. Қазақ тарихына, ұлт мүддесіне қиғаш та оғаш керауыз сөздер Сəкең тарапынан газет бетінде қолма-қол жауабын алып, жұрттың айызын қандырып жататын. Мақалаларында жылтырақ болмайды. Иі қанған, бабындағы жалпақ қара тілінің табиғи тартымдылығына өз басым қызыға қарайтынмын. Көп өмір сындарына төтеп берген Сабыр жан жəне Бекболат ағалардың жарты ғасырлық жайдарман достығына, бірбіріне суымаған шынайы ықыласына қызыққандаймын. Ақырына дейін адал болсақ, кезінде бұл достыққа да сызат түсе жаздағаны бар-ды. Қазақтың байырғы бір сөзінің қалай дұрыс айтылыпжазылатындығына таласқан екеуі де тіл жанашыры, тіл тазалығының күрескері екі дос қызды-қыздымен кеу-кеулеп біраз жерге барысқан. Бұл кісілеріңіздің дауы баспасөздің бетіне де тасқа басылып шығып кетті. Екі достың бір-біріне деген өкпесі қара қазандай болған шырқау шекке жетті. Екеуі де: «Платон менің досым, бірақ шындық қымбат», деп қасарысты. Осы жайға ортақ дос-тілектестер қынжылып та жүргенбіз. Бірақ баршамыздың қуанышымызға орай шекіскен екі дос екі-үш жылдан кейін қайта табысып, айырылмасқа бекіскен болатын. Осыны мен «Егемен Қазақстанда» Б.Əдетовтің 70 жылдығына орайласқан «Біздің Бекең» атты сұхбат-мақаламда сүйіншілеп жаздым да. Бекең сонда былай деген еді: «Сабыржан досымыз екеуміздің арамыз осы тілге байланысты суыңқырап барып қайта жарастық. Ол да, мен де өз пікірлерімізде қалдық. Біз тіл жөнінде таласпайтын болдық». Бұған біздің де еш алыпқосарымыз жоқ. Туған елдің тұғырын биіктетіп, қыдырын қастерлеген абзал басылым «Ана тіліне» дəл Сабыржан Шүкірұлындай еңбек сіңіріп, үлес қосқан адамдар, əрине, бар. Бірақ бар болса да сирек. Мемлекеттік тілдің өзекті мəселелерін арқау еткен талай өткір мақалалары, байыпты зерттеу еңбектері, пікірталастары қазақ тілі жолындағы қажырлы да қайсар күрестің шежіресінен өшпей сақталар өнеге. Олар кезінде жұртшылық көзінде «Ана тілі» газетінің де бəсі мен беделін биікке асырғаны белгілі. Асыра бағалаудан аулақпыз, Сабыржан Шүкірұлы қос ғасырды, кеңес жəне тəуелсіздік замандарын қоса қамти айтқанда, қазақ баспасөзі мен жалпы руханиятында бедерлі із қалдырған белгілі де белді, қайраткер қаламгерлердің тобына, солардың ішіндегі аймаңдай серкелер санатына кіреді. Ол тіл туралы «Ана тілі» газетінде істегендіктен немесе өтімді науқандық тақырып болғандықтан жазбаған. Ұлт рухын ашу Сəкеңнің өмірлік мұраты болғанын аңғару қиын емес. Тіл білімі саласындағы салиқалы зерттеулерін сонау «Социалистік Қазақстандағы» кезінен бастап отыз жыл бойы жүйелі жүргізіп келген. Ол қашанда, қай кезде де қазақ тілінің қамын жеген қайраткерлер қатарынан табылды, ана тіліміздің дертіне дауа іздеді, ана тілін əманда қорғаған перзенттерінің күрескер үні болып саңқылдаудан жазбады десек, қателеспейміз. Нақ осы себептен де

оны Ақселеу Сейдімбектей айкөлдер ардақ тұтқан. Көрнекті филолог ғалым, əдебиетші Қансейіт Əбдезұлы «Қазақ сөзінің қамын жеп, соның ыстық-суығын көтеріп жүрген қайраткер» деп бағалаған. Ал қазақтың тіл білімінің негізін салушылардың бірі Құдайберген Жұбановтың ұлы, филолог ғалым Асқар Жұбанов: «Қазақ тіліне шын жаны ашитын адам – сіз деп білем», – деп ілтипат танытқан. Сəкеңнің өзіме ағалық ыстық ықыласпен қолтаңба жазып сыйлаған «Рухани өріс кернеуі», «О заман да бұ заман», «Мемлекеттік тіл мұраттары», «Қолтаңба» кітаптарын тағы да аялай қолыма алып, аударыстыра парақтап қарап отырмын. Артына қалдырған негізгі еңбектері, халқына тартқан көзінің нұрындай, көңілінің сырындай мұрасы іспеттес. Сабыржан Шүкірұлының қаламгерлік қарымы, журналистік жалыны, зерттеушілік дарыны, қайраткерлік шалымы, жалпы азаматтық бітім-болмысы осынау толымды кітаптардан толайым танылғандай. Уақыт құбылысына, дəуір тынысына, небір қилы қайшылықтарға үн қосқан сергектік те, соларға пікір-пайым айтудағы батылдық та, ақиқатшылдық та, кең толғамды байыптылық та, іздемпаздық та, еңбекқорлық та – бəрі бар осыларда. Осылардың бəрінен ұлтым, қазағым деген үлкен жүректің тынбай, асыға соққан дүрсілін, елім деп елжіреген дірілін тыңдағандай болар едік. Осы ретте бірер жайға назар аудара кеткенді жөн көремін. Кезінде С.Шүкірұлының «Социалистік Қазақстан» газетінің 1990 жылғы 17 сəуіріндегі 90-шы санында жарық көрген «Кіші 37» емес пе?» атты мақаласы қоғамда үлкен сенсация тудырғаны əлі де ұмытыла қойған жоқ. Бұл 1986 жылғы Желтоқсан əділетін жоқтап, ақырып теңдік сұраған алғашқы мақалалардың бірі болатын. Осындай көптің көңілінен шыққан саяси сараптамаларды да, қазақтың жүрер бағыт-бағдарын байыптаған ой-толғамдарды да Сəкең аса біліктілікпен көптеп жазды. Тəуелсіз Қазақстанның тілегін тіледі. Өтпелі қиыншылықтар тұсында жұртты «Ырыс оралар, ел оңалар» деп жұбатты. «Өткеніңді есіңе ал да, елдікті ойла, қазағым!» деп ақыл қосты. «Қазақ тек қазақтығынан айырылмаса ғана тарих көшінде бола алады» деп Алаштың асқақ мұраттарына үндеді. Қазақтың ата-жұртына көз алартып, ала қойды бөле қырыққан арам ойлыларға «Тарих тұлыпқа мөңіремейді» деп кесіп айтар кесек сөзбен жауап қайтаруды өзінің азаматтық парызы санаған да Сабыржан Шүкірұлы болатын. Осындай жайлар Сəкеңді жақсы білетіндердің əлі де есінде шығар деп ойлаймын. Сəкең табиғатынан романтикаға бейім, жақсылық көрсе жаны сүйінетін адам деп пайымдаймын. Жастайынан бастап, өмір бойы солай болған. Ал жамандықты көрсе, сезсе болды, кілт ете түседі, көңілі қалады. Жақсылықты жалаулатады, балаша мəз болып қуанады. Əсіресе, ұлтқа шарапаты тиетін үлкен жақсылықтарға. «Мен – қазақпын!» поэмасы үшін Жұбан Молдағалиевті пір тұтып өтті. 1972 жылы партия мектебінде оқып жүрген кезінде ақынмен кездесуде осы поэма туралы басқалар орысша айтып жатқанда, Сəкең суырылып шығып қазақша сөйлеген, бірнеше мақала жазған. «Мен – қазақтағы» жалынды ұлттық рух Сабыржандай сардар тұлғаның жанына жақын еді. Оның үстіне Қостанай-Торғай өңірінде туып-өскесін Алаш арыстарының мұраттарына да бір табан жақынырақ-ты. Содан да шығар, қазақ əдебиетінің жəне тілінің жай-күйі туралы толғанысты ойларын баспасөз бетінде қырық-елу жылдың өн бойында үнемі айтып отырған. Ал бұлардың өзі күллі ұлт мəдениеті, ұлт мұраты, ұлт намысы жайлы ой-пайымдарға ұласқан. С.Шүкірұлының «Егер Мұхтар болмаса» деген шағын ой-толғамы қызық-ақ. Əрине, Əуезовті айтып тұр. Иə, Сəкеңше толғансақ, «Егер Мұхтар болмаса: * Абай енді ғана аршылып жатар ма еді, қайтер еді? * «Абай жолынсыз» əлем əдебиеті мен мəдениетіне қазақ деген жұрт қай мұрасымен мойындалып қосылар еді? Одан əрі ұлттық операмыз, сахна өнеріміз дəл осылай жасалар ма еді деп ұлы Мұхаңның қазақтың бағына туғандығын дəлелдейтін жайларды санамалап жиырмадан асырады. Ұлы Мұхтар үшін мақтанады. Тағы бір əредікте Мұхтар Мағауиннің ерекше үш ерлігін жіпке тізеді. Ол ерліктердің біріншісі – «Қобыз сарыны» кітабы, екіншісі – «Аласапыран» романы, үшіншісі – жазушы құрастырып Ленинградта шыққан, ішіне əлі «халық жауы» санатында жүрген Мағжан Жұмабаевтар кірген «Поэты Казахстана» кітабы екен. Міне, осы бірер мысалдың өзі-ақ Сабыржан Шүкірұлының жанжүрегінде қандай от алаулап жанғанын айғақтап көрсетсе керек. Осы жалын-отын тап басып таныған халық жазушысы Əбіш Кекілбайұлы ардақты Сəкесін: «Қарымды ойшыл, арлы азамат, қабырғалы қаламгер, қазақ руханияты кеңістігінде өз тұнығын, өз арнасын сақтаған салиқалы талант», деп ағынан жарылады. Əбекең айтқан ақиқат бағаға біздің де қол қоймасқа əддіміз жоқ. Торғай таланттарының көпшілігі Сабыржан Шүкірұлының шекпенінен шыққанын жасырмайды. Мақтанышпен айтады. Кеңшілік ақын бір кітабын сонау Торғай кентінде 1984 жылы: «Əрі ес, əрі сес, əрі аға, əрі дос – Сəкеңе» деп мақалдай мəнді қолтаңбамен сыйлаған екен. Иə, Сабыржан Шүкірұлы кейінгі толқын інілерге ғана емес, біздің құбылмалы, алмағайып қоғамда да əрі ес, əр сес болып жүретін биік тұлғалар санатына жатушы еді. АЛМАТЫ.

Тїлкібасты тїлеткен тўлєа

9 наурыз – жексенбі күні республикалық «СТВ» телеарнасынан Александр Терещенко туралы деректі фильм көрсетілді. Белгілі режиссер Сергей Əзімовтің осы туындысында ел ағасы бол ған Александрдың өмірі тамаша бейнеленіпті. Тіпті, ол басқарған «Победа» колхозының жетіс тік те рі туралы түсірілген бұрынғы ленталардың деректі фильмде көрініс табуы мені ерекше толқытып, сол күндерді көз алдыма əкелді. Жалпы, ел ішінде Александр Терещенко туралы өте көп аңызəңгіме айтылады. Бəлкім, жұрт кей жерлерінде асыра айтып жүрген де болар, бірақ, бұл əңгімелердің бəрінің түбі шындыққа негізделген. Александрдың екі бірдей ағасы соғыстан оралмай қалды. Бір отбасының жалғызы, бас көтерері болғандықтан ол көп қиыншылық көріп өсті. Атадан жалғыз қалдым деп жасыған жоқ, қолына қару алып соғысқа аттанды. 1949 жылы əскерден оралғаннан кейін еңбек майданына күмп берді. Алдымен еңбекпен қамту бөлімінде инспектор болып жұмыс істеді. Одан қалаға оқуға кетті. Білімін жетілдірген жас Куйбышев атындағы колхозда партком хатшысы болып еңбек етті. Содан кейін өмірі нің соңына дейін «Победа» колхозының бастығы болды. Өзім көрші «Қызыл жұлдыз» колхозында партком хатшысы қызметін атқардым. Екеуміз екі шаруашылықта еңбек етсек те, өте жақын дос болдық. Александр басшы қызметтің, басшылық қызмет Александрдың бағын ашты десе де болғандай. Оның елге жасап кеткен жақсылығы өте көп. Ең басты қасиеті – ол адам тани білетін, адамға рух, күш, дем бере білетін. Қолынан іс келетін жанды көтермелеп, соның жолында жүгіріп, қызметін өсіртетін. Бір жаман сөзі жоқ, жұмысшыларға дөрекілік таныту деген ол кісіде мүлдем болған емес. Сөзге өте шешен жəне дəл тауып айтатын. Талай адамды осы салмақты сөзімен тəрбиеледі, осы қорғасыннан ауыр сөзімен түзу жолға салды. Жұмыста өте қатал еді. Бірақ өте əділ болды. Əлі есімде, бір жылы үш шаруашылық бір орденге таласып қалды. Таласқанда облыс басшылары бір орденді Мақтаарал, Түлкібас, Сайрам аудандарындағы іргелі, еңбегі жарасқан үш шаруашылықтың қайсысына берерін білмей дағдарды. Үш колхоздың да жетістіктері мен көрсеткіштері бірдей. Ақыр аяғында облыс басшылары үш колхоз бастықтарының іскерлік қасиеті мен жұмыс тəртібіне қарайық деген шешімге келіпті. Сонда «Победа» колхозының

бастығы Александр ə дегенненақ дараланып шығып, сол жолы жүлдені жұлып алды. Шынында Александр Ивановичтің басшылық қасиеті, елді басқару қабілеті өте ерекше еді. Ел оның өте қарапайымдығы, дүниенің соңы на түспеген адалдығы үшін құрметтеп өтті. Кезінде колхоз ол кісіге үй салып берді. Бірақ бастық оны алмай, «Өзімнің ата-бабам-

нан келе жатқан үйім бар, сол жетеді» деп, баспана кілтін үйсіз жүрген басқаға беріп жіберді. Александрдың осы қасиеті Сергей Əзімовтің деректі фильмінде өте жақсы айтылған. Сол атабабасының үйінде өмірінің соңына дейін тұрды. 2 қыз, 1 ұл өсіріп тəрбиеледі. Ұл-қыздарының бəрі өз орындарын таба білді. Бір өкініштісі, осыдан бес-алты жыл бұрын кемпірі қайтыс болды. Бұл қаза азаматтың қабырғасын қатты қайыстырып кеткені анық. «Атадан мал қалғанша, тал қалсын» деген қазақтың мақалын осы орыстың баласы дəлелдеп өтті. Александрдың ең үлкен еңбегі деп Түлкібас ауданын көгалдандырғанын айтуға болады. Оның кезінде бұл ауданда қаншама гектар алма бақтары, баубақ ша егілді. Мал басы көбейтілді. Қандай ғимарат салса да оның алдына ең алдымен ағаш отырғызатын. «Əке көрген оқ жонар...» деген, Александрдың ұлы облысты, ел Үкіметін басқарған Сергей кейіннен Т. Рысқұлов ауылына кіреберісте үлкен саябақ салып берді. Бүгінде бұл маң аудан орталығының ең көрікті, жергілікті тұрғындардың алаңсыз демалатын аймағына айналды. Бұл игілікті іске Александр да екі білегін түріп тастап атсалысқан болатын. Енді Александрдың көзіндей болып тұрған бұл бақ азаматтың өз атымен аталса құба-құп болар еді. Көпшіліктің тілегі осы. Нияз АҚЫЛТАЕВ, Түлкібас ауданы, Жаскешу ауылдық округінің биі.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Істіѕ кґзін тапќанєа мїмкіндік мол (Соңы. Басы 1-бетте). Жалпы, шығыс өңіріне 1991 жылдан 2013 жылға дейін 14 226 оралман отбасы көшіп келді. Яғни, 54 мыңнан астам адам. Олардың ішінде 402 адамның жоғары, 12 600 адамның орта білімі бар. 15 мыңға жуық адам жұмысқа орналасты. Жергілікті атқарушы органдар арқылы 699 адам үймен қамтылды. «Нұрлы көш» бағдарламасына сəйкес, Өскемен қаласы маңынан қандастарымызға арналған 463 үй, Курчатов қаласынан 140 пəтерлі үш үй салынып, толығымен қоныстандырылды. Былтыр облыстық жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасындағы көші-қон бөліміне 1 300 отбасы «оралман» мəртебесін алуға өтініш білдіріпті. Яғни Моңғолиядан – 100, ТМД елдерінен – 31, Қытайдан 1704 адам көшіп келген. Аталған форумда Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі көші-қон комитеті этностық көші-қон басқармасының басшысы М.Тоқсамбаев өткен жылдың желтоқсан айында «Халықтың көші-қоны туралы» Заңға енгізілген өзгерістерді түсіндірді. Оның айтуынша, əлемде төрт мемлекет – Германия, Израиль, Қазақстан жəне Ресей елдері ғана отандастарын қайтарып алып жатыр. Қазақстан өз отандастарына есігін ешқашан жаппайды, қабылдау жалғаса береді. Былтыр заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Қазіргі кезде оны жүзеге асырудың нормативтік-құқықтық актілері,

қаулылары даярлануда. Аталған құжаттардың бірінде оралмандар көшіп келетін өңірлер айқындалып, ол өңірлер алдын ала бекітілді. Айқындалған алты өңірдің біріне Шығыс Қазақстан облысы да еніп отыр. Көшіп келушілер алдымен тұрақты тіркеуге тұрып, оралман мəртебесін, тиісті əлеуметтік көмектерді алады. Олар тұрақты тіркелген жерінен бес жылға дейін Қазақстан ішінен басқа жерге көшпеуі тиіс. Көшкен жағдайда берілген көмектердің барлығы қайтарылады. Бүгінгі таңда оралман отбасындағы жастарға қолдау көрсету мақсатында Семей қаласында «Оралмандарды қоғамға бейімдеу жөніндегі əлеуметтік қызмет» жобасы жүзеге асырылуда. «Қазақстан жастарын қолдау» жастар бірлестігі бастама көтеріп, қоныс аударушы отбасылардың балаларына орыс, ағылшын тілдерін, еліміздің нормативтік-құқықтық актілерін жəне заңдарын оқыту курстарын жүргізу жобасын қолға алды. Облыс əкімінің орынбасары Н.Сақтағанов шетелдік білім беру ұйымдарынан алған құжаттарды Қазақстанда тану жəне нострификациялау тəртібін жеңілдету мəселесін жеткізді. Үкіметке де ұсынылған бұл мəселе шешімін тапса, қандастарды жұмысқа орналастыру барысындағы кедергілердің бір парасы жойылады. Форум барысында шет елден қоныс аударған ісмер қолө н ер ш ілер бұй ымдарын ың көрмесі өтті. ӨСКЕМЕН.


8

www.egemen.kz

«А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметінің кадр резервіне іріктеу туралы хабарландыру Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссия «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметінің кадр резервіне іріктеу туралы хабарлайды. «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметінің кадр резервіне барлығы 100 адамнан аспайтын, оның ішінде: - 1-ші санаттың 1-ші тобына 10 адамға дейін; - 1-ші санаттың 2-ші тобының 1) кіші тобына 10 адамға дейін; - 1-ші санаттың 2-ші тобының 2) кіші тобына 20 адамға дейін; - 1-ші санаттың 2-ші тобының 3) кіші тобына 40 адамға дейін; - 2-ші санатқа 20 адамға дейін алу үшін іріктеу өткізіледі. «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына қойылатын арнайы біліктілік талаптары Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 10 желтоқсандағы №708 Жарлығымен бекітілді. «А» корпусының кадр резервіне іріктеу 3 кезеңнен тұрады: 1) үміткерлердің құжаттарын қабылдау жəне олардың «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына қойылатын арнайы біліктілік талаптарына жəне «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарына сəйкестігін қарау; 2) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жасаған кестеге сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамасы, қисынды ойлау, біліктілік деңгейін анықтау, ҚАЗТЕСТ жүйесі бойынша үміткерлерді тестілеу; 3) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың кадр комиссиялары жəне Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияның жұмыс органдары жасаған кестелерге* сəйкес үміткерлермен əңгімелесу. Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 22 наурыздағы № 524 Жарлығымен бекітілген «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметінің кадр резервіне іріктеу жəне «А» корпусының бос жəне уақытша бос мемлекеттік əкімшілік лауазымына орналасуға конкурс өткізу қағидаларында қажетті құжаттардың тізбесі көрсетілген. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жəне оның аумақтық департаменттері құжаттарды 2014 ж. 13 наурызынан 2014 ж. 28 наурызын қоса алған кезеңде қабылдайды. Үміткерлердің көрінеу жалған ақпаратты жəне құжаттарды ұсыну фактілерінің анықталуы оларды іріктеудің кез келген кезеңінде шығаруға негіз болып табылады. Құжаттар kyzmet_a@kyzmet.kz электрондық почта жəне қолма-қол немесе келесі мекенжай бойынша қабылданады: 1

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Аумақ Орталық аппарат Астана қаласы бойынша аумақтық департамент Алматы қаласы бойынша аумақтық департамент Ақмола облысы бойынша аумақтық департамент Ақтөбе облысы бойынша аумақтық департамент Алматы облысы бойынша аумақтық департамент Атырау облысы бойынша аумақтық департамент Шығыс Қазақстан облысы бойынша аумақтық департамент Жамбыл облысы бойынша аумақтық департамент Батыс Қазақстан облысы бойынша аумақтық департамент Қарағанды облысы бойынша аумақтық департамент Қостанай облысы бойынша аумақтық департамент Қызылорда облысы бойынша аумақтық департамент Маңғыстау облысы бойынша аумақтық департамент Павлодар облысы бойынша аумақтық департамент Солтүстік Қазақстан облысы бойынша аумақтық департамент Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша аумақтық департамент

Мекенжай Астана қ., Абай көшесі, 33а Астана қ., Бейбітшілік көшесі, 11 Алматы қ, Республика алаңы, 4 Көкшетау қ., Сəтбаев көшесі, 1, Б корпусы Ақтөбе қ., Əбілқайыр хан даңғылы, 40 Талдықорған қ, Тəуелсіздік көшесі, 38 Атырау қ., Əйтеке би көшесі, 77 Өскемен қ., Горький көшесі, 40 Тараз қ., Абай көшесі, 125 Орал қ., Достық көшесі, 201 Қарағанды қ., Бейбітшілік бульвары даңғылы, 39 Қостанай қ., Қасымқанов көшесі, 34 Қызылорда қ., Жақаев көшесі, 76 Ақтау қ, 9-ш/а, 23-ғимарат Павлодар қ., Қайырбаев көшесі, 32 Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы көшесі, 58 Шымкент қ., Тəуке хан даңғылы, 6

13 наурыз 2014 жыл

 Тəуелсіздік талаптары

Кəсіподаќ – халыќ ќызметшісі Бүгінгі таңда еліміздегі білім беру жүйесіндегі мəселелер нендей деңгейде жəне педагог қызметкерлердің əлеуметтік əлеуеті қандай жағдайда екенін білу мақсатында Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағының төрайымы Майра АМАНТАЕВАМЕН əңгімелескен едік. – Майра Тұрғанқызы, тарихқа көз жүгіртетін болсақ, қоғам дамуы мен мемлекеттің тұрақтылығы үшін кəсіподақтар айтарлықтай ықпал жасағанын көреміз. Ал бүгінгі таңда кəсіподақ өзінің пəрменділігін жоғалтып алған жоқ па? Нарық заманында кəсіподақтың маңызы неде деп ойлайсыз? – Иə, кəсіподақ ең пəрменді ұйым болған. Кеңес өкіметі кезінде елдегі жұмысшылардың 95%-ы кəсіподақтарға мүше еді. Ол дəуір өтті, кетті. Қазір заман бөлек, талап ерекше. Кеңес өкіметі құлағаннан кейін барлық ТМД елдерінің кəсіподақтары секілді, Қазақстанның кəсіподақтары да еліміз нарықтық экономикаға көшкенде талай қиыншылықтарды бастан өткерді. Жасыратын несі бар, шектеу шаралары да жүргізілді. Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру құқықтарынан айырылды. Алайда, кəсіподақ азаматтардың құқықтарын қорғау барысында өз жұмысын бір сəт те тоқтатқан емес. Қоғамдық ұйымның пəрменділігі неде десеңіз, оның бұқаралық сипат алуында. Бұқаралық деңгейге жетпеген əлсіз ұйымдармен ешкім де санаспайды. Сондықтан да қазір Елбасы тапсырмасына орай, кəсіподақ қозғалысын мейлінше жалпыхалықтық сипатқа жеткізудің қажеттілігі туындап отыр. Еңбек нарығында жұмыс беруші мен жұмысшының арасында Еңбек кодексіне сəйкес еңбек қатынастарын реттейтін екі жақты келісімшарт немесе еңбек ұжымы мен жұмыс берушінің арасында ұжымдық шарт болуы қажет. Сол ұжымдық шарт арқы лы еңбек адамының еңбек ету құқығы реттеліп отырады. Яғни кəсіподақ олардың əлеуметтік-экономикалық жəне заңды еңбек құқықтарының бұзылмауын, еңбек қауіпсіздігінің заң аясында сақталуын қадағалайды. Кəсіподақ мүшесінің құқығы бұзылған жағдайда, сол еңбек дауын мүмкіндігінше бейбіт түрде реттеуге тырысады. Қажет

беру мекемелеріндегі кез келген арызшағымдарды тексереді. Ақ-қарасын анықтайды. Соның нəтижесінде пайда болған даулар ұшқынын ушықтырмай келіссөздер арқылы дер кезінде шешудің жолдарын іздестіреді. Қайталап айтам, бұл жерде адами қасиет алда тұрып, қарапайым жұрттың мүддесі бірінші кезекте болуы қажет. Қоғам дамуы, нарық дəуірі бізден осыны талап етеді. – Елбасының биылғы Жолдауындағы «Мəңгілік Ел» идеясын жүзеге асыруда Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағы алдына қандай мақсаттар, міндеттер қойып отыр? – Бүгінде бұл Жолдау барлық мекемелерде қызу талқыланып жатыр. Біз де жан-жақты саралап шықтық. Жолдауда елдің дамуы, еңбектің қор ғалуы, еңбекшілердің əлеуметтік-экономикалық құқықтары мен мүдделеріне сергектік таныту ерекше аталып өтілді. Кəсіподақтың салалық құрылымдары тапсырмаларды уақтысында орындау ісіне бар күш-жігерді жұмсап келеді. Біз дің басты алға қойған бағдар – ел азаматтарының жұмысқа орнала суы мен жаңа жұмыс орындарын құруда олар дың құқығының бұзылмауын қадағалау, көзден таса етпей, назарда ұстау. – Нақты атқарылған жұмыстарға тоқтала кетсеңіз. – Айталық, білім беру мекемелерінде – 400-ден астам, мемлекеттік мекемелерде – 14 салалық органдар мен əкімшіліктерде 16 қамқорлық жасайтын аймақтық кеңестер құрылды. Жолдаудың орындалуы мен мақсатқа жетуіне тек мемлекеттік лауазым иелері ғана емес, жүрегі елім деп соққан азамат өз үлесін қосып, еңбек етуі керек. Бұл əрбір кəсіподақ жетекшісінің де басты міндеті. Олар өзі қызмет ететін ұжым мүшелерімен тығыз байланыста жұмыс атқаруы керек. Олардың бойында білімділік

Ондағы оқу жүйесі онлайн режімінде жүргізуге мүмкіндік беретін заманауи техникалық, электронды байланыспен, бейне-көрініс құрылғыларымен толық жабдықталғанын айта кетсем деймін. Мемлекетіміздің нормативтік-құқықтық актілерімен қамтамасыз ететін кітапхана да жұмыс істейді. Кəсіподақтар Федерациясының төрағасы Ə.Құсайынов жуырда Бас Кеңестің отырысында жастар саясатына айрықша басымдықтар беру керектігі жайлы ерекше атап өтіп, салалық кəсіподақ қызметкерлеріне жоғарыда айтқанымдай, белсенді жастарды тарту мəселесін жолға қою қажеттілігі туралы арнайы тапсырма берді. Кəсіподақ қызметін жандандыруда халықаралық ұйым дармен жасалатын ынтымақ тастықтың да ықпалы орасан. Кəсібилік жағынан достастық орнатқан біздің кəсіподақ уақыт өткен сайын олармен арадағы байланыстарды нығайта түсуде. Биыл сəуір айында білім жəне ғылым қызметкерлерінің ұйымдастыруымен «Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағының І Республикалық жастар форумы», бұған қоса маусым айында ұйымымыздың 90 жылдығына арналған «Түркітілдес елдері білім кəсіподағының ІХ Еуразиялық фору-

болған жағдайда заң органдарында олармен бірге қорғаушы ретінде əрекет жасайды. Көбінде еңбек ұжымдарының өзін де ушықтырмай шешуге атсалысады. Шешіле қоймаған жағ дайда, кəсіподақтардың жоғары органдарының көмегіне жүгінеді. Ондай мысалдар өте көп. Жеке арызшағымдардан басқа, кейбір заң актілерінде көрсетілгендей, пікірлерін ұжымдық түрде де білдіре алады. – Кəсіподақ ұйымдары еңбек дауларын шешуге қаншалықты қауқарлы? – Өте дұрыс сұрақ. Барлық еңбек ұжымдары есеп беру-сайлау жиналыстарында өздерінің қалауымен қоғамдық негізде бастауыш кəсіподақ ұйымының төрағасын немесе төрайымын сайлайды. Жұмыстың пəрменді болуы олардың білігіне тікелей байланысты. Сайланған адам сауатты маман болумен бірге, еңбектің құқықтық-заңнамалық негіздерін бес саусағындай мең геруі керек. Бойларында адами қасиеттері, адамға жанашырлығы биік дəрежеде болуы тиіс. Ондай қасиеттері, еңбек ұжымында беделі болмаса, туындаған даулар ды оңтайлы шеше алмайды. Қиындықтар туындайды. Елдің барлық аймақтарында, аудандарда Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағының өкілдері жұмыс жасайды. Олар жергілікті билік органдарымен бірлесе отырып, білім

пен табандылық, кəсіби шеберлік пен үлкен адамгершілік болуы талап етіледі. Өйткені, біздің ұйым Қазақстан кəсіподақтарының құрамындағы ең ірісі. Мысалы, отандық кəсіподақта екі миллионнан астам мүше болса, соның үштен бірін Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағы құрайды. Жолдаудағы басты бағыттың бірі – білікті кадрлар дайындау. Бұл жастардың еңбек нарығында ұтылмауы, бəсекеде өз орнын алуы үшін ауадай қажет. Осыған орай кəсіподақтың орталық ұйымы нақты іске ерекше көңіл аударып отыр. Біз жастарды қатарымызға көбірек тартып, олардың ішінен өз көшбасшыларын іріктеп шы ғаруды, кəсіподақ жұмысының қыр-сырларын үйретуді қолға алдық. Түрлі семинарлар мен оқулар, тренингтер мен дөңгелек үстелдер ұйымдастырылып, конференциялар мен кездесулер өткізудеміз. Жыл сайын аудандық, облыстық, салалық, республикалық, халықаралық деңгейдегі ұйымдастырылатын семинарлар кəсіподақ қызметкерлері мен белсенділерінің біліктіліктерін арттыруға едəуір ықпал жасап келеді. Мəселен, кəсіподақ басшыларының заманға сай болуы үшін Жамбыл, Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар, облыстарының Сарыағаш аудандық, Түркістан қалалық кəсіподақ кеңестерінде, өзге де бөлімшелерде оқыту-методикалық кабинеттер бар.

мын» өткізгелі жатырмыз. Аталған іс-шаралар «Мəңгілік Ел» идеясының аясында болатынын еске сала кетейін. – Қазіргі кездегі педагогтардың əлеуметтік əлеуеті қандай десек, берер жауабыңыз қалай болар екен? – Атам қазақ «Қыран құс ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі», дейді. Шынында, бала өмірінде мұғалімнің орны бөлек. Оны ешкім жоққа шығара алмайды. Ұлттық сезім, ұлттық намыс, ұлттың рухани құндылықтары, тіпті қарапайым ғана үлкенге құрмет, кішіге ізет тəрізді кісілік қасиеттер – барлығы баланың мектеп қабырғасында қандай білім, қандай тəлім-тəрбие алып шыққанына тікелей байланысты. Осыдан-ақ ұстаз еңбегінің ерекше екені көрініп тұр ғой. Бірден айтайын, ұстаз мəселесін, ұстаз мəртебесін толығымен билікке артып қоюға болмайды. Қоғам болып шешуге атсалысып, қызмет етуіміз қажет. Себебі, мұғалім оқытып жатқан ұл мен қыз елдің ертеңі, ұлт болашағы. Елбасының үлкен қамқорлығы, Үкімет тарапынан жасалып жатқан іс-қимылдар аз емес. Соңғы жылдардың өзінде қаншама өзгеріс тер мен бетбұрыстар болды. Егемендігіміздің алғашқы жылдарындағы қиыншылықтар кезінде де кəсіподақтар ұстаздар жанынан табылды. Президентімізбен бірге болып, бұра тартпай, ел бірлігі мен тыныштығын сақтауға үлес қосты.

Құжаттар қабылданғанда үміткерге олардың тіркелгені туралы қолхат беріледі (ол электрондық түрде болуы мүмкін). Құжаттар электрондық почта арқылы жіберілген жағдайда, үміткерлер құжаттардың түпнұсқаларын тестілеу басталудан үш сағаттан бұрын ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары ұсынылмаған жағдайда үміткер тестілеуге жіберілмейді. Толық ақпаратты Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің интернет-ресурсында www.kyzmet.gov.kz «А» корпусы» бөлімінде жəне келесі телефондар бойынша алуға болады: № 1 Астана қ.

Облыс

2 3 4 5

Алматы қ. Ақмола облысы Ақтөбе облысы Алматы облысы

6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

Атырау облысы Шығыс Қазақстан облысы Жамбыл облысы Батыс Қазақстан облысы Карағанды облысы Қостанай облысы Қызылорда облысы Маңғыстау облысы Павлодар облысы Солтүстік Қазақстан облысы Оңтүстік Қазақстан облысы

Телефон 8 (7172) 75 34 75, 75 34 23, 75 33 04, 75 35 31, 8 701 100 98 65, 8 701 100 62 96, 8 701 100 82 75 8 (727) 272 01 85, 72 02 64 8 (7162) 25 32 64, 25 36 40, 72-18 19 8 (7132) 54 26 88, 93 21 73 8 (7282) 27 09 28, 27 21 40, 8 777 288 22 95, 8 777 248 43 65 8 (7122) 32 11 88, 27 09 69, 8 (7232) 24 10 44, 26 58 67 8 (7262) 43 05 36, 43 49 97 8 (7112) 51 38 94, 50 94 09 8 (7212) 42 13 23 8 (7142) 50 11 44 8 (7242) 27 80 18, 8 747 220 44 83 8 (7292) 42 71 88, 42 83 42, 42-82-87 8 (7182) 32 29 72, 32 72 72 8 (7152) 50 18 21, 46 23 59 8 (7252) 55 00 20, 53 06 10, 53 75 39

Қосымша ақпарат: Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссия мақұлдаған ұсынымхат үлгісі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің интернет-ресурсында www.kyzmet.gov.kz «А» корпусы». Құжат үлгілері» бөлімінде орналасқан. Ескертпе: * Орталық мемлекеттік органдардың жəне олардың ведомстволарындағы аумақтық бөлімшелерінде, жергілікті мемлекеттік органдарда лауазымдарды атқаратын үміткерлер алдын ала əңгімелесуді облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың кадр комиссияларында өтеді. Мемлекеттік қызметші болып табылмайтын үміткерлер өздерінің тіркелген тұрғылықты жері бойынша облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың кадр комиссияларында əңгімелесуден өтеді. Ұлттық комиссияда əңгімелесу барысында облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың кадр комиссияларының ұсыныстары қосымша ақпарат ретінде қарастырылады.

Білім қызметкерлерінің заңды құқығын қорғауда көп жағдайда сабырлылық танытты. Əрине, қызметкерлер еңбегі өз дəрежесінде бағалануы керек. Білім беру саласындағы еңбекақы өлшемінің əртүрлі болуы бізді алаңдатады. Орташа еңбекақы 80 мың теңгеге əрең жетеді. Бұл дегеніміз, республикалық орташа көрсеткіш деңгейінің тек 70%ын құрайды. Қазіргі таңда білікті жас мұғалімнің тарифтік жүктемесі – 42473 теңге, ал орташа кəсіби білімі бар тəрбиешінікі – 35 748 теңге. Мұндай жалақымен талантты жастарды білім беру саласына қызықтыра аламыз ба? Дегенмен, Елбасының биылғы Жолдауында 2015 жылдан бастап білім беру қызметкерлерінің еңбекақысын 29 пайызға көтеру жөніндегі тапсырмасы болған еді. Таяуда Президент Н.Назарбаев биылғы 1 сəуірден айлықты 10%-ға көтеру қажеттігін айтуы, педагог қызметкерлері үшін жақсы ынталандыру болып табылады. 2007 жылы Еңбек кодексіне азаматтық қызмет институты енгі зілді. Барлық мемлекеттік бі лім беру ұйымдарының өкілдері азаматтық қызметкер атанды. Мұғалімдер еңбек демалысының ұзақтығы, сауықтыруға арналған жəрдемақы, тағы басқа біраз заңнамалық кепілдендірілген жеңілдіктерге қол жеткізді. 2012 жылы «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының қолданысқа енуінен бастап жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі кəсіби білім беру қызметкерлері азаматтық қызмет санатынан шығарылып, жоғары оқу орындары мемлекеттік кəсіпорны шаруашылық жүргізу құқығы негізінде қайта құрылды. Иə, əлі де болса еңбек заңнамасындағы азаматтық қызмет институтын анықтайтын кейбір шешімін таппаған мəселелер жеткілікті. Еліміздің бірнеше облысында педагогтардың коммуналдық қызмет ақысының 25 пайызын жергілікті атқару органдарының бюджеті есебінен өтеу жүйесі іске аса бастады. Бұл аз да болса олардың əлеуметтік жағдайын оңалтуға жасалған іс-шаралардың бірі деп айта аламын. Алайда, бұл мəселе барлық жерде толыққанды шешімін таппай отыр. Оған кейбір облыстардағы бюджеттің тапшылығы себеп болуда. Мұндай мəселелердің біразы жергілікті атқарушы органдармен, түрлі ведомство өкілдерімен бірлесіп шешуге ұмтылудамыз. Оның механизмдерін жетілдіру жолында əлеуметтік əріптесіміз Білім жəне ғылым, Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрліктерімен біраз жұмыстар жүргізіп жатырмыз. – «Кəсіподақтар туралы» Заңның жаңа нұсқасы бүгінгі таңда Парламент Мəжілісінің қарауында жатыр. Бұл туралы не айтасыз? – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстанның əлеуметтік жаң ғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты бағдарлы мақаласында Үкімет пен кəсіподақтар бірлесіп жаңа заңды қабылдау қажеттігін тапсырды. «Кəсіподақтар туралы» заңның керектігін Мемлекет басшысы Кəсіподақтың бас кеңесінде болғанда да міндеттеген болатын. Талқыдағы бұл заң кəсіподақтар қозғалысын жетілдіруге, уақытқа сай ізденуге, ізгілікке үйренуге айтарлықтай ықпал жасайды деген ойдамыз. Еліміздің жаңа индустрияландыру саясатына байланысты экономика əлеуетін асыратын көптеген инновациялық кəсіпорындар құрылатыны белгілі. Осыған байланысты еңбек ұйымдарындағы əлеуметтік базаны нығайтудың қажеттігі туындайды. Ондай ауқымды іспен жіті айналысатын кəсіподақ ұйымдары болады. Жаңа заңның түпкілікті мақсаты, тəуелсіз еліміздегі кəсіп одақ ұйымының мəртебесін кө тере отырып, еңбек адамы құқық тарының бұзылуына жол бермеу. Яғни еңбек дауларын бейбіт келісімдер арқылы шешіп, ел бірлігі мен тыныштығын сақтау ісіндегі қалыптасқан дəстүрді жетілдіре беру. Кəсіподақтың жаңа деңгейге көтеріліп, дамуы үшін оның қызметін заңдастырудың маңызы өте жоғары. Бұл заң Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясындағы тапсырмаларды жүзеге асыру аясында үлкен рөл атқаратынына сенімдімін. «Кəсіподақтар туралы» заң жобасын дайындау мен оны еңбек ұжымдарында талқылау барысында біздің кəсіподақ айтарлықтай белсенділік танытты. Қайталап айтам, аталған заң жұмыс берушілер мен кəсіподақ ұйымдарының жауапкершілігін арттырып, оның дамуы мен нығаюына жол ашады. «Мəңгілік Ел» болуға ниетті Отанымыздың еңбек ұжымдарында əлеуметтік тұрақтылықтың сақталуына жаңа серпіліс беретініне еш шүбə келтірмеймін. Қандай ұйым болса да алға қойған мақсаты, айқын міндеті, əсіресе жұрт қызметшісі саналатын кəсіподақ ұйымдары, тəуелсіздік тұғырын биіктетіп, мемлекет мерейін асыру, татулықтың тағылымын таныту, береке бастауы бірлік екенін түсініп, түйсіну деп білемін. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Сүлеймен МƏМЕТ, «Егемен Қазақстан».


 Талап жəне тəртіп

Жолаушыєа жол ќымбат, жолсерікке ше?.. Еліміз біздің кең-байтақ. О шеті мен бұ шетіне жету үшін жүгірген аңның аяғы, ұшқан құстың қанаты талады. Осыған орай жылдан-жылға экономикалық жағдайдың жақсаруына сай ел ішінде əрлі-берлі қатынайтын жолаушылар саны да арта түсуде. Соған сəйкес жол қатынасы түзеліп, көкпен де, жер үстімен де небір көлік түрлері батыстан шығысқа, шығыстан батысқа ағылып жатыр. Мəселен, елімізде ең бір жақсы жолға қойылған теміржол қатынасында тыным жоқ. Бұл дұрыс та. Өйткені осы көлік қатынасын көп адам пайдаланады. Алайда халықтың бұл қызмет түріне деген сұранысы кейде талап деңгейінен табылмай жататыны көңілге кірбің түсіреді. Себебі, тасымал қызметінде тəртіп бұзушылық көп. Тағы да сол сыбайлас жемқорлық көріністері етек алған. Пойыздарда «қояндар» көп көрінеді. Ал бұған, ең алдымен кінəлі жолаушылар емес екен, керісінше «Жолаушылар тасымалы» АҚ баспасөз қызметі хабарлағандай, аталған қоғам қызметкерлерінің өздері, яғни жолсеріктер көрінеді.

Мемлекеттік кəсіпорынның басшысы бос лауазымына орналасуға конкурс өткізу туралы хабарландыру Конкурстың барлық қатысушыларына қойылатын жалпы біліктілік талаптары: Жоғары білім жəне мамандығы бойынша экономика саласы кəсіпорнының бейініне сəйкес басшы лауазымдарда кемінде бес жыл жұмыс өтілінің болуы. – «Мемлекеттiк кəсiпорынның директорын тағайындау жəне аттестаттау, сондай-ақ оның кандидатурасын келісу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 қа рашадағы №1353 қаулысына сəйкес Лауазымдық айлығы – 94 942 теңге. «Жезқазған қаласы əкімінің аппараты» ММ (100600, Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, 1, анықтама үшін телефон/факс: 733253, 760053) мемлекеттік кəсіпорнының директоры бос лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Жезқазған қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолау шылар көлігі жəне автомобиль жол дары бөлімі Жезқазған қаласы əкімдігінің «Қалалық автокөлік жолдары басқармасы» коммуналдық мемлекеттік кəсіпорнының директоры (1 бірлік, заңды тұлғаның мекенжайы: 100600, Қарағанды облысы, Жезқазған қаласы, Аварийный кенті, 8(7102) 720582). Функционалдық міндеттері: кəсіпорын жұмысын басқару. Қаланың жолдарын күтіп-ұстау жəне дамытумен, мемлекеттік тапсырыс шеңберінде абаттандырумен жəне көгалдандырумен, су бұрқақтарын, ескерткіштерді, мемориалдық кешендерді, ескерткіш тақталарын қалпына келтіру, ағымдағы жəне күрделі жөндеу жөніндегі жұмыстарды

жүргізумен байланысты жұмыстар кешенін орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білімі: техникалық; Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Автомобиль жолдары туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңдарын, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлға конкурс өткізу туралы хабарландыруда көрсетілген мерзімде комиссияға мынадай құжаттарды ұсынады: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) еркін түрде жазылған өмірбаян; 4) білімі туралы құжаттардың белгіленген тəртіппен куəландырылған көшірмесі; 5) еңбек кітапшасының (болған жағдайда) немесе еңбек шартының көшірмесі не соңғы жұмыс орнынан жұмысқа қабылдау жəне еңбек шартын тоқтату туралы бұйрықтардың белгіленген тəртіппен куəландырылған көшірмесі; 6) денсаулығы туралы анықтама. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлғалардан құжаттар қабылдау бастаған күн бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс өткізу туралы хабарландыру орналастырылған күннен бастап айқындалады. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұл ғалардың құжаттарын қабылдау

бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс өткізу туралы хабарландыру жарияланған күннен бастап күнтізбелік он бес күн өткеннен кейін аяқталады. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс өтіліне, кəсіби даярлық деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, бұрынғы жұмыс орнының басшылығынан ұсынымдар туралы құжаттардың көшірмелері жəне т.с.) беруіне болады. Əңгімелесуге жіберілген үміткерлер əңгімелесуді Жезқазған қаласы əкімі аппаратында мына мекенжай бойынша: Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, 1, 813-бөлмеде өткізіледі, əңгімелесуге жіберу туралы хабардар ету күнінен бастап он жұмыс күн ішінде өтеді. Əңгімелесу кезінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (Жалпы жəне Ерекше бөлімдер), Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» 1998 жылғы 2 шілдедегі, «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы, «Тұрғын үй қатынастары туралы» 1997 жылғы 16 сəуірдегі заңдарын, бос лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу қажет. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, 1-үй, 814-бөлмеге тапсырылуы тиіс. Осы лауазымдарға орналасқан тұлғаларға көтерме шығындар төленбейді жəне жеңілдіктер берілмейді.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті республикалық меншіктегі жылжымайтын мүлік нысандарын сату жөнінде 2014 жылғы 28 наурызда сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін www. gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімнің веб-порталында электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды

Александр ТАСБОЛАТОВ,

«Егемен Қазақстан».

«Жолаушылар тасымалы» АҚ тарапынан билетсіз жолаушылармен күреске бағытталған нақты стратегия жасалған, осының аясында жолаушылар пойыздарын тексеру жиілетіліп, ревизорлық аппарат жұмысы күшейтілген. Егер пойыз бригадасы тарапынан қызметтік міндеттерін, жолаушылар мен жүктерді тасымалдау ережелерін өрескел бұзу фактілері анықталса, олармен еңбек келісімшарттары бұзылуға дейінгі қатаң əкімшілік шаралар қолданылады екен. Бірақ бұған қарап жатқан пойыз бригадасының қызметкерлері жоқ. Олар билетсіз жолаушыларды сол тасыған күйі əлі тасуда көрінеді. Əй дейтін «ажа», қой дейтін «қожа» болмаған соң олар өткен жылы екі мыңға тарта жолаушыны билетсіз алып жүріпті. Бұл жолаушылар пойызға отырғаны үшін ақыны кімге төледі? Ондай қомақты қаржыны кім қалтасына басты? Одан бюджетке қанша шығын келді? Белгісіз. Ешкім айтпайды. Сөйтіп, жоғарыдағы сөзімізге дəлел, жүзеге асырылған тексеру шаралары нəтижесінде 2013 жылы 1 698 билетсіз жо лаушы анықталған. Осы бұзушылықтар бойынша тəртіптік жауапкершілікке 1 428 қызметкер тартылса, оның ішінде 201 қызметкермен еңбек келісімшарттары бұзылыпты. Міне, осындай сорақы жəйттерге байланысты «Жолаушылар тасымалы» АҚ билетсіз жолаушы алған жолсеріктер мен билетсіз қатынайтын жолаушылардың жауапкершілігін арттыру мақсатында жəне олардың өздерін

9

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

жауапкершілікке тарту бойынша ұсыныстар енгізбек. Бұл орайда «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, «Жолаушылар тасымалы» АҚ қызмет көрсету тех нологиясын тұрақты түрде жетілдіріп, жолаушылар үшін, оның ішінде құқық бұзушылықтардың алдын алу құралы ретінде, заманауи қызмет түрлерін енгізуде. Мəселен, 2013 жыл дың нəтижелері бойынша электрондық əдіс бойынша 2,5 млн. билет сатылды, бұл 2012 жылғы көрсеткіштен 2 есе артық. Осылайша қызмет көрсетуді жақсарту бойынша Астана вокзалында автоматтандырылған кассалар арқы лы жұмыс істейтін электронды сату орталығы құрылуда. Осы секіл ді орталықтар біртіндеп республикамыздың ірі вокзалдарын қамту арқылы Алматы, Ақтөбе жəне Қарағанды вокзалдарында ашылмақ. Сатудың осы технологиясы жолаушылардың кассирлермен қарым-қатынасын жойып, уақытты үнемдеп, қызмет көрсету деңгейін арттырады деген үміт бар. Енді, міне, наурыз айының басында тағы да «Жолаушылар тасымалы» АҚ жасақтаған «Маңғышлақ-Атырау» бағытын дағы №313 жолаушылар пойызында жолаушыларды билетсіз алып жүру дерегіне қатысты қызметтік тексеріс басталды. «Жолаушылар тасымалы» АҚ кінəлі қызметкерлеріне қатысты қатаң шаралар қолданылмақ. Мұндай мемлекетке де, жолаушыларға да пайдалы игілікті іс одан əрі де жалғасын таба береріне сенім мол. Өйткені көпшілікке кесірін тигізетін «қояндардың» жоғалуы жолаушылардың жолы жақсаратындығының бастауы демекпіз.

Республикалық меншіктегі нысандарды сату ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес орындалады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. Skoda Superb B5 маркалы автокөлігі, 2007 ж.ш. м.н. А 085 VP, Алматы қ., Абай д-лы, 125. Баланс ұстаушы – Алматы қаласының статистика департаменті. Бастапқы (алғашқы) баға – 540 215 теңге, кепілді жарна – 81 033 теңге. 2. Ваз 21060 маркалы автокөлігі, 2003 ж.ш. м.н. К 152 КР, Алматы қ., Қабанбай батыр к-сі, 93. Баланс ұстаушы – ІІМ Көліктегі ішкі істер департаменті. Бастапқы (алғашқы) баға – 115 860 теңге, кепілді жарна – 17 379 теңге. 3. Ваз 21070 маркалы автокөлігі, 2003 ж.ш. м.н. К 153 КР, Алматы қ., Қабанбай батыр к-сі, 93. Баланс ұстаушы – ІІМ Көліктегі ішкі істер департаменті. Бастапқы (алғашқы) баға – 153 967 теңге, кепілді жарна – 23 096 теңге. 4. Газ 31105-411 маркалы автокөлігі, 2004 ж.ш. м.н. А122СХ, Алматы қ., Абылай хан д-лы, 63. Баланс ұстаушы – Арнайы медициналық қамсыздандыру республикалық орталығы. Бастапқы (алғашқы) баға – 437 000 теңге, кепілді жарна – 65 550 теңге. 5. Ваз 21093 маркалы автокөлігі, 2004 ж.ш. м.н. А988СU, Алматы қ., Достық д-лы, 13. Баланс ұстаушы – «Абай атындағы ұлттық педагогикалық университеті» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға –253 000 теңге, кепілді жарна – 37 950 теңге. 6. Mercedez Benz 200E маркалы автокөлігі, 1993 ж.ш. м.н. А990CU, Алматы қ., Достық д-лы, 13. Баланс ұстаушы – «Абай атындағы ұлттық педагогикалық университеті» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 347 000 теңге, кепілді жарна – 52 050 теңге. 7. Mercedez Benz E 240 маркалы автокөлігі, 2003 ж.ш. м.н. А717EF, Алматы қ., Достық д-лы, 13. Баланс ұстаушы – «Абай атындағы ұлттық педагогикалық университеті» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 799 000 теңге, кепілді жарна – 119 850 теңге. 8. Daewoo Damas маркалы автокөлігі, 1998 ж.ш. м.н. А750BU, Алматы қ., Абылай хан д-лы, 38. Баланс ұстаушы – «Н.Сац атындағы мемлекеттік балалар жəне жасөспірімдер орыс академиялық театры» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 140 000 теңге, кепілді жарна – 21 000 теңге. 9. Setra Ht-05 маркалы автокөлігі, 1989 ж.ш. м.н. А742DV, Алматы қ., Бөгенбай батыр к-сі, 158. Баланс ұстаушы – «Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық аспаптар оркестрі» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 1 107 000 теңге, кепілді жарна – 166 050 теңге. 10. Жылжымайтын мүлік нысаны 8 бірлік көлемінде, жалпы алаңы 3833,8 ш.м. соның ішінде: əкімшілік ғимараты, жалпы алаңы 912,1 ш.м. қойма, литер Б, жалпы алаңы 1809,5 ш.м.; қойма, литер В, жалпы алаңы 990,2 ш.м.; қойма, литер Г, жалпы алаңы, 33,6 ш.м.; қойма, литер Д, жалпы алаңы 21,2 ш.м.; сораптық, литер Е жалпы алаңы 47,3 ш.м.; сораптық, литер Ж, жалпы алаңы 10,4 ш.м.; сораптық, литер И, жалпы алаңы 9,5 ш.м., 1965 жылы салынған. Алматы қ-сы, Геологтар к-сі, 2. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті. Бастапқы (алғашқы) баға – 68 873 000 теңге, кепілді жарна – 10 330 950 теңге. 11. Қойма (литер Ж), жалпы алаңы 160,7 ш.м. Алматы қ., Райымбек д-лы, 221Е. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті. Бастапқы (алғашқы) баға – 2 651 119 теңге, кепілді жарна – 397 668 теңге. Назар аударыңыз! Сауда-саттыққа қойылатын мүлік нысандары сатып алушының жер телімдерін тіркеу құны есебінсіз заңды орнатылған ретімен қойылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукционды өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне 2014 жылғы 26 наурызда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: БСН – 120340013492, ЖСК – KZ 250705012170180006, ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БСК ККМFKZ2A, мекеме коды – 2170180, бенефициар коды – 11, КНП – 171 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Назар аударыңыз! Сатушының электрондық сұранымын қабылдамауына қатысушы хабарландыруда көрсетілген талаптарды орындамауы, электрондық сұранымды қарастыру мерзімі аяқталғанға дейін жеке жəне заңды тұлғаның кепілді жарна құжаттарының сауда-саттық өткізілуі туралы хабарламада көрсетілген сатушының есеп-шотына түспеуі негіз болып табылады.

Электрондық аукционға қатысушы кепілді жарнаны қайтару үшін сауда-саттық ұйымдастырушыға ағымдағы есеп-шоттың барын растайтын банк анықтамасының түпнұсқасын өткізуі қажет. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың; шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукционға бір сағат қалғанда аукцион залына ЭЦҚ мен аукциондық нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион хабарламада көрсетілген уақытта басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен рəсімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде мына мекенжайда қол қойылады: Алматы қаласы, Достық даңғылы, 134, 206-бөлме. Сатушыға электрондық аукционнан ұтып алушылар керекті сұратылған нотариалды расталған құжаттарды тапсыру қажет. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8 (727) 313-07-85 телефоны жəне www. gosreestr. kz сайты арқылы білуге болады.

БАУЫРДЫ ДҰРЫС ЕМДЕУ Неліктен қартайған шақта денсаулыққа байланысты көп келеңсіздікке душар боламыз? Бұның бауырдың қызметіне тікелей қатысы бар. Ағзаның басты сүзгісі бауыр болғандықтан, ол күні-түні ағзадағы зиянды заттарды дамылсыз жояды. Олар ағзаға лас ауа, нашар азық және де дәрі-дәрмек арқылы енеді. Қанша көп болса, сонша бұл табиғи сүзгі ластанып, бүкіл ағзаға қан арқылы тарайтын зиянды заттарды дұрыс тазалай алмайды. Сол үшін денсаулығыңызды жақсарту үшін, алдымен бауырды емдеуден бастаңыз. Бауырға залалсыз әрі тиімді көмек көрсететін – «ХОЛЕСЕНОЛ» препараты. «ХОЛЕСЕНОЛ» шәрбат түрінде де және капсула түрінде де шығарылады. «ХОЛЕСЕНОЛ» шәрбаты 9 емдік компоненттен тұрады. Олар: бал, түймешетен, дәрілік бақбақ, итмұрын, қырмызы, дәріханалық түймедақ, грек жаңғағы, С дәрумені, кәріптас қышқылы. Бал бауырдың қайта қалыптасуына көмектесіп, оның жасушаларын токсиндерден қорғайды. Түймешетен өт жолдарын тазалап, қалдықтардан арылтады.

Бақбақ ас қорыту жүйесін реттейді. Итмұрын ауырсынуды басып, зәр мен өт айдау қабілетіне ие. Қырмызы мен түймедақ гүлдері ас қорыту бездерінің секрециясын жоғарылатады. Пісіп-жетілмеген грек жаңғағы бауыр үшін бүкіл сауықтандыру жүйесі болып табылады. Ол нығайтқыш, қан тазарту, өт айдау және қабынуға қарсы күрес әрекетін түзеді. С

«ХОЛЕСЕНОЛ» ПРЕПАРАТЫ – БАУЫРЫҢЫЗДЫ ДҰРЫС ЕМДЕҢІЗ! Күніне 1 капсуладан бір рет бір ай қабылдау арқылы сіз бауырыңыздың өмірін ұзартасыз!

дәрумені мен кәріптас қышқылы антиоксидант ретінде әрекет етіп, иммунитетті нығайтады. «ХОЛЕСЕНОЛ АРТИШОК» – бұл бауырға өте бағалы екі компоненттен құралған капсула. Ол − бөрікгүл мен алатікен компоненттері. Бұл екі өнім бауырд ың жасуш ал арын ың қайта қалыптасып, зиянды заттардан қорғануына көмектеседі.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00 Алматы қаласындағы анықтама телефоны: +7 (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Дәріханалардан сұраңыз! ЖАРНАМА. ББҚ. Дәрі болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз.

Хабарландыру

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail. kz) жанар-жағармай материалдарын сатып алу жөнінде 2014 жылғы 11 наурызда сағат 10.00-де Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды. Алматы облысы, Талдықорған қ., Қаратал ш/а, 2-үй, 11-пəтер мекен-жайында тұратын жеке кəсіпкер Жұмағұлова Анар Кайрбековнаның ИИН 730801450346, жоғалған мемлекеттік тіркеу туралы куəлігі мен мөрі жарамсыз деп табылсын.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Бес елдіѕ бірегей жїлдегері Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Алматыдағы ҚазақстанРесей медицина университетінің халық медицинасы факультеті мен Республика халық емшілігі орталығындағы медициналық əзірлік курсы жылына жүздеген түлек ұшырады. Соның арқасында кейінгі он-он бес жылдың ішінде қазақ халық медицинасы жаңа сапалық деңгейге көтерілді. Емшілер қатары табиғи қабілетін дəрігерлік ғылым жетістіктерімен байытқан, екі енені тел емген мамандармен толықты. Олар тұқым қуалаған емқостық қасиеттерінің сыртында осы заманғы емдікнақтамалық құралдарды да еркін меңгерген. Иə, дəстүрлі медицинаны ресми медицинамен ұштастырған бүгінгі емшілердің денсаулық сақтау саласында өз орны бар. Олар қазір де кең-байтақ Қазақстанның түкпір-түкпірінде еңбек етеді. Халықаралық жиындарға белсенді атсалысады, алыс-жақын шетелдерге де жақсы мəлім. Көк мұхиттың ар жақ, бер жағын тəнті еткен қазақ емқостары былтырғы жылды да толымды табыстармен тəмамдады. Соның бір дəлелі – Қазақстан Республикасы

Халық жəне рухани емшілер мекемесі жуырда денсаулық сақтау саласындағы Қазақстан, Ресей, Украина, Беларусь, Əзербайжан мемлекеттері арасында өткен халықаралық байқаудың жүлдегері атанды. Мекеменің бас директоры, профессор Шəкен қажы Шынтаев сала көшбасшысы деп танылып, дəстүрлі жəне ресми медицинаны интеграциялауға қосқан үлесі жəне халық денсаулығын сақтаудағы еңбегі үшін «Қазақстан даңқы» орденімен марапатталды. Мекеме бас директорының орынбасары Нұргүл Өтебаеваға «Еңбектегі жетістіктері үшін» медалі тапсырылды. Ал осы мекеменің бас есепшісі Күлмесхан Нұрғожаева, референт-хатшылары Людмила Черных пен Любовь Виегель халықаралық байқауды ұйымдастыру комитетінің сертификаттарына ие болды. – Тəуелсіздік қазақтың халық емін жұртшылықпен қайта қа у ыш тырды. Ал Қазақстан Ұлттық денсаулық сақтау палатасының құрамына енуі екінші тынысын ашты, – дейді осы көзайым оқиғаға байланысты Қазақстан халық емшілігінің басшысы, профессор Шəкен қажы. АЛМАТЫ.

Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының əкімшісі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ 2014 жылғы 3 наурыздан бастап 31 қазанға дейінгі кезеңде Астана қ., Орынбор к-сі, 18-үй мекенжайы бойынша магистратураға, докторантураға, резидентураға, тағылымдамаға құжаттар қабылдайды. Сонымен қатар, www.egov.kz «ҚР электронды үкімет» порталы жəне ХҚКО арқылы құжаттар тапсыру мүмкіндігі бар. Телефондар: 8 7172 695 155, 695 154, 695 153. www.bolashak.gov.kz

АҚПАРАТТЫК ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) беру жөніндегі тендерді 2014 жылғы 2 сəуірде сағат 11.00-де əкімшілік ғимаратта мына мекенжайда өткізеді: CҚО, Петропавл қ., Совет к-ci, 34, 1-қабат, 11-бөлме. Тендерге қойылады: І. «М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті» РМК ғимаратындағы нысандар: №1 лот. Жабдық жиынтығы, саны – 57 бipлік жəне студенттер асханасының тұрақжайы, ғимараттағы жалпы алаңы – 258,0 ш.м. орналасқан мекенжайы: Петропавл қ., Абай к-ci, 16, барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге, студенттерді жəне қызметкерлерді тамақтандыруды ұйымдастыру үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 74 507 теңге. Кепілді жарна – 140 206 теңге. №2 лот. Жабдық жиынтығы, саны – 10 бірлік, ғимараттың оқу-спорт кешенінде (жүзу бассейні) орналасқан, мекенжайы: Петропавл қ., Абай к-ci, 31 а, студенттерді жəне қызметкерлерді тамақтандыруды ұйымдастыру үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 2542 теңге. Кепілді жарна – 2542 теңге. №3 лот. Жабдық жиынтығы, саны – 13 бірлік, ғимараттың №1 жатақханасында орналасқан, мекенжайы: Петропавл қ., Бостандық к-ci, 6 а, студенттерді жəне қызметкерлерді тамақтандыруды ұйымдастыру үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 3834 теңге. Кепілді жарна – 3834 теңге. № 4 лот. Жабдық жиынтығы, саны – 23 бірлік, ғимараттың №2 жатақханасында орналасқан, мекенжайы: Петропавл қ., Бостандық к-ci, 2 в, студенттерді жəне қызметкерлерді тамақтандыруды ұйымдастыру үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 4 543 теңге. Кепілді жарна – 4 543 теңге. Тендер шарты: Тұрақжайды жəне жабдық жиынтығын айына жалдау ақысының ең жоғары мөлшерлемесі. 2. Тікелей мақсатты бойынша тұрақжайды пайдалану. 3. Білікті жұмыскерлерінің болуы. 4. Тұрақжайды пайдалану бойынша ең тартымды бағдарлама. 5. № 2,3,4 лоттар бойынша жеңімпазымен тұрақжайды мүліктік жалдау шарты жасалады. II. «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ-нің ғимаратындағы нысан: №1 лот. СҚО, Айыртау ауданы, Саумалкөл ауылы, Конституция көшесі, 35 мекенжайындағы ғимараттың бірінші қабатында орналасқан жалпы ауданы – 258,9 ш.м. үй-жай. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 95 897 теңге. Кепілді жарна – 47 949 теңге. Тендер шарты: кейіннен сатып алу құқығынсыз нысанды жалға (жалдауға) алу; «Қазпочта» АҚ жəне банктердің есеп айырысу-кассалық орталықтарының халыққа қызмет көрсетуі үшін; жалдау нысанын тиісті пайдаланылатын техникалық жағдайда сақталуын қамтамсыз ету. Тендер өткізу ережесі Комиссия тендер өткізу кезінде нысан үшін бастапқыдан төмен емес жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған

жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талапқа сай келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жарияланады (бұған екінші жəне одан кейінгі тендерлерді қоспағанда). Кепілді жарна Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына енгізіледі: ИИК KZ 300705012170177006, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240018658, СТН 480100253820, КНП 171, КБЕ 11, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: – тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне оның тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады; – жапсырылған конвертке салынған ай сайынғы жалдау ақысы бойынша ұсыныс жəне тендер шартын орындау бойынша ұсыныс; – кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; – өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама; – банктен есепшот ашқандығы туралы анықтама. 1) заңды тұлғалар үшін: мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің жəне жарғының нотариалды куəландырылған көшірмелері; – акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме; – жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қаты сушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); – шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 2) жеке тұлғалар үшін: жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті түрде көрсете отырып үй кітапшасын немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. Мүлікті жалға беруге шарт жасау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірмей жасалады. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне соңғы беттері куəландырылып жəне мөрленіп (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса) тапсыру жағдайында ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 1 сəуірде сағат 11-де аяқталады. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: СҚО, Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 11-бөлме. Анықтама алу телефондары: 46-05-84, 46-20-38, 46-51-08 ф.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті жəне «Қазақстан Республикасы ҰҚК органдарының ардагерлері» республикалық қоғамдық бірлестігі генерал-майор Тұрысбек Жүнісбайұлы Əлиасқаровқа анасы Кəмила Нұрғалиқызы НҰРҒАЛИЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера жəне балет театрының ұжымы белгілі балет əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Рамазан Салықұлы БАПОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрының ұжымы əйгілі биші, КСРО халық əртісі, «Құрмет Белгісі» орденінің иегері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Рамазан Салықұлы БАПОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

 Бір ел – бір кітап

оќырманымен табысу арќылы орындалмаќ

Кітап туралы ғұламалардан қалған ұшқыр сөз аз емес. Заңғар жазушы Мұхтар Əуезов: «Əрбір адамның ең жақсы досы кітап болуы тиіс» десе, ғұлама қаламгер Əбіш Кекілбаев: «Кітап – кітапхана – мəңгілік парасаттың ең киелі ғимараты», дейді. Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

Елордадағы Ұлттық академиялық кітапхана осы бір қанатты тіркестерді тұмардай тағынып, елі міз көлемінде «Бір ел – бір кітап» акциясын осымен сегізінші рет ұйымдастырып отыр. Биылғы

шешім бойынша жалпыхалықтық оқуға көрнекті қазақ жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Сайын Мұратбековтің «Жусан иісі» мен «Басында Үшқараның...» атты повестері ұсынылыпты. Əдебиетке өткен ғасырдың алпысыншы жылдары араласқан қарымды қаламгер Сайын Мұратбеков «Менің қарындасым», «Ауыл оты», «Көкорай», «Отау үй», «Жабайы алма», «Дос іздеп жүрмін», «Қалың қар», «Өліара» шығармаларымен қалың көпшілікке танылып, проза саласында өзіндік қолтаңбасын қалдырды. Шетел жазушыларының шығармаларын аударуға да өз үлесін қосқан. Қарапайым адамдардың болмысын əдемі суреттеген туындылары – орыс, өзбек, татар, украин, белорус, грузин, əзербайжан, литван, араб тілдерінде тəржімаланды. Оның шығармашылығы туралы білімдар сыншы Сағат Əшімбаев: «Басында Үшқараның...» – Сайын шығармашы лы ғын дағы адам жанының диалектикасын ішкі сезім драматизмі арқылы ашудағы ерекше дүниесі. Бұл əңгіме арада ұзақ жылдардан соң кешегі өзі өскен, балалық шағы өткен туған ауылына сағынышпен оралғандардың басындағы қайталанбас көңіл-күйі туралы элегия дер едік», деп толыққанды бағасын берген болатын. Қазақ əдебиетін насихаттау, оқырмандарды кітап оқуға тартуды мақсат еткен Ұлттық академиялық кітапханада өткен «Бір ел – бір кітап» атты баспасөз конференциясында акцияның ұйымдастыру комитетінің төрағасы Ғарифолла Есім, белгілі жазушылар Əкім Тарази, Адам Мекебаев пен Əлібек Асқар биылғы қалың оқырманға қос туындысы ұсынылып отырған көрнекті жазушы Сайын Мұрат беков жөнінде естеліктер айтып, жазушының шығармашылығы жөнінде ой-пікірлерін ортаға салды.

 Толғауы тоқсан тіршілік

Ќызметіне велосипедпен барады Кентау қалалық құрылыс бөлімінің бас маманы Фурқат Қауынбаев қызметтік көлігі бола тұра, велосипедпен жүргенді жөн санайды. Қаладан 14 шақырым жердегі Қарнақ ауылынан күнделікті жұмысына велосипедпен келіп кету жігіт ағасына ешқандай қиындық тудырмайды. Қайта жан дүниесін сергітеді. Фурқат Захитдинұлының велосипедті жанына серік еткеніне биыл 28 жыл болыпты. Осы жылдар ішінде 23 велосипед тақымдаған. Олардың екеуі əбден тозығы жеткенше қызметіне жараса, 16-сын ұрлап кеткен. – Бір велосипедім аптаға жетпей қолды болды. Кейде аптасына екі велосипедті ұрлаттым. Ал ең ұзағын 14 жыл міндім. Рамасының 8 жерінен жамалған еді. Ауылға кетіп бара жатып үш

жерінен сынып кетті. Мен көпшілігінде ұсталған велосипедті сатып аламын. Осыған дейін 23 велосипедке мінсем, соның үшеуі-ақ жаңа еді. Бұрындары ауылдан қалаға келгенше бір велосипед мінетінмін. Ал қаланың ішіндегі жұмыстарыма екінші велосипедімді пайдаланатынмын. Қазір барлығына бір велосипедпен барып жүрмін. Үйдегі гаражымда қосымша үш велосипедім тұр, – дейді ол. Бұқаралық спорттың бұл түрі жігіт ағасының денсаулығына көп пайдасын тигізіпті. Бозбала шағында жеңіл атлетикамен шұғылданған Фурқат жоғары оқу орнында оқып жүргенде жүгіруден ешкімге дес бермеген. Қатарының алды болып, институттың чемпионы атанған. Тіпті, республикалық

универсиадаларға да қатысқан. Үлкен дəрежеге жетпесе де, кішігірім сайыстардың алды болған. Əскерге барған кезінде де жанына серік болған спорттан қол үзбеген. Тек қызметке орналасқан соң, жүгіруін сиретіпті. – Шахтаға диспетчер болып жұмысқа орналастым. Бір жерде отырып жұмыс істеген соң спортты қоюға тура келді. Біраз күн өткен соң жүрегім ауырып төсек тартып жатып қалдым. Тексерілдім.

«Жүрегің үлкейген» деген диагноз қойды. Оған басты себеп – спортты тастап кетуім болыпты. Организм əбден қалыптасып қалғаннан кейін, спортты тастап кетуге болмайды екен. Жүрек ауруы бойынша науқас атанып, есепке тұрдым. Ауруханадан шыққан соң ауылдан қалаға жүгіріп барып келіп жүрдім. Ауылдастарым күліп, келемеждеген соң велосипедке көштім. Сонда да əкеме келіп: «Балаңа қой десейші, ұят қой, ақшасы жоқ болса, ақша берейік», дегендер де болды. Алты жыл қатарынан велосипедпен жүрген соң дəрігерлер «жүрегің қалыпты» деп есептен шығарды. Халық та мені 15 жыл бойы сөз етті. Қазір үйренді, – дейді кентаулық велошабандоз. Фурқат Захитдинұлы қазір

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Кентау қалалық құрылыс бөлімінің бас маманы болып қызмет етеді. Қарнақ ауылынан қаладағы жұмысына 35 минутта жетеді. Бөлімге берілген қызметтік көлікті тек рейдтік жұмыстарда, құрылыс нысандарын аралағанда немесе алыс сапарға шыққанда ғана пайдаланады. Басшылардан да «вело си педіңді таста, ұят болады» дегендері де кездесіпті. Тіпті, «Сен өзіңе жүктелген жұмысты емес, жеке істеріңді атқарып жүрсің», деп ұрысқан кездері де болыпты. Тек жағдайды айтып түсіндірген соң, «жоқ» дей алмапты. Фурқат велосипедті жоғары талғаммен алады. Ақауы байқалса, жөндеп алу еш қиындық тудырмайды. Жақсылап күтіп мінсе, жемшөп, бензин сұрамайтын велосипед жүріп-тұруына жарап тұр. – Жуырда балам Алматыдан 1985 жылғы велосипед алып келіп берді. Жаңасын алмақшы болып едік, 300 мың теңге тұрады екен. Бізге қымбатқа түсті. Содан базардан 15 мың теңгеге ескісін алдық. Қаланың адамдары да мені жақсы таниды. «Менде мынандай велосипед бар, аласың ба?» – деп ұсыныс жасайтындары да бар. Егер де ұнап жатса, кері қайтармаймын. Велосипедті қысы-жазы тебемін. Егер де қыста қар қалың болса, жұмысыма велосипедті жетелеп жаяу барып келемін. Бұл бір жағынан маған үлкен демалыс, – дейді ол. Фурқаттың мамандығы – сəулетші. Оны көпшілік кей кездері өнертапқыш деп те атайды. Қолы жұмыстан қалт еткенде жиналмалы саты мен автоматты түрде ашылатын қақпа жəне желден энергия алатын желдеткіш жасайды. – Желдеткішке велосипедтің динамосын қойдым. Құрылымы дұрыс болмады. Өте қатты жел тұрмаса айналдыра алмайды. Қазіргі кезде енді қолданысқа еніп жатқан автоматты түрде ашылатын қақпаны мен 20 жыл бұрын жасағанмын. Үйімнің астындағы жертөледен 6 метр тереңдікте тағы бір бөлме жасадым. Оны «шілдехана» деп атадым. Күн қатты ысығанда сол жерге түсіп демаламын. Далада 40-45 градус ыстық болса, шілдеханада 20-21 градус болып тұрады. Салқын. Жанға жайлы, дейді ол. Қайрат ЗАЙНИШЕВ.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

д ю т э ото

Ф

Суретті түсірген Төлеген КОСШЫҒҰЛОВ.

Мўратбеков мўраты

 Спорт Кеше елімізде төрт жылдан бері күрес десе делебесі қозатын жанкүйерлердің қызыға тамашалайтын жарысына айналған Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың жүлдесі үшін қазақ күресінен өтетін «Қазақстан барысы» республикалық турнирінің іріктеу кезеңі басталды.

«Ќазаќстан барысы» турнирі басталды Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Осы оқиғаға байланысты кеше турнирді ұйымдастырушылар кездесу өткізіп, биылғы жарыстың ерекшеліктері туралы айтып берді. Онда алдымен Спорт жəне денешынықтыру істері агенттігінің төрағасы Тастанбек Есентаев төрт жылдан бері дəстүрге айналған турнирге жылдағыдай салмағы 80 килодан асатын, жасы 18ге толған əрбір балуанның қатысуға мүмкіндігі бар екенін айтты. Содан кейін ол елімізде қазақ күресімен айналысатын адамдардың көбейіп жатқанын, қазір Қазақстан бойынша 35 000-нан астам балалар мен ересектер төл күресімізбен айналысса, 500ден астам жаттықтырушы солармен жұмыс істеп жатқанын атап өтті. Осыдан кейін ол биылғы «Қазақстан барысы» турнирінің іріктеу жарыстарына тоқталды. «Жарыстың бірінші кезеңі 31 наурызға дейін ауылдарда өтсе, екінші кезеңі аудандық жəне қалалық деңгейде сəуір айында өтеді. Осы екі кезеңнен

өткендер 1-20 мамыр күндері болатын облыстық жарыс түріндегі үшінші кезеңге қатысады. Турнирдің финалы 29 маусымда Астанадағы «Сарыарқа» республикалық велотрегінде өтеді», – деді ол. Жалпы, Т.Есентаевтың айтуынша, қазір балуандардың жарысқа дайындығы жақсы. Бүгінде елімізде қазақ күресінің балуандары басқа да күрес түрлерінен өте тін сындарға қатысып, шеберліктерін арттырып келеді. Осының өзі балуандардың шыңдалуына септігін тигізіп отыр. Енді осы үш кезеңнен іріктелген спортшылар 25-30 мамыр күндері Алматыда 5 күндік оқу-жаттығу жиынына қатысады. Осы жиында финалға қатысатын балуандар үшін тереңдетілген медициналық тексеру, допинг-сынама, фото-бейне түсірілімдер өткізіледі. Кездесуде агенттік төрағасы «Қазақстан барысы» турниріне өзгерістер енгізілгенін айтты. Ол биылғы белдесулерге бұрынғыдай 12 емес, 6 төреші ғана қызмет ететінін, олардан турнир алдында емтихан алынатынын баяндады.

Оның айтуынша, сынақтан өткен төрешілер жарнаға 1 000 АҚШ доллары көлемінде ақша төлейді. Егер турнирде жақсы төрешілік етсе, ақшасы қайтарылып, бұған қоса 5 000 дол лар кө лемінде сыйақы алады. Жиында тағы бір айтылған өзгеріс жеңімпаз балуанның жаттықтырушысының сыйақысына қатысты болды. Осы мəселе бойынша агенттік төрағасы биыл же ңімпаз балуанның бапкеріне былтырғыдай 50 000 АҚШ доллары емес, 20 000 доллар берілетінін ескертті. Сонымен бірге, ол екінші, үшінші орын алған балуан дар дың жəне олардың жаттық ты ру шыла рының сыйақылары сол күйінде қалатынын айтты. «Яғни, күміс жүлдегер 75 000 АҚШ долларын алса, қола жүлдегер 50 000 доллар алатын болып қалды», – деді ол. Осы жерде «Қазақстан ба рысы» қазақ күресін дамыту қоры қамқоршылар кеңе сінің төрағасы Арман Шораев турнир жеңімпазына 150 000 АҚШ доллары табыс етілетінін мəлімдеді. Би ыл ғы жылғы тағы бір жа ңа лық, бұрын турнирде же ңім пазға беріліп келген көлік жүл деге жете алмаса да, көрермен көзайымына айналған балуанға тапсырылатын болды. Осыдан кейін агенттік төрағасы қазақ күресін Олимпия ойындарына енгізу жоспары жасалғанын хабарлады. Ол қазір агенттік алдында қазақ күресін Азия жəне Олимпия ойындарының бағдарламасына кіргізу мақсаты тұрғанын айтты.

Астананыѕ «Барысын» келесі кезеѕге шыєаруєа жаќын Астананың «Барыс» командасы Құрлықтық хоккей лигасы плей-офф сериясының үшінші матчын Екатеринбургте жергілікті «Автомобилист» ұжымымен қарсы өткізіп, қарсыласын қатарынан үшінші рет тізе бүктірді. Елорда жасағы, сонымен бірге, осы кезеңдегі үш ойынында бірінші рет негізгі уақытта жеңіске жетті. Матч барынша тартысты өтті. Бұған мұның алдында Астанада өткен екі кездесуде ұтылып қалған алаң иелерінің қарымта қайтару үшін барын салғандары да айтарлықтай əсер етті. Ал Астанадағы екі ойынның тағдыры да овертаймда шешілген болатын. Осының өзі екі жақтың бір-бірлеріне тең қарсылас бола алғандарын көрсетсе керек. Кездесудің есебін алаң иелері 7-минутта ашты. Оны форвард Артём Чернов түсірді. Ал ойынның екінші кезеңінде, 23-минутта қонақтар таразы басын теңестірді. Бұл жолғы шайбаны астаналық Константин Романов өз есебіне жазды. Бұдан кейін матч біздің жігіттердің біршама басымдығымен өрбіді. Олар мұны ойын бітуге 4 минут қалғанда голға айналдыра білді. Сөйтіп, шабуылшы Константин Руденко соққан соңғы шайбаның арқасында «Барыс» үшінші жеңісіне қол жеткізді. Енді Астана хоккейшілеріне бір рет жеңіске жетсе жетіп жатыр, олар ширек финалға шығады. Руслан ИГІЛІК.

 Мəссаған!

Ґлген адамды куəєа тартќан сот ґтті Алматыда осыдан екі жыл бұрын үйін қорғаймын деп жүріп, өзін өртеп өлтірген Светлана Тұрғанбаева есімді марқұм кісіге қатысты сот процесі тағы жалғасты. Себебі, ашынған көп балалы ананың бұл өмірдегі ақырғы қадамы да баспана дауына соңғы нүктені қоя алмапты. 2012 жылдың сəуірінде С.Тұрғанбаева табан ақы, маңдай терімен сатып алған баспанасын қорғау үшін соңғы сұхбатын берген. Ал араға ай салып үйіне келген сот орындаушыларынан баспанасын қорғаймын деп, ақ шашты ана ақырғы қадамына барды. Сол жолы өз-өзін өртемек болған əйелдің денесінің 85 пайызын күйік шалып, көпбалалы ана аурухана төсегінде көз жұмды. Алайда, шарасыз əйелдің ақырғы қадамы да Қоржынбаевтар отбасын баспана дауынан құтқармады. Əйелдің жылын беруге бір апта қалғанда, сот орындаушылары марқұмның атына үйді босату қажеттігі туралы ескертпе қағазын

жіберіпті. Одан кейін дəл осы істі қараған Алатау аудандық судьясының өзі істі болып, бұл дау біраз тыныштанған. Қазір қалалық соттан хабар келіп, қарсы тараптың апелляциялық шағымы қаралуда. Талапкер Мелетхан Масақовтың айтуынша, оның өлген інісімен бірге тұрған əйел үйді жалған құжат арқылы сатып кеткен. Ал З.Қоржынбай өткен сот процесінде іске тіркеген талап-арызында жауапкердің қайтыс болуына байланысты істің тоқтатылуын өтінген. Судья дəл осы шағымды сот материалдарынан таппапты. Сондай-ақ, Светлананың күйеуі Зейіш Қоржынбай үйді қайтарса, əйелінің де орнын толтыруды талап етті. Сөйтіп, қайтыс болған адам жауапкерлікке тартылған апелляциялық іске соңғы нүкте қойылған жоқ. Сот материалдарында кейбір шағымның жоғалып кетуіне байланысты келесі сот мəжілісі 18-наурызда өтетін болды. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Ќатарынан їш жеѕіс

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www. egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: • Венесуэла президенті радиода өз бағдарламасын жүргізбек. • Жоғалған Малайзия ұшағының пилоты өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін. • АҚШ балабақшасындағы бүлдіршіннің қалтасынан героин табылды. • Ғалымдар Шыңғыс ханның жеңісін жауын-шашынмен байланыстырады. • Үйлену тойының соңы түрмеге ұласты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айдар ӨРІСБАЕВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №265 ek


11

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1575

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 ақпандағы № 134 қаулысына өзгеріс енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 ақпандағы № 134 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 20, 243-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. құбыры, Ақтау порты болып табылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Мұнайдың басым бөлігі КҚК мұнай құбыры 2013 жылғы 31 желтоқсандағы бойынша – 27,9 млн. тонна жəне Атырау-Самара №1575 қаулысынa қосымша мұнай құбыры бойынша – 15,4 млн. тонна эксҚазақстан Республикасы Үкіметінің портталды. Қытай бағытында 10,4 млн. тонна та2011 жылғы 14 ақпандағы сымалданды (оның ішінде 68,9 мың тонна толлинг №134 қаулысымен бекітілген режимде). Ақтау порты арқылы экспорттау 7,0 млн. тоннаны құрады, теміржол арқылы - 7,0 млн. тонҚазақстан Республикасы Мұнай жəне на тиелді. Орынбор газ өңдеу зауытына 0,8 млн. газ министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға тонна жеткізілді. арналған стратегиялық жоспары 2. Негiзгi мəселелердi талдау 1-бөлім. Миссиясы мен пайымы Мұнай өндіру Миссиясы Қазіргі уақытта мұнай өндіру саласында мыБəсекеге қабілеттілік пен ұлттық қауіпсіздіктің надай негізгі проблемаларды бөліп көрсетуге божоғары деңгейін қамтамасыз ету мақсатында лады: құрлықтағы кен орындарында игерілетін көмірсутек шикізаты бөлігінде отын-энергетикөмірсутек шикізатының басым бөлігі жылдық ка кешенін дамыту, экономиканың көмірсутек өндірудің ең жоғары деңгейлі сатысына жетті, шикізатына жəне оны қайта өңдеу өнімдеріне сондай-ақ жылдан жылға игерілетін кен орындаөсіп отырған қажеттілігін қамтамасыз ету, оларрында көмірсутек шикізатының қорлары азаюда. ды тиімді пайдалануға бағытталған ғылымиАлдағы уақытта өндірудің ұлғаюы кен орынтехнологиялық əлеуетті дамыту. дарында сəйкес геологиялық-өндірістік шараПайымы ларды, жаңа кен орындарын өндіріске қосу, Дамыған мұнай-газ өнеркəсібі мен магистральТеңіз жобасының кеңеюі, сондай-ақ Қашаған кен дықты қоса алғанда, көмірсутек шикізатын тасыорнының тəжірибелі-өндірістік игерілуін іске малдау жүйесі мен көмірсутек шикізатын қайта асыруға байланысты мүмкін болады. өңдеу бойынша дамыған қуаттар. Мұнай өңдеу 2-бөлім. Ағымдағы жағдайды жəне Қазіргі уақытта мынадай негізгі проблеманы қызметтің тиісті салаларының (аяларының) бөліп көрсетуге болады: отандық мұнай өнімдеріне даму үрдістерін талдау ел экономикасының ішкі қажеттіліктерінің толық 1-стратегиялық бағыт. Мұнай саласын дамыту қамтамасыз етілмеуі. 1. Реттелетін саланы немесе қызмет саласын Халықаралық нормаларға, оның ішінде жоғарыда дамытудың негізгі параметрлері көрсетілген Кеден одағының техникалық реМұнай өндіру гламенттер (бұдан əрі - КО ТР) талаптарына Мұнай саласының дамуы Қазақстанның бүкіл сəйкес өндірілетін мұнай өнімдерінің сапасын экономикасы үшін өте маңызды. жақсартуды қамтамасыз ету үшін отандық МӨЗ-де Мұнай-газ кешені елдің жəне оның жекелеген қолданыстағы қайта өндіру қуаттарын қайта құру өңірлерінің əлеуметтік-экономикалық дамуына жəне жаңғырту бойынша іс-шаралар жоспарланған. шешуші əсер тигізеді, шын мəнінде мемлекеттің Атырау мұнай өңдеу зауытында (бұдан əрі – бүкіл экономикасы үшін алға тартушы күш болып АМӨЗ) ЭЛОУ-АВТ-3 қондырғысының вакуумдық табылады, экономиканың басқа да салаларының блогын (2010 жылғы желтоқсан) жəне баяу кокстеу дамуына ықпал етеді. Өңірлер мен бүкіл мемлеқондырғысын (2011 жылғы мамыр) реконструкциякет ауқымындағы неғұрлым маңызды əлеуметтік лау, вакуумдық блоктың қуатын жылына 1800 мың бағдарламалардың іске асырылуы мұнай-газ кешені тоннаға дейін жəне баяу кокстеу қондырғысының кəсіпорындарының жұмысына байланысты. қуатын жылына 1000 мың тоннаға дейін жеткізу Мұнай-газ кешеніндегі өзгерістер саланың өзінің, аяқталды. сондай-ақ байланысты өнеркəсіп салаларының Жылына 133 мың тонна бензол, 496 мың тонна жұмыс істеу тиімділігін арттыруға бағытталған, параксилол өндірумен хош иісті көмірсутек өндіру бұл елдің энергетикалық қауіпсіздігінің нығаюына жөніндегі кешен салу жəне мұнай өнімдерінің саықпал етуге, сондай-ақ кəсіпорындардың бəсекеге пасын К3 – экологиялық класқа дейін жақсарту қабілеттілігімен, қызметтер мен өнім сапасының жүргізілуде. артуымен қатар экономиканың тұрақты өсуін жəне Жылына мұнай өңдеуді 5500 мың тоннаға əртараптануын қамтамасыз етуге тиіс. дейін жəне мұнай өнімдерінің сапасын К4, К5 2012 жылы республикада мұнай өндіру экологиялық класқа дейін жақсартумен өңдеу 79,2 млн. тоннаны құрады. тереңдігін 87 %-ға дейін жеткізе отырып, мұнайды Қазақстан Республикасының аумағында 2012 тереңдетіп өңдеу бойынша кешен салу. жылдың қорытындылары бойынша негізгі мұнай «Петро Қазақстан Ойл Продактс» жауапкершілігі өндіруші компаниялар «Теңізшевройл» ЖШС шектеулі серіктестігінде (бұдан əрі – ПҚОП): мұнай (бұдан əрі – ТШО) (24,2 млн. тонна), «Қарашығанақ өңдеу бойынша қуатты жылына 6000 мың тоннаға Петролеум Оперейтинг Б.В.» ЖШС (бұдан əрі – дейін жеткізумен, өңдеу тереңдігін 90 %-ға дейін КПО) (12,2 млн. тонна), «ҚазМұнайГаз» Барлау ұлғайтумен, зауытты реконструкциялау жəне Өңдеу» акционерлік қоғамы (бұдан əрі – ҚМГ жаңғырту, мұнай өнімдерінің сапасын К4, К5 – БӨ) (7,8 млн. тонна), «Маңғыстаумұнайгаз» экологиялық класқа дейін жақсарту. акционерлік қоғамы (бұдан əрі – ММГ) (5,9 Павлодар мұнай-химия зауытында (бұдан əрі млн. тонна) жəне «Ақтөбемұнайгаз – СНПС» – ПМХЗ): зауытты қуатын жылына 6000 мың акционерлік қоғамы (бұдан əрі – «Ақтөбемұнайгаз тоннаға дейін жеткізумен, мұнай өңдеу тереңдігін СНПС») (6,1 млн. тонна) болып табылады. 90 %-ға дейін ұлғайтумен реконструкциялау жəне 2012 жылы барлаудан өндірістік игеруге жаңғырту, мұнай өнімдерінің сапасын К4, К5 Солтүстік Нұралы, Төбеарал, Жангүрші, Емір и экологиялық класқа дейін жақсарту. Күлжан кен орындары ауысты. МӨЗ-ді реконструкциялау мен жаңғыртуды Мұнай өңдеу аяқтау 2016 жылы республиканың тұтынушыларын 2012 жылы республиканың мұнай өңдеу заК4 жəне К5 экологиялық класс талаптарына уыттарында (бұдан əрі – МӨЗ) 14,2 млн. тонна сай келетін сапалы мұнай жəне мұнай-химия немесе 2011 жылдың деңгейіне қатысты 103,6 % өнімдерімен қамтамасыз етуге, қоршаған ортаға мұнай өңделді. 2853,8 мың тонна бензин (103,5 %), зиянды əсерді азайтуға, республиканың автомобиль 4128,9 мың тонна дизель отыны (101,6 %), жəне авиация отынына қажеттілігін қамтамасыз 3573,3 мың тонна мазут (97,6 %), 421,1 мың тонна етуге мүмкіндік береді. авиакеросин (108,8 %) өндірілді. Мұнай тасымалдау инфрақұрылымын дамыту Мұнай-газ жəне мұнай-химия саласындағы Қазіргі уақытта мынадай негізгі проблеманы техникалық реттеу бөліп көрсетуге болады: Қазақстанның экспорттық 2010 жылы 18 қарашада қол қойылған жəне жəне транзиттік əлеуетін жетімсіз дамыту. 2011 жылғы 27 маусымдағы № 443-IV Қазақстан Қазақстанның экспорттық жəне транзиттік Республикасының Заңымен ратификацияланған əлеуетін дамыту мемлекеттік саясаттың негізгі Беларусь Республикасындағы, Қазақстан бағыттарының бірі болып табылады. Жаңа Республикасындағы жəне Ресей Федерациясындағы экспорттық жүйе құру жəне қолданыстағыларын техникалық реттеудің бірыңғай қағидаттары кеңейту жұмысы бүгінгі күні өзекті болып отыр. мен қағидалары туралы келісімге сəйкес Кеден Мұнай-газ ресурстарын пайдаланудың тиімдіодағының шеңберінде міндетті талаптарды лігін арттыру мақсатында Қазақстан көлік бекітетін бірыңғай өнім тізбесі (бұдан əрі – шығын дарын азайту шартымен қазақстандық Бірыңғай тізбе) қалыптастырылды. көмірсутекті неғұрлым тартымды өткізу нарықМұнай-газ саласында Бірыңғай тізбе мына тарына тасымалдау жобаларын іздеу мен іске ұстанымдарды қамтиды: асыруды жалғастыруға тиіс. Қуатты жəне мұнай 1) бензиндер, дизель жəне кеме отыны, реактивті мен газды экспортттау бағыттарын дамыту қозғалтқыш отыны жəне отын мазуты; өн ді ру мен ішкі тұтынудың перспективалық 2) жағармай материалдары, майлар жəне арнайы көлемдеріне, транзиттік елдермен ұзақ мерзімді сұйықтықтар; уағдаластықтардың болуына, əлемдік тұтыну 3) мұнайды, оның өңделген өнімдерін есепке алу нарықтарында сұраныс пен жағдайдың деңгейіне құралдары мен жүйелері; сəйкес болуға тиіс. 4) отын ретінде пайдаланылатын сұйытылған Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы көмірсутек газдары; 27 ақпандағы № 190 қаулысымен бекітілген 5) тасымалдауға жəне (немесе) пайдалануға Қазақстан Республикасында көлеңкелі экономикаға дайындалған мұнай; қарсы іс-қимылдың 2013 – 2015 жылдарға арналған 6) тасымалдауға жəне (немесе) пайдалануға кешенді жоспарының аясында мұнай ұрлау жəне дайындалған жанғыш табиғи газ; заңсыз мұнай айналымының мəселелері шешілуде. 7) сұйық жəне газ тəрізді көмірсутектерді Қазақстандық мұнайды тасымалдаудың экспорттасымалдауға арналған магистральдық құбырлар. тық бағдарын дамыту жəне əртараптандыру Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ мақсатында мына жобаларды іске асыру бойынша министр лігі (бұдан əрі - Министрлік) Кеден жұмыстар жүргізілуде: КҚК мұнай құбырын кезеңодағының «Автомобиль мен авиация бензиніне, кезеңмен кеңейту жəне Қазақстан - Қытай мұнай дизель жəне кеме отынына, реактивті қозғалтқыш құбырының өткізу қабілетін ұлғайту. отыны мен мазутқа қойылатын талаптар туралы» Мұнай мен газ конденсатын теңгерімді өндіру техникалық регламентін əзірледі, қоса əзірлеуші кезінде мұнай құбырларын кеңейту жобаларын есретінде Кеден одағының «Жағар материалдарға, кере отырып, экспорт КҚК жəне Қазақстан - Қытай майларға жəне арнайы сұйықтықтарға қойылатын негізгі бағыттары бойынша ұлғайтылатын болады. талаптар туралы» техникалық регламентін Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы əзірлеуге қатысты. Үкі метінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің № 1559 қаулысымен бекітілген Қазақстан Рес2012 жылғы 23 қарашадағы № 103 шешімімен пуб ликасының Үкіметі мен Қытай Халық бекітілген 2012 – 2013 жылдарға арналған Кеден Республикасының Үкіметі арасындағы «Қазақстан одағының техникалық регламенттерін əзірлеу - Қытай» мұнай құбырын дамыту жəне пайдалану жоспарымен Кеден одағының «Мұнайдың жəне кезіндегі ынтымақтастықтың кейбір мəселелері оның қайта өңдеу өнімдерінің көрсеткіштерін туралы» келісіміне сəйкес Батыс Қазақстан өңірі өлшеу құралдарына қойылатын талаптары», «Отын кен орындарындағы мұнайды ПМХЗ жəне ПҚОПретінде қолдануға арналған сұйытылған көмірсутек қа жеткізу үшін мұнай құбырларын реверсиялау газдарға қойылатын талаптар» техникалық жұмыстарын қоса алғанда, мұнай құбырының регламенттерін əзірлеу ескерілген. өткізу қабілетін арттыру бойынша жұмыстар Стандарттау техникалық реттеудің басқа жүргізу жоспарлануда. маңызды құралы болып табылады. 3. Негізгі сыртқы жəне ішкі факторларды бағалау 2011 жылы газ саласында 15 мемлекеттік станМұнай өндіру көлемінің жоспарына мынадай дарт, мұнай жəне мұнай-химия салаларында 5 тəуекелдер əсер етуі мүмкін: мемлекетаралық стандарт əзірленді. 1) жоспардан тыс жөндеу жұмыстары (авариялық Кеден одағының техникалық регламенттер жағдайлар жəне т.б.); талаптарын орындау үшін дəлелдеу базасы халы2) əлеуметтік жағдайлар (ереуіл); қаралық жəне мемлекетаралық стандарттар, олар 3) алынған жаңа геологиялық мəліметтерге жəне қабылданбаған жағдайда, халықаралық талаптарға кен орнының геологиялық құрылымын нақтылау сəйкес ұлттық стандарттар болып табылады. нəтижесі бойынша геологиялық ақпараттың Кеден одағының техникалық регламенттерін өзгеруі. қолдауға 2012 жылы Министрліктің 17 мемлекетТəуекелдерді басқару бойынша мынадай ісаралық стандартты əзірлеуі ұйымдастырылды. шаралар анықталған: тəуліктік мұнай өндіруді Мұнай тасымалдау инфрақұрылымын дамыту жəне жер қойнауын пайдаланушылардың мұнай Көмірсутектер өндіру көлемінің ұлғаюы мұнай өндіру көлемін орындамау кезінде оның себептері тасымалы инфрақұрылымын серпінді дамытуды мен салдарларын анықтау бойынша мониторингқажет етеді. теу жұмыстарын жүргізу; мұнай өндіру жоспаҚазіргі уақытта қазақстандық мұнайдың қолдары көрсеткішін сақтауға қатысты, орталық жəне ныстағы негізгі экспорттық бағыттары Атыраужергілікті мемлекеттік атқарушы органдармен, Самара құбыры, Каспий құбыр консорциумының мекемелермен бірлесе отырып, мұнай өндіруші (бұдан əрі – КҚК) құбыры, Атасу-Алашанькоу

компаниялар жұмысшыларының толқуларын реттеуге қатысу; жобалық құжаттарға сəйкес мұнай өндіру көлемін, сондай-ақ жаңа мəліметтер негізінде өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып, қайта қарау жəне талдау. Сыртқы ықтимал тəуекелдер – МӨЗ-ге ресейлік мұнай жеткізілімін азайту, толық тоқтату не МӨЗге ресейлік мұнайды экспорттық кедендік баж салығымен жеткізу; Тəуекелдерді басқару жөнінде шаралар қабылданбаған жағдайда ықтимал салдарлар – ПМХЗ жəне ПҚОП өңдеу үшін мұнай көлемінің жетпеуі, осының салдарынан ішкі нарықтың мұнай өнімдеріне қажеттігін қамтамасыз етуге байланысты тəуекелдер туындайды; Тəуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар – МӨЗ-ге мұнай жеткізу саласында Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында екіжақты келісімге қол қою. Батыс Қазақстан кен орындарынан ПМХЗ жəне ПҚОП-қа мұнай жеткізу үшін құбырларды тиісті реверсиялау бойынша жұмыстар жүргізу. 2-стратегиялық бағыт. Газ саласын дамыту 1. Реттелетін саланы немесе қызмет саласын дамытудың негізгі параметрлері Газ өндіру Газ саласының дамуы Қазақстанның бүкіл экономикасы үшін өте маңызды. Табиғи жəне ілеспе газды өндіру 2012 жылы 40,1 млрд. текше метрді құрады, 2011 жылмен салыстырғанда өсуі – 1,5%. Газ экспортының көлемі 8,5 млрд. текше метрді құрады. Қазақстан Республикасының аумағында негізгі газ өндіруші компаниялар (2012 жылғы деректер бойынша) ҚПО (17,5 млрд. текше метр), ТШО (12,7 млрд. текше метр), «Ақтөбемұнайгаз-СНПС» АҚ (3,7 млрд. текше метр), «ҚазГерМұнай» бірлескен кəсіпорны» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – ЖШС) (0,5 млрд. текше метр). Газ өңдеу 2012 жылы газ өңдеу кəсіпорындарында 2214 мың тонна сұйытылған көмірсутек газы өндірілді. Негiзiнен, республиканың мұнай-газ кешені өндiретiн газ ілеспе газ болып табылады, сондықтан оны тауарлық газды өндiргенге дейiн газ өңдеу зауыттарында өңдеу талап етіледі. Республикада үш газ өңдеу зауыты (бұдан əрi – ГӨЗ) жұмыс iстейдi: Қазақ ГӨЗ, Теңiз ГӨЗ жəне Жаңажол ГӨЗ. Газ тасымалдау инфрақұрылымын дамыту Көмірсутектер өндіру көлемінің ұлғаюы газ тасымалы инфрақұрылымын серпінді дамытуды қажет етеді. 2012 жылы қазақстандық газ экспортының көлемi 8,5 млрд. текше метрді құрады, республика аумағы бойынша халықаралық газ транзитiнiң көлемi 96,5 млрд. текше метрді құрады, оның iшiнде ресейлiк – 54,0; түрікмен – 33,7; өзбек – 8,8. Республиканың аумағы бойынша газ тасымалдау жəне газ транзиті негiзгi магистральдық газ құбырлары – «Орта Азия – Орталық» (Орта Азия газы), «Бұхара газды ауданы – Ташкент – Бішкек – Алматы (Орта Азия газы)», Қазақстан – Қытай (Орта Азия газы) газ құбырының 1-шi учаскесі, «Оренбург – Новопсков», (Ресей газы) «Бұхара – Орал» (Ресей газы) бойынша жүзеге асырылады. 2. Негiзгi мəселелердi талдау Газ өңдеу 2007 жылғы 31 мамырдағы ҚПО мен «КазРосГаз» ЖШС арасындағы шикі газды сатып алу-сату қол қойылған келісімшартқа сəйкес Қарашығанақ кен орнынан Ресей Федерациясы Орынбор газ өндеу зауытына жыл сайын 8 млрд. текше метрге дейін шикі газ жеткізіледі. Газ өндiрудің көлемi аз кен орындарында газды тауарлық күйге дейiн дайындау газды кешендi дайындау қондырғыларында (бұдан əрi – ГКДҚ) жүргізіледі. Магистральдық жəне газ тарату құбырларының тарихи қалыптасқан жүйесіне сəйкес табиғи газ республиканың 14 облысының 9-ына жеткізіледi. Қазақстан Республикасының Үкiметi Қазақстан Республикасының елді мекендерін газдандыру жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыруға айтарлықтай назар аударады. Қабылданған шаралар Қазақстанның 8 облысының 60 елді мекенін табиғи газбен газдандыруға мүмкiндiк бердi. Қазақстан Республикасының ішкі нарығын газбен қамтамасыз ету үшін 2006 жылғы 27 желтоқсанда «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» акционерлік (бұдан əрі - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ), «Өзбекнефтегаз» ұлттық холдинг компаниясы (бұдан əрі - «Өзбекнефтегаз» ҰХК) жəне «Газпром» ашық акционерлік қоғамының (бұдан əрі «Газпром» ААҚ) арасындағы қарсы газ жеткізу туралы келiсiмге қол қойылды (бұдан əрі - Келісім). Келiсiмге сəйкес газдың барлық импорты Қарашығанақ экспортымен бірдей баға бойынша жəне бірдей көлемде айырбасталады. Жоғарыда көрсетілген Келісім шеңберінде жыл сайын Қарашығанақ кен орны газын Қазақстан Республикасының оңтүстігіне жəне Қостанай облысына қарсы жеткізу келісімдері жасалады. Жыл сайын «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ жəне «Газпром» ААҚ Келісімі шеңберінде Газ саласындағы ынтымақтастық мəселелері бойынша жиналыс хаттамасына қол қойылады, онда қарсы операциялар бойынша газдың көлемі мен бағасы көрсетіледі. Газ тасымалдау инфрақұрылымын дамыту Проблема: өзбек газының жеткізіліміне тəуелділік. Бейнеу – Шымкент газ құбырын салу Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігінің артуына ықпал ететін болады жəне елдің газ өндіретін батыс өңірлерінен оңтүстікке берілетін газ ағынын қамтамасыз етуге жəне сол арқылы өзбек газының жет кізіліміне тəуелділікті азайтуға мүмкіндік береді. Газ құбырының трассасы Маңғыстау, Ақтөбе, Қызылорда жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары арқылы өтетін болады. Бейнеу – Шымкент газ құбыры Орта Азия – Орталық, Бұхара – Орал, Бұхара газды ауданы – Ташкент – Бішкек – Алматы, Қазақстан – Қытай сияқты барлық негізгі магистралдық газ құбырларын қосады. Жобаны іске асыру тұрғындарының жалпы саны 2 млн. адамға дейін 400-ге жуық елді мекенді қамтумен, Қызылорда облысының, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл жəне Алматы облыстарының солтүстік аудандарының бұрын газбен жабдықталмаған аумақтарын газбен жаб дықтауды жалғастыру мүмкіндігін көрсеткен оң мультипликативтік əсер берді. Бұл ауыл тұрғындары тұрмысының сапалық деңгейін көтеруге мүмкіндік берді, жаңа жəне жұмыс істеп тұрған өнеркəсіпті жəне ауыл шаруашылығын дамытуға жəне жаңғыртуға, шағын жəне орта бизнес объектілерін дамытуға жəне соның нəтижесі ретінде жаңа жұмыс орындарын құруға қозғау салады. Тұтастай алғанда, жобаны іске асыру газ құбыры трассасының бойында орналасқан Қазақстан Республикасы өңірлерінің əлеуметтікэкономикалық жағдайын жақсартуға алып келеді. Қазақстан-Қытай газ құбыры жобасы Қазақстан ішкі жəне сыртқы нарықтарға көмірсутектерді жеткізудің көп бағыттылығы қағидаттарына негізделе отырып, табиғи газдың транзиті мен экспорттық жеткізілімі бойынша барлық экономикалық тиімді бағдарларды дамытуға ұмтылады. Қазақстан - Қытай газ құбырын салу жобасын іске асыру елдің транзиттік жəне экспорттық əлеуетін арттыруға мүмкіндік береді жəне тиісінше Қазақстан экономикасының дамуына ықпал ететін болады. 2007 жылғы 18 тамызда Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қытай Халық Республикасының Үкіметі арасындағы Қазақстан-Қытай газ құбырын салу жəне пайдаланудағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Газ құбыры түрікмен, өзбек жəне қазақстандық газды тасымалдауға арналған. 2009 жылдың соңында Қазақстан-Қытай газ құбырының бірінші учаскесінің 1-ші желісі, 2010 жылы қазанда 2-ші желісі пайдалануға енгізілді.

3. Негізгі сыртқы жəне ішкі факторларды бағалау Ішкі тəуекелдер – газды өндеу жəне тасымалдау объектілерінде төтенше жағдайлар. Тəуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар қолданбаған жағдайда болуы мүмкін салдар – халыққа, кəсіпорындарға газ жеткізілуінің тоқтауы. Тəуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар – өңдеу, тасымалдау жəне тарату объектілерінде жоспарланған алдын ала жөндеу жұмыстарын жүргізу. Сыртқы тəуекелдер – Өзбекстан мен Ресейден табиғи газ жеткізілуінің азаюы. Тəуекелдерді басқару жөніндегі шараларды қолданбаған жағдайда болуы мүмкін салдар – газдың тапшылығы кəсіпорындарға газ жеткізуді азайтады, осының салдарынан электр энергиясы мен жылуды өндіру жəне тұрғындарға, коммуналдық-тұрмыстық жəне өнеркəсіптік кəсіпорындарға жеткізу азаяды. Тəуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар – 2006 жылғы 27 желтоқсандағы «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Өзбекнефтегаз» ҰХК жəне «Газпром» ААҚ арасындағы қарсы газ жеткізу туралы келi сiм шеңберiнде газ жеткізуге арналған келісімшарттарды жасасу, «Бейнеу-Шымкент» магистральдық газ құбырының құрылысы жобасын іске асыруды жалғастыру. 3-стратегиялық бағыт. Мұнай-химия өнімі өндірісін қамтамасыз ету 1. Реттелетін саланы немесе қызмет саласын дамытудың негізгі параметрлері Қазіргі уақытта Қазақстанда мұнай-газ бен мұнай-химия секторларын дамыту бойынша сатылас ықпалдасудың икемді жəне жетілдірілетін жүйесінің қалыптасуы жүзеге асырылуда – геологиялық барлау, көмірсутек шикізат кен орнын іздеу, шикі мұнай мен табиғи газды өндіруден көмірсутек шикізатын алғашқы жəне терең өндеудің бəсекеге қабілетті өндірісіне дейін – мұнай өнімдері мен қосылған құны жоғары мұнай-химия өнімі. Əлемдік деңгейдегі мұнай-химия өндірісін құрудың инвестициялық жобалары əзірленді жəне іске асырылуда, олар халықаралық деңгейге сəйкес келетін көмірсутек шикізатын (мұнай/газ) өңдеудің икемді, ықпалдастырылған жəне толық технологиялық схемасын қамтамасыз етеді жəне бір уақытта бірнеше маңызды міндеттерді шешуге мүмкіндік береді: 1) үлкен көлемде жəне неғұрлым жоғары сапалы мұнай өнімдерін шығару; 2) жоғары қосылған құны бар жəне халықаралық нарықта сұранысқа ие өнім болып табылатын базалық мұнай-химия өнімдерін алу; 3) кейіннен бөлу үшін мұнай-химия шикізатын шығару жəне жоғары қосылған құны бар кеңейтілген спектр мен мұнай-химия өнімдерін шығару (құрылыс, қаптау жəне орау материалдары, өндірістік жəне тұрмыстық тауарлар жəне т.б.); 4) көмірсутек шикізатын кешенді тереңдетіп өңдеуді қамтамасыз ету; 5) қоршаған ортаға теріс əсерді азайту; 6) мұнай-химия шикізатынан нақты тұтыну өнімдерін өндіру бойынша шағын жəне орта бизнесті дамыту үшін жағдай жасау. Мұнай-химия өндірістер құрылысының халықаралық тəжірибесін ескере отырып жəне мұнай-химия өндірісіне маңызды инвестиция көлемін салу үшін тартымдылықты қамтамасыз ету үшін мемлекеттік қолдау шарасының бірі жобаларды іске асыру үшін қолайлы экономикалық жəне əкімшілік шарттар құру болып табылады. Осыған байланысты Мемлекет басшысының 2007 жылғы 19 желтоқсандағы № 495 Жарлығымен Атырау облысында «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы экономикалық аймағы (бұдан əрі – АЭА) құрылды. Мұнай-химия өнімін өндіру үшін шикізат қоры - мұнай-химия өнімін өндіру бойынша АЭА аумағында негізгі іске асырылатын жоба «Интеграцияланған газ-химия кешенінің құрылысы» болып табылады. «Интеграцияланған газ-химия кешенін салу» инвестициялық жобасы (бұдан əрі – Жоба) негізгі мұнай-химия өнімдері – этилен, полиэтилен жəне полипропилен шығаруға бағытталған. Жобаның І сатысы қуаты жылына 500 мың тонна полипропилен өндіруді қамтамасыз етеді, І сатының құны – шамамен 300,0 млрд. теңге; ІІ саты - жылына 800 мың тонна полиэтилен өндіру, ІІ сатының құны – 645,0 млрд. теңге. Жобаның І сатысының бас мердігері - «Sinopec Engineering» қытай компаниясы. 2010 жылғы 19 наурызда «пайдалануға берілген» жобаның І сатысы құрылысының келісімшартына қол қойылды. 2010 жылғы наурызда «СВI Lummus» компаниясымен пропанды дегидрирлеу жəне полипропиленді шығару технологиясына арналған лицензиялық келісімдерге қол қойылды. Полипропиленді өткізуге кепілдік беру мақсатында «Sinopec Engineering» компаниясы дайын өнімдерді кепілді өткізу шартына (off-take agreement) қол қойды. I кезеңнің негізгі объектілері, оның ішінде өндірістік қондырғыларды салу Қытайдың Экспорт-Импорт Банкінің кредиттік желісі қаражатының есебінен жүзеге асырылуда. Негізгі өндіріс қондырғылары бойынша бас мердігер «Sinopec Engineering» компаниясы жобалауды аяқтады, материалдардың мемлекеттік сараптамасы өткізілуде. Инфрақұрылым объектілері бойынша – автожолдың салынуы аяқталды, темір жол жəне темір жол станциясы бойынша құрылысқұрастыру жұмыстары басталды, электр тарату желісін салу жəне қосалқы трансформатор станциясын салу үшін негізгі жабдықтар мен материалдар сатып алынды. II-ші кезең бойынша (полиэтиленді өндіру) қазіргі уақытта «Foster Wheeler» Жобасының Екінші кезеңінің техникалық-экономикалық негіздемесін (бұдан əрі – ТЭН) жаңартуды аяқтау үстінде. Жобаның екінші кезеңінің стратегиялық серіктестігі болып «LG CHEM» корей компаниясы анықталды, онымен 2011 жылы «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» ЖШС қазақстандық компаниясымен бірлескен кəсіпорынды құру туралы келісімге, сондай-ақ жобаны қаржыландыру бойынша Өзара түсіністік туралы меморандумға жəне өнімді сату бойынша шартқа қол қойылды. «KLPE» ЖШС-і («KLPE» ЖШС-нің қатысушылары: LG Chem Ltd – 50%, БХК - 25%, «SAT&Company» АҚ - 25%) бірлескен кəсіпорын құрылды. Жобалық қаржыландыруды ұйымдастыру, жобалауға, жиынтықтауға жəне салуға мердігерді таңдау бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр. Атырау МӨЗ-ін (бұдан əрі – АМӨЗ) жетілдіру шеңберінде «Хош иicтi көмірсутектерді өндіру кешенін салу» инвестициялық жобасы жүзеге асырылып жатыр. АМӨЗ-ді жетілдіру икемді технологияларды пайдалануды жорамалдайды: хош иicтi көмірсутектерді өндіру кешені жəне мұнайды тереңдетіп өңдеу. Мұнай өнімдерінің ішкі нарығының қажеттілігіне байланысты барынша көп көлемде мұнай өнімдерін немесе хош иicтi қосылыстарды алуға болады. Шамаланған қуаты жылына 133 мың тонна бензол, жылына 496 мың тонна параксилол. Жұмыс құжаттамасын жобалау аяқталуда, технологиялық жабдықты жеткізу жалғасуда. Барлық құрылыс алаңдарында құрылыс-монтаждау жұмыстары жүргізілуде. Риформинг жəне хош иісті қосылыстар өндірісі қондырғыларының механикалық аяқталуы кезең-кезеңімен жүзеге асырылады. Маңғыстау облысында Қаражанбас ауыр мұнайын тереңдетіп өңдеуді қамтамасыз ететін Қазақстанның климаттық жағдайына сəйкес келетін жылына көлемі кемінде 400 мың тонна жол битумын, бензин-дизель фракцияны – 255,4 мың тг/ж., вакуум газойльді – 330,3 мың тг/ж. өндіретін, «Ақтау пластикалық массалар зауытында жол битумын өндіру жөніндегі зауыт құрылысы» инвестициялық жобасының іске асырылуы аяқталуда. Іске асырылып жатқан жоғарыда аталған жоба лардың барлығы жақын перспективада бipбірімен байланысты экономика салаларының мультипликативтік өсуін қамтамасыз етеді.

Экс порттан басқа, Қазақстан нарығы əртүрлі сападағы мұнай-химия шикізатымен камтамасыз етіледі. 2. Негiзгi проблемаларды талдау Проблема: халықаралық деңгейге сəйкес көмірсутек шикізатын (мұнай/газ) өңдеудің толық технологиялық схемасын қамтамасыз ететін əлемдік деңгейдегі мұнай-химия өндірісінің жоқтығы. Шикізат құнының жоғарыда аталған жобаларда өндірілетін өнімнің өзіндік құнындағы үлес салмағы үлкен жəне олардың экономикалық тиімділігіне үлкен əсерін тигізеді. Полипропилен, полиэтилен жəне бутадиенді өндіру бойынша жобалар үшін көлемдер бойынша кепілдіксіз шектеулі мерзімге газ шикізатын жеткізуді «Теңізшевройл» ЖШС жүзеге асырады. 3. Негiзгi сыртқы жəне iшкi факторларды бағалау Жобаларды іске асырудың ішкі тəуекелдерінің бірі көлемдер бойынша кепілдіксіз газ шикізатын жеткізу болып табылады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігі Қазақстан Республикасының ішкі нарығына ұзақ мерзімді кезеңге жеткілікті көлемдерде газды жеткізу, оның ішінде «Теңізшевройл» ЖШС сұйытылған газымен қамтамасыз ету бойынша жұмыс жүргізуде. Сондай-ақ шикізатты жалғыз жеткізушіден тəуелділікті əлсірету мақсатында жобаға мемлекеттік қолдау шарасы ретінде қамтамасыз ету жұмысы жүргізілуде – «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» ЖШС қатысушысы - «Фирма «АЛМЭКС ПЛЮС» ЖШС-не тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауының тұзастындағы палеозой учаскесінде көмірсутек шикізатын қатар барлауға жəне кейіннен өңдеуге жер пайдалану құқығын беру. Тəуекелдерді басқару жөнінде шаралар қа былданбаған жағдайда ықтимал салдар – жобалардың экономикасы мен олардың табыстылығының нашарлауы, түпкілікті мұнайхимия өнімінің өзіндік құны бəсекеге қабілетті бола алмайды, бұл өткізу нарығын қамтамасыз етуді, сондай-ақ сыртқы (қарыздық) қаржыландыруды уақтылы тартуды қиындатады. Тəуекелдерді басқару жөніндегі іс-шаралар – дайын өнімді өндіру кезеңінде де, осы өндірістерді салу кезеңінде де капиталды қажет ететін инвестициялық мұнай-химия жобаларын іске асыру үшін АЭА шарттарын сақтау, бюджеттік кредит қаражатын уақтылы бөлу жəне игеру, сыртқы қаржыландыруды тарту жəне игеру. 4-стратегиялық бағыт. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу саласында қатынастарды реттеуді жақсарту 1. Реттелетін саланы немесе қызмет саласын дамытудың негізгі параметрлері Қазіргі таңда аса маңызды міндеттердің бірі Мемлекет басшысы жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі айрықша көңіл бөліп отырған мұнай-газ компанияларының сатып алуындағы жергілікті қамтуды дамыту болып табылады. Министрлік мұнай-газ секторындағы компанияларда жергілікті қамтуды дамыту бойынша үлкен жұмыс жүргізді. Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың көбінде тауарлардағы, жұмыстардағы жəне қызмет көрсетудегі, сонымен бірге кадрлардағы жергілікті қамту бойынша сандық көрсеткіштер енгізілген. Сонымен қоса, жергілікті қамту бағдарламаларын əзірлеу бойынша талаптар жəне көрсетілген келісімшарттық міндеттемелерді тиісті орындамағаны үшін айыппұлдар енгізілген. Жергілікті қамту үлесін ұлғайту қажеттілігін түсіндіру үшін жер қойнауын пайдаланушылармен көптеген форумдар мен семинарлар өткізіледі, сонымен қатар ірі жер қойнауын пайдаланушылармен жергілікті қамтудың үлесін ұлғайту бойынша тікелей келіссөздер жүргізіледі. Сонымен қатар, мұнай-газ компанияларының сатып алуындағы жергілікті қамтудың деңгейін сипаттайтын ағымдағы көрсеткіштер төмен болып отыр, себебі өндірістің жəне тиісінше, Қазақстанда шығарылған отандық тауарларды, жұмыстар мен қызмет көрсетуді сатып алудың көлемі импортталатынмен салыстырғанда шамалы. Заманауи ақпараттық технологиялар негізінде жер қойнауын пайдалануды мемлекеттік басқару жүйесін дамыту Қоғамның қазіргі даму кезеңі мемлекеттік органдардың алдында жаңа талаптар қойып отыр. Бүгінгі күннің негізгі талабы – тоқтаусыз, қарқынды өзгеріп жатқан сыртқы жағдайда өз қызметін тиімді жүзеге асыру. Басқару жүйесінің өзгеріп жатқан талаптарға жылдам бейімделу қажеттілігі мемлекеттік құрылымдар қызметінің тиімділігі мен нəтижелілігін үнемі арттыру талаптарына байланысты қиындай түсті. Қазіргі əлемдегі басқару сапалы ақпаратты пайдалану мен жинақталған білімді ықпалдастыруға негізделген. Ақпаратты талдау, жүйелендіру, жинақтау жəне ұсыну қабілеті маңызды басқару дағдысы болып табылады. Мемлекеттік органдарды ақпараттандыру мемлекеттік құрылымдардың қызметі процесінде туындайтын жəне пайдаланылатын ақпаратты басқару үшін жағдай тудыру процесі ретінде Қазақстанда жүргізілетін əкімшілік реформалардың құрамдас бөлігі болып табылады. Заманауи ақпараттық технологияларды енгізу арқылы оның ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету сапасын жақсарту есебінен жер қойнауын пайдалануды мемлекеттік басқарудың тиімділігін

арттыру мақсатында мұнай-газ, мұнай-химия өнеркəсібі салаларында, көмірсутек шикізаты тасымалының тиімділігін арттыру үшін 2008 жылы «электрондық үкімет» шеңберінде «Қазақстан Республикасының жер қойнауын пайдалануды басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесі» ықпалдастырылған ақпараттық жүйесін (бұдан əрі – ҚР ЖП БМБЖ ЫАЖ) құру жөнінде жұмыстар басталды. ҚР ЖП БМБЖ ЫАЖ-ды дамыту конкурстық рəсімдерден бастап, пайдалы қазбаларды өндіру, өңдеу, тасымалдау жəне сату көлемі туралы ақпаратқа дейінгі жер қойнауын пайдалану саласындағы барлық ақпаратты бақылап отыруға мүмкіндік береді. Бұл экономиканың өндіруші салаларының тиімділігін арттыру үшін шешімдер қабылдаған кезде елдің мұнай-газ өнеркəсібі саласындағы экспорттық əлеуетін болжауға жəне əлемдік шикізат нарығы ахуалындағы өзгерістерді дер кезінде ескеруге мүмкіндік береді. Министрліктің негізгі міндеттерінің бірі өнімді бөлу туралы келісімдерден туындайтын Өкілетті органның құзыретін іске асыруды қамтамасыз ету болып табылады жəне тиісінше Министрлікке Өнімді бөлу туралы келісімдерде өкілетті органның мүдделерін іске асыру функциясы жүктелді. Осыған байланысты Министрлік белгіленген тəртіппен өнімді бөлу туралы келісімдерде өкілетті органның мүдделерін іске асырады, оның ішінде ұлттық компанияның еншілес ұйымының қатысу үлестерін өтеусіз сенімгерлік басқаруды жүзеге асырады. 2. Негiзгi проблемаларды талдау Жергілікті қамтуды дамыту Жергілікті өндірушілердің құрылыс-құрастыру жұмыстарын игергеніне жəне металл құрылымдары зауыттарының болуына қарамастан, пайдалануға берілген құрылыс кезінде өнеркəсіптік жабдықпен жабдықтауды шетелдік кəсіпорындар жүзеге асырады, тиісінше жобаны бастапқы кезеңде шетелдік компаниялардың жобалауына байланысты техникалық сүйемелдеу де шетелден жүзеге асырылады. Сатып алудың негізгі үлесі жұмыстар мен қызмет көрсетуге тиесілі. Жұмыстар құнындағы тауарлар құнының үлесі шамамен 40% құрайтындықтан жəне жер қойнауын пайдаланушылардың жобалық құжаттарында негізінен импорттық жабдықты сатып алу көзделгендіктен, жұмыстардағы жергілікті қамтудың үлесі айтарлықтай қысқарады. Қазіргі уақытта Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы барлау жұмыстары белсенді кезеңге өтті. Алайда теңіз жобаларында қазақстандық қызмет көрсету компанияларының жоқтығы жергілікті қамту бөлігінде жоғары көрсеткіштерге қол жеткізуге мүмкіндік бермей тұр, алайда теңіз жобаларындағы тауарлар, жұмыстар мен қызмет көрсетуді сатып алудың үлесі мұнай-газ саласындағы сатып алудың жалпы көлемінің шамамен 30 %-ын құрайды жəне теңіз жобалары игерілген сайын артатын болады. Оның үстіне, сатып алудың жалпы көлемі мұнайгаз секторының барлық сатып алуының жартысына жуығын құрайтын ең ірі үш оператор – «North Caspian Operating Company» (бұдан əрі - NCOC), KPO, ТШО келесі кезеңдерге жəне жобаларына көшкен кезде сатып алу көлемдерінің айтарлықтай өсуін күтуге болады. Бұл ретте жергілікті қамтудың үлесі айтарлықтай қысқарады, себебі аталған компаниялар импорттық тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алуды жалғастыратын болады. Жоғарыда аталғанға қарамастан, Министрлік мұнай-газ секторындағы компанияларда жергілікті қамтудың үлесін ұлғайту бойынша жоспарлы жəне жүйелі жұмысты жалғастыруда. Заманауи ақпараттық технологиялар негізінде жер қойнауын пайдалануды мемлекеттік басқару жүйесін дамыту Жер қойнауын пайдаланушылармен келісімшарт талаптарын орындау туралы көбінесе есептік ақпарат (қатты пайдалы қазбалар жəне жер асты сулары бөлігінде) тапсырылады немесе қағаз нұсқасында қайталанып келеді. Сол себепті мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара іс-қимыл жасауы ұзақ уақыт алады жəне жер қойнауын пайдалану саласындағы басқару тиімділігі төмендейді. Сонымен қатар, жер қойнауын пайдаланушылармен келісімшарт талаптарын орындау туралы ақпарат (қатты көмірсутек шикізаты бөлігінде) тек электрондық түрде тапсырылады, бұл өз кезегінде мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара əрекеттесуін жақсартты, жер қойнауын пайдалану саласындағы басқару тиімділігін жоғарылатып, уақыт шығындарын азайтты. 3. Негiзгi сыртқы жəне iшкi факторларды бағалау Жер қойнауын пайдалану саласында мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара іс-қимылын автоматтандыру саласындағы негізгі сыртқы факторларға жер қойнауын пайдалану саласында жұмыстың болжанатын көлемінің төмендеуі жатады, бұл бірінші кезекте, минералдық ресурстарға бағаның төмендеуіне байланысты осы қызметтерге сұраныстың төмендеуіне қатысты болды. Сонымен бірге жақын болашақта минералдық ресурстарға əлемдік бағаның күрт төмендеуі болжанбайды жəне осы фактордың əсері өте төмен болып табылады.

3-бөлім. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 1-стратегиялық бағыт. Мұнай саласын дамыту 1.1-мақсат. Мұнай ресурстарын игеру жəне пайдалану Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның коды 001 Нысаналы индикатор Есепті кезең (қол жеткізудің Ақпарат көзі Өлшем бірлігі 2009 2010 түпкілікті мерзімін жыл жыл (кезеңін) көрсетумен) 1 2 3 4 5 Мұнай өндіру көлемі «МГ АТО» АҚ млн. тонна 76,5 79,7 есебі алдыңғы жылға % 100 104,2

Жоспарлы кезең 2011 6 81,0 101,6

2012 7 79,5 98,1

2013 8 82,0 103,1

2014 9 83,0 101,2

2015 10 90,0 108,4

Нысаналы индикаторға қол жеткiзудің жолдары, құралдары жəне əдiстерi: 1.1.1-міндет. Елдің ішкі нарығы үшін экономика қажеттілігін мұнаймен қамтамасыз ету Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері

Ақпарат көзі

Өлшем бірлігі

1 2 3 Отандық мұнай өнімдеріне ел экономикасының ішкі «МГ % қажеттілігінің қамтамасыз етілгендігі, оның ішінде: АТО» АҚ есебі бензин (октан санына байланысты емес өндіріс) дизель отыны авиакеросин Үш МӨЗ бөлігінде мұнай өңдеу көлемі, барлығы, оның «МГ млн. тонна ішінде: АТО» алдыңғы жылға % АҚ есебі Павлодар мұнай-химия зауыты млн. тонна Атырау мұнай өңдеу зауыты Шымкент мұнай өңдеу зауыты (Петро Қазақстан Ойл Продактс) Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

Есепті кезең Жоспарлы кезең 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 4 5 6 7 8 9 10 75,9 106,0 89,8 12,1 98,4 4,1 4,0 4,0

82,0 96,7 76,1 13,7 113,2 4,8 4,3 4,6

78,8 93,5 71,0 13,1 95,6 4,6 4,2 4,3

75,3 90,0 65,3 14,2 108,4 5,0 4,4 4,8

61,9 79,9 72,4 13,867 97,7 4,80 4,43 4,64

77,3 97,9 77,0 14,65 105,6 5,25 4,4 5,0

136,1 108,5 109,1 15,05 102,7 5,25 4,8 5,0

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 Мұнай өндіру жəне кейбір кен орындарының барлаудан өнеркəсіптік пайдалануға ауысуы бойынша х х х х х өндірісті оңтайландыру жəне жаңғырту Қашаған кен орнын тəжірибелік-өнеркəсіптік игерудің басталуы х х х Каспий теңізінің қазақстандық секторында жағадағы инфрақұрылымның басым объектілері тізбесіне х х х сəйкес жағадағы инфрақұрылым объектілерін салу Мұнайды тереңдетіп өңдеу кешенін салу (АМХЗ) х х х х х Павлодар мұнай-химия зауытын реконструкциялау жəне жаңғырту (ПМХЗ) х х х х х Шымкент мұнай өңдеу зауытын реконструкциялау жəне жаңғырту (ПҚОП) х х х х х

1.1.2-міндет. Қазақстан Республикасының мұнай тасымалдауы Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері

Ақпарат көзі

Өлшем бірлігі

1 Мұнайды тасымалдау*

2 3 «МГ АТО» млн. АҚ есебі тонна Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

Қазақстан - Қытай мұнай құбырының өткізу қабілетін ұлғайту (Жалғасы 12-бетте).

Есепті кезең 2009 2010 жыл жыл 4 5 85,7 87,0

Жоспарлы кезең 2011 2012 2013 2014 2015 6 7 8 9 10 88,5 91,0 89,0 88,7 89,8 Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 х х х х х


12

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

(Жалғасы. Басы 11-бетте). Каспий құбыр консорциумын кеңейту жобасын іске асыру: х х х х х 1-кезең (2013 ж., жылына 40,6 млн. тонна, оның ішінде қазақстандық учаскеде – жылына 33,5 млн. тонна); 2-кезең (2014 ж., жылына 61,2 млн. тонна, оның ішінде қазақстандық учаскеде – жылына 49,3 млн. тонна); 3-кезең (2015 ж., жылына 67 млн. тонна, оның ішінде қазақстандық учаскеде – жылына 52,5 млн. тонна). * Мұнайды тасымалдау – импорт, транзит, МӨЗ жеткізу (кіші МӨЗ, өткізу пункттерін есептемегенде), экспорт (ішкі нарықты қамтамасыз еткен соң қалдықты қағидат бойынша қалыптастырылады, өйткені ішкі нарықты қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемеге қарағанда заңнамада МГМ-ні шикізат экспортын қамтамасыз етумен бөлейтін норма жоқ) толлинг (мұнайөніміқұбырын пайдалануға беру мерзімдеріне байланысты), қарсы жеткізілімдер (ресейлік мұнайды қабылдау жөнінде мұнай-газ өндіру ұйымдарына байланысты)

2-стратегиялық бағыт. Газ саласын дамыту 2.1-мақсат. Газ ресурстарын игеру жəне пайдалану Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның коды 002, 024 Нысаналы индикатор (қол жеткізудің түпкілікті мерзімін (кезеңін) көрсетумен) 1 Қазақстан Республикасы облыстарының ішкі қажеттілігін газбен қамтамасыз ету деңгейі Газ тасымалдау (оның ішінде газды экспорт қа шығару, газды Қазақстан Республикасының тұтынушыларына жеткізу жəне газдың халықаралық транзиті)

Есепті Жоспарлы кезең кезең Өлшем Ақпарат көзі бірлігі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 10 облыстардың жəне % 100 100 100 100 100 100 Астана, Алматы ққ. əкімдіктерінің деректері «МГ АТО» АҚ есебі млрд. 88,7 100,0 115,1 113,3 114,2 124,1 125,8 текше м

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері

Ақпарат көзі

1 Газ өндіру көлемі

2 «МГ АТО» АҚ есебі

Тауарлық (құрғақ) газ өндірісінің көлемі Сұйытылған газ өндірісінің көлемі Республикада табиғи газды ішкі тұтыну

Есепті кезең Өлшем бірлігі 2009 2010 жыл жыл 3 4 5 млрд. текше м 36,0 37,4 алдыңғы 107,5 103,9 жылға % млрд. текше м. 19,7 21,3 мың тонна 1825 2245 млрд. 8,6 9,0 текше м

«МГ АТО» АҚ есебі «МГ АТО» АҚ есебі облыстардың жəне Астана, Алматы ққ. əкімдіктерінің деректері Республикада сұйытылған газды тұтыну облыстардың жəне Ас- мың 520 тана, Алматы ққ. əкім- тонна діктерінің деректері 53,5 Халықты газдандыру деңгейі (9 газдан- облыстардың жəне % дырылған облысты жəне Алматы қ. газдан- Алматы қ. əкімдіктерінің деректері дыру деңгейі) «Бейнеу-Бозой-Шымкент» газ құбырымен газ жобалық жылына тасымалдауды қамтамасыз ету деректер млрд. текше м Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

Жоспарлы кезең 2011

2012

2013

2014

2015

6 7 42,0 40,0 112,3 95,2

8 9 10 40,5 41,0 45,0 101,3 101,2 109,8

25,3 2250 9,2

22,6 2300 10,8

22,6 2250 10,4

26,6 2350 14,1

29,6 2350 14,6

695

700

690

690

700

700

55,7

48,1

52,9

54,1

58,2

61,7

2,5-ға 2,5-ға 6,0-ға дейін дейін дейін Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 «Бейнеу-Шымкент» магистральдық газ құбырын салу, оның ішінде: х х х х х «Бейнеу-Шымкент» газ құбырының 1-ші кезегі х х х «Бейнеу-Шымкент» газ құбырының 2-ші кезегі х х Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне газ көлігі жүйесін дамытуға х х х х х берілетін нысаналы даму трансферттері Қазақстан Республикасын газдандырудың бас схемасын əзірлеу х х Пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары жөніндегі мердігерлерге берілуге тиіс мемлекеттік мүлікті х х х х х есепке алуды жүргізуді қамтамасыз ету

2.1.2-міндет. Экспорт жəне халықаралық газ транзит Есепті Жоспарлы кезең кезең Ақпарат Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері Өлшем бірлігі көзі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Табиғи газды экспорттау «ИОА» АҚ млрд. 7,0 9,1 9,2 7,5 7,4 7,3 8,5 ақпараты текше. м. Сұйытылған газды экспорттау «МГ мың 1305 1550 1580 1560 1610 1650 1650 А Т О » А Қ тонна ақпараты Республика аумағы арқылы өтетін газ транзиті көлемін «ИОА» АҚ жылына млрд. 73,1 81,9 88,7 94,6 96,0 102,7 102,7 ұлғайту (жыл сайынғы газ көлемі газ құбыры бойынша нақты ақпараты текше м міндеттемелері жоқ шектес мемлекеттер ресурстарының тасымалдануына байланысты түзетілуі мүмкін) Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 2006 жылғы 27 желтоқсандағы «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Өзбекнефтегаз» ҰХК жəне «Газпром» ААҚ х х х х х арасындағы қарсы газ жеткізу туралы келiсiм шеңберiнде ынтымақтастық хаттамасына қол қою 2012 жылы пайдалануға бере отырып, қуаты жылына 30 млрд. текше м Қазақстан - Қытай газ құбырын х х салу, оның ішінде: компрессорлық станциялар (КС-1, КС-2, КС-3, КС-5, КС-6, КС-7) салу х х Өнімді бөлу туралы түпкілікті келісім бойынша мемлекеттік активтерді қабылдау-тапсыру рəсімдерін х х х əзірлеу жəне өзектілендіру Қолданыстағы газ тасымалдау жүйесін реконструкциялау жəне жаңғырту х х х х х

3-стратегиялық бағыт. Мұнай-химия өнімі өндірісін қамтамасыз ету 3.1-мақсат. Мұнай-химия өндірістерін дамыту Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның коды 022, 064

1 Мұнай-химия өнімін шығару көлемі: жол битумы бензол, параксилол

Есепті Жоспарлы кезең кезең Ақпарат Өлшем бірлігі көзі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ҚРСА жылына мың тонна 200 200 200 188,7 377,4

Нысаналы индикаторларға қол жеткiзудің жолдары, құралдары жəне əдiстерi: 3.1.1-міндет. Жаңа мұнай-химия объектілерін пайдалануға беру Есепті кезең Өлшем Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері Ақпарат көзі 2009 2010 бірлігі жыл жыл 1 2 3 4 5 Жаңа мұнай-химия объектілері ҚРСА объекті Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

Жоспарлы кезең 2011 2012 2013 2014 2015 6

8 9 10 1 1 Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 2 3 4 5 6

1 Көмірсутек шикізатын тереңдетіп өңдеу мен қосылған құны жоғары бəсекеге қабілетті базалық мұнайхимия жəне өнім шығару бойынша 3 жаңа өңдеуші қуаттарды салу: Ақтау пластикалық массалар зауытында жол битумын өндіру х Атырау МӨЗ-де хош иісті көмірсутектер (бензол, параксилол) өндіру кешені х Атырау облысындағы интеграцияланған газ-химия кешені (полипропилен, полиэтилен) х Арнайы экономикалық аймақ инфрақұрылымының ЖСҚ əзірлеу (түзету)

7

х х х

х х х

х х х

х х

4-стратегиялық бағыт. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу саласындағы қатынастарды реттеуді жақсарту 4.1-мақсат. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың сапалық деңгейін көтеру Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның коды 001, 006, 015, 032, 112 Есепті Жоспарлы кезең кезең Нысаналы индикатор Өлшем Ақпарат көзі (қол жеткізудің түпкілікті мерзімін (кезеңін) көрсетумен) бірлігі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Келісімшарттық міндеттемелерді орындайтын жер қойнауын талдамалық % 50 70 70 70 70 пайдаланушылардың санын ұлғайту ақпарат Уақыт пен шығынды қоса алғанда, бизнесті тіркеуге (рұқсаттар, ли- талдамалық % 30 30 цензиялар, сертификаттар алу; аккредиттеу; консультациялар алу) ақпарат жəне жүргізуге байланысты операциялық шығындарды 2011 жылға қарай 30%-ға жəне 2011 жылмен салыстырғанда 2015 жылға қарай тағы 30%-ға азайту «Мемлекеттік органдар қабылдаған шешімдердің ашықтығы» ЖБИ- ДЭФ есебі орын 75 53 32 29 28 27 дегі позиция Жер қойнауын пайдалану саласындағы жергілікті қамту үлесі (НКОК, талдамалық % ҚПO жəне ТШО компанияларын есептемегенде): ақпарат тауарлар бойынша % 5 8 11 13 16 18 жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша 79,7 81,1 67,5 70 72,5 74 үш санатқа бөле отырып, кадрлар бойынша: % басшылық құрам 81 84 85 87 87 жоғарғы жəне орта білімі бар мамандар 91 92 94 96 96 білікті жұмысшылар 98 98 98 98 98

Нысаналы индикаторларға қол жеткiзудің жолдары, құралдары жəне əдiстерi: 4.1.1-міндет. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара іс-қимылының тиімділігін арттыру Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері 1 Жер қойнауын пайдалануды басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесіне енгізілген жер қойнауын пайдалану саласына қатысушылардың саны «Ақпараттандырудың жаңа моделі» шеңберінде аутсорсингке ауыстырылған ИТ-қызметтердің саны

Ақпарат көзі

Есепті Жоспарлы кезең кезең 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 3 4 5 6 7 8 9 10 қатысушылар 153 325 425 525 Өлшем бірлігі

2 ҚР ЖҚПББМЖ есебі ҚР жүйе ЖҚПББМЖ есебі Тəуекел дəрежесі орташа жəне төмен санатқа жатқызылған Қ С ж ə н е жұмыс күні мемлекеттік бақылау субъектілеріне тексеру жүргізу мерзімдерін АЕК есебі қысқарту Құжаттарды тапсырған сəттен бастап белгiленген мерзiмде ҚР ЖҚПББ % қызметтi ұсыну оқиғаларының үлесi МЖ есебі Мемлекеттік органдарды жер қойнауын пайдалануды басқарудың ҚР ЖҚПББ қатысушы мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту МЖ есебі Жергілікті атқарушы органдарды жер қойнауын пайдалануды ЖҚПББ қатысушы басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту МЖ есебі Жер қойнауын пайдаланушыларды жер қойнауын пайдалануды ЖҚПББ қатысушы басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту МЖ есебі Іс-əрекеттің айқындығын арттыру мақсатында жер қойнауын ЖҚПББ келісім-шарт пайдаланушылардың келісімшарттарын жер қойнауын пайдала- МЖ есебі нуды басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

-

-

0

1

1

2

-

-

28

26

24

24

100

100

100

100

100

-

-

9

9

9

7 8

-

-

16

16

16

138

-

-

300

400

500

206

-

-

400

600

800

Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015

х

2

х

3

х

4

х

5

х

х

х

х

х

х

х х

х х

х х

х х

х х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

х

6

4.1.2-міндет. Мұнай-газ, мұнай-химия өнеркəсібі, көмірсутек шикізатын тасымалдау салаларында заңнамалық талаптардың сақталуын қамтамасыз ету Есепті Жоспарлы кезең кезең Өлшем бірлігі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мемлекеттік бақылау субъектілерінің жоспарлы тексерулер санын МГКМИК саны 40 38 38 36 азайту (тексеру жүргізудің жылдық жоспарына сəйкес) есебі Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 Мұнай-газ, мұнай-химия өнеркəсібі, көмірсутек шикізатын тасымалдау салаларында заңнамалық х х х х х талаптардың сақталуына тексеру жүргізу Ведомствоаралық комиссия жұмыстарына қатысу х х х х х Ақпарат көзі

Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері

Нысаналы индикаторларға қол жеткiзудің жолдары, құралдары жəне əдiстерi: 2.1.1-міндет. Қазақстан Республикасының ішкі нарығының өсіп отырған сұранысын газбен үздіксіз жəне тұрақты қамтамасыз ету

Нысаналы индикатор (қол жеткізудің түпкілікті мерзімін (кезеңін) көрсетумен)

1 Барлау келісімшарттары бойынша жер қойнауын пайдаланушылар өтініш жіберген жағдайда өндіру келісімшарттарын жасасу үшін тікелей келіссөздер жүргізу Жер қойнауын пайдаланушылардың барлау жəне өндіру келісімшарттары бойынша өндіруге өтініштерін берген кезде келісімшартқа қосымша келісімдер жасасу Жер қойнауын пайдалану мəселелері бойынша сараптама комиссиясын өткізу Мемлекет иеліктен шығарылатын жер қойнауын пайдалану құқығын (оның бір бөлігін) жəне (немесе) Қазақстан Республикасында жер қойнауын пайдалану құқығымен байланысты объектіні сатып алу (сатып алудан бас тарту) туралы шешімдер қабылдаған кезде мемлекеттің басым құқығын жүзеге асыру мəселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссиялар өткізу Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарда қазақстандық қамтуға мониторинг пен бақылау жүргізу Мұнай операцияларын өткізуге арналған келісімшарттарда Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өкілеттіктерге сəйкес Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіру Кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге жəне бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарттарды қоспағанда, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарды тіркеу Кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге жəне бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарттарды қоспағанда, жер қойнауын пайдалану құқығына кепіл шартын тіркеу Мемлекеттік органдарда жəне жер қойнауын пайдаланушыларда Қазақстан Республикасы ЖҚПББМЖ əзірлеу жəне енгізу Қазақстан Республикасы ЖҚПББМЖ-да жер қойнауын пайдаланушылардың барлық келісімшарттарының базасын жүргізу Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу шарттары бойынша сараптамалық қорытындылар мен талдамалық бағалауды жүргізу Мұнай-газ кешенінде кəсіпкерлік субъектілерінің тəуекел дəрежесін бағалау жүйелерін енгізу

4.1.3-міндет. Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібінің нормативтік-техникалық базасын, оның ішінде Кеден одағының техникалық регламенттерін жетілдіру Есепті Жоспарлы кезең кезең Өлшем Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері Ақпарат көзі бірлігі 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Кеден одағының «Автомобиль мен авиация бензиніне, Стандарттау жөніндегі саны 2 дизель жəне кеме отынына, реактивті қозғалтқыш мемлекетаралық отыны мен мазутқа қойылатын талаптар туралы» кеңестің ақпараты техникалық регламентіне əзірленген мемлекетаралық стандарттардың саны Кеден одағының «Жағар материалдарға, майларға Стандарттау жөніндегі саны 15 жəне арнайы сұйықтықтардың қауіпсіздігі туралы» мемлекетаралық техникалық регламентіне əзірленген мемлекетаралық кеңестің ақпараты стандарттардың саны Кеден одағының техникалық регламенттерін қолдауға Стандарттау жөніндегі саны 15 13 13 əзірленген мемлекетаралық стандарттардың саны мемлекетаралық кеңестің ақпараты Қолданысқа енгізілген мемлекетаралық стандарттардың Стандарттау жөніндегі саны 17 15 13 саны мемлекетаралық кеңестің ақпараты Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 Мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу х х х х х Мемлекетаралық стандарттарды мемлекеттік органдармен жəне ұйымдармен келісу х х х х х Мемлекетаралық стандарттарды техникалық реттеу жəне метрология жөніндегі уəкілетті органда мақұлдау х х х х х Мемлекетаралық стандарттарды стандарттау жөніндегі мемлекетаралық кеңеске енгізу х х х х х

4.1.4-міндет. Қарашығанақ жобасы бойынша қатынастарды реттеу Есепті Жоспарлы кезең кезең Өлш. Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері Ақпарат көзі бірл. 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Карашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының Қатысу үлесін басқаға қайта % 10 мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу (ӨБТК) туралы табыстау жəне қабылдау түпкілікті келісімдегі қатысу үлесін мемлекеттің са- шарттары тып алуы Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар Жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі, жыл 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 Қатысу үлесін басқаға қайта табыстау жəне қабылдау шартына қол қою х

3.2. Мұнай жəне газ министрлігінің стратегиялық бағыттары мен мақсаттарының мемлекеттің стратегиялық мақсаттарына сəйкестігі Мемлекеттік органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттары 1-стратегиялық бағыт. Мұнай саласын дамыту 1.1-мақсат. Мұнай ресурстарын тиімді игеру жəне пайдалану

Стратегиялық жəне (немесе) бағдарламалық құжаттың атауы

Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2007 жылғы 1 наурыздағы «Жаңа əлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2010 жылғы 29 қаңтардағы «Жаңа он жылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан Республикасын дамытудың 2020 жылға дейінгі стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы «Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы 2-стратегиялық бағыт. Газ Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2008 жылғы 6 ақпандағы «Халықтың əл-ауқатын саласын дамыту арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Қазақстан халқына Жолдауы 2.1-мақсат. Газ ресурстарын «Қазақстан Республикасын дамытудың 2020 жылға дейінгі стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан тиімді игеру жəне пайдалану Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның əлемнің Мұнай-химия өнімі бəсекеге қабілетті 50 елінің қатарына кіру стратегиясы» «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау өндірісін қамтамасыз ету қарсаңында» атты Қазақстан халқына Жолдауы 3.1-мақсат. Мұнай-химия Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2007 жылғы 1 наурыздағы «Жаңа əлемдегі жаңа өндірістерін дамыту Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2010 жылғы 29 қаңтардағы «Жаңа он жылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан Республикасын дамытудың 2020 жылға дейінгі стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы «Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы. 4-стратегиялық бағыт. Жер қойнауын пайдала3-ұзақ мерзімді басымдық: Шетелдік инвестиция мен ішкі қордың жоғары деңгейімен ашық нарық экономину жөніндегі операциякасына негізделген экономикалық өсу ларды жүргізу саласында 5-ұзақ мерзімді басымдық: Энергетикалық ресурстар қатынастарды реттеуді Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2007 жылғы 1 наурыздағы «Жаңа əлемдегі жаңа жақсарту Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы 4.1-мақсат. Жер қойнауын Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2010 жылғы 29 қаңтардағы «Жаңа он жылдық – Жаңа пайдалану саласындағы экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауы мемлекеттік басқарудың «Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының 2010 –2014 жылдарға арналған сапалық деңгейін көтеру мемлекеттік бағдарламасы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы

4-бөлім. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту Стратегиялық бағыттың атауы, Министрліктің мақсаттары жəне міндеттері 4-стратегиялық бағыт. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу саласындағы қатынастарды реттеуді жақсарту 4.1-мақсат. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың сапалық деңгейін көтеру 4.1.1-міндет. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара іс-қимылының тиімділігін арттыру

Министрліктің стратегиялық бағытының мақсаты мен міндетін іске асыру жөніндегі іс-шаралары ЖҚПББМЖ дамыту. Жер қойнауын пайдаланушылар келісімшарттарын жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай басқару жүйесімен қамту. Шешім қабылдау деңгейіне биліктегі əйелдердің үлесін кемінде 30 %-ға ұлғайту. Бюджеттік бағдарламалардың игерілу дəрежесін талдау жəне белгілеу, бюджеттік бағдарламаларды тиімді басқару үшін бюджеттің толық орындалмауының себебін анықтау.

Іске асыру кезеңі, жыл 2013

тұрақты негізде 2011 –2015 жылдардың қорытындысы бойынша

5-бөлім. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл Қол жеткізу үшін ведомствоаралық өзара іс-қимыл талап етілетін міндеттердің көрсеткіштері

Ведомствоаралық өзара іс-қимыл Ведомствоаралық өзара іс-қимылды белгілеу үшін жүзеге асырыламемлекеттік орган жүзеге асыратын шаралар тын мемлекеттік орган

1-стратегиялық бағыт. Мұнай саласын дамыту 1.1- мақсат. Мұнай ресурстарын игеру жəне пайдалану 1.1.1-міндет. Елдің ішкі нарығы үшін экономика қажеттілігін мұнаймен қамтамасыз ету Мұнай өндіру көлемі ТЖМ Мұнай өндіру мен тасымалдау кезіндегі мемлекеттік қадағалауды жүзеге асырады. ҚОСРМ Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінің қоршаған ортасы жағдайына мониторинг жүргізу. Мұнай өңдеу көлемі ІІМ Рұқсат етілмеген кірекесулер мен мұнай төгілулерінің алдын алу. 4-стратегиялық бағыт. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу саласындағы қатынастарды реттеуді жақсарту 4.1-мақсат. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың сапалық деңгейін көтеру 4.1.1-міндет. Жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік органдар мен жер қойнауын пайдаланушылардың өзара іс-қимылының тиімділігін арттыру 1. Мемлекеттік органдарды жер қойнауын пайдалануды басқарудың ККМ Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту. интеграциялауға жəрдем көрсету. Жер қойнауын пайдаланушылардың салық салу 2. Жергілікті атқарушы органдарды жер қойнауын пайдалануды Қаржымині жəне кеден төлемдері мəселелері бойынша өзара басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту. іс-қимылы. 3. Жер қойнауын пайдаланушыларды жер қойнауын пайдалануды басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту. 4. Жер қойнауын пайдаланушылардың келісімшарттарын жер қойнауын пайдалануды басқарудың мемлекеттік бірыңғай жүйесімен қамту. 5. Кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге жəне бірлескен ККМ Мемлекеттік қызмет көрсетулерді автоматтандыруға барлау мен өндіруге арналған келісімшарттарды қоспағанда, жер жəрдем көрсету. қойнауын пайдалану құқығына арналған келісімшарттарды тіркеу. 6. Кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға, өндіруге жəне бірлескен барлау мен өндіруге арналған келісімшарттарды қоспағанда, жер қойнауын пайдалану құқығына кепіл шартын тіркеу.

6-бөлім. Тəуекелдерді басқару Ықтимал тəуекелдің атауы

Тəуекелді басқару бойынша шара қабылданбаған жағдайда болуы мүмкін салдарлар

Тəуекелді басқару жөніндегі іс-шаралар

1 Сыртқы тəуекелдер Ресей мұнайының МӨЗ-ге жеткізілімдерін немесе экспорттық кедендік баждармен Ресей мұнайының МӨЗ-ге жеткізілімдерін азайту, толық тоқтату. Ішкі тəуекелдер Жоспардан тыс жөндеу жұмыстары (авариялық жағдайлар жəне т.б.).

2

3

ПМХЗ жəне ПКОП-қа өңдеу үшін мұнай өнімдері көлемінің жетіспеушілігі, соның салдарынан ішкі нарық қажеттілігін мұнай өнімдерімен қамтамасыз етуге байланысты тəуекелдер туындап отыр.

МӨЗ-ге мұнай жеткізілімдері саласында Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерация арасында екіжақты келісімге қол қою. Батыс Қазақстанның кен орындарынан ПМХЗ жəне ПКОП-қа мұнай жеткізілімдері үшін құбырларды реверсирлеу бойынша жұмыстар жүргізу.

Мұнай өндіру көлемі жоспарының орын- Тəуліктік мұнай өндіруді жəне жер қойнауын пайдаланушылардың мұнай өндіру далмауы. көлемін орындамау кезінде оның себептері мен салдарларын анықтау бойынша мониторингтеу жұмыстарын жүргізу. Əлеуметтік жағдайлар (ереуіл). Мұнай өндіру көлемі жоспарының орын- Мұнай өндіру жоспарының көрсеткішін сақтау бөлігінде орталық жəне жергілікті далмауы. мемлекеттік орындаушы органдармен, мекемелермен бірлесе отырып, мұнай өндіруші компаниялар жұмысшыларының толқуларын реттеуге қатысу. Жаңа геологиялық мəліметтерді Мұнай өндіру көлемі жоспарының орын- Жобалық құжаттарға сəйкес мұнай өндіру көлемін жаңа мəліметтер негізінде алу жəне кен орнының геологиялық далмауы. өзгерістер мен толықтырулардыда ескере отырып, қайта қарау жəне талдау. құрылымын нақтылау салдарынан кен орындары бойынша геологиялық ақпараттың өзгеруі. Жобалар үшін газ шикізатын жеткізу Жобалардың экономикалық үлес тиімділігіне Министрлік «Теңізшевройл» ЖШС-нен ұзақ мерзімді кезеңге жеткілікті газ көлемдер бойынша кепілдіксіз əсердің ұлғаюы, өйткені шикізат құнының көлемдерін жеткізуді қамтамасыз ету бойынша жұмыс жүргізуде, оның ішіне шектеулі мерзімге жүзеге асы- өндірілетін өнімнің өзіндік құнындағы үлкен Қазақстан Республикасы жəне «Теңізшевройл» ЖШС арасындағы түсіністік рылады. үлес салмағы бар. меморандумы аясындағы сұйытылған газ кіреді. Аталған меморандумның жобасын «Теңізшевройл» ЖШС жəне мүдделі орталық мемлекеттік органдар əзірлеуде. Бұдан басқа көмірсутек шикізатын қатар барлауға жəне кейіннен өңдеуге жер пайдалануға құқығын беру бойынша жұмыс жүргізілуде. «Ұлттық индустриялық мұнай- Жобалар экономикасы мен олардың Күрделі қаржы сыйымдылығы инвестициялық мұнай-химия жобаларын іске асыру химия технопаркі» арнайы тиімділігінің нашарлауы, түпкілікті мұнай- үшін АЭА шарттарын сақтау, бюджеттік кредит қаржыларын уақтылы бөлу жəне э к о н о м и к а л ы қ а й м а ғ ы н ы ң химия өнімінің өзіндік құны бəсекеге игеру, сыртқы қаржыландыруды тарту жəне игеру. жеңілдікті салық салынуы алынып қабілетті бола алмайды, бұл өнім өткізу тасталуы мүмкін. нарығын қамтамасыз етуді, сондай-ақ сыртқы (қарыздық) қаржыландыруды уақтылы тартуды қиындатады. Жоба ауқымына байланысты Жоба сапасының төмендеуі жəне Министрліктің 1. Жұмыстың əрбір кезеңін, қатысушылардың өзара іс-қимылын, жұмысты тəуекелдер. мақсаттары мен функцияларына сəйкес келмеуі. ұйымдастыруды егжей-тегжейлі талдау. 2. Сапаның нақты пысықталған бағдарламасы, жобаның конфигурациясын қалыпты басқару, қатысушылардың өзара іс-қимылдарының арнайы рəсімдері. Жобаның техникалық тəуекелдері. Жасалған өнім мен таңдап алынған 1. Біліктілік критерийлері бойынша жобалау командасын қатаң іріктеу. Жоба тұғырнаманың Министрліктің мақсаттары мен қатысушыларын жобалау жұмыстарының технологиясына, құрал-сайман функцияларына сəйкес келмеуі, «электрондық құралдарына үйрету. үкіметте» бірігудің мүмкін еместігі. 2. Кəсіпорындардың стандарттарын жобалау жұмыстарына пайдалану, жоба стандарттарын əзірлеу. 3. Мемлекеттік жəне жергілікті мемлекеттік органдардың қызметкерлерін жобалау командасына тарту.

7-бөлім. Бюджеттік бағдарламалар 7.1. Бюджеттік бағдарламалар Бюджеттік бағдарлама Сипаттама Бюджеттік бағдарламаның түрі

бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: 1. Жер қайнауын пайдалануға арналған келісімшарттардағы жергілікті қамтуға мониторинг жүргізу 2. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өкілеттіктерге сəйкес мұнай операцияларын жүргізуге арналған келісімшарттарда Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіру Министрліктің, комитеттің жұмыс істеуін қамтамасыз ету бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Орталық аппараттың жəне ведомстволардың қызметкерлерін ұстау Мемлекеттік бақылау субъектілерін жоспарлы тексерулер саны (тексерулер жүргізудің жыл сайынғы жоспарына сəйкес) Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардағы жергілікті қамтуға мониторинг жүргізу бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Жүктелген функциялар мен міндеттердің тиімді орындалуы Көмірсутек шикізаты бөлігінде отын-энергетика кешені саласында мемлекеттік саясатты тиімді іске асыру Мұнай операцияларын жүргізу кезінде мемлекеттік бақылау жəне реттеу функцияларын орындау Жер қойнауын пайдалануға байланысты мұнай операцияларын жүргізу кезінде жергілікті қамту деңгейіне қол жеткізу: тауарлар бойынша жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша Келісімшарттық міндеттемелерді орындайтын жер қойнауын пайдаланушылардың санын ұлғайту бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері Министрлікке жүктелген функциялар мен міндеттердің орындалуы бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының көлемі Бюджеттік бағдарлама

Сипаттама

бюджеттік бағдарламаның түрі бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: Пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары бойынша мердігерге берілуге тиіс мемлекеттік мүлікке бухгалтерлік есеп жүргізу бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Мұнай-газ жобаларында мердігерлер пайдаланатын мемлекеттік мүліктің тиісті есебін, мемлекеттік активтердің тізілімін жүргізу бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері «Капиталмұнайгаз» мемлекеттік мекемесінің теңгерімінде есепте тұрған мемлекеттік мүлікті түгендеу 01.01.2010 ж. 01.01.2013 ж. бюджеттік бағдарламаның сапа көрсеткіштері Бухгалтерлік есеп бойынша заңнамаға сəйкес пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары бойынша мердігерлерге берілуге тиіс мемлекеттік мүлікке бухгалтерлік есеп жүргізу бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері «Капиталмұнайгаз» мемлекеттік мекемесінің бір қызметкерін ұстауға жұмсалатын шығындар Мемлекеттік мүлікті бағалауды өткізуге арналған шығын бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының көлемі

001 «Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібі саласындағы қызметті үйлестіру жөніндегі қызметтер» Министрліктің, ведомстволар мен аумақтық органдардың қызметін қамтамасыз ету мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы ЖобаЖобаЕсепті кезең Жоспарлы кезең ланған ланған Өлш. жыл жыл бірл. 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2 Мың теңге

3

4

5

6

7

8

9

0

151104

282447

290447

310778

310778

310778

0

50000

50000

50000

50000

50000

50000

1447085 342806

444365

506556

542872

542872

542872

347

148

136

136

136

136

136

саны 0

0

0

40

38

38

36

%

0

100

100

100

100

100

100

%

100

100

100

100

100

100

100

%

100

100

100

100

100

100

100

%

0

0

0

100

100

100

100

% %

0 0

5 79,7

8 81,1

11 67,5

13 70

16 72,5

18 74

%

0

0

50

70

70

70

70

бірл.

% 100 100 100 100 100 100 100 мың теңге 1447085 543910 776812 847003 903650 903650 903650 002 «Пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары жөніндегі мердігерлерге берілуге тиіс мемлекеттік мүлікті есепке алуды жүргізуді қамтамасыз ету» Пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары жөніндегі мердігерлерге берілуге тиіс мемлекеттік мүліктің бухгалтерлік есебін жүргізуді жəне мұнай-газ операциялары бойынша шығындарды өтегеннен кейін мердігердің мемлекетке беретін мүлкін есепке алуды қамтамасыз ету мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы ЖобаЖобаЕсепті кезең Жоспарлы кезең ланған ланған Өлш. жыл жыл бірл. 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2 3 4 5 6 7 8 9 мың теңге 22500

20960,3

25734

35821

115882

29764

29764

тізілім 1

1

1

1

1

1

1

20

40

40

100

33

34

100

100

100

100

100

100

%

%

100

мың теңге 1419,6 1397,4 1608,4 1711,9 1860,3 1860,3 1860,3 мың теңге 8430 86118 мың теңге 22500 20960 25734 35821 115882 29764 29764 006 «Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібінің нормативтік-техникалық базаБюджеттік бағдарлама сын жетілдіру» Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібінде нормативтік техникалық құжаттаманы, Сипаттама техникалық регламенттерді əзірлеу мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттік бағдарламаның түрі бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. Есепті кезең Жоспарлы кезең ЖобаЖобакөрсеткіштерінің атауы бірл. ланған ланған жыл жыл 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 мың бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: теңге 1. Газ саласының мемлекеттік стандарттарын əзірлеу 22500 2. Мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу 22500 3. Кеден одағының «Автомобиль мен авиация бензиніне, дизель жəне кеме отынына, реактивті қозғалтқыш отыны мен мазутқа қойылатын талаптар туралы» техникалық регламентіне мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу 5000 4. Кеден одағының «Жағар материалдарға, майларға жəне арнайы сұйықтықтарға қойылатын талаптар туралы» техникалық регламентіне мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу 37500 5. Кеден одағының техникалық регламенттерін қолдауға мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу 37500 32500 32500 6. Мұнай төгілуінің алдын алу бойынша зерттеулерді жүргізу 13379 6-1. Авиациялық отынды сынау əдістеріне арналған ұлттық стандарттарды əзірлеу 71592 бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Мұнай саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу саны 2 Газ саласындағы нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеу саны 5 Теңізде жəне Қазақстан Республикасының ішкі су айдындарында мұнай төгілулерінің алдын алу мен оларға ден қою бойынша зерттеулер жүргізу саны 1 (Соңы 13-бетте).


(Соңы. Басы 11-12-беттерде). Мұнай жəне мұнай-химия саласындағы мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу Кеден одағының «Автомобиль мен авиация бензиніне, дизель жəне кеме отынына, реактивті қозғалтқыш отыны мен мазутқа қойылатын талаптар туралы» техникалық регламентіне мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу Кеден одағының «Жағар материалдарға, майларға жəне арнайы сұйықтықтарға қойылатын талаптар туралы» техникалық регламентіне мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу Кеден одағының техникалық регламенттерін қолдауға мемлекетаралық стандарттарды əзірлеу Газ саласындағы нормативтік-техникалық құжаттарды, оның ішінде мемлекеттік стандарттарды əзірлеу Авиациялық отынды сынау əдістеріне арналған ұлттық стандарттарды əзірлеу бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Мұнай жəне газ, мұнай-химия саласының нормативтік құжаттармен қамтамасыз етілуі, оның ішінде: мұнай саласында газ саласында автомобиль мен авиация бензині, дизель жəне кеме отыны, реактивті қозғалтқыш отыны мен мазут жағар материалдар, майлар жəне арнайы сұйықтықтар Кеден одағының техникалық регламенттерін қолдауға авиациялық отынды сынау əдістеріне сапа көрсеткіштері Қазақстан Республикасының заңнамасына жəне халықаралық нормаларға сай келетін нормативтік база

саны

бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері

8

саны

2

саны

15

саны

15

саны

13

15

саны %

%

13

Есептің құны, жоғары емес Валидаторды тарту құны, жоғары емес бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Қазақстан Республикасының валидациялаудың 18 өлшеміне сəйкес келуін қамтамасыз ету бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттама

32 бюджеттік бағдарламаның түрі

30 36

6

% %

22,2 41,7

% % 100 мың теңге

100

100

36,6 100

31,7

31,7

100

100

100

бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері Мұнай төгілулеріне 1 зерттеу əзірлеудің орташа құны 13379 Бір мемлекетаралық стандартты əзірлеудің орташа құны мұнай саласында 2000 2500 мұнай-химия саласында 3300 Кеден одағының техникалық регламенттерін қолдауға 2500 2500 2500 Газ саласында 1 нормативтік-құқықтық құжатты, оның ішінде стандартты əзірлеудің орташа құны 1500 Авиациялық отынды сынау əдістеріне арналған ұлттық стандарттарды əзірлеудің орташа құны 2237 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың көлемі теңге 40289 0 58379 42500 109092 32500 32500 Бюджеттік бағдарлама 015 «Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің күрделі шығыстары» Министрліктің, ведомстволар мен аумақтық органдардың жұмыс істеуін қамтамасыз Сипаттама ету мазмұнына қарай күрделі шығыстарды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттік бағдарламаның түрі бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. Есепті кезең Жоспарлы кезең ЖобаЖобакөрсеткіштерінің атауы бірл. ланған ланған жыл жыл 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: Материалдық-техникалық жарақтандыру жəне мың 18000 3066 30399 26356 28799 8989 ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін қамтамасыз теңге 22569 ету жəне министрлікті, ведомстволарды ақпараттықтехникалық қамтамасыз ету бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Жоспарланған материалдық жəне материалдық емес % 100 100 100 100 100 активтерді сатып алу 100 бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері IT-қызметтердегі жергілікті қамтудың үлесі % 38 50 65 80 80 Қораптық (лицензиялық) БҚ көлеміндегі жергілікті % 5 8 10 қамтудың үлесі 10 IT-жабдықтар секторы көлеміндегі жергілікті қамтудың % 5 7 8 10 үлесі 10 Министрліктің қызметкерлерін компьютерлік жəне % 96 96 96 96 96 96 ұйымдастыру техникасымен қамтамасыз ету бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері Министрлікке жүктелген функциялар мен міндеттерді % 100 100 100 100 100 100 орындау 100 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың 419135 3066 30399 26356 28799 8989 көлемі теңге 22569 Бюджеттік бағдарлама 022 «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» АЭА-ға инвестициялар тарту, оның жұмыс істеуі жəне оны дамыту жөніндегі қызметтер» Сипаттама Арнайы экономикалық аймақтардың жұмыс iстеуi мəселелерi бойынша мемлекеттiк органдармен өзара iс-қимыл жасасу; қызметтi жүзеге асыру туралы шарттарды жасасу жəне бұзу; арнайы экономикалық аймаққа қатысушылардың жыл сайынғы есептерiнiң негiзiнде уəкiлеттi орган белгілеген тəртiппен арнайы экономикалық аймақ қызметiнiң нəтижелерi туралы есептiлiктi уəкiлеттi органға ұсыну; арнайы экономикалық аймақтың қатысушыларын тарту; инфрақұрылым объектiлерiн салу үшiн жəне арнайы экономикалық аймақтың өзге де қызмет түрлерiн жүзеге асыру үшiн инвестициялар тарту; арнайы экономикалық аймақтарды құру мақсаттарына сай келетiн қызметтi жүзеге асыру кезiнде əкелiнген тауарлардың нақты тұтынылуын растау; қызметтi жүзеге асыру туралы шарттар талаптарының орындалуына мониторинг жүргiзу. бюджеттік бағдарламаның түрі мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. Есепті кезең* Жоспарлы кезең ЖобаЖобакөрсеткіштерінің атауы бірл. ланған ланған жыл жыл 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: мың теңге 1) АЭА жұмыс істеуін қамтамасыз ету 18774 21952 19402 21788 13073 13159 13250 2) АЭА учаскелерін күзету 0 1333,4 43480 32080 34080 34080 55560 ҰИМТ АЭА-ға инвестициялар тарту бойынша қызмет 14023 9667 көрсету 9676 бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» бірл. 10 7 10 10 арнайы экономикалық аймағының əкімшілігі» мемлекеттік мекемесінің қызметкерлерін ұстау АЭА қатысушыларды тіркеу бірл. 2 2 2 АЭА қызметін жүзеге асыру туралы шарттар % 100 100 100 талаптарының орындалуына мониторинг жүргiзу АЭА қызметінің нəтижелері туралы есептілік саны 2 2 2 бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Арнайы экономикалық аймақтың іркіліссіз жұмыс % 100 100 100 100 істеуі Арнайы экономикалық аймақтың тіркелген бірл. 30 32 34 қатысушыларының саны 36 2011 жылға қарай мұнай-химия өндірістік объектілерін % 100 100 100 салу үшін инвестициялар тарту – 11 227 427 мың теңге бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» мың 2682 3136 1940,1 2178,8 арнайы экономикалық аймағының əкімшілігі» теңге мемлекеттік мекемесінің бір қызметкерін ұстауға жұмсалатын шығындар Арнайы экономикалық аймақтың аумағын күзету мың 0 1333,4 43480 32080 34080 34080 теңге 55560 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың 18774 23285 62881 53868 61176 56906 көлемі теңге 78486 *2009 – 2012 жылдары 022 «Атырау облысында «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы экономикалық аймағының жұмыс істеуін қамтамасыз ету» бюджеттік бағдарламасында көзделген іс-шаралар мен көрсеткіштер көрініс тапқан. Бюджеттік бағдарлама 024 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне газ тасымалдау жүйесін дамытуға берілетін нысаналы даму трансферттері» Сипаттама Елді мекендерді газдандыру бюджеттік бағдарламаның түрі мазмұнына қарай трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беруге іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. Есепті кезең Жоспарлы кезең ЖобаЖобакөрсеткіштерінің атауы бірл. ланған ланған жыл жыл 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: Бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыру мың 7327503 12120833 14179942 13508523 15583537 13550285 теңге 13548988 бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Аяқталған инвестициялық жобалар бойынша орында- % 75,8 28,3 40 21,6 латын жұмыстардың көлемі 65,3 Жалғастырылатын инвестициялық жобалар бойынша % 24,2 71,7 60 78,4 орындалатын жұмыстардың көлемі 34,7 бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Елді мекендердің қажеттіліктерін газбен қамтамасыз саны 22 5 54 ету Салынған газ құбырларының ұзындығы км 476,05 534 558,88 740,5 сапа көрсеткіштері ҚНжҚ-ға сəйкестігі % 100 100 100 100 100 100 100 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың 7327503 12120833 14179942 13508523 15583537 13550285 көлемі теңге 13548988 Бюджеттік бағдарлама 029 «Қазақстан Республикасында өндіру салалары қызметінің ашықтығы бастамасын іске асыру» Сипаттама 1. EITI бағдарламасының талаптарына сəйкес өндіруші компаниялар ұсынған бюджетке түскен түсімдер мен төлемдер туралы есептерге салыстыру жүргізу үшін «салыстыру жөніндегі компанияларды» тарту 2. Қазақстан Республикасында салаларды валидациялау (бағалау) процесі үшін валидаторды тарту Валидациялауды тəуелсіз сарапшы (валидатор) жүзеге асырады. Сарапшылардың – жеке жəне заңды тұлғалардың тізімін EITI хатшылығы мен басқармасы бекітеді, ал қызметтерге ақы төлеуді бағалаушы ел жүргізеді (бұл жағдайда Қазақстан). Валидациялау – бұл бекітілген EITI өлшемдеріне сəйкес Қазақстанда EITI бағдарламасын енгізу процесін бағалау бюджеттік бағдарламаның түрі мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

13

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

ағымдағы/даму Өлш. Есепті кезең бірл.

2009 1 2 3 б ю д ж е т т і к б а ғ д а р л а м а н ы ң т і к е л е й н ə т и ж е критекөрсеткіштері рийлер Өндіруші компаниялар мен Қазақстан Республикасының 2 Үкіметі ұсынған бюджетке түскен түсімдер мен төлемдер туралы есепті əзірлеу Валидатордың қорытындысы қоры- 1 тынды

2010 4

1

ағымдағы Жоспарлы кезең 2011 5

2012 6

2013 7

Жобаланған жыл 2014 8

Жобаланған жыл 2015 9

бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары Мемлекеттің Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу туралы түпкілікті келісімдегі үлестің 10 %-ын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің төлеу сəтіндегі бағамы бойынша сатып алуы бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу (ӨБТК) туралы түпкілікті келісімдегі қатысу үлесін мемлекеттің сатып алуы Мемлекеттің өзара талаптарды реттеу есебіне ӨБТК үлесін алуы бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері ӨБТСК қатысу үлесін сатып алуға жұмсалған шығынды республикалық бюджетке қайтару бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Мемлекеттің Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу туралы түпкілікті келісімге (ӨБТК) қатысуы бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының көлемі

критерийлер критерий

15000 12000

064 «Атырау облысында «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» мың теңге 29 145 арнайы экономикалық аймағының инфрақұрылымын салу жəне аумағын қоршау» 112 «Электрондық үкімет құру» мың теңге 142 900

16050

7,11,12, 7,11,12, 13,16 13,16 42000 16050

мың теңге 032 «Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу туралы түпкілікті келісімдегі қатысу үлесін мемлекеттің сатып алуы» Өткен жылдың желтоқсан айында Қазақстан Республикасы мен Қарашығанақ мұнайгаз конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу туралы түпкілікті келісімдегі консорциумның қатысушылары арасында даулы мəселелерді шешу бойынша ұзаққа созылған келіссөздер нəтижесінде Өзара талаптарды реттеу туралы келісімге қол қойылды. Келіссөздер қорытындысы бойынша мемлекет Қарашығанақ жобасындағы үлестің 10 %-ын сатып алады. мазмұнына Бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру қарай іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/даму даму Өлш. Есепті кезең Жоспарлы кезең ЖобаЖобабірл. ланған ланған жыл жыл 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

29850 9562

%

5

%

5

мың теңге

29850 9562

7.2. Бюджеттік шығыстардың жиынтығы

1 Бюджеттік шығыстардың барлығы: Ағымдағы бюджеттік бағдарламалар 001 «Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібі саласындағы қызметті үйлестіру жөніндегі қызметтер» 002 «Пайдалану құқығы мұнай-газ жобалары жөніндегі мердігерлерге берілуге тиіс мемлекеттік мүлікті есепке алуды жүргізуді қамтамасыз ету» 006 «Мұнай, газ жəне мұнай-химия өнеркəсібінің нормативтік-техникалық базасын жетілдіру» 015 «Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің күрделі шығыстары» 018 «Мұнай операцияларын жүргізуге арналған келісімшарттарда, сондай-ақ мұнай өнімдерін тасымалдау, қайта өңдеу жəне өткізу кезінде мемлекет мүддесін білдіру» 022 «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» АЭА-ға инвестициялар тарту, оның жұмыс істеуі жəне оны дамыту жөніндегі қызметтер» 029 «Қазақстан Республикасында өндіру салалары қызметінің ашықтығы бастамасын іске асыру» Бюджеттік даму бағдарламалары 024 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне газ тасымалдау жүйесін дамытуға берілетін нысаналы даму трансферттері» 032 «Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнының мердігерлік учаскесінің өнімін бөлу туралы түпкілікті келісімдегі қатысу үлесін мемлекеттің сатып алуы»

2009 2 3 мың теңге 9 608 597 мың теңге 2 109 049

ЖобаЖобаланған ланған жыл жыл 2010 2011 2012 2013 2014 2015 4 5 6 7 8 9 13 149 466 15 140 636 313 026 878 17 115 311 15 582 834 14 906 188 657 272 954 205 1 005 548 1 218 599 1 031 809 1 066 969

мың теңге 1 447 085

543 910

776 812

847 003

903 650

903 650

903 650

мың теңге 22 500

20 960

25 734

35 821

115882

29 764

29 764

мың теңге 40 289

0

58 379

42 500

109092

32 500

32 500

мың теңге 419 135

3 066

30 399

26 356

28 799

8 989

22 569

мың теңге 119 266

50000

0

0

0

0

61 176

56 906

0

0

Өлш. бірл.

Есепті кезең

Жоспарлы кезең

78 486

мың теңге 42 000

16 050

мың теңге 7 499 548

12 492 195 14 186 431 312 021 330 15 896 712 14 551 025 13 839 219

мың теңге 7 327 503

12 120 833 14 179 942 13 508 523 15 583 537 13550285 13 548 988

мың теңге

0

298 509 562

69 953

0

0

1 000 740 290 231 313 175

0

0

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №157

Астана, Үкімет Үйі

«Сауда қызметін реттеу туралы» 2004 жылғы 12 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған: 1) Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістікке қатысушы елдер еркін сауда туралы келісімдер жасаспаған не тауарға қатысты еркін сауда режимінен алып қою қолданылатын елдерден шығатын жəне əкелінген етті Қазақстан Республикасының аумағына əкелуге арналған тарифтік квоталардың 2014 жылға арналған көлемі; 2) тарихи өнім берушілер арасындағы тарифтік квоталардың 2014 жылға арналған көлемін бөлу (1-кезең) бекітілсін. 2. «Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 24 наурыздағы № 269 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 27, 320-қүжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасына еттің кейбір түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталардың көлемдерін сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар арасында бөлу қағидаларында: 3-тармақта: 3) тармақша мынадай редакцияда жасалсын: «3) тауарды тарихи өнім берушінің əкелу көлемі – өнім беруші елдерде шығарылған, осының алдындағы кезең үшін Қазақстан Республикасының аумағына «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рəсімінде əкелінген тауарлардың заттай мəндегі саны»;»; 6) тармақшаның екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «осының алдындағы кезеңде немесе тікелей осы жылдың алдындағы тарифтік квота белгіленген жылдың ішінде өнім беруші елдерден тауарды «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рəсімінде əкелуді жүзеге асыруы тиіс»; жəне 8) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «7) тауар – өнім беруші елдер шығарған, оларға қатысты тарифтік квота белгіленген еттің кейбір түрлері; 8) жаңа өнім беруші - Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес дара кəсіпкер ретінде тіркелген, тауардың тарихи өнім берушісі болып табылмайтын заңды немесе жеке тұлға;»; 15-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «15. Лицензия алу үшін өтінім берілген тауардың көлемі коммерциялық пайдалы саннан кем болмауы тиіс жəне жаңа өнім берушілер үшін бекітілген тарифтік квотаның жалпы көлемінің 15 %-ынан аспауы тиіс.». 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 27 ақпандағы №157 қаулысымен бекітілген Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістікке қатысушы елдер еркін сауда туралы келісімдер жасаспаған не тауарға қатысты еркін сауда режимінен алып қою қолданылатын елдерден шығатын жəне əкелінген етті Қазақстан Республикасының аумағына əкелуге арналған тарифтік квоталардың 2014 жылға арналған көлемі СЭҚ ТН коды 1 0201 0202 0203 0207

Тауардың атауы 2 Ірі қара малдың еті, жас немесе тоңазытылған Ірі қара малдың еті, мұздатылған Шошқаның жас, тоңазытылған немесе мұздатылған еті 0105 тауар позициясында көрсетілген үй құсының еті жəне тағамдық қосымша өнімдері, жас, тоңазытылған немесе мұздатылған

Көлемі, тонна 3

20 15 300 9 700 110 000

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 27 ақпандағы №157 қаулысымен бекітілген Тарихи өнім берушілер арасында тарифтік квоталардың 2014 жылға арналған көлемін бөлу (1-кезең) Тарихи өнім берушілердің Р/с ЖСН/БСН № Тарихи өнім берушілердің атауы 3 1 2 Ірі қара малдың еті, мұздатылған (КО СЭҚ ТН 0202 коды) «Агора-М» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 040140009411 1 «Фирма «Рассвет» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 061140012862 2 3 «ЮСС Суппорт Сервисез» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 020240000802 4 «Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 061240003014 5 «Опт Торг company plus» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 040440009054 «Ғооd Storage&Logistics» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 110240018696 6 7 Сулейманов Жігерхан Дəулетханұлы дара кəсіпкерлігі 690522399019 «Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 070340010515 8 9 «Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 010640005816 10 «United Industries» (Юнайтед Индастриес) жауапкершілігі шектеулі 030640005324 серіктестігі 090240017126 11 «Аlaska Sea food» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 070940016358 12 «Etalim Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жиыны

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1 1 2 3 4 5 6 1 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

0

3 245

Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы

% 10 мың 2985 теңге 09562 064 «Атырау облысында «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы Бюджеттік бағдарлама экономикалық аймағының инфрақұрылымын салу жəне аумағын қоршау» Атырау облысында «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы Сипаттама экономикалық аймағы инфрақұрылымының объектілерін салу мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму бюджеттік бағдарламаның түрі ЖобаЖобаЕсепті кезең Жоспарлы кезең ланған ланған бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. жыл жыл көрсеткіштерінің атауы бірл. 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: мың теңге 1. Жерге орналастыру жұмыстары 13723 2. Əкімшілік ғимарат салу 124207,9 3. 2 учаскенің қоршауын салу (МХК зауытының алаңы 163127,8 - 463,7 га, т/ж станциясы – 95,93 га) 4. Учаскенің ЖСҚ түзету 350 5. Əкімшілік ғимараттың құрылысын аяқтау 6489 6. Инфрақұрылымның ЖСҚ (түзету) əзірлеу 1000740 6-1. Сот шешіміне сəйкес кредиторлық берешекті жабу мың 3245 теңге 290231 7. 3 учаскенің қоршауын салу: 7.1. Хош иісті көмірсутек зауыты – 336,25 га, 7.2. АМӨЗ мұнай-химия технопаркі – 285 га, 7.3. Газайырғыш қондырғы – 100 га бюджеттік бағдарламаның тікелей нəтиже көрсеткіштері Жерге орналастыру жұмыстары (жер учаскелеріне бірл. 8 8 арналған актілер) ЖСҚ əзірлеу (түзету) бірл. 8 1 Ғимарат құрылысының ауданы шар789,5 шы м Қоршалған аумақтың периметрі км 9,898 Инфрақұрылымның ЖСҚ əзірлеу (түзету) бірл. 1 Сот шешіміне сəйкес кредиторлық берешекті жабу мың 3245 теңге бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Пайдалануға берілген объекті % 95 5 объек1 ті саны Пайдалануға берілген қоршалған аумақ % 100 объек2 3 ті саны Əзірленген (түзетілген) ЖСҚ бірл. 8 1 Жер учаскелеріне арналған актілер бірл. 8 8 бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері Қоршалған аумақтың 1 км орташа құны мың 17,5 0 17,7 теңге бюджеттік бағдарламаның сапа көрсеткіштері ҚНжҚ-ға сəйкестігі % 100 100 100 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың көлемі теңге 29145 301409 6489 3245 0 1 000 740 290231 Бюджеттік бағдарлама 112 «Электрондық үкімет құру» ЖП ББМЖ жер қойнауын пайдалану саласына қатысатын барлық орталық жəне жергілікті атқарушы органдарды жəне жер қойнауын пайдаланушыларды өз құзыреттерінің шегінде жер қойнауын пайдалану құқығын алуға конкурс өткізуден бастап өндірілген минералдық шикізатты өңдеу мен өткізуге дейін қамту арқылы жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың сапалық деңгейін көтеруге арналған. Бұл Үкімет пен мемлекеттік органдардың жер қойнауын пайдалану саласында жер қойнауын пайдалану конкурстарын өткізу, келісімшарттар жасасу, мониторингілеу жəне бақылау жүргізу кезінде, сондай-ақ пайдалы қазбалар кен орындарын игеру технологияларында, жер қойнауын пайдаланудың сервистіктехнологиялық нарығында, өндірілген минералдық шикізатты өңдеу технологияларында, оны тасымалдау мен өткізуде заңнамалық базаны жетілдіру жолымен іске асырылуы тиіс басқару шешімдерін қабылдау үшін ақпараттық база құруға мүмкіндік береді. Бұл ретте, ҚР ЖП ББМЖ жүйесі шеңберінде мемлекеттік органСипаттама дар қабылдайтын басқару шешімдерінің орындалу ашықтығы қамтамасыз етіледі. мазмұнына қарай Бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму бюджеттік бағдарламаның түрі ЖобаЖобаЕсепті кезең Жоспарлы кезең ланған ланған бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен Өлш. жыл жыл көрсеткіштерінің атауы бірл. 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бюджеттік бағдарламаның іс-шаралары: ЖҚ БМБЖ ЫАЖ құру мың теңге 313175 тікелей нəтиже көрсеткіштері ҚР аумағында ақпараттық қауіпсіздікке жəне қабылданған стандарттарға сəйкестігіне ЖҚ БМБЖ ЫАЖ аттестаттау бірл. 1 ЖҚ БМБЖ ЫАЖ əзірлеу % 30 50 100 бюджеттік бағдарламаның түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Жер қойнауын пайдалануды басқаруды процестерін автоматтандыру % 30 100 бюджеттік бағдарламаның тиімділік көрсеткіштері Жер қойнауын пайдалану бойынша келісімшарттардың функцияларын тиімді орындау % 70 100 бюджеттік бағдарламаның бюджеттік шығыстарының мың 142900 69953 0 0 көлемі теңге 313175

Бағдарламалардың атауы

6 489

Ескертпе: аббревиатуралардың толық жазылуы: ІІМ – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі ИЖТМ – Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі ҚОСРМ – Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігі ККМ – Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Қаржымині – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі ТЖМ – Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі ҚРСА – Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі «Самұрық– «Самұрық-Қазына» ұлттық əл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы Қазына» ҰƏҚ» АҚ ДЭФ – Дүниежүзілік экономикалық форум «МГ АТО» АҚ – Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің «Мұнай жəне газ ақпараттық талдау орталығы» акционерлік қоғамы МГКМИК – Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі мемлекеттік инспекциялау комитеті «ИОА» АҚ – «Интергаз Орталық Азия» акционерлік қоғамы «ҚТГ» АҚ – «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы

2014 жылғы 27 ақпан мың теңге

301 409

17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 1 27 28 29 30 31 32

Тонна 4 19,922 331,801 72,021 278,298 82,325 38,089 212,151 225,824 553,553 147,313 1,382 141,071 2,103 750

Шошқаның жас, тоңазытылған немесе мұздатылған еті (КО СЭҚ ТН 0203 коды) 3 4 2 «Оптовая Компания» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 041140010357 396,906 «ЮСС Суппорт Сервисез» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 020240000802 6,204 061240003014 534,880 «Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Трубин Николай Михайлович дара кəсіпкерлігі 650110300568 78,719 «Food Storage&Logistics» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 110240018696 36,378 «Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 070340010515 89,928 «Zaman» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 090140017816 19,242 «Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 010640005816 234,461 «Кромэкспо-А» жауапкершшігі шектеулі серіктестігі 020540000764 212,938 «Etalim Group» жауапкершілігі шекnеулі серіктестігі 070940016358 87,844 жиыны 1 697,500 1105 тауар позициясында көрсетілген жас, тоңазытылған немесе мұздатылған үй құсының еті жəне тағамдық қосымша өнімдері (КО СЭҚ ТН 0207 коды) 3 4 2 «Агора-М» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 040140009411 983,041 «Фирма Рассвет» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 061140012862 2416,648 «Фонд Капитал» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 091140002583 122,911 «Прод Сервис Ақтөбе» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 090540002119 285,388 Мамешев Рахым Рахатұлы дара кəсіпкерлігі 431102300343 99,859 «Оптовая Компания» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 041140010357 392,818 3 4 2 «Рид-Ақгау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 051040005110 31,610 «Стерх» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 950440001861 24,731 «Ғооd Ехро Servicе» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 060140028073 263,875 «Хладоленд» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 030940005434 502,342 «Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 061240003014 4100,216 «Алмас-2000» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 010340001169 987,479 «Казпродукт-2030» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 040540000381 761,931 «Береке» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 990640004127 364,697 «Алта-ХХІ век» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 010540002164 1930,679 «Опт Торг Соmpanyplus» жауапкершілігі шектеулі 040440009054 766,250 серіктестігі «Ақтау Инвест Құрылыс 1» жауапкершілігі шектеулі 070640009314 99,333 серіктестігі «Компания Айс Фуд Астана» жауапкершілігі шектеулі 080440022663 1304,497 серіктестігі Сулейманов Жігерхан Дəулетханұлы дара кəсіпкерлігі 690522399019 148,151 «Каскад ЬЬС» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 030540008197 856,180 «Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 070340010515 815,518 «Саңылау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 081040007476 222,681 «Zаmаn» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 090140017816 125,290 «Фрост КО» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 060440012652 431,747 «Ұлан-Б» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 070340014805 1054,255 «Кромэкспо-А» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 020540000764 202,972

2 «Даррыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «United Industries» (Юнайтед Индастриес) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «МЕАТ ТЕАМ» (“МИТ ТИМ) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Престиж» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Тһе Саspian International Restaurants Company» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 33 «Голд Фрейк» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 34 Сауда үйі «Казросс-ІІ» (Тrade House Kazros-II) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жиыны

3 110540009589 010640005816 030640005324 090340003010 99024000566 070440007370

4 193,126 2955,920 78,665 198,342 300,458 37,128

081240010675 000740001280

1347,922 343,340 24 750, 000


14

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 3 наурыз

№172

Астана, Үкімет Үйі

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларын бекіту туралы «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 8-бабының 4-1-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 маусымнан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 3 наурыздағы № 172 қаулысымен бекітілген Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 8-бабының 4-1-тармағына сəйкес əзірленген жəне орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдауды өткізу тəртібін айқындайды. Өнім берушілерді таңдауды конкурстық негізде конкурсты ұйымдастырушы жүзеге асырады. Білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметті берушіні таңдауды жүзеге асыру кезінде, егер бірнеше орта білім беру ұйымы үшін конкурсты ұйымдастырушы білім беру органы болған жағдайда, соңғысы конкурсты білім беру ұйымдары бойынша лоттар бөлінісінде өткізеді. 2. Қағидаларда мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) конкурсты ұйымдастырушы – орта білім беру ұйымы немесе білім беру ұйымы бухгалтерлік есепті өз бетінше жүргізбеген жағдайда, білім беру органы; 2) көрсетілетін қызмет – орта білім беру ұйымдарында білім алушыларға аспаздық өнімдер мен тауарларды өндіру, жеткізу жəне өткізу процесін қамтитын тамақтандыруды ұсыну; 3) əлеуетті өнім беруші – кəсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыратын жеке тұлға немесе қызметті көрсету туралы шарт жасасуға үмiткер заңды тұлға; 4) өнім беруші – кəсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыратын жеке тұлға немесе қызметті көрсету туралы шарт жасасқан заңды тұлға; 5) конкурсқа қатысуға өтінім – конкурстық құжаттамаға сəйкес жасалған, қызметтер көрсету үшін материалдық, қаржылық жəне еңбек ресурстарына ие екенін растайтын, əлеуетті өнім беруші ұсынатын құжаттар; 6) конкурстық құжаттама – осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушіні таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға (бұдан əрі – Үлгілік конкурстық құжаттама) сəйкес əлеуетті өнім берушіге конкурсқа қатысуға өтінім дайындау үшін жəне конкурс өткізу шарттары мен тəртібі қамтылған конкурсты ұйымдастырушы ұсынатын құжаттар; 7) конкурстық комиссия – конкурс өткізуге конкурсты ұйымдастырушы құратын уақытша алқалы орган; 8) интернет-ресурс – конкурсты ұйымдастырушының немесе конкурсты ұйымдастырушының жеке интернет-ресурсы болмаған жағдайда білім беру органының интернет-ресурсы. 3. Конкурсты ұйымдастырушы əлеуетті өнім беруші ретінде қатыспайды. 2. Конкурстық комиссия 4. Конкурсты өткізу рəсімін орындау үшін конкурсты ұйымдастырушының шешімімен конкурстық комиссия құрылады жəне комиссия хатшысы айқындалады. Төраға, төраға орынбасары жəне конкурстық комиссияның басқа мүшелері комиссия мүшелері болып табылады. Өз құзыреті шегінде мемлекеттік мүлік басқару саласындағы, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы басшылықты жүзеге асыратын атқарушы органдардың өкілдері, сондай-ақ үкіметтік емес ұйымдардың, ата-ана жұртшылығының өкілдері олармен келісім бойынша конкурстық комиссия құрамына енгізіледі. Хатшы комиссия мүшесі болып табылмайды жəне оның комиссия шешімдер қабылдаған кезде дауыс беру құқығы жоқ. Комиссия мүшелерінің жалпы саны тақ санды құрайды, бірақ бес адамнан кем болмауы керек. Комиссия оның құрылуы туралы шешім қабылданған күннен бастап қызмет етеді жəне өзінің қызметін қызметтер көрсету туралы шарт жасасқан күннен бастап тоқтатады. 5. Білім беру ұйымының немесе органының бірінші басшысы комиссия төрағасы болып табылады, ол болмаған уақытта төраға функцияларын комиссия төрағасының орынбасары атқарады. Егер конкурсты ұйымдастырушы білім беру органы болған жағдайда комиссия төрағасының орынбасары орта білім беру ұйымының басшысы болып табылады. Егер конкурсты ұйымдастырушы білім беру ұйымы болған жағдайда, орта білім беру ұйымы басшысының орынбасары комиссия төрағасының орынбасары болып табылады. 6. Конкурстық комиссия əлеуетті өнім берушінің конкурсқа қатысуға өтінімін қарайды, Үлгілік конкурстық құжаттамаға сəйкес конкурс жеңімпазын айқындайды жəне конкурстың қорытындылары туралы хаттаманы интернетресурста орналастырады. 7. Егер комиссия мүшелерінің көпшілігі (кемінде үштен екісі) қатысқан жағдайда, конкурстық комиссияның отырысы заңды болып табылады. Конкурстық комиссия мүшелерінің бірі болмаған жағдайда, конкурстық комиссия отырысының хаттамасында оның болмау себебі көрсетіледі. 8. Конкурстық комиссия шешімі ашық дауыс беру арқылы қабылданады. Дауыстар тең болған жағдайда, төрағалық етуші дауыс берген шешім қабылданған болып есептеледі. Конкурстық комиссия мүшелері конкурстық комиссия шешімімен келіспеген жағдайда төрағаға жазбаша түрде дəлелді қарсы пікірлерін ұсынады. 9. Конкурстық комиссия шешімдерін хаттамалар түрінде комиссия хатшысы ресімдейді, оның əрбір парғына жəне соңына комиссияның барлық мүшелері қолын қояды. 3. Өнім берушіні таңдау тəртібі 10. Конкурсты ұйымдастырушы Үлгілік конкурстық құжаттама негізінде конкурстық құжаттаманы əзірлейді жəне бекітеді. 11. Конкурстық құжаттама бекітілген күннен бастап күнтізбелік бес күн ішінде, бірақ əлеуетті өнiм берушiлер өтiнiмдер беретін соңғы күнге дейін кемiнде күнтiзбелiк жиырма күн қалғанда конкурсты ұйымдастырушы осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша интернет-ресурста конкурс туралы хабарландыруды орналастыру арқылы əлеуетті өнім берушілерді хабардар етеді. Хабарландыруда өтінімдерді қабылдаудың аяқталатын күні мен уақыты көрсетіледі. 12. Конкурс қорытындыларын шығарғанға дейінгі кезеңге қажеттілікке сəйкес білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтерді көрсетуге қажеттілік болған жағдайда, конкурсты ұйымдастырушы тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметті көрсететін өнім беруші тарту туралы шешім қабылдайды. Аталған шешімді қабылдаған жағдайда конкурсты ұйымдастырушы орта білім беру ұйымдарында тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсетуге тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсететін өнім берушіге сұрату жібереді. Тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызмет көрсететін өнім беруші келіскен жағдайда конкурсты ұйымдастырушының хаты түскен сəттен бастап күнтізбелік бес күн ішінде Үлгілік конкурстық құжаттаманың 9-тармағының 2) тармақшасына сəйкес құжаттарды қоса беріп хат жолдайды. 13. Əлеуетті өнім беруші конкурстық құжаттамаға сəйкес өзінің конкурстық құжаттама талаптарына сəйкестігін растау үшін əлеуетті өнім беруші не сенімхат бойынша оның өкілі ұсынатын құжаттар тізбесін қамтитын конкурсқа қатысуға өтінімді дайындайды жəне оны ұсынудың соңғы мерзімі өткенге дейін конкурсты ұйымдастырушының почта мекенжайына не қолма-қол жібереді. 14. Əлеуетті өнім беруші Үлгілік конкурстық құжаттамаға 7-қосымшаға сəйкес банктік кепілдік немесе кепілдік берілген ақша жарнасы түрінде конкурсқа бөлінген соманың бір пайызы мөлшерінде конкурстық өтінімді қамтамасыз етуді енгізеді, ол конкурсты ұйымдастырушының банк шотына енгізіледі. 15. Конкурсты ұйымдастырушы конкурстық құжаттамада конверттерді ашу күнін, уақытын жəне орнын көрсетеді. 16. Конкурстық комиссия өтінімдері бар конверттерді ашуды конкурстық комиссия мүшелерінің қатысуымен өтінімдерді қабылдау аяқталатын күні жүргізеді. 17. Конверттерді ашу хаттамасы осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес ресімделеді, оның əрбір парағына жəне соңына конкурстық комиссияның барлық мүшелері қолын қояды жəне əлеуетті өнім берушілердің өтінімдері бар конверттері ашылған сəттен бастап күнтізбелік үш күннен кешіктірмей интернет-ресурста орналастырылады. 18. Өтінімдері бар конверттерді ашқан күннен бастап күнтізбелік бес күн ішінде конкурстық комиссия конкурсқа қатысуға рұқсат беру үшін толықтығы жəне конкурстық құжаттамаға сəйкестігі тұрғысынан өтінімді қарайды. 19. Мынадай: 1) конкурстық құжаттама талаптарына сəйкес келмейтін конкурсқа қатысуға өтінім ұсынған; 2) егер əлеуетті өнім берушінің жақын туыстары, жұбайы (зайыбы) немесе жекжаттары өнім берушіні таңдау туралы шешім қабылдау құқығына ие болса; 3) Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмайтын əлеуетті өнім беруші конкурсқа қатысуға жіберілмейді. 20. Қамтамасыз етуі жоқ конкурсқа қатысуға өтінімдерді конкурстық комиссия кері қайтарады. 21. Конкурстық комиссия хатшысы осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес конкурстық комиссияның шешімін конкурсқа қатысуға рұқсат беру туралы хаттамамен ресімдейді. Конкурсқа қатысуға рұқсат беру туралы хаттаманың əрбір парағына жəне соңына комиссияның барлық мүшелері қолын қояды қояды жəне комиссия отырысы күнінен бастап күнтізбелік екі күннен кешіктірмей интернет-ресурста орналастырылады. 22. Конкурстық комиссия конкурсқа қатысуға рұқсат беру хаттамасы жарияланған сəттен бастап күнтізбелік екі күн ішінде Үлгілік конкурстық құжаттамаға 6-қосымшаға сай өлшемдерге сəйкес жеңімпазды айқындау үшін рұқсат берілген əлеуетті өнім берушілердің өтінімдерін бағалайды жəне салыстырып тексереді.

13 наурыз 2014 жыл

23. Барынша көп балл жинаған жəне басқа əлеуетті жеткізушілермен салыстырғанда міндеттемелерді орындаудың ең жақсы шарттарын ұсынған əлеуетті өнім беруші конкурс жеңімпазы болып танылады. Егер конкурсқа конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес өтінім берген жəне осы Қағидалардың талаптарына сай келетін бір əлеуетті өнім беруші қатысқан жағдайда, онда ол конкурс жеңімпазы болып танылады. 24. Конкурстық комиссия хатшысы осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес шарт жасасуға негіз болатын конкурс қорытындылары туралы хаттаманы ресімдейді жəне оған конкурстық комиссияның барлық мүшелерінің қолдарын қойғызады. 25. Конкурс жеңімпазы туралы ақпарат конкурс қорытындылары туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап күнтізбелік екі күн ішінде интернетресурста орналастырылады. 26. Конкурста жеңімпаз болып танылған əлеуетті өнім беруші күнтізбелік 15 күн ішінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамасына сəйкес мектеп асханасының үй-жайы мен оның жабдықтарын жалға алу шартын жасасады. 27. Конкурсты ұйымдастырушы: 1) ұсынылған өтінімдер болмаған; 2) конкурсқа қатысуға бірде бір əлеуетті өнім беруші жіберілмеген; 3) конкурс жеңімпазы шарт жасасудан жалтарған жағдайларда, конкурсты өткізілмеді деп таниды. 28. Конкурс өткізілмеді деп танылған жағдайда, конкурсты ұйымдастырушы конкурс өткізілмеді деп танылған күннен бастап екі күнтізбелік күннен кешіктірмей конкурсты қайта өткізу туралы жариялайды. 29. Осы Қағидалардың 27-тармағының 1) тармақшасына сəйкес қайта өткізілген конкурс өткізілмеген болып танылған жағдайда, конкурсты ұйымдастырушы конкурстық космиссияның ұсынысы бойынша тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтерді көрсететін өнім берушіні тарту туралы шешім қабылдайды. Мұндай шешім қабылданған жағдайда, конкурсты ұйымдастырушы орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсетуге тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсететін өнім берушіге сұрау жібереді. Тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызмет көрсететін өнім беруші келіскен жағдайда, конкурсты ұйымдастырушының хаты түскен сəттен бастап күнтізбелік бес күн ішінде Үлгілік конкурстық құжаттаманың 9-тармағының 2) тармақшасына сəйкес құжаттармен қоса, жауап жібереді. Аталған өнім берушінің оң жауабын алғаннан кейін конкурстық комиссияның хатшысы осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес конкурс қорытындылары туралы шарт жасасу үшін негіз болып табылатын хаттаманы ресімдейді жəне оған конкурстық комиссияның барлық мүшелерінің қолдарын қойғызады жəне күнтізбелік екі күн ішінде өнім беруші туралы ақпаратты интернет-ресурста орналастырады. Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушіні таңдау қағидаларына 1-қосымша Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушіні таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттама _______________________________________________________________ (конкурс атауын көрсету) Конкурсты ұйымдастырушы ______________________________________ ________________________________________________________________ (тапсырыс берушінің толық атауын, орналасқан жерін, БСН, банктік деректемелерін, байланыс телефондарын, электрондық жəне почта мекенжайын көрсету) 1. Жалпы ережелер 1. Орта білім беру ұйымында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметті (бұдан əрі – көрсетілетін қызмет) алушылардың жалпы саны _____ білім алушыны құрайды, оның ішінде жекелеген санаттағы білім алушылар _____. Білім алушыларды тегін тамақтандыруды ұйымдастыруға бюджет қаражаты есебінен бөлінетін сома ____теңгені құрайды. Бір білім алушыны тамақтандыру құны конкурсты ұйымдастырушы белгілеген құннан аспайды. 2. Осы конкурстық құжаттама мыналарды: 1) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 1-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметтерді алушылар санаттарының тізбесін; 2) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 2-қосымшаға сəйкес техникалық тапсырманы; 3) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 3, 4-қосымшаларға сəйкес заңды жəне жеке тұлғалар үшін конкурсқа қатысуға арналған өтінімді; 4) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 5-қосымшаға сəйкес əлеуетті өнім берушінің біліктілігі туралы мəліметтерді; 5) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 6-қосымшаға сəйкес неғұрлым сапалы қызмет көрсетуді ұсынатын конкурс жеңімпазын айқындау үшін критерийлер тізбесін қамтиды. 3. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген əлеуетті өнім беруші конкурсқа қатысуға өтініммен қоса орта білім беру ұйымдарының білім алушыларын тегін тамақтандыруды қамтамасыз ету үшін бюджет қаражаты есебінен бөлінген соманың бір пайызы мөлшерінде конкурсқа қатысуға арналған өтінімді қамтамасыз етуді: 1) конкурсты ұйымдастырушының (тапсырыс берушінің) мынадай банк шотында ______________________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының (тапсырыс берушінің) банктік шотының толық деректемелерін көрсету) орналастырылғын ақшаның кепілдік берілген ақша жарнасы; 2) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 7-қосымшаға сəйкес банктік кепілдік нысанында енгізеді. 2. Əлеуетті өнім берушілерді конкурс туралы хабардар ету 4. Конкурсты ұйымдастырушы конкурстық құжаттама бекітілген күннен бастап күнтізбелік бес күн ішінде, бірақ əлеуетті өнiм берушiлер конкурсқа қатысуға өтiнiмдер беретін соңғы күнге дейін кемiнде күнтiзбелiк жиырма күн қалғанда Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларының 2-қосымшасына сəйкес нысан бойынша интернет-ресурста конкурс туралы хабарландыруды орналастыру арқылы əлеуетті өнім берушілерді хабардар етеді. 5. Конкурстық құжаттаманың көшірмелері интернет-ресурста орналастырылады жəне ол əлеуетті өнім берушілерге қағаз түрінде беріледі. 6. Конкурстық комиссияның хатшысы конкурс қатысушыларына конкурстық құжаттаманың қағаз түріндегі көшірмелерін қол қойғызып береді жəне деректерді конкурстық құжаттаманың көшірмесін алған тұлғаларды тіркеу журналына енгізеді. 7. Тұлғаларды тіркеу журналында конкурс атауы мен өткізу мерзімі, əлеуетті өнім берушінің не заңды тұлға өкілінің тегі, аты, əкесінің аты, жеке куəлігінің нөмірі, орналасқан жері мен байланыс телефондары, конкурстық құжаттама көшірмесін алу уақыты мен күні көрсетіледі. 8. Тұлғаларды тіркеу журналы тігіледі, беттері нөмірленеді, соңғы парағы конкурсты ұйымдастырушының мөрімен бекітіледі. 3. Конкурсқа қатысуға конкурстық өтінімді ресімдеу 9. Конкурсқа қатысуға өтінім: 1) осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 3, 4-қосымшаларға сəйкес мемлекеттік жəне орыс тілдерінде жасалған жəне əлеуетті өнім берушінің қолы қойылып, мөрімен куəландырылған өтінімді; 2) конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес əлеуетті өнім беруші құжаттарының тізбесін қамтиды: заңды тұлғалар үшін құқықтық қабілеттілігін (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі немесе анықтама, заңнамада белгіленген тəртіппен бекітілген жарғы көшірмесі), жеке тұлғалар үшін – азаматтық қабілеттілігін (кəсіпкерлік субъектісі ретінде тіркелгені туралы құжат, жеке куəлігінің көшірмесі) растайтын нотариат куəландырған құжаттар; осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 8-қосымшаға сəйкес əлеуетті өнім берушіге қызмет көрсететін банктің немесе банк филиалының банктің (банк филиалының) бірінші басшысының немесе оның орынбасарының қолы қойылып, банк мөрі бар əлеуетті өнім берушінің Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысымен бекітілген Екінші деңгейдегі банктердегі, кредиттік серіктестіктердегі жəне ипотекалық компаниялардағы бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарына сəйкес банктің немесе банк филиалының алдындағы міндеттемелерінің барлық түрлері бойынша анықтама берілген күннің алдындағы үш айдан көп созылған мерзімі өткен берешектің жоқтығы туралы анықтаманың түпнұсқасы (егер əлеуетті өнім беруші бірнеше екінші деңгейдегі банктердің немесе филиалдардың, сондай-ақ шетелдік банктің клиенті болып табылса, осы анықтама осындай банктердің əрқайсысынан ұсынылады). Анықтама конкурстық өтінімдер бар конверттер ашылатын күннің алдындағы бір айдан кешіктірілмей алынуы тиіс; конкурстық өтінімдер бар конверттерді ашу күнінің алдындағы бір айдан кешіктірмей алынған үш айдан астам салық берешегінің, міндетті зейнетақы жарналары жəне жинақтаушы зейнетақы қорларына əлеуметтік аударымдар бойынша берешегінің жоқ екені туралы (төлеу мерзімі Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес кейінге қалдырылған жағдайларды қоспағанда) салық органы басшысының не орынбасарының қолы қойылып, мөрімен бекітілген не e-gov электрондық үкіметі порталы арқылы алынған салық органының белгіленген нысандағы анықтамасының түпнұсқасы; бар болса ҚҚС (қосылған құн салығы) бойынша есепте тұрғаны туралы куəліктің көшірмесі; осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 7-қосымшаға сəйкес конкурсқа қатысуға банктік кепілдік немесе кепілдік берілген ақшалай жарна түрінде өтінімді қамтамасыз етуді растайтын құжаттың түпнұсқасы; осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 2-қосымшаға сəйкес көрсетiлетiн қызметтердiң сапалық жəне сандық сипаттамалары айқындалған техникалық тапсырма. Техникалық тапсырмада міндетті тəртіппен оқушыларды сапалы, теңгерімделген жəне қауіпсіз тамақтандыруды қамтамасыз ету үшін талап етілетін перспективалық мəзір көрсетіледі; осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 5-қосымшаға нысан бойынша қызметкерлердің біліктілігі туралы мəліметтер. 4. Конкурсқа қатысуға өтінімді беру тəртібі 10. Конкурсқа қатысуға өтінімдерді конкурсқа қатысушылар конкурсты ұйымдастырушыға қолма-қол немесе почта байланысын пайдалана отырып: (өтінімдерді қабылдау аяқталатын күн мен уақытты көрсету) қоса алғанда мерзіміне дейін (конкурсты ұйымдастырушының толық почта мекенжайы, кабинет нөмірі, конкурстық құжаттаманы қабылдау мен тіркеуге жауапты адамның Т.А.Ə. көрсету) береді. 11. Конкурстық комиссияның хатшысы өтінімдері бар конверттерді қабылдайды жəне өтінімдерді тіркеу журналына конкурсқа қатысуға өтінім берген əлеуетті өнім беруші туралы мəліметтерді енгізеді. 12. Конкурсқа қатысуға өтінімдерді тіркеу журналында өткізу мерзімі туралы,

конкурсты ұйымдастырушы, əлеуетті өнім беруші жөнінде мəліметтер, атауы мен почта мекенжайы, ЖСН, жеке куəлігі, өтінімді тіркеу күні мен уақыты көрсетіледі. Көрсетілген журналға өтінімдерді тіркеуден бас тарту себебін көрсете отырып, əлеуетті өнім берушілер туралы мəліметтер енгізіледі. Конкурсқа қатысуға өтінімдерді тіркеу журналы конкурстық құжаттама көшірмелерін алған адамдарды тіркеу журналына ұқсас ресімделеді. 13. Конкурсты ұйымдастырушы бекіткен мерзім өткеннен кейін ұсынылған өтінімдер тіркелуге жатпайды жəне əлеуетті өнім берушілерге қайтарылады. 5. Конкурс өтінімдері бар конверттерді конкурстық комиссияның ашуы 14. Конкурстық комиссия конкурсқа қатысуға өтінімдері бар конверттерді ашуды конкурстық құжаттамада конкурсты ұйымдастырушы көрсеткен күні, уақыт пен орында конкурстық комиссия мүшелерінің қатысуымен өткізеді. 15. Конкурстық комиссияның төрағасы қатысушыларға конкурстық комиссияның құрамы, белгіленген мерзімде конкурсқа қатысуға өтінімді ұсынған əлеуетті өнім берушілердің саны туралы хабарлайды. 16. Комиссия хатшысы конкурсқа қатысуға өтінімді ұсынған тұлғаларды тіркеу журналына енгізілген мəліметтерді жариялайды жəне əлеуетті өнім берушілердің конкурсқа қатысуға өтінімдері бар конверттерін ашады. 17. Конкурсты ұйымдастырушының хабарландыруында белгіленген мерзімде ұсынылған конкурсқа қатысуға өтінімдері бар конверттер ашылуға жатады. 18. Конверттерді ашу хаттамасы Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларының 3-қосымшасына сəйкес ресімделеді, оған конкурстық комиссияның мүшелері əрбір парағына жəне соңына қолын қояды жəне əлеуетті өнім берушілердің өтінімдері бар конверттер ашылған күннен бастап күнтізбелік үш күннен кешіктірмей интернет-ресурста орналастырылады. 6. Конкурстық өтінімдерді қарау 19. Комиссия өтінімдер бар конверттер ашылған күннен бастап күнтізбелік бес күн ішінде конкурсқа қатысуға рұқсат беру үшін өтінімді толықтығы жəне конкурстық құжаттамаға сəйкестігі тұрғысынан қарайды. 20. Конкурсқа қатысуға өтінімдер ұсынған, конкурстық құжаттама талаптарына сəйкес келмейтін əлеуетті өнім берушілер конкурсқа жіберілмейді. 21. Конкурстық комиссия конкурстық құжаттама талаптарына сəйкес келмейтін əлеуетті өнім берушілерді айқындайды жəне оларды конкурсқа қатысушылар ретінде таниды. 22. Отырыс конкурсқа рұқсат беру туралы хаттамамен ресімделеді, оның əрбір парағына жəне соңына конкурстық комиссияның барлық мүшелері қолын қояды. 23. Комиссия Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларының 4-қосымшасына сəйкес өзінің шешімін конкурсқа рұқсат беру хаттамасымен ресімдейді. Қол қойылған конкурсқа рұқсат беру хаттамасы комиссия отырысы өткен күннен бастап күнтізбелік екі күннен кешіктірмей интернет-ресурста орналастырылады. 24. Конкурсты ұйымдастырушы неғұрлым сапалы көрсетілетін қызметті ұсынатын конкурс жеңімпазын айқындау үшін өнім берушіні таңдау критерийлерін көздейді. 25. Комиссия конкурсқа қатысуға рұқсат беру хаттамасы жарияланған сəттен бастап күнтізбелік екі күн ішінде осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 6-қосымшаға сай өлшемдерге сəйкес жеңімпазды айқындау үшін рұқсат берілген əлеуетті өнім берушілердің өтінімдерін бағалайды жəне салыстырып тексереді. 26. Конкурстық комиссияның өтінімді конкурстық құжаттама талаптарына сəйкестендіруге байланысты əрекетіне жол берілмейді. Өтінімді сəйкестендіру деп конкурстық комиссияның өтінімді жетіспейтін құжаттармен толықтыруға, құжаттарды алмастыруға, тиісінше ресімделмеген құжаттарды дұрыстауға бағытталған əрекеті түсініледі. 27. Егер неғұрлым үздік сипаттамалары бар көрсетілетін қызмет ұсынылған жағдайда, əлеуетті өнім берушінің техникалық тапсырмасының конкурстық құжаттамада көрсетілген техникалық тапсырмаға сəйкес болмауына жол беріледі. 28. Барынша көп балл жинаған жəне басқа əлеуетті жеткізушілермен салыстырғанда міндеттемелерді ең үздік орындау шарттарын ұсынған əлеуетті өнім беруші конкурс жеңімпазы болып танылады. Егер конкурста конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес өтінімді ұсынған жəне Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларының талаптарына сəйкес келетін бір əлеуетті өнім беруші қатысқан жағдайда, ол конкурс жеңімпазы болып танылады. 29. Конкурстық комиссияның төрағасы, ол болмаған жағдайда төраға орынбасары конкурстық комиссияның отырысына қатысып отырған тұлғаларға конкурс нəтижелері мен жеңімпазын жариялайды. 30. Конкурс қорытындылары туралы хаттама Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларының 5-қосымшасына сəйкес ресімделеді, оған комиссияның мүшелері əрбір парағына жəне соңына қолын қояды. 31. Конкурс қорытындылары туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап екі жұмыс күні ішінде конкурсты ұйымдастырушы конкурс қорытындылары туралы хаттаманы интернет-ресурста орналастырады. 32. Əлеуетті өнім беруші конкурсқа қатысуға өтінімді қамтамасыз етуді ол конкурс жеңімпазы ретінде айқындалған жағдайда шарт жасасудың жəне шартты орындаудың қамтамасыз етуін енгізудің кепілі ретінде енгізеді. 33. Əлеуетті өнім беруші конкурсқа қатысуға өтінімді қамтамасыз етуді конкурсқа бөлінген соманың бір пайызы көлемінде енгізеді. 34. Əлеуетті өнім беруші осы Үлгілік конкурстық құжаттамаға 7-қосымшаға сəйкес банктік кепілдік немесе кепілдік берілген ақша жарнасы түрінде конкурстық өтінімді қамтамасыз етуді енгізеді, ол конкурсты ұйымдастырушының банк шотына енгізеді. 35. Өтінімді қамтамасыз етудің қолданылу мерзімі – конкурс өтінімінің қолданылу мерзімінен кем емес. 36. Қамтамасыз етуі жоқ конкурсқа қатысуға өтінімдерді конкурстық комиссия кері қайтарады. 37. Əлеуетті өнім берушінің тұтастай алғанда, үшінші тұлғаларда не конкурсқа қатысуға өтінім мерзімінің аяқталуына дейін енгізілген кепілдік берілген ақша жарнасы бөлігінде талап ету құқығының туындауына əкелетін іс-қимылдарына жол берілмейді. 38. Конкурсты ұйымдастырушы конкурсқа қатысуға өтінімді қамтамасыз етуді мынадай: 1) жеңімпаз деп айқындалған əлеуетті өнім беруші шарт жасасудан жалтарған; 2) конкурстың жеңімпазы шарт жасасып, конкурстық құжаттамада белгіленген шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізу жəне (немесе) енгізу мерзімдері туралы талаптарды орындамаған не уақтылы орындамаған жағдайларда қайтармайды. 39. Конкурсты ұйымдастырушы əлеуетті өнім берушіге өзі енгізген конкурсқа қатысуға өтінімді қамтамасыз етуді мынадай жағдайлардың бірі басталған күннен бастап күнтізбелік үш күн ішінде қайтарып береді: 1) конкурсқа қатысуға рұқсат беру туралы хаттамаға қол қойылуы. Көрсетілген жағдай конкурсқа қатысуға жіберілген əлеуетті өнім берушілерге қолданылмайды; 2) конкурс қорытындылары туралы хаттамаға қол қойылуы. Көрсетілген жағдай конкурс жеңімпазы болып айқындалған конкурсқа қатысушыға қолданылмайды; 3) шарттың күшіне енуі жəне конкурс жеңімпазының шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізуі. Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 1-қосымша Көрсетілетін қызметті алушылар санатының тізбесі _____________________________________________ бойынша конкурс (конкурсты ұйымдастырушының толық атауын көрсету) Білім беру Оның ішінде ұйымын бюджет Конкурсты дағы қаражаты Қызметті Қызметті ұйымдас- көрсетілетін есебінен тегін № көрсету көрсету тырушының қызметті тамақтандыру мерзімдері орны атауы алушылар мен қамтамасыз дың жалпы етілетін білім саны алушылар 1

2

3

4

5

6

Білім алушыларды тегін тамақтанды руды қамтамасыз етуге бюджет қаражаты есебінен бөлінген сома 7

Күні Басшының қолы ______________ М.О. (Т.А.Ə., лауазымын көрсету) Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 2-қосымша Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушіні таңдау бойынша конкурстық құжаттамаға техникалық тапсырма Техникалық тапсырмада білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтің сəйкес келуі тиіс сандық жəне сапалық сипаттамалар беріледі. Техникалық тапсырмада азық-түлік өнімдерінің, ас ассортиментінің қауіпсіздігіне қойылатын талаптар, сондай-ақ перспективалық мəзірге қойылатын талаптар қамтылады. Перспективалық мəзірді конкурсты ұйымдастырушы оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, құнарлылық, теңгерімділік, қауіпсіздік талаптарына сəйкес əзірлейді жəне халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы уəкілетті органмен келіседі. Техникалық тапсырмада білім алушыларға қызметті көрсету мерзімі мен орны, тамақтандырумен қамтамасыз етілетін білім алушылардың саны көрсетіледі. Қызметті көрсету кезінде санитариялық қағидаларды сақтау, жұмыс істеуге рұқсат берілген ас əзірлейтін бөліктің əрбір қызметкерінде медициналық кітапшалардың, технологиялық жабдықтардың, өндірістік мүкəммалдың, санитариялық-эпидемиологиялық қорытындысы бар, азық-түлікті жеткізуді қамтамасыз ететін арнайы автокөліктің болуы бойынша талаптар сипатталады. Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., лауазымын көрсету) Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 3-қосымша

Конкурсқа қатысуға өтінім (заңды тұлғалар үшін) Кімге _________________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының атауы) Кімнен ________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің толық атауы) 1. Конкурсқа қатысуға үміткер əлеуетті өнім беруші туралы мəліметтер: Əлеуетті өнім берушінің заңды, почта мекенжайы жəне байланыс телефондары Заңды тұлғаның банктік деректемелері (БСН, БСК), сондай-ақ заңды тұлғаға қызмет көрсететін банктің немесе оның филиалының толық атауы мен мекенжайы Заңды тұлғаның бірінші басшысының Т.А.Ə.

2. _____________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) осы өтініммен __________________________________________________ (конкурстың толық атауы) конкурсқа əлеуетті өнім беруші ретінде қатысуға ниет білдіреді жəне конкурстық құжаттамада көзделген талаптар мен шарттарға сəйкес ______________________________________________________________ (қажетін көрсету керек) қызмет көрсетуді жүзеге асыруға келісім береді. 3. _____________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) осы өтініммен заңнамада көзделген бұзушылықтардың жоқтығын растайды. 4. _____________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) конкурстық құжаттамамен танысқанын жəне конкурсты ұйымдастырушыға жəне конкурстық комиссияға өзінің құқықтық қабілеті, біліктілігі, сапалық жəне __________________________ көрсетілетін қызметтердің (қажетін көрсету керек) өзге де сипаттамалары туралы дұрыс емес мəліметтерді бергені үшін жауапкершілігі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында көзделген өзге де шектеулерді сақтауы туралы хабардар етілгендігін растайды. ________________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) осы конкурсқа қатысуға өтінімде жəне оған қоса берілетін құжаттарда мұндай дұрыс емес мəліметтерді бергені үшін өзіне толық жауапкершілікті қабылдайды. 5. Осы конкурстық өтінім ___ күн ішінде қолданылады. 6. _____________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) жеңімпаз деп танылған жағдайда, біз шарттың орындалуын қамтамасыз етуді шарттың жалпы сомасының үш пайызын құрайтын сомада енгізуге міндеттенеміз. 7. Конкурсқа қатысуға өтінім біздің арамыздағы міндетті шарттың рөлін атқарады. Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., лауазымын көрсету) Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 4-қосымша Конкурсқа қатысуға өтінім (жеке тұлға үшін) Кімге __________________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының атауы) Кімнен ________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің толық атауы) 1. Конкурсқа қатысуға үміткер жеке тұлға (əлеуетті өнім беруші) туралы мəліметтер: Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің жеке басын куəландыратын құжатқа сəйкес Т.А.Ə. Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің жеке басын куəландыратын құжаттың деректері (№, кім берген) Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің тіркелген мекенжайы Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің нақты тұрғылықты мекенжайы Тіркеу туралы куəліктің, патенттің не Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес конкурс мəніне сəйкес келетін кəсіпкерлік қызметпен айналысуға құқық беретін өзге де құжаттың нөмірі Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің банктік деректемелері (СТН, БСН, ЖСК), сондай-ақ жеке тұлғаға қызмет көрсететін банктің немесе оның филиалының толық атауы мен мекенжайы Жеке тұлғаның – əлеуетті өнім берушінің байланыс телефондары, почта мекенжайы мен электрондық почта мекенжайы (болған жағдайда)

2. _____________________________________________________________ (жеке тұлғаның Т.А.Ə. көрсетіледі) осы өтініммен конкурсқа (конкурстың толық атауын көрсету) əлеуетті өнім беруші ретінде қатысуға ниет білдіреді жəне конкурстық құжаттамада көзделген талаптар мен шарттарға сəйкес қызметтер көрсетуді (қажеттісін көрсету керек) жүзеге асыруға келісім білдіреді. 3. _____________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің атауы) осы өтініммен заңнамада көзделген бұзушылықтардың жоқтығын растайды. 4. _____________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің атауы) конкурстық құжаттамамен танысқанын жəне конкурсты ұйымдастырушыға өзінің құқығы, біліктілігі, сапалық жəне өзге де сипаттамалары туралы (қажеттісін көрсету) дұрыс емес мəліметтер бергені үшін жауапкершілігі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында көзделген өзге де шектеулерді сақтауы туралы хабардар етілгендігін растайды. ________________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің атауы) осы конкурсқа қатысуға өтінімде жəне оған қоса берілетін құжаттарды мұндай дұрыс емес мəліметтер бергені үшін өзіне толық жауапкершілікті қабылдайды. 5. Осы конкурстық өтінім __ күн ішінде қолданылады. 6. _____________________________________________________________ (əлеуетті өнім берушінің атауы) конкурстың жеңімпазы деп танылған жағдайда, біз шарттың атқарылуын қамтамасыз етуді шарттың жалпы сомасының үш пайызын құрайтын сомада енгізуді міндеттенеміз (егер де конкурстық құжаттамада шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізу көзделген болса көрсетіледі). 7. Конкурсқа қатысуға өтінім біздің арамыздағы міндетті шарттың рөлін атқарады. Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., лауазымын көрсету) Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 5-қосымша Қызметкерлердің біліктілігі туралы мəліметтер (əлеуетті өнім беруші толтырады) 1. Əлеуетті өнім берушінің атауы_________________________________ _____________________________________________________________ 2. Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызметті көрсету үшін ___________________________ (əлеуетті өнім берушінің атауын көрсету) əлеуетті өнім берушіде қажетті штат қызметкерлері бар. Қызметкерлердің жалпы саны ____ құрайды, оның ішінде растайтын құжаттарының көшірмелері қоса берілген ____ аспазшы, ____ технолог, ____ диетолог құрайды: Қызметкердің Білімі жəне Мамандығы Біліктілікті Жұмыс істеуге рұқсат Т.А.Ə. мамандығы бойынша арттыру берілгендігі туралы еңбек өтілі курстары мəліметтер (рұқсат беру туратуралы лы белгісі бар медициналық мəліметтер кітапшалардың көшірмелері) Барлығы

1. Растайтын құжаттардың көшірмелерін қоса бере отырып, ________________________ соңғы бес жыл ішінде конкурста сатып (əлеуеттi өнiм берушiнің атауын көрсету) алынатын көрсетілетін қызметтерге ұқсас көрсеткен қызметтердің көлемі. Көрсетiлген қызметтердiң атауы

Тапсырыс берушiлердiң атауы

Қызметтерді көрсету орны жəне жылы

1. _____________________________________________________________ (əлеуеттi өнiм берушiнің атауы) рұқсат беру туралы белгісі бар жұмысқа жіберілген автокөлік пен жүргізушіге растайтын құжаттардың көшірмелері қоса берілген, қызмет көрсетуі үшін мамандандырылған автокөлігі (бар болса) бар: Көлік түрi

Көлік маркасы

Жекеменшiк, жалға алынған (кiмнен)

Жүргізушіге рұқсат Рұқсат беру беру туралы мəліметтер белгісі (рұқсат беру белгісі көрсетілген бар медициналық көліктің кітапшалардың санитариялықкөшірмелері) эпидемиологиялық қорытындысы

1. Қаржы ресурстарына (ақша қаражаты: меншікті, кредиттiк жəне т.б.) қол жеткізу туралы мəліметтер. Төменде санамалау. 2. ____________________________________________________________ (Соңы 15-бетте).


Берешектің жоқтығы туралы анықтама ______________________________________________________________ (банк атауы) ___________ (күнін көрсету) жағдай бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкi Басқармасының қаулысымен бекiтiлген екiншi деңгейдегi банктердегi жəне ипотекалық компаниялардағы бухгалтерлiк есеп шоттарының үлгі жоспарына сəйкес аталған Банк қызмет көрсететін _________________________________________________________________ (заңды (жеке) тұлғаның толық атауы, тел., мекенжайы, көрсетiлciн) банк алдында анықтама берiлген айдың алдындағы үш айдан көп созылған мерзiмi өткен берешегiнiң жоқ екенін растайды. Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., қызметін көрсету) Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларына 2-қосымша Нысан Конкурс туралы хабарландыру _____________________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының атауы, почталық жəне электрондық мекенжайлары ) орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша конкурс өткізу туралы хабарлайды. Қызмет: ______________________________________________________ (қызмет көрсету орны жəне оның көлемі, көрсетілетін қызметті алушылар санаттарының толық тізбесі жəне оның саны, қызмет көрсетуге бөлінген сома көрсетіледі) көрсетілуі тиіс. Қызметті көрсету мерзімі ________________________. Конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес келетін барлық əлеуетті өнім берушілер конкурсқа жіберіледі. Конкурстық құжаттама көшірмелерінің топтамасын ___ жылғы «____»___________ дейінгі мерзімді қоса алғанда мына мекенжай бойынша:________, бөлме №__сағат____-дан____-ге дейін жəне/немесе ___________________ интернет-ресурсынан алуға болады. Конвертке салынған конкурсқа қатысуға конкурстық өтінімдерді əлеуетті өнім берушілер_______________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының атауын көрсету керек) мына мекенжай бойынша_______________________________ (толық мекенжайы, бөлменің № көрсету керек) жібереді. Конкурсқа қатысуға өтінімдер берудің соңғы мерзімі ____________________________________________________________ (уақыты мен күнін көрсету керек) дейін. Конкурсқа қатысуға өтінімдер бар конверттер ___________ (уақыты мен күні көрсетілсін) мына мекенжай бойынша_________________________ (толық мекенжайы, бөлменің №, уақыты мен күні көрсетілсін) ашылады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады:__________________________(телефон нөмірін көрсету керек). Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларына 3-қосымша Конверттерді ашу хаттамасы ____________________ _________________ (өткізілетін орын) (уақыты мен күні) Мынадай құрамдағы конкурстық комиссия: (конкурстық комиссия төрағасының, оның орынбасарының, мүшелерінің тегі, аты, əкесінің аты, лауазымы, конкурсқа қатысуға өтінімдерді ашу күні, уақыты мен орны көрсетіледі) конкурсқа қатысуға өтінімдер бар конверттерді ашу рəсімін жүргізді. Конкурстық құжаттаманың көшірмесі мынадай əлеуетті өнім берушілерге берілді: (конкурстық құжаттаманың көшірмесі берілген барлық əлеуетті өнім

282

525

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 24 сəуір

(Жалғасы. Басы 2013 жылғы 252, 255, 257, 272, 275, 277, 279, 282, 284, 285 2014 жылғы 4, 11, 14, 20, 22, 27, 29, 32, 37, 42, 45, 48-нөмірлерде). ӨО жəне Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика КП ӨО.00 Өндірістік оқыту ӨО.01 Материалды слесарлық-механикалық өңдеу. Қауіпсіздік техникасы жəне өндірістік санитария. Электрмен балқытып біріктіру. Токарлық жəне фрезер станоктарда бөлшектерді өңдеу. Электромонтаждық жұмыстар. Сымдарды, арқансым жəне кабельдерді кесу. Кабель тарқату. Жарықтандырғыш электр тартылымдарды монтаждау. Автоматтық ажыратқыштар. Сақтандырғыштар, шаппа қосқыштар жəне басқару батырмасы. Электр машиналар. Электрқозғалтқышты сынап көру. Трансформаторларды бөлшектеу жəне жинау. Трансформатордың қуыс бөлігін сақтық жөндеу. Тарату құрылғылардың жабдығы КП. 00 Кəсіптік практика КП. 01 Кіріспе. Практиканың мақсаттары мен міндеттері. Қауіпсіздік техникасы жəне өрт қауіпсіздігі бойынша нұсқаулық. Телімдер бойынша тарату. Кəсіпорынның құрылымымен, белгіленген мамандық бойынша жұмыс атқару тəсілдерімен жəне үздік еңбек əдістерімен, материалды, жылу жəне электр энергиясын, қосымша бөліктерін үнемді пайдалану тəсілдерімен, еңбек өнімділігін арттыру жəне жабдықтардың тозуға төзімділігін жоғарлату жолдарымен танысу. Жабдықтарды техникалық қызмет ету жəне жөндеу бойынша өндірістік бригада құрамында жұмыс атқару

2) конкурс _____________________________________________________ (конкурс атауы) өткізілмеді деп танылсын. Егер конкурсқа қатысушылардың конкурстық өтінімдерін қарастыру кезінде конкурс жеңімпазы анықталмаса немесе барлық конкурстық өтінімдер қабылданбаса, тиісті себебін көрсету; 3) Конкурсты ұйымдастырушы ____________________________________ (əрбір тапсырыс берушінің атауын жəне орналасқан жерін көрсету) ________________ жылға дейінгі мерзімде ___________________________ (конкурс жеңімпазының атауын көрсету) - мен орта білім беру ұйымында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызмет көрсету туралы шарт жасассын; 4) Конкурсты ұйымдастырушы ____________________________________ (конкурсты ұйымдастарушының атауын көрсету) конкурс қорытындылары туралы осы хаттаманың мəтінін интернет-ресурста немесе конкурсты ұйымдастырушының жеке интернет-ресурсы болмаған жағдайда білім органының интернет-ресурсында орналастырсын. Осы шешімге дауыс бергендер: Жақтаушы дауыс_______(конкурстық комиссия мүшелерінің Т.А.Ə.) Қарсы дауыс _________(конкурстық комиссия мүшелерінің Т.А.Ə.)

2014 жылғы 12 наурыз

№232

Астана, Үкімет Үйі

«Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасы бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2014 жылға арналған квоталар белгілеу туралы «Халықтың көші-қоны туралы» 2011 жылғы 22 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасы бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2014 жылға арналған квоталар белгіленсін. 2. «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасы бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2013 жылға арналған квоталар белгілеу жəне «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру шарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 наурыздағы № 298 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 22, 367-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасын іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру шарттарында: 2-тармақтың 3), 4) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын: «3) «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» жобасын іске асыру үшін Қазақстан Республикасы азаматтарының саны бас мердігерлік жəне олардың қосалқы мердігерлік ұйымдарындағы үшінші санатқа жатқызылатын қызметкерлердің тізімдік санының 70 %-нан кем болмауы тиіс; 4) «Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» жобасын іске асыру үшін Қазақстан Республикасы азаматтарының саны бас мердігерлік жəне

Іскерліктер: - наряд толтыру; - жұмыс көлемінің ведомосын құрастыру Дағдылар: - жөндеу жұмыстарын атқару; - тағайындаған мамандық бойынша ұйымдастырушы жұмыстарын атқару

КҚ 3.6.10 КҚ 3.7.1 КҚ 3.7.3 КҚ 3.7.10 КҚ 3.8.4 КҚ 3.8.9 КҚ 3.8.10

БҚ 3 БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7

2.Кесте. Кəсіптік құзыреттер ТжКБ дңгейі 2. Жоғары деңгей

Біліктілік

Кəсіптік құзыреттер (КҚ)

2.1-111501 2-Трансформарды жинаушы

КҚ 2.1.1 Жинақтау жұмыстарының орындалу сапасын бақылау КҚ 2.1.2 Қарапайым электрлік өлшеулерді орындау КҚ 2.1.3 Жұмыста техникалық жəне технологиялық құжаттаманы қолдану КҚ 2.1.4 Арнайы құралдар мен керек-жарақтарды қолданумен күрделі емес электромонтаждық жұмыстарын орындау КҚ 2.1.5 Оқшаулағыш бөліктерін əзірлеу КҚ 2.1.6 Көтеру -тасымалдау жабдықтарын қолдану арқылы такелаждық жұмыстарды орындау КҚ 2.1.7 Трансформаторды жəне оның жеке бөліктерін сынақтауға дайындау КҚ 2.1.8 Трансформатордың ақауларын анықтау КҚ 2.1.9 Құрастыру бөліктерінің ұсақ ақауларын айқындау КҚ 2.1.10 Ақаулану себептерін анықтау КҚ 2.1.11 Трансформатордың күрделі емес бөлшектеуін өткізу КҚ 2.1.12 Трансформатордың жəне оның жеке бөліктерінің ұсақ жөндеулерін жүргізу КҚ 2.1.13 І жəне ІІ габариттік күштік жəне арнайы трансформаторларды бірінші, екінші жəне үшінші жинау бойынша жұмыстарды орындау КҚ 2.1.14 Аз қуатты трансформаторларды пайдалану КҚ 2.2.1 Кескіш құрал-саймандар мен керек жарақтарды іріктеу КҚ 2.2.2 Керек-жарақ пен құралдарды орнату жəне ауыстыруды орындау КҚ 2.2.3 Сынама бөлшектерді өңдеуді орындау КҚ 2.2.4 Бөлшектерді техникалық бақылау бөліміне өткізу КҚ 2.2.5 Жұмыс барысында білдектерді жөндеу мен реттеуді орындау КҚ 2.2.6 Білдектерді жөндеуге қатысу КҚ 2.2.7 Көтеру-тасымалдау жабдықтарын басқару КҚ 2.2.8 Көтеру, орнын ауыстыру, орнату жəне қатарлап салу үшін жүктерді строптау мен байлауды жүзеге асыру КҚ 2.2.9 Білдектердің тоқтап қалуын есепке алу журналын жүргізу КҚ 2.2.10 Гигиена мен еңбек қорғауға қойылатын талаптарды сақтау КҚ 2.2.11 Бір түрлілі білдектерді қызметтендіру КҚ 2.2.12 Кесетін, бұрама сомын кескіш жəне бұрандама кескіш білдектерді баптау КҚ 2.2.13 Білдектердің жұмыс дəлдігін тексеру КҚ 2.2.14 Автоматтарды жəне жартылай автоматтарды реттеу КҚ 2.2.15 Бір шпиндельді жəне көп шпиндельді токарлық автоматтарды жəне көп кесікті көлденең жартылай автоматтарды баптау КҚ 2.2.16 Эксцентрикті, шойын тоқпақтарды жəне жұдырықшыларды іріктеу КҚ 2.2.17 8-10 квалитеттер (2-4 дəлдік класымен) бойынша мерзімді түрде қайталанатын ауыспалар саны көп жай жəне күрделілігі орташа бөлшектерді өңдеу үшін арналған токарлықревольверлік білдектерді баптау КҚ 2.2.18 Бұрғылардың жырашықтарын фрезерлеу үшін арналған автоматтардың арнайы білдектерін баптау КҚ 2.3.1 Бөлшектерді механикалық өңдеудің режимдері мен технологиялық реттілігін белгілеу КҚ 2.3.2 Технологиялық немесе нұсқама картасы бойынша кескіш жəне өлшеуіш құрал-саймандар мен керек-жарақтарды іріктеу КҚ 2.3.3 Керек-жарақ пен құрал-саймандарды орнату жəне ауыстыру КҚ 2.3.4 Баптаудан кейін сынама бөліктерін өңдеу жəне оларды техникалық бақылау бөліміне тапсыру КҚ 2.3.5 Жұмыс барысында білдектерді баптауды жəне жөндеуді орындау КҚ 2.3.6 Білдектерді жөндеуге қатысу КҚ 2.3.7 Көтеру-тасымалдау жабдығын басқару КҚ 2.3.8 Көтеру, орнын ауыстыру, орнату жəне қатарлап салу үшін жүктерді строптау жəне байлауды жүзеге асыру КҚ 2.3.9 Білдектің тоқтап қалуын есепке алу журналын жүргізу КҚ 2.3.10 Гигиена мен еңбек қорғауға қойылатын талаптарды сақтау, жазым жағдайларда алғашқы көмек көрсету КҚ 2.3.11 Кескіш, бұрама сомын кескіш жəне бұрандама кескіш білдектерді жəне жалғыз шпиндельді жəне көп шпиндельді токарлық автоматтар мен көп кесікті көлденең жартылай автоматтарды баптау КҚ 2.3.12 Білдектерді баптауға байланысты қажетті есеп орындау КҚ 2.3.13 Қолданыстағы жабдықта қызмет ететін жұмысшыларға нұсқаулық жүргізу КҚ 2.4.1 Слесарлық, слесарлық-жинақтау, балташылық жəне электр монтаждық жұмыстарын орындау КҚ 2.4.2 Кабельді төсеу /35кВ дейін кернеудегі/ КҚ 2.4.3 Такелаждық жұмыстарды орындау барысында операциялардың реттілігін сақтау КҚ 2.4.4 Сызбалар мен нобайларды, электр сұлбаларды оқу КҚ 2.4.5 Типтік электр жабдықтар мен аспаптардың құрылғысын, құрылымын реттеу КҚ 2.4.6 Типтік электр жабдығы мен аспаптарға техникалық қызметтендіру жəне диагностикалау КҚ 2.4.7 Ауыл шаруашылығы өндірісінің электр жабдығын жəне аспаптарын диагностикалау , техникалық қызмет көрсету, ұсақ жəне орташа жөндеу жұмыстарын орындау КҚ 2.4.8 Еденнен басқарылатын крандарды, қарапайым жүк көтергіш құралдарды қолдану арқылы такелаждық жұмыстарды орындау КҚ 2.4.9 Электр шамаларын өлшеу КҚ 2.4.10 Электр жарықтандыру сұлбадағы жəне технологиялық жабдықтардың қарапайым сұлбасындағы ақауларын жою КҚ 2.5.1 Стандарттарға сəйкес сызбаларды , схемаларды құру жəне оқу, анықтамалық əдебиетін пайдалану КҚ 2.5.2 Материалдың беріктігіне жəне қажуына есеп жүргізу КҚ 2.5.3 Өндірістің технологиялық процесін жүргізу КҚ 2.5.4 Металды дəнекерлеу жəне кесу, балқытып біріктіру жұмыстарын жүргізу КҚ 2.5.5 Сертификаттау жəне стандарттарды қолдану КҚ 2.5.6 Компьютерлік техниканы, ақпараттық қорғаныс құралдарын қолдану КҚ 2.5.7 Электр қозғалтқыштарын жөндеу КҚ 2.5.8 Электр қозғалтқыштардың жұмысын бақылау жəне реттеу КҚ 2.5.9 Электр қозғалтқыштарды жұмысқа дайындау КҚ 2.5.10 Электр қозғалтқыштарды баптау КҚ 2.5.11 Жөнделген электр қозғалтқыштардың байқауын жүргізу КҚ 2.5.12 Еңбек қорғау жөніндегі қауіпсіздік ережелерін сақтау КҚ 3.6.1 Жобалық –конструкторлық, технологиялық жəне басқа техникалық құжаттарды рəсімдеу КҚ 3.6.2 Механикалық жүйелер элементтерінің беріктігін тексеру есебін жүргізу КҚ 3.6.3 Түрлі электр жүйелерінің параметрлерін есептеу КҚ 3.6.4 Берілген шарттар бойынша типтік электрондық құрылғыларды есептеу КҚ 3.6.5 Өндіріс қызметінде нақты қолдану үшін материалдарды қасиетінің анализі негізінде таңдау КҚ 3.6.6 Негізгі өнімдер жəне процестердің түрлеріне нормативтік құжаттардың талаптарын қолдану КҚ 3.6.7 Өлшеу схемаларын құру, анықтамалық материалдар бойынша өлшеу құралдарын таңдау жəне əр түрлі электр шамаларын белгіленген дəлдігімен өлшеу КҚ 3.6.8 Электр жабдықтарын үйлестіру, пайдалану жəне техникалық күтуін ұйымдастыру жəне орындау КҚ 3.6.9 Ақауларын, пайдалану жағдайларын талдау КҚ 3.6.10 Электр жəне электромеханикалық жабдықтарды орналастыру жоспарын жасау жəне жұмыс орнын ұйымдастыруды жүзеге асыру КҚ 3.61.11 Салалық электр жəне электромеханикалық жабдықтарды пайдалану жəне техникалық қызметтендіру маршруттық-технологиялық картасын толтыру КҚ 3.6.12 Тұрмыстық машиналар мен аспаптарды техникалық күту жəне жөндеуін ұйымдастыру КҚ 3.6.13 Электр жабдықтары, тұрмыстық машиналар мен аспаптар жұмысының тиімділігін бағалау КҚ 3.6.14 Кəсіптік қызметінде бағдарламалық қамтылуды пайдалану КҚ 3.6.15 Компьютерлік жəне телекоммуникациялық құралдарын қолдану КҚ 3.6.16 Аспаптар мен элементтердің жөндеу кестесін құру КҚ 3.7.3 Блоктау жəне сигналдау жүйелерінің журналын жүргізу КҚ 3.7.4 Электр жабдығын ұтымды пайдалану жəне жөндеу жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру КҚ 3.7.5 Жоспарлы-ескертпе жөндеу жұмыстардың кестесін құру КҚ 3.7.6 Блоктау жəне сигналдау жүйелерін дəлдеу КҚ 3.7.7 Автоматика құралдарын баптау мен реттеуді орындау КҚ 3.7.8 Автоматика жүйесінің үздіксіз жұмысын жүзеге асыру КҚ 3.7.9 Электр қондырғыларын жəне аспаптарын монтаждау КҚ 3.7.10 Еңбек қорғау жөніндегі қауіпсіздік ережелерін сақтау КҚ 3.8.1 Үздіксіз технологиялық процесін ұйымдастыру КҚ 3.8.2 Өндірісті жөндеу жұмыстармен қамтамасыз ету КҚ 3.8.3 Өндірістің технологиялық сұлбасын құру КҚ 3.8.4 Оқшауланған сымдар мен кабельдерді сынақтау КҚ 3.8.5 Техникалық есептеулер жүргізу КҚ 3.8.6 Технологиялық карта құрастыру КҚ 3.8.7 Өндірістік-техникалық құжаттамасын рəсімдеу КҚ 3.8.8 Престелген материалды қалындығы бойынша сұрыптау, бөлшектеу жəне стеллажға қалау КҚ 3.8.9 Жүктелген күштік трансформаторлардың бұрып жібергішінің жəне орамасының сұлбасын оқшаулау КҚ 3.8.10 Жоғары біліктілікті слесарьдың жетекшілігімен орамалар мен бөлшектерді əзірлеу

2.2-111502 2-Автоматтар мен жартылай автоматтарды реттеуші

2.3-111503 2-Аккумулятор өндірісіндегі жартылай автоматты қондырғыларды реттеуші

2.4-111504 2-Электр жабдықтарын жөндейтін жəне қызмет көрсететін электромонтер

2.5-111505 2-Электр қозғалтқыш моторисі

3. Орта 3 . 6 - 1 1 1 5 0 6 буын 3-Электромаманы механик (барлық атаулары)

3.7 -111507 3-Техникмеханик

3.8-111508 3- Техниктехнолог

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Қазақстан Республикасы Білімдер жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі № 150 бұйрығына 195-қосымша

Білім коды мен бейіні: 1100000 – Көлік (салалар бойынша) Мамандығы: 1117000 – Электрондық техника өндірісіне арналған жабдық Біліктілігі: 111701 2 - Технологиялық жабдықты реттеуші (электрондық техника өндірісі)* Оқыту нысаны:күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 2 жыл10 ай негізгі орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Оқыту уақытының көлемі(сағат) Олардың ішінде

Бақылау нысаны Циклдер мен пəндердің индексі

Циклдер мен пəндердің атауы

42 354 150 204

30 122 64 58

1,2,3 1,2,3,4,5,6 1,2,3,4,5,6

56 56 1512 360 936 216 72 36 24 12 4320

Консультациялар

Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек

Ф

Факультативтік сабақтар Барлығы

Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 4760

Ескерту: ЖБП– Жалпы білімдер беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭПƏлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП –білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Қазақстан Республикасы Білімдер жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі № 150 бұйрығына 196-қосымша

Білімдер коды мен бейіні: 1100000 – Көлік (салалар бойынша) Мамандығы: 1117000 – Электрондық техника өндірісіне арналған жабдықтар Біліктілігі: 111701 2 - Технологиялық жабдықты реттеуші(электрондық техника өндірісі)* Оқыту нысаны: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 1 жыл10 ай жалпы орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары

Қажетті ақпаратты жинақтау жəне жүйелеу Өртке қарсы шараларды атқару Технологиялық процестермен қарастырылған əрекетті орындау Қызметті іске асыру құралдарын жəне ең тиімді тəсілдерін таңдау Техника қауіпсіздігі ережесін сақтау

72 476 214 262

1,2 1 5 2

К

Циклдер мен пəндердің индексі

Құзырет коды Базалық құзыреттер (БҚ) БҚ 1 Өмір бойы өз білімі мен шеберлігін жаңалау; БҚ 2 Нəтижелі сапалы жұмыс істеу

Конкурстық комиссия төрағасының, төраға орынбасарының, мүшелері мен хатшысының қолдары.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Іскерліктер: КҚ 3.6.7 - Белгілеуіш жəне өлшеуіш құрал-саймандармен КҚ 3.7.3 қолдану; КҚ 3.8.10 - қолмен электр балқытып біріктіру аппаратурасын қолдану; - токарлық жəне фрезер станоктарда жұмыс атқару; - муфтада жалғастыру үшін кабель тарқату Дағдылар: -бөлшектерді белгілеу жəне өңдеу; - болаттан жасалған бөлшектерді балқытып біріктіру - кабель ұштарын бітеу - кабель ұштарын жалғастыруға дайындау

Ескерту: 1 Кесте. Базалық құзыреттер

2. Мынадай əлеуетті өнім берушілердің өтінімдері конкурсқа қатысуға жі берілді:___________________________________________________________. (рұқсат беру туралы хаттамаға сəйкес конкурсқа жіберілген əлеуетті өнім берушілердің конкурсқа қатысуға өтінімдерін көрсету) 3. Конкурстық комиссия өлшемдерге сəйкес қарастыру нəтижелері бойынша ашық дауыс беру жолымен былай деп ШЕШТІ: 1) конкурстың жеңімпазы ретінде __________________________________ (конкурсқа қатысушының атауы мен орналасқан жерін, сондай-ақ ол жеңімпаз деп танылған шарттарды көрсету) танылсын;

Астана қаласы

Техникалық жəне кəсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік білім беретін оқу бағдарламаларын бекіту туралы

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларына 5-қосымша

1. Мынадай құрамдағы конкурстық комиссия:______________________. (конкурстық комиссияның құрамын көрсету)

№150

+ +

5,6 3,4 3,4

Циклдер жəне пəндердің атаулары

Бақылау нысаны

1 ЖГП 00

2 Жалпы гуманитарлық пəндер

ЖГП 01 ЖГП 02

Кəсіби орыс тілі Кəсіби шетел тілі

3

ЖГП 03 ЖГП 04 ЖКП 01 ЖКП 1.1 ЖКП 1.2 ЖКП 1.3 ЖКП 1.4

Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Электротехника негіздері Нарықтық экономика негіздері Информатика жəне өндiрiстi автоматтандыру негiздерi ЖКП 1.5 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пəндер АП 01 Электрондық техника АП 02 Электрондық жабдықты құрастыру технологиясы БҰАП 00 Бiлiм беру ұйымы анықтайтын пəндер ӨО 00 Өндiрiстiк оқыту АА 00 Аралық аттестаттау ҚА 00 Қорытынды аттестаттау ҚА 01 Қорытынды аттестаттау Қ А 0 2 Кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне (КДДБ) біліктіліктіберу Барлығы: К Консультацииялар Ф Факультативтік сабақтар

Оқу уақытының көлемі(сағат)

8

9

10

Оның ішінде

5 400

6 114

286

+ +

72 64

22 20

50 44

1,2 1,2

+ +

80 184 360 72 90 108 54

72 94 4 30 38 -

8 184 266 68 60 70 54

1,2 1,2,3

36 848 398 450 48 1152 36 36 24 12

22 254 120 134

14 594 278 316

+

4

Семестрлер бойынша бөлу*

77

+ +

11 1,2,3,4 1,2,3,4 1,2 2,3 1 2 1,2,3,4 1,2 1,2,3,4 1,2,3 2 2 1,2 1,2,3,4

бақылау жұмыстарының саны

Жиыны 889 5

+ +

10

курс тық жоба (жұмыс) Емтихан

46

+ + + +

теориялық сабақтар

66

+ +

практикалық (зертханалықпрактикалық) сабақтар

22

Конкустық комиссия төрағасының, төраға орынбасарының, мүшелері мен хатшысының қолдары.

Конкурс қорытындылары туралы хаттама ______________________________________________________________ (конкурстың атауы) ___________________________ ________________________ (өткізілген орны) (уақыты мен күні)

барлығы

134 0

+ + + + +

9 636 72 72 50 10 8 18 62 30 42 36 6 6 144 80 260 72 72 116 648 288 276 184 64 42 66 42 42 30 62 40

+ +

+ +

7

1,2 1,2 1,2 1 1 1,2,3,4 1,2,3,4

2880 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 3312

Барлығы:

Ескерту: ЖБП– жалпы білімдер беретін пəндер; ЖГП– жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭПəлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білімдер беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Қазақстан Республикасы Білімдер жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі № 150 бұйрығына 197-қосымша

Білімдер коды мен бейіні: 110000 – Көлік (салалар бойынша) Мамандығы: 1117000 – Электрондық техника өндірісіне арналған жабдықтар Біліктілігі: 111702 3 - Техник-электроник Оқыту нысаны:күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 3 жыл10 ай негізгі орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары Циклдер мен пəндердің индексі

Циклдермен пəндердің атаулары

1 ЖБП 00 ЖБП 01 ЖБП 02 ЖБП 03 ЖБП 04 ЖБП 05 ЖБП 06 ЖБП 07 ЖБП 08 ЖБП 09 ЖБП 10 ЖБП 11 ЖБП 12 ЖБП 13 ЖБП 14 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ƏЭП 00 ƏЭП 01 ƏЭП 02 ƏЭП 03 ƏЭП 04 ƏЭП 05 КП ЖКП01 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04 ЖКП 05 ЖКП 06

2 Жалпы білімдер беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Дүниежүзілік тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Дене тəрбиесі Алғашқы əскери дайындық Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби орыс тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Саясаттану мен əлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Кəсіптік пəндер Жалпы кəсіптік пəндер Мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізу Инженерлік графика Техникалық механика Электротехника негіздері Материалтану Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Есептеу техникасы Өлшеуіш техника Сала экономикасы Менеджмент Еңбекті қорғау Арнайы пəндер Вакуум техникасы Электрондық техника өндірісінің технологиясы Электрондық техника өндірісіндегі технологиялық жабдықтар Технологиялық жабдықтарды пайдалану Технологиялық жабдықтарды техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Өндірістің технологиялық үрдісін автоматтандыру Бiлiм беру ұйымы анықтайтын пəндер

ЖКП 07 ЖКП 08 ЖКП 09 ЖКП10 ЖКП 11 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 АП 05 АП 06 БҰАП 00 КП 00 КП 01

Бақылау нысаны

Кəсiптік практика Оқу практикасы (алғашқы кəсiби дағдыларды алу үшiн) КП 02 (Мамандықтың бейіні бойынша) технологиялық практиканы алу КП 03 Өндiрiстiк диплом алдындағы практика (материалдардың жиыны жəне дипломдық жобаны əзiрлеу) АА 00 Аралық аттестаттау ҚА 00 Қорытынды аттестаттау ҚА 01 Қорытынды аттестаттау ҚА 02 Кəсіптік дайындық деңгейін бағалау жəне (КДДБ) біліктілік беру Міндетті оқытудың қорытындысы: К Консультациялар Ф Факультативтік сабақтар Барлығы:

3

4

+ + + + +

+

+ + +

5 + + +

+

+

+ + + + +

+ +

+ +

6

+ + + + + + + +

+ + +

+

+ + + + + + + + +

+

+ +

+ + + + +

+

+

+

+

6 8

8

Оқыту уақытының көлемі(сағат)

теориялық сабақтар

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 8-қосымша

Осы шешімге дауыс бергендер: Жақтаушы дауыс________(конкурстық комиссия мүшелерінің Т.А.Ə.) Қарсы дауыс __________(конкурстық комиссия мүшелерінің Т.А.Ə.)

«МГҚК «ҚазҚұрылысСервис» АҚ

+ + +

+

8 812 84 84 26 70 52 42 94 46 94 80 34 34 12 60

практикалық (зертханалықпрактикалық) сабақтар курстықжоба (жұмыс) Семестрлер бойынша бөлу*

Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., қызметін көрсету)

4. Конкурсты ұйымдастырушы конкурсқа қатысуға рұқсат беру туралы хаттаманы комиссия отырысы күнінен бастап күнтізбелік екі күннен кешіктірмей интернет-ресурста орналастырады.

479

+ + +

7 1448 156 156 76 80 60 60 156 76 136 116 40 40 156 140 260 72 72 116 936 460 106 108 72 102

Барлығы

Білім беру ұйымдарының білім алушыларын тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметті берушіні таңдау конкурсына қатысатындығынан жəне ___________________________________________ (көрсетілетін қызметтердің атауы) қызмет көрсетуге əзір екендігінен хабардармыз. ________ж. «___»______________ жоғарыда аталған конкурсты өткізу жөніндегі конкурстық құжаттамада əлеуетті өнім берушілердің банктік кепілдік түрінде конкурстық өтінімді қамтамасыз етуді енгізуі көзделген. Осыған байланысты біз_______________________осы арқылы өзімізге (банктің атауы) Сіздің талап етуіңіз бойынша Сіздің ақы төлеуге жазбаша талабыңызды, сондай-ақ өнім беруші: конкурсқа қатысуға өтінім берудің соңғы мерзімі өткеннен кейін конкурсқа қатысуға өтінімді кері қайтарып алғанын; конкурс жеңімпазы деп танылған өнім берушінің қызмет көрсету туралы шарт жасасудан жалтарғанын; қызмет көрсету туралы шарт жасасып, конкурстық құжаттамада белгіленген шартты орындауға қамтамасыз етуді енгізу жəне (немесе) енгізу мерзімі туралы талаптарды орындамағанын не уақтылы орындамағанын жазбаша растауды алысымен ____________________________________________________тең (сомасы цифрлармен жəне жазбаша) соманы Сізге төлеуге қайтарылмайтын міндеттеме аламыз. Осы кепілдік міндеттеме конкурстық өтінімдер бар конверттерді ашқан күннен бастап күшіне енеді жəне өнім берушінің конкурсқа қатысуға конкурстық өтінімі қолданылатын соңғы мерзімге дейін қолданылады жəне, егер Сіздің жазбаша талабыңызды біз ________ аяғына дейін алмасақ, осы құжат бізге қайтарылатындығына немесе қайтарылмайтындығына қарамастан, толық жəне автоматты түрде күшін жояды. Егер конкурстық өтінімнің мерзімі ұзартылған болса, онда бұл кепілдік міндеттеме сондай мерзімге ұзартылады. Осы кепілдік міндеттемеге байланысты туындайтын барлық құқықтар мен міндеттемелер Қазақстан Республикасының заңнамасымен реттеледі.

216

+

6

сынақ Барлығы

№_________кепілдік міндеттеме ______________________________ ____ж. «___»__________________ (орналасқан жері) Біз бұдан əрі «өнім беруші» деп аталатын _________________________, (əлеуетті өнім берушінің атауы) ______________________________________________ұйымдастырған (конкурсты ұйымдастырушының атауы)

55

+ +

5 + +

Курстық жоба (жұмыс)

Банктік кепілдік ______________________________________________________________ (банктің атауы мен деректемелері) Кімге:________________________________________________________ (конкурсты ұйымдастырушының атауы мен деректемелері)

1. Мынадай құрамдағы конкурстық комиссия: ______________________________________________________________ (конкурстық комиссияның құрамын көрсету) __________________________________ білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша қызмет көрсету жөніндегі конкурсқа қатысу ға______________________________________ өтінімдерді қарады. 2. Конкурсқа қатысуға өтінімдер берудің соңғы мерзімі өткенге дейін белгіленген мерзімде өтінім берген мынадай əлеуетті өнім берушілердің:_________________________________________________ ____________________________________________________________ (конкурстық өтінімдер берудің соңғы мерзімі өткенге дейін конкурстық өтінімдер берген барлық əлеуетті өнім берушілердің атауы, мекенжайы, конкурсқа қатысуға өтінім берген уақыты көрсетіледі) конкурсқа қатысуға өтінімі конкурстық комиссия отырысының барлық қатысушыларына жарияланған. 3. Конкурсқа қатысуға арналған мынадай конкурстық өтінімдер конкурсқа қатысуға жіберілмейді:_______________________________________ _________________________________________________________________ (себебін көрсете отырып, конкурсқа қатысуға конкурстық өтінімдері қабылданбаған əлеуетті өнім берушілер (оның деректемелері) көрсетіледі: конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес келмейді, Орта білім беру ұйымдарында тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметті берушіні таңдау қағидаларының 19-тармағына сəйкес келмейді). 4. Əлеуетті өнім берушілердің конкурстық құжаттаманың талаптарына сəйкес келетін конкурстық өтінімдері ___________________________________. (барлық əлеуетті өнім берушілердің тізбесі көрсетіледі) Конкурстық комиссия конкурсқа қатысуға берілген өтінімдерді қарау нəтижелері бойынша ашық дауыс беру жолымен былай деп ШЕШТІ: 1. Мынадай əлеуетті өнім берушілер конкурсқа қатысуға жіберілсін:_______________________________________________________ (конкурсқа қатысуға жіберілген əлеуетті өнім берушілердің тізбесін көрсету) 2. Мынадай əлеуетті өнім берушілер конкурсқа қатысуға жіберілмесін:____________________________________________________ (конкурсқа қатысуға жіберілмеген əлеуетті өнім берушілердің тізбесін көрсету) 3. Конкурсқа қатысуға əлеуетті өнім берушілердің конкурстық құжаттамаларын қарау орны, күні, уақыты __________________________ ______________белгіленсін.

755 5

+

4

емтихан

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 7-қосымша

Конкурсқа қатысуға жіберу туралы хаттама ________________________________________________________________ (білім беру ұйымының атауы) білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау конкурсы __________________________ _________________________ (өткізілетін орны) (уақыты мен күні)

«Sinopec Engineering Атырау 2010( G r o u p ) С о . , L t d » қ., 2016 қазақстандық филиалы Атырау жж. облысы

3 + +

сынақ

Ескертпе: 4, 5-тармақтарда балдар əр маман үшін қойылады.

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау қағидаларына 4-қосымша

Оның ішінде: бірінші екінші үшінші төртінші санат санат санат санат

2 Жалпы білімдер беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Дүниежүзі тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Дене тəрбиесі Алғашқы əскери дайындық Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби орыс тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Кəсіптік пəндер Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Электротехника негіздері Нарықтық экономика негіздері Информатика жəне өндiрiстi автоматтандыру негiздерi ЖКП05 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пəндер АП01 Электрондық техника АП02 Электрондық жабдықты құрастыру технологиясы БҰАП 00 Бiлiм беру ұйымы анықтайтын пəндер ӨО 00 Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика КП 00 КП 01 Оқу практикасы (алғашқы кəсіби дағдыларын алу үшін) КП 02 Технологиялық практика (мамандық бейіні бойынша) Өндірістік диплом алды КП 03 практикасы(материалдардың жиыны жəне дипломдық жобаны əзiрлеу) АА 00 Аралық аттестаттау ҚА 00 Қорытынды аттестаттау ҚА 01 Қорытынды аттестаттау ҚА02 Кəсіптік дайындық деңгейін бағалау жəне (КДДБ) біліктілікберу Міндеттті оқытудың қорытындысы

бақылау жұмыстарының саны

5-разряд жəне (немесе) жоғарғы білім (3 балл) Бір маман Бар ғана бар (1 балл) (2 балл) 10-нан 30- 30-дан 50ға дейін ас ге дейін ас атауы атауы (2 балл) (3 балл) Жалдамалы Жеке көлік көлігінің болуы (3 балл) (5 балл)

Квота (адам)

1 ЖБП 00 ЖБП 01 ЖБП 02 ЖБП 03 ЖБП 04 ЖБП 05 ЖБП 06 ЖБП 07 ЖБП 08 ЖБП 09 ЖБП 10 ЖБП 11 ЖБП 12 ЖБП 13 ЖБП 14 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 КП ЖКП 00 ЖКП01 ЖКП02 ЖКП03 ЖКП04

емтихан

(0 балл)

(3 балл) Арнайы орта білім 4-разряд (2 балл)

Конкурстық комиссия төрағасының, оның орынбасарының, мүшелерінің жəне хатшысының Т.А.Ə., қолдары

Іске Іске асыру асыру орны мерзімі

Семестрлер бойынша бөлу*

(0 балл) Арнайы орта білім 3-разряд (1 балл) Технологтың, диетологтың болуы (4 балдан Жоқ аспайды) (0 балл) Шығарылатын өнімнің ассортименттік тізбесінің 10-нан бар-жоғы кем ас атауы (1 балл) Азық-түлікті санитариялық-эпидемиологиялық Көлік қорытындысы бар арнайы көлікпен жеткізу жоқ шарттары

Бар

Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту

Өтініш беруші

курстық жоба (жұмыс)

7

Жоқ

(2 балл)

Жобаның атауы

Барлығы

6

(0 балл)

«Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау жəне жаңғырту» басым жобасы бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2014 жылға арналған квоталар

теориялық сабақтар практикалық (зертханалықпрактикалық) сабақтар

5

Балдар Əр жылға 1 балдан, бірақ 5 балдан аспайды Жоқ Бар

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 12 наурыздағы № 232 қаулысына қосымша

курстық жоба (жұмыс)

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау критерийлері

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

сынақ

Орта білім беру ұйымдарында білім алушыларды тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерді берушілерді таңдау жөніндегі үлгілік конкурстық құжаттамаға 6-қосымша

олардың қосалқы мердігерлік ұйымдарындағы төртінші санатқа жатқызылатын қызметкерлердің тізімдік санының 70 %-нан кем болмауы тиіс». 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

бақылау жұмыстарының саны

Күні Басшының қолы _____________________ М.О. (Т.А.Ə., лауазымын көрсету)

берушілердің атауы, мекенжайы) Мынадай əлеуетті өнім берушілердің конкурсқа қатысуға өтінімдері (конкурсқа қатысуға өтінімдерді берудің түпкілікті мерзімі өткеннен кейін конкурсқа қатысуға өтінімдерді ұсынған барлық əлеуетті өнім берушілердің атауы, мекенжайы көрсетіледі) негізінде (ашылмау себебі көрсетілсін) ашылмай қайтарылды. Белгіленген мерзімде конкурстық өтінімдерді берудің соңғы мерзімі өткенге дейін конкурстық өтінімді ұсынған мынадай əлеуетті өнім берушілердің конкурсқа қатысуға өтінімдері: ______________________________________________________________ (конкурстық өтінімдерді берудің соңғы мерзімі өткенге дейін конкурстық өтінімдер ұсынған барлық əлеуетті өнім берушілердің атауы, мекенжайы, конкурсқа қатысуға өтінімді беру уақыты) ашылды жəне конкурстық өтінімдерді ашу кезінде барлық қатысушы жəне комиссия конкурсқа қатысуға рұқсат берген адамдарға жарияланған ______________________________________________________қамтиды (конкурстық өтінімді құрайтын құжаттардың бар немесе жоқтығы туралы ақпарат жəне конкурстық өтінімдер ашылған кезде жарияланған басқа ақпарат) Конкурстық өтінімдерді ашқан кезде мынадай əлеуетті өнім берушілер қатысты (олар қатысқан жағдайда): _________________________________________________________________ (конкурсқа қатысуға өтінімдерді ашқан кезде қатысқан барлық əлеуетті өнім берушілердің атауы, мекенжайы)

емтихан

(Соңы. Басы 14-бетте).

2. Əлеуетті өнім беруші қызмет көрсету үшін ресурстардың бар екені туралы қосымша мəліметтерді көрсетеді. Бiлiктiлiгi туралы барлық мəлiметтердiң дұрыстығын растаймын.

№ Критерийлер 1 Конкурстың нысанасы болып табылатын қызмет көрсету нарығындағы тəжірибесі 2 Экологиялық менеджмент жүйесін қанағаттандыратын тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметке қолданылатын сəйкестік сертификатының бар-жоғы 3 Тамақтандыруды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметке қолданылатын менеджмент сапасы жүйесі сертификатының бар-жоғы 4 Аспазшылардың біліктілігі (10 балдан аспайды)

15

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

7 1448 156 156 76 80 60 60 156 76 136 116 40 40 156 140 356 76 76 204 1180 040 332 336 440 332 1940 866 70 76 90 90 72 72

8 812 84 84 26 70 52 42 94 46 94 80 34 34 12 60 60 20 20 20 110 24 20 22 24 20 1164 512 40 46 54 54 42 42

9 636 72 72 50 10 8 18 62 30 42 36 6 6 144 80 296 56 56 194 70 16 12 14 16 12 728 354 30 30 36 36 30 30

72 90 90 72 72 1074 178 240 242

42 54 54 42 42 644 107 144 145

30 36 36 30 30 430 71 96 97

190 224

114 134

76 90

1074 644 72 1692 576 900 216

430

10

11 1,2 1,2 2 1,2 3 1 2 1,2 1,2 1,2 1,2 2 1,2,3,4 1,2 3,4,5 4,5,6 2 4 5 5 3 2,3 3 4 8 3,4 3,4 4,5 3,4 4,5,6 3 6,8 5,6 5,6,8 5,6,8 5,6 5,6 4,5,6,7,8

4 8

36 36 24 12 5760 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 6588

Ескерту: ЖБП– жалпы білімдер беретін пəндер; ЖГП– жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭПəлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білімдер беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

(Жалғасы бар).


16

www.egemen.kz

Төраға

А. БАЙМЕНОВ.

«Келісілді» Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің Төрағасы ________________Ə. Смайылов 2013 жылғы 12 желтоқсан Қазақстан Республикас Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2013 жылғы 12 желтоқсандағы №06-7/181 бұйрығына 1-қосымша Əкімшілік деректерді жинауға арналған нысан Мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан өткен қызметкерлері туралы есеп 20___ жылғы есепті кезең Индексі: 1-ҚД Кезеңділігі: Жылдық Мəлімет ұсынатын тұлғалар қатары: орталық мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдар, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының мəслихат аппараттары мен ревизиялық комиссиялары, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аумақтық департаменттері Нысан қайда ұсынылады: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жəне оның аумақтық департаменттері Ұсыну мерзімі – əрбір жылдың бірінші айының 10-күніне дейін

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Өтті

Оқуға тиісті

Барлығы оқуға тиісті

Оның ішінде өткені МБА

«Б» корпусы Барлығы Мемлекеттік Басшы лауазымға қызметке алғаш алғаш кіргендер тағайындалғандар Оның ішінде Оның ішінде өткені өткені МБА ӨОО МБА ӨОО

Барлығы оқуға тиісті

Барлығы оқуға тиісті

«А» корпусы Алғаш кіргендер

10

Ескерту: Осы нысанды толтыру бойынша түсініктеме қосымшада көрсетіледі МБА - Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы ӨОО - Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік орталығы Ұйымның атауы __________________________________ Мекен-жайы __________________________________ Телефон __________________________________ Электрондық мекен-жайы _________________________ Орындаушының аты-жөні жəне жəне телефоны _______ Басшысы (аты, фамилиясы, тегі – болған Жағдайда көрсетіледі) _________________________ Мерзімі «___» ________ 20 __ ж Мөр орны Мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан өткен қызметкерлері туралы есепке қосымша Əкімшілік деректерді жинауға арналған нысанды толтыру жөніндегі түсініктеме Мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан өткен қызметкерлері туралы есеп 1. Жалпы ережелер 1. «Мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан өткен қызметкерлері туралы есеп» (бұдан əрі – Есеп нысаны) Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1457 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қызметшiлерiн даярлау, қайта даярлау жəне олардың біліктілігін арттыру қағидаларының 30-тармағын, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 3 желтоқсандағы № 280 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ереженің 15-тармағының 25) тармақшасын іске асыру мақсатында əзірленді. 2. Есеп нысаны бастапқы есепке алу ақпараттарының негізінде толтырылады жəне ұсынылады. 3. Есеп нысанына мемлекеттік органның басшысы, ал ол болмаған жағдайда оның міндеттерін атқаратын тұлға қол қояды. 4. Мемлекеттік органның орталық аппараты толтырылған Есеп нысанын мемлекеттік органның барлық ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің ақпараттарын жинақтап, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне (бұдан əрі – Агенттік). 2. Есеп нысанын толтыру бойынша түсініктеме 5. Есеп нысанының 1-бағанында қайта даярлаудан өтуге тиісті «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметіне алғаш кіргендердің саны көрсетіледі. 6. Есеп нысанының 2-бағанында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында (бұдан əрі – Академия) қайта даярлаудан өткен «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 7. Есеп нысанының 3-бағанында қайта даярлаудан өтуге тиісті «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметіне

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының 2013 жылғы 12 желтоқсандағы №06-7/181 бұйрығына 2-қосымша Əкімшілік деректерді жинауға арналған нысан Мемлекеттік органдардың біліктілікті арттырудан өткен қызметкерлері туралы есеп 20___ жылғы есепті кезең

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

Барлығы өтті

шетелдік білім беру ұйымдары барлығы

басқа білім беру ұйымдары

ӨОО

«Б» корпусы Келесі білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өтті ведомстволық білім беру ұйымдары

«А» корпусы Өтті

Барлығы оқуға тиісті

Индексі: 1-БА Кезеңділігі: Жылдық Мəлімет ұсынатын тұлғалар қатары: орталық мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдар, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының мəслихат аппараттары мен ревизиялық комиссиялары, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аумақтық департаменттері Нысан қайда ұсынылады: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі жəне оның аумақтық департаменттері Ұсыну мерзімі – əрбір жылдың бірінші айының 10-күніне дейін

Барлығы оқуға тиісті МБА

«Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 16 бабы 3-тармағының 2) тармақшасына жəне Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1457 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қызметшiлерiн даярлау, қайта даярлау жəне олардың бiлiктiлiгiн арттыру қағидаларының 30-тармағына сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 3 желтоқсандағы № 280 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ереженің 15-тармағының 25) тармақшасына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған əкімшілік деректерін жинауға арналған нысандар: 1) мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан өткен қызметкерлері туралы есеп осы бұйрықтың 1-қосымшасына сəйкес; 2) мемлекеттік органдардың біліктілігін арттырудан өткен қызметкерлері туралы есеп осы бұйрықтың 2-қосымшасына сəйкес бекітілсін. 2. Осы бұйрықтың 1-тармағында көрсетілген: 1) орталық мемлекеттік органдардың мəліметтері Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне (бұдан əрі – Агенттік) ұсынады; 2) жергілікті атқарушы органдардың, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының мəслихат аппараттары мен ревизиялық комиссияларының мəліметтері Агенттіктің тиісті аумақтық бөлімшелеріне ұсынылады деп белгіленсін. 3. Мемлекеттік қызмет персоналын басқару бөлімі (Ж.Ш. Сəрсенов): 1) заңнамамен белгіленген тəртіпте осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді жəне тіркелгеннен кейін оны бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялауды қамтамасыз етсін; 2) осы бұйрықты Агенттіктің ресми интернет-ресурсында орналастыру; 3) осы бұйрықтың 1-тармағында көрсетілген мəліметтерді орталық мемлекеттік органдардың жыл сайын есеп беру кезеңінен кейінгі айдың 10-күнінен кешіктірмей ұсынуын қамтамасыз етсін. 4. Агенттіктің аумақтық бөлімшелері есеп беру кезеңінен кейінгі айдың 10-күнінен кешіктірмей осы бұйрықтың 1-тармағында көрсетілген жергілікті атқарушы органдардың, облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының мəслихат аппараттары мен ревизиялық комиссияларының мəліметтерін Агенттіктің орталық аппаратына ұсынсын. 5. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Агенттік Төрағасының орынбасары Ə.А. Көмекбаевқа жүктелсін. 6. Осы бұйрық бірінші ресми жарияланған күннен бастап қолданысқа енеді.

шетелдік білім беру ұйымдары барлығы

«Мемлекеттік органдардың қайта даярлаудан жəне біліктілігін арттырудан өткен қызметкерлері туралы есеп» əкімшілік деректерін жинауға арналған нысандарды бекіту туралы»

МБА

2013 жылғы 12 желтоқсан №06-7/181 Астана қаласы

алғаш кіргендердің саны көрсетіледі. 8. Есеп нысанының 4-бағанында Академияда қайта даярлаудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметіне алғаш кіргендердің саны көрсетіледі. 9. Есеп нысанының 5-бағанында Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік оқыту орталықтарында (бұдан əрі – ӨОО) қайта даярлаудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметіне алғаш кіргендердің саны көрсетіледі. 10. Есеп нысанының 6-бағанында қайта даярлаудан өтуге тиісті «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік басшы лауазымына алғаш тағайындалғандардың саны көрсетіледі. 11. Есеп нысанының 7-бағанында Академияда қайта даярлаудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік басшы лауазымына алғаш тағайындалғандардың саны көрсетіледі. 12. Есеп нысанының 8-бағанында ӨОО қайта даярлаудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік басшы лауазымына алғаш тағайындалғандардың саны көрсетіледі. 13. Есеп нысанының 9-бағанында барлық қайта даярлаудан өтуге тиісті «А» жəне «Б» корпусының мемлекеттік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі. 14. Есеп нысанының 10-бағанында Академияда жəне ӨОО қайта даярлаудан өткен барлық «А» жəне «Б» корпусының мемлекеттік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі.

Барлығы оқуға тиісті

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің бұйрығы

13 наурыз 2014 жыл

12 13

Ескерту: Осы нысанды толтыру бойынша түсініктеме қосымшада көрсетіледі МБА - Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы ӨОО - Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік орталығы Ұйымның атауы __________________________________ Мекен-жайы __________________________________ Телефон __________________________________ Электрондық мекен-жайы _________________________ Орындаушының аты-жөні жəне жəне телефоны _______ Басшысы (аты, фамилиясы, тегі – болған Жағдайда көрсетіледі) _________________________ Мерзімі «___» ________ 20 __ ж Мөр орны Мемлекеттік органдардың біліктілікті арттырудан өткен қызметкерлері туралы есепке қосымша Əкімшілік деректерді жинауға арналған нысанды толтыру жөніндегі түсініктеме Мемлекеттік органдардың біліктілігін арттырудан өткен қызметкерлері туралы есеп 1. Жалпы ережелер 1. «Мемлекеттік органдардың біліктілігін арттырудан өткен қызметкерлері туралы есеп» (бұдан əрі – Есеп нысаны) Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1457 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қызметшiлерiн даярлау, қайта даярлау жəне олардың біліктілігін арттыру қағидаларының 30-тармағын, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 3 желтоқсандағы № 280 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі туралы ереженің 15-тармағының 25) тармақшасын іске асыру мақсатында əзірленді. 2. Есеп нысаны бастапқы есепке алу ақпараттарының негізінде өспелі қорытындымен толтырылады жəне ұсынылады. 3. Есеп нысанына мемлекеттік органның басшысы, ал ол болмаған жағдайда оның міндеттерін атқаратын тұлға қол қояды. 4. Мемлекеттік органның орталық аппараты толтырылған Есеп нысанын мемлекеттік органның барлық ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің ақпараттарын жинақтап, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне (бұдан əрі – Агенттік). 2. Есеп нысанын толтыру 5. Есеп нысанының 1-бағанында қайта даярлаудан өтуге тиісті «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 6. Есеп нысанының 2-бағанында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында (бұдан əрі – Академия) біліктілігін арттырудан өткен «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 7. Есеп нысанының 3-бағанында шетелдік білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 8. Есеп нысанының 4-бағанында Академияда жəне шетелдік білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі. 9. Есеп нысанының 5-бағанында қайта даярлаудан өтуге тиісті «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 10. Есеп нысанының 6-бағанында Академияда біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 11. Есеп нысанының 7-бағанында Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік орталықтарында біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 12. Есеп нысанының 8-бағанында ведомстволық білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 13. Есеп нысанының 9-бағанында басқа білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 14. Есеп нысанының 10-бағанында білім берудің шетелдік ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілерінің саны көрсетіледі. 15. Есеп нысанының 11-бағанында Академияда жəне Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру өңірлік орталықтарында, ведомстволық, шетелдік жəне басқа білім беру ұйымдарында біліктілігін арттырудан өткен «Б» корпусының мемлекеттік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі. 16. Есеп нысанының 12-бағанында «А» жəне «Б» корпусының біліктілігін арттырудан өтуге тиісті мемлекеттік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі. 17. Есеп нысанының 13-бағанында «А» жəне «Б» корпусының біліктілігін арттырудан өткен мемлекеттік қызметшілерінің жалпы саны көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 27 желтоқсан

№512

Астана қаласы

«Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2009 жылғы 13 шілдедегі № 338 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы бұйырамын: 1. «Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2009 жылғы 13 шілдедегі №338 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №5750 болып тіркелген, 2009 жылғы 11 желтоқсандағы №190 (1613), 2009 жылғы 25 желтоқсандағы №196 (1), 2010 жылғы 22 қаңтардағы №10 (1632) «Заң газеті» газетінде жарияланған) мынадай өзгерістер енгізілсін: осы бұйрықпен бекітілген Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларында: «Жоғары жəне жоғары білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми-педагогикалық қызметкерлері лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары» деген 2-бөлімде: «Жоғары оқу орны басшысының орынбасары (проректор)» деген кіші бөлімде: тоғызыншы бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: оқу, оқу-əдістемелік, ғылыми, халықаралық, инновациялық, стратегиялық жұмыс мəселелеріне жетекшілік ететін орынбасарлар үшін: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəрежесі немесе «Назарбаев Университеті» ДБҰ-да немесе шетелдің жоғары оқу орнында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтау қорытындылары бойынша берілген магистр академиялық дəрежесі, кемінде 5 жыл білім беру ұйымдарында басшылық лауазымдағы еңбек өтілі болуы немесе «Назарбаев Университеті» ДБҰ-да жəне/ немесе шетелдің жоғары оқу орнында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар (магистратура немесе PhD докторантура) бойынша оқуын аяқтаған жағдайда кемінде 3 жыл еңбек өтілі болуы тиіс;»; «Профессор» деген кіші бөлімнің он төртінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі, «қауымдастырылған профессор (доцент)» ғылыми атағы жəне ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Құқық қорғау органдарының, арнайы мемлекеттік органдардың жəне қорғаныс саласындағы мемлекеттік органның жоғары оқу орындарында Қазақстан Республикасының тиісті мемлекеттік органдарында басшы лауазымдарындағы қызмет өтілі кемінде 7 жыл немесе ғылыми-педагогикалық қызметтегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл, соның ішінде доцент қызметінде кемінде 1 жыл болуы тиіс»; «Кафедра меңгерушісі» деген кіші бөлімде: «Кафедра меңгерушісі» деген кіші бөлімнің атауы мынадай редакцияда жазылсын: «Кафедра меңгерушісі (Əскери кафедра бастығы)»; жиырмасыншы бөлік жаңа редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: əскери кафедра бастығының жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі жəне/немесе полковник əскери атағы, педагогикалық қызметкерлер лауазымдарында немесе əскери бөлім командирінің орынбасары жəне одан жоғары басшылық құрамда кемінде 5 жыл жұмыс өтілі болуы тиіс»; «Доцент» деген кіші бөлімде: «Доцент» деген кіші бөлімнің атауы мынадай редакцияда жазылсын: «Қауымдастырылған профессор (доцент)»; он жетінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі, ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Құқық қорғау органдарының, арнайы мемлекеттік органдардың жəне қорғаныс саласындағы мемлекеттік органның жоғары оқу орындарында Қазақстан Республикасының тиісті мемлекеттік органдарында басшы лауазымдарындағы қызмет өтілі кемінде 7 жыл немесе ғылыми-педагогикалық қызметтегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл, соның ішінде доцент қызметінде кемінде 1 жыл болуы тиіс»; «Аға оқытушы» деген кіші бөлімнің он төртінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі кемінде 3 жыл, оның ішінде оқытушы лауазымында кемінде бір жыл болуы немесе мамандығы бойынша практикалық жұмыстағы өтілі кемінде 5 жыл жəне/немесе ғылыми дəрежесі болуы тиіс.»; «Оқытушы (ассистент)» деген кіші бөлімнің оныншы бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары білімі, мамандығы бойынша еңбек өтілі кемінде 3 жыл жəне/немесе магистр академиялық дəрежесі.»; «4. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту, бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім беру жүйесінің, интернаттық жəне қосымша білім беру ұйымдарының педагог қызметкерлері мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының біліктілік сипаттамасы» деген бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «4. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту, бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім беру жүйесінің, интернаттық жəне қосымша білім беру ұйымдарының педагог қызметкерлері мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының біліктілік сипаттамасы Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының басшысы (меңгерушісі) Лауазымдық міндеттері: нормативтік құқықтық актілерге сəйкес мектепке дейінгі оқыту жəне тəрбие ұйымның (бұдан əрі – МДҰ) қызметін басқарады. Педагогикалық кеңеспен бірге белгіленген тəртіппен оқу жұмыс жоспарларын, негізгі (вариативті, авторлық), қосымша мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларын, ішкі тəртіп ережелерін əзірлеу мен бекітуді ұйымдастырады. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сəйкес білім беру бағдарламаларының іске асырылуын қамтамасыз етеді, оқу-тəрбие процесі барысында білім беру ұйымдарының тəрбиеленушілері мен қызметкерлерінің денсаулығы мен өмірінің қауіпсіздігіне қажетті жағдайлар жасайды. Білім беру ұйымын басқару құрылымын анықтайды, қаржылық, шаруашылық, ғылыми, əдістемелік жəне басқа да мəселелерді шешеді. Тəрбиеленушілердің контингентін қалыптастырады, оларды əлеуметтік қорғауды қамтамасыз етеді. Қоғамдық педагогикалық ұйымдар мен əдістемелік бірлестіктердің қызметіне ықпал етеді. Тəрбиеленушілердің денсаулығын сақтау мен нығайту, тамақтандыру жəне балаларға дəрігерлік қызмет көрсету үшін ұйымды қажетті жағдайлармен қамтамасыз етеді. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының мүлкі мен қаражатына заңнамада белгіленген тəртіппен иелік етеді, жыл сайын құрылтайшылардан түскен қаражат пен оның жұмсалуы туралы есеп береді. Оқу-материалдық базаны сақтау мен нығайтуды, есеп жүргізуді, санитарлық-гигиеналық тəртіптің, еңбекті қорғау жəне қауіпсіздік техникасы ережелерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Жұртшылықпен, ұйымдармен, атааналармен (оларды алмастырушылармен) өзара байланысты жүзеге асырады. Педагог кадрларды жəне көмекші қызметшілерді іріктеу мен орналастыруды жүзеге асырады, қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтарын əзірлейді. Кадрлардың кəсіби шеберліктерін арттыруға жағдай жасайды. Белгіленген тəртіппен қызметкерлерді аттестаттаудан өткізеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттықкоммуникациялық құзыретті меңгерген болуы тиіс. Педагогикалық кеңестің жұмысын басқарады. Мемлекеттік, қоғамдық жəне басқа да ұйымдарға мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымын танытады. МДҰ-ның қызметі туралы қажетті есеп дайындауды жəне ұсынуды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы «, «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы» Заңдары жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін; мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, педагогика жəне психологияны, педагогикалық ғылым мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, қаржышаруашылық қызметін, еңбек туралы заңнаманы, еңбекті қорғауды, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормаларын, санитарлық ережелер мен нормаларды, дəрігерге дейінгі медициналық көмектің негіздерін. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне мектепке дейінгі ұйымдардағы педагогикалық жұмыс өтілі: қалалық жерде 5 жылдан, ауылдық жерде 3 жылдан кем болмауы тиіс. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының əдіскері Лауазымдық міндеттері: Білім беру қызметін əдістемелік қамтамасыз етуді ұйымдастырады. Оқу, оқу-тақырыптық жоспарларын жəне пəндер мен оқу курстары бойынша бағдарламаларды құрастырады. Балаларға арналған білім беру бағдарламаларын таңдауға (əзірлеуге) қатысады, білім беру ұйымдарымен, балалар орталықтарымен жəне басқа да ұйымдармен ынтымақтастықты дамытады. Тəрбие мен оқытудың мазмұнын, нысанын, əдістері

мен құралдарын анықтауға көмек көрсетеді. Оқу-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеуді, рецензиялауды жəне бекітуге дайындауды ұйымдастырады. Зерттеулер мен əзірлемелердің жаңа бағыттарын қалыптастырады жəне жас топтары бойынша сабақтар ретін құрады. Алдыңғы қатарлы практикалық тəжірибені таратуды жəне енгізуді қамтамасыз етеді. Білім беру деңгейлерінің үздіксіздігі мен сабақтастығы принциптерін сақтау, ата-аналармен өзара ісəрекет жасау бойынша іс-шаралар ұйымдастырады. Жабдықтарды ауыстыру жəне қазіргі заманғы жабдықтарды сатып алу туралы ұсыныс енгізеді, топтарды оқу құралдарымен, ойыншықтармен, ойындармен жинақтауды ұйымдастырады. Оқу-əдістемелік жəне тəрбие жұмыстарының жағдайына талдау жасайды. Тəрбиешілер үшін ашық сабақтар, семинарлар, жеке жəне топ бойынша консультациялар, конкурстар мен көрмелер өткізеді, шығармашылық топтардың жұмысын ұйымдастырады, оқу-педагогикалық жəне əдістемелік əдебиеттердің деректер банкін жүргізеді, есепке алу жəне есеп беру құжаттамаларын уақытылы ресімдейді. Тəрбиешілердің, психологтардың, логопедтердің, музыкалық жетекшілердің, басқа да ұйым мамандарының өзара əрекеттесуін үйлестіреді. Балалардың білімдеріне, іскерліктеріне, дағдыларына талдау жасайды. Тəрбиеші лауазымына жəне олардың көмекшілеріне кадрларды іріктеу бойынша ұсыныстар енгізеді. Педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру жəне оларды аттестаттау жұмыстарын үйлестіреді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттықкоммуникациялық құзыретті меңгерген болуы тиіс. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы «, «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы» Заңдары жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, дидактика принциптерін, педагогика мен жас ерекшеліктер психологиясының негіздерін, тəрбие мен оқытудың жалпы жəне жеке əдістемелерін, оқу-бағдарламалық құжаттамаларды əзірлеу принциптері мен тəртібін, педагогикалық жұмыстың тиімді нысандары мен əдістерін анықтауды, жинақтау жəне енгізуді, балалардың медициналық-психологиялық-педагогикалық жəне жас ерекшелік анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері жəне жүйкепсихикалық қызметін, əдістемелік жəне ақпараттық материалдарды жүйелеу принциптерін, оқытудың аудиовизуалды жəне интерактивті құралдарына қойылатын негізгі талаптарды, еңбек туралы заңнама негіздерін, еңбекті қорғауды, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормаларын, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары, техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім жəне мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Санаттар бойынша біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары педагогикалық білім; біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: тиісті мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім жəне МДҰ тəрбиешісі лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем болмауы тиіс. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: оқуəдістемелік құжаттамаларды басылымға əзірлеуді жəне дайындауды ұйымдастыра білуі, педагогтердің əдістемелік бірлестіктерінің жұмысын ұйымдастыруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне МДҰ əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем болмауы тиіс. біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: оқуəдістемелік жұмысты талдау əдістемесін меңгеруі, шығармашылық семинарларды, əдістемелік бірлестіктерді басқара білуі, МДҰ-ның оқу-тəрбиелік жəне тақырыптық жоспарларын өз бетінше əзірлей білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі болуы жəне МДҰ-ның əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 4 жылдан кем болмауы тиіс. біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: ғылыми-зерттеу жəне эксперименттік жұмыстың əдістерін меңгеруі, білім беру процесінің өзекті проблемаларын шешу бойынша шығармашылық топтарды басқара білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі болуы жəне МДҰ-ның əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс; біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: оқуəдістемелік құжаттамаларды басылымға əзірлеуді жəне дайындауды ұйымдастыра білуі, педагогтердің əдістемелік бірлестіктерінің жұмысын ұйымдастыруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті мамандық бойынша техникалық жəне кəсіптік білімінің болуы жəне МДҰ-ның əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем болмауы тиіс; біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: оқуəдістемелік жұмысты талдау əдістемесін меңгеруі, шығармашылық семинарларды, əдістемелік бірлестіктерді басқара білуі, МДҰ-ның оқу-тəрбиелік жəне тақырыптық жоспарларын өз бетінше əзірлей білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті мамандық бойынша техникалық жəне кəсіптік білімінің болуы жəне МДҰ-ның əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 4 жылдан кем болмауы тиіс; біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты əдіскерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі тиіс, сонымен қатар: эксперименттік жұмыстың əдістерін меңгеруі, білім беру процесінің өзекті проблемаларын шешу бойынша шығармашылық топтарды басқара білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті мамандық бойынша техникалық жəне кəсіптік білімінің болуы жəне МДҰ-ның əдіскері лауазымындағы жұмыс өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс. Мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту ұйымының музыкалық жетекшісі Лауазымдық міндеттері: Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сəйкес музыкалық тəрбиелеу мен эстетикалық дамуды жүзеге асырады. Музыка аспаптарында ойнаудың техникасын шебер меңгерген. Музыка бойынша сабақтарды, балалар мерекелерін жəне басқа да мəденибұқаралық іс-шараларды ұйымдастырады жəне жүргізеді, музыкаға əуес дарынды балаларды анықтайды, балалармен жеке жұмыстар жүргізеді. Балалармен ойын əрекеттерін ұйымдастыруға қатысады, түрлі музыкалық-дидактикалық ойындарды өткізеді. Педагогикалық кеңестерді дайындауға, əдістемелік бірлестіктердің жұмысына қатысады. Балалармен жұмыс істеудің озық тəжірибиелерін енгізеді. Балаларды музыка бойынша тəрбиелеу мəселелері жөнінде ата-аналар мен тəрбиешілерге кеңестер береді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыретті меңгерген болуы тиіс. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заңдары жəне білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, мектепке дейінгі оқыту мен тəрбиелеудің жалпыға міндетті мемлекеттік стандартын, мектепке дейінгі оқыту мен тəрбиелеудің педагогикасы мен психологиясын, жас ерекшеліктер физиологиясы мен гигиенасын, балалардың жеке даму ерекшеліктерін, əртүрлі жастағы балалардың музыканы қабылдау мүмкіндіктері жəне моторикасын, жан дүниесін, балалар репертуарының музыкалық шығармаларын білуі, тəрбие жұмысының теориясы мен əдістемесін, музыкалық аспаптарда шебер ойнауды, дəрігерге дейінгі медициналық көмектің негіздерін, еңбек заңнамаларының негізін, еңбекті қорғаудың, техникалық қауіпсіздіктің, өртке қарсы қорғаныстың нормасы мен ережесін, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары, кəсіптік-техникалық, орта білімнен кейінгі (музыкалық, педагогикалық) білім. Санаттар бойынша біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары кəсіптік (музыкалық, педагогикалық) білім; біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: жоғары кəсіптік (музыкалық, педагогикалық) білімінің болуы жəне мектепке дейінгі ұйымның музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем болмауы тиіс; біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты музыка жетекшісіне қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектепке дейінгі жастағы балаларды музыкалық тəрбиелеу мен оқытудың қазіргі заманғы əртүрлі əдістерін, мектепке дейінгі жастағы балалардың музыкалық қабілетін дамыту диагностикасының элементтерін меңгеруі, баланың даму ортасын өзгертуге белсенді араласуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары кəсіптік (музыкалық, педагогикалық) білімі болуы, музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі 4 жылдан кем болмауы тиіс.

Біліктілігі жоғарғы деңгейдегі жоғарғы санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты музыкалық жетекшіге қойылатын барлық талаптарға жауап беруге, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балаларды қазіргі заманға сəйкес музыкалық оқыту мен тəрбиелеудің шығармашылық ізденісін жүзеге асыруы, балаларды музыкалық дамытудың өзіндік ерекше əдісі болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық немесе жоғары (музыкалық) білімі, музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: музыкалық жетекшіге қойылатын барлық талаптарға жауап беруге тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта, музыкалық) білім жəне МДҰ-ның музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санаттағы музыкалық жетекшіге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектепке дейінгі жастағы балаларды музыкалық тəрбиелеу мен оқытудың қазіргі заманғы əртүрлі əдістерін, мектепке дейінгі жастағы балалардың музыкалық қабілетін дамыту диогностикасының элементтерін меңгеруі, баланың даму ортасын өзгертуге белсенді араласуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік білімінің болуы жəне МДҰ музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты музыкалық жетекшіге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балаларды қазіргі заманға сəйкес музыкалық тəрбиелеу мен оқытудың шығармашылық ізденісін жүзеге асыруы, балаларды музыкалық дамытудың өзіндік ерекше əдісі болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік білімінің болуы жəне МДҰ музыкалық жетекшісі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жылдан кем болмауы тиіс. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының тəрбиешісі Лауазымдық міндеттері. Балалардың денсаулығын сақтау мен қорғау қызметін қамтамасыз етеді: тəрбиеші қызметінің денсаулық сақтау функциясын атқарады. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының талабына, жас ерекшелік топтарының үлгілік оқыту жоспары бойынша оқу қызметінің кестесіне сəйкес педагогикалық процесті жүзеге асырады, пəндік-дамытушылық ортаны қалыптастырады, балалардың шығармашылығына (ойындық, танымдық, қозғалыс, көркемөнер, еңбекке баулу жəне т.б.) жетекшілік етеді. Балалармен жұмыс істеу кезінде жекелей жəне бағыттық жағынан қарайды. Дамуында ауыту байқалатын балалармен түзеу қызметі саласында еңбек ететін мамандармен бірлесе жұмыс жасайды; жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын, оқу-əдістемелік əдебиеттерді зерделеу негізінде жəне топтағы балалардың жеке талаптарын ескере отырып тəрбие-білім беру жұмыстарын жоспарлайды. Тəрбиелеу мен оқыту қызметін қол жеткен жетістіктерді қорытындылай отырып жоспарлайды. Мүмкіндіктері шектеулі балалар мен қалыпты жағдайда дамып келе жатқан балалардың мектеп жасына жеткенде мүмкіндіктерінің тең дəрежеде болуын қамтамасыз ету үшін бірге тəрбиелеу жəне оқыту арқылы оларды əлеуметтендіруді жүзеге асырады. Мамандардың ұсынымдарын ескере отырып, мүмкіндігі шектеулі əрбір баламен жеке жұмыс жүргізеді. Тəрбиелеудің инновациялық технологиясын жəне оқытудың отандық жəне шетелдік ғылыми-зерттеу жұмыстарының, авторлық шығармалардың негізінде педагогикалық қызметтің жаңа бағыттарын зерделеумен жəне оны жұмыс барысында қолданумен шұғылданады. Ата-аналардың мектепке дейінгі бала тəрбиесі мен оқыту барысында туындаған сұрақтарына жауап беріп, көмек көрсетеді. Балалардың құқықтары мен қызығушылықтарын қорғайды. Компьютерлік сауаттылықты жəне ақпараттық-коммуникциялық құзыреттілікті жақсы меңгереді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңдарын жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерін, білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, жеке санитария мен гигиенаны, жас ерекшеліктер психологиясы мен педагогика негіздерін, мектепке дейінгі білім беру мəселелері бойынша əдістемелік құжаттарды, алғашқы медициналық көмек көрсетудің ережелерін, еңбекті қорғаудың жəне қауіпсіздік техникасын, санитариялық ережелерді. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық немесе техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары педагогикалық білім; біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім; біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: мектепке дейінгі тəрбиелеу мен оқыту ұйымының тəрбиешісіне қойылатын талаптарға жауап беруі, осы лауазымдағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс; біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маманға қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар мектеп жасына дейінгі балалардың дамуындағы диагностикалық құралдарды меңгеруі, пəндік-дамытушылық ортаны құруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім немесе техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі білімі жəне мектепке дейінгі тəрбиелеу мен оқыту ұйымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс; біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар мектеп жасына дейінгі балаларды тəрбиелеу мен оқытуда қолданылатын қазіргі заманғы əдістерді ізденуі, мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс істеуде жеке өзіндік əдістерді болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі бірінші деңгейдегі тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, жоғары педагогикалық немесе техникалық кəсіптік білімі жəне жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: мектепке дейінгі ұйымның тəрбиешісіне қойылатын жалпы талаптарға жауап беру тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: кəсіптік техникалық педагогикалық білім жəне мектепке дейінгі ұйым тəрбиешісі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: Біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты тəрбиешіге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балаларды тəрбиелеу мен оқытудың қазіргі заманғы əдістерін, балалардың дамуындағы диагностика элементтерін меңгеруі, пəндік-дамытушылық ортаны құруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: кəсіптік техникалық педагогикалық білім жəне тəрбиеші лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: Біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты тəрбиешіге қойылатын жалпы талаптарға жауап беру, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балаларға білім беру мен тəрбиелеуде заманауи əдістерді жəне инновациялық технологияларды қолдану мақтасындағы ізденістерді жүзеге асыру тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: кəсіптік техникалық педагогикалық білім жəне тəрбиеші лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жылдан кем болмауы тиіс. Мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту ұйымы тəрбиешісінің көмекшісі Лауазымдық міндеттері: Балалардың өмірі мен денсаулығын қорғауды қамтамасыз етеді, тəрбиеленушілердің тіршілік ісəрекеттерін ұйымдастыруға қатысады, мектепке дейінгі ұйымға келген уақыттан бастап оларға күтім жасайды (киінуге, шешінуге, жууынуға, тамақтануға, төсекке жатқызуда көмек көрсетеді, емдік-профилактикалық іс-шараларға бірге барады, тəрбиешінің жетекшілігімен балаларды қыдыртады, өндірістік қажеттілікке байланысты тəрбиеші болмаған аз уақыт кезеңінде кіші бөлімдер бойынша сабақ өткізу уақытында балаларға қарайды). Балалардың денсаулығына жəне өмірінің қауіпсіздігіне қажетті жағдайлар жасайды. Педагогикалық, түзету-білім беру, оңалту процестеріне қатысады (егер мүгедек балалардың өз еркімен қимылдауы денсаулығына байланысты шектелген жағдайда олардың сабақ оқуына көмектеседі). Балаларға санитариялық-гигиеналық күтім көрсету бойынша, сонымен қатар мүгедек балаларға орнынан қозғалту жəне өз-өзіне қызмет ету кезінде шұғыл іс-шаралар кешенін жүзеге асырады; олардың күн тəртібінің сақталуын бақылайды. Балалардың денсаулығын сақтауға жəне нығайтуға, олардың психофизикалық дамуын ынталандыруға бағытталған тəрбиешінің ұсыныстарын орындайды. Санитариялық-гигиеналық ережемен белгіленген бекітілген ғимараттың санитариялық жағдайының сəйкестігін қамтамасыз етеді. Топтағы құрал-жабдықтардың жəне жиһаздардың сақталуын қамтамасыз етеді. Педагогикалық жəне медициналық қызметкерлермен тəрбиелік білім беру жəне сауықтыру жұмыстармен қамтамасыз ету бойынша өзара қызмет атқарады. (Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 16-бетте).

Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Респуб ликасының «Неке жəне отбасы» Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңдарын жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, санитарияның жəне гигиенаның негіздерін, жас ерекшелігі психологиясы мен педагогикасын, ғимаратты, құрал-жабдықтарды, жиһаздарды ұстау бойынша санитариялық-гигиеналық нормаларды, алғашқы медициналық көмек көрсетудің ережелерін, мектепке дейінгі білім беру мəселелері бойынша əдістемелік құжаттарды, еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігін, санитариялық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) немесе орта білім. Мектеп дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының қазақ (орыс, шет тілі) тілінің мұғалімі Лауазымдық міндеттері: қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғалімі балалардың оқуын Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының талаптарына сай, оқытылатын тіл ерекшелігін ескере отырып жоспарлайды жəне ұйымдастырады. Балалармен ұйымдастырылған оқу қызметін өткізіп, олардың мемлекеттік (орыс, шет тілін) тілді меңгеруіне барлық жағдайды жасайды. Мектеп жасына дейінгі балалардың бойында тіл мəдениетін қалыптастырып, тілге деген қызығушылығын оятып, жеке қасиеттерінің дамуына əсер етеді. Оқытудың түрлі тəсілдері мен нысандарын, əдістерін жүйелі түрде қолданады, инновациялық технологияларды пайдалана біледі. Жоспарлау барысында ғылымиəдістемелік тұрғыдан қарап, бағдарламалық материалдарды жас ерекшелігіне қарай қолайлы етіп өзгерте біледі. Авторлық жəне баламалы бағдарламаларды, əдістемелік нұсқаулықтарды өңірлік ерекшеліктерді ескере отырып өңдей біледі. Компьютерді жақсы біледі жəне ақпараттық коммуникцияны меңгерген. Балалардың ұйымда білім алуына жəне түрлі іс-шараларда белсенділігін танытады, өзінің кəсіби құзыретін жүйелі түрде жоғарылатады. Тəрбиеленушілердің ата-аналарымен қарымқатынаста болады. Ұйымдастырылған оқу қызметі барысында балалардың денсаулығы мен өміріне жауапкершілік танытады. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», Қазақстан Респуб ликасының «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы» Кодексін, «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы» Заңдарын жəне Қазақстан Республикасының білім берудің дамуы мен бағыттарын айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, мектеп жасына дейінгі тəрбиелеу мен оқытудың мемлекеттік білім берудің стандартын, педагогика жəне психология негіздерін, балаларды қорғау жəне денсаулығын сақтаудың нұсқаулық талаптарын, өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормалары жəне қауіпсіздік техникасын, санитариялық ережелер, дəрігерге дейінгі медициналық көмек берудің негіздерін. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық, техникалық жəне кəсіптік «Қазақ (орыс, шет тілі) тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша білімі. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: Біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: «Қазақ (орыс, шет тілі)» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім; Біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: мектепке дейінгі тəрбиелеу мен оқыту ұйымының қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғаліміне қойылатын талаптарға жауап беруі, қазақ (орыс, шет тілі) тілі жəне əдебиеті пəні мұғалімі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс. Біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маманға қойылатын талаптарға жауап беруі, жоғары педагогикалық білімі, «Қазақ (орыс, шет тілі) тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі жəне жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс. біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маманға қойылатын талаптарға жауап беруі, жоғары педагогикалық білімі, «Қазақ (орыс, шет тілі) тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі жəне жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: «Қазақ (орыс, шет тілі) тілі» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім; біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: «Қазақ (орыс, шет тілі) тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі жəне мектепке дейінгі білім беру ұйымында қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғалімі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: «Қазақ (орсы, шет тілі) тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі жəне мектепке дейінгі білім беру ұйымында қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғалімі лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғаліміне қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балаларға тілді оқытудың инновациялық əдістерін қолдана білуі тиіс сонымен қатар мектепке дейінгі білім беру ұйымында қазақ (орыс, шет тілі) тілі мұғалімі лауазымындағы жұмыс өтілі 5 жылдан кем емес. Денешынықтыру (жүзу бойынша) нұсқаушы Лауазымдық міндеттері: балалардың денсаулығын сақтау мен қорғауды қамтамасыз етеді. Денсаулық сақтау функциясы қызметін атқарады. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты талабына сай, Үлгілік оқу жоспары мен медициналық персоналдың ұсынымдарын ескере отырып, денешынықтыру бойынша оқу қызметін жоспарлайды жəне жүзеге асырады. Дене тəрбиесінен инновациялық технологиялық жəне оқытудың отандық жəне шетелдік ғылыми-зерттеу жұмыстарының, авторлық шығармалардың негізінде педагогикалық қызметтің жаңа бағыттарын оқып білумен жəне оны жұмыс барысында қолданумен шұғылданады. Ата-аналардың мектепке дейінгі бала тəрбиесі мен оқыту барысында туындаған сұрақтарына жауап беріп, көмек көрсетеді. Балалардың құқықтары мен қызығушылықтарын қорғайды. Компьютерді жақсы біледі жəне ақпараттық коммуникцияны меңгерген. Денешынықтыру-саламатты ортаны дамытуға қатысады, мектепке дейінгі ұйымның педагогикалық ұжымымен бірге, сондай-ақ, ата-аналар мен қоғамдық ұйымдардың көмегімен түрлі спорттық жəне сауықтыру іс-шараларын жүзеге асырады. Іс-шараларды ұйымдастыру кезінде санитариялық-гигиеналық талаптардың сақталуын қадағалайды. Арнайы медициналық топқа жатқызылған балалармен қосымша сабақтар өткізеді. Оқу, денешынықтыру-сауықтыру жұмысының есептілігі бойынша белгіленген құжаттарды жүргізеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, ҚР Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «ҚР бала құқықтары», «Жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңдары жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, дефектология негіздерін жəне тиісті əдістемелерді (кемтар балалармен жұмыс істеу барысында), санитария жəне гигиена негіздерін, жас ерекшеліктер психологиясы мен педагогикасын, алғашқы медициналық көмек көрсетудің ережелерін, еңбекті қорғау жəне қауіпсіздік ережелерін, санитариялық ережелерді. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша жоғары немесе кəсіптік білім; біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: мектепке дейінгі ұйымының дене тəрбиесі нұсқаушысына қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар дене тəрбиесіне оқытудың қазіргі заманғы əдістерімен оқыту. Біліктілікке қойылатын талаптар: Дене тəрбиесі» мамандығы жоғары педагогикалық немесе кəсіптік білімінің болуы жəне дене тəрбиесі нұсқаушысы қызметінде кем дегенде 2 жылдан астам жұмыс өтілі болуы тиіс. Біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты дене тəрбиесі бойынша нұсқаушыға қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалардың физикалық қабілеттерін дамыту диагностикасының элементтерін білуі жəне салауатты ортаны қалыптастыруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары біліктілік деңгейінің талаптарына сай болуы, «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық немесе кəсіптік білімі жəне жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс. Біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маманға қойылатын талаптарға жауап беруі керек, сонымен қатар: өзінің шығармашылық іс тəжірибесі, ізденістері мен мектеп жасына дейінгі балалардың дене тəрбиесі бойынша өзіндік ерекше əдістері болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары біліктілік деңгейінің

17

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

талаптарына сай болуы керек, «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық немесе кəсіптік білімі жəне жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: мектеп жасына дейінгі ұйымның дене тəрбиесі нұсқаушысына қойылатын талаптарға жауап беруі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білімі жəне мектепке дейінгі ұйымның дене тəрбиесі нұсқаулығы лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс. Біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты дене тəрбиесі бойынша нұсқаушыға қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар мектеп жасына дейінгі балаларды тəрбиелеу мен оқыту қазіргі заманғы əдістерін, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалардың физикалық қабілеттерін дамыту диагностикасының элементтерін білуі жəне салауатты ортаны қалыптастыруға қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білімі жəне дене тəрбиесі нұсқаушысы лауазымындағы жұмыс өтілінің 3 жыл болуы тиіс; біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты дене тəрбиесі маманына қойылатын талаптарға сай болуы, сонымен қатар өзінің шығармашылық іс тəжірибесі, ізденістері мен мектеп жасына дейінгі балалардың дене тəрбиесі бойынша өзіндік ерекше əдістері болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дене тəрбиесі» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білімі жəне дене тəрбиесі нұсқаушысы лауазымындағы жұмыс өтілінің 5 жыл болуы тиіс. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының дефектолог мұғалімі, логопед мұғалімі Лауазымдық міндеттері: Мүмкіндіктері шектеулі балалармен жұмыс істейді. Тəрбиеленушілерге психикалық, физикалық жəне физиологиялық бұзылуларын анықтау үшін зерттеу жүргізеді жəне олардың құрылымы мен байқалу деңгейін анықтайды. Тəрбиешілермен жəне басқа да мамандармен тығыз қарымқатынаста бола отырып, тəрбиеленушілермен топта жəне жеке жұмыс істеп, бұзылған функцияларын қалпына келтіріп, баланың əлеуметтік ортаға қалыптасуына көмек береді. Мүмкіндіктері шектеулі балалармен жұмыс істейтін педагог мамандарға, ата-аналарға немесе олардың орнына қараушы адамдарға арнайы əдістерді қолдануда кеңес беріп, көмек берудің жолдарын қарастырады. Мектепке дейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының талаптарына сай алуан түрлі əдістерді, формаларды пайдалана отырып тұлғаның жалпы мəдениетінің дамуына əсер етеді. Арнайы оқыту бағдарламаларын ұйымдастырады. Жүйелі түрде өзінің біліктілігін арттырады. Əртүрлі əдістемелік шараларға қатысады. Қажетті құжаттарды жүргізеді. Компьютерді, ақпараттық коммуникциялық құзыреттілікті меңгеруі тиіс. Мүмкіндігі шектеулі балаларға қоғамның дұрыс толерантты қарым-қатынасын насихаттау бойынша ағарту қызметін жүргізеді. Техникалық қəуіпсіздік, өртке қарсы қорғану жəне еңбекті қорғау нормалары мен ережелерін орындайды. Білім беру процесінде балалардың өмірі мен денсаулығын, құқығын қорғауды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, ҚР Еңбек кодексін, «Білім туралы» ҚР заңы, «Бала құқықтары туралы конвенция», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасы Жемқорлыққа қарсы күрес», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» ҚР Заңдарын жəне білім берудің болашағы мен бағыттарын айқындайтын Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, балалар үшін өмірінің қиын жағдайларында арнайы əлеуметтік қызмет көрсетудің мемлекеттік стандарттарын, жас ерекшеліктерін жəне арнайы педагогика мен психологияны, дефектологияның анатомиялық-физиологиялық жəне емдік негіздерін, кəсіби жəне тəжірибелік қызметтер мəселелері бойынша құжаттамалық-əдістемелік əдебиеттерді, дамуында кемшілігі бар тəрбиеленушілермен жұмыс бойынша бағдарламалық-əдістемелік əдебиеттерді, дефектологиялық ғылымның жаңа жетістіктерін, еңбекті қорғау, техникалық қəуіпсіздік жəне өртке қарсы қорғану нормаларын мен ережелері жəне санитариялық қағидаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектолог» мамандығы, «Логопед» мамандануы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша қосымша білімі бар жоғары педагогикалық білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: «Дефектология», мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе «Дефектология», мамандығы бойынша қосымша білімі бар жоғары педагогикалық білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды. біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ дефектолог мұғалімге, логопед мұғалімге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: оқытудың жаңа əдістерін сынақтан өткізу бойынша жұмыс жүргізуді, озат тəжірибені білу, оны тəжірибеде пайдалану, тəрбиеленушілердің жалпы тұлғалық мəдениетін қалыптастыруда мониторинг жəне талдау жасаудың дағдыларын, олардың əлеуметтілігін білу, білім беру ұйымының əдістемелік бірлестігінің жұмысына қатысу. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы «Логопедия» мамандануы бойынша жоғары педагогикалық білім несесе «Дефектология» мамандығы «Логопедия» мамандануы бойынша қосымша білімі бар жоғары педагогикалық білім, дефектолог мұғалім (логопед мұғалім) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты дефектолог мұғалімге, логопед мұғалімге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəрбиеленушілерді оқыту барысында дамуында ауытқуы бар балаларды барынша түзетуге бағытталған əдістерді талдай білуі, шығармашылық семинарларды басқара білуі, озат педагогикалық тəжірибені енгізуді, дефектологияның қазіргі заманғы əдістерін меңгеруі, оларды қолдану құқығын беретін сертификатының болуы, білім беру ұйымының əдістемелік бірлестігінің жұмысына қатысу, өзінің кəсіби құзыреттілігі аясында теориялық жəне тəжірибелік білімді меңгеруі. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе «Дефектология» мамандығы бойынша қосымша білімі бар жоғары педагогикалық білім жəне дефектолог мұғалім (логопед мұғалім) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты дефектолог мұғалімге, логопед мұғалімге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: ғылыми-зерттеу, эксперименттік жұмыстардың əдістерін меңгеруі, жаңа бағдарламаларды əзірлеуі жəне оны сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізуі, арнайы педагогиканың өзекті мəселелерін əзірлеу бойынша шығармашылық топқа жетекшілік ету, өзінің кəсіби құзыреттілігі аясында теориялық жəне тəжірибелік білімді меңгеруі. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы «Логопедия» мамандануы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе «Дефектология» мамандығы «Логопедия» мамандануы бойынша қосымша білімі бар жоғары педагогикалық білім жəне дефектолог мұғалім (логопед мұғалім) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл, ғылыми немесе академиялық дəрежесі болған жағдайда дефектолог мұғалім (логопед мұғалім) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту ұйымының педагог-психологы Лауазымдық міндеттері. Мектеп жасына дейінгі балалардың психологиялық жəне əлеуметтік жағдайын сақтауға жəне түзетуге бағытталған қызметті жүзеге асырады. Бала құқықтарын қорғау Конвенциясына сəйкес тұлғаның құқықтарын қорғауына көмектеседі. Білім беруді ұйымдастырудың əлеуметтік саласының үйлесімділігіне себін тигізеді жəне əлеуметтік бейімделе алмаушылық туындауы профилактикасы бойынша алдын алу шараларын жүзеге асырады. Мектеп жасына дейінгі балалар тұлғасының дамуына кедергі келтіретін факторларын айқындайды жəне əртүрлі психологиялық көмек (психикалық түзету, сауықтыру жəне кеңес беру) көрсету бойынша шараларды қабылдайды. Мектеп жасына дейінгі балаларға, ата-аналарға немесе оларды алмастыратын тұлғаларға, педагогикалық ұжымға психологиялық бағыттағы проблемаларды шешуде көмек көрсетеді. Əртүрлі бейіндегі жəне мақсаттағы психологиялық диагностиканы жүргізеді. Педагогикалық ұжымның, сонымен қатар ата-аналар немесе оларды алмастыратын тұлғаларды бағдарлау мақсатында зерттеу жұмыстарының материалдары бойынша, мектеп жасына дейінгі балалардың тұлғалық жəне əлеуметтік даму мəселелеріне психологиялық-педагогикалық қорытындылар жасайды. Белгіленген нысанда құжаттарды жүргізеді жəне оны мақсаты бойынша қолданады. Мектеп жасына дейінгі балалардың жеке жəне жыныс-жас ерекшеліктерін ескере отырып, білім беру қызметінің дамытушы жəне түзету бағдарламаларын жоспарлауға жəне дайындауға қатысады, балалардың өмірдегі əртүрлі жағдайларда бағдарлануға дайындығын дамытуға көмектеседі. Мектеп жасына дейінгі шығармашылық жағынан дарынды балаларға психологиялық қолдау көрсетеді, олардың дамуына көмектеседі. Педагогикалық, əдістемелік кеңестер жұмыстарына, ата-аналар жиналысы, сауықтыру, тəрбиелеу жəне білім беру ұйымының жұмыс жоспарында қарастырылған басқа да шараларға қатысады. Компьютерлік сауаттылық, ақпараттық-коммуникациялық

құзыреттілігі бар. Өзінің кəсіби деңгейін арттырады. Тəрбиебілім беру процесінде балалардың өмірін, денсаулығы мен құқықтарын қорғауды қамтамасыз етеді. Еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, техника қауіпсіздігі мен өртке қарсы қорғаныс техникасын сақтайды. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, ҚР Еңбек кодексін, ҚР «Білім туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» «Қазақстан Республикасы жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы» Заңдарын жəне білім беру мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерді, жалпы психологияны, педагогикалық психология жəне жалпы педагогиканы, тұлғалық психология мен дифференциалдық психологияны, балалар мен жас ерекшеліктер психологиясын, əлеуметтік психология, медициналық психология, балалар нейропсихологиясы, патопсихология, психосоматиканы, дефектология, психотерапия, психодиагностика, психологиялық кеңес жəне психопрофилактика негіздерін, қарым-қатынас жасау əдістерін, əлеуметтік-психологиялық тренингтердің əдістерін, белсенді оқыту əдістерін, жеке жəне топтық кəсіби консультация берудің қазіргі заманғы əдістерін, баланың қалыпты жəне аномальді дамуын диагностикалау жəне түзетуді, еңбекті қорғау, техникалық қəуіпсіздік жəне өртке қарсы қорғану нормалары мен ережелерін жəне санитариялық қағидаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары педагогикалық білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: тиісті бейіні бойынша жоғары педагогикалық білім. біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ педагог-психологке қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар, қазіргі заманғы психологиялық əдістерді меңгеруі, мектепке дейінгі жастағы балалармен нақты психологиялық жұмыс жасаудағы басымдықтарды айқындай алуы, мектеп жасына дейінгі балалармен психологиялық-педагогикалық жұмыстың жаңа технологияларын дайындауға қатысуы, білім беру ұйымдарында озық психологиялық-педагогикалық тəжірибені меңгеру бойынша əдістемелік семинар жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары педагогикалық білім, педагог-психолог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі екінші санаттағы жоғары деңгейлі педагогпсихологқа қойылатын талаптарға сай болуы тиіс, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалармен əртүрлі психологиялық жұмыстарды атқаруы, үнемі өзінің біліктілігін арттыруы, озық тəжірибені игеру бойынша семинарларға жетекшілік етуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары педогогикалық білім жəне педагог-психолог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс; біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі бірінші санаттағы жоғары деңгейлі педагогпсихологқа қойылатын талаптарға сай болуы тиіс, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс жасау бойынша жаңа психологиялық-педагогикалық бағдарламаларды дербес əзірлеуі тиіс жəне педагог-психолог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру Білім беру ұйымының директоры (бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта) Лауазымдық міндеттері: Білім беру ұйымының қызметін оның жарғысына жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерге сəйкес басқарады. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартын педагогикалық жəне əдістемелік кеңеспен бірлесе отырып іске асыруды ұйымдастырады. Жұмыс жоспарын, бағдарламалар мен жұмыс жоспарларын бекітеді. Бекітілген учаскедегі балаларды жалпыға міндетті оқытумен қамтамасыз ету заңына сəйкес жалпыға міндетті оқытумен қамтамасыз етеді. Оқу-тəрбие процесінің ғылыми-əдістемелік жəне материалдық-техникалық базасын ұйымдастырады жəне жетілдіреді. Оқу-тəрбие процесін əдістемелік қамтамасыз етуді ұйымдастырады жəне жетілдіреді. Қазіргі заманғы ақпараттық технологиялардың дамуын қамтамасыз етеді. Педагогикалық ұйымдар, əдістемелік бірлестіктер, балалар ұйымдары қызметіне ықпал етеді. Білім беру құқығына берілген лицензиясына сəйкес оқушылар, тəрбиеленушілер контингентін қалыптастырады, оқушылар мен тəрбиеленушілерді əлеуметтік қорғауды қамтамасыз етеді. Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалардың арасынан шыққан тəрбиеленушілердің заңды құқығы мен мүдделерін (жеке, мүліктік, тұрғын үй, еңбек жəне басқа да) қорғайды, олардың туысқандық байланысын қолдай үшін оларға жағдай жасау бойынша шаралар қабылдайды. Оқу-тəрбие процесі кезінде білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) жəне білім беру ұйымы қызметкерлерінің өмір қауіпсіздігі мен денсаулығын сақтауға қажетті жағдай жасайды. Белгіленген заңнама шегінде білім беру ұйымының мүлкі мен құралдарына иелік етеді, жыл сайын құрылтайшылардың қаржылық жəне материалдық қаражаттың түсуі жəне жұмсалуы туралы есебін береді. Нормативтік талаптарға сəйкес есеп жүргізіп, оқу-материалдық базаның сақталуын жəне толықтырылуын қамтамасыз етеді, ішкі еңбек тəртібі ережесін, санитариялық-гигиеналық режимді, еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігін сақтау үшін жауап береді. Педагог кадрларды жəне қосымша қызметшілерді іріктеуді жəне жұмысқа тартуды жүзеге асырады, басқару құрылымын, қызметкерлердің штаттық кестесін, лауазымдық нұсқаулығын бекітеді, олардың кəсіби шеберлігін арттыру үшін жағдай жасайды. Педагогикалық кеңесті басқарады. Белгіленген тəртіп бойынша қызметкерлерді аттестаттауға дайындауға қатысады. Қызмет барысында айрықша көзге түскен оқытушылар мен білім беру ұйымдарының қызметкерлерін өзінің құзыретіне қарай марапаттауға жəне көтермелеуге ұсынады жəне өз құзыретінің шегінде жаза қолданады. Жұртшылықпен, ата-аналармен (немесе оларды алмастырушы адамдармен) байланысты жүзеге асырады. Мемлекеттік жəне басқа да ұйымдарда білім беру ұйымының атынан өкілдік етеді, қажетті есеп құжаттарын дайындау мен ұсынуды қамтамасыз етеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзіреттілікті меңгерген. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берiлетiн мемлекеттiк əлеуметтiк жəрдемақылар туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Арнайы əлеуметтік қызмет туралы», «Кəмелетке толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қадағалаусыз жəне панасыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартын, педагогика, педагогикалық психология, педагогикалық ғылым мен практиканың жетістіктерін, менеджмент негіздерін, қаржышаруашылық қызмет туралы заңнамаларды, еңбек туралы, еңбекті қорғаудың, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормаларын, санитариялық ережелер мен нормаларды. Республикалық əскери мектеп-интернат, облыстық кадет мектеп-интернаттың бастығы (директорына) қосымша білуге міндетті: «Əскери қызмет жəне əскери қызметшілердің мəртебесі турлы» Қазақстан Республикасы Заңын. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне білім беру ұйымдарындағы педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл, оның ішінде басқарушылық қызметте кемінде 1 жыл болуы тиіс. Ескерту: Республикалық əскери мектеп-интернат, облыстық кадет мектеп-интернаттың бастығына (директорына) қойылатын талаптар: жоғарыда көрсетілген талаптарға сай болуы, сондай-ақ жоғары педагогикалық немесе бейіні бойынша білімі болуы тиіс. Білім беру ұйымы директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары (бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта) Лауазымдық міндеттері: Білім беру ұйымының қызметін перспективалық болжауды жəне ағымдағы жоспарлауды ұйымдастырады. Оқу-тəрбие процесінің, ғылыми-əдістемелік жəне əлеуметтік психологиялық қамтамасыз етілу жағдайын талдайды. Педагогтердің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, жалпы білім беретін оқу бағдарламалары мен жоспарларының орындалуын, сондай-ақ, қажетті оқу, оқутəрбие, оқу-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеу жұмыстарын үйлестіреді. Білім беру процесінің сапасына жəне жалпы білім беру стандарттарының шеңберінде білімді меңгеру нəтижесінің объективтілігіне бақылау жасайды. Оқу-тəрбие процесінің ұйымдастырылуын, оқу процесіне қазіргі заманғы жаңа технологияның енгізілуін қамтамасыз етеді. Білім алушыларға ағымдағы жəне қорытынды аттестаттау, мемлекеттік аралық бақылау жəне тестілеу өткізуді ұйымдастыру жұмыстарын жүргізеді. Білім алушылардың оқу жүктемесіне бақылау жасап, сабақтардың кестесін жəне басқа да оқу қызметінің түрлерін құрастырады. Білім беру ұйымдарының оқу процесін жетілдіру мақсатында пəндік əдістемелік бірлестіктер мен эксперименттік жұмыстарды үйлестіруді жүзеге асырады, оқу-тəрбие процесін

ғылыми-əдістемелік жəне əлеуметтік-психологиялық қамтамасыз етуді ұйымдастырады. Эксперименттік жұмыстардың нəтижелерін қорытындылайды жəне талдау жасайды. Педагогтердің анағұрлым нəтижелі тəжірибелерін тарату бойынша шаралар қабылдайды. Педагог кадрларды іріктеуге жəне орналастыруға қатысады. Педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру жəне аттестаттаудан өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастырады. Оқу зертханалары мен кабинеттерін қазіргі заманғы жабдықтармен, көрнекі құралдармен жəне техникалық оқыту құралдарымен жарақтандыру, əдістемелік кабинеттер мен кітапханаларды оқу-əдістемелік жəне көркем əдебиеттермен толтыру жұмыстарын жоспарлайды. Оқу-тəрбие процесінде пайдаланылатын жабдықтардың, приборлардың, техникалық жəне көрнекі құралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Білім алушыларға медициналық қызмет көрсету жағдайына бақылау жасайды. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттықкоммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Белгіленген есеп құжаттамасының сапалы жəне уақытылы жасалуын қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берiлетiн мемлекеттiк əлеуметтiк жəрдемақылар туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Арнайы əлеуметтік қызмет туралы», «Кəмелетке толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қадағалаусыз жəне панасыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартын, педагогика, педагогикалық психология, педагогикалық ғылым мен практиканың жетістіктерін, менеджмент негіздерін, қаржы-шаруашылық қызмет туралы заңнамаларды, еңбек туралы, еңбекті қорғаудың, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормаларын, санитариялық ережелер мен нормаларды. Білім беру ұйымы директорының бейіндік оқыту бойынша орынбасары (бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта) Лауазымдық міндеттері: Оқушыларды бейінді оқыту жүйесін іске асыру жоспарын əзірлейді. Бейінді оқытуды қолданбалы жəне элективті курстардың бағдарламаларын əдістемелік-бағдарламалық қолдауды қамтамасыз етеді. Жоғары (бейінді) сыныптарды жинақтау үшін объективті негіз ретінде негізгі мектепті бітірушінің қорытынды білім беру рейтингін жасайды. Бейінді оқыту, əртүрлі деңгейлі бағдарламарды енгізу бойынша білім беру ұйымдарының қызметін перспективалық болжауды жəне ағымдағы жоспарлауды ұйымдастырады. Педагог қызметкерлердің кəсіби шеберлігін жəне біліктілігін арттыру мақсатында педагогикалық ұжымның қызметін алдыңғы қатарлы педагогикалық озық іс-тəжірибені тарату бойынша, оқушыларды диагностикалау жүйесін, бейінді оқыту шеңберінде оқушылар мен ата-аналарға кеңес беру мазмұнын əзірлеуде, мұғалімдердің əдістемелік бірлестігінің жұмысын ұйымдастыруға инновациялық технологияларды ұйымдастыру жəне сынау бойынша үйлестіреді. Түрлі деңгейдегі білім беру бағдарламаларын таңдау мүмкіндігін, «мектеп-жоо», «мектеп-колледж-жоо» үздіксіз білім беру жүйесіндегі оқу жоспарлары бойынша оқытуды, ғылымды зерделеуге кəсіби қабілеттілікті ашуды, əрі қарай білім алу бейінін таңдау мақсатында пəндерді терең меңгеру үшін түрлі циклдерді өзіндік таңдауды қамтамасыз етеді. Жоғары, техникалық жəне кəсіптік білім беру ұйымдарымен бірігіп, кəсіби бағдарлау жұмысын жүргізеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Есептік құжаттамалардың белгіленген тəртіпте сапалы жəне уақтылы жасалуын, оның дұрыстығын жəне берілуін қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңдары жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартын, педагогиканы, педагогикалық психологияны, педагогикалық ғылым мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, қаржы-шаруашылық қызмет туралы заңнамаларды, еңбек туралы, еңбекті қорғаудың, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы қорғанудың ережелері мен нормаларын, санитариялық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне педагогикалық жұмыс өтілінің кемінде 5 жыл болуы тиіс. Білім беру ұйымы директорының тəрбие ісі жөніндегі орынбасары (бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім) Лауазымдық міндеттері: Оқу-тəрбие процесін ұйымдастыруды, оқушыларды тəрбиелеу бағдарламаларын жасауды, оларды іске асыру бойынша жаңа тəсілдерді қамтамасыз етеді. Тəрбиелеу процесінің проблемаларына, тəрбие жұмысының нəтижелеріне, тəрбие жұмыстары саласындағы жағдайлар мен перспективалық мүмкіндіктерге талдау жасайды. Тəрбие жұмысының ағымдағы жəне перспективалық жоспарлауын ұйымдастырады. Аға жетекшілер, ұзартылған күн тобының тəрбиешілері (ҰКТ), сынып жетекшілері, педагог психологтар, əлеуметтік педагогтер жəне дене тəрбиесі-сауықтыру жəне көркемдік-эстетикалық циклдің қосымша білім беру педагогтері қызметін жоспарлауды жəне бақылауды жүзеге асырады. Тəрбие жұмысы жөніндегі, мəдени-тəрбие шараларды дайындау жəне өткізу жөніндегі қажетті əдістемелік құжаттамаларды əзірлеу жұмыстарын үйлестіреді; педагогикалық қызметкерлер жүргізетін тəрбие процесінің мазмұны мен мен өткізу сапасына жүйелі бақылауды жүзеге асырады. Девиантты мінезқұлықты балалармен жеке тəрбие жұмысына бақылауды жүзеге асырады. Педагогикалық кадрларды іріктеу мен орналастыруға қатысады, тəрбие жұмыстарымен айналысатын педагог қызметкер лердің біліктілігін жəне кəсіби шеберлігін арттыруды ұйымдастырады. Жұртшылық жəне құқық қорғау органдары, атааналар, білім беру ұйымының ата-аналар комитеті өкілдерімен тəрбиелеу процесін қамтамасыз ететін оқу орнының əкімшілігі, қызметтері мен бөлімшелері өкілдерінің өзара іс-қимылын үйлестіреді. Оқушыларға медициналық қызмет көрсету жағдайына бақылауды жүзеге асырады. Тəрбиелеу процесінде қолданылатын приборлардың, техникалық жəне көрнекі құралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Белгіленген тəртіпте есептік құжаттамалардың сапалы жəне уақытылы жасалуын, анықтығы мен тапсырылуын қамтамасыз етеді. Білуге тиіс: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Арнайы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қадағалаусыз жəне панасыз қалуының алдын алу туралы» заңдарын жəне білім берудің даму бағыттары мен перспективаларын айқындайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика, психология негіздерін, жалпыға міндетті білім беру стандартын, педагогика, педагогикалық психологияны, педагогикалық ғылымның жəне практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, қаржышаруашылық қызметтерді, еңбек туралы заңнамаларды, еңбекті қорғау, техникалық қауіпсіздік жəне өртке қарсы қорғаныс нормалары мен ережелерін, санитариялық нормалар мен қағидаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық немесе бейіні бойынша білім жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуы тиіс. Білім беру ұйымдарындағы барлық мамандық мұғалімдері Лауазымдық міндеттері: Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарына сəйкес оқытатын пəннің ерекшелігін ескере отырып, оқыту мен тəрбиелеуді жүзеге асырады. Білім алушылар мен тəрбиеленушілердің жеке қабілеттерін ашуға жəне дамытуға, тұлғаның əлеметтенуі мен жалпы мəдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Оқытудың əртүрлі нысандарын, тəсілдерін, əдістерін қолданады. Пəннің күнделікті сабақ жоспарларын құрады. Оқыту процесіне инновациялық, ақпараттық технологияларды енгізуді қамтамасыз етеді. Білім алушылар мен тəрбиеленушілерді мемлекеттік білім беру стандартында қарастырылған білім, білік жəне дағдылармен қамтамасыз етеді. Білім беру бағдарламаларын əзірлеуге жəне орындауға қатысады, олардың оқу жоспары мен оқу процесі кестесіне сəйкес іске асырылуын қамтамасыз етеді. Əдістемелік бірлестіктердің қызметіне жəне басқа да əдістемелік іс-шараларға қатысады. Кəсіби біліктілігін жүйелі арттыруды жүзеге асырады. Білім алушылардың, тəрбиеленушілердің жеке қабілеттерін, мүдделері мен икемділіктерін, олардың отбасылық, тұрмыстық жағдайларын зерделейді. Əлеуметтік (түзету) білім беретін мекемелерде оқытылатын пəннің ерекшелігін ескере отырып, білім алушылар мен тəрбиеленушілердің дамуындағы

ауытқуларды барынша түзетуге бағытталған оқыту мен тəрбиелеу бойынша жұмысты жүзеге асырады. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Білім беру процесі кезеңінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығының сақталуын қамтамасыз етеді. Ата-аналармен немесе оларды алмастырушы адамдармен байланыс жасайды. Оқу тəртібін, сабаққа қатысу режимін сақтайды. Құрал-жабдықтарды пайдалануда қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтайды. Оқыту процесінде балалардың денсаулығы мен өмірін қорғау үшін қажетті жағдай жасайды. Қызметі туралы есеп дайындауды жəне тапсыруды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасы Конституциясы, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқығы туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берiлетiн мемлекеттiк əлеуметтiк жəрдемақылар туралы», «Арнайы əлеуметтік қызмет туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қада ға лаусыз жəне панасыз қалуының алдын алу туралы» заңдары жəне басқа да білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін айқындайтын нормативтік құқықтық актілерді, пəнді оқытудың, тəрбие жұмыстарының əдістемесін, пəн кабинеттері мен қосалқы орынжайларды құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету талаптарын, оқыту тəсілдері мен оның дидактикалық мүмкіндіктерін, педагогика ғылымы мен білім берудің негізгі даму бағыттары мен перспективасын айқындайтын басқа да құқықтық нормативтік актілерді, еңбекті ғылыми ұйымдастыру мен құқық негіздерін, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартын, педагогика, психология, педагогика ғылымы мен практика жетістіктерін, еңбек туралы заңнама, қаржылық-шаруашылық қызмет негіздерін, еңбекті қорғау, өртке қарсы қорғаныс, қауіпсіздік техникасы нормалары мен ережелерін, санитариялық нормалар мен қағидаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маманның, оның ішінде, информатика, өзін-өзі тану, музыка, бейнелеу өнері, БƏД оқытушы-ұйымдастырушы, технология, денешынықтыру, сызу, мамандандырылған білім беру ұйымдарының арнайы пəндер, жұмыс жоспарының вариативтік бөлігі курстары мұғалімдерінің тиісті мамандық бойынша жоғары педагогикалық білімі болуы тиіс, жұмыс өтіліне талап қойылмайды. орта деңгейдегі санаты жоқ маманның, оның ішінде, информатика, өзін-өзі тану, музыка, бейнелеу өнері, БƏД оқытушы-ұйымдастырушы, технология, денешынықтыру, сызу, мамандандырылған білім беру ұйымдарының арнайы пəндер, жұмыс жоспарының вариативтік бөлігінің курстары мұғалімдерінің техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім болуы тиіс, жұмыс өтіліне талап қойылмайды. Тиісті біліктілік санатын алу үшін міндеттерді анықтай отырып, біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар пəнді оқыту əдістемесін өз бетінше əзірлей білуі, белсенді оқытудың тəсілдері мен əдістерін қолдана білуі, білім алушыларды диагностикалау жұмыстарын ұйымдастыра алуы, оқу-тəрбие процесінде тұрақты оң нəтижелермен қамтамасыз етуі, мектептің шығармашылық топтардың, əдістемелік бірлестіктердің, білім беру ұйымының шеңберінде озық тəжірибе мектептерінің жұмысына белсенді қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары педагогикалық білім жəне мұғалім лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл немесе жұмыс өтілінсіз академиялық магистр дəрежесінің болуы; біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар пəн бойынша оқу-əдістемелік талдау əдістерін білуі, оқытудың өзіндік жеке бағдарламаларын құра жəне іске асыра білуі, шығармашылық семинарларға, шығармашылық топтар жұмысына жетекшілік жасай алуы, өз жұмысында озық педагогикалық тəжірибелерді қолдана білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне мұғалімдік лауазымда еңбек өтілі кемінде 4 жыл, немесе ғылыми немесе академиялық дəрежесінің болуы жəне мұғалімдік қызметте еңбек өтілі кемінде 2 жыл; біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар жаңа оқу бағдарламаларын, жаңа педагогикалық технологияларды, оқыту мен тəрбиелеудің əдістерін жасай білуі, оларды сынақтан өткізе алуы, өз пəні бойынша жаңа тəжірибелік тапсырмалар құрастыруы, білім берудегі өзекті мəселелерді шешуде шығармашылық топқа жетекшілік ете білуі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне мұғалімдік қызметтегі еңбек өтілі кемінде 5 жыл немесе ғылыми немесе академиялық дəрежесінің болуы жəне мұғалімдік қызметте еңбек өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі санаты жоқ мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар белсенді оқытудың тəсілдері мен əдістерін қолдана білуі, білім алушылармен диагностикалау жұмыстарын ұйымдастыра алуы, оқу-тəрбие үрдісінде тұрақты оң нəтижелермен қамтамасыз етуі, шығармашылық топ, əдістемелік бірлестік жұмысына, білім беру ұйымының іс-тəжірибесінің таратылуына белсенді араласа білуі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім, мұғалімдік қызметтегі еңбек өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі орта деңгейлі бірінші санатты маман: екінші санатты біліктілігі орта деңгейлі мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар өздігінен пəнді оқыту əдістемесін əзірлей білуі, білім алушылармен диагностикалау жұмыстарын ұйымдастыра алуы; шығармашылық топ, əдістемелік бірлестік жұмысын, озат тəжірибелер мектебін басқара алуы, білім беру мəселесі бойынша педагогикалық басылымдарда жарияланымдары болуы керек. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім, мұғалімдік қызметтегі еңбек өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі орта деңгейлі жоғары санатты маман: бірінші санатты біліктілігі орта деңгейлі мұғалімге қойылатын талаптарға жауап берумен қатар пəнді оқытудың авторлық бағдарламасын құра білуі, жаңа педагогикалық технологиялар мен оқыту бағдарламаларын жасай білуі, оларды сынақтан өткізу бойынша жұмыс жүргізу, өз пəні бойынша тəжірибелік тапсырмалар құрастыру, білім беру саласындағы өзекті мəселелерді шешу жөніндегі шығармашылық топтарды басқара білуі керек. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім, мұғалімдік қызметтегі еңбек өтілі кемінде 5 жыл; Бастауыш əскери дайындықтың (БƏД) оқытушыұйымдастырушысы үшін қосымша: оқушылардың əскерипатриоттық тəрбиесін ұйымдастырады. Директордың тəрбие жұмыстары жөніндегі орынбасарымен, сынып жетекшілермен бірлесіп, оқу жылына арналған əскери-патриоттық жұмыстардың жоспарын əзірлейді, оның орындалуын қамтамасыз етеді. Білім беру ұйымында бастауыш əскери дайындықтың материалдық базасын күшейтуге жəне дамытуға, жабдықтар мен керекжарақтардың сақталуына, санитарлық-гигиеналық талаптардың орындалуы үшін шара қолданады. Жасөспірімдерді əскери оқу орындарына іріктеуге қатысады. Білім алушыларды алғашқы əскери есепке алу жұмыстарын ұйымдастырады жəне өткізеді. Сабақта жəне сабақтан тыс уақытта бастауыш əскери дайындық сабағын өткізеді, əскери істердің негіздерін оқып-үйрену бойынша үйірмеге жетекшілік жасайды, төтенше жағдайлардағы əрекеттер бойынша тəжірибелік сабақтар мен жаттығулар өткізеді. БƏД кабинетіне жəне арнайы мүліктерге арналған бөлмеге жауапты болады, азаматтық қорғаныс (АҚ) жоспарын жасайды, АҚ бойынша сабақтар дайындайды жəне өткізеді, шұғыл жағдайларға байланысты іс-шаралар дайындайды, қорғаныс жағдайларының дайындығын, АҚ бойынша шұғыл жағдайларда жеке қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: «Əскери қызмет жəне əскери қызметшілердің мəртебесі турлы» Қазақстан Республикасы Заңын, Қазақстан Республикасы азаматын əскери есепке алудың мəселелері жөніндегі құқықтық нормативтік актілер. БƏД оқытушы-ұйымдастырушы: жоғары педагогикалық немесе жоғары кəсіптік (əскери, запастағы офицер), тиісті бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі болуы қажет. Шағын жинақталған білім беру ұйымдарындағы мұғалімдерге қойылатын қосымша біліктілік талаптары: жоғары педагогикалық білім немесе техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім пəн бойынша тиісті біліктілік курстарынан өту туралы сертификат болған жағдайда. Ескерту: жұмыс оқу жоспарының бөлігінен вариативтік курс жүргізген кезде негізгі пəн бойынша біліктілік санаты сақталады; педагогикалық білімі жоқ тиісті бейін бойынша маман жұмыс оқу жоспарының вариативтік бөлігін оқытқан кезде біліктілігі орта деңгейдегі мамандықтарға теңестіріледі; жоғары əскери (запастағы офицер) білімі бар БƏД оқытушыұйымдастырушысының біліктілік санаты жоғары педагогикалық білімі бар БƏД оқытушы-ұйымдастырушының біліктілік санатына теңестіріледі. (Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 16-17-беттерде).

1995 жылға дейін орта мектептің ХI педагогикалық сыныбын бітірген тұлғалар біліктілігі орта деңгейлі маман болып есептеледі. Бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім беру ұйымдарының педагог-психологы Лауазымдық міндеттері: Оқушылардың психологиялық жəне əлеуметтік жағдайын сақтауға жəне түзетуге бағытталған қызметті жүзеге асырады. Бала құқықтарын қорғау конвенциясына сəйкес тұлғаның құқықтарын қорғауына көмектеседі. Балалардың тұлғасын дамуына кедергі келтіретін факторларын айқындайды жəне əртүрлі психологиялық көмек (психикалық түзету, сауықтыру жəне кеңес беру) көрсету бойынша шараларды қабылдайды. Мектеп жасына дейінгі балаларға, ата-аналарға немесе оларды алмастыратын тұлғаларға, педагогикалық ұжымға психологиялық бағыттағы проблемаларды шешуде көмек көрсетеді. Əртүрлі бейіндегі жəне мақсаттағы психологиялық диагностикасын жүргізеді. Педагогикалық ұжымның, сонымен қатар ата-аналар немесе оларды алмастыратын тұлғаларының бағдары мақсатында зерттеу жұмыстарының материалдары бойынша, мектеп жасына дейінгі балалардың тұлғалық жəне əлеуметтік даму мəселелеріне психологиялық-педагогикалық қорытындылар жасайды. Белгіленген нысанда құжаттарды жүргізеді жəне оны мақсаты бойынша қолданады. Оқушылардың жеке жəне жыныс-жас ерекшеліктерін ескерумен білім беру қызметінің дамытушы жəне түзету бағдарламаларын жоспарлауға жəне дайындауға қатысады, өмірдегі əртүрлі жағдайларда бағдарлануына балалардың дайындығын дамытуына көмектеседі. Мектеп жасына дейінгі шығармашылық дарынды балаларға психологиялық қолдау көрсетеді, олардың дамуына көмектеседі. Оқушылардың даму дəрежесін анықтайды балалар мен жас өспірімдердің əлеуметтік даму бұзушылықтарын диагностикалайды, оларға педагогикалық-психологиялық түзету жұмыстарын жүргізеді. Оқушылардың, тəрбиеленушілердің, педагог қызметкерлердіңəлеуметтік-психологиялық біліктілігін арттыруға бағытталған психологияны практикалық қолдану мəселелері бойыншабілім беру ұйымдарының қызметкерлеріне консультация береді. Педагогикалық, əдістемелік кеңес жұмыстарына, ата-аналар жиналысы, сауықтыру, тəрбиелеу жəне білім беру ұйымының жұмыс жоспарында қарастырылған басқа да шараларға қатысады. Компьютерлік сауаттылық, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілігі бар. Өзінің кəсіби деңгейін арттырады. Тəрбиебілім беру үдерісінде балалардың өмірін, денсаулығы мен құқықтарын қорғауын қамтамасыз етеді. Еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, техника қауіпсіздігі мен өртке қарсы қорғаныс техникасын сақтайды. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы, ҚР Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Мүмкіндігі шектеулі балаларды əлеуметтік жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» «Қазақстан Республикасы жемқорлыққа қарсы күрес», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы» Заңдарын жəне білім беру мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, жалпы психология, педагогикалық психология жəне жалпы педагогиканы, тұлғалық психология мен диференсалдық психология, балалар мен жас ерекшелік психологиясын, əлеуметтік психология, медициналық психология, балалар нейропсихологиясы, патопсихология, психосоматиканы, дефектология, психотерапия, психодиагностика, психологиялық кеңес жəне психопрофилактика негіздерін, қарым-қатынастың əлеуметтік-психологиялық тренингтер, белсенді оқыту əдістерін, жеке жəне топтық кəсіби кеңес берудің қазіргі заманғы əдістерін, балалардың дамуында ақауы бар балаларды диагностикалау жəне түзетуді, еңбекті қорғау, техникалық қауіпсіздік жəне өртке қарсы қорғану нормалары мен ережелерін жəне санитарлық қағидалар мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ маман: еңбек өтіліне қойылатын талаптарсыз тиісті бейіні бойынша жоғары кəсіптік білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтау арқылы біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғарғы деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ педагог-психологке қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: қазіргі заманғы психологиялық əдістерді меңгеруі, мектепке дейінгі жастағы балалармен нақты психологиялық жұмыс жасаудағы басымдықтарды айқындай алуы, мектеп жасына дейінгі балалармен психологиялық-педагогикалық жұмыстың жаңа технологияларын дайындауға қатысуы, білім беру мекемелеріндегі жетекші психологиялық-педагогикалық тəжірибені игеру бойынша əдістемелік семинар жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары кəсіптік білім жəне педагог-психолог қызметіндегі еңбек өтілі кемінде 2 жыл. Біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санаттағы маман: біліктілігі екінші санаттағы жоғары деңгейлі педагог-психологқа қойылатын талаптарға сай болуы тиіс, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалармен əртүрлі психологиялық жұмыстарды атқаруы тиіс, үнемі өзінің біліктілігін арттыруы керек, жетекші тəжірибені игеру бойынша семинарларға жетекшілік етуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары кəсіптік білім жəне педагог-психолог лауазымындағы еңбек өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санаттағы маман: біліктілігі бірінші санаттағы жоғары деңгейлі педагог-психологқа қойылатын талаптарға сай болуы тиіс, сонымен қатар: мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс жасау бойынша жаңа психологиялық-педагогикалық бағдарламаларды дербес дайындауы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті бейіні бойынша жоғары кəсіптік білім жəне педагог-психолог лауазымындағы еңбек өтілі кемінде 5 жыл. Бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім беру ұйымдарының дефектолог-мұғалімі, логопеді Лауазымдық міндеттері. Мүмкіндігі шектеулі балалармен жəнежасөспірімдермен түзету жұмыстарын жүзеге асырады. Тəрбиеленушілердің психикалық, физиологиялық бұзылыстарын тексеру жүргізеді, олардың құрылымы жəне көрініс дəрежесін анықтайды. Тəрбиешілер жəне басқа да мамандармен бірлесіп түзету, бұзылған қызметтерін қалпына келтіру жəне мүмкіндігі шектеулі тəрбиеленушілердің əлеуметтенуіне арналған топтық жəне жеке жұмыстарды жүзеге асырады. Педагог қызметкерлерге, оқушылардың ана-аналарына немесе оларды алмастыратын тұлғаларға дамуында ауытқуы бар балаларға көмек көрсетуде пайдаланатын əдіс-тəсілдерді қолдану туралы кеңес береді. Тұлғаның жалпы мəдениетін қалыптастыруға ықпал етеді, мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік стандартының талаптарына сəйкес оқытудың түрлі əдіс, тəсілдерін қолданады. Арнайы білім беру бағдарламаларын жүзеге асырады. Компьютерлік сауаттылығы, ақпаратты-коммуникациялық құзырлығы бар. Өзінің кəсіби біліктілігін жүйелі түрде арттырады. Əдістемелік бірлестік жəне əдістемелік жұмыстардың басқа да түрлеріне қатысады. Қажетті құжаттарды жүргізеді. Қоғамда мүмкіндігі шектеулі тұлғалармен толерантты қатынас орнатуға арналған ағарту жұмыстарын жүргізеді. Еңбекті қорғау нормалары мен тəртіптерін, қауіпсіздік техникасын жəне өрттен қорғауды орындайды. Оқу үрдісінде балалардың өмірлерін, денсаулықтарын жəне балалардың еркіндігін сақтауды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Балалар құқықтары конвенциясы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық-педагогикалық түзете қолдау», «Қазақстан Республикасында балалар құқығы», «Арнайы əлеуметтік стандарттар туралы» Заңдарын жəне Қазақстан Республикасының білім беруді дамыту болашағын жəне бағыттарын анықтайтын нормативті құқықтық актілерді, өмірде қиын жағдайға тап болған балаларға арналған арнайы əлеуметтік қызметтің мемлекеттік стандартын, жас ерекшелік жəне арнайы педагогика мен психологияны, дефектологияның анатомиялықфизиологиялық жəне клиникалық негіздерін, тəрбиеленушілердің дамуындағы ауытқуларды түзетіп жəне алдын-алу əдіс-тəсілдерін, кəсіби жəне іс жүзіндегі əрекеттері мəселесі бойынша нормативті жəне əдістемелік құжаттарды, дамуында ауытқулары бар оқушылар мен тəрбиеленушілермен жұмыс жүргізуге арналған бағдарламалыəдістемелік əдебиеттерді, дефектология ғылымының жаңа жетістіктерін, еңбек туралы заңнамаларды, еңбекті қорғау тəртібі мен нормаларын, қауіпсіздік техникасын жəне өртке қарсы қорғау, санитарлық қағиданы. Лауазымға қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтаумен қоса біліктілікке қойылатын талаптар: санаты жоқ біліктілігі жоғары деңгейлі маман: «Дефектология» «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім, еңбек өтіліне талап қойылмайды. екінші санатты жоғары деңгейлі маман: санаты жоқ жоғары деңгейлі дефектолог-мұғалімге, логопедке қойылатын жалпы талаптарға сəйкес болуы, сонымен қатар: оқытудың жаңа əдістерін тексеруден өткізуі, озық тəжірибелерді игеруі, оларды қолданып, тəрбиеленуші тұлғалардың жалпы мəдениетін, əлеуметтенуін қалыптастыруды сараптау икемінің болуы, білім беру ұйымының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім, дефектолог-мұғалім (логопед) лауазымында жұмыс стажы кемінде 2 жыл. бірінші санатты жоғары деңгейлі маман: біліктілік деңгейі жоғары екінші санатты дефектолог-мұғалімге, логопед-мұғалімге,

екінші санатты жоғары деңгейлі логопедке қойылатын жалпы талаптарға сəйкес болуы, сонымен қатар оқытуда тəрбиеленушілердің ауытқуларын барынша түзеуге бағытталған сараптау əдістерін меңгерген, шығармашылық семинарларды басқара білу, педагогикалық озық тəжірибені ендіру, дефектологияның заманауи əдістерін меңгерген, қолдануға құқылы сертификаттары бар, білім беру ұйымының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысу, өз кəсіби құзырлығы саласына қажетті теориялық жəне практикалық білімінің болуы керек. лауазымға қойылатын талаптар: «Дефектология» «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі немесе мамандыққа сəйкес жоғары білімі, логопед-мұғалім қызметінде еңбек өтілі кемінде 3 жыл. жоғарғы санатты жоғары деңгейлі маман: бірінші санатты жоғары деңгейлі дефектолог-мұғалімге, логопед-мұғалімге, қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар ғылыми-зерттеу, тəжірибелік жұмыстардың əдістерін білуі, жаңа бағдарламаларды құрастырып, оларды енгізуге жұмыстар атқару керек, арнайы педагогика саласындағы өзекті мəселелерді қарастырудағы шығармашылық топтың жұмысын басқару, өз кəсіби құзырлығы саласына қажетті теориялық жəне практикалық білімінің болуы қажет. лауазымға қойылатын талаптар: «Дефектология» «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі немесе мамандыққа сəйкес жоғары білімі, логопед-мұғалім қызметінде еңбек өтілі кемінде 5 жыл. Əлеуметтік педагог Лауазымдық міндеттері: Білім алушылар мен тəрбиеленушілердің жеке психологиялық-медициналық-педагогикалық ерекшеліктерін жəне олардың микроорталығын, өмір сүру жағдайын зерделейді мен мүдделілігі мен қажеттілігін, даудамайлық жағдайларды, тəртібіндегі ауытқуларды анықтайды, уақытында əлеуметтік көмек жəне қолдау көрсетеді. Əлеуметтік-педагогикалық жұмыстың əдістерін, түрлерін, міндеттерін анықтайды, баланың əлеуметтік жəне жеке проблемаларын шешу тəсілдерін, балалардың, білім алушылар мен тəрбиеленушілердің жеке құқықтары мен еркіндіктерін іске асыруда əлеуметтік көмек жəне əлеуметтік қорғау бойынша шаралар қабылдайды. Білім алушылар, тəрбиешілер, балалар мен əкімшілік органдар, ведомстволар, əртүрлі əлеуметтік қызметтің мамандары, қоғам, жанұя, білім беру ұйымдары арасында байланыс орнатады. Əлеуметтік-педагогикалық жұмыстың міндеттерін, əдістерін, баланың əлеуметтік жəне жеке проблемаларын шешу жолдарын, анықтайды. Тұлғаның қоғамдағы өмірге бейімделуін қамтамасыз ету үшін білім беру ұйымдары мен тұрғылықты мекен жайы бойынша білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) білім алуы, тəрбиеленуі, дамуы жəне əлеуметтік қорғалуы бойынша іс-шаралар кешенін жүзеге асырады. Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, мүмкіндігі шектеулі балаларды, мүгедек балаларды, бала кезінен мүгедек балаларды мүліктік жəне мүліктік емес құқықтары бойынша патронат бойынша тұрғын үймен, жəрдем ақымен, зейнет ақымен қаматамасыз ету жұмыстарын үйлестіреді. Балалар мен мемлекет, қоғамдық ұйымдар мен əлеуметтік қызметтер арасында байланыс орнатады. Мұғалімдермен, ата-аналармен басқа заңды өкілдермен өзара қарым-қатынас жасайды. Білім беру ұйымындағы оқу бағдарламаларын əзірлеуге, бекітуге жəне іске асыруға қатысады. Компьютерлік сауатты, ақпараттық-коммуникациялық біліктілікке ие. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республика сының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы мүгедектерді əлеуметтік қорғау туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың жəне балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқығы туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заңдарын жəне басқа білім беру мəселелері жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді, əлеуметтік саясат негіздерін, жалпы жəне əлеуметтік педагогиканы, педагогикалық, əлеуметтік, жас ерекшелік жəне баланың психологиясын, валеология жəне əлеуметтік гигиена негіздерін, əлеуметтік-педагогикалық жəне диагностикалық əдістерді, тəрбие жұмысы əдістері, педагогикалық ғылымның негізгі бағыттарын, əлеуметтік-педагогикалық жұмысты жоспарлау жəне талдауды, еңбек туралы заңнамалар негізін, еңбекті қорғау ережелері мен нормалары, қауіпсіздік техникасы мен өрт қауіпсіздігі техникасын, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары педагогикалық білім. Тиісті санатты алуы үшін міндеттерді анықтай отырып, біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: Жоғары деңгейлі санаты жоқ əлеуметтік педагогке қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: озық істəжірибелерді зерттеп оны практикада қолдана білуі, оқу-тəрбие жұмысына талдау жасау дағдыларын, білім беру ұйымдарындағы əдістемелік бірлестіктердің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім, əлеуметтік педагог лауазымындағы еңбек өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты əлеуметтік педагогке қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəрбие жұмысына талдау жасау əдістемесін, шығармашылық семинарларды басқара білуі, озық тəжірбиелерді енгізуі тиіс. біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне əлеуметтік педагог лауазымындағы еңбек өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі жоғарғы деңгейдегі жоғары санатты маман: бірінші санатты əлеуметтік педагогқа қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: ғылыми-əдістемелік, эксперименттік жұмыстарды білуі; əлеуметтік-педагогикалық бағдарламалардың, педагогикалық технологиялардың құрастыра білуі жəне олардың жұмысы бойынша апробация жүргізуі, əлеуметтік педагогиканың өзекті мəселелерімен айналысатын шығармашылық топтың жұмысын басқаруы тиіс. біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне əлеуметтік педагог лауазымындағы еңбек өтілі кемінде 5 жыл. Тəлімгер, аға тəлімгер Лауазымдық міндеттері: Балалар қоғамдық ұйымдарының, бірлестіктерінің дамуына ықпал етеді. Балалар мен жасөспірімдер бірлестіктерінің, ұйымдарының қызметін жоспарлауда оларға көмектеседі, олардың қызметінің мазмұны мен нысандарын жаңартуға ықпал етеді. Ұжымдық-шығармашылық қызметті ұйымдастырады. Қолданыстағы ұйымдар мен бірлестіктер туралы балалар мен жасөспірімдерді кеңінен ақпараттандыру үшін жағдайлармен қамтамасыз етеді. Балалар мен жасөспірімдерге азаматтық жəне рухани ұстанымын танытуға, өзінің мүдделері мен қажеттіліктерін іске асыруға, бос уақыттарын пайдалы өткізуге мүмкіндік беретін қолайлы жағдайлар жасайды. Білім беру ұйымдарында мəдени-бұқаралық патриоттық жұмыстарды жүргізеді. Оған сеніп тапсырылған білім алушылар мен тəрбиеленушілердің, балалардың денсаулығы мен қауіпсіздігі туралы қамқорлық танытады. Каникул кезінде олардың демалысын ұйымдастырады. Балалармен жəне жасөспірімдермен озық жұмыс тəжірибелерін зерделейді жəне қолданады. Балалар ұйымдары мен бірлестіктерінің алғашқы ұжымдары басшыларын іріктеу жəне дайындау жұмыстарын жүргізеді. Тəрбиеленушілердің (білім алушылардың) отбасылық жайкүйін зерделейді жəне баспаналық-тұрмыстық жағдайын, жеке қабілеттілігін, балалардың қызығушылығы мен баланың жеке тұлға болып қалыптасуын психологтардың нұсқаулары бойынша (топтық жəне жекелей) дамыту-түзету жұмыстарын жоспарлайды жəне ұйымдастырады. Əлеуметтік-психологиялық оңалту, əлеуметтік жəне еңбекке бейімделу жағдайларын жасау үшін күнделікті жұмыстар жасайды. Өзін-өзі басқару органдарымен жəне білім беру ұйымдарының педагог ұжымдарымен, қоғамдық ұйымдармен, оқушылар ата-аналарымен немесе оларды алмастырушылармен тығыз байланыста жұмыс жасайды. Компьютерлік сауатты, ақпараттықкоммуникациялық білітілікке ие. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке жəне отбасы туралы» Заңдары жəне басқа білім беру мəселелері жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, педагогика, психология, жас ерекшелік физиологиясы мен гигиенасының негіздерін, тəрбие жұмысының теориясы мен əдістемесін, еңбек туралы заңнамалар негізін, еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, қауіпсіздік техникасы мен өрт қауіпсіздігі техникасын, санитарлық қағидалар мен нормаларды. біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары педагогикалық білім; біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: техникалық жəне кəсіптік педагогикалық білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді айқындаумен қатар біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ тəлімгерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар балалармен жеке жəне топпен жұмыс жасауды дербес ұйымдастыра білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне тəлімгер лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты тəлімгерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар балалармен диагностикалық жұмыс жасаудың ұйымдастыру нысандарын білуі, балалар мен жасөспірімдерді тəрбиелеудің проблемалары бойынша зерттеу жұмыстарының дағдыларының

13 наурыз 2014 жыл

болуы, өткізілетін тəрбие іс-шараларын талдау əдістерін білуі, өз жұмысында озық педагогикалық тəжірибені қолдана білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі жəне аға тəлімгер лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты тəлімгерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: ұйымдастыру-əдістемелік қызметті талдау технологияларын білуі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне тəлімгер лауазымы бойынша жұмыс өтілі кемінде 5 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ тəлімгерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар балалармен жеке жұмысты ұйымдастыру бойынша ұсынымдарды дербес əзірлей білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі педагогикалық білім жəне тəлімгер лауазымы бойынша жұмыс өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты тəлімгерге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəрбие жұмысына талдау жасаудың əдістерін меңгеруі, диагностикалық жұмыстың ұйымдастырылған нысандарын меңгеруі; өз жұмысында педагогикалық озық тəжірибелерді пайдалана білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті педагогикалық мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім жəне тəлімгер лауазымы бойынша жұмыс өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты тəрбиешіге қойылатын барлық талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: ғылыми-зерттеу жəне эксперименттік жұмыстар əдістерін меңгеруі, өз жұмысында педагогикалық озық тəжірибелерді пайдалана білуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті педагогикалық мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім жəне тəрбиеші лауазымы бойынша жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Білім беру ұйымының зертханашысы (физика, химия, биология, информатика кабинеттері) Лауазымдық міндеттері: Мұғалімдерге сабақтардың, сыныптан тыс сабақтарды жүргізуге көмектеседі. Күн сайын сабақтың басталу уақытына дейін оқушылардың жұмыс орнын, газдың жəне судың, электр жүйелері мен электр құрал-жабдықтарының жай-күйін тексереді, анықталған кемшіліктер немесе жөнделмеген ақаулар туралы мұғалімге баяндайды. Зертхананың жұмыс істеуін, мүлкінің сақталуын, оқу жəне зертхана кабинеттерінің тазалығы мен тəртібін, жанатын, улы заттарды, зертханалық жабдықтарды оқу процесінде пайдалану жəне сақтау кезінде қауіпсіздік техникасы ережелерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Кабинетте зертханалық жабдықтардың барлық түрлерін пайдалану дағдыларын меңгереді, жарақаттанушыға дəрігерге дейінгі көмекті көрсетеді, өртке қарсы жұмыс жүргізеді, өртке қарсы пайдаланылатын құралдар мен мүліктердің жай-күйіне жəне сақталуына, желдетпе жүйесінің, газбен жабдықталудың жай-күйіне бақылауды жүзеге асырады. Зертханалық жəне практикалық жұмыс жүргізудің қауіпсіздік техникасының сақталуын қамтамасыз етеді. Эксперименттерді орындау барысында дайындық жəне көмекші операцияларды, бақылауды, өлшемдер нəтижелерін, жұмыс журналдарын толтыруды, талдаулар, зерттеулерді əдістемелік құжаттарына сəйкес жүйелейді жəне ресімдейді. Информатика кабинетінің зертханашысы: сынып жұмысы басталғанға дейін сабақ өткізу үшін компьютерлік жабдықтарды дайындайды, оны бірінші тексеруді жəне пайдалануды жүзеге асырады, аяқталған соң жүйе жұмысының дұрыс аяқталуын жəне компьютерді өшіруді жүргізеді. Компьютер залдарында жұмыс тəртібінің орындалуына бақылау жасайды. Оқу кезінде, сондай-ақ өзіндік жұмыс жасау кезінде компьютерлік вирустарды тасымалдағыштарды сканерлеуді жүргізеді, тасымалдағыштар мен локальді желілер арасындағы ақпарат алмасу жұмыстарын орындайды. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Жоспарлы, күнделікті, апталық, жартыжылдық профилактикалық жұмыстарға қатысады. Компьютерлік жабдықтардың дұрыстығын бақылайды, оны тазартуды жүзеге асырады. Регламентке сəйкес жұмыс журналдарын жүргізеді. Пайдаланушыларға жүйеге ену кілт сөзі, оқытушылар берген оқу материалдарын орналастыру, бар инструментарияларды пайдалануы бойынша кеңестер береді. Жүйедегі жұмыс дұрыс жүргізілмеген жағдайда компьютерлердің істен шығуын тіркейді жəне басшылыққа хабарлайды. Оқу процесін ұйымдастыруға байланысты əртүрлі есепті жəне графикалық жұмыстарды орындайды. Информатика мұғалімінің жеке қызметтік тапсырмаларын орындайды. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі, «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңдары жəне басқа білім беру мəселесі жөніндегі нормативтік қүқықтық актілерді, тестілеу сынақтарын тексеру əдістерін, педагогика мен психология негіздерін, пəн бойынша негізгі оқу-бағдарламалық құжаттарды, зертханалық жəне практикалық жұмыстарды жүргізудің техникасын, дəрігерге дейінгі көмек көрсетуді, еңбек туралы заңнамаларды, қауіпсіздік техникасын, еңбекті қорғау жəне өртке қарсы ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары кəсіптік немесе техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі білім. Білім беру ұйымы жанындағы интернат меңгерушісі (басшысы) Лауазымдық міндеттері. Интернаттың жұмыстарына басшылық етеді, тəрбиешілердің жəне басқа да қызметкерлердің жұмысын бірыңғай оқу-тəрбие процесі шегінде бақылауды жүзеге асырады, оқу-əдістемелік құжаттарды жасау жұмысын үйлестіреді. Сапалы білім мен тəрбие беру ісін бақылауға алады. Тəрбиешілерге əдістемелік көмек береді, педагогикалық тəжірибені таратуға, тəрбиешілердің біліктілігін арттыруға, жұмыскерлердің жəне оқушылардың шығармашылық бастамаларын дамытуға ықпал етеді. Тəрбиеленушілердің өмірін жəне денсаулығын сақтау үшін қажетті жағдай тудырады. Оқу-тəрбие (əдістемелік, мəдени, сыныптан тыс) жұмыстарын ұйымдастырады. Интернатта тұратын балаларға медициналық қызмет көрсету жағдайын, ішкі тəртіп ережелерін, еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, техника қауіпсіздігін, санитарлық жəне өртке қарсы ереженің сақталуын бақылайды, қажетті үй-тұрмыстық жағдаймен қамтамасыз етеді, балалардың дұрыс тамақтануын ұйымдастырады. Интернат, мектеп жəне ата-аналармен байланыста жұмыс жасауға бағыттайды. Интернат қызметі туралы қажетті есеп құжаттарын дайындауды жəне ұсынуды қамтамсыз етеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзіреттілікті меңгерген. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың жəне балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» заңдарын, педагогиканың жəне психологияның жəне басқа да қосымша білім берудің даму перспективаларын жəне бағыттарын анықтайтын нормативтік құқықтық актілерді, педагогиканы, педагогикалық психология, педагогикалық ғылым жəне тəжірибе, экономика жетістіктерін, қаржы-шаруашылық қызметті, еңбек туралы заңнаманың негіздерін, еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, техникалық қауіпсіздік пен өртке қарсы қорғану, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне педагог қызметінде еңбек өтілі кемінде 5 жыл. Білім беру ұйымының оқу өндірістік (оқу) шеберханасының меңгерушісі Лауазымдық міндеттері: Шеберхана қызметін басқарады, өндірістік оқыту бойынша оқу кестесінің сақталуын қамтамасыз етеді. Шеберхананы оқу процесі үшін қажетті жабдықтармен, материалдармен, аспаптармен, оқытудың техникалық құралдарымен, көрнекі құралдармен қамтамасыз етеді, сақтауға мүліктік материалдық құндылықтарды қабылдайды. Белгіленген тəртіппен олардың есебі мен есептілігін жүргізеді, жабдықтарды, аспаптар мен қарапайым құралдарды сабаққа дайындауды ұйымдастырады. Шеберхана мен қолда бар жабдықтарды, оқыту құралдарын дұрыс, əрі тиімді пайдалануды, арнайы киімдерді қолдану мен пайдалану ережелерін сақтауды қамтамасыз етеді. Станоктарды, машиналарды, жабдықтарды, аспаптарды, қарапайым құралдарды баптау мен жөндеуді ұйымдастырады, өндірістік оқыту сабақтарында техника қауіпсіздігі бойынша нұсқама өткізуді оқу-өндірістік шеберлерімен бірлесіп бақылайды. Оқыту процесі кезінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығын қорғауды қамтамасыз етеді. Техника қауіпсіздігі мен өртке қарсы қорғау талаптарын орындайды. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық біліктілікті меңгереді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңын, педагогика негіздерін, кəсіптік оқытудың əдістері, жұмыстың технологиялық процестерін, жабдықтарда жұмыс істеудің əдістері мен тəсілдерін, жаңаша техникалық жетістіктерін, санитария мен гигиена негіздерін, экономика жəне қаржы-шаруашылық қызметінің негіздерін, еңбек туралы заңнамалар негіздерін, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы ережелері мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары кəсіптік немесе техникалық жəне кəсіптік білім, тиісті бейіндегі ұйымдарда басшы лауазымында еңбек өтілі кемінде 3 жыл.

Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымының директоры Лауазымдық міндеттері: Білім беру ұйымының қызметін оның жарғысына жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерге сəйкес басқарады. Білім беру ұйымының оқу-əдістемелік, ғылыми-əдістемелік, əкімшілік-шаруашылық жəне қаржылықэкономикалық қызметті ұйымдастырады. Білім беру ұйымының педагогикалық кеңесімен бірлестікте жұмыс оқу жоспарлары мен бағдарламаларын, оқу процесінің күнтізбелік кестесін, ішкі тəртіп ережелерін жəне басқа да нормативтік актілерді əзірлеуді жəне бекітуді ұйымдастырады. Ұйым қызметінің ағымды жəне келешегін жоспарлауды ұйымдастырады. Кəсіптік – еңбек, оқыту – танымдық, жəне шынықтыру – сауықтару бағыттарындағы компоненттерден тұратын кəмелетке толмағандарды əлеуметтік бейімдеудің жекелеген бағдарламаларды əзірлеу жəне оның іске асырылуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттiк көмек пен қолдауды қажет ететiн балаларға жататын орын бере отырып өмip сүру, оқыту жəне тəрбиелеу үшiн қажеттi жағдайларды қамтамасыз ету арқылы білім беру бағдарламаларын игеруге, тұлғаның шығармашылық, рухани жəне дене мүмкiндiктерiн дамыту, адамгершілiк жəне салауатты өмiр сүру салтының берiк негiздерiн қалыптастыру, дара тұлғаны дамыту үшiн жағдайларды жасау арқылы зияткерлікті байыту, азаматтық пен елжандылыққа, өз еліне - Қазақстан Республикасына сүйiспеншiлiкке, мемлекеттiк рəмiздердi құрметтеуге, халық дəстүрлерiн қастерлеуге, Конституцияға қайшы жəне қоғамға қарсы кез келген көрiнiстерге төзбеуге, Қазақстан Республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық жəне мəдени өмiрiне қатысу қажеттiлiгiн, жеке адамның өз құқықтары мен мiндеттерiне саналы көзқарасын қалыптастыруда, əлемдiк жəне отандық мəдениеттiң жетiстiктерiне баурау, қазақ халқы мен басқа да халықтарының тарихын, əдет-ғұрып дəстүрлерiн зерделеу, мемлекеттiк, орыс, шетел тiлдерiн білуге қолайлы жағдай жасайды. Тəрбиеленушілерді əлеуметтік қорғауды, медициналық психологиялық педагогикалық оңалтуды жəне əлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ету. Қазіргі заманғы ақпараттық технологияларды белсенді пайдаланады жəне дамытады. Оқу-тəрбие процесін ғылыми-əдістемелік жəне материалдықтехникалық базасын ұйымдастырады жəне жетілдіреді. Оқу-тəрбие процесін əдістемелік қамтамасыз етуді ұйымдастырады жəне жетілдіреді. Педагогикалық ұйымдар, əдістемелік бірлестіктер, балалар ұйымдары қызметіне ықпал етеді. Орталықтағы кəмелетке толмағандарды бұдан əрі орналастыру бойынша қамқоршылық жəне қорғаншылық органдарымен өзара əрекеттеседі. Кəмелетке толмағандарды отбасыларына қайтаруға қолғабыс етеді. Кəмелетке толмағандардың əлеуметтік мəртебесін қалыпқа келтіру үшін шара қолданады. Оқу-тəрбие процесі кезінде білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) жəне білім беру ұйымы қызметкерлерінің өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігіне қажетті жағдайлар жасайды. Өмірде қиын жағдайға тап болған кəмелетке толмағандарға жəне олардың ата – аналарына немесе басқа заңды өкілдеріне осы жағдайдан шығу үшін əлеуметтік жəне психологиялық көмек көрсетеді. Білім беру ұйым тəрбиеленушілердің заңды өкілі болады. Тəрбиеленушілердің заңды құқықтары мен мүдделерін (жеке, мүліктік, тұрғын үй, еңбек жəне т.б.) қорғайды, туыстық байланыстарды қолдау үшін жағдайлар жасау шараларын қабылдайды. Тəрбиеленушілердің қорғау жəне олардың денсаулығын нығайту мақсатында тамақтану жəне медициналық қызмет көрсету жұмысын ұйымдастырады жəне оған бақылау жүргізеді. Белгіленген заңнама шегінде білім беру ұйымының мүлкі мен құралдарына басшылық етеді, жыл сайын құрылтайшылардың қаржылық жəне материалдық қаражаттың түсуі жəне жұмсалуы туралы есебін береді. Нормативтік талаптарға сəйкес есеп жүргізіп, оқу-материалдық базаның сақталуын жəне толықтырылуын қамтамасыз етеді, ішкі еңбек тəртібі ережесін, санитарлық-гигиеналық режимді, еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігін сақтау үшін жауап береді. Педагог кадрларды жəне қосымша қызметшілерді іріктеуді жəне жұмысқа тартуды жүзеге асырады, басқару құрылымын, қызметкерлердің штаттық кестесін, лауазымдық нұсқаулығын бекітеді, олардың кəсіби шеберлігін арттыру үшін жағдай жасайды. Педагогикалық кеңесті басқарады. Белгіленген тəртіп бойынша қызметкерлерді аттестаттауды жүргізеді. Қызмет барысында айрықша көзге түскен оқытушылар мен білім беру ұйымдарының қызметкерлерін өзінің құзыретіне қарай марапаттауға жəне көтермелеуге ұсынады жəне өз құзыретінің аясында жаза қолданады. Қоғаммен байланысты жүзеге асырады. Білім беру ұйымын мемлекеттік жəне басқа ұйымдарға таныстырады, қажетті есептілік құжаттамаларды дайындауды жəне ұсынуды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-айыптылық) жəне отбасы туралы» Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы», «Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылы жəне жасөспiрiмдер үйлерi туралы» Заңдары жəне білім беруді дамытудың бағыттары мен болашағын айқындайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика жəне психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын педагогиканы, педагогикалық психологияны, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, қаржылықшаруашылық қызметті, еңбек туралы заңнамаларды, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне білім беру ұйымдарындағы педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Кəмелетке толмағандарды бейімдеу орталықтарының директорлары үшін: педагогикалық немесе заңгерлік бойынша жоғары білім жəне тиісті салада еңбек өтілі кемінде 5 жыл. Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымы директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары Лауазымдық міндеттері: Білім беру ұйымының қызметін перспективалық болжауды жəне ағымдағы жоспарлауды ұйымдастырады. Оқу-тəрбие процесінің, ғылыми-əдістемелік жəне əлеуметтік психологиялық қамтамасыз етілу жағдайын талдайды. Педагогтердің жалпы білім беретін оқу бағдарламалары мен жоспарларының орындалуын, сондай-ақ қажетті оқу, оқу-тəрбие, оқу-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеу жұмыстарын үйлестіреді. Білім беру процесінің сапасына жəне білімді меңгеру нəтижесінің шынайы бақылау жасайды. Білім алушылардың оқу жүктемесіне бақылау жасап, сабақтардың кестесін жəне басқа да оқу қызметінің түрлерін құрады. Білім беру процесін жетілдіруге ұсыныс енгізеді. Оқу-əдістемелік жұмысты ұйымдастырады, үйлестіреді жəне оған талдау жасайды. Оқу жоспарларын əзірлеу, оқу процесін ұйымдастыруын қамтамасыз етеді. Емтиханға дайындық жəне өткізу жұмыстарын ұйымдастырады. Мемлекеттік аралық бақылау жəне ұлттық бірыңғай тестілеу жұмысын дайындауға жəне өткізуге қатысады. Тəжірибелі мұғалімдердің нəтижелі жұмыстарын таратуды қорытындылайды жəне шараларды қабылдайды. Инновациялық технологияларды оқу процесіне енгізеді. Білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) жекелеген жас, жыныс ерекшелігін ескере отырып, білім беру қызметін дамыту жəне түзету бағдарламаларын əзірлеуді жоспарлайды. Педагог кадрларды іріктеуге жəне орналастыруға қатысады. Педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру жəне аттестаттауды өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастырады. Оқу зертханалары мен кабинеттерін қазіргі заманғы жабдықтармен, көрнекі құралдармен жəне техникалық оқыту құралдарымен жарақтандыру, əдістемелік кабинеттер мен кітапханаларды оқу-əдістемелік жəне көркем əдебиеттермен толтыру жұмыстарын жоспарлайды. Оқу-тəрбиелеу процесінде қолданылатын құралдар, техникалық жəне көрнекілік құралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Оқушыларға медициналық қызмет көрсету жағдайына бақылауды жүзеге асырады. Белгіленген тəртіпте есеп құжаттамаларының сапалы жəне уақтылы жасалуын, анықтығы мен тапсырылуын қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституцияс ын , Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-айыптылық) жəне отбасы туралы» Кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы», «Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылы жəне жасөспiрiмдер үйлерi туралы» Заңдарын, педагогика жəне психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын жəне арнайы (түзеу) білімі, əлеуметтік педагогиканың, əлеуметтік психологияның даму бағыттары мен болашағын анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамаларды, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерін, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 3 жыл.

Тəрбиеші ана Лауазымдық міндеттері. Баланың өмірі мен денсаулығының сақталуын қамтамасыз ететін жағдайлар жəне отбасылық жағдайларға жақындастырылған тұрмыстық жағдайлар жасайды, тəрбиеленушілердің күн тəртібінің сақталуын қамтамасыз етеді. Білім беру ұйымдарымен тығыз байланыста болып, балаларды тəрбиелеу мəселелерінде сынып жетекшілерімен, олардың даму ерекшеліктерін айқындау, диагноз қою жəне оқытудың, тəрбиелеудің, жұмысқа орналастырудың бара-бар жағдайларын айқындау мəселелерінде консультативтік көмек алу үшін психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңеспен өзара ісқимыл жасайды. Балалардың адамгершілік-рухани, интеллектуалдық қабілеттерінің дамуын, дене денсаулығын қамтамасыз етеді. Бесалты жастағы балалардың мектепалды даярлығын қамтамасыз етеді. Тəрбиеленушілерді жалпы білім беретін мектепке анықтайды. Тəрбиеленушілердің уақытылы жалпы орта білім алуына ықпал етеді. Оқу орнына балалардың баруын, тəрбиленушілердің күн тəртібін, үй тапсырмасын орындауын, қоғамдық пайдалы еңбекке қатысуын, қосымша білім алуын, бос уақытын ұйымдастыруды қамтамасыз етеді. Тəрбиеленушілердің өзіне-өзі қызмет етуін, жеке бас тазалығын сақтауын ұйымдастырады. Талдау жасайды, қажеттілікті анықтайды жəне арнайы əлеуметтік қызмет көрсетеді. Санитарлық ережелер мен нормалардың, еңбек қауіпсіздігі мен өртке қарсы қауіпсіздік ережелері мен нормаларының сақталуын қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасы Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-айыптылық) жəне отбасы туралы» Кодексі, Бала құқықтары туралы конвенция, «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қадағалаусыз жəне қараусыз қалуының алдын алу туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңдары жəне басқа да білім берудің дамытудың бағыттары мен болашағын анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика жəне психология негіздерін, арнайы əлеуметтік қызметтердің мемлекеттік стандарттарын, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамалардың негіздерін, еңбек қорғау ережелері мен нормаларды, қауіпсіздік жəне өртке қарсы қауіпсіздік техникасын, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ маман: жоғары педагогикалық білім жəне балалармен жұмыс істеу тəжірибесі кемінде 1 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ тəрбиеші анаға қойылатын жалпы талаптарға жауап беруге, сонымен қатар: оқыту мен тəрбиелеудің жеке тұлғаға бағытталған технологияларын білуге, əдістемелік бірлестіктердің, озық тəжірибелі мектептердің жұмысына қатысуға, педагогикалық озық тəжірибелерді өз жұмысында пайдалануға тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі екінші санатты тəрбиеші анаға қойылатын талаптарға жауап беруге, сонымен қатар тəрбиеленушілердің жас ерекшелігін жəне жеке тұрғыдан келуді ескере отырып, тəрбие беру əдістемесін өз бетінше əзірлей білуге, тəрбие жұмысына талдау жасау əдісін меңгеруге, шығармашылық семинарларды басқара алуға жəне диагностикалық жұмыстарды ұйымдастыру түрлерін білуге тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі бірінші санатты тəрбиеші анаға қойылатын барлық талаптарға жауап беруге, сонымен қатар: тəрбие жұмысын талдау əдістерін білуге, тəрбиеленушілердің жас ерекшелігін жəне жеке тұрғыдан келуді ескере отырып, тəрбие беру əдістемесін өз бетінше əзірлей білуге, шығармашылық семинарларды басқара алуға, диагностикалық жұмыстарды ұйымдастыру түрлерін білуге, өз жұмысында озық педагогикалық тəжірибелерді пайдалануға тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ маман: біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ тəрбиеші анаға қойылатын талаптарға жауап беруге, тəрбие процесінде тұрақты оң нəтижелерді қамтамасыз етуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім жəне балалармен жұмыс істеу өтілі кемінде 1 жыл. орта деңгейдегі екінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі санаты жоқ тəрбиеші анаға қойылатын талаптарға жауап беруге, сонымен қатар оқыту мен тəрбиелеудің жеке тұлғаға бағытталған технологияларын білуге, тəрбие беру процесінде тұрақты оң нəтижелерді қамтамасыз етуге, білім беру ұйымдарындағы əдістемелік бірлестіктердің, озат тəжірибе мектептерінің жұмыстарына қатысуға, озық педагогикалық тəжірибелерді өз жұмысында пайдалануға тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім, тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі екінші санатты тəрбиеші анаға қойылатын барлық талаптарға жауап беруге, сонымен қатар: тəрбиеленушілердің жас ерекшелігін жəне жеке тұрғыдан келуді ескере отырып, тəрбие беру əдістемесін өз бетінше əзірлей білуге, тəрбие жұмысын талдау əдістемелерін білуге, шығармашылық семинарларды басқара алуға, диагностикалық жұмыстарды ұйымдастыру түрлерін білуге тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім, тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі орта деңгейдегі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейдегі бірінші санатты тəрбиешіге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруге, сонымен қатар ғылыми-зерттеу жəне эксперименттік жұмыстар əдістерін білуге, жаңа педагогикалық технологиялар əзірлеуге тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім, тəрбиеші ана қызметіндегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Патронаттық тəрбиеші Лауазымдық міндеттері. Патронаттық тəрбиеге қабылданған баланың (балалардың) тұруына, тəрбие алуына жəне оқуына, сонымен қатар дене бітімінің, психикасы мен адамгершілік-рухани дамуына қажетті тұрмыстық жағдайлар жасайды, баланың (балалардың) өмірі мен денсаулығының сақталуын қамтамасыз етеді; Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамаларына сəйкес баланы (балаларды) тəрбиелейді, оның (олардың) денсаулығына, психикалық, адамгершілік-рухани дамуына жəне интеллектуалдық қабілеттілігінің дамуына қамқоршылық жасайды, баламен (балалармен) бірге тұруына, баланың (балалардың) тиісті білім алуын; патронаттық тəрбиешіге табыс етілген балаға (балаларға) берілген құжаттардың, балаға (балаларға) тиесілі ақшалай қаражаттардың жəне басқа да мүліктердің сақталуын, оның ішінде соттарда кез келген тұлғамен қарым-қатынаста, арнайы өкілеттіксіз өздерінің қамқорлығындағылардың құқықтары мен мүдделерінің қорғалуын; санитарлық ережелер мен нормалардың, еңбек қауіпсіздігі мен өртке қарсы қауіпсіздік ережелері мен нормаларының сақталуын қамтамасыз етеді; Баланы (балаларды) күтіп-бағуға, тəрбие жəне білім беруге қолайсыз жағдайлардың туындағандығы туралы қорғаншылық немесе қамқоршылық жөніндегі функцияларын жүзеге асыратын органға хабарлайды. Балаға (балаларға) арнайы əлеуметтік қызмет көрсету қажеттілігінің анықтау жөнінде жұмыс жасайды. Баланы (балаларды) тəрбиелеу мəселелерінде білім беру ұйымдарымен, олардың даму ерекшеліктерін айқындау, диагноз қою жəне оқытудың, тəрбиелеудің, жұмысқа орналастырудың бара-бар жағдайларын айқындау мəселелерінде кеңестік көмек алу үшін медициналық жəне басқа да ұйымдармен, психологиялықмедициналық-педагогикалық кеңеспен тығыз байланыста болады. Білуге міндетті: еңбек қауіпсіздігі мен өртке қарсы қауіпсіздік ережелері мен нормаларды; санитарлық ережелер мен нормаларды, Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары білім немесе техникалық жəне кəсіптік білім, немесе орта білімнен кейінгі білімі». Арнайы білім беру ұйымының директоры Лауазымдық міндеттері: Қолданыстағы заңнама мен білім беру ұйымдарының жарғысына сəйкес оқу-əдістемелік, ғылымиəдістемелік, əкімшілік-шаруашылық, қаржы-экономикалық қызметтерін басқарады. Педагогикалық кеңеспен бірлесіп, жұмыс оқу жоспарлары мен бағдарламаларын, оқу процесінің күнтізбелік кестесін, ішкі тəртіп ережесін əзірлеуді жəне бекітуді ұйымдастырады. Білім беру қызметін жүргізу құқығына берілген лицензияға сəйкес психикалық-медициналық-педагогикалық консультациялар қорытындылары бойынша білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) санын қалыптастырады, білім алушыларды (тəрбиеленушілерді) əлеуметтік қорғауды қамтамасыз етеді. Оқутəрбие процесін əдістемелік қамтамасыз етуді ұйымдастырады жəне жетілдіреді. Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар арасынан шыққан тəрбиеленушілердің мүдделерін (жеке, мүліктік, тұрғын үй, еңбек) қорғайды, арнайы əлеуметтік қызмет көрсетулерді бағалауды жəне олардың қажеттілігін анықтауды (Жалғасы 19-бетте).


(Жалғасы. Басы 16-18-беттерде).

қамтамасыз етеді, ата-аналармен (олардың орнын басатындармен) жүргізілетін жұмыстарды үйлестіреді. Белгіленген нормаларға сəйкес білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) жағдайларын қамтамасыз етеді. Нормативтік талаптарға сəйкес оқу-материалдық базаның есебін, сақталуын жəне толықтырылуын, ішкі тəртіп ережелерінің, санитарлық-гигиеналық режимнің, еңбекті қорғау жəне қауіпсіздік техникасының сақталуын қамтамасыз етеді. Белгіленген заңнама шегінде ұйымның мүліктері мен құралдарына иелік етеді. Педагог кадрлар мен көмекші қызметкерлерді іріктеуді жəне орналастыруды жүзеге асырады. Олардың кəсіби шеберліктерін арттыру үшін жағдайлар жасайды. Педагогикалық кеңесті басқарады. Жұртшылықпен байланысты жүзеге асырады. Балалардың өмірі мен денсаулығын қорғау үшін қажетті жағдайлар жасауды қамтамасыз етеді. Қызмет туралы қажетті есептілікті дауындауды жəне ұсынуды қамтамасыз етеді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнайы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне əлеуметтік психологияның даму бағыттары мен болашағын анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика жəне психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, əлеуметтік педагогиканың, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамаларды, қаржылық-шаруашылық қызмет, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерд, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары білім немесе арнайы (түзеу) білім беру ұйымдары қызметінің бейіні бойынша «Əлеуметтік педагогика» мамандығы бойынша қосымша білімімен бірге жоғары педагогикалық білім. Арнайы білім беру ұйымдарындағы педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Арнайы білім беру ұйымы басшысының орынбасары Лауазымдық міндеттері: Педагогикалық ұжымның ағымдағы жəне алдағы қызметін жоспарлауды ұйымдастырады. Педагогтардың оқу жоспарлары мен бағдарламаларын орындау жəне қажетті оқу, оқу-тəрбие, оқу-əдістемелік, ғылыми жəне бейінді құжаттамаларды əзірлеу жұмыстарын үйлестіреді. Білім беру процесінің сапасына жəне білім алушылардың білім дайындығы нəтижелерінің объективтілігіне, факультативтерге, үйірме жəне секция жұмыстарына бақылау жасайды. Білім алушылардың оқу жүктемесіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Оқу сабақтарының жəне басқа да оқу қызмет түрлерінің кестесін жасайды. Оқу процесін жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізеді. Əдістемелік жұмысты ұйымдастырады, əдістемелік бірлестіктердің жұмысын үйлестіреді. Оқу-əдістемелік жұмыстың жай-күйіне талдау жасайды. Эксперименттік жұмыс нəтижелеріне талдау жасайды, оқытушылардың анағұрлым нəтижелі тəжірибесін тарату бойынша шаралар қабылдайды. Педагог қызметкерлерді аттестаттаудан өткізуге даярлауды жəне өткізуді қамтамасыз етеді. Оқу зертханалары мен кабинеттерін қазіргі заманғы жабдықтармен, оқытудың көрнекі жəне техникалық құралдарымен жарақтау, əдістемелік кабинеттерді, кітапханаларды оқу-əдістемелік жəне көркем əдебиеттермен толықтыру жұмыстарын үйлестіреді. Білім алушылар мен тəрбиеленушілерге медициналық қызмет көрсету жағдайын бақылауға алады. Оқу-тəрбие процесін ұйымдастыруды, білім алушылар мен тəрбиеленушілерді тəрбиелеудің арнайы бағдарламаларын құруды қамтамасыз етеді. Мəдени-тəрбиелеу іс-шараларын дайындау жəне өткізу жұмыстарын, арнайы əлеуметтік қызмет көрсетулердегі қажеттіліктерді бағалау жəне анықтау жүргізу жұмыстарын үйлестіреді. Педагог кадрларды іріктеу жəне орналастыру жұмыстарына қатысады. Жергілікті жəне денсаулық сақтау органдары өкілдерімен, ата-аналармен (жəне оларды алмастырушы тұлғалармен) тəрбие процесін қамтамасыз етуші əкімшілік жəне бөлімшелер өкілдерімен өзара іс-қимылды үйлестіреді. Пайдаланылатын жабдықтардың, аспаптардың, техникалық жəне көрнекі құралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Белгіленген есеп құжаттамаларын сапалы жəне уақытылы жасауды жəне беруді қамтамасыз етеді. Педагог кадрларды іріктеуге жəне орналастыруға қатысады. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық құзыреттілікті меңгерген. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдары жəне басқа да білім берудің даму бағыттары мен болашағын айқындайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика жəне психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, əлеуметтік педагогиканың, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамалар, қаржылық-шаруашылық қызмет, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім. Арнайы білім беру ұйымдарындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Арнайы (түзету) интернат ұйымының тəрбиешісі (аға тəрбиеші) Лауазымдық міндеттері: баланың жеке тұлғасының даму мақсатында баланың жеке қабілеттерін, бейімділігі мен қызығушылығын зерделейді, оның негізінде психологтардың кеңесімен түзете-дамытушылық жұмысты (топпен жəне жеке) жоспарлайды жəне жүргізеді. Əлеуметтік жəне еңбекке бейімдеу, əлеуметтік-психологиялық оңалту үшін жағдайлармен қамтамасыз ету, күнделікті жұмыс жүргізеді. Пайдалы қоғамдық еңбекке қатысу, үй жұмыстарын, күн тəртібін ұйымдастырады. Білім алуға көмектеседі, бос уақыттарын ұйымдастыру мен қосымша білім алуды ұйымдастырады. Сабақтан тыс уақыттарда тəрбиеленушілермен тəрбиелік жұмыс жүргізеді. Тəрбиеленушілердің жас ерекшеліктерін ескере отырып өзөзіне қызмет жасауға, жеке гигиеналық тазалықты сақтауды ұйымдастырады. Тəрбиеленушілердің денсаулықтарын нығайту жəне сақтау бойынша медициналық қызметкерлермен қамтамасыз етеді, психикалық жəне дене дамуына септігін тигізетін іс-шаралар жүргізеді, баланың мекмеде болу мерзіміне дейін денсаулықтарына жауап береді. Дəрігерлік тексеріс алдындағы алғашқы дəрігерлік көмек көрсетеді. Топқа бекітілген арнайы құралдарға, оқуəдістемелерге, оқулықтарға, ойыншықтарға, арнайы əлеуметтік қызметке қажеттіліктерін анықтайды жəне бағалау жүргізеді, оған қажетті жағдайлар құрады, баланың арнайы əлеуметтік қызметке қажеттіліктерін анықтауға талдау жасайды. Ақпараттықкоммуникациялық құзыреттілікті, компьютерлік коммуникативтік құзыреттілікті меңгерген. Интернаттың ұйымның аға тəрбиешісының міндетін атқару кезінде тəрбиешінің жұмыстарын басқаруды ұйымдастырады. Тəрбиешілерге əдістемелік көмек көрсетеді, бастапқы педагогикалық тəжірибені жалпылауға септігін тигізеді, тəрбиешілердің біліктіліктерін көтеруге қолдау көрсетеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне білім беруді дамытудың бағыттары мен болашағын анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамаларды, қаржылық-шаруашылық қызмет, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» қосымша білімімен қоса жоғары педагогикалық білім. «Арнаулы педагогика» қосымша білімімен қоса техникалық жəне кəсіптік білім. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтай отырып біліктілікке қойылатын талаптар:

19

www.egemen.kz

13 наурыз 2014 жыл

біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруге, сонымен қатар: оқыту мен тəрбиелеудің жеке бағдарлаушылық технологиясын меңгеруі, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы, оны практикада қолдана білуі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, оған қоса тəрбиеленушінің жас ерекшіліктерін ескере отырып тəрбиелеудің əдістерін өз бетінше құрастыруы, тəрбиелеу жұмыстарын талдаудың əдістерін меңгеруі, шығармашылық семинарларына басшылық жасауі, диагностикалық жұмысты ұйымдастырудың формаларын меңгеруі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, оған қоса ғылымизерттеу əдістерін игеруі, оқыту мен тəрбиелеудің əдістерін, жаңа бағдарламаларды жəне дидактикалық материалдарды, педагогикалық технологияларды, əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі, арнайы білім беру саласындағы өзекті мəселелер бойынша мақалалардың болуы, өзінің өткізетін пəні бойынша шығармашылық топтарға жетекшілік жасауы қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім немесе педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: тəрбиешіге қойылатын жалпы талаптарға жауап беруге, сонымен қатар оқыту мен тəрбиелеудің жеке бағдарлаушылық технологиясын меңгеруі, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы, оны практикада қолдана білуі, тəрбиелеу жұмыстарын талдаудың əдістерін меңгеруі қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» қосымша біліммен қоса техникалық жəне кəсіптік білім педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, оған қоса тəрбиеленушінің жас ерекшіліктерін ескере отырып тəрбиелеудің əдістерін өз бетінше құрастыруы, тəрбиелеу жұмыстарын талдаудың əдістерін меңгеруі, шығармашылық семинарларына басшылық жасауы, диагностикалық жұмысты ұйымдастырудың формаларын меңгеру қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» қосымша біліммен қоса техникалық жəне кəсіптік білім педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты тəрбиешіге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: оған қоса ғылыми-зерттеу əдістерін игеруі, оқыту мен тəрбиелеудің əдістерін, жаңа бағдарламаларды жəне дидактикалық материалдарды, педагогикалық технологияларды, əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі, арнайы білім беру саласындағы өзекті мəселелер бойынша мақалалардың болуы, өзінің өткізетін пəні бойынша шығармашылық топтарға жетекшілік жасауы қажет. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Арнаулы педагогика» қосымша біліммен қоса техникалық жəне кəсіптік білім педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Арнайы білім беру ұйымдарының басшысы Лауазымдық міндеттері: Қолданыстағы заңнамаға сəйкес психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация (бұдан əрі – ПМПК) жəне психологиялық-педагогикалық түзету кабинеттері (бұдан əрі – ППТК) жұмыстарын жоспарлайды жəне ұйымдастырады. Арнайы мекеменің түрін, оқыту мен тəрбиелеу нысанын талқылау жəне анықтау кезінде консультация берудің алқалық жұмысын ұйымдастырады, əдістемелік жұмысты басқарады, құжаттаманың дұрыс жүргізілуіне, ПМПК, ППТК-ны арнайы оқу жəне медициналық жабдықтармен, компьютерлік техникамен жəне əдістемелік материалмен жарақтандыруға жауап береді. Бұқаралық ақпарат құралдарының көмегі арқылы тұрғындар арасында семинарлардағы, педагогтарды даярлау жəне біліктіліктерін арттыру курстарындағы педагог қызметкерлердің, медициналық жəне басқа да қызметкерлердің арасында дефектологиялық білімді тарату жұмыстарын; білім беру жəне денсаулық сақтау ұйымдарымен бірлесіп, балалардың ауытқушылық дамуының алдын алу мəселелері бойынша сақтандыру жұмыстарын ұйымдастырады. Балаларды тексеруден өткізудің жоғары деңгейін, ПМПК жəне ППТК мамандарының сапалы жұмысын қамтамасыз етеді. Ұйымдарды білікті кадрлармен қамтамасыз ету, олардың кəсіби білімдерін дамыту, өмірлері мен денсаулықтары үшін қауіпсіздік жағдайларын жасау, ұжымда қолайлы психологиялық орта қалыптастыру шараларын қабылдайды. Өзіне бағынысты құрылымдық бөлімшелердің қызметін үйлестіреді. ПМПК, ППТК-ның мүдделерін барлық органдарда қорғайды. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттықкоммуникациялық технологияларды меңгереді. Қажетті есепті дайындауды жəне ұсынуды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне білім беруді дамытудың бағыттары мен болашағын анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын, педагогика ғылымы мен практиканың жетістіктерін, экономика негіздерін, еңбек туралы заңнамалары, қаржылық-шаруашылық қызметін, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі, өндірістік санитарлық жəне өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Психология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білім «Арнаулы педагогика» немесе қосымша мамандандырумен «Арнаулы психология» мамандықтары бойынша қосымша білімімен қоса медициналық білім жəне арнайы білім немесе денсаулық сақтау ұйымдарында жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Дефектолог-мұғалім (сурдопедагог, олигофренопедагог, тифлопедагог) Лауазымдық міндеттері: Мүмкіндігі шектеулі балалармен оқу-түзету жұмысын жүзеге асырады. Оқушыларды тексереді, ауытқушылықтың құрылымы мен деңгейін анықтайды балалардың психологиялық жəне дене қалпын есепке ала отырып, сабақ жүргізуге топ жинақтайды. Бала бойында зақымдалған функцияны қайта қалпына келтіру бойынша жеке жəне топтық түзету-дамыту сабақтары жүргізіледі. Оқушылардың əлеуметтенуіне жəне білім беру бағдарламасын меңгеруге септігін тигізеді. Оқытудың əртүрлі құралдары мен амалдарын, əдістерін, түрлерін қолданады. Арнайы білім беру мекемелерінде пəннің ерекшеліктерін есепке ала отырып оқушылардың бойындағы ауытқушылықты түзетуге бағытталған оқыту мен тəрбиелеу бойынша жұмыс жүргізіледі. Жүйелі түрде өздерінің кəсіби біліктіліктерін көтереді. Əдістемелік бірлестіктер қызметтеріне жəне басқа да əдістемелік жұмыстарға қатысады. Ата-аналармен (оларды алмастырушылармен) байланыс жасайды, балаларға арнайы көмек көрсетудің арнайы əдістері мен тəсілдерін қолдану жөнінде кеңес береді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды меңгереді. Еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі жəне өрт қауіпсіздігі ережелері мен нормаларын орындайды. Оқыту процесі кезінде балалардың өмірі мен денсаулығын сақтау үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Бала құқықтары туралы конвенция», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы мүгедек балаларды қорғау» Заңдарын жəне білім беру мəселелері бойынша басқа да нормативтік құқықтық актілерді, арнайы педагогика, арнайы психология, жас ерекшелік физиологиясын, мектеп гигиенасын, пəнді оқыту мен тəрбиелік жұмыс əдістемесін, бағдарламалар мен оқулықтарды, оқытудың құралдары жəне олардың дидактикалық мүмкіндігін, педагогика ғылымы мен білім берудің даму перспективасы мен негізгі бағыттарын, еңбек туралы заңнама негіздерін, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі мен өртке қарсы күрес ережелері мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ маман: жұмыс өтілінсіз «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі. Тиісті санатты алу үшін міндеттерін анықтай отырып қойылатын біліктілік талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ мұғалім-дефектологқа қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: озық тəжірибелерді зерделеуі, оны практикада қолдана білуі, балалар кемістігінің көрсетілген дəрежесін талдау, дағдыларының болуы, даму ауытқуларын түзеу, бұзылған функцияларды қалыптастыру бойынша топтық жəне жеке сабақтар жүргізуі, білім беру

ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне мұғалім дефектолог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: дефектолог мұғалімге, біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар даму мүмкіндігі шектеулі балалармен оқу-түзету жұмыстарын талдау əдістерін меңгеруі, шығармашылық семинарларға жетекшілік жасай білуі, озық тəжірибелерді енгізуі, дефектологияның қазіргі əдістерін игеруі, оларды пайдалану құқығына сертификаттарының болуы, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне мұғалім-дефектолог лауазымында жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты мұғалім дефектологқа қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар ғылыми-зерттеу, эксперименттік жұмыстардың əдістерін игеруі, жаңа оқу-əдістемелік жəне дидактикалық материалдарды, педагогикалық технологияларды, оқыту жəне тəрбиелеу əдістерін, əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі, өз пəні бойынша эксперименттік тапсырма құру, арнайы білім беру саласындағы өзекті мəселелер бойынша шығармашылық топтарға жетекшілік етуі, арнайы білім беру проблемалары бойынша педагогикалық басылымдарда жарияланымдардың болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне мұғалім-дефектолог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Логопед-мұғалім Лауазымдық міндеттері: Оқушыларды тексереді, сөйлеу кемшіліктерінің құрылымы мен деңгейін, оларды түзетудің əдістерін анықтайды, балалардың психикалық дене даму жəне сөйлеу жағдайын есепке ала отырып, сабақ жүргізуге топ жинақтайды. Дамудағы сөйлеу кемшілігін, сөйлеу қызметінің бұзылуын қалпына келтіру үшін топтық жəне жеке сабақтар өткізеді. Оқушылардың жеке тұлғалық мəдениетін қалыптастыруға жəне олардың əлеуметтенуіне ықпал етеді. Оқытудың əртүрлі нысандарын, əдістерін жəне құралдарын пайдаланады. Арнайы ұйымдарда дамудағы ауытқушылықты барынша түзетуге бағытталған оқушыларды (тəрбиеленушілерді) оқыту жəне тəрбиелеу бойынша жұмыстарды жүзеге асырады. Жүйелі түрде өзінің кəсіби біліктіліктерін көтереді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды меңгереді. Əдістемелік бірлестіктер қызметтеріне жəне əдістемелік жұмыстардың басқа да нысандарына қатысады. Ата-аналармен (оларды алмастырушы тұлғалармен) байланыс жасайды, балаларға арнайы көмек көрсетудің арнайы əдістері мен тəсілдерін қолдану жөнінде кеңес береді. Оқыту процесі кезінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығына жауапты болады. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Бала құқықтары туралы конвенция», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» Заңдарын мен білім беру мəселелерін, педагогикалық жəне ұйымдастырушылық міндеттерді шешу үшін қажетті көлемде жалпы теориялық пəн негіздерін, педагогика, психология, жас ерекшелік физиологиясы, мектеп гигиенасын, арнайы педагогика жəне арнайы психология, бағдарламалар мен оқулықтарды, логопед кабинетін жарақтандыру жəне жабдықтауға қойылатын талаптарды, оқыту құралдары жəне олардың дидактикалық мүмкіндіктерін, еңбек туралы заңнама негіздерін, еңбекті қорғау қағидалары мен нормаларын, санитарлықэпидемиологиялық нормаларды, техника қауіпсіздігі жəне өртке қарсы күрес негіздері бойынша басқа да нормативтік құқықтық актілерді. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ маман: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі. Тиісті санаттарды алу үшін міндеттерді анықтай отырып біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейдегі санаты жоқ мұғалім логопедке қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, сонымен қатар тəжірибелік-эксперименттік жұмыс дағдыларының болуы, жаңа оқыту əдістемесін сынақтан өткізу жөніндегі жұмысты жүргізе білуі, озық тəжірибелерді зерделеуі, оны практикада қолдана білуі, оқушылардың тұлғалық жеке мəдениетін, олардың əлеуметтенуін қалыптастыруды талдау дағдыларының болуы, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі, логопед-мұғалім лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ логопед-мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар Дамудағы ауытқушылықты барынша түзетуге бағытталған тəрбиеленушілерді оқытуды талдау əдістерін меңгеруі, шығармашылық семинарларға жетекшілік етуі, озық тəжірибені енгізуі, дефектологияның заманауи əдістерін меңгеруі, оларды пайдалану құқығына сертификатының болуы, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы, өзінің кəсіби құзыреті саласындағы тиісті теориялық жəне практикалық білімін меңгеруі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне логопед-мұғалім лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты логопед-мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар ғылымизерттеу, эксперименттік жұмыстар əдістерін меңгеруі, жаңа бағдарламаларды əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі, сурдопедагогиканың өзекті проблемаларын əзірлеу жөніндегі шығармашылық топқа жетекшілік ете білуі, өзінің кəсіби құзіреттілігінің саласында тиісті теоретикалық жəне практикалық білімдерді игеруі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне мұғалім логопед лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Логопед Лауазымдық міндеттері: Мектепке дейінгі жəне мектеп жасындағы балаларды тексереді, сөйлеу кемшіліктерінің құрылымы мен деңгейін, оларды түзетудің əдістерін анықтайды, балалардың психикалық дене даму жəне сөйлеу жағдайын есепке ала отырып, сабақ жүргізуге топ жинақтайды. Дамудағы ауытқушылықты түзету, сөйлеу қызметінің бұзылуын қалпына келтіру үшін топтық жəне жеке сабақтар өткізеді. Оқушылардың жеке тұлғалық мəдениетін қалыптастыруға жəне олардың əлеуметтенуіне ықпал етеді. Оқытудың əртүрлі нысандарын, əдістерін жəне құралдарын пайдаланады. Арнайы ұйымдарда дамудағы ауытқушылықты барынша түзетуге бағытталған оқушыларды (тəрбиеленушілерді) оқыту жəне тəрбиелеу бойынша жұмыстарды жүзеге асырады. Жүйелі түрде өзінің кəсіби біліктіліктерін көтереді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды меңгереді. Əдістемелік бірлестіктер қызметтеріне жəне əдістемелік жұмыстардың басқа да нысандарына қатысады. Ата-аналармен (оларды алмастырушы тұлғалармен) байланыс жасайды, балаларға арнайы көмек көрсетудің арнайы əдістері мен тəсілдерін қолдану жөнінде кеңес береді. Еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы жəне өрт қауіпсіздігі ережелері мен нормаларын орындайды. Оқыту процесі кезінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығына жауапты болады. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Бала құқықтары туралы конвенция», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» Заңдарын санитарлық-эпидемиологиялық нормалар мен білім беру мəселелері бойынша басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогикалық жəне ұйымдастыру-басқару міндеттерін шешу үшін қажетті көлемдегі жалпы теориялық пəн негіздерін, педагогика, психология, жас ерекшелік физиологиясын, мектеп гигиенасын, арнайы педагогика жəне арнайы психология негіздерін, бағдарламалар мен оқулықтарды, логопед кабинеттерін жарақтандыру мен жабдықтауға қойылатын талаптарды, оқу құралдары мен оның дидактикалық мүмкіндіктерді, еңбек туралы заңнама негіздерін, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ маман: «Дефектология» «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтай отырып қойылатын біліктілік талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ логопедке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар эксперименттік жұмыс дағдыларының болуы, жаңа оқыту əдістемесін сынақтан өткізу жөніндегі жұмысты жүргізе білуі, озық тəжірибелерді зерделеуі, оны практикада қолдана білуі, оқушылардың тұлғалық жеке мəдениетін, олардың əлеуметтенуін қалыптастыруды талдау дағдыларының болуы, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология»,

«Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне логопед лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар дамудағы ауытқушылықтарды барынша түзетуге бағытталған тəрбиеленушілерді оқытудың талдау əдістерін меңгеруі, шығармашылық семинарларға жетекшілік жасай білуі, озық педагогикалық тəжірибелерді енгізуі, дефектологияның қазіргі таңдағы əдістерін игеруі, оларды пайдалану құқығына сертификаттарының болуы, білім беру ұйымдарының əдістемелік бірлестіктерінің жұмысына қатысуы, өзінің кəсіби құзыреттілігінің саласында тиісті теоретикалық жəне практикалық білімдерді игеруі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне логопед лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты логопедке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəжірибелікэксперименттік жұмыс əдістерін игеруі, жаңа бағдарламаларды əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі, шығармашылық топтарға жетекшілік ете білуі, өзінің кəсіби құзыреттілігінің саласында тиісті теориялық жəне практикалық білімдерді игеруі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология», «Логопедия» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне логопед лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Арнайы білім беру ұйымдарының мұғалімдері, жалпы білім беретін мектептердегі арнайы сыныптардың мұғалімдері Лауазымдық міндеттері: Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына сəйкес оқушы контингенті мен оқытылатын пəн ерекшеліктерін есепке ала отырып оқытуды жəне тəрбиелеуді жүзеге асырады. Оқушылардың жеке тұлғалық мəдениетін қалыптастыруға жəне олардың əлеуметтенуіне ықпал етеді. Білім алушылар мен тəрбиленеушілердің жеке қабілеттерін дамытуды анықтайды жəне ықпал етеді. Оқу процесінде түзету жұмыстарын жүзеге асырады. Оқытудың əртүрлі əдістері мен құралдарын, нысандарын, түрлерін қолданады. Оқытылатын пəн бойынша қажетті жоспарды жасайды. Заманауи білім беру, оның ішінде ақпараттық технологияларын меңгереді. Білім алушылардың жəне тəрбиеленушілердің тиісті мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында қарастырылған деңгейден төмен емес білімді, білікті жəне дағдыларды алуын қамтамасыз етеді. Білім беру бағдарламаларын əзірлеуге жəне орындауға қатысады, оларды оқу процесінің оқу жоспары мен кестесіне сəйкес толық көлемде іске асыруға жауап береді. Жүйелі түрде өзінің кəсіби біліктілігін көтереді. Компьютерлік сауаттылықты, ақпараттықкоммуникациялық технологияларды меңгереді. Ата-аналармен немесе оларды алмастырушы тұлғалармен байланысты жүзеге асырады. Оқу пəнін, сабаққа қатысу режимін қолдайды. Жабдықтарды пайдалану кезінде техника қауіпсіздігі талаптарын орындайды. Оқыту процесінде балалардың өмірі мен денсаулығын сақтау үшін жауап береді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы жəне Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналықпедагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы», «Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақылар туралы», «Арнаулы əлеуметтік қызметтер туралы», «Кемтар балаларды əлеуметтiк жəне медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдары жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика мен психология негіздерін, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты жəне арнайы педагогика, арнайы психология, педагогикалық ғылым мен практика жетістіктерін, еңбек туралы заңнама негіздерін, қаржы-шаруашылық қызметі, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Арнайы білім беру ұйымының мұғаліміне қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі бар. Арнайы білім беру ұйымының еңбек, музыка, түзету ырғағы, бейімдік денешынықтыру мұғалімінің оқыту пəні бойынша жоғары немесе техникалық жəне кəсіптік білімі болуы тиіс. Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтай отырып қойылатын біліктілік талаптары: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сабақ берудің əдістерін құрастыруы, оқу процесінде түзету жұмыстарын жүзеге асыруы, белсенді оқытудың əдістері мен нысандарын пайдалануы, білім алушылармен диагностикалық жұмысты ұйымдастыра білуі, оқу-тəрбиелеу, түзету-дамыту процестерінде тұрақты оң нəтижелерді қамтамасыз етуі, шығармашылық топтардың, əдістемелік бірлестіктердің, білім беру мекемелері шеңберіндегі озық тəжірибелі мектептің жұмысына белсенді қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары білімі жəне мұғалім лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар пəн бойынша оқу-əдістемелік, түзету-дамыту жұмыстарын талдау əдістерін меңгере білуі, оқытудың жеке бағдарламасын жасауы жəне іске асыруы, шығармашылық семинарлар, шығармашылық топ жұмыстарына жетекшілік ете білуі, өз жұмысында озық педагогикалық тəжірибелерді пайдалануы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары білімі жəне мұғалім лауазымында жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: Біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты мұғалімге қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар жаңа оқуəдістемелік жəне дидактикалық материалдарды, педагогикалық технологияларды, оқу жəне тəрбие əдістемесін əзірлей білуі, оларды сынақтан өткізу жұмыстарын жүргізе білуі; өз пəні бойынша эксперименттік тапсырманы құруы, арнайы білім беру саласындағы өзекті проблемаларды əзірлеу жөніндегі шығармашылық топтарға жетекшілік жасауы, арнайы білім беру саласындағы проблемалар бойынша педагогикалық басылымдарда жарияланымдардың болуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: «Дефектология» мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі жəне мұғалім лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Қосымша бiлiм беру Балаларға арналған қосымша бiлiм беру ұйымының директоры Лауазымдық міндеттері: Балаларға арналған қосымша бiлiм беру ұйымдарын ұйымның Жарғысына жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерге сəйкес басқарады. Мəдени-демалыс қызметі, денешынықтыру жəне спортты дамыту саласындағы əлеуметтік, қосымша білім беретін, коммуникативті қызметтерді көрсету бойынша құрылымдық бөлімшелердің жұмысы мен өзара əрекетін ұйымдастырады. Басқарудың заманауи əдістері негізінде жұмысты болжайды жəне жоспарлайды. Шағын аудандарды дамытудың əлеуметтікпедагогикалық бағдарламаларын əзірлеуді жəне бекітуді ұйымдастырады. Білім беру сапасын бақылауды жүзеге асырады, білім беру процесі кезінде ұйымның білім алушыларының жəне қызметкерлерінің өмір қауіпсіздігі мен денсаулығына қажетті жағдай жасайды. Педагогикалық кеңестің жұмысын басқарады. Білім беру жəне тəрбиелеу мəселелері бойынша алыс жəне жақын шетелдер балаларына арналған қосымша білім беру ұйымымен өзара тиімді ынтымақтастықты кеңейту бойынша шараларды жүзеге асырады, заманауи ақпараттық технологияларды белсенді пайдаланады жəне дамытады. Басқару құрылымын анықтайды, балаларға арналған қосымша білім беру ұйымының қаржы-шаруашылық қызметін басқаруды жүзеге асырады. Білім алушылар контингентін қалыптастырады. Педагогикалық қызметкерлер мен əдістемелік бірлестіктер жұмысын үйлестіреді, қамқоршылық кеңес пен қоғамдық ұйымдар, оның ішінде балалар ұйымдары қызметіне ықпал етеді. Есепті, оқу-материалдық базаларды сақтауды жəне толықтыруды, санитарлық-гигиеналық режим, еңбекті сақтау жəне техника қауіпсіздігі қағидаларын сақтауды қамтамасыз етеді. Педагогикалық кадрлар мен қосалқы персоналдарды іріктеу жəне орналастыруды жүзеге асырады, олардың кəсіби шеберлігін арттыру үшін жағдай жасайды. Жұртшылықпен байланысты жүзеге асырады, білім алушылардың ата-аналарымен (оларды алмастырушы тұлғалармен) жұмысты үйлестіреді. Есептілікті дайындау жəне қажетті ұсынысты қамтамасыз етеді. Барлық органдарда ұйымның мүддесін қорғайды жəне Қазақстан Республикасы заңнамаларында тыйым салынбаған өзге де қызметтерді жүзеге асырады. Бiлуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы жəне Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі, «Неке (ерлізайыртылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексі, Қазақстан Республикасының «Бiлiм туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Кəмелетке толмағандар

арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, балаларға арналған қосымша білім беру ұйымдары жұмысының бейіні жəне оның ерекшеліктерін, жасөспірім жəне жеткіншек жастағы психологияның жас ерекшеліктерін, əртүрлі əлеуметтік ортадағы психология, əлеуметтану жəне жұмыс ерекшелігін, жалпы жəне отбасы педагогикасының негіздерін, экстремальді жағдайларды анықтау əдістерін, жасөспірімдер мен жастар үшін консультациялар жүргізу əдістерін, қиын жасөспірімдермен жəне жастармен жұмысты ұйымдастыру, педагогика, педагогикалық психологияны, педагогикалық ғылым мен практика жетістіктерін, экономика, қаржы-шаруашылық қызметі, еңбек туралы заңнамаларын, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі, өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерін, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі немесе тиісті бейін бойынша жоғары білімі, білім беру ұйымдарындағы педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл немесе басшылық лауазымдағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Балаларға арналған қосымша бiлiм беру ұйымы директорының орынбасары Лауазымдық міндеттері: Педагогикалық ұжым қызметінің ағымдық жəне перспективті жоспарларын ұйымдастырады. Педагогикалық қызметкерлердің білім беретін оқу жоспарлар мен бағдарламаларды орындау, сондай-ақ қажетті оқу-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеу бойынша жұмыстарын үйлестіреді. Ұйымдардағы білім беру жəне тəрбиелеу процестерінің сапасына жəне білім алушылардың білім дайындығы нəтижелерін бағалау объективтілігіне, үйірме, секция, студия, клуб жəне факультатив жұмыстарына бақылауды жүзеге асырады. Педагогикалық қызметкерлердің инновациялық бағдарламалар мен технологияларды игеру жəне əзірлеу жұмыстарына көмек көрсетеді. Емтихандарды, конкурстарды, жарыстарды дайындау жəне өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастырады. Білім алушылар мен қызметкерлерге қажетті жағдайды қамтамасыз етеді, білім алушылар контингентін сақтау бойынша шаралар қабылдайды. Ата-аналар арасында ағарту жұмыстарын ұйымдастырады. Оқу сабақтарының кестесін құрады. Белгіленген есеп құжаттамаларын уақытылы жасауды қамтамасыз етеді. Педагогикалық кадрларды іріктеуге жəне орналастыруға қатысады, олардың біліктілігі мен кəсіби шеберлігін арттыруды ұйымдастырады. Білім беру процесін жетілдіру бойынша ұсынысты енгізеді. Оқу кабинеттерін заманауи жабдықтар комнатымен, көрнекі құралдар мен оқытудың техникалық құралдарымен жарақтандыру, оқуəдістемелік жəне көркем əдебиеттермен, мерзімдік басылымдармен кітапханаларды толықтыру бойынша шаралар қабылдайды. Білім алушыларды медициналық қамтамасыз ету үшін бақылауды жүзеге асырады. Санитарлық-гигиеналық талаптарды, еңбекті сақтау ережесін сақтауды қамтамасыз етеді. Қажетті есептерді дайындау жəне ұсынуды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы жəне Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі, «Неке (ерлізайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексі, Қазақстан Республикасының «Бiлiм туралы», «Қазақстан Республикасының тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне балаларға арналған қосымша білім беруді дамытудың бағыттары мен келешегін анықтайтын басқа да нормативтік құқықтық актілерді, педагогика, педагогикалық психология негiздерiн, физиология жəне гигиена негіздерін, педагогикалық ғылым жəне практика жетiстiктерін, экономика негіздерін, қаржылықшаруашылық қызметі, еңбек туралы заңнамаларды, еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өртке қарсы күрес нормалары мен ережелерді, санитарлық ережелер мен нормаларды. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі немесе тиісті бейін бойынша жоғары білімі, білім беру ұйымдарындағы педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл немесе басшылық лауазымдағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. Қосымша білім беру педагогы Лауазымдық міндеттері: Қосымша бiлiм беру саласында білім алушылардың əртүрлі шығармашылық қызметін ұйымдастырады жəне қамтамасыз етеді. Үйірме, секция, студия, клуб жəне басқа да балалар бірлестіктерінің білім алушылары мен тəрбиеленушілерінің құрамын жинақтайды, оларды оқу мерзiмiнде сақтау шараларын қолданады. Балаларға арналған қосымша білім берудің білім беретін оқу бағдарламаларын əзірлеуге жəне іске асыруға қатысады, сабақтың жоспары мен бағдарламаларын жасайды, олардың орындалуын қамтамасыз етеді. Белгіленген құжаттаманы жүргізеді. Психофизиологиялық тұрғыдан алғанда жұмыстың нысандарын, құралдарын жəне əдістерінің педагогикалық негізделген таңдауын қамтамасыз етеді. Балалардың шығармашылық қабілеттерін анықтап, тұлғаның адамгершілік рухани дамуына, білім алушылардың (тəрбиеленушілердің) тұрақты кəсіби қызығушылығын қалыптастыруға ықпал етеді. Білім алушылардың, тəрбиеленушілердің жеке қызметін, зерттеушілік жұмысын ұйымдастырады, білім беру процесіне инновациялық технологияларды қосады, оқу практикасына байланысты жүзе ге асырады. Білім алушылардың, тəрбиеленушілердің жетістік терін қамтамасыз етеді жəне талдайды. Іскерлікті меңгеруді, шығармашылық қызметтің тəжірибесін, компьютерлік технологияларды қолдана отырып, танымдық қызығушылықты дамытуды ескере отырып, оқытудың тиімділігін бағалайды. Қалыпты кəсіби қызығушылығы мен бейімін қалыптастыруға ықпал етеді, дарынды жəне талантты білім алушыларды (тəрбиеленушілерді), оның ішінде мүмкіншіліктері шектеулі балаларды дамытуды қолдайды. Балалардың жаппай білім беру іс-шараларына қатысуын (конкурстар, көрмелер, слеттер, конференциялар, олимпиадалар жəне т.б.) ұйымдастырады. Білім алушылардың, тəрбиеленушілердің демалыс уақытын ұйымдастыруға қатысады. Оқу сабақтарын жүргізуде еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы мен өрт қауіпсіздігі ережелері мен нормаларын сақтауды қамтамасыз етеді, балалардың өмірі мен денсаулығына жауап береді. Ата аналары мен олардың орнын басатын тұлғаларға жəне педагогтарға кеңес беріп, көмектеседі. Əдістемелік бірлестіктер мен басқа да əдістемелік жұмыс нысандарына қатысады. Өзінің кəсіби біліктілігін жүйелі арттырады. Бiлуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын мен Еңбек кодексін, «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін, Қазақстан Республикасының «Бiлiм туралы», «Қазақстан Республикасының тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдары жəне бiлiм беру қызметін регламенттейтін басқа да нормативтік құқықтық актілерді, Қазақстан Республикасының бiлiм беруді дамытудағы басым бағыттарын, дидактиканың қағидаттарын, педагогика жəне жас ерекшеліктері психологиясының негiздерiн, бiлiм беру процесін əдiстемелiк қамтамасыз ету қағидаттарын, тəрбие жұмысын, тиімді, сараланған, дамытуды оқытудың, құзыреттілік тəсілдерін іске асырудың сенімділік, өз ұстанымын дəлелдеудің, əртүрлі жастағы білім алушылармен, тəрбиеленушілермен, олардың ата-аналарымен, оларды ауыстыратын тұлғалармен, жұмыстағы əріптестермен байланыс жасау əдістемесін, жанжал жағдайларының себептерін сараптау технологияларын, педагогикалық технологиялар диагностикасын, дербес компьютермен, электронды пошта жəне браузерлермен, мультимедиалық жабдықтармен жұмыс істеу негіздерін, білім беру ұйымдарының ішкі тəртіп ережелерін, еңбек жəне өрт қауіпсіздігін сақтау ережелерін. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ маман: үйірме, секция, студия жəне өзге де балалар бірлестігінің бейініне сəйкес жоғары педагогикалық бiлiмі, жұмыс өтіліне талап қойылмайды; біліктілігі орта деңгейлі санаты жоқ маман: педагогикалық бейіннің немесе үйірме, секция, студия жəне өзге де балалар бірлестігінің бейініне сəйкес техникалық жəне кəсіптік бiлiм, жұмыс өтіліне талап қойылмайды; Тиісті санатты алу үшін міндеттерді анықтай отырып қойылатын біліктілік талаптары: біліктілігі жоғары деңгейлі екiншi санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ педагогқа қойылатын жалпы талаптарға жауап беруі, зерттеу, эксперименттік жұмыстары дағдаларын меңгеруі, жаңа əдістемелерді сынау бойынша жұмыстарды жүргізе білуі, өңірлік (қалалық) көрмелердің, олимпиадалардың, жарыстардың жеңімпаз балалары ұжымын басқаруы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: үйірме, секция, студия жəне өзге де балалар бірлестігінің бейініне сəйкес жоғары педагогикалық бiлiмі немесе тиісті бейіні бойынша жоғары бiлiмі жəне педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл; біліктілігі жоғары деңгейлі бiрiншi санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты педагогқа қойылатын талаптарға сай болуы, сонымен қатар зерттеу, эксперименттік жұмыстар əдістерін меңгеруі, облыстық, республикалық конкурстардың, көрмелердің, олимпиадалардың, жарыстардың балалар ұжымдық жеңімпаздарын басқаруы, педагогикалық басылымдарда əдiстемелiк жарияланымдардың болуы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: тиісті бейіні мен балалар бірлестігі бойынша жоғары педагогикалық бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты қосымша білім беру педагогына қойылатын талаптарға сай болуы, сонымен қатар: халықаралық, республикалық конкурстардың, көрмелердің, олимпиадалардың, (Жалғасы 20-бетте).


20

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 16-19-беттерде).

жарыстардың балалар ұжымдық жеңімпаздарын басқаруы, авторлық əдістемелік əзірлемелер болуы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл немесе балалар бірлестігінің тиісті бейіні бойынша жоғары бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл; біліктілігі орта деңгейлі екiншi санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі санатсыз педагогке қойылатын талаптарға сай болуы, зерттеу, эксперименттік жұмыс дағдаларын меңгеруі, жаңа əдістемелерді сынау бойынша жұмысты жүргізе білуі, өңірлік (қалалық) көрмелердің, олимпиадалардың, жарыстардың балалар ұжымдық жеңімпаздарын басқаруы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: педагогикалық бейіннің техникалық жəне кəсіптік бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 3 жыл немесе бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 4 жыл; біліктілігі орта деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі екінші санатты педагогқа қойылатын жалпы талаптарға сай болуы, зерттеу, эксперименттік жұмыс əдістерін меңгеруі, облыстық көрмелердің, олимпиадалардың, жарыстардың ұжымдық жеңімпаздарын басқаруы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: педагогикалық бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 4 жыл немесе тиісті бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік білімі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл; біліктілігі орта деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі бірінші санатты педагогқа қойылатын жалпы талаптарға сай болуы, сонымен қатар халықаралық, республикалық конкурстардың, көрмелердің, олимпиадалардың, жарыстардың ұжымдық жеңімпаздарын басқаруы тиіс. Бiлiктiлiкке қойылатын талаптар: педагогикалық бейіні бойынша техникалық жəне кəсіптік бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 5 жыл немесе техникалық жəне кəсіптік бiлiмі жəне педагогикалық жұмыс өтілі кемінде 6 жыл. Ұйымдастырушы педагог Лауазымдық міндеттері: Білім беру ұйымы білім алушыларының жас ерекшелігі мен психологиялық ерекшелігін, мүдделерін жəне қажеттілігін зерделейді жəне тұрғылықты жері бойынша оларды іске асыру үшін жағдай жасайды. Жеке тұлғаның талантын, ойлау жəне дене даму ерекшеліктерін дамытуға, жалпы мəдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Клубтардың, үйірмелердің, секциялардың, əуесқой бірлестіктердің жұмыстарын, балалар мен ересектердің əртүрлі бірлескен қызметтерін ұйымдастырады. Мына бағыттардың біріне жетекшілік етеді: ғылыми-техникалық, көркемдік-шығармашылық, спорттықтуристік жəне тағы да басқа. Қолданыстағы заңнамаға сəйкес қауымдастықтарға, қоғамдық ұйымдарға қатысу үшін баланың құқықтарын іске асыруға ықпал етеді. Кештерді, мерекелерді, саяхаттарды, экскурсияларды, балалардың каникулдық демалысын ұйымдастырады, білім алушылардың бос уақыт, демалыс, ойын-сауық саласындағы маңызды əлеуметтік маңызды бастамаларын қолдайды. Балалардың мəдени-бұқаралық іс-шараларға қатысуын ұйымдастырады. Ісшараларды өткізу кезінде балалардың өмірі мен денсаулығын сақтау үшін қажетті жағдай жасауды қамтамасыз етеді. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясын мен Еңбек кодексін, «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексін, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне білім беру мəселелері бойынша басқа да құқықтық нормативтік актілерді, жас ерекшелігі мен арнайы педагогика жəне психология, физиология, гигиена мəселелерін, білім алушылардың мүдделері мен қажеттіліктерін дамыту ерекшеліктерін, олардың шығармашылық қызметтерінің, таланттарды іздеу жəне қолдау əдістерінің негіздерін, тəрбие жұмысының əдістерін, оқыту құралдары мен олардың дидактикалық мүмкіндіктерін, үйірмелер, секциялар, студиялар, клубтық бірлестіктер сабақтарының бағдарламаларын, балалар ұжымдары, ұйымдары мен қауымдастықтар қызметінің негіздерін, еңбек туралы заңнама негіздерні, еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі нормалары мен ережелерін, санитарлық ережелер мен нормаларды. Біліктілікке қойылатын талаптар: біліктілігі жоғары деңгейлі санатсыз маман: жоғары педагогикалық білімі немесе бейіні бойынша жоғары кəсіптік білімі. біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі санаты жоқ ұйымдастырушы педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: балалармен жəне жасөспірімдермен диагностикалық жұмысты ұйымдастыру нысандарын меңгеруі, тəрбиелеу процесінде тұрақты оң нəтижелерді қамтамасыз етуі, əдістемелік бірлестіктер, озық тəжірибелі мектептер қызметтеріне қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл немесе бейін бойынша жоғары білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі екінші санатты ұйымдастырушы педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəрбие жұмысын талдау əдістемесін меңгеруі, балалар мен жасөспірімдерді, оларға дифференцияланған тəсілдерді ескере отырып тəрбиелеу əдістемесін өзбетінше білуі, жұмыста озық педагогикалық тəжірибелерді пайдалануы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл немесе бейін бойынша жоғары білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. біліктілігі жоғары деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі жоғары деңгейлі бірінші санатты ұйымдастырушы педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар ғылыми-зерттеу, эксперименттік жұмыстар əдістерін меңгеруі, жаңа педагогикалық технологиялар, нысаналы бағдарламалар əзірлеуі, оларды сынақтан өткізу бойынша жұмыстарды жүргізуі; əлеуметтік педагогиканың өзекті проблемаларын əзірлеу бойынша шығармашылық топтарға жетекшілік етуі тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл немесе бейін бойынша жоғары білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 6 жыл. біліктілігі орта деңгейлі санаты жоқ маман: жұмыс өтілісіз педагогикалық бейінінің техникалық жəне кəсіптік білімі. біліктілігі орта деңгейлі екінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі санаты жоқ ұйымдастырушы педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар, балалармен жəне жасөспірімдермен диагностикалық жұмысты ұйымдастыру нысандарын меңгеруі, тəрбиелеу процесінде тұрақты оң нəтижелерді қамтамасыз етуі, əдістемелік бірлестіктер, озық тəжірибелі мектептер қызметтеріне қатысуы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: Педагогикалық бейіннің техникалық жəне кəсіптік білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл. біліктілігі орта деңгейлі бірінші санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі екінші санатты ұйымдастырушы педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: тəрбие жұмысын талдау əдістерін меңгеруі, балалар мен жасөспірімдерді, оларға дифференцияланған тəсілдерді ескере отырып тəрбиелеу əдістемесін өзбетінше білуі, жұмыста озық педагогикалық тəжірибелерді пайдалануы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: педагогикалық бейіннің техникалық жəне кəсіптік білімі жəне ұйымдастырушы педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 4 жыл. біліктілігі орта деңгейлі жоғары санатты маман: біліктілігі орта деңгейлі бірінші санатты педагогке қойылатын талаптарға жауап беруі, сонымен қатар: жаңа педагогикалық технологиялар, нысаналы бағдарламалар əзірлеуі, оларды сынақтан өткізу бойынша жұмыстарды жүргізуі, білім беру саласындағы өзекті проблемаларды əзірлеу жөніндегі шығармашылық топтарға жетекшілік етуі, өз жұмысында оқыту мен тəрбиелеудің озық педагогикалық тəжірибесін жəне инновациялық технологияларын пайдалануы тиіс. Біліктілікке қойылатын талаптар: Педагогикалық бейіннің техникалық жəне кəсіптік білімі жəне педагог лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Əлеуметтік педагог Лауазымдық міндеттері: Жеке тұлғаның психологиялықмедициналық-педагогикалық ерекшеліктерін жəне оның шағын ортасын, өмірлік жағдайын, зерделейді, білім алушылардың мүдделері мен қажеттіліктерін, проблемаларын, жанжалдық жағдайын, мінез-құлық ауытқуларын анықтайды жəне оларға əлеуметтік көмек пен қолдау көрсетеді. Баланың жеке жəне əлеуметтік проблемаларын шешу тəсілдерін, міндеттерін, нысандарын, əлеуметтік-педагогикалық жұмыс əдістерін анықтайды, білім алушы балалардың жеке құқығы мен еркіндігін іске асырудағы əлеуметтік қорғау мен көмек бойынша шаралар қабылдайды. Білім алушылар, балалар жəне мекемелер, отбасылар, орта, əртүрлі əлеуметтік қызметтер, ведомстволар мен əкімшілік органдар мамандары арасында делдал болады. Білім беру ұйымдарында білім алушыларды тəрбиелеу, білім беру, дамыту мен əлеуметтік қорғау бойынша жəне қоғамдағы өмірге жеке тұлғаны бейімдеуді қамтамасыз ететін тұрғылықты жері бойынша шаралар кешенін жүзеге асырады. Жетім балалар жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, мүмкіндігі

шектеулі балаларды, мүгедек балаларды, бала кезінен мүгедек балаларды патронатқа алу, тұрғын үймен, жəрдемақымен, зейнетақымен, мүліктік жəне мүліктік емес құқықтармен қамту бойынша жұмыстарды үйлестіреді. Сабақтан тыс уақытта білім алушылардың талантын, ойлау жəне дене мүмкіндіктерін дамыту үшін жағдай жасайды. Əлеуметтік ортада ізгілікті, адамгершілікті, дұрыс қарым-қатынасты қалыптастыруға ықпал етеді. Бала мен мемлекеттік, қоғамдық ұйымдар жəне əлеуметтік қызметтер арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Мұғалімдермен, атааналармен жəне өзге де заңды өкілдермен өзара əрекеттеседі. Оқыту процесі кезінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығын сақтауды қамтамасыз етеді. Білім беру ұйымдарындағы білім беретін оқу бағдарламаларын əзірлеуге, бекітуге жəне іске асыруға қатысады. Білуге міндетті: Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Еңбек кодексін, «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексі, Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар мен балалардың қараусыз қалуының алдын алу туралы» Заңдарын жəне білім беру мəселелері жөніндегі басқа да нормативтік құқықтық актілерді, əлеуметтік саясат, жалпы жəне əлеуметтік педагогика, педагогикалық, əлеуметтік, жасерекшелік жəне балалар писхологиясы негіздерін, валеология жəне əлеуметтік гигиена негіздерін, əлеуметтік-педагогикалық жəне диагностикалау əдістерін, тəрбие жұмысы əдістемесін, педагогикалық ғылымды дамытудың, əлеуметтік-педагогикалық жұмыстарды талдау жəне бағдарламалаудың негізгі бағыттарын, еңбек туралы заңнамалар негізі, еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі мен өрт қауіпсізді