Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №169 (28108) 12 ШІЛДЕ ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

 Өңір өмірі

 Жағымды жаңалық

Шалєы сырылы

Ќазаќстанныѕ 17 миллионыншы тўрєыны

Биылғы жылдың жүзі жылы. Көкорай кілем жабылған Атбасар өңірі жаз маусымын жан жадыратар қауырт істермен өрнектеуде. Əсіресе, шабындықтағы шалғы сырылының əуені екпінді. Сан мысалдың бір парасын «Бастау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жауапты шақтағы шалт қимылынан да байқауға болады.

Ол – Оѕтїстік Ќазаќстан облысыныѕ Сайрам ауданындаєы Таскен ауылында тўратын Мўрат Есќараўлыныѕ отбасында ґмірге келген Алтынбек есімді сəби Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

«Бастау» ЖШС – көп салалы шаруашылық. Дəстүрлі диқаншылық қайта өң деу кəсіпорындарының ора лымдылығы арқасында пайда қорын молайтып жатса, мал шаруашылығы уақыт көзқарасындағы жаңа қадамдармен дамуда. Мұнда төрт түліктің барлық түрі өріске шығып, озық технологиялық күтімге алынғаны қуантады. Мəселен, ірі қара табынында қазақтың ақ бас сиырымен қатар, шетелдік ангус қатар жайылса, қойдың еділбай, жылқының жебе жəне мұғалжар тұқымы өсім беруде. Шаруашылық басшыларының жоспарында асыл тұқымды малдың қарасын көбейте түсу ниеті барлығын да білеміз. «Малдың күтімі аузында, күйі күйісінде» демекші, қыруар малға қыруар азық та керек. Биыл серіктестік былтырғыдан асыра сөйлегенде, 6000 тонна табиғи шөпті маялау қамында. Дəл қазір науқан басталғалы үшінші аптаға ауысқан екен. Санап тұрмыз, 20 агрегаттың

жұмысында тыным жоқ. Шөпті шабу, дестелеп кептіру, оны жинап, жаңбырға тигізбей тасымалдау оңай шаруа емес. – Биыл шөп бітік шықты, – дейді бас агроном Қайыргелді Ербалин. – Орталық маяға бүгінгі күні 1500 тонна құнарлы азық жеткізілуі тиісті қорды жасайтынымызға шүбə келтірмейді. Өздеріңіз көріп тұрған 20 техниканың үшеуі «Крона» шалғысын тіркеген қуатты «Джон Дир». Еңбек өнімділігін арттыруда еуропалық үлгідегі «JCB» механикалық тиегіші көп септігін тигізуде. Ол

 Басты байлық

Отандыќ озыќ ота

Бір адамныѕ аєзасы тґрт сырќаттыѕ ґмірін саќтап ќалды Таяуда Алматыда А.Сызғанов атындағы Ұлттық ғылыми-хирургия орталығында Қазақстанда тұңғыш рет бір донордан төрт пациентке мүшелерді мультимүшелі трансплантациялау оталары жасалып, бəрі де сəтті өтті. Бұл жөнінде аталмыш орталықтың бір топ мамандары журналистерге арнайы өткізген баспасөз-брифингінде мəлімдеді.

бір ауысымда 200 тоннаға жуық шөп тией алады. Бас агрономның айтуынша, шаруашылық мал азығының сынақтан өткен тұқымдарын пайдаланады. Тиімділік те осыдан. «Бастаулықтар» 400 гектар эспарцеттің əр гектарынан алғашқы шалғыда-ақ 15 центнерден шөп жинап отыр. Сондай-ақ, 4800 гектар екпе шөптің тең жартысы кемінде екі өнім береді деп есептелуде. Агроном, осы ретте, табиғи шөп пен ормантоғайлы қойнаулардың түсіміне риза екендігін білдірді. Мұның

үстіне, 1500 гектар жүгеріден, 150 гектар бұршақтан, 2500 гектар арпа мен 400 гектардан астам сұлы егістігінен сүрлемдік азық та молынан дайындалатынына сенім бар. Ақмола облысы, Атбасар ауданы. ----------------------------Суретте: бас агроном Қайыргелді Ербалин (ортада), бригада мүшелерімен жұмыс барысын саралауда. Суретті түсірген Ермұрат ДОСЫМОВ.

Бїгінгі нґмірде:

Уаќыт кїттірмес ґзгеріс 3-бет Ўлт шежіресін жазу – ўлы міндет 4-бет

Қазақстанның əр өңірінде бір сағаттың өзінде бірнеше бала өмірге келетіндіктен, 17 миллионыншы адамның өмірге келгенін анықтаудың өзі оңай емес. Дегенмен, осыған бел буған еліміздің Статистика агенттігі көптеген дерекқорларды зерттей отырып (соның ішінде туған балалар мен қайтыс болған адамдардың жəне біздің елімізге келушілер мен эмиграцияға кетушілер туралы фактілерді), еліміздегі 17 миллионыншы сəбидің кім екендігі мен оның туған уақытын анықтап шықты. Осының нəтижесінде еліміздің 17 миллионыншы тұрғыны ретінде 2013 жылдың 15 мамырында Астана уақытымен сағат 23.10да туған ұл бала анықталды. Ол Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданындағы Таскен ауылында тұратын Мұрат Есқараұлы Өміш пен Гүлмира Арысбекқызы

Сапарбаеваның отбасында өмірге келген Алтынбек есімді сəби болып шықты. Сəбидің өмірге келгендігі 2013 жылдың 16 мамырында Сайрам аудандық АХАЖ органында тіркеліп, ата-анасына Алтынбек Есқаратегінің туу туралы куəлігі тапсырылған екен. Жалпы, əлем елдерінің дəстүрінде оларда өмірге келген адамдардың белесті санын білдіретін оқиғаларды тіркеп отыру тəжірибесі бар. Сол дəстүрге жəне тəуелсіз Қазақстанның демографиялық өсіміндегі белесті көрсеткішті атап көрсету үшін осы қуанышты оқиғаны жариялап отырмыз. Елімізде Алтынбектен кейінгі өмірге келген сəбилер қатары да аз емес. Статистика агенттігінің 2013 жылдың 1 маусымындағы мəліметі бойынша, халқымыздың саны 17 миллионыншы межеден тағы да 10,6 мың адамға асып, 17 010 564 адамға жеткен. «Көбеймесек көсегеміз көгермес» дегендей, көбейе берейік, отандастар!

Жаѕа оќшаулаєыш машина орнатылды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

ENRC құрамына кіретін «Қазхром» трансұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының филиалы – Ақтөбе ферроқорытпа зауытында жаңа оқшаулағыш машина жұмыс істей бастады. Бұл техника қожды қайта өңдеу жұмысын жақсартуға мүмкіндік береді. Жабдық судың тігінен соғатын ағынының əсерімен феррохром қожын байытуға арналған. Жаңа техника 2013 жылдан бері қолданылып келген ескі оқшаулағыш машинаның орнына "Қазхромның" инвестициялық бағдарламасы аясында сатып алынып, орнатылды. Машина қазірдің өзінде жобалық қуатына шықты. Қожды қайта өңдеу цехының бастығы Талғат Каленовтің айтуынша, жаңа оқшаулағыш

машина жұмысты сапалы да тиімді орындауға алғышарт жасайды. Сондай-ақ, осы арқылы еңбек өнімділігін арттыруға, еңбек жағдайын жақсартуға қол жеткізілетін болады. – Компанияның инвестициялық бағдарламасы аясында жүзеге асырылатын əрбір жоба қашанда маңызды – ол өндірісті, еңбекті жəне қоршаған ортаны қорғау мақсаттарына бағытталған. Оқшаулағыш машинаны сатып алу да осы барлық қатаң талаптарды қанағаттандырады жəне оған сəйкес келеді, – деп атап өтті «Қазхром» трансұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының техникалық мəселелер бойынша теңпрезиденті Олег Привалов. Оқшаулағыш машинасының құны шамамен 17 миллион теңге, пайдалану мерзімі – 5 жыл. Ақтөбе облысы.

 Үстіміздегі жылғы қаңтар-маусымда қысқа мерзімді экономикалық индикатордың өсуі 104,1 пайызды құрады. Аталған мерзімде өнеркəсіп өндірісінің көлемі қолданыстағы бағаларда 8737,5 млрд. теңге болып, 2012 жылғы қаңтар-маусымға қарағанда 1,8 пайызға жоғары көрсеткішке жетті.  Соңғы 10 жылда Қазақстан халқы 2,1 млн. адамға артты. Бұл осы аралықта республика халқының 14,4 пайызға өскенін көрсетеді.  Еліміздегі ең үздік жоғары оқу орындарының ұлттық рейтингі жарияланды. Оның көшін Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, ƏлФараби атындағы Қазақ ұлттық университеті көп артық шылықпен бастап келе жатса, одан кейінгі лекті М.Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті толтырып отыр.  Павлодарлық əнші Мария Мудряк əлемдегі үздік он сопрано дауысты əншілердің қатарына енді. Бұл Нидерландта өткен «Бельведер» конкурсында жаһанның 55 қаласынан іріктеуден өткен вокалистердің сайысында анықталды. Осында 19 жасар Мария тəжірибелі 108 əншіні артта қалдырды.  Қазақстанда өткен 6 айда ана өлімі 15,1 пайызға төмендеді. Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті қадағалау комитетінің хабарлауынша, осы аралықтағы тексерулердің нəтижелері азаматтардың арыз-шағымдары бойынша медициналық қызметкерлер мен емдеу мекемелерінің басшыларына қатысты 67 тəртіптік шара қолданылып, оның ішінде 19 қызметкер жұмыстан шығарылғанын көрсетеді.  Республикада дене шынықтыру пəні сабағы кестесіне өзгеріс енгізілді. Биылғы оқу жылынан бастап, дене шынықтыру пəні мұғалімдерінің жалақысы өсіріліп, дене шынықтыру пəні аптасына бір рет емес, үш рет өткізілетін болып ұйғарылды.  Қызылорда қалалық əкім дігі балаларды жүзу ге үйретуді мектеп табалдыры ғынан бастауды ұсын ды. Осыған орай облыс орта лығындағы «Еуразия» кешенінде 185 баланы суда жүзуді тегін үйрету қолға алынды.  Оралда жаңа қалашықтың орны табылды. Жайық өзенінің сол жағалауына жүргізілген қазба жұмыстары кезінде анықталған Тасоба қаласы Алтын Орда кезеңінде дəурен сүрген көрінеді. Жалпы, соңғы он жыл ішінде осы өңірде 3 қалашықтың орны анықталған.  Қаржы полицейлері Атырауда құны 1 млрд. теңгені құрайтын ұрланған мұнайды тəркіледі. Жалпы, жыл басынан бері жалған құжаттармен Атырау мұнай өңдеу зауытында өндіруге тапсырылған мұнайдың заңсыз айналымы оқиғасы бойынша компания жетекшілерінің үстінен 16 қылмыстық іс қозғалған. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», TengriNews, «EgemenNews» хабарлары бойынша дайындалды.

 Құлағыңыз түрік жүрсін

ЭКСПО-2017-ніѕ жаѕа брендін таѕдайыќ Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

«Қайтыс болған бір адамның туыстарының жазбаша келісімі бойынша оның бүйректері, бауыры жəне жүрегі күрделі ауру сатысындағы 4 пациентке ауыстырылып салынды. Қазір науқастардың барлығының жағдайы жақсы. Жалпы, қайтыс болған адамның дене мүшелерін бірден 4 пациентке ауыстыру отасы елімізде тұңғыш рет жасалып отыр», – деді орталық директорының орынбасары Ербол Шайхиев. Оның айтуынша, Денсаулық сақтау министрлігінің, қала əкімдігі мен қалалық денсаулық сақтау басқармасының қолдауымен жасалған бұл отаға А.Сызғанов атындағы ұлттық ғылымихирургия орталығының 100-ге тарта қызметкері қатысқан. Оның 22-сі хирургтер болып отыр.

Пациенттердің ең жасы 17-де болса, ең үлкені – 41 жаста. – Халықтың көпшілігі қайтыс болғаннан кейінгі донорлық мəселесіне дұрыс көзқараспен қарауда. Өйткені, біздің халық əрқашанда рухани жағынан мықты болған жəне бір-біріне əрқашан көмектесіп, қолұшын беруге дайын деп есептеймін. Біз бүгін төрт бірдей адамға өмір сыйлаған донордың туысқандарына ризашылығымызды білдіреміз. Жалпы алғанда, бұл сəтті операция – ұлттық жетістік, ал мұның артында тек біздің дəрігерлердің ғана емес, сонымен қатар, медицинаның осы бағытын қолдағандардың еңбегі бар деген сөз, – деп ойын жалғады орталықтың трансплантология мəселелеріне жетекшілік ететін Ербол Шайхиев. (Соңы 4-бетте).

Үстіміздегі жылдың 9 шілдесінен бастап «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» акционерлік қоғамының http:/www.expo2017 astana.com/ сайтында Астана ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің жаңа логотипі үшін халықтық дауыс беру шарасы басталды. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

ЭКСПО сияқты халықаралық ірі шаралардың əлемдік тəжірибесіне сəйкес дауыс беру барысында жеңіске жеткен мемлекет осы шараны өткізуге дайындық кезінде өзінің логотипін өзгертуге тиіс. Өйткені, бəсекеге қатысушы елдің логотипі жарыс қорытындысы шыққаннан кейін өзінің мəнін жояды. Сонымен бірге, жаңа логотип сауда маркасын тіркеу үшін жəне оның əлемде танымал болуы үшін де қажет. Батыс пен Шығыс өркениетін жалғастырған ару Астананың айтулы эстафетасы енді Дүниежүзілік көрмелер алаңы – ЭКСПО-2017-ге ұласпақ. Жаһандық шаралар тұрғысындағы өзіндік маңызы жағынан бұл көрме осы уақытқа дейін Астана қаласында өткізілген дүниежүзілік оқиғалардың ешқайсысынан артық болмаса, кем емес. Бұл туралы Елбасы: «Өзінің ауқымы жөнінен ол Дүниежүзілік экономикалық форум, ал туристерді тарту

жағынан Олимпия ойындары немесе футболдан өтетін əлем чемпионатымен бара-бар шара болып табылады. Оның үстіне бұл – Қазақстан экономикасының болашақ дамуына үлкен септігін тигізетін, дүниежүзілік тəжірибелерді Қазақстанға алып келетін, елімізге инвестицияны еселеп тартуға ықпал ететін шара», деп атап көрсеткен болатын. Ендеше, отандық тауарлардың əлемдік нарықта танылуы үшін де бұл логотиптің маңыздылығы ерекше болмақ. Сондықтан Астана ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің жаңа логотипін таңдау бүкіл қазақстандықтар үшін өте жауапты да, маңызды оқиға болмақ. Халықтық дауыс беру шарасына жеті логотип ұсынылып отыр. Олардың əрқайсысы өзінің тұжырымдамалық тұғыры мен терең мəнге ие. Бірінші, «Жасыл энергия» логотипінде жаңа өмірдің жəне тұрақты дамудың символы «Өскін» бейнесі мен энергетика ұғымының ең жақын ассоциациясы «Электр розеткасы» бір ұғымға – «Жасыл энергияға» топтасады.

Бұл логотип бейнесі ЭКСПО-2017 идеясын толық ашып Қазақстанның жасыл технологияда қол жеткізген жетістіктерін айқындайды. Сонымен бірге, ол Астананың бүкіл əлемдегі «Болашақ энергиясы» тұрғысындағы белгісіне айналуы əбден мүмкін. «Пирамида» логотипі “А” əрпін жəне Бейбітшілік жəне келісім сарайының сыртқы көрінісін ұштастырған белгі болып табылады. Бұл негізінен Астананың тұрақты символдарының біріне айналған. Пирамиданың тұғырлы бейнесі білім мен біліктіліктің белгісін танытады. «ЕХРО-17» логотипі Үй, Күн, Жел, Су жəне Жер символдарының қосындысы ретінде жасалған. Ол қазақстандық Тудың түсімен боялған. Бұл логотип табиғатты, технологияны жəне қоршаған кеңістікті бір орталыққа біріктіріп, халықаралық көрмеге қажет бір ұғымды – ашықтықты, дамуды жəне шығармашылықты айқындайды. «Астана – болашақ қаласы» логотипі сыртқы көрінісі тұрғысынан шексіздікті – жаңғыртылған энергия жəне тіршілік үдерістерінің мəңгілігін паш етеді. Екінші жағынан, бұл логотип Қазақстан елордасы атауының алғашқы əрпіне ұқсас. «А» əрпі бейнесіндегі келесі логотип ұлттық

дəстүрлердің кейбір ерекшеліктері мен футуристік ұғымды ұштастырған. «Күн энергиясы» логотипі күн, энергия жəне Астананы инновацияның, озық ойдың жəне энергияны пайдаланудың жаңа қағидаттарының орталығы ретінде айшықтайды. «Жел энергиясы» логотипі күн, теңіз толқындары, Жердің магниттік толқындары жəне жел энергиясын біріктіре отырып, жаңғыртылған энергия көрінісін береді. «Болашақ энергиясы» көрмесінің тақырыптық ерекшелігіне сəйкес ол ашық жəне таза бояулармен өрнектелген. Халық талқысына ұсынылып отырған бұл жаңа логотиптер негізінен мынандай бірнеше: уақыттан озық (алдағы 4-5 жыл мерзімде маңызын жоғалтпайтын), көрме тақырыбын бір көргеннен айқындайтын, халықаралық бағытты білдіретін талаптардан тұруға тиіс. Дауыс беру 22 шілдеге дейін жүргізіледі. ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесі – бүкіл еліміз үшін өте маңызды оқиға. Ендеше, əрбір қазақстандық Астана қаласында өтетін ЭКСПО-2017-нің жаңа брендін таңдауға қатысуы керек. Барлық қазақстандықтарды «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» акционерлік қоғамының http:/www.expo2017 astana.com/ сайтына кіріп, дауыс беруге шақырамыз.


2

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

ЕРТЕҢІ ЕРЕН ЕЛОРДА

«Егемен Қазақстанда» жарияланған Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» деген тақырыптағы елорданың 15 жылдығына арналған көлемді мақаласына байланысты түсіп жатқан үнқосулар легі толастар емес. Біз бүгін солардың кезекті бір тобын оқырман назарына ұсынып отырмыз.

Бўл – бїкілəлемдік тану

Болашаєы жарќын ел Астанаға 2010 жылдың мамыр айында келген едім. Мұнда, əуелде кейбір елшілер айтқандай, табиғатынан қорқып-үркетін ештеңе жоқ екен. Яғни, сол алғашқы сəттен бастап, əсем Астана маған болашаққа ұмтылудың, қарқынды даму жолына түсудің жарқын мысалындай жақсы əсер берді. Қазіргі күні де сол қалып бұрынғысынан жаңылмай, Астана ғана емес, Қазақстанның даму үдерісінен танбауының куəсі болудамыз. Қазақстандықтардың осы табысы мені шынымен қуантады. Астана да менің көз алдымда күн өткен сайын сұлулана түсуде. Қаланың инфрақұрылымы жақсарып, көптеген əлеуметтікмəдени нысандар бой көтеріп, қала жасыл желекке оранып, абаттана түсті. Астана тазалығы мен көркеюі, адамдарға деген қолайлы тұрмыстық жағдайлардың жасалуы, жақында ғана «АстанаОпера» сынды театрдың өнер сүйетін талғампаз жандарға есігін ашуы қуанарлық істер. Қазақстанның алға қарай осылай дамуында сіздердің көшбасшыларыңыздың үлесі айрықша. Астананың 15 жылдығына арналған салтанатта айтылған ойлары өте құптарлық. Астана келбеті қазақстандықтарды ғана емес сырттан келгендерді, яғни меймандарын да сүйіндіреді. Өзіндік архитектуралық ерекшелігі, қала ажарына көрік берген ұлттық нақыш үні естілетін жарастықты ансамбльдері көрген адамның қиялына қанат бітіреді. Ал жақын болашақта ЭКСПО-2017 көрмесі

жұмысын бастағанда қала тынысы одан əрі ашылып, жаңа технологиялар мен инновациялық шешімдерді жүзеге асырған, əсем бейнесін одан сайын байыта түскен шаһарға айналатынына сенімдімін. Осы жылдар ішінде мені бір жайт қатты таңдандырады. Ол – белорус пен қазақ халқының арасындағы ұқсастық. Ұлттық дəстүрлері мен тұрмыс салттарының өзгешелігіне қарамастан, біздер өте ұқсас екенбіз. Алдымен олар – Отанға деген сүйіспеншілік, патриотизм жəне еңбексүйгіштік пен қонақжайлық, меймандостық қасиеттер. Біздер – бір-біріміздің табысымызға шын қуанатын, Кеден одағы аясында тілегіміз тоғысқан елдерміз. Екі елде де осы Одақтың, интеграцияланудың пайдасы мен зияны турасында көптеген ойлар айтылады. Бірақ, біздер интеграция арқылы халқымызды əлеуметтік-экономикалық тұрғыдан нығайтуды көздеп отырмыз. Сондықтан да біз экономикалық интеграцияны бағалауды оның күрделі жəне кешенді жүретін үдеріс екендігін есепке ала отырып, осы тұрғыдан қарастырамыз. Қазақстан халқының талай асуларды бағындыратынына талас жоқ. Олег МОРОЗОВ, Беларусь Республикасының Қазақстан Республикасындағы уақытша сенімді өкілі.

АСТАНА.

Алаштыѕ алтын ўясы Мəдениет пен өнерге байланысты Елбасы аузынан шыққан сөздерді қалт жібермей оқитын жəне оқып қана қоймай көкейге көп ой тоқитын жанбыз. Елбасының «Егеменде» жарық көрген «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» атты мақаласын ыждағатпен оқып шықтым. Көңілге түйгенім – Астананың 15 жылдығы тойдуманмен өте шыққан мереке емес. Осы аралықта елордаға не қостық, қандай жетістікке қол жеткіздік, мəдениет пен өнер үшін не істедік дегендей, өткенге сын көзбен үңілу басым түскен секілді. Мемлекет басшысы мұндай ауқымды əңгімені осыдан 15 жыл бұрын негізі қаланған Ұлттық музыка академиясынан бастауы тегін емес шығар деп ойладым. Бүгінде өзім, аты Қазақ ұлттық өнер университеті болып заманға лайықталған сол оқу ордасында елімізге белгілі қаламгерлер Əкім Тарази, Əшірбек Сығай сияқты тұлғалармен бірге шəкірт даярлап жүрмін. Елордаға 2010 жылы қоныс аудардым. Былай қарағанда екі жыл дегенің аз ғана уақыт болып көрінуі мүмкін. Бірақ өзімді осы қалада туып-өскендей, алғашқы кірпіші қаланған күннен бері тұрып жатқандай жаныма жақын тұтып кеттім. Өйткені, мұнда көптен бері көкейде жүрген тың идеяларды жүзеге асыру мүмкіндігі мол екенін айта кеткен абзал. Соның бірі, мысалы, осы сала. Елордада жаңадан салынған концерт залдары, театрлар, музейлер, тағы да басқа мəдениет ошақтары көп. Ал бірақ өнертанушылар, театр, киносыншылары саусақпен санарлық. Соңғы кезде көркем шығармаға, театр мен кино өнеріне

сын жоқтың қасы деген пікір жиі қылаң береді. Неге? Өйткені, мамандар жеткіліксіз. Сан емес, сапа басты мақсат болуы керек деген талап бұл іске бұрынғыдан да жауапкершілікпен қарауға дағдыландыруда. Кино жəне телевидение кафедрасын келешекте жеке өз алдына факультет етіп ашу ойымызда бар. Студенттерге бөлінетін грантты көбейтуге үміттіміз. Ал енді жұрт арман қала атап кеткен Астананың көрікті жерлерін аралағанды өз басым қатты ұнатамын. Есілдің сол жағалауынан сəулет өнерінің заманауи үлгілері айшықтығымен көз тартады. Мұндағы ғимараттар кешені ХХІ ғасыр қаласы келбетіне лайық. Ұлттық идея деген не нəрсе деп басымызды кейде қатырып жатамыз. Міне, Астана халқымыздың сол ұлттық идеясының басы, діңгегі деп ойлаймын. Елбасы мақаласындағы «Астана жəне қазақстандықтар» атты тарауда: «Астана тақырыбы бүгінде қазақстандық қолөнер шеберлерінің жəне суретші лердің, жазушылардың жəне ақындардың, сазгерлердің жəне кинематографистердің шығармашылығына берік кірікті» деп баға берілді. Ал мен осы дəстүр үзілмей əлі жалғаса береріне сенімдімін. Əр кезеңдегі шығармашылық қолтаңба арқылы қаланың шынайы бейнесі мен тарихы кейінге мұра болып қала бермек. Ал мұнда əрқайсымыздың қосқан үлесіміз айқын көрініп тұруы тиіс. Бауыржан НӨГЕРБЕК, Қазақ ұлттық өнер университеті өнертану факультетінің меңгерушісі, профессор.

Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Кїш – бірлікте Елбасы өзінің «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» мақаласында білім беру күн тəртібіндегі өзекті мəселелердің қатарына жататынын жəне ұлттың бəсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалатынын атап көрсетті. Халықтың ұлылығы оның санымен ғана емес, ең алдымен дүниежүзілік мəдениетке, əдебиетке, ғылымға, өнерге қаншалықты үлес қосқанымен таразыланып, қандай ұлы тұлғалар туғызғанымен танылатындығына

Астана өмірінен нақты дəлелдер келтірді. Иə, Астана осы он бес жылдың ішінде адам танығысыз дерлік өзгерді. Таранған, сыланған көркем қалаға айналды. Ал, оны мұндай дəрежеге жеткізген Елбасы Н.Назарбаев екені даусыз. Мемлекет басқару, халық тағдырын қолына алу – теңдесі жоқ жауапкершілік. Ондай тынымсыз еңбекке, мазасыз өмірге, белгісіз жерден жол табуға, жат елден дос табуға, елін қиыншылықтан шығаруға белін буып, білегін сыбанып ұлдың ұлы, ердің ері ғана шықпақ. Бүгінде Нұрсұлтан Əбішұлының мемлекет басқарудағы

қажымас қайратын, дұшпан сескенер айбатын, қиыншылықтан жол таба білетіндігін, айта жүрер шеберлігін, жұрт таңғалар шешендігін, алыс ты болжайтын көрегендігін Қазақстан халқы ғана емес, дүние жүзі таныды. Тарихымызға көз жіберсек, Ресей қашан бізбен терезесі тең ел деп татулық, достық шарт жасасып еді? Қытай өмір бойы шекара дауының отын жағып келмеді ме?! Енді бұл елдер бізбен санасатындай жағдайда. Тіпті, АҚШ-тың өзі Қазақстанды терезесі тең əріптесім деп тани бастады. Осының бəрі Елбасының тынымсыз еңбегінің арқасында қол жеткен табыстар. Қазақстанды

Астананыѕ ґркендеуі – Ќазаќстанныѕ кґркеюі Мен ауылда туып-өстім. Ғұмыр бойы ауыл шаруашылығында еңбек етіп келемін. Бұл салада қол жеткен табыста Елбасы Н.Назарбаевтың да мол үлесі бар десек, қателеспегеніміз. Неге? Сонау нарық жылдарындағы проблемалар ұмытылған жоқ. Кеңшарлар мен ұжымшарлардың тоз-тозы шығып, қолдағы малдан айырылып, жалақыны айлап, жылдап ала алмаған кезде Елбасы көмек қолын созды. Жеңілдікпен несие алдық. Ауыл шаруашылығына миллиондап субсидия бөлінді, мал өсіріп, егін еккендерге қаржы бөліне бастады. Қазір жағдайымыз жақсы, егін егіп, мал өсіріп, жұмысшыларға жалақысын уақтылы төлеп жатырмыз. Жақында «Егемен Қазақстан» газетінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» деген мақаласы жарық көрді. Оның бір жолын жібермей оқып шықтым да терең ойға шомдым. 15 жыл ішінде Астананың экономикасы

ғарыштық жылдамдықпен өскен екен. «Астананың серпінді экономикасы» деген бөлімде мынадай жолдар бар. «Бар-жоғы он бес жылдың ішінде Астананың өңірлік жалпы өнім көлемі 45 есеге жуық өсіп, 60,5 миллиард теңгеден 2,7 триллион теңгеге жетті. Астана тепловоздар, вагондар мен тікұшақтар, күн батареяларының модульдерін жəне басқа да көптеген өнімдер шығаратын Қазақстан үшін мүлдем жаңа өнеркəсіп салаларының негізін салушы болды. Осының барлығы тұтастай ел экономикасын дамытуға қосылған үлкен үлес». Шынында да, Астанаға қарап еліміздің барлық қалалары бой түзейді. Астананы былай қойып, өңірлерде де Елбасының бағытты да бағдарлы индустриялық жобалары қанат қағуда. Бір ғана мысал. Шығыс Қазақстан облысында бас-аяғы бірнеше жылда 611 миллиард теңгенің 39 индустриялық жобасы өндіріске енгізілмек. Оның үштен бірі орындалып та қойды.

ерікті ел, тəуелсіз мемлекет деп дүние жүзінің жүз елуден астам мемлекетінің тануы, оның БҰҰ-ға мүше болуы жан таңғаларлық жаңалық болғаны мəлім. Осы əлемдік бағалы табыстар Елбасының халқының болашағы үшін жан аямай жасаған еңбегінің, орасан көрегендігінің нəтижесі. «Береке басы – бірлік, байлықтың басы – тірлік» деп бұрынғылар өсиет қалдырған. Олай болса, үлкенкіші, ел-жұрт болып Елбасы алға қойып отырған міндеттерді жүзеге асыруға бір кісідей жұмылайық. Ораз САТЫБАЛДИЕВ, Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті математика кафедрасының меңгерушісі, профессор. АЛМАТЫ.

«Жасыл экономика» бағдарламасы бойынша күн қуатын пайдалану жұмыстары жалғасып жатыр. Елбасы жақында Кенді Алтайға сапары кезінде бұл нысандарды аралап, жоғары баға берді. Аягөз ауданындағы Ақтоғай кен-байыту комбинатын салуға «Қазақмыс» корпорациясы 750 миллион АҚШ долларын салмақ. Ол 2015 жылы іске қосылмақ. Шалғайдағы ауданның бір жарым мың адамы кəсіпорынға жұмысқа орналаспақ. Шырайлы Шығыстағы «Казцинк» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі де индустрияны дамытуда көп істер атқаруда. Астананың серпінді экономикасының өркендеуіне Шығыс Қазақстан облысының кəсіпорындары да үлес қоса бермек. Қала құрылысына қажет материалдар, көпірге керек сапалы темірден жасалған бұйымдарды жасап, жөнелтіп жатыр. Мен мекендейтін Шемонаиха ауданы тұрғындары да Астананың өркендеуіне қуанып, жетістіктерді бірге тамашалауда. Астананың өркендеуі – еліміздің көркеюі екендігінде сөз жоқ. Айткен ШОРМАНОВ, «Уба» шаруа қожалығының төрағасы. Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданы.

Қазақстан Республика сы ның Президенті Нұрсұлтан Назар баев тың ел газеті «Егемен Қазақстанда» жарияланған «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» атты мақаласында тəуелсіздік жылдары еліміздің дүние жүзіне танылғаны жəне өткен 15 жылда елорданың абыройы асқақтағаны айтылады. Шынында да кешегі кішкене ғана Ақмола бүгінде көркемдігімен, маңыздылығымен əлемге танылған əсем қалаға айналды. Астананың ауыстырылуы еліміз үшін өте үлкен стратегиялық оқиға болды. Осы 15 жылда елорда халқы 4 есе өсіп, 800 мың адамға жетті. Қазіргі уақытта Астана еліміздің əкімшілік, өнеркəсіптік, мəдени, ғылыми жəне білім беру орталығы болып үлгерді. Қалада дүниеде теңдесі жоқ архитектуралық ғимараттар салынды. Тіпті, Есіл өзенінің өзі адам танымастай өзгеріп өте көркем сипат иеленді. Астанада көптеген əсем ғимараттар бой көтерді. Осылардың қатарына таяуда ғана қосылған «Астана-Опера» ғимараты қала келбетін одан бетер жақсарта түсті. Еліміздің көптеген жастары Астанаға білім алу үшін, еңбек ету үшін келіп, мемлекеттік мекемелерде, өндіріс орындарында еңбек етіп жатыр. Білім ордалары да көбейді. Олардың ішінде абыройы өте жоғары Назарбаев Университетін айтсақ та жеткілікті. Қазір Астанадан еліміздің əр қиырына автомобиль жəне темір жолдар тартылуда. Атап айтсақ, еліміздің солтүстігіне жеткізетін Астана – Көкшетау – Петропавл автомобиль жолы, еліміздің оңтүстігіне дейін апаратын Астана – Қарағанды – Алматы автомобиль жолы кеңейтілу үстінде. Еліміздің шығысына жеткізетін Астана – Павлодар – Семей – Өскемен автожолы салынып жатыр. Сол сияқты осы күнге дейін еліміздің жол жағдайы қиын батыс өңірлеріне қарай салынып жатқан Астана – Арқалық – Жезқазған – Бейнеу – Ақтау темір жолының да маңызы өте зор. Осының бəрі Астананың өте қолайлы жерге орналасқанын айғақтайды. Қазіргі уақытта көптеген индустриялық-инновациялық жоспарлар Астанадан бастау алып, еліміздің экономикасын өркендетуге, «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыруға кең жол ашады. Астанамен бірге еліміз өркендеп, халқымыздың əл-ауқаты артып келеді. Қазақ елінің межелі мерзімде дүние жүзіндегі мойны озық 30 елдің қатарынан ойып тұрып орын алатыны күмəнсіз. Ардақ СЫДЫҚ, Алматы облыстық ардагерлер ұйымының төрағасы. ТАЛДЫҚОРҒАН.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.


www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

 Мемлекеттік мəселе

 Əлем жəне Қазақстан

Кез келген елдің сүттей ұйыған тыныштығы кенеттен туындаған үрей мен қорқыныштан нілдей бұзылуы мүмкін. Ал мұны туғызатындардың елге жақсылық ойламайтыны белгілі. Солардың бірі – терроршылар. Терроризм – саяси-əлеуметтік себептерге байланысты жеке адамға, көпшілікке немесе мемлекетке қысым жасау, үрей туғызу мақсатында қасақана жасалатын қылмыстық іс-əрекет болып табылады. Ендеше, бұған қарсы бізде қазір қандай амалдар жүзеге асып жатыр? Бұл орайда Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев үстіміздегі жылы «Қазақстан

Республикасының Терроризмге қарсы орталығы туралы ережені бекіту туралы» Жарлыққа қол қойды. Өзінің мəн-мағынасы бойынша аталған құжат еліміздегі экстремизм мен терроризмнің əртүрлі көріністеріне қарсы тұру жұмыстарының жаңа кезеңі болып табылады. Міне, осы жөнінде, яғни терроризм қауіптеріне қарсы күрестің қазіргі заманғы ерекшеліктері, жаңа құрылған құрылымның міндеттері туралы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы, Терроризмге қарсы орталықтың басшысы Нұртай ƏБІҚАЕВ əңгімелеп берді.

Уаќыт кїттірмес ґзгеріс

– Нұртай Əбіқайұлы, əртүрлі, соның ішінде ірі көлемдегі террористік акциялар, орасан зардаптарына қарамастан, үйреншікті жəйтке айналуда. Соңғы жылдары бұл тауқымет Қазақстан ды да айналып өтпеуде. Сіздің көзқарасыңызша, адамзатқа ортақ осы қасіреттің себептері неде? Терроризмнің қазіргі заманғы ерекшеліктері қандай? Ол Қазақстанда қалай көрініс табуда? – Иə, өкінішке қарай, терроризм қазіргі əлемде кең таралған құбылысқа айналғаны соншалық, оны трагедиялық қабылдау сынды адам бойындағы қарапайым сезімнің өзін əлсіретуде. Күн сайын біз теледидар мен радиодан əлемнің əртүрлі елдеріндегі террористік актілер туралы ақпараттар аламыз. Күн сайын əйтеуір бір қоғамдық орындарда, көлікте, тұрғын үйлерде жарылыстар болып, ондаған жəне жүздеген кінəсіз адамдар, соның ішінде балалар қаза тауып жатады. Оның үстіне, бұл жəйт тек соғыс, қарулы қақтығыс жағдайындағы немесе «революциялық» ахуалдағы елдерде ғана көрініс беріп отырған жоқ. Алдын ала айтып қояйын жəне мұны ескерген жөн: террористердің жымысқы əрекеттерінің мəні – олар өздерінің сұрқия əрі сау емес шамшылдықтарымен жүре отырып, көп жағдайда өз іс-əрекеттерімен биліктің жəне қоғамның назарын өздеріне, өз талаптарына аудартуға тырысуда. Бірақ, бұл орайда қарапайым адамдар қаза табуда, олар тіпті есепке де алынбайды, құқығы мен бостандығы жоқ құрбандыққа айналады. Тіпті, бізде, Қазақстанда да, егер он жыл бұрын терроризм ұлттық қауіпсіздікке төнетін нақты қатерге айналатынын елестету қиын болса, енді бұл ұғым түп тамырымен өзгеруде. Көрінбес соғыс майданының шебі бізге де келіп жетті. Біз өзіміздің ішкі проблемаларымыз үстемеленетін жаһандану үдерістерінен тыс қала алмадық. Мұндай өте қауіпті, əлеуметтіксаяси, көп шамада қылмыстық құбылыстың себептері, шығу тегі, мəні, идеологиялық тамырлары мен қозғаушы күштері туралы көп айтуға болады. Бұларға əлемдегі жапон дағдарысының салдары болып табылатын экономикадағы келеңсіз үдерістерді де, əлеуметтіксаяси жəне рухани салалардағы дімкəс қайта құруларды да, тұтынушылық психология сарқыншақтарын да жəне басқа да көптеген себептерді жатқызуға болады. Бұлардың қатарында біздің күнделікті ұйымдастырушылық, құқықтық, алдын алу жəне ішкі саяси жұмыстарымыздағы, əлеуметтік жаңғыртудағы жаңсақтықтар да бар. Бұл, бəлкім, саяси тұрақтылыққа, ұлтаралық жəне дінаралық келісімге қатысты əлдебір жайбарақаттық та болар. Негізгі ерекшеліктерінің тағы бірі – арандатушылықтар мен террор əдісін əділ сот пен лайықты жазалаудан құтылу мақсатында арамза саяси авантюристер, барлық түрдегі діни экстремистер, радикалды ұлтшылдар мен сепаратистер, ұйымдасқан қылмыс өкілдері мен əртүрлі алаяқтар өздеріне қарулануға алатыны сирек емес. – Ел қоғамдастығы елімізде экстремизм мен терроризмге қарсы күрестің күшеюін байқағалы біраз болды. Өзіңіз осы жұмысты қалай бағалайсыз? Сіздің көзқа расыңызша, мемлекеттік ор гандардың, бəрінен бұрын «күштік құрылымдардың» осы бағыттағы өзара іс-қимылы қалай ұйымдастырылған? – Жалпы ахуалдың жəне осы бағыттағы жағдайдың Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың тікелей басқаруындағы Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты назары мен бақылауында екенін бірден атап өтуге тиіспін. Əрине, бұл осы тақырыппен байланысы бар біздің

3

барлық ведомстволарымыздың негізгі жұмысы. Құқық қорғау органдары мен арнаулы қызметтер жүйесіндегі қолданылып отырған шаралар өз нəтижелерін беруде. Қысқаша айтар болсақ, экстремистік жəне қылмыстық, соның қатарында қарулы топтарды жою бойынша арнайы, жиі түрде бірлескен ондаған операциялар əлденеше рет табысты өткізілді. Мұны баспасөз хабарлаған бірнеше сот үдерістерінің барысы мен нəтижелерінен байқауға болады. Нақты қылмыскерлер лайықты жазаларын алды. Бұл орайда ұлттық қауіпсіздікке, еліміздегі тұрақтылық пен тыныштыққа қол сұғушылық ретінде заңға қарсы көзделген акциялардың алды алынғандарының саны əлдеқайда көп екенін бұдан бұрын да айтқанмын. Осы жылдар бойы экстремистік жəне террористік іс-əрекетті анықтау, алдын алу жəне бейтараптандыру жүйесі қалыптастырылды. Тиянақты халықаралық заң шығарушы-нормативтік база құрылды, экстремизм мен терроризм көріністерінің жолын кесу бойынша тиімді мемлекетаралық ынтымақтастық қалыптастырылды. Терроризмге қарсы күрес бойынша жедел бөлімшелерді нығайтумен қатар, Ұлттық қауіпсіздік комитеті жанында ведом ствоаралық Терроризмге қарсы орталық пен оның штабы құрылып, оған осы бағыт бойынша мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру жүктелді. Облыс жəне аудан орталықтарында, Астана мен Алматы қалаларында осындай құрылымдар – Ұлттық қауіпсіздік комитетінің аумақтық органдары жанында ТҚО Үйлестіру комиссиялары құрылды. ҰҚК ТҚО терроризм мен экстремизм көріністерінің енуіне құқықтық тосқауыл қоюға тікелей қатысты, бұл террористік қатерлерге қарсы іс-қимылдың барлық аспектілерін заңды түрде бекітуге мүмкіндік берді. Халықаралық ынтымақтастық саласында Қазақстан өз міндеттерін ашық жəне адал ниетпен орындағанын əрі орындауда екенін атап өтуге болады. Біз жыл сайын БҰҰ Контртеррористік комитетіне атқарылып жатқан жұмыс туралы Ұлттық баяндама əзірлейміз. Əдеттегідей, бұл орайда ол жұмысты жақсарту бойынша ықтимал іс-қимылдар туралы өз ұсыныстарымызды береміз. Қазақстан терроризмге қарсы күрес туралы барлық халықаралық конвенцияларға қосылды. Біздің еліміз ТМД ТҚО, ШЫҰ Өңірлік терроризмге қарсы құрылымы, ҰҚШҰ сияқты бірқатар өңірлік терроризмге қарсы құрылымдардың мүшесі болып табылады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешіміне сəйкес елімізде ақшаны жылыстатуға жəне террористік ұйымдарды қаржыландыруға қарсы тұру жүйесі қалыптастырылды. 15 террористік жəне 3 экстремистік шетелдік ұйымның іс-əрекетіне сот шешімімен тыйым салу бойынша ауқымды жəне маңызды жұмыстар атқарылды. Бүгінгі таңда өзара ақпараттандыру жəне бірлескен іс-шараларды өткізудің жолға қойылған тиімді тетігі жұмыс істейді. ТМД

жəне ШЫҰ пішінінде терроризм мен экстремизмге қатысы бар адамдардың бірыңғай іздестіру тізілімі жасалды жəне жүргізілуде. Көптеген шет мемлекеттердің қауіпсіздік органдары мен арнаулы қызметтерінің жəне ЕҚЫҰны қоса алғанда халықаралық ұйымдардың терроризмге қарсы құрылымдарымен ұдайы ын тымақтастық артуда. Қазақстанның құзыретті органдарының қызметкер лері шетел дік терроризмге қарсы оқу орталықтарында оқытылады жəне терроризмге қарсы бірлескен оқу-жаттығулар өткізіліп тұрады. – Онда неге Қазақстан Республикасының Терроризмге қарсы орталығын құру туралы шешім туындады жəне оның бұрынғы құрылымнан айырмашылығы неде? – Ең бастысы, біз сіздермен бірге халықаралық жағдайдың күрт қиындауы салдарынан қауіпқатер мен қыр көрсетулер өсуінің куəгері болып отырмыз. Қазақстан оған мəн бермей тұра алмайды, өйткені, əлемде болып жатқан теріс жағдайлар бізді айналып өтпейді. Біздің қазақстандық ішкі саяси жəне əлеуметтік салада да жұмыс əдістері мен нысандарын түбегейлі жаңарту қажет. Оған елімізде 2011 жəне 2012 жылдары болған белгілі террористік жəне экстремистік деректер айғақ бола алады. Əлеуметтік кернеу салдарынан бірқатар қақтығыстар, əсіресе Жанаөзенде болған трагедиялық жағдайлар туындағаны бəріміздің есімізде. Бастапқы кезеңде терроризм мен экстремизмге қарсы тұрудың барлық жұмыс кешені тек арнаулы ұлттық қауіпсіздік қызметтері мен құқық қорғау органдарына жүктелгенін мойындауымыз қажет. Бұл бағытқа тікелей қатысы бар басқа мемлекеттік органдар жұмысқа тек жанама түрде ғана қосылып отырды. Сонымен қатар, терроризмге қарсы күрес мемлекет тарапынан жазалауды күшейтумен, арнаулы қызметтерді жəне басқа да ұйымдастырушылық шараларды нығайтумен ғана шектелуі мүмкін еместігі жұртшылықа белгілі жəне тəжірибе жүзінде түсінікті. Бірінші кезекте, ол терроризмнің таралуын бейтараптандыруға бағытталуы тиіс. Демек, тек терроризмді таратушылармен ғана емес, теріс əрекеттерге, құбылыстарға жəне оның туындау себептеріне қарсы тиімді күрес қажет екені əбден анық. Бұл қатерге ойдағыдай қарсы тұру үшін террористерді айқындау мен оқшаулау бойынша шаралар ғана емес, сондай-ақ, ауқымды алдын алу жұмыстарын да жүргізу қажет. Сонымен қатар, терроризм туралы мəселені зорлық идеологиясы ретінде қою өте өзекті жəне уақтылы да дейміз. Құбылыстардың алдын алу, ең бастысы, идеологияға қарсы тұру екені даусыз. Зерттеушілердің пікірі бойынша, ең басты қауіп экстремистік идеологияның толғағы жеткен мəселелерді шешудің оңай жолдарын ұсыну арқылы, əсіресе, рухани жəне құқықтық құндылықтары қалыптаспаған жастар арасында қажетті ортаны табуы болып тұр. Мəселен, соңғы бес жылдың деректерін талдау əшкереленген бес қарақшының төртеуінің жасы 30-дан аспайтынын көрсетті. Осыған байланысты, зорлық пен жаулыққа бой алдыруды əшкерелеу, таптар мен ататектердің, діндер мен тайпалардың қарсы тұру идеологиясының негізсіз екенін түсіндіру қажеттілігі туындауда. Яғни, басқа əлеуметтіксаяси құбылыс ретінде, Қазақстан халқына қайшы жаулық идеология ретінде терроризмге қарсы күрес қажет. Сонымен қатар, терроризмге қарсы тұру идеологиясы – ол тек идеологиялық акцияларды іске асыру ғана емес екендігін түсіну қажет.

Бұл – наразылық жай-күйдің пайда болмауы үшін экономикалық, əлеуметтік жағдайларды оңтайландыру, осы ұғымның толық мағынасындай ұлттық қауіпсіздіктің сенімді «қалқанын» қалыптастыру. Міне, осыны ескерген біздің Мемлекет басшысы Қазақстан Республикасының Терроризмге қарсы орталығын құру туралы шешім қабылдады. Бұл шешімге келу үшін Елбасы нұсқауымен алдын ала үлкен жұмыс жүргізілді. Терроризмге қарсы тұру мəселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Əсіресе, терроризмге қарсы тұрудың негізгі бағыттары қайта қаралды. Терроризм салдарын барынша азайту жəне жою үшін ең басты басымдық терроризмнің алдын алу болып анықталды. Бұл ретте, саяси-экономикалық, құқықтық, əлеуметтік, тəрбиелік, үгіт-насихаттық жəне басқа да шаралармен айналысатын мемлекеттік органдардың бұл мəселеге белсенді атсалысуына ерекше көңіл бөлініп отыр. Бұл жұмысқа барлық институттар мен құрылымдық азаматтық қоғамдастықтар – жастар ұйымдары, саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстар, ҮЕҰ, еліміздегі барлық діни ұйымдардың дін басылары, бұқаралық ақпарат құралдары, сондай-ақ, Интернеткеңістіктері қосылулары тиіс. Осылай ғана табысқа жетуді көздеуге болады. Өйткені, терроризм қауіпқатеріне мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғамның бірлескен күшін ғана қарсы қоюға болады. – Жаңартылған ТҚО алдында тағы да қандай нақты міндеттер тұр? – Айтып өткенімдей, Орталықтың міндеттері тізілімінде Мемлекет басшысына терроризмге қарсы мемлекеттік саясатты құру мен заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар дайындауды қарастыратын стратегиялық міндеттер бар. Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін өзі басқару органдарына аталған салада тұжырымдамалық амалдарды əзірлеу, негізгі басымдықтарды айқындау бойынша тəжірибелік шараларды дайындау да ТҚОның құзіретіне жатады. Бұған, сондай-ақ, террористік қауіптер мен көріністерді бақылау, бағалау жəне болжау, терроризмге қарсы тұру саласындағы халықаралық алдыңғы қатарлы тəжірибелерді енгізуді қосуға болады. Тактикалық деңгейде ТҚО мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін өзі басқару органдарының қызметін үйлестіру, əкімшілік жанындағы терроризм мен діни экстремизмнің алдын алу жөніндегі терроризмге қарсы комиссияға тəжірибелік көмек көрсетуді жүзеге асыратын болады. «Терроризмге қарсы іс-қимыл туралы» заңның жаңа редакциясында терроризмнің алдын алу жəне оны жүзеге асыру тетігі ұғымдары айқындалды. Бұл үшін, өңірлерде тиісті күштер мен құралдары, қаржы ресурстары бар облыстар, қалалар мен аудандардың əкімдері басқаратын терроризмге қарсы комиссия құру қарастырылған. Жалпы, ТҚО комиссиялардың қалыптасуы мен жұмыс істеуін тікелей бағыттап отырады. Саяси-экономикалық, құқықтық, əлеуметтік, тəрбиелік, үгіт-насихаттық жəне өзге де проблемаларды шешу арқылы біздің азаматтарымыздың террористік жəне экстремистік əрекеттерге тартылу алғышарттарын жоямыз деп сенеміз. Əрине, əдеттегідей, терроризмге қарсы қорғау бойынша 14 мыңнан астам тіршілікті қамтамасыз ету нысандарына, көлік инфрақұрылымы, халық көп жиналатын орындар, мемлекеттік органдардың əкімшілік ғимараттары жəне басқа да кəсіпорындар мен ұйымдарға басты назар аударылатын болады. Осылайша, мемлекетіміздің Терроризмге қарсы орталығын құру уақтылы болды, оның қызметі ғаламдық құбылыс болып табылатын терроризмге қарсы күресте тиімді жəне сенімді жүйені қалыптастыруға бағытталады. Ойымды қорытындылай келе, халық арасында оң əлеуметтік ахуал, билікке деген сенім жəне онымен ынтымақтастыққа дайын болуды қалыптастыратын шаралар терроризмге қарсы міндеттердің едəуір тиімдісі болып табылатындығын баса айтқым келеді. – Нұртай Əбіқайұлы, сындарлы сұхбатыңызға үлкен рахмет дей отырып, сізді жəне ұлттық қауіпсіздік органдарының барлық ұжымын алдағы кəсіби мерекелеріңізбен құттықтап, еңбектеріңізге табыс тілейміз. Əңгімелескен Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Кґп мəселе ќозєалєан сəтті сапар

Өзінің АҚШ-қа ресми сапары шеңберінде Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов америкалық əріптестермен келіссөздерді одан əрі жалғастырды. Сыртқы саясат ведомствосының басшысы Энергетика министрі Эрнест Монизбен, Мемлекеттік хатшының бірін ші орынбасары Уильям Бернспен, ықпалды америкалық конгресшілер тобымен, Америка мемлекеттері ұйымының (АМҰ) бас хатшысы Хосе Мигель Инсульсамен жəне АМҰ-ға мүше елдердің тұрақты өкілімен келіссөздер жүргізіп, Қазақстан мен АҚШ арасындағы стратегиялық əріптестік жөніндегі комиссияның екінші мəжілісіне қатысты. Э.Монизбен кездесуі барысында Е.Ыдырысов оны осындай маңызды лауазымды қызметке тағайындалуымен құттықтап, екі ел арасындағы жемісті ынтымақтастық одан əрі дамитынына сенім білдірді. Э.Мониз Қазақстанның «жасыл» экономикаға өту тұжырымдамасы бекітілгені туралы ақпаратты үлкен қызығушылықпен қабыл алды. Сондайақ, ол Қазақстанда бұл бағытта жүзеге асырылып жатқан шаралар өз нəтижесін беретініне күмəн келтірмейтінін мəлімдеді. Е.Ыдырысов америкалық əріптестерін «Жасыл көпір» əріптестік бағдарламасын қолдауға жəне «Болашақтың энергиясы» тақырыбында өтетін халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысуға шақырды. Сұхбаттастар 10-шы мерейтой лық мəжілісі үстіміздегі жылдың 22-23 қазанында Астанада өткізілуі жоспарланып отырған Бірлескен ҚазақстанАмерика энергетикалық əріптестік жөніндегі комиссиясының жұмысын жоғары бағалады. Комиссия шеңберінде қуат тиімділігін арттыру мен қуат үнемдеу, қайталама қуат көздерін қолдану, атом қуатын бейбіт мақсаттарда пайдалану, т.б. ба ғыттардағы үнқатысулар ны ғайып келе жатқаны атап көрсетілді. «Қазақстан біздің маңызды əріптесіміз болып табылады жəне мен екіжақты ынтымақтастықты одан əрі дамытуға деген өзімнің жеке ұстанымымды қуаттағым келеді», деп мəлімдеді Э.Мониз. АҚШ Мемлекеттік департамен тіндегі келіссөздер барысында Е.Ыдырысов пен У.Бернс екіжақты стратегиялық əріптестіктің кең ауқымды мəселелерін талқылады. Қазақстандық дипломат Мемлекеттік хатшының бірінші орынбасарына зайыбының денсаулығына байланысты Бостонда жүрген АҚШ Сыртқы саясат ведомствосының басшысы Джон Керридің атына шынайы қолдау сөзін айтып, жеткізуін өтінді. Е.Ыдырысов, сондай-ақ, сұхбаттасына өзінің Вашингтонға сапары барысындағы жылы қабылдаулар үшін ризашылығын білдіріп, екі ел арасындағы əріптестік қарым-қатынастар ерекше рухта дамып келе жатқанын атап өтті. «Қазіргі кезде біздің елдеріміздің көшбасшылары

арасында достық қарым-қатынас орнаған, бұл Қазақстан мен АҚШ-тың жаһандық жəне өңірлік сипаттағы көптеген мəселелер бойынша сенімді серіктестер екенін білдіреді», деп мəлімдеді ол. Өз кезегінде У.Бернс «Қазақ стан-2050» Стратегиясы Қазақстан көшбасшысының дана шешімінің көрінісі екенін атап өтті. Америка дипломатының пікірінше, Қазақстан қысқа мерзім ішінде үлкен жолдан өтіп, қазіргі заманғы экономикасы бар, демократиялық институттары нығайып келе жатқан, белсенді азаматтық қоғам қалыптастырып үлгерген заманауи мемлекет құра алды. У.Бернс, сонымен қатар, Қазақстанмен екіжақты ынтымақтастықтың жоғары қарқынмен дамып келе жатқанына қанағат сезімін білдірді. Атап айтқанда, екі мемлекеттің «жа сыл» экономикамен жəне дамыған адам капиталымен байланысты болашаққа көзқарасы бір-бірімен сəйкес келеді. Осы орайда, АҚШ күн тəртібіне денсаулық сақтау, экология, білім беру жəне ғылым мə селелері кіретін Ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі бірлескен комиссияның құрылғанын қуаттайды. Америкалық дипломат, сонымен бірге, Қазақстанның Ауғанстанды қалпына келтіруге қосып отырған үлкен үлесі үшін ризашылығын жеткізді. «Бұл жаһандық жəне өңірлік қауіпсіздікті нығайтуға, өңірдің көлік инфрақұрылымдарын дамытуға септігін тигізетін болады», деді ол. Е.Ыдырысовтың АҚШ конгресшілерімен кездесуінде Қазақстанның қазіргі даму үрдістері мен екіжақты əріптестіктің негізгі бағыттары талқыланды. Е.Ыдырысов АҚШ заң шығарушыларына екіжақты əріптестікті, бірінші кезекте, сауда-экономика саласындағы əріптестікті нығайтуға барынша ықпал көрсету өтініші мен қайырылды. Ол, əсіресе, Қазақстанға қатысты Джек сон-Вэник іс-қимылына түзетулерді жедел алып тастау қажеттігіне ерекше назар аударды. Кездесуге халықаралық қатынастар комитетінің тең төрағасы Элиотт Энгел, Ресей мен Еуразия істері жөніндегі шағын комитеттің төрағасы Дана Рорабахер, халықаралық қатынастар комитетінің мүшелері Грегори Микс, Тед Дойч, Эни Фалеомаваега жəне басқа да ықпалды конгресшілер қатысты. Х.Инсульсамен кездесу кезінде Қазақстан мен Орталық жəне Латын Америкасы елдері арасындағы ынтымақтастықты кеңейту мəселелері талқыланды. Е.Ыдырысов АМҰ-ның күн тəртібі Қазақстан басым дықтарымен, əсіресе, ядролық таратпау, терроризммен, есірткі бизнесімен, қару-жарақтың заңсыз айналымы мен,

Семей замана аєымында

Елордадағы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті мұражайында «Семей замана ағымында» атты фотокөрменің ашылу рəсімі өтті.

Семейдің облыстық тарихиөлкетану мұражайының 130 жылдық мерейтойына арналған бұл көшпелі көрме Өскемен мен Павлодардан бастау алған еді. Одан кейін Алматыдағы Орталық мемлекеттік мұражайда қойылып, енді елордаға жетті. Көрме экспозициясына Семей дің облыстық тарихи-өлкетану мұражайының алтын қо рынан алынған қаланың XIX-XX ғасырдағы бірегей фо тосуреттерімен қатар жаңа

қаланың көріністері – барлығы 80-ге жуық еңбек қойылған. Ертіс өзенінің жағалауында орналасқан Семей қаласы көптеген маңызды тарихи оқиғалардың куəсі болды. Мысалы, «ҚояндыБотов» жəрмеңкесін, «Түркістан – Сібір темір жолының құрылысын», «1867 жылғы қаланың затон бөлігін», міне, осылардың бəрін фото көрмеден көруге болады. XIX ғасырдағы Семей қаласының ескі көріністері мен шет алқаптары бейнеленген түсірілімдер

жемқорлықпен жəне басқа да қазіргі заманғы сынқатер лермен күрес салаларында сəйкес келетінін атап өтті. Қазақстандық дипломат біздің еліміз Латын Америкасы елдерімен жəне Кариб бассейні өңірімен ынтымақтастықты толық ауқымда белсенді жүргізуге мүмкіндік беретін даму деңгейіне қол жеткізгенін атап көрсетті. Кездесу барысында ол, сондай-ақ, сұхбаттасына Қазақстанның кандидатурасын 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне өтуіне қолдау көрсету өтінішімен қайырылды. Өз кезегінде Х.Инсульса Қазақстанның Латын Америкасы мемлекеттері үшін перспективалы жəне маңызды əріптес ретіндегі салмағын атап өтіп, Е.Ыдырысовты өңірдегі жағдайлардан, АМҰ алдында тұрған міндеттерден хабардар етті. Қазақстан СІМ-інің басшысы бастаған делегация америкалық əріптестерімен Стратегиялық серіктестік жөніндегі екіжақты комиссияның екінші мəжілісін өткізді. Комиссия құрамына екі жақтан Экономика жəне бюджеттік жоспарлау, Қорғаныс, Индустрия, Ауыл шаруашылығы министрліктері мен Бас прокуратура жəне Дін істері жөніндегі агенттік, сондай-ақ, Ақ үй, Мемлекеттік департамент, Қорғаныс министрлігі, Сауда өкілдігінің офисі жəне ЮСАИД секілді бірқатар мемлекеттік органдар өкілдері кірді. Тараптар сауда жəне инвестициялар, ғылым мен техника, энергетика, консулдық қызмет, саяси даму мен демократия салаларындағы ынтымақ тастықты қоса алғанда, екіжақты күн тəртібінде тұрған негізгі басымдықтар бойынша бірлескен жұмыстардың əрі қарайғы жоспарын белгіледі. Жоспарға сəйкес Ауғанстандағы жағдайды тұрақтандыру, таратпау жəне ядролық қауіпсіздік мəселелеріндегі бірлескен күшжігерлер нақтыланды. Тараптар, сондай-ақ, Стратегиялық серіктес тік жөніндегі комиссия жұмысының маңызды бөлшегі болып табылатын үкіметтік емес ұйымдар форумы аясындағы дəстүрге айналған үнқатысулар өткізді. Комиссия мəжілісі барысында екі ел азаматтарына бес жыл мерзімге көп реттік өзара визалар беру туралы уағдаластықты күшіне енгізу туралы ноталар алмасудың салтанатты рəсімі болды. Бұл шара үстіміздегі жылдың 1 тамызынан бастап қолданысқа енгізіледі жəне екі ел азаматтарының іскерлік, ғылыми-мəдениет, білім беру, спорт, академиялық, туристік жəне басқа да мақсаттардағы сапарлар алмасуын айтарлықтай кеңейтуге мүмкіндік туғызады. Келіссөздер аяқталғаннан кейін Е.Ыдырысов жетекші америкалық БАҚ-тарға Қазақстан мен АҚШ арасындағы ынтымақтастықтың қазіргі жағдайы мен перспективалары туралы сұхбат берді. «Егемен-ақпарат». əуес қой-фо то су рет ші Ф.Трейровтің, Семейдегі фотошеберхана иесі И.Дюков жəне К.Могилевцевтің жұмыстарында, ал, XX ғасыр – Ф.Белолюдовтың фотосуреттерінде көрініс тапқан. Ал қазіргі заманауи түсірілімдердің авторлары фотосуретшілер – В.Павлунин, П.Уколовтер. Астана тұрғындары мен қонақтары, əсіресе, жастар бұрын өздері көрмеген «Фотокор-1», «ФК-13x18», «Смена 8М СССР» сияқты фотоаппараттардың үлгілерімен де таныса алады. Айжұлдыз ЕРБОЛАТҚЫЗЫ, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университетінің студенті.


4

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

ұлт тарихын жаңаша жазуға деген қуатты құлшыныс туғызды. «Ендігі жерде тарихшы зерттелетін уақыттың ішкі мағынасына ой жіберетін ғалымға, фактілерді жай зерттеп қана қоймай, нақты қоғамның құндылықтарын, жөн-жосықтарын, моралін «түсінуге» қол жеткізетін ғылымға айналуы тиіс, – деді Марат Тəжин. – Осылай қараған кезде əрбір ұлттық тарих формациялар мен өркениеттердің абстрактілі хронологиялық

монографиясында осы еңбектегі тарихи фактілерді де орайын тауып, орынды пайдалана білген. Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық көтерілісі кезіндегі патшалық Ресейдің саясаты барынша қатал, аса қатыгез, қандықол саясат еді. Ол жайлы Сталин: «В прошлом в Росии власть находилось в руках царей, помещиков, фабрикантов и заводчиков. В прошлом Россия – Россия царей и палачей. Россия жила тем, что уг-

Ўлт шежіресін жазу – ўлы міндет

Сəбит ДОСАНОВ,

жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

Тіреусіз Аспан жаратқан, зеңгір көкке Ай мен Күн орнатқан құдіреті шексіз, мейірім-шапағаты мол Алла тағаланың Алаш жұртына берген ең үлкен бірінші сыйы – Азаттық, екінші сыйы – Тəуелсіздік туын қиын кезде құлатпай ұстап қалып, бүгінде берік қолда бекем ұстап жүрген, Қазақ елін əлемге танытып, Қазақ атын асқақтатқан кемел ойлы кемеңгер Нұрсұлтан! Тəуелсіздіктің арқасында өшкені жанып, өлгені тірілген қазақ халқы тарихтың дауылдары мен жауындарында, өрті мен дертінде жоғалтқан асылдарын түгендеп, төрт құбыласын бүтіндеп келеді. Азаттықтың арайлы таңы атқан жиырма бір жылдан бері бір биіктен кейін бір биікке көтеріліп, əлемді талай тамаша табыстарымен таңғалдырған еліміздегі көптен көкейде жүрген көп проблеманың бірі – ұлт тарихын ұлы өзгерістерге орайластыра жазу еді, енді оның да сəт сағаты соғып, орайы келіп тұр. Осы оңды істің орайын келтірген тағы да Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев! Бұған дəлел Елбасы Тəуелсіздіктің елең-алаңында-ақ ұлт тарихы жайлы ұлағатты ой айтты. Мəселен, 1996 жылы халыққа Жолдауында: «Біз тарихымызды жаңаша оқытудың негізінде ғана ұлттық идеяны қалыптастыра алуымыз мүмкін» деді. 1999 жылы «Атамұра» баспасынан жарыққа шыққан «Тарих толқынында» атты кітабында қазақтың арғы-бергі тарихын əлемдік тарихпен жəне бүгінгі күн проблемаларымен сабақтастыра баяндап, өзіне тəн кемел ойлы кемеңгерлікпен толымды ойлар толғады. ТМД елдерінде баламасы жоқ «Мəдени мұра» бағдарламасы адастырмас ақжұлдыз болды. 2012 Ұлу жылы, желтоқсан айының 14-інде есігін айқара ашқан ғажайып ғимарат «Астана Опера» театрында оқылған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында Президент Н.Ə.Назарбаев: «Біз ұлттың тарихи санасын қалыптастыру жұмысын жалғастыруымыз керек», деп атап көрсетті. Осы жылы маусым айының 5-інде Астана қаласында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Марат Тəжиннің қатысуымен өткен ұлттық тарихты зерделеу бойынша ведомствоаралық жұмыс тобының отырысы Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бері айтылып келе жатқан Елбасы идеяларының жарқын жалғасы. Бұл келелі жиын оған қатынасқан отандық тарих ғылымының элитасы мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерін ғана емес, барша халыққа ой салды, қоғамның барлық тобында аса үлкен серпіліс туғызды, қалғып кеткен ойларды оятты, бұрынғы бұлыңғыр ойларды ұйық пен тұйықтан алып шығып,

(Соңы. Басы 1-бетте). Донор мүшелерін мультимүшелі алу жəне бір сəтте оларды қажет етіп отырған пациенттерге трансплантациялау хирургтер мен анестезиолог-реаниматологтар бригадаларынан кəсіби шеберлікті жəне қатаң жауапкершілікті талап ететін өте күрделі операция болып табылады. Клиниканың дайындығына келетін болсақ, А.Н.Сызғанов атындағы ҰҒХО оны көрсете алды, жəне қазақстандық трансплантологтар үміттеніп отырғандай, жасалған операция республикада отандық трансплантология мен хирургиялық ғылымды дамытудың қозғаушы күші болып отыр.

жылнамасы ретінде емес, халықтың бүкіл күрделілігі мен бөлек бітімін бойына сыйғызған жанды тарих ретінде бой көрсетеді. Тарихшының міндеті – ұлттық тарихты қайдағы бір əмбебап заңдылықтардың қасаң қалыптарына салып жібермей, ұлттық тарихтың жанды, бөлекше ағзасының қалай дамитынын түсіну». Мемлекет хатшының айтары анық, бояуы қанық баяндамасын оқып отырғанда көңілге көп ойлар оралады. Соның бірі – «күні кешеге дейін өз тарихымызды өзгелер жазып келді» деген өзекті өртейтін өкінішті ой. Рас, кезінде ұлт тарихын жазуды Санжар Аспандияров, Мұхамеджан Тынышбаев, Халел Досмұхамедов, Тұрар Рысқұлов сынды ұлылар бастады. Алайда, ол кезде біз бостан емес, бодан ел болғандықтан шындықтың шымылдығы толық түрілген жоқ. Қылышынан қан тамған кеңестік кеңістікте КСРО мен шетелдер тарихына басымдылық берілді де, ұлт тарихы солардың көлеңкесінде күңгірт тартып тұрды. Солақай саясаттың салдарынан қазақтар өз тарихынан гөрі алыс Африка елдерінің тарихын жақсырақ білетін күйге жетті. Ел тарихын ерлікпен баяндаған Ермахан Бекмаханов, Бек Сүлейменов сынды сүлейлер сотталып, Тілеш Шойынбаев сияқты биліктің сойылын соққан сүйкімсіздердің жолы болды. Тарихты əдемілеп жаңаша киіндіруге де, оны шешендіріп, жалаңаштауға болмайды. Тарих рецептпен жасалмайды, нұсқаумен жазылмайды. Тарихшы тарихты қаз-қалпында көрсетуі керек. Тарихшыны адастырмайтын ақ жол. Осы тұста осы ақ жолмен жүріп, ел үшін ерен еңбек еткен Ермұхан Бекмаханов жайлы айтпасақ əділетсіздік болар еді. Он тоғызыншы ғасырдың алғашқы жартысындағы Қазақстан тарихына тыңнан соқпақ салған ұлтжанды ұлы тарихшының еңбегі мен есімін насихаттауға орай бүгінге дейін жүзеге асқан жұмыс тым мардымсыз. Ермұхан Бекмахановтың «Он тоғызыншы ғасырдың жиырмасыншы-қырқыншы жылдарындағы Қазақстан» атты тамаша монографиясын жоғары оқу орындарында оқыту ауадай қажет. Мұның бір емес үш түрлі пайдасы бар. Біріншіден, қазақтың қайсар ханы Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық көтерілісінің маңызы мен мəнін жарқыратып жайып салған бұл аса бағалы еңбек ел ертеңі жастардың жігері жанып, оларды отан сүйгіштік рухта тəрбиелеуге қызмет етеді. Екіншіден, бұл жас тарихшылар үшін ғана емес, жасамыс тарихшылар үшін де ұлт тарихын жазудың озық үлгісі. Үшіншіден, бұл Кенесары сынды тарихи ұлы тұлға арқылы ұлттық рухты асқақтаудың ұтымды жолы. Тарихи əдебиеттерде «Переписка ханов и султанов среднего жуза, относящаяся к 1824-1830 годов» деген еңбек бар. Оны баспаға берген Əлихан Бөкейханов. Ермұхан Бекмаханов Кенесары жайлы

нетала народы, входившие в состав бывшей Российской империи. Правительство Росии жило за счет соков, за счет сил угнетаемых ими народов, в том числе и народов русского. Это было время, когда все народы проклинали Россию» десе, Маркс: «Орыстың шовинизмі шегіне жеткенде ол садизмге айналады», деп жазды. Осындай ащы шындықтарды ашып айтқан Ермұхан Бекмаханов тарихшы Савичевтің: «Кенесарының алдынан кездесетін кедергілер оның бойындағы қажымас қайрат пен қайсарлықты жігерлендіріп, сол кедергілерді жеңуге қайрат беріп, қиындықтарды жеңген сайын оның қуаты келесі кездесетін кедергілерді жеңуге шындала беретін сияқты. Кездесетін кедергілер мен қиындықтар күрделенген сайын ол қайраттанып, оларды қиратуға жаралған алыптарға ұқсайды», деген сөзіне жəне тағы басқа да тарихи фактілерге арқа сүйеп «ұлт-азаттық қозғалысын хан басқарғаны үшін ғана оны жоққа шығаруға бола ма?» деген сөзі үшін де РСФСР қылмыстық істер кодексінің 58-бабының, 10-бөлімінің екінші тармағымен айыпталып, 25 жылға сотталып кете барды. Мұның бəрін жіліктеп айтып жатқынымыз тарихи оқиғалар мен тарихи тұлғалар жайлы жазғанда Ермұхан Бекмаханов құсап қиындықтан ықпай, ерлік туын жықпай нақты фактілер мен аргументтерге арқа сүйеп, шындықтың шырайын келтіре жазу керектігін еске салу. Тарихы түгенделмеген халық ескексіз қайық! Тарих толқыны қалай айдаса солай бағыт-бағдарсыз жүре береді. Құдайға шүкір, біз төл тарихымызды толық, қанық түгендеп болмасақ та күні бүгінге құр алақан келгеніміз жоқ. Ұлт тарихын жазуда біраз ауқымды істер атқарылды. Осы тұста алғаш Санжар Аспандияров бастаған, кейін Ермахан Бекмаханов қостаған талантты тарихшылардың тарихи ұлы еңбегін бүгінде Мəмбет Қойгелді, Зардыхан Қинаятұлы, Бүркітбай Аяған, Меруерт Əбусейітова, Нəбижан Мұхаметқанұлы, Едіге Тұрсынов, Ахмет Тоқтабай, Мəлік-Айдар Асылбек, Талас Омарбеков, т.б. тарлан тарихшылар жақсы жалғастырып келеді. Осы тұста тарихты тарихшылардың өздерінен артық болмаса кем білмейтін жазушылар еңбегін ерекше атап өту əділеттілік болмақ. Мұхтар Əуезов, Сəбит Мұқанов, Олжас Сүлейменов, Ілияс Есенберлин бастаған сол көшелі көштің алғы сапында Мұхтар Мағауин, Ақселеу Сейдімбек, Қойшығара Салғарин, Əнес Сараев, Сапабек Əсіпов, Мырзан Кенжебаев, Бейбіт Қойшыбаев, т.б. бар. Бұл тұста бұлардың көзіқарақты оқырмандарға таныс еңбектерін тізбелеп жату артық болар. Мемлекетті хатшы Марат Тəжиннің баяндамасында айтылған ордалы ойлар алшы түсер асыққа құйылған сақадай көкейге қона кетеді. Мəселен: «Қазақстанның тарих ғылымының алдында нақты сынақ тұр, ол сынақтардың жауабын табуға əбден-ақ

болады. Бұл арада надан дилетанттық өте қауіпті. Жаһан тарихына ұлттық төбешіктен қарап жіберіп, қайта жазып шығу тым қиын емес. Автор үшін өзің қысылатын, ал кейде тіпті сол тарихи графомандардың денінің саулығына күмəн келтіретін сауатсыз шатпақтар қаптап шығып жатыр. Шекарамыздан бір шақырым ұзамай жатып күлкіге қалмау, жас баладай аңғал болып көрінбеу үшін өзіңнің ұлттық тарихыңды инемен құдық қазғандай терең еңбектерімен негіздеу əлдеқайда қиын. Нағыз ұлттық қадір-қасиет нағыз ұлттық тарихтан басталады», деген парасатты пікірі тарихшылар еңбегіне бағыт сілтеп тұрған бағдаршам деуге лайық. Құпия мұрағат қорларына қол жетіп, алдымыздан тың деректер ашылып жатқан осы бір оңды сəтте көп істің орайын табу біршама оңайланып қалды. Бұл, əсіресе, тарихи тұлғалар тағдырының белгісіз, ақтаңдақ беттерін жазуға мол мүмкіндік туғызып тұр. Рысқұлов, Мирзоян, т.б. тарих тұлғалар жайлы тұманды, күмəнді жайлар, бір ізге түсіп, даулы жайлар аузы дуалы тарихшылар уəжімен бір ізге түсуі керек. 1986 жылы желтоқсанда Брежнев атындағы алаңға шыққан халық наразылығын кейбіреулер күні бүгінге дейін «Желтоқсан оқиғасы» деп жазып жүр. Бұл қате. Ол оқиға емес, ұлт-азаттық көтерілісі. Себебі, Қазақстан сол кезде отар, КСРО-ның отарлаушы империя болғаны шығар күндей шындық. Желтоқсанның сол бір ызғарлы, мұз-қарлы күнгі халық наразылығы Кавказдағы Шəміл, Башқұртстандағы Салават Юлаев, Үндістандағы Махатма Ганди басқарған көтерілісі сынды ұлтазаттық көтерілісі! Бүгінгі тарих ғылымының алдында тұрған аса маңызды міндеттің бірі – «Кенесары Қасымов қырғыз халқына қарсы болды, қырғыздармен соғысты» деген түбірінен қате, қатып қалған қасаң пікірді тарихи фактілер арқылы жоққа шығару. Шындығында, қазақтың қайтпас, қайсар ханы қырғыздарға емес, Қоқан, Хиуа хандықтарымен ауыз жаласып, ел мүддесін патшалық Ресейге сатқан қырғыздың бай, манаптарына қарсы болды. Бұған Кенесарының қырғыз халқына өз қолымен жазған хаты айғақ. Егер қырғыздың сол кездегі билеушілері Кенесарымен ат тізесін қосқанда қазақтың ханына ғана емес, халқына да аса ауыр соққы болған қайғылы жағдай болмас еді. Біліміне ақыл-парасатты сай атақты тарихшыларымыз қазақтың соңғы ханы Кенесарының қырғыз халқына деген өшпенділігі тұрмақ өкпесі жоқ, керісінше құрметі мен сүйіспеншілігі мол болғанын тарихи фактілер арқылы дəлелдей алса, бұл, ауылы аралас, қойы қоралас, тағдырлас айыр қалпақты ағайындардың қазақ халқымен достығын онан əрі нығайта түсері хақ. Қазақ тарихын «Отан тарихы», «Қазақ тарихы» деген атпен жазайық деген пікірлер жазылып жатыр. Меніңше, ең дұрысы – «Қазақ мемлекетінің тарихы». Қазақтың атақты екі қаламгерінің бірінің Шыңғысханды көкке, бірінің жоққа шығарып, бір емес, бірнеше жыл бойы баспасөз беттерінде айтысуы да, тағы бір жазушы досымыздың əлемге əйгілі ұлы тұлғаны «қазақ» деп мақала жазуы да тарихшыларымыздың, Мемлекеттік хатшы айтқандай, «өзіңнің ұлттық тарихыңды инемен құдық қазғандай терең еңбектермен негіздеу əлдеқайда қиын» екендігінде. Бір бұл емес, осыған ұқсас талай таластардың нүктесін қазақ тарих ғылымы ерте ме, кеш пе, қоярына сенеміз. Қазақ тарихында Тəуелсіздік шежіресі Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың кемел ойлы кемеңгерлік келбеті кең де келісті жазылуы шарт. Бұл бүгінде əлемдік қауымдастықтан өз орынын ойып тұрып алған мемлекет мерейін, қазақ атын асқақтату үшін қажет. «Қазақ хандығы XV ғасырдың ортасында не XV ғасырдың екінші жартысында құрылды» деген екіұшты, жалпылама пікірлерімен келісе алмаймын. Қазба жұмыстарының нəтижесінде бірінен соң бірі тіріліп, тарих тереңінен тіл қатқан бірнеше «Алтын адамнан» соң «Ұржар ханшайымы» ұйқысынан оянған, ғылым, білім жетілген шақта ұлт тарихын он бес емес, он екінші, он төртінші ғасырдан бастайтын құнды деректің де күні ертең қарсы алдымыздан қасқайып шыға келмесіне кім кепіл?! Тас балқытып, темір қорытуды аты белгісіз арғы заманда-ақ игерген, яғни қол өнері ғана емес, өндірісі дамыған, ұлан-ғайыр Ұлы Даласында самсаған сан қаласы бой түзеген ұлттың ұлы мемлекетінің тарихы біз ойлағаннан да тым əріде жатқанына өз басым жазушылық түйсігіммен кəміл сенемін. Ұлт тарихын жазу – ұлы міндет! Сəтімен жазылған шынайы ұлт тарихы шындықтың шырайын ашып, ұлттық рухты асқақтатуға, ұлттық сананы қалыптастыруға, отаншыл отты сезімді оятуға, мемлекеттік идеологияны насихаттауға, еліміздің ертеңі жас ұрпақтың елшіл, мемлекетшіл тұлға болып қалыптасуына игі ықпал жасары сөзсіз. АЛМАТЫ.

Отандыќ озыќ ота Ендеше, бүгінде əлемдік трансплантология сол елдегі денсаулық сақтау жай-күйінің негізгі көрсеткіші болып есептелетінін ескерсек, бұл қадам ел медицинасы дамуының жоғары деңгейде екенін көрсетсе керек. Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында медицина саласын сапалық жаңа тұрғыға көтеруге бағытталған шаралар қарастырылып, осынау саланың қарқынды дамуына мүмкіндік жасалғаны мəлім. Сөйтіп, А.Н.Сызғанов атындағы

Ұлттық ғылыми-хирургия орталығының мамандары бұл салада тағы бір белесті бағындырды. Бүгінде елімізде шамамен 3000 адам бүйректі ауыстыру бойынша күту парағында тұр. 170-200-ге жуық қазақстандықтар жыл сайын бауырдың, дəл сондай адам жүректің ауыстыруын қажет етеді. Қазақстандықтар шетелде жасауға мəжбүр болатын күрделі жəне қымбат операцияларды, тəжірибе көрсетіп отырғандай, отандық жоғары білікті хирургтер да жасай алады.

– Жалпы, трансплантациядағы ең күрделі жəне ең қиын ота – бауырды алмастырып салу, – дейді ғылыми орталықтың бауыр, өт жолдары жəне бауыр трансплантациясы хирургия бөлімінің меңгерушісі Данияр Тоқсанбаев. – Бұл отаның ұзақтығы 17 сағатқа созылды. Онда микрохирургиялық, қан тамырлары, бауыр хирургиясы, жалпы хирургтер деген сияқты арнайы операциялық бригадалар кезектесіп, рет-ретімен, уақытымен ауысып жұмыс жасады. Ол 2008 жылдан бері ауырып

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

Каникул аймаќтардан басталады

Депутаттар Парламенттің каникулын Қазақстанның аймақтарын дағы сайлаушылармен кездесулерден бастады. Бұл сапарлардың мақсаты – облыс, аудан орталықтары мен үлкенді-кішілі ауылдардағы халықпен жүздесулер өткізу. Аймақтық сапарлар жергілікті өкілетті жəне атқарушы орган басшыларымен кеңестер өткізіп, өндірістік жəне əлеуметтік сала нысандарымен танысып қайтуды да көздейді.

Парламент Мəжілісінің депутаттары Құттықожа Ыдырысов пен Бақытбек Смағұл «АсарҚұрылыс» ЖШС-іне барып, кірпіш зауыты құрылысымен танысты. Ұжым директоры Əлібек Жұмабай серіктестіктің атқаратын жұмысының бағыттары жайында əңгімелеп берді. Кездесуде депутаттар серіктестік жұмысшыларына Президент Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы» – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын түсіндірді. Сонымен қатар, Елбасының Астананың 15 жылдық мерейтойына орай жариялаған «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» мақаласына да тоқталып өтті. Құттықожа Ыдырысов Президенттің «Қазір Астана өзінің қонақтарын қала бетбедерінің əсемдігімен жəне архитектуралық шешімдерінің батылдығымен, тұрғындарының жылышырайлылығымен жəне қонақжайлығымен таңғалдырады. Қаланың өзгергені соншалықты, оны кейде тіпті осында бір кездері тұрғандар да танымай қалады», деген мақтаныш сезімін тарата түсіндіріп, бүгінгі елорда келбетін халықтың көз алдына сөзбен сурет салғандай баяндап берді. Сондай-ақ, Қ.Ыдырысов облыстық партия филиалының қоғамдық қабылдау бөлмесінде қала тұрғындарын жеке мəселелері бойынша қабылдады. *** Нұротандық Мəжіліс депутаттары Гүлмира Исімбаева, Айгүл Соловьева, Ольга Шишигина Ал маты қаласының еңбек ұжым да рында сайлаушылармен кездесуде. Мəжіліс депутаттары көпір құрылғыларын жасайтын зауытта болған кезде азаматтарды жұмыспен қамтамасыз ету мəселесі қалай шешіліп жатқанын біліп, Елбасы зейнетақы реформасына байланысты жұмыс берушілер 5 пайызын қосымша зейнетақыға төлем жасау үшін төлейтіндігі жайында əңгіме қозғады. Құрылғанына жарты ғасыр болған Алматы көпір құрылғылары зауыты – қазіргі таңда Қазақстан бойынша 80 пайыз заманауи үлгідегі көпір тіреуіштерін жасайтын жалғыз зауыт. Өткен жылы кəсіпорын ел қазынасына салық есебінде 600 млн. теңге құйған. Еліміз үшін маңызды «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» көлік дəлізі құрылысына да сүбелі үлес қосуда. Жұмысшылардың 70 пайызы, яғни 590 адам əйелдер. Ауыр жұмыс деп есептелгенімен, мұнда күрек ұстап, темір көтеріп жатқан жан жоқ, бəрі автоматтандырылған, компьютерге қосылған. Зауытта еңбек адамына барлық жағдай жасалған. Əрбір жұмысшы жыл сайын тегін медициналық қадағалаудан өткізіліп тұрады. Кəсіпорын жұмысшылары депутаттарға өздерін толғандыратын мəселелер төңірегінде сауалдар қойып, нақты жауап алды. *** Парламент Мəжілісінің депутаты, «Ақ жол» демократиялық партиясы фракциясының мүшесі Алмас Тұртаев Исатай ауданы Тұщықұдық ауылдық округінде тұрғындармен кездесті. Халық қалаулысының мұнда келудегі басты мақсаты – Парламент Мəжілісінде қызу пікірталаспен талқыланып, қабылданған

жүрген 39 жастағы Сəкен деген азаматқа салынды. Науқастың нақты диагнозы бауыр церрозы. Бұл ауру консервативті емге көнбеген соң, хирургиялық емге көшуге тура келді. Ал мұндай жағдайда толық жазылып кететін ота түрі – ағзаны алмастырып салу. Науқастың бүгінгі күнгі жағдайы жақсы. Тиісті емін алуда. Палатада өзі тұрып жүреді. Əрине, алғашқы екі ай ең күрделі кезең. Трансплантациядан кейінгі стандарт бойынша ауруханадан 30-45 күн аралығында шығып, жергілікті жердегі дəрігерлердің бақылауында болып, тиянақты емін қабылдайды. Баршаға аян, бақилық болған адамның жүрегін науқасқа ауыстыру жөніндегі

заңдардың жергілікті жерде қалай орындалып жатқанын, ауыл тұрғындарын қандай мəселелер толғандырып жүргенін білу жəне өздерінің заң шығармашылық жұмыстары туралы жеткізу. Ауылдық округтің əкімі Мүтиғолла Насиханов халық қалаулысына Тұщықұдық ауылдық округінің құрылымы, ауылдың əлеуметтік-экономикалық дамуы, тұрғындарға жасалып жатқан əлеуметтік шаралар, шағын жəне орта кəсіпкерліктің жайы жөнінде жан-жақты баяндап берді. Жиында сөз алған Алмас Ұзақұлы алдымен 5-ші шақырылған Парламент Мəжілісінің 2-сессиясының қорытындыларына тоқталып, Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағыты» атты Жолдауынан туындайтын міндеттерді орындаудағы ісəрекеттерді заңдастыру, қоғам, ел арасында түйінді мəселелерді заңды жолмен шешуге ықпал ету, жергілікті өзін өзі басқару органдарының, əсіресе, округ əкімдерін сайлаудағы жергілікті мəслихат депутаттарының жұмыстарын жандандыру қажеттігі туралы ойларымен бөлісті. Депутат ауылдағы шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамытудың жайжапсарына да қанықты. Мұнан соң депутат Тұщықұдық ауылдық округіне қарасты «Оңдасын» шаруа қожалығына атбасын тіреді. Қожалық жетекшісі О ңд а с ы н М а қ а т о в т ың т ү й е шаруашылығын дамытып, шұбат өндіру ісімен айналысқанына жиырма жылға жуықтаған екен. Депутат жанға шипа, дертке дауа, ішсең сусын болатын шұбатты шағын цех арқылы өңдеп, халыққа сатудың тиімді екендігін айтып, кəсіпкердің ісіне сəттілік тіледі. *** Мəжіліс депутаты Омархан Өксікбаевтың сайлаушылармен болған кездесулерінің басты тақырыбы – Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы –қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына жасаған Жолдауын түсіндіру болды. Депутат Алматы облысының Сарқан ауданындағы Лепсі ауылдық учаскелік ауруханасында, мəдениет үйінде жəне ауылдық орман шаруашылығында кездесулер өткізді. Халық қалаулысы Лепсі ауылының аймағындағы Балқаш көлінің жағалауында туризм жəне демалыс саласын дамыту бағдарламасының негізгі бағыттарымен танысты. Лепсі ауылының тұрғындары өздерінің толғандырған мəселелер төңірегінде сауалдар қойып, нақты жауап алды. Депутат Алматы қаласы Алатау ауданындағы мамандандырылған ХҚО-да жəне Қарасу шағын ауданында «Қолжетімді тұрғын үй» бағдарламасымен салынған тұрғын үйлердің тұрғындарымен, партияның белсенді мүшелерімен кездесті. Кездесу барысында даму бағдарламалары талқыланып, «Біз барлық күшімізді Отанымыздың игілігі үшін біріктіруге тиіспіз. Біздің алдымызда үлкен істер күтіп тұр», деген Елбасы сөзіне орай зор міндеттер жүктелгені, сонымен қатар, елдің бірлігін нығайтуға, ұлтаралық татулықты сақтауға, халық игілігі үшін аянбай еңбек етуге шақырғаны айтылды. «Егемен-ақпарат».

тұңғыш операция былтыр Астанада жасалса, Алматыда тұңғыш, ал еліміз бойынша екінші ота жасалып, сəтті аяқталып отыр. Ғылыми орталықтың кардиохирургия бөлімінің меңгерушісі Ағзам Əлдешовтің айтуынша, жүрегін алмастырған науқастың қазіргі жағдайы қалыпты. Қазіргі таңда ағзасы ауыстырылған төрт науқастың жағдайын дəрігерлер бірқалыпты деп бағалап отыр. Жат мүшенің өзге ағзаға сіңісуі үшін біраз уақыт пен тыңғылықты медициналық бақылау керек. Дегенмен де, дəрігерлер осынау күрделі тəжірибенің арқасында өмірі ұзарған науқастар толығымен айығып кетеді деген үмітте.


12 шілде 2013 жыл

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

«Жўмыспен ќамту-2020» баєдарламасы бізге не берді? Қазақ елі өзінің Тəуелсіздігін алған 20 жылдың ішінде ел əлеуетін арттыруға бағытталған талай ірі бағдарламалардың тұсауын кесті. Бұл бастамалар үдеден шығып, халықтың əл-ауқатын жақсартты. Сондай бағдарламалардың бірі де бірегейі бола білген «Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасы өз кезегінде ел азаматтарын лайықты жұмыспен қамтамасыз етті. Ерғали ЕГЕМБЕРДІ,

Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау вице-министрі.

Eurostat агенттігінің 2013 жылдың наурыз айындағы есебі бойынша еуроаймақ елдеріндегі жұмыссыздық деңгейі рекордтық көрсеткішке жетіп, 12 пайызға артқан. Ал Грекия, Испаниядағы жұмысқа қабілетті халықтың əрбір төртінші тұрғыны жұмыссыз. Қазақстан қаржылық дағдарыстың қиындығына қарамастан, 2009-2010 жылдары жолдарды, су құбырлары мен кəріз жүйелерін жөндеу, коммуникацияны жаңғырту жұмыстарына, тұрғынүй құрылысына, білім беру, денсаулық сақтау жəне де басқа əлеуметтік нысандар тұрғызуға қомақты қаражат жұмсады. Нəтижесінде, жаңа жұмыс орындары ашылып, кəсіпкерлікпен айналысу ісі жақсара бастады, бұған қоса, қоғамдық жұмыс орындары құрылды. Аймақтық жұмыспен қамту стратегиясы жəне мамандарды қайта даярлау үшін 2009-2010 жылдары 342,1 млрд. теңге (2,3 млрд. $) жұмсалып, тоғыз ірі жоба іске асып, 400 мыңдай жұмыс орны ашылды. Сонымен бірге, жұмысқа орналасу бойынша, мемлекеттік субсидиялау негізінде уақытша əлеуметтік жұмыстармен 200 мың адам қамтылып, 150 мың азамат жаңа мамандық алды. Жұмыс орындарын сақтау, бизнестің əлеуметтік жауапкершілігін арттыру жəне дағдарыс кезеңінде кəсіподақтармен бірлескен жұмыс нəтижесінде икемді жұмыспен қамту, кəсіптік білім беру, қайта оқыту шаралары қолданылды. Жұмыссыздық деңгейі 2008 жылы 6,6%-ға, 2010 жылдың соңына қарай 5,6%-ға дейін төмендеді. Ал, өткен жылы жұмыссыздық деңгейі 5,3%-ға төмендеді. Бағдарлама негізінде, еңбек нарығын қалыптастыруда да көптеген іс тындырылды. Экономикалық белсенді халық саны 8,4 млн. адамды құраса, 2008 жылы шамамен 9 млн. адамға жеткен. Өткен жылы жұмыспен қамтылған халық саны 7,9 млн. адамнан 8,5 млн. адамға дейін артты. Айталық, экономикалық жағынан белсенді халық саны 1991 жылы 7,7 млн. адамды құраса, 2012 жылы шамамен 9 млн. адамға жеткен. Өткен жылы жұмыспен қамтылған халық саны 8,5 млн. адамға дейін артты. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы елімізде 2011 жылы қабылданды. Басты мақсат – тұрақты жəне өнімді жұмыспен қамту жолымен халық кірісін арттыру. Бағдарлама негізгі төрт бағыттан тұрғаны белгілі. Біріншісі, білім беру жəне жұмысқа

5

www.egemen.kz

орна ластыруға жəрдемдесу, жалақы төлемдерін субсидиялау арқы лы жұмысқа қабылдауды ынталандыру. Екіншісі – ауыл тұрғындарын шағын несиемен қамтамасыз ете отырып, ауыл ішіндегі кəсіпкерлікті дамытуға жəрдемдесу. Үшінші бағыт – еңбек ресурстарының тиімділігін арттыру. Соңғысы – инфрақұрылымды дамыту арқылы халық көп шоғырланған ауылдарды дамыту. Бағдарламаның негізгі қатысу шыларын жұмыссыздар, оқу орындарының түлектері, еңбекке қабілеттілігін жоғалтпаған мүгедектер, балалар үйінің тəрбиеленушілері, ата-анасының қарауынсыз қалған балалар, 23 жасқа дейінгілер, зейнеткерлер, жалпыға ортақ жаста зейнетке шыққандар, этностық мигранттар жəне басқалар құрады. Алдын ала есептелген қорытындының бірінші бағыты бойынша, кəсіптік білім беру аясында 95,7 мың адам білім алды. Əлеуметтік жұмыс орындарына 58,7 мың адам жұмысқа орналасып, 31 мың адам халықаралық тəжірибеден өтті. Айталық, Ақтөбе облысы, Жем қаласының тұрғыны Елдос Есниязов орта білімі бар азамат еді. Екі қолға бір күрек іздеген Елдос өткен жылдың тамыз айында Жұмыспен қамту орталығының көмегіне жүгінген. Ол техникалық колледжде «Жөндеу жəне қызмет көрсету бойынша (Газдық отындықтың операторы)» мамандығы бойынша курсты оқып, бітірген соң, «Жем Жылу» мемлекеттік коммуналдық отындығы кəсіпорнына тұрақты жұмысқа орналасты. Екінші бағыт бойынша, 11 мың адам кəсіпкерліктің негізі бойынша білім алып, 8,2 мың адам шағын несиемен қамтамасыз етілді. Бұл азаматтар 3 млн. теңгеге (20 мың. АҚШ доллары) дейін несие алып, бүгінде өз ісін дөңгелетіп отыр. Үшінші бағыт бойынша 20112013 жылдары бағдарламаға бөлінген қаражат есебінен, 4516 пəтерден тұратын 1211 тұрғынүйдің құрылысы жоспарланған болатын. Бүгінде 789 тұрғын-үй, яғни 2 864 пəтер (65,2%) тапсырылды. Бұл бағыттың да қызығын көптеген қазақстандықтар көрді. Мысал келтіре кетейік, Олжас Қалқатаев ШҚО Күршім ауданының Жылытау ауылында туып-өскен. Оның жұбайы Ақмарал Қасымханова мамандығы бойынша мұғалім. Өз мамандығы бойынша ауыл ішінде жұмыс таппаған. Зырян жəне Күршім аудандарының Жұмыспен қамту орталықтарының қызметкерлері ұйымдастырған ауыл жиналысында бағдарлама аясында, мекенжайды ауыстыру мүмкіндігі туралы естиді. Сөйтіп, өткен жылдың 17 қазанында өтініш жазып, Зырян

қаласына отбасы, əйелі, ата-анасымен көшіп келген. Орналасқан бойда отбасына үш бөлмелі пəтер берілді. Олжасты жаңа мекенжайы бойынша «Өскемен пласт» ЖШС «өңдеуші» мамандығы бойынша жұмысқа алып, 65 000 теңге жалақы тағайындады. Ал зайыбы Ақмарал мамандығы бойынша кішігірім орталыққа тəрбиеші болып жұмысқа тұрған. Бүгінде ай сайын тұрақты түрде 40 000 теңге көлемінде жалақы алады. Жалпы бағдарламаның үшінші бағыты бойынша 2700 отбасы (9,8 мың адам) əлеуметтік ахуалы төмен ауылдардан дамуы жоғары елді мекендерге қоныс аударған. Былтыр төртінші бағыт бойынша «Халық көп қоныстанған ауылдарды дамыту» бағдарламасын іске асыру кезеңі басталды. Оның мақсаты – инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруда орташа немесе жоғары көрсеткіштерге ие əлеуметтік-экономикалық даму жолындағы ауыл халқын жұмыспен қамту. Жалпы, 565 жоба жүзеге асырылып, ауылды жерлерде 7,3 мың жұмыс орындары ашылды. Жұмыспен қамту бағдарламасын іске асыруда 1,1 млрд.$ (169,4 млрд. теңге), оның 360,9 млн. $ (54,5 млрд. теңге) кəсіптік білім беру ұйымдары мен жұмысқа орналастыруға, 217,9 млн. $ (32,9 млрд. теңге) кəсіпкерлікті дамытуға, 178,1 млн. $ (26,9 млрд. теңге) еңбек ресурстарының тиімділігін арттыруға, 280,1 млн. $ (42,3 млрд. теңге) халық көп шоғырланған ауылдарды дамытуға бөлінді. Еңбек нарығын дамытуда жеке секторларды тарту саясатын ұстану мақсатында кəсіпкерлікті қолдау шараларымен қамтамасыз ету, банктерден несие алар кезде пайыздық құнын субсидиялау, қажетті құрылғыларды жеңілдетілген шарттармен лизингке алу, технологиялар трансферті, несиенің белгілі бөлігін қайтарып беру кепілдігі, дамымай жатқан инженерлік инфрақұрылымдарды мемлекет есебінен дамыту, гранттар қарастыру, экспортталатын ұйымдарды қаржылық жəне техникалық жағынан қолдау, сервистік қолдау, мамандарды шетелдерде оқыту жəне шетелдік инвестицияларды ынталандыру шаралары жүзеге асырылды. Жалпы, «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы өз кезегінде сол қанатқақты бағдарламалар легін толықтырды. Ел экономикасын алға сүйреп, халықтың тұрмысын жақсартты. Мемлекеттің негізін күшейтіп, қазақ елін əлемдік қауымдастық алдында айбынды мемлекет болып қалыптасуына əсер етті. Бағдарламаны іске асыру кезеңінен бері 161 418 адаммен əлеуметтік шарт жасалынды. Оның 130 мыңы (80,5%) жұмыссыздар, 55 700-ден астамы (34,5%) өзін өзі қамтығандар, сондай-ақ шамамен 11 мыңы (5,6%) аз қамтылған адамдар болды.

Ішкі инвестицияєа арќа сїйейміз Ғимран БИСЕНОВ,

Орал қаласындағы «АгроРемМаш» АҚ-тың президенті.

Бүгінгі қазақстандық өндірісті өркендету мен дамытуға қажетті басты тұтқалардың бірі – оған инвестиция тарту екені белгілі. Оны екі түрлі жолмен жүргізуге болады. Біріншісі – сыртқы инвестиция болса, екіншісі – ішкі инвестицияның мүмкіндіктеріне арқа сүйеу. Елімізде қабылданған үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарламаны іске асыруға өз үлесін қосып жүрген біздің кəсіпорын ұжымы негізінен инвестиция тартудың екінші жолын пайдаланып келеді. Ал ішкі инвестиция дегеніміз не, оны қалай алып, қалай пайдалануға болады деген мəселелер екінің біріне таныс бола бермеуі де мүмкін. Мұның ешқандай құпиясы жоқ. Бұл мемлекеттен қомақты мөлшерде несиелер алу жолы арқылы өндірісті өркендету, аталған несиелік қаражаттарды дəл осы мақсатқа бағыттау деген сөз. Бүгінгі күні осындай жолмен тартылған ішкі инвестицияның нəтижесінде кəсіпорында көп салалы коммуналдық жəне арнайы автокөліктерді құрастыру жəне металқондырғыларды ыстықтай мырыштау ісі жолға қойылды. Ішкі инвестиция тартуға қойылатын басты талаптардың бірі – алынған таза пайда мен табыстың есебінен өндірістік құрал-жабдықтарды жаңғырту. Бұл тұрғыда да қол жеткен жетістіктер жеткілікті. Осы шеңберде технологиялық жабдықтар паркі

əлемдік нормативтер мен өлшемдерге сай қайта құрылды. Қазақстанда түрлі шассилер негізінде құрастырылатын техникалар таяу жəне алыс шетелдердегі өзі тектес өнімдерге қарағанда біршама арзан. Əрі оның сапасы да олардан бір де бір кем емес. Тағы бір артықшылығы зауыт конвейерінен тұтынушыға жол тартқан өнімдерді тек ірі қалаларда ғана емес, сонымен бірге, шағын елді мекендерде де пайдалана беруге болады. Тағы бір айтарым, ішкі инвестиция көлемін көтеруге республика Үкіметі тарапынан лайықты қолдау көрсетіліп келеді. Индустриялық-инновациялық жобалар бойынша несиелердің пайыздық мөлшерін азайтуға демеуқаржы бөлінгені осы пікірімнің дəлелі. Тағы бір айтарым, біздің кəсіпорын соңғы кезде кедендік одақ шеңберінде сыртқа шығарылатын өнімнің жаңа бір түрін өндіруге де қол жеткізді. Біз оның қажетті құжаттарын əзірлеп тиісті министрліктердің атына жолдадық. Егер ол жақтан бұл құжаттарды қарау кешіктірілмесе, тағы бір бəсекеге қабілетті отандық өнім сыртқы рынокқа, Кеден одағы аумағына жол тартпақ. Түйіп айтқанда, сыртқы инвестицияны айтпағанда, қазіргі кезде елімізде ішкі инвестиция тартудың мүмкіндіктері мол. Бұған біздің кəсіпорынның сапасы жоғары, бағасы қолжетімді əрі бəсекеге қабілетті өнімдері де мысал бола алады демекпін. ОРАЛ.

Əлемде жайылымдықтарға өте бай мемлекеттердің алдыңғы қатарында Қазақстан да бар. Республикамыздағы 270 миллион гектар жердің басым бөлігі, яғни 190 млн. гектар көлеміндегі аумақ табиғи жайылымдықтарға тиесілі. Нарықтық экономика жағдайында осы табиғи байлығымызды мал шаруашылығын өркендету бағытында іске асыру республика үшін негізгі экономикалық бағдар екені де анық. Осыған орай Елбасымыздың соңғы Жолдауларында ет өндірудің экспорттық əлеуетін дамыту, осы істегі белсенділікті арттыру, сонымен қатар, қой өсіруді халықаралық деңгейге көтеру мəселесі қадап тұрып айтылды.

құйрықты еділбай қойлары жəне басқа да құйрықты қой тұқымдарына тəн жалпы ортақ кемшілік – қазіргі өскелең заман талабына жауап бере алмауында. Біріншіден, еті өте майлы болатындықтан нарықта оның сапасы төмен бағаланады. Екіншіден, олардың жүн өнімділігі нашар: олардың жүні, негізінен қылшық, əр түсті, төмен сапалы болады да, өндірістік қолдануға жарамайды, тек киіз өнімдерін ғана өндіруге жарайды. Кеңес дəуірінде осындай кемшіліктердің орнын толтыру мақсатында Қазақстанда жергілікті қылшық жүнді қазақы қой саулықтарын əлемдік селекцияның үздік жетістіктері биязы

Ќой ґсіру – табыс кґзі Мал шаруашылығының даму нəтижесінде Қазақстанға ет экспортынан түсетін пайда астық экспортына қарағанда əлдеқайда артық болатыны Үкімет тарапынан да жиі қозғалуда. Сонымен бірге, мал шаруашылығы жұмыс орындарын көп беретін сала, əрі кластерлік, өнеркəсіптік-технологиялық дамуға барынша бейім. Мəселен, малды өсіру мен бағу, одан сапалы ет пен сүт, жүн өндіру өзінше жеке сала болса, бұл өнімдерді өңдеу мен ұқсату, сақтау мен тасымалдау, тұтынушыларға жеткізу, қоғамдық тамақтандыру орындарын ұйымдастыру басқа да салалардың дамуына ықпал етеді. Сонымен, іс дұрыс ұйымдастырылған жағдайда алыстағы тау қойнауында бағылып жатқан бір отар қойыңыз қаншама табыс əкеледі, қаншама адамға жұмыс тауып береді. Міне, осы мəселелер мал шаруашылығының əлеуетін ашудағы резервтер көзі десек болады. Осы тұрғыдан жəне іштегі тұтыну рыногының жедел дамуы, ал халықаралық рыноктарда азық-түлік тапшылығының көрініс беруі тұрғысынан қарастырғанда ежелгі ата кəсіп қой өсірудің экономикалық тиімділігі мен маңызы күннен-күнге өсе түсуде. Осы жағдай республиканың барлық табиғи жайылым қорларының (олардың 75%-дан астамы шөл жəне шөлейт аймақтарға орналасқандықтан көбі пайдаланылмай бос жатыр) бай мал азықтық ресурстарын тез арада жəне толығымен шаруашылық айналымына қосу қажеттігін туындатып отыр. Республикада мұндай жердің көлемі 147 млн. га жəне оның жалпы қоректілігі 23-28 млн. тонна азықтық бірлік шамасында болып есептеледі. Бұл – табиғаттың берген сыйы, сарқылмас табыс көзі. Қазіргі нарық жағдайында еліміздің мұншама мол жерлерін тұрақты игеру, соның ішінде шөл жəне шөлейт жайылымдықтарды жыл бойы тиімді пайдалану тек қой шаруашылығына ғана тəн. Өйткені, ірі қара малы шөптің шүйгінін ғана жей алады, ал қой болса тақыр жерлердің де шөбін өз қажетіне жарата алады. Бұл – малдардың биологиялық ерекшеліктеріне байланысты жағдай. Қара мал шөпті тілімен орып жесе, қой малы шөпті тісімен жұлып жейді. Осы жағдайға орай, шөл жəне шөлейт аймақтарда мал өсіріп отырған шаруашылық иелері өсіп-жетілуі, еттілік өнімдері, ортаның өзгеру жағдайларына бейімделгіштігі жақсы, əрі жылдам өнім беретін қой тұқымын өсіруге ықылас танытуда. Ежелден ата-бабаларымыз өсірген қазақтың

жүнді қошқарлармен будандастыру арқылы будандық əр буын ұрпақтарын ұзақ жылдар бойы мақсатты сұрыптау, жұптау, «өз ішінде өсіру» жұмыстарын жүргізе отырып биязы жүнді қой тұқымдарының қазақстандық жаңа тұқымдары шығарылды. Соның ішінде қазақтың биязы жүнді қойының алатын орны өте жоғары. Республикамызда өсірілетін биязы жүнді қой тұқымдарының ішіндегі ең көп таралғаны да осы қой тұқымы. Бүгінгі таңда, əлемде ет жəне ет өнімдері өндірісін арттыру, оның ішінде қой етін өндіру басты бағыттардың бірі. Сол себепті, Қа зақ станда халық шаруашылығы үшін жоғары сапалы қой еті мен жүн өнімінің көп мөлшерін өндіруге мүмкіндік беретін етті бағыттағы биязы жүнді қой шаруашылығын дамытудың маңызы зор. Əлемдік биязы жүнді қой шаруашылығының даму үрдісіне қарай біздің республикамызда етті бағыттағы биязы жүнді қойдың (етті мериностардың) жаңа тұқымын шығару жұмыстары 1981 жылы басталған еді. Алғашқы кезеңдерде, яғни өткен ғасырдың сексенінші жылдарында Алматы жəне Талдықорған өңірлерінің шаруашылықтарында таза жүн түсімі 3,0 килограмнан кем емес жəне ет өнімі 45 килограмнан артық болатын қазақтың биязы жүнді қой тұқымының жоғары

Энергетиктер електен ґтті Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Алматы облысы орталығында «Талдықорған акционерлік электр жүйелерінің компаниясы» АҚ ұйымдастыруымен энер гетиктердің өңірлік жарысы болып өтті. Халықаралық талаптарға сай Ескелді ауданы, Бақтыбай ауылының маңынан жасалып, жабдықталған оқу-жаттығу алаңында ұйымдастырылған энер гетиктердің кəсіби жарысына 55 маманнан жасақталған 11 команда қатысты. Жарыстың басты мақсаты энергетиктердің кəсіби біліктілігін арттырып, шеберліктерін шыңдап, өзара тиімді əріптес т ік қатынастарын нығайту болды. Жетісу жерінде дəстүрге айналған бұл шараның тағы бір

ұстанымы қашанда өз ісін мінсіз атқаратын білікті мамандарды төл мерекелері қарсаңында қай рап алу екендігі жарыста қойыл ған талаптың 7 кезеңнен тұратындығынан байқалды. Үміткерлер электр тоғынан зардап шеккен адамды құтқару, оны қуат барып тұрған тіректен ажырату, түрлі электр қондырғылары мен электр жабдықтарын пайдалану талаптарын білу бойынша да сынақтан өтті. Қазылар алқасы қаты сушылардың тəжірибелік біліктіліктерін ғана емес, теориялық білімін, қауіпсіздік техникасының ережелерін білуін, шұғыл хабар түскен жағдайда жедел шешім қабылдау шеберлігін бағалап, тиісті орындарын берді. Алматы облысы.

өнімді отарларын қалыптастыру ғалымдар назарына ілікті. Алға қойылған мақсатқа сəйкес, ғалым селекционерлердің сындарлы сұрыптау жұмыстарының нəтижесінде асыл тұқымды қой шаруашылықтарында жоғары өнімді қой отарларының қатары жылдан жылға көбейе түсті. Келесі кезеңде – тоқсаныншы жылдары қазақтың биязы жүнді қой тұқымының жоғары өнімді қой отарларының негізінде тұқымішілік типтерін шығару жоспарланған еді. Осындай сұрыптау жұмыстарының нəтижесінде ірілігімен жəне өте жақсы жүн өнімділігімен сипатталатын «Сарыбұлақ» тұқымішілік типі шығарылды, ол Қазақстан Республикасы мал тұқымдарының мемлекеттік реестріне енгізілді. Соңғы кезеңде 2001-2010 жылдары – жоғары өнімді қой отарларында ұнамды бағыттағы етті малдардың санының артуы тұрақты орын алды. Ал, препотентті қошқарларды кеңінен пайдалану, оның ішінде селекциялық отарларда ұрпағының өнімділігі бойынша бағаланған қошқарларды ғана пайдалану сұрыптау жұмыстарының жеделдеуіне мұрындық болып, биязы жүнді қой тұқымының етті бағыттағы жаңа «Етті меринос» тұқымын шығаруды аяқтауға мүмкіндік берді. Етті меринос тұқымын шығаруда əсіресе қазақтың биязы жүнді қой тұқымының тұқымішілік «Сарыбұлақ» сүлесінің шешуші əсері мол болды. Өйткені, бұл сүленің қойларының өнімділігі өте жоғары. Қошқарларының орташа тірілей салмағы – 100-120 кг,

саулықтарыныкі – 55-70 кг, қырқылған жүн түсімі қошқарлардан – 8-12 кг, саулықтардан – 4,5-5,5 кг, жүн ұзындығы – тиісінше 9-12 см жəне 8-10 см, жуылған жүн шығымы – 55-60%, жүнінің жіңішкелігі – 64-70 сапада (19,5-20,5 мкм), төлшілдігі – 120-140%. Төлі өте тез жетілгіш, қозылары 4 айлығында 30-40 кг. салмақ тартады, қарқынды бордақылауда тəуліктік салмақ қосуы 300 грамға жетеді. Қазақтың биязы жүнді қойы тұқымының тұқымішілік «Сарыбұлақ» сүлесінің ең жоғары өнімді қойлары Талдықорған өңірінің Ескелді ауданы Алдабергенов атындағы тұқыммал зауытында, Алакөл ауданының «Тоқжайлау», «Жазылбеков и К», Панфилов ауданының «Мəдина», «Бұлтбек», «Айгерім», Жамбыл ауданының «Р-Күрті» асыл тұқымды шаруашылықтарында өсіріледі. Ал, етті меринос тұқымының негізгі келбеті мен өнімділігін қалыптастыруға зор əсер еткен аталық тегі – Германиядан əкелінген немістің етті биязы жүнді «дейче меринофлейшшаф» тұқымы. Оның таңдаулы қошқарлары 130-160 кг, саулықтары 85-95 кг, элита класты бір жасар еркек тоқтылары 90-100 кг, ұрғашы тоқтылары 65-70 кг. тартатыны жəне əлемге көп таралған тұқымдардың бірі екендігі белгілі. Осы (Соңы 6-бетте).

Бүгінде Кентау қаласындағы 23 мектептің 12-сінде жылыжай бар. Оларда қияр, пияз, қызанақ, аскөк, жуа секілді бақша өнімдері жайқалып өсіп тұр.

Мектептегі жылыжай

Жылыжай салу ісіне жергілікті бюджет қоржынынан 5 млн. 500 мың теңге бөлінген. Əр мектептегі жылыжайға 458 мың 333 теңгеден түскен. Негізгі жұмысты жүргізушілер химия, биология пəнінің мұғалімдері мен мектептің шаруашылық меңгерушілері. Яғни, шаруашылық қызметкерлері жылыжайды қоршап, жерін егуге дайындап берген соң, əрмен қарайғы істі химия, биология пəнінің мұғалімдері мен оқушылар жалғастырады. Сыныпта ал ған теориялық сабақтарын тəжі рибемен ұштастырып, егін егіп, өскенше оны күтіп-баптайды жəне өнім алады. – Өткен жылдан бастап қолға алынған мектептегі жылыжай жобасы өңірде өз нəтижесін бере бастады. Қазіргі кезде мұндағы қызанақтар қызаруға дайын тұр. Қияр да жеу ге жарап қалды. Ұстаздар салат шөптерін пайдаланып жатыр. Негізінен мұндағы өнімдер қала мектептеріндегі асханаларға сатылады. Егер де ұстаздар «сатып аламын» деп ынта танытып жатса, арзан бағамен алуына болады. Түскен қаражат білім беру бөлімінен арнайы ашылған есеп шотқа аударылады, – дейді қалалық білім беру бөлімінің химия биология пəнінің əдіскері Тұрсұнкүл Аймаханқызы. Қаладағы əл-Фараби атындағы

№14 жалпы орта мектебінің аумағынан жылыжай салу үшін өткен жылы 10 сотық жер бөлініп, өнім өсіру ісі қолға алынған болатын. Арнайы жылу жүйесі жүргізіліп, кленкамен қапталған. Химия, биология пəні мұғалімдері Жұмагүл Жолдасова, Лəйла Артықбаева, Орынкүл Жұмабаева, мектеп директорының шаруашылық жөніндегі орынбасары Райхан Қалымбетова оқушылардан құрылған «Жансая» жас экологтарымен бірлесе жылыжайдағы барлық өнімдерді күтіп-баптап, өсіп-өнуіне жағдай жасады. Мамандар бұл жұмыстардың жас ұрпаққа экологиялық тəрбие беруде жəне оқушылардың бос уақытын тиімді пайдаланып, бала тəрбиесі мен жастарды еңбекке баулуға қосар пайдасы көп дейді. Мектеп басшысы Сəкен Сүлейменов биылғы жылы жылыжайдан көл көсір пайда таппасақ та, қажетімізге жарайтын өнім аламыз деп жоспарлап отыр. Осылайша, жақын күндері Кентау қаласындағы мектеп жанындағы жылыжайлар өз жемісін бермек. Бір айта кетерлігі, білім беру мекемелерінің ұжымы есептері бойынша жылыжайлардан жылына екі рет өнім алмақ. Қайрат ЗАЙНИШЕВ. Оңтүстік Қазақстан облысы.

1


6 Қазір Семей тұрғындарының арасында «Қала құрылысына бетбұрыс қажет пе, жоқ па»? деген сауал төңірегінде пікірталас жүріп жатыр. Жұрт арасында осындай көзқарастың туындауына қоғамдық тыңдауға ұсынылған Семей қаласының бас жоспарын егжей-тегжейлі талқылау мəселесі өзек болды. Бас жоспар демекші, Семей қаласының бас жоспары соңғы рет 1969 жылы қабылданып, 1990 жылдардың соңында қолданыстағы күшін жойған. Яғни қала соңғы 15 жыл көлемінде белгілі бағытқа көзделген даму құжатынсыз қанат жайған. Жүйесіздік ретсіздікті тудырған. Орын алған жүйесіздік өз кезегінде қаланың сəулет көрінісіне кері əсерін

www.egemen.kz

өте мемлекет шығынын неше мəрте ақтайды. Қарапайым мысал, қазір қала ішінде көп қабатты үйлер салуға орын тапшы. Сол себептен де Суық бастау, Степной секілді қала сыртындағы кенттерге шағын аудан салу мəселесі бірнеше жылдан бері көтеріліп келеді. Алайда, жүзеге асыруға мүмкіндік болмай отыр. Себебі, ол мекендерге талап бойынша алдымен жылу, су құбырлары мен электр желілерін, стандартты жол табандарын апару керек. Ал, ол жұмыстарға кететін уақыт пен шығынның мөлшері тіптен оңайға соқпайтыны белгілі. Жоғарыдағыдай ойлар мен пікірлердің пісіп-жетілуінен туындаған жоба-бағдарлама қала басшысы Айбек Кəрімовтің

Ќала ќўрылысындаєы бетбўрыс тигізіп, ғимараттардың ретсіз бой көтеріп, қызыл сызыққа еніп кетуіне жол берілген. Ортақ жоспарсыз орын алған олқылықтар бүгінгі таңдағы инфрақұрылымды дамытуға қолайсыздық тудыруда. Үкіметтің 2011 жылдың екінші жартыжылдығындағы қаулысымен əзірленген Семей қаласының бас жоспары былтырдан бері егжей-тегжейлі талқылау кезеңінен өтуде. Жоспарлаудың осы түрімен шұғылданған алматылық «Градо» жобалау мекемесінің қызметіне қала бюджетінен өткен жылы – 40, биыл 170 млн. теңге мөлшерінде қаражат жұмсалған. Ендігі кезекте қаланың даму келешегі қоғам талқысы мен сəулет мамандарының сараптамасынан өткен бас жоспар аясында алға басып, əр құрылыс тəртіппен салынбақ. Барлық абаттандыру, жолаушылар тасымалы бағыты, тұрмыстық қатты қалдық шығару секілді коммуналдық қызмет жүйесі де бас жоспар шеңберінде қолға алынады деп күтілуде. Жаңадан қолға алынып отырған жоба-бағдарламаның басты мақсаты – қаланың сəулеттік сипатын, эстетикалық бейнесін жақсартып, тұрғын үй жағдайын оңалта отырып халықты баспанамен қамту. Осы аталған мақсатқа тиімді қол жеткізудің бірден-бір оңтайлы жолы – қаладағы апатты жəне тозығы жеткен үйлерді сүріп тастап, ол орындарға уақыт талабымен үндес көп қабатты үйлер салу. Бұл қадамның тиімді боларының бірнеше се бе бі бар. Бірінші кезектегі мін дет тұрғындар мекенінің жай лылығын арттыру, апатты үйлерге қатысты адамдар денсаулығына нұқсан келуінің алдын алу. Екінші кезекте қала келбетіне көлеңке түсіріп тұрған кетеуі кеткен ғимараттарды жаңа ғимараттармен алмастыру қажет. Үшінші кезекте «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасының жүзеге асуын жетілдіру керек. Бір қарағанда, тозығы жеткен үйлерді орнынан алып, тұрғындарына өтемақы төлеу немесе баспанамен қамту мемлекет бюджетіне орасан шығын секілді болып көрінеді. Егер мəселеге байыппен барлай қарасақ, тозған үйлерді құлатуға кеткен қаражат уақыт

ұсынысымен дүниеге келгенін айта кеткен артық болмас. Бұл бастаманың жасалуына түрткі болған тағы бір себеп – ПремьерМинистр Серік Ахметовтің үстіміздегі жылғы 11 қаңтарда Семейге жасаған сапары. Серік Ахметов Семей жұртымен кездесу барысында өңірлерді дамытуға қатысты жергілікті əкімдік тарапынан нақты ұсыныстар болса əзірлеп, Үкіметке жолдауға болатынын ашып айтқан. Сонымен бірге, Премьер-Министр көптеген қалаларда тозығы жеткен үйлерді орнынан алу мəселесі бар екенін, ол шаруаларды 2014-2015 жылдардың бюджетінен қаржыландыруды қарастыру қажеттігін атап өткен болатын. Семей қаласы əкімдігінің тозған үйлерді бұзуға қатысты бағдарламасы алғашқы қадамды сол жағалаудағы Əуезов даңғылының соңғы бөлігіндегі ескі ғимараттарды құлату жұмысынан бастамақ. Бұл аумақтағы ескірген үйлер түгелдей алынса көп қабатты шағын аудан салуға боларлық орын босайтындығы мəлім болуда. Іргесінде ЖЭО1 тұрғандықтан жылу, ыстық су мəселесі бірден шешілмек. Басқа да коммуналдық жүйе түрле рі бұл аумақта ежелден түбегейлі қарастырылған. Оның үстіне нысанаға алған аумақтағы ғимараттардың басым көпшілігі 2 қабатты немесе жапсарлас үйлер. Ал, олардың орнына сəулеті келіскен 9 қабатты үйлерді елестетіп көріңіз. Əр нəрсенің де айтылуы оңай, істелуі қиын екенін ескерсек, бұл бастаманың да соңғы нүктесіне жету үшін əлі талай тер төгу керек екен. Сондықтан

12 шілде 2013 жыл

ҮКІМЕТ алдағы уақытта қала құрылысын дамытудың жаңа арнасына бюджет қаражатын бұру мен инвестиция тарту үшін бағдарлама тиімділігін тиісті мекемелер алдында неше мəрте дəлелдеу қажеттігі тұр. Жаңа жобаны жасаушы комиссия апатты жəне тозған үйлер қатарына жатқызып отырған 238 нысанның əрқайсысы мемлекеттік сараптама жасаушы мекеменің қорытындысымен апатты немесе тозығы жеткен ғимарат қатарына жатқызылуы тиіс. Сараптама жасаушы мекеме төңірегіндегі сарсаңның өзі өлшеулі уақытқа тигізер кедергісі аз емес. Бір ғана сол сараптамалар үшін бюджеттен тиісінше қаражат қарастырылады. Алтын уақытты алып қоятын осы жəне басқа да созылмалы шарттар

ойға алған істің мерзімін созып жіберетіні шындық. Жалпы, Семей қаласы бойын ша 9017 тұрғын үй болса соның 1306 нысаны көп қабатты үйлер. Олардың арасында 30дай ғимараттың пайдалану мерзі мі 90-100 жылдан асып кеткен. Жарты ғасырдан асып кеткен дерінің өзі 150-дей. Бұл атал ған ескі үйлердің тарихи ескерткіштер мен мəдени мұраға еш қатысы жоқ. Кезінде ескі үйлерді орнынан алып тастауды артық шығын жасап, құрылыс жүргізгендер қаланың жинақы болуын ұмыт қалдырғандай. Қала аумағы неғұрлым шашыранды болған сайын жылу, жарық, су мəселесін реттеу, құбырларын жаңарту соғұрлым қиынға соқты. Оны Семейдің соңғы 10-15 жылдық тарихынан толық аңғаруға болады. Осындай түйткілдер мен деректерге ден қойған мамандардың «Қала құрылысына жаңа бетбұрыс қажет» деген пікірлері орынды екені ескерілсе дейміз. Себебі, қазіргі уақытта қала бойынша ұзақ жылдардан бері пəтер кезегінде тұрғандардың саны 5000 адамды құрайды. Сонымен бірге, саяжайларды баспана тұтып, амалсыздың күнін кешіп жүргендерді қоссақ пəтерге мұқтаждар саны 10 000 адамнан асып жығылады. Осыншама адамды тұрғын үймен қамту үшін жоғарыда айтылғандай қаланы сыртқа соза бергеннен гөрі, ішкі аудандарындағы ескі орындарды жаңартқан тиімді секілді. Қайрат ЗЕКЕНҰЛЫ. СЕМЕЙ.

Зияткерлік мектебі ашылды Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Тараз қаласының төрінен Назарбаев зияткерлік мектебі ашылды. Сəулеті замана талабына сай зəулім ғимаратта 58 оқу кабинеті бар. Оның 18-і тіл біліміне, 5-і физика жəне химия пəндеріне арналған. Ал математика пəніне 9 кабинет қарастырылыпты. Сондай-ақ, биология, география, тарих, экология жəне басқа да пəндердің кабинеттері де талапқа сай жабдықталған. Сонымен қатар, жаңа білім ұясында оқуға өз бетінше дайындалу, техникалық модельдеу, өнер технологиясы, психологиялық тұрғыдан жеңілдету, педагогикалық жəне ақпараттық технологияларды кіріктіру аудиторияларымен бірге көптеген əмбебап кабинеттер мен баяндама залдары да шəкірттер игілігіне беріліпті. Жаңа компьютерлік жүйелер, мультимедиялық кабинеттер, жоғары өнімді электронды-есептеу машиналары, интерактивті электронды тақталар жəне инновациялық бағдарламалық

құралдармен қамтамасыз етілген жоғары жылдамдықты Интернеттер өз алдына бір төбе. Мектептегі робот техникаларының зертханасы да облыстағы білім беру саласына қосылған үлкен жаңалықтардың бірі болып отыр. Өйткені, ол зияткерлік тетіктерді модельдеу мен роботтар құрастыруға мүмкіндіктер жасау арқылы оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарына баулуға ықпал етеді. Бір сөзбен айтқанда, нанотехнологиялар ордасы енді оқушыларды, əріберіден соң, ғарыш пен денсаулық саласындағы ғылымизерттеу жұмыстарына тартуға мүмкіндік бермек. Оқушыларға дəріс беретін

мұғалімдер де конкурстық негізде іріктелді. Оған 300-ге жуық үздік педагогтардың қатысуы – аталмыш мектептің болашақта тек қана білім мен ғылымның алтын ұясына айналатынын көрсетеді. Сондай-ақ, жаңа білім ордасына тек жүзден жүйрік шыққан оқушылар ғана қабылданған. Соның нəижесінде бүгінде 472 үміткер зияткерлік мектептің грантына ие болып отыр. Жалпы, мектеп 720 оқушыға арналған. Онда облыстың шалғай елді мекендерінде тұратын атааналардың ұл-қыздары жатып оқитын 120 орындық жатақхана да ойластырылған. ТАРАЗ.

ҮКІМЕТ

Ќой ґсіру – табыс кґзі (Соңы. Басы 5-бетте). тұқымды өсіретін Еуропа, Оңтүстік Африка, Оңтүстік Америка елдерінде əр 100 саулықтан 150-220 қозы алынады, еркек қозылары енесінің бауырында тəулігіне 430-530 грамм салмақ қосады, 4 айлық кезіндегі тірі салмағы 40 кг. шамасында болады. Германиядан əкелінген «дойче меринофлейшшаф» етті бағыттағы биязы жүнді қой тұқымының қошқарларын пайдаланудың басты мақсаты – қойылған талаптарға сай келетін, əсіресе, еттілік нышандары айқын жəне тұқым қуалаушылық қасиеттері жақсы қойларды іріктеп алып, кеңінен өсіру, оларды мал асылдандыру бағытында қарқынды пайдалану. Негізінен селекциялық қойлар жыл бойы отарлы-жайылымдық жүйеде өсіріледі. Қойларды азықтандыру деңгейі биязы жүнді қой тұқымдарына ұсынылған нормаларға сəйкес келтірілген. Бұл жағдай отардағы малдардың селекциялық деңгейіне байланысты қалыпты өсуін, дамуы мен өнімділігін арттыруды қамтамасыз етуге толық мүмкіндік береді. Бір сөзбен айтқанда, жергілікті жерге бейімді биязы жүнді қойдың төзімділігін сақтай отырып, оның етті қасиеттерін жетілдіру, əрі осы бір селекциялық жетістікті тектік деңгейде тұрақтандырып, тұқымдық ерекшелікке айналдыру қажет болып табылады. Сұрыптау барысында селекцияда қалыптасқан кəсіби əдістер: біртекті жəне əртекті немесе жақсартушы жұптау принциптері қолданылып, сұрыптау негізгі селекциялық белгілер бойынша жүзеге асырылды, яғни қойлардың етті типі, еттілік пішіндерінің дамуы, тірідей салмағы, жүн түсімі, оның ұзындығы мен жіңішкелігі, талшықтардың иректілігі, дененің негізгі бөліктеріндегі жүннің ұзындық пен тығыздық бойынша біркелкілігі, шайырдың сапасы мен мөлшері сияқты негізгі белгілер нысанаға алынды. Соңғы кезеңде, көбінесе біртекті жұптау тиісті малдарға тəн селекциялық белгілерді бекіту мақсатында жүргізілді. Жұптаудың бұл əдісі алынатын төлдің жоғары өнімділік қасиеттерін күшейтуге мұрындық болды, осы орайда тұқым қуалаушылық қасиеттері орнықты қойлардың қалыптасуына мүмкіндік туды. Жекелеген əртекті немесе жақсартушы жұптаулар ұнамды типтегі малдарды тез алу үшін қойылатын талаптарға толық сай келетін, сырт пішінінде жəне басқа да кемшіліктері бар қойларға тұқымдық қасиеттері препотентті, ұрпағының өнімділігі бойынша жақсартушы санатындағы таңдаулы қошқарларды қарқынды пайдалану кезінде қолданылды. Қазіргі кезде жаңа тұқым қойларын өсіретін негізгі аймақта – Алматы облысының Талғар,

Кербұлақ, Көксу жəне Ескелді аудандарында төрт жүз мыңнан астам қой бар. Жаңа қой тұқымының ең негізгі селекциялық топтары асыл тұқымды мал зауыты «Алматы» шаруашылығында шоғырланған. Осы шаруашылықта селекциялық жұмыстар аталық із бойынша жүргізіледі. Мысалы, №113 аталық қошқар денесінің ірілігімен, еттілік пішіндерінің айқындылығы жəне дене тұрқының ұзындығымен ерекшеленеді. Бұл аталық із малдарының тұрпаты ірілік, еттілік жəне денесінің ұзындығымен ерекше. Ал, № 08295 аталық қошқар ұзын жүнімен, айқын байқалатын еттілік пішіндерімен ерекшеленеді, осы белгілері ұрпағына толық беріледі. Қалған аталық іздер де жалпы жаңа тұқымның генетикалық өзгергіштігін сақтай отырып, сұрыптау барысында қалыптасқан жаңа селекциялық нышандардың жетілуіне мүмкіндік беретіндей деңгейде өсірілуде. «Сарыбұлақ» асыл тұқымды шаруашылығынан жеке бөлініп шыққан «Арай» шаруа қожалығындағы қойлардың да өнімділігі өте жоғары. Саулықтардың тірідей салмағы (550 бас) орта есеппен 70-72 кг., жүн түсімі – 6,57,0 кг, тұсақтардың салмағы – 60-62 кг, жүн өнімділігі – 6,0-6,3 кг. Асыл тұқымды мал шаруашылықтарымен қатар, шаруа қожалықтарындағы мал өнімділігінің жоғары көрсеткіштері мал тұқымының қалыптасуын, оның тұқымдық қасиетінің тұрақты екеніне дəлел. Жаңа тұқым «Етті ме ринос» қойында тұқымның өзіне тəн ерекшеліктері жақсы тұқым қуалайды: еттілік пішіндерінің айқындылығы, денесінің жұмырлығы, жоғары деңгейдегі тірідей салмағы мен өсуінің жылдамдығы, тұқылдығы (мүйізі жоқ) ұрпақтан-ұрпаққа орнықты берілетіні өндірістік көрсеткіштерімен анықталып тұр. Жаңа тұқым қойларын өсіретін асыл тұқымды мал шаруашылығында да, шаруа қожалықтарында да жүн өнімділігі мен ет өнімділігі жоғары деңгейде. Ал, ғалымдар жағынан жүргізіліп жатқан сұрыптау жұмыстары: аталық із ұстанымы бойынша қой өсіру, қошқарларды саулықтарға біртекті жұптау тəсілдері жəне төлінің өнімділігі бойынша сынақтан өткен қошқарларды ғана күйекке пайдалану селекциялық белгілердің тұқым қуалау константтылығын арттыратыны анық. Айрықша атап өтетін жайт, қойларды өсіру аймағының ауқымдылығы: Алматы облысының төрт ауданында тұқымдық малдар, ал он екі ауданында жергілікті биязы жүнді қойларды жақсарту мақсатында кең таралуы. Алматы облысы жаңа тұқымды шығару ареалы болса, қазіргі таңда осы қойларды өсіріп отырған Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан

облыстарының шаруашылықтары осы тұқымның таралу аумағына жатады. Бұл жағдай жаңа тұқымның экономикалық тиімділігін көрсетеді жəне жоғары сұранысқа ие болуының куəсі болса, мал басының артуы мен оның кең таралуы тұқымды өсірудің тұрақтылығына көмегін тигізеді. Жаңа тұқымның қойлары қысқы жайылымда бағуға, жергілікті табиғи-климаттық жағдайларға жақсы бейімделген. Ет өнімділігі бойынша олар «Доне», австралиялық етті меринос, «Дойче меринофлейшшаф» сияқты əлемдегі алдыңғы қатарлы етті биязы жүнді қой тұқымдарынан кем емес. Етті малға тəн тез жетілгіштік қасиеті жақсы дамыған, бір жыл аралықта еркек қозылардың өсу салмағы əр күнде орта есеппен 165 грамға көбейіп отырады. Асыл тұқымды шаруашылықтарда орта салмақ қосу – 319 грамм (кейбір малдарда 500-571 грамм), ал бір жылда еркек тоқтының салмағы орта есеппен 68 кг.-ға дейін жетеді. Қозы бөлінгеннен кейінгі, яғни 4-4,5 айлық қозыларды етке өткізгендегі пайдасы шаруашылық шығынын толық өтеп, тұрақты табыс көзіне айналған. Мал өсірген қауымға белгілі жаз, қыс жайылымда болған малға кетер шығын да шамалы, ал сатылатын қозы бағасы жиырма мың теңгені құрайтынын ескерсек, тұрақты табыс көзі сол емес пе. Сондықтан да, «Етті бағыттағы биязы жүнді қойлардың «Етті меринос» жаңа тұқымын шығару жəне оны кеңінен таратып өсіру» атты мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған жұмыс республикамыздың ет өндіру əлеуетін арттыру бағдарламасына сүбелі үлес қосатын, əрі игерілмей жатқан табиғи жайылымдарды тиімді табыс көзіне айналдыруға мұрындық болар игілікті іс деп санаймын. Осы жаңа тұқымды шығаруда тынбай еңбек еткен негізгі авторлары – ұйымдастырушылары Қазақстан республикасының ғылым жəне техника саласындағы мемлекеттік сыйлығына лайық деп есептеймін. Сонымен қорыта айтқанда, «Етті меринос» жаңа қой тұқымы шөл жəне шөлейт жерімізге бейімделген, сапалы биязы жүнімен қатар сапалы ет өнімін беретін, тұрақты табыс əкелетін шаруа малы десек те болады. Мемлекетіміздегі қой шаруашылығы салаларында, селекциялық жұмыстарда етті бағыттағы қойлардың өсірілуіне, оның ішінде экологиялық таза қозы етінің өндірілуіне үлкен мүмкіндік бере алатыны рас. Рамазан ƏБЖАНОВ, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, АШМ Мал шаруашылығы департаментінің мал шаруашылығы саласындағы норма шығармашылық басқармасының басшысы.

Инновациялыќ дамуєа ўмтылыс Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Еліміз индустриясының жүрегі, ғылымының тірегі саналатын қазыналы Қарағанды аймағы қашанда жаңашыл идеялар мен өміршең бастамалардың ұйытқысы екені аян. Үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы бойынша белгіленген 66 жобаның тең жартысына жуығын іске асырып үлгеріп, бұл бағыттағы қадамды қарыштата түскен облыс одан əрі өсіп-өркендеудің өзегі ретінде инновациялық саясатқа зор көңіл бөліп отыр. Бұл ретте инновациялық жобаларды атқару жөніндегі ғылыми-техникалық кеңес белсенді жұмысымен көрініп келеді. Кеңес инновациялық кластерлердің базалық саладағы аймақтық дамуын қамтамасыз етуге қолдау жасайды. Таңдаулы инновациялық жобаларды

өндіріске бағыттау, ғалымдардың ғылыми жаңалықтары мен өнертап қыш тық ұсыныстарын енгізу, экономиканың маңызды буындарын уақыт талап-талғамына сай технологиямен жасақтауды жетілдіру сияқты мəселелелердің үйлесімді жүргізілуі назарда ұсталады. Инновациялық үдерістің дами түскендігіне Елбасының тапсырмасы бойынша құрылған «Сарыарқа» арнайы еркін экономикалық аймағындағы жұмыстар мысал болады. Мұнда бүгінде 11-ден астам ірі компания өз кəсіпорындарын құрып отырса, осындай ниет танытушылар қатары күннен-күнге ұлғайып келеді. Инновациялық белсенділік əсіресе, машина жасау, түсті металлургия, жаңа заттар өндіру, құрылыс материалдарын шығару көлемін көбейту, баламалы энергия көздерін өндіру бағытында қарқын ала түсті.

Инновациялық технологияларды жетілдіруге бағытталған үздіксіз іс-шаралардың ішінде мəселен, «Бемер Арматура» ЖШС қолға алған шарлы крандар мен бекітпе арматуралар мұнай-газ өнеркəсібіне, жылумен қамтамасыз ету саласына аса қажеттілігімен танылып, жан-жақтан сұраныс көптеп түсіп жатыр. Сондай-ақ, «Технопарк Сарыарқа» серіктестігі іске асырмақ «Бүркіт» жобасы да жаңашылдық жағынан тартымды. Бұл жоба бойына Астана-Алматы аралығында жылдамдығы сағатына 400 шақырым алатын поезд теміржолын шетелдік құралдарды қолданбай-ақ өз инновациялық жобамызбен, өз күшімізбен төсеуге мүмкіндік бар екен. «КМК Профиль» кəсіпорнының жайма илек өндіруге ұмтылысында да осындай жаңашылдық нышаны бар. Ал Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің

Жаѕалыєы мол жəрмеѕке Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе қаласында «Жұмыспен қамту-2020» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру бойынша «Мамандық жəрмеңкесі» жалпыреспубликалық акциясы аясында қалалық бос жұмыс орындары жəрмеңкесі өткізілді. Бұл жəрмеңкенің бұрынғылардан өзгешелігі – жұмыс берушілер ұсынылатын мамандықтармен, оқыту технологиясымен жəне болашақ мамандарды кепілді еңбекке орналастырумен даярлау үшін оқу орын таңдауға мүмкіндік берілді. Бос жұмыс орындары жəрмеңкесін ұйымдастыру жөніндегі үйлестіру

кеңесі құрылды. Осы жолғы жəрмеңкеге қаланың 70-ке жуық ұйымы мен кəсіпорны, 8 оқу орны, қоғамдық бірлестіктер қатысты. Кəсіпорындар 306 тұрақты, 135 əлеуметтік, жастар тəжірибесі бойынша 149 жұмыс орындарын ұсынды. Қалалықтар жəне қала маңындағы ауылдық округтер тұрғындары, оның ішінде жұмыссыз азаматтар, өзін өзі жұмыспен қамтамасыз еткендер, аз қамтылған азаматтар, жасөпірімдер үйінің тəрбиеленушілері, түрмеден босағандар, барлығы 870 адам шақырылды. Жыл басынан бері жеті бос жұмыс орындары жəрмеңкесі өткізіліп, соның арқасында жұмыспен қамту органдарына жолыққандардың 65 пайызы тұрақты жұмысқа

профессоры, көмір өнеркəсібінің атақты майталманы Александр Дридж бастаған мамандардың əзірлеген жаңа жобасы шахталар лаваларында талай жыл бос жатуымен бірге жарылыс қаупі бар метан газын өндірістік мақсатқа пайдалануға осы арқылы арзан энергия алу мүмкіндігін береді. Тағы бір жоба – астықты терең өңдеу арқылы крахмал сірнесін, жем қосымшаларын, құрғақ бидай клейковиналарын, ұн мен кебек шығаратын, оның басым бөлігін экспортқа жөнелтетін зауыт жыл аяғында іске кіріскелі тұр. Сондайақ «Сарыарқа» технопаркіндегі көшелерге, бөлмелерге жарық беретін диодты шамдар басқа өңірлерге де өтімді бола түсуде. Осындай инновациялық ізденістер атай берсе аз емес. ҚАРАҒАНДЫ.

орналастырылды. 565 адам «Жұмыспен қамту-2020» мемлекеттік бағдарламасына қатысуға тілек білдірді, ал, 531 адам əлеуметтік келісімшарт жасасты. Осы бағдарлама бойынша 188 адам əлеуметтік жұмысқа орналастырылды, жастар тəжірибесіне 283 адам барды. Сондай-ақ, үстіміздегі жылы орташа жəне жоғары əлеуметтік-экономикалық даму мүмкіндігі бар ауылдық елді мекендерде жəне шағын қалаларда инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру көзделуде. Ақтөбе қаласы бойынша ауылдық жерлерде 6 дəрігерлік амбулатория салу жəне осы арқылы 190 жаңа жұмыс орнын ашу жоспарлануда. Соның ішінде 85 адам қалалық жұмыспен қамту орталығының жолдамасымен жұмысқа тұратын болады. Ақтөбе облысы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


12 шілде 2013 жыл

www.egemen.kz

Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған

7

Талап жəне тəртіп

Мектеп директорыныѕ міндеті тек жўмысќа ќабылдау єана ма? Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Ґркені ґскен орталыќ Надежда ПЕТУХОВА, Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты.

Бұл өмірде адамның өмірі, денсаулығы үшін күресуден асқан мəртебелі міндет жоқ. Бұл ретте əлемнің азуы алты қарыс дамыған елдерінің көш ілгері кеткені дəлелдеуді қажет етпейтін шындық. Ал енді бүгінде көптеген елдер үшін олардың алдына түсу түгілі, ілесіп отырудың өзі арманға айналған. Бірақ білімдіге алынбас қамал жоқ дегендей, олармен де бəсекелесуге, олар жеткен биік шыңдарды бағындыруға болады екен. Оған дəлел ретінде «Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы» акционерлік қоғамының медицина ұйымдарында ұсынылатын қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бағалайтын «алтын стандартты» белгілеп отырған Халықаралық біріккен комиссия (Joint Commission International) ұйымының аккредитациясынан өтіп, JCI сертификатын алғанын айтуға болады. Осы хабарды естігенде өз басым қатты қуандым. Өйткені, əлемде дəрігерлерге бұдан артық берілетін дəреже жоқ. Аккредитация мəртебесі беделді аудиторлар тобы тексерген ұйымның қызметі халықаралық стандарттардың 1200 талабына сəйкес келіп жатса ғана берілетінін ескерсек, қаншалықты қажыр-қайрат, тынымсыз еңбек қажет десеңізші. Оның ішінде дəрігердің емдеуі мен мейіргерлердің күтімінен бастап, ғимараттың қауіпсіздігі, инфекциялық бақылау, дəрі-дəрмектерді қолдану, пациенттердің құқықтарын сақтау, т.б көптеген ең негізгі талаптар ескеріледі. Міне, осы орайда менің айтайын дегенім, Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы қызметінің дүниежүзіндегі жоғары мəртебелі ұйым тарапынан оң бағаланғаны бұл кездейсоқ табыс емес, ел үшін үлкен мəртебе. Аталған сертификатты иемдену бүкілəлемдік қауымдастық тарапынан мойындаушылыққа қол жеткізу деген сөз. 2008 жылы Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың арқасында Қазақстанда Орталық Азияда теңдесі жоқ Нейрохирургия ғылыми орталығы ашылды. Мұнда ғылымның соңғы жетістіктеріне негізделген заманауи жабдықтар, техникалық құралсаймандар, небір емдеу құрылғылары орнатылды. Бұған дайындықтың ерте жүргі зілгендігінің бір дəлелі сол, ашылған алғашқы күннен бастап-ақ орталықта операция жасау қолға алынды. Мемлекет басшысының тікелей қамқорлығымен құрылған «Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы» акционерлік қоғамы бүгінде барлық талап деңгейінен шығып отыр. Қазақстан Президенті орталықтың ашылу салтанаты кезінде: «Менің ойымша, Республикалық нейрохирургия ең үздік клиникалардың бірі болады», деп үлкен сенім білдірген еді. Аса көрегенділікпен айтылған бұл сөз аз ғана уақыттың ішінде ақиқатқа айналды. Қазіргі күні мұнда Орталық Азияда бұрын-соңды болмаған отыздан астам жаңа технологияға негізделген операцияларды жасау түрлері енгізіліп, мидың қан тамырлары аурулары, омыртқадағы жұлынды қайта қалпына келтіру, эндоскопиялық ауруларды емдеу, эпилепсияға қарсы, балаларға, нəрестелерге

Жүрек ауруы жас талғамайды. Бүгінде, жылына 3 мың бала жүрек ақауымен өмірге келеді екен. Осындай дертке ұшырағандарға көмек көрсетуде аянбай тер төгіп келе жатқан есімі елімізге жақсы мəлім іскер ұйымдастырушы, білікті оташы Сейітхан Жошыбаев басқаратын орталық қайта құрылып, «Кардиохирургия жəне трансплантология ғылыми-клиникалық орталығы» деп аталатын болды. Қазіргі уақытта еліміздегі 24 кардиохирургиялық мекемелердің ішінде Алматы мен Астанадан

жасалатын операцияларды игеру жүзеге асты. Адамдарды қажытып салға айналдыратын ауруларды емдеу, аяқ-қолдарды жандандыру қолға алынды. Қазақстанда алғаш рет нейрохирургиялық ауруларды емдейтін жоғары инновациялық-технологиялық əдістерді енгізу қамтамасыз етіліп, оларды одан əрі өзіндік ғылыми-зерттеу жаңалықтары арқылы жетілдіру жүзеге асты. Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығында 2008 жылдан бастап 2012 жылға дейін жоғары технологиялық инновациялық əдістерді пайдалана отырып, 1394 науқасқа операциялар жасалды. Алғаш Қазақстан мен Орталық Азияда бас жəне жүйке тамырларын емдеу жүзеге асы рылып, ақ алтын түріндегі шағын спираль секілді жоғары технологиялық жабдықтар мен құралдарды пайдалану арқылы эндоваскулярлық тамаша операциялар жасалды. Осы əдіс 450 науқасқа бассүйекті зақымдамай-ақ, орталық жүйке жүйесіндегі тамырларға күрделі хирургиялық емдеу амалдарын жүзеге асыруға көмегін тигізді. Хирургиялық араласусыз операция жасау одан кейінгі кезеңде науқастың сауығуына үлкен əсерін тигізеді. Сол сияқты, Қазақстан мен Орталық Азияда тұңғыш рет эндоскопиялық амал арқылы мидың негізінен ісікті сылып тастауға қол жетті. Осы əдіс арқылы бұрын 320 науқастың мидағы ісігіне операция жасалды. Жалпы, осы бағыттар бойынша, бассүйектің негізінен ісікті трансназальды сылып тастау, нейронавигациялық жүйені қолдана отырып, мидың тереңінде жатқан ісікті сылып

Үндістан жəне т.б. мемлекеттердің мамандары қатысып, қазақстандық нейрохирургтерге дəріс жүргізіп, соның қорытындысына сай дүниежүзі нейрохирургтерінің сертификаты табыс етілді. Жан-жақты тəжірибе алмасу болды. Одан əрі 2013 жылы Астанада Еуропа нейрохиругтері ассоциациясының білімді жетілдіру курсы жүргізілді. Ал 2014 жылы Азия нейрохирургтерінің оныншы конгресі Қазақстанда өтпек. Мұның бəрі, менің ойымша, қазақстандық жас нейрохирургтерге жаңа серпін береді. Жалпы, Қазақ халқының маңдайына біткен Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы қай жағынан алсақ та, мақтауға тұрарлық. Іші мұнтаздай таза, озық медициналық құрал-жабдығына маманы сай, науқас үшін барлық жағдай қарастырылған. Əркім осында ем алуға құштар. Мəселен, қазіргі кезде жұлын нейрохирургиясының ең өзекті жəне күрделі проблемасының бірі – жұлын ішінен өсетін ісіктер десек, оны озық технологияларды пайдаланып, ағзаға зиянын тигізбей алу мүмкіндігіне қол жеткізіліп отыр. Қазіргі заманғы медицина адамдардың өмір жасын ұзартуға қабілетті екенін осыданақ аңғаруға болады. Аталған бөлімшеде бастағы жəне мидағы ісіктердің түр-түріне, түрлі деңгейдегі гидроцефалияға, жалпы тілмен айтқанда сумилыққа, мидағы тамыр ауруларына, мидағы дамудың тежелуіне қатысты түрлі дерттерге, басқа да ауру түрлеріне операциялар жасалады. Қазіргі кезде мұнда Өзбекстан, Қырғызстан, Тəжікстан секілді ТМД мемлекеттерінен, Ресейден,

Қазақстандық Нейрохирургия орталығы осылайша аз уақыттың ішіндегі орасан жетістіктердің арқасында əлемге танылып, суырылып алға шықты. тастау, мидың тамырларындағы аневризмді эндоваскулярлық микрохирургиялық жолмен емдеу, миға жəне жұлынға, омыртқа бағанының əртүрлі бөлімдеріне эндоскопиялық операция жасау сияқты бірегей шұғыл оталар жасалады. Ми тамырларының зақымдануы диагнозымен көптеген эндоваскулярлық операция жүзеге асты. Тамыр паталогияларынан бөлек микроваскулярлық декомпрессия əдісімен тригиминалды невралгия емделеді, сондайақ, микрохирургиялық операциялардың көмегімен артериалды аневризманың, артериовенозды мальформацияның тілінуін емдеп, ісіктерді алады. Радиожиілікті термодеструкция əдісі де ендірілді. Орталықта мұндай емдеу шараларына байланысты атқарылып жатқан істер өте көп. Қазақстандық Нейрохирургия орталығы осылайша аз уақыттың ішіндегі орасан жетістіктердің арқасында əлемге танылып, суырылып алға шықты. Қол жеткен нəтижелер жайында шетелдерде бірнеше мəрте баяндамалар жасалды. 2009 жылы Қазақстан нейрохирургтерінің тұңғыш съезі өткізілді. Бір жылдан соң халықаралық конференция ұйымдастырылды. 2011 жылы Дүниежүзілік нейрохирургтер ассоциациясының білім беру курсы өтті. Оған əлемнің 22 елінен – АҚШ, Жапония, Ұлыбритания, Германия, Ресей, Қытай,

Түркиядан адамдар келіп, ақылы ем алып жатыр. Ашылғаннан бері бес жылдың жүзі енді болған елордадағы «Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы» акционерлік қоғамы «Назарбаев Университеті» акционерлік қоғамына интеграциялануына байланысты алдыңғы қатарлы медициналық технологиялардың негізінде жоғары сапалы нейрохирургиялық көмек көрсетуді, сондай-ақ, əлемдік сапа стандарттары мен халықаралық медициналық менеджментін іске қосуды, салада қолданбалы ғылыми зерттеулер өткізуді, солардың негізінде тиімді емдеу жолдарын қарастыруды жəне енгізуді, мамандарды ғылыми-əдістемелік тұрғыда қайта даярлау арқылы жұмыс сапасын арттыруды алдына негізгі міндет етіп қойып отыр. Мұнда 160 төсек-орынға есептелген алты клиникалық бөлімше жұмыс істейді. Орталықта микрохирургиялық жəне эн дос ко пиялық техникаларды қолданып, операция жасайтын бес блок бар. Арнайы ламинарлық ағын операция залдарын тəулік бойы зарарсыздандырып тұрады. Анестезиология, реанимация жəне қарқынды терапия бөлімшесінде нау қастың өмірін жəне ағзасының қызметін қада ғалап отыруға мүмкіндік беретін қажетті құрылғылар орнатылған.

Қазіргі таңда денсаулық сақтау саласында ересектер мен балаларда кездесетін ми жəне жұлынның қан-тамыр патологиясы, бассүйек-ми жарақатының зардаптары, бассүйек пен мидың дамуындағы кемтарлық, жұлын патологиясы жəне жүйке жүйесі бұзылған сырқаттарға жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету ерекше маңызды болып отыр. Соның ішінде, арнайы микрокатетер мен микроспиральдың, сондай-ақ, арнайы медициналық биожелімнің көмегімен адам санының тамырлары арқылы жалпы қанайналым жүйесінен ми тамырларындағы ақауларды сылып тастау сияқты операциялар сəтті өтуде. Бұрын бастағы ісікті бассүйекті тесу арқылы сылып тастайтын болса, енді оны мұрын арқылы жасауға қол жеткізілді. Бұл да Орталықтың, яғни Қазақстан нейрохирургиясының үлкен жетістігі. Соның ішінде менингиома, 8-ші жүйкедегі невринома, гипофиз ісігі, мидың нейроэктодермальды ісігі сияқты бірқатар ауруларды емдеу табысты жүргізілуде. Перифериялық жүйкені микрохирургиялық тəсілмен тігу меңгерілді. Сегізкөз жұмысын имплантациялық жүйемен қалыпқа келтіру реттелді. Гидроцефалия дертіне шалдыққан сəбилерге эндоскопиялық операциялар жасалуда. Нейрореабилитациялық көмек заманауи нейропластикалық принциптерге негізделді. Жалпы алғанда, орталықта жылына төрт мыңға жуық адам емделетін болса, соның екі мыңнан астамына операция жасалады екен. Мысалы, былтыр орталық жүйке жүйесіндегі ісіктерге, перифериялық жүйке жүйесі ақауларына, бас сүйектегі ақауларға жəне балалардың əртүрлі ауруларына операциялар жасалған. Ал оның 90 пайызы өте күрделі операциялар болып табылады. Осы орайда өмір мен өлімнің арасындағы сол жандарға операцияларды, білімі мен біліктілігі мол, жаңа технологиялардың тілін жақсы түсінетін, жыл сайын дамыған шет мемлекеттердегі əріптестерімен тəжірибе алмасып жүрген қазақстандық дəрігерлер жасағанын айта кеткен жөн. Нейрохирургия саласына əлемде жыл сайын неше түрлі жаңа технологиялар енгізіліп жатыр. Осы технологияларды пайдалануда қазақстандық нейрохиругтердің қалыспай тырысып жатқаны көңіл қуантады. Өйткені, өз халқының, ел тұрғындарының денсаулығына араша түсу үлкен бақыт. Өткен бес жыл ішінде мұнда 36 жаңа технология ендірілді. Бұл енді əлемдік медицина саласында жаңа сатыға көтерілу деген сөз. Демек, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың алға қойған тапсырмаларын орындай отырып, «Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығы» акционерлік қоғамы халықтың да талап деңгейінен табылып отыр. Өйткені, сырқаттанған бірде-бір қазақстандық арып-ашып шетел аспай-ақ, өз елінде науқасына шипа табады. Керісінше шетелден мұнда ем іздеп, ағылғандар өте көп. Демек, Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығының қызметін осы деңгейде көтерген Басқарма төрағасы Серік Қуандықұлы Ақшолақовтың еңбегі Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығына əбден лайықты деп есептеймін. АСТАНА.

Жаѕа баєыт

Жамбыл облысында адам аєзаларын алмастыру оталары жасалатын кїн алыс емес кейінгі 3-4 орында тұрған аталмыш орталыққа ота жасататын науқастар тек Жамбыл облысынан ғана емес, сондай-ақ, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Алматы, Маңғыстау облыстарынан жəне Қырғызстан мен Өзбекстаннан да келеді. 2013 жылдан бастап Жамбыл облысының тұрғындарына медициналық көмек тегін көрсетіледі. Сондай-ақ, Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесі негізінде ауруханаға жатқызып емдеу бюросының порталы арқылы да жүргізілуде. Бүгінде мұнда жылына 250-ден 400-ге дейін ота жасалады,

оның маңызды бөлігін күрделі жəне бірегей реконструктивті араласулар құрайды. Орталықта Қырғызстанда, Алматыда, Ақтөбеде, Қа ра ғандыда, Астанада, Шымкентте, Но восібірде, Мəскеуде білім алған жəне Түркия, Қытай, Чехия, Польша, Германия, Латвия, АҚШ, Ұлыбритания т.б. елдердің клиникаларында кəсіби шеберліктерін жетілдірген мамандар жұмыс істейді. Орталықта практикалық жұмыспен қатар жас дəрігерлерді оқыту мен жүрек ауруларына байланысты ғылыми зерттеулер көптеп жүргізіледі. Заманауи

құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген мекемеде жүрек ауруларының диагностикасы, оның ішінде жүктілік кезеңінде шарананың жетілу барысын бақылау, хирургиялық ем жүргізу, коронарлы жүрек аурулары, кіші инвазивті араласулар, скринингтік тексерулер, соңғы модельдегі мультиспиральді компьютерлік томографпен азаматтардың қанайналым ауруларын анықтау тəрізді медициналық қызметтің барлық түрлері көрсетіледі. Білім, ғылым жəне тəжірибені біріктіріп, арнайы маманданған ірі кəсіби клиника алдағы уақытта еліміздің

оңтүстік аймағында тұңғыш рет адамның маңызды мүшелерін (жүрек, бауыр, бүйрек) алмастыру мəселесімен айналыспақшы. «Əлемдік талаптарға сай медициналық көмек көрсету – біздің басты міндетіміз. Алдағы уақытта еліміздің оңтүстік өңіріндегі бəсекеге қабілетті алдыңғы қа тар лы клиника дəрежесіне жету ді жоспарлап отырмыз», – дейді орта лықтың басшысы, меди цина ғылымдарының докторы, Қырғызстан Ұлттық ғылым академиясының мүше-кор респонденті, профессор, Жүрек-қан тамырлары хирургтері қауымдастығының президенті Сейітхан Жошыбаев. Толқын ӨМІРБАЕВА, Жамбыл облысы əкімдігі денсаулық сақтау басқармасы баспасөз орталығының жетекшісі.

«Оқушыларға білім берудің орнына, мұғалімнің бірін алып, бірін салып, біреуіне аз, біреуіне көп жүктеме бөлуден басқа ешнəрсе білмейтін директордан қандай нəтижелі жұмыс күтеміз? Мың сан баланың тағдыры ешкімге ойыншық емес». Бұл Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаевтың сол аймақтағы ҰБТ нəтижесі қорытындыланған жиында айтқан сөзі. Ащы да болса ашық айтылған осынау ақиқат «Егемен Қазақстан» газетінің бетінде меншікті тілші Ержан Байтілестің қаламымен өткір жазылған болатын. Білім саласының «бақшасына» бағытталған мұндай ащы сын тек Сыр елінде ғана кездеспейді екен. Қайбір күні меншікті тілшілер қосынына сонау Бəйдібек ауданының Қазата ауылынан жас жұбайлар келді. Екі жастың қолында «Егемен Қазақстан» газеті бар. «Ел газеті «Егемен» білім саласының қазіргі проблемасын дөп басып жазыпты, – деп алдымен жас отбасының иесі Ерқанат Төлепов сөз бастады. – Шынында қазір ауылда білім саласының былыққаны соншалық, мектеп директорлары ойларына келгенін істеп жатыр. Менің келіншегім, Наталья Ыстыбаева 2007 жылы ХҚТУ-ді бітіріп, тарих жəне география пəндерінің мұғалімі деген мамандық алды. Жоғары білімі болғандықтан Қазата ауылындағы «Тұрмыс-1» орта мектебінің директоры Жұлдызбек Шірікбаевқа жолығып, жұмыс сұрадық. Ол кісі алғашында жақындата қоймады. Сосын аудандық жұмыспен қамту бөлімін, əкімдік, прокуратураны араға салып жүріп, ақырында мектеп директоры келіншегімді жұмысқа қабылдап, 2012 жылдың жаңа оқу жылынан бастап өзін-өзі тану пəні бойынша 4 сағат жүктеме берді. «Жаңа жылдан кейін тарих пəнінің мұғалімі А.Əмір декреттік демалысқа кетеді, соның 4 сағатын сізге беремін», деп тағы дəмелендіріп қойды. Жаңа жыл да келді. Бірақ, уəде орындалмады. Директор келіншегімнің 4 сағатын алып, өзінің орынбасары С.Нұсқабаевтың келініне берді. Ол қазақ тілі пəнінен сабақ беретін. Ал, келіншегіме тарих пəнінен жаңадан 4 сағат бөлді. Сонымен, пəні өзгерді дегені болмаса, сол баяғы 4 сағаттық жүктемемен қайтадан жұмысын жалғастыруына

тура келді. Осылайша, 9 ай жұмыс істеп, айына небəрі 6 мың теңге жалақы алып отырды». «Мектепте бар-жоғы 4 сағаттық жүктемемен жұмыс істеп жүрген жалғыз мен ғана емес, – дейді Наталья Қырықбайқызы. – Менің түсінбейтінім, жыл басында мектеп директорлары тарификациялық тізімді аудандық оқу бө лі міне бекіттіріп алады. Сонда оқу бөлімінің бастығы Мұхадас Нақыпбеков неге апталық жүктемелердің бөлінуіне бір сəт назар аудармайды? Əлде оларға мұғалімнің, қала берді оқушының тағдыры ойыншық болғаны ма? Меніңше, оқу бөліміндегілер де, мектеп басшылары да заңға пысқырып қарамайды. Əйтпесе, «Білім туралы» заңның 52-бабының 7-тармағында мектеп мұғалімдері аптасына 18 сағатпен жұмыс атқаруға міндетті деп жазылған. Бұл заң ауыл мектептеріне жүрмейді. Енді мектеп директорының менімен жасаған жеке еңбек шартына қарасаңыз, қатеден көз сүрінеді. Біріншіден, ең қарапайым нəрсе, еңбек шартында жұмысқа қабылданушының аты-жөні жазылуы керек емес пе? Ол жағы мүлдем жазылмаған. Сонда аты-жөнсіз кімді жұмысқа қабылдап отыр? Сосын менің еңбек шартыма «№1» деген сан қойған. Сонда маған дейін жұмысқа адам қабылдамаған ба,

бұл қалай? Əлде бұл көз бояу үшін толтырыла салатын жай қағаз ба? Еңбек шартында таңертеңгі сағат 9-дан кешкі 18-ге дейін жұмыс уақытын белгілейді. Бар-жоғы 4 сағаттық жүктемемен қай мұғалім азаннан-кешке дейін мектепте жүреді? Бұйрықта мені 4 сағатпен жұмысқа қабылдайды да, еңбек шартында «41 сағат» деп жазып қояды. Мұны қалай түсінуге болады? «Білім туралы» заңның 45-бабында өзінің лауазымдық функцияларын орындамаған жағдайда мектеп басшысы жауапкершілікке тартылатыны айтылған. Ал, бұл жерде мектеп басшысы еңбек шартында жазылған талаптарды орындап отыр ма? Заңда жаңадан жұмысқа тұрған маманға сынақ мерзімі 3 ай ғана созылады деп жазылған. Ал, бізге «сынақ мерзімі 1 жыл» деп көрсетеді. Міне, осынау заңсыздықтың бəріне мектеп директоры мөр басып, қолын қойып отыр». Арызда аты-жөні аталған соң Бəйдібек аудандық білім бөлімінің бастығы Мұхадас Нақыпбековке хабарластық. Əрине, бұл бөлімнің жұмысы шаш-етектен, қайсыбірі есінде қалсын. Білім бөлімінің бастығы бұл жағдайдан мүлдем хабарсыз болып шықты. Əйтсе де, осы жылдың 11 мау сымында М.Нақыпбеков Н.Ыстыбаева ның жазған арызы бойын ша «Тұрмыс-1» жалпы орта мектебінің директоры Ж.Шірікбаевтың ҚР Еңбек кодексінің, «Білім туралы» заңының талаптарын бұзғаны анықталды, оқу жылының аяқталуына байланысты апталық нормативтік оқу жүкте месіне қатысты мəн-жайлар 2013-2014 оқу жылында ескеріліп, еңбек шартында жіберілген кемшіліктер түзетілетін болады» деп, өз қолымен аудан прокурорына хат жазған екен. Сөйтіп, Ж.Шірікбаевқа өз бұйрығымен сөгіс берген. Арада небəрі бір-ақ ай уақыт өткенде білім бөлімінің бастығы бұл жағдайды қалай ғана ұмытып қалғанына қайран қалдық. Əлде есіне түсіріп, көңіл-күйін бұзғысы келмеді ме екен? Мектеп директорына да хабарластық. «Ыстыбаеваны өткен жылдың 25 қыркүйегінде өзін-өзі тану пəні бойынша 4 сағаттық жүктемемен жұмысқа қабылдағанмын. Ол «Нұр Отан» партиясынан бастап, жанжаққа арыз жаза бастаған соң амал жоқ, жұмысқа қабылдадық. Бұл кезде ол пəннің оқытушысы білімін жетілдіріп жүрген еді. Кейіннен Ыстыбаеваны өз мамандығы бой-

ынша тарих пəніне ауыстырдық. Бұл жерде мен оған қолымнан келгеннің бəрін жасадым. О баста өзі «4 сағатпен жұмыс істей беремін» деп келіскен болатын». Мектеп директоры Жұлдызбек Шірікбаевтың бар айтқаны осы болды. Қалай болған күнде де, бұл арада ойланатын жайлар аз емес. Мəселен, 4 сағаттық жүктеме мен қай мұғалім тəжірибе жинақтап, біліктілігін арттыра алады? Директорлардың осындай жалпақшешейлігінен ауыл мектептері шынында «Білім туралы» заңның қарапайым талаптарын мүлдем ұмытқан. Ауылдағылардың түсінігінде мектеп директоры білім сапасын қадағалаумен емес, тек жұмысқа қабылдаумен ғана айналысатын сияқты. Қалай айтсақ та, ауыл мектептеріне бір тəртіп, заңға бас иетін бір жүйе керек. Өңірлерде қаншама маманның болмашы жүктеме алып, не арба сынады, не өгіз өледінің ортасында амал жоқ, ілініп-салынып жүргендері жасырын емес. Сонда олардың құқықтарын кім қорғайды? Қашанғы ауылдағы мектеп директорлары білім ордасында өз білгендерін жасай береді? Шынында мың сан баланың тағдыры ешкімге ойыншық емес қой. Оңтүстік Қазақстан облысы.


8

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

 Дүние жəне дағдарыс

Кəрі ќўрлыќ əлі ќиындыќ ќўрсауында Кəрі құрлықтың өркениетті 27 мемлекетін біріктіретін экономикалық жəне саяси бірлестік – Еуропалық одақтың (ЕО) жаһандық дағдарыс құрсауында тұншығып, тынысының тарылғанына да біраз уақыт болды. Құрамына кіретін мемлекеттердің экономикалық даму деңгейінің əртүрлі болуына қарамастан, Еуропалық одақ 500 миллионнан астам адамды біріктіретін əлемдегі ең бай экономикалық одақ болып табылады. Оның біріккен ІЖӨ көлемі 15 триллион долларды құрайды. Бұл əлемнің ең ірі экономикасы – АҚШ-тың ішкі жалпы өнімінің көлемімен пара-пар. Соңғы жылдары одақтың 17 мемлекеті айналымға бірыңғай валюта – еуроны енгізіп, еуроаймақ құрған болатын. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

ҚАРЫЗ ҚАШАНҒА ДЕЙІН СОЗЫЛАДЫ Міне, осы əлемдегі ең ірі экономиканы қаржылық қарыз дағдарысына белшесінен батқан бірқатар елдер соңғы жылдары кері тартып, еңсе көтертпей отыр. Еуропалық одақ рецессияға ұшыраған Испания, Грекия, Португалия жəне Италия мемлекеттеріне дүркін-дүркін қаржылық көмек көрсетіп, бұл елдердің үкіметтеріне «шөміштен қысу» саясатын жүргізуді алға тартып отыр. Ал осы елдердің халқы өздерінің үкіметтері қолға алып отырған мемлекеттік шығындарды қысқартып, зейнет жасын ұзарту жəне бюджетті үнемдеу шараларына қарсы көзқарастарын жаппай ереуілдер арқылы ашық білдіруде. Сарапшылар Еуропалық одаққа кіретін проблемалық экономикаларға қосымша тағы қаржы бөлінбесе, жағдайдың бұдан да ушығып кететінін атап көрсетуде. ЕО шенеуніктері Грекия, Португалия жəне Кипр үкіметтері бұрын мақұлданған несиелерден басқа қосымша тағы қаржы сұрайтындығын мəлімдеуде. ЕО жəне Халықаралық валюта қоры бұған дейін Афинаға 247,5 миллиард еуро, Лиссабонға – 78 миллиард, Никосияға – 10 миллиард еуро қаржы бөлген болатын. Бұл бағдарлама тиісінше 2014 жылдың желтоқсан, маусым айларына жəне 2015 жылдың наурыз айына дейін жүзеге асырылмақ.

Несие берушілер осы бағдарлама нəтижесінде ЕОның проблемалық елдерінің экономикалық ахуалында едəуір алға басқандық болады деп үміттенуде. Exotix банкінің маманы Габриэль Стерн жаһандық дағдарысқа байланысты қалыптасқан ахуалға орай бұл елдерге тағы да қосымша қаржы қажет болады дейді. Ішкі жалпы өнімінің көлемі биылғы жылы болжалынған 6,5 пайыздың орнына 8,7 пайызға дейін құлдырайтын Кипр экономикасын 10 миллиард еуро тығырықтан алып шыға алмайды. Бұл елдегі банктерді тұралатқан дағдарыстың да жуыр маңда шешім табуы екіталай. Португалияға көмек көрсету бағдарламасы бойынша, 2013 жылы елдегі бюджет шығынын 4,7 миллиард еуроға қысқарту көзделінген. Сөйтіп, 2014 жылы бұл елдің қарызын қайта қаржыландыру мəселесі қарастырылған. Бұл бағдарлама орындалмайтын болса, Лиссабонға қабылдаған міндеттемелеріне байланысты қайта қаржыландыру шаралары үшін 2013 жылы 14 миллиард еуро, 2014 жылы 15 миллиард еуро қажет болады. Бұл қосымша тағы 16,3 миллиард еуро көлемінде несие алуды қажет етеді. Бағдарлама бойынша Грекияның алдында тұрған міндеттер бұдан да күрделі. Оған сəйкес бұл ел 2022 жылға дейін мемлекеттік қарызды ІЖӨ-нің 175 пайызы көлемінен 110 пайызы көлеміне дейін қысқартуы керек. Қазірдің өзінде Афина осы бағдарламада белгі ленген 12 500 бюджеттік қызметкерлерді тұрақты шарт жасасу тəртібінен уақытша шарт жасау тəртібіне көшіріп, бюджеттік қызметкерлердің жалақысын 25 пайызға қысқарту туралы талапты орындамады. Бұл өз кезегінде Грекияға кезекті 6,3 миллиард еуро несие траншын бөлуге кедергі келтіреді. Ал тамыз айында Афина несие берушілерге 6,6 миллиард көлеміндегі қаржыны қайтаруы

қажет. Еуропалық одақтың экономикасын тығырыққа тартып отырған бұл елдерге жаңа несиелер беру мəселесі күзге дейін шешілмейтіндігі белгілі. Күзде бұл мəселенің қаншалықты деңгейде шешім табатындығы Германияда өтетін сайлаудың қорытындысына тікелей байланысты болмақ. Еуропалық орталық банктің президенті Марио Драги Португалия үкіметін құрылымдық реформалар жасауға шақырды. Бұл елдегі экономикалық ахуал өте күрделі жағдайда қалуда. Еуропарламентте сөйлеген сөзінде Марио Драги Португалиядағы əлеуметтік ахуалдың өте шиеленісіп тұрғанын атап көрсетті. Əлеуметтік ахуал бұдан əрі шиеленісе беретін болса, бұл елде саяси тұрақсыздық орын алуы əбден мүмкін. Сондықтан елде салық көлемін, ағымдағы шығындарды азайтып «жұмсақ» құрылымдық реформалар жүргізу қажет, дейді Драги. Сонымен бірге, Марио Драги Португалияның қаржы министрі болып Марио Луис Альбукеркенің таға йындалуына байланысты, елдің қаржылық жағдайы «сенімді қолға» көшті деп атап көрсетті. ЖҰМЫССЫЗДЫҚ АХУАЛЫ АЛАҢДАТАДЫ Кəрі құрлықтың қаржы дағдарысынан қиналған халқын жаппай белең алған жұмыссыздық та титықтатып бітті. Еуропадағы жұмыссыздық деңгейі өткен жылы соңғы 17 жыл ішінде бо-

лып көрмеген биік деңгейге жетті. Еуропалық одақтың статистикалық басқармасының деректері бойынша, ЕО-ға мүше 27 мемлекеттегі жұмыссыздар саны 25,5 миллион адамнан асты. Əсіресе, Испаниядағы жағдай өте күрделі болып отыр. Бұл елдің еңбекке қабілетті тұрғындарының 25 пайыздан астамы еңбек биржаларының кезегінде тұр. Испанияның əбден ашынған тұрғындары үкіметке қарсы наразылығын ашық көрсетуде. Соңғы күндері Испания қалаларының көшелеріне шыққан халық «Рахой үйіңе бар!», «Рахой түрмеге бар!» деген ұрандар көтеріп, Испания үкіметінің төрағасы Мариано Рахойдың биліктен кетуін ашық талап етуде. Əсіресе, бұл елдерде жұмыссыз қалған жастардың жағдайы ерекше алаңдаушылық туғызуда. Қазір ЕОның проблемалық мемлекеттері болып табылатын Португалия, Грекия жəне Испания елдерінде жастардың 50 пайызына дейін жұмыссыз қалып отыр. Жастардың жұмыссыздығы Еуропалық одақтағы əлеуметтік ахуалды барған сайын шиеленістіре түсуде. Жақында Германия Канцлері Ангела Меркель еуропалық елдерді қаржылай көмек көрсетілу шараларына қарамастан, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін барлық жағдайларды жасауға шақырды. Меркель 2014-2020 жылдар аралығында жастар арасындағы жұмыссыздық проблемасын шешу үшін Еуропалық одақ бюджетінен 8 миллиард еуро қаржы бөлуге келісім берді. Германияның еңбек министрі Урсула фон дер Ляйеннің айтуынша, осы бір көкейкесті проблеманы шешу үшін Еуропалық инвестициялық банк 2013 жылдан 2015 жылдар аралығында несие ретінде қосымша 18 миллиард еуро қаржы бөлетін көрінеді. Бұл қаржының басым бөлігі алғашқы екі жылдың үлесіне тиеді. Сонымен бірге, ЕО шағын

жəне орта бизнеске қолдау көрсету шараларын қарастыруда. Өйткені, жұмыс күшінің негізгі бөлігі осы шағын жəне орта бизнес саласына шоғырланған. Оңтүстік Еуропаның барлық мемлекеттері жастар арасында жұмыссыздықтың белең алуына Ангела Меркельді кінəлайды. Олар 22 қыркүйекте үшінші рет дауысқа түскелі отырған Меркельді Еуропалық одақта «шөміштен қысу» саясатын жүргізіп, Грекия, Португалия сияқты мемлекеттерде əлеуметтік ахуалдың шиеленісуіне себепкер болды деп айыптайды. ІЖӨ ӨСІМІ ТӨМЕНДЕП БАРАДЫ Биылғы жылдың алғашқы екі тоқсанында Қытай еліндегі ІЖӨ-нің төменгі көрсеткіші бүкіл дүниежүзінде шикізат тауарларының бағалары мен акциялардың бағамының төмендеуіне əкеліп соқты. Бұған дейін Қытай елінің ІЖӨ-сі жыл сайын 10 пайыздан жоғары өсімнен төмендеп көрген емес. Ондаған жылға созылған осы экономикалық жоғары өсім Аспан асты елінің экономикасын əлемдегі екінші қуатты экономика деңгейіне көтеріп, 2000 жылдан бері дүние жүзіндегі шикізат бағасының тұрақты түрде жоғары болуын қамтамасыз етіп келеді. Мамандардың пікірінше, соңғы уақыттағы Қытай экономикасы өсімінің тежелуі дүние жүзіндегі барлық ірі компаниялардың қаржылық жағдайына кері əсерін тигізетін болады. Əсіресе, шикізат экспорттайтын компаниялар оның кері əсерін ерекше сезінбек. Мамандардың пікірінше, Қытайда орын алған өтімділік дағдарысы үстіміздегі жылы несие беру мөлшерінің 122 миллиард долларға, яғни Вьетнам сияқты мемлекеттің экономикасының көлеміне пара-пар деңгейге дейін төмендеуіне əкеп соғады. Көптеген экономистерді өтімділік дағдарысының Аспан асты елінің жалпы экономикасының өсіміне тигізетін кері əсері алаңдатады. Bloomberg агенттігінің сауалнамасына сəйкес, экономистер Аспан асты елінің экономикасының ІІ тоқсандағы өсімін 7,5 пайыз деңгейінде деп болжайды. Ал Қытайдың ІЖӨ жөніндегі статистикалық мəліметтері 15 шілдеде жарияланатын болады. Қытай экономикасы үстіміздегі жылы алғаш рет соңғы 23 жыл бойы қол жеткізілген жоғары өсімнен төмен деңгейді көрсетуде. Экономистердің бірауызды болжамдарына сəйкес, Аспан асты еліндегі ІЖӨ өсімі үстіміздегі жылдың ІІ тоқсанында 7,5 пайыз деңгейінде болмақ. Бұл көрсеткіш І тоқсанда 7,7 пайызды құраған болатын. Өсімнің төмендеуі негізінен өнеркəсіп өндірістің жəне инвестицияның құлдырауына себепкер болған өнімдерге деген сұраныстың төмендеп кетуінен туындап отыр. Биылғы жылдың алғашқы тоқсанында Қытайдың қаржы компаниялары рекордтық көлемдегі – 6,1 триллион юань (шамамен 1 триллион доллар) несие берген. Алайда, осындай рекордтық несиелердің өзі экономиканың өсімін қамтамасыз ете алмады. Дегенмен, Пекин биыл ғы жылдың алғашқы тоқсандарындағы экономикалық өсімнің біршама төмендеуіне соншалықты алаңдаушылық танытып отырған жоқ. ҚХР-дың жаңа басшылығы бұл ретте ІЖӨ-нің жедел де жоғары өсіміне емес, экономиканың тұрақты жəне жүйелі түрде өсіміне басымдық беріп отыр. Осындай жүйелі саясаттың нəтижесінде биылғы жылы елдегі жұмыссыздық деңгейі барған сайын қысқарып келеді. Үкіметтің мəлімдеуінше, биылғы жылдың І тоқсанында ғана қалаларда 3 миллионнан астам жаңа жұмыс орны ашылған. Инфляция деңгейі де белгіленген межеден ауытқымай отыр. Байсалдылық пен қашанда «жеті рет өлшеп, бір рет кесетін» қытайлық менталитетке сүйенген ҚХР-дың жаңа басшылығы əлем экономикасын тығырыққа тіреген дағдарыс жағдайында өз есептерінен жаңылмай елдің əлеуметтік ахуалын жоғары деңгейге шығаруға күш салуда.

 Үйренетін үрдіс Алдағы 16 тамызда Абай ауданында «Шыңғыстау жəрмең кесі-2013» мал көрмесі-аукционын өткізу жөніндегі бастаманы жаңалыққа жаны құмар, үнемі жақсы істердің қасынан табылатын өңір басшысы Бердібек Сапарбаев көтерді. Шырайлы шығыста тұңғыш рет өткізілгелі отырған жəрмеңке неге басқа аудандарда емес, Абай жерінде өтпек? Оның өзіндік себебі бар екен. Осы сауалға жауап алу үшін жақында Абай ауданына сапар шектік. Қасымызда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селиханов бар. – Кенді Алтайдың экономикасы

«Шыѕєыстау жəрмеѕкесі-2013»

Аєымдаєы жылдыѕ 16 тамызында Абай ауданында тўѕєыш рет асыл тўќымды мал кґрмесі-аукционы ґтеді Оңдасын ЕЛУБАЙ, «Егемен Қазақстан».

сан-салалы. Ауыл шаруашылығы да басты орын алады. 2007 жылмен салыстырғанда ет өндіру 20 пайызға өсіп отыр. Сүт өндіру – 9, жүн өндіру 18 пайыз артты. Өткен жылы мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің көлемі 148,1 миллиард теңгеге жетті. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында мал тұқымын асылдандыру, ет өнімдерін сырттан таси бермей, өзімізде жеткілікті мөлшерде өндіру міндеті қойылғаны белгілі. Осы бағытта Шығыс өңірінде бағытты да бағдарлы істер атқарылып жатыр. Агроөнеркəсіп кешенін дамыту бойынша 125 инвестициялық жоба қарастырылған, оның ішінде 67-сі мал шаруашылығы бойынша жүзеге асты. Ал тамыз айындағы мал аукционы – жəрмеңкесінің көздеген мақсаты біреу – асыл тұқымды малдың сырт жаққа кетіп қалмай, көрші облыстарға сатылып, тиісті жерде мал басын көбейту, – деп Дүйсембай Мағзұмұлы біраз жайлардан хабардар етті. Сонымен, бір айдан кейін Абай ауданында мал жəрмеңкесі өтпек. Қазір оған дайындық жұмыстары қызу жүріп жатыр. Абай ауданының əкімі Тұрсынғазы Мүсəпірбеков атқарып жатқан жұмыстары жайлы былай дейді. – Ауданның негізгі саласы мал шаруашылығы. Ежелден Абай ауданы атакəсіпті жалғастырып, несібін содан тапқан өңір. Қазір ауданда 460 мың қой-ешкі, 50 мыңның үстінде ірі қара, 25 мыңға тарта жылқы, 170 түйе бар. Асыл тұқымды шаруашылық саны 37-ге жетіп,оның ішінде қоймен 24, ірі қарамен 1, жылқымен 12 шаруашылық айналысады. Ірі қара малының генетикалық əлеуетін арттыру мақсатында ауданның 49 шаруа қожалығы 97 бас ет бағытындағы қазақтың ақ бас асыл тұқымды бұқасын сатып алды. «Сыбаға» бағдарламасы бойынша өткен жылы 18 қожалық 137 миллион теңге, ал биыл осыншама несиеге мал сатып алған. Ол ол ма, былтыр «Жайлау» бағдарламасы бойынша 50 миллион теңгеге 20 қожалық иесі 100 қойдан сатып алды. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы аясында биылғы жылы 121 адамға 150 миллион теңге несие берілді. Айта кету керек, облыста бірінші болып асыл тұқымды мал өсірумен айналысатын шаруашылықтар 237 миллион теңге субсидия алды. Міне, ауданда мал шаруашылығын асылдандыру жəне ірі қара мен қой-ешкі санының көптігі себепті өңір басшысы Бердібек Сапарбаев Абай ауданында мал жəрмеңкесін өткізуді ұйғарып, бізге нақты тапсырмалар жүктеді, – деді Тұрсынғазы Жантұяқұлы.

–Жəрмеңке өңірде тұңғыш рет өткізілгелі отырған соң оның қандай ерекшеліктері бар. Онда қандай мал түрі аукционға түседі? – деп облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селихановқа сауал тастадық. –Жасырары жоқ, малын ба-

қазақ халқының осы бір бай дəстүрін жалғастыруға қадам бастық. Облыс əкімі бастама көтерген соң, жəрмең кеге қызу əзірлене бастадық. Киіз үйлер тігіліп, қазақтың ұлттық дəстүрі əн мен күй, түрлі спорт жарыстары жəрмеңкеде жаңғырмақ. Абай ауданының өнерпаздары

ғып, жанын күйттеп отырған ауыл адамы қазір де, бұрындары да алыпсатарларға «жем» болып келді. Пысықайлардың қалтасында ақшалары, астында көліктері бар, қолма-қол ақшаны ұсынып, қалаған малын арзанға сатып алады. Ал ауыл адамы маңдай терімен тапқан малын Семей немесе Өскеменге базарға апарып саудалауға жағдайы келмейді. Тамыз айында ата-аналар балалары мен немерелерін мектепке əзірлей бастайды. Сол кезде қысылғандықтан малын су тегінге беруге мəжбүр. «Шыңғыстау-2013» мал жəрмеңкесіне асыл тұқымды жəне етті, дəмі тіл үйіретін ірі қара малы, жылқы, қой сатылмақ. Қазір жəрмеңкеге қатысып, мал сатып алу жөнінде қожалық иелерінен өтініштер түсе бастады. Алайда, кейбір облыстар үнсіз. Сондықтан тездетпесе кеш қалады. Сонымен бірге, жəрмеңкеде Кенді Алтайдың бренді – пантыдан жасалынған дəрі-дəрмек, бал өнімдерін сатып алу мүмкіндігі туады. Жəрмеңке үстіміздегі жылдың 16 тамыз күні Абай ауданының орталығы – Қарауыл ауылында өтеді. Еліміздің түкпір-түкпірінен келген қонақтар аукционнан тыс қасиетті жер – Жидебайдағы Абай мұражайы кешенінде, М.Əуезовтың мұражайы орналасқан Бөрліде, Еңлік-Кебек ескерткішін тамашалай алады. Келем деушілер рухани жағынан да кемелденіп қайтады, – деді басқарма бастығы. Абай ауданының əкімі Т.Мү сəпірбеков «Шыңғыстау жəрмеңкесі-2013» аукцион-көрмесін бұдан былай жыл сайын өткізіп тұрудың тиімді жақтарына тоқтала кетті. – «Қоянды» мал жəрмеңкесінің атағы əлі күнге ұмытылған жоқ. Біз

келген қонақтарды əн мен күйге сусындатады. Күні кеше Астана қаласының 15 жылдық мерекесінде Металлургтер мəдениет сарайы маңында Абай ауданының күндерін өткізіп, қала лықтарға 15 тонна мал өнімдерін саттық. Өнерпаздар үш сағат бойы əннен шашу шашты. Қатар-қатар қойылған екі киіз үйде жəдігерлер мен экспонаттар қойылды. Кешкілік Орталық мəдениет үйінде гала-концертті қала тұрғындары тамашалады. Бұл орайда кешке қатысқан облыс əкімінің орынбасары Жақсылық Омардың «Абай ауданында небəрі 15 мың адам бар. Бірақ өнер мен мəдениеттің туын аспандата білген, қасиетті жерде туған текті азаматтар ұлы ақынның абыройын асқақтата бермек. Тіпті, 60, 80 мың халық мекендейтін бірқатар аудандардың басшылары абайлықтардан үлгіөнеге алса, нұр үстіне нұр» деген сөздері көпшіліктің көкейінен шыққаны сөзсіз. Мемлекеттік қызметте ысылған аудан əкімінің жұмысына абайлықтардың разы екеніне жұртшылықпен əңгімелескенде көз жеткіздік. Абай ауданында қазір небəрі 15 мың адам мекендеп жатыр. Ауданды басқарған екі жылдан сəл астам уақытта Тұр сынғазы Мүсəпірбеков көп істерді атқарған екен. Елді мекендер де көшелерді абаттандыру, жарық тарту жақсы жолға қойылған. Аудан орталығы Қарауыл көркейіп келеді. Орталықтағы Абай ескерт кіші, жақында бой көтерген Жəні бек Кəрменовке арналған ескерткіш тұрғындардың жиі бас қосатын жері. Өткен жылы спорт модулі, футбол алаңы, мұражай пайдалануға берілді.

«Тарбағатай мұнайы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Медғат Құтжанов 120 миллион теңгеге жабық спорт мектебінің құрылысын бастады. Облыс əкімі Б.Сапарбаев пен меценаттың ұлы Шыңғыс Құтжанов бірінші маусымда құрылыс нысанының іргетасын қалады «Туған жерге – тағзым!» акциясы бойынша ауданнан шыққан қалталы азаматтар бірқатар нысандарды салуға уəде беріпті. «Əнет баба» ескерткіші, балалар саябағы, Тəуелсіздік монументі, субұрқақ, басқа да ғимараттар ауданның келбетін жасартып, жаңғырта түскендей. Аудандағы ауылдық округтерде де көп жұмыс атқарылып жатыр. Шалғайдағы Саржал ауылында 300 орындық мектептің құрылысы басталып кетті. Ауылдық клуб күрделі жөндеуден өтуде. Орталық саябақты абаттандыру, көгалдандыру жұмысы қарқын алған. Бұрынғы «Дерикар» тері зауытын қайта жаңғырту мақсатында жүн қабылдау жəне жуу зауыты жақын арада іске қосылмақ. Қазақстанда мұндай зауыт Тараз қаласында ғана бар. Жақында ғана «Қазақстан барысы-2013» атағын жеңіп алған Айбек Нұғымаровтың кіндік қаны тамған Құндызды ауылында желден жарық қуатын алатын арнайы қондырғы орнатылды. Игілікті бастама басқа ауылдық округтерде де жалғасын тауып жатыр. Қасқабұлақта жастар саябағының құрылысы аяқталып қалса, Көкбай ауылында Көкбай Жаңатайұлы атындағы орта мектепті ағымдағы жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Тоқтамыс ауылында жастар саябағы, Кеңгірбай би ауылында орталық алаң ашылып, хоккей корты салынды. Арқат ауылында сая бақ абаттандырылды. Кеңгірбай би атамызға қор құрылып, ескерткіш орна тылмақ. Шəкəрім бабамызға да ескерткіш қойылады. Шəкəрімнің 155 жылдығына орай «Бұл əн – бұрынғы əннен өзгерек» тақырыбында барлық елді мекендерде өнер байқауы өтті. Ақынның мерейтойы «Шыңғыстау жəрмеңкесі-2013» көрмесінен кейін келген қонақтардың қатысуымен өтпек. 2013 жылғы «Қазақстан барысы» Айбек Нұғымаров жақында ауданға келіп, жерлестерімен қауышпақ. Кезінде дзюдо күресінен мемлекеттік жаттықтырушы болған жерлесіміз Манарбек Таутановты еске алуға арналған республикалық турнир жыл сайын өтіп тұрады. Бұл деректерді неге тізбеледік? Алыстағы аудан тіршілігі жалғасып жатыр, проблемасы көп мəселелер біртіндеп шешілуде. Аудан əкімі мен оның командасы бұл күндері жəрмеңкенің мағыналы, мəнді өтуіне көңіл бөлуде. Жəрмеңкеге барлық облыс өкілдеріне шақырту жіберілді. Бұйыртса жəрмеңке дүрілдеп өтері хақ. Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы.

 Талбесік

Табиєаттыѕ тґл туындысы Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Оңтүстік туризмінің ішінде ойып тұрып орын алатын демалыс аймақтарының бірі – Біркөлік. Талас Алатауының етегінде орналасқан бұл аймақ жаздың шіліңгір ыстығында да қоңыр салқын тартып, кең аңғардың бойы күзге дейін көкпеңбек болып тұрады. Сайдың табанында арқырап асау өзені ағып жатыр. Табиғаттың осынау төл туындысы, тамаша тартуы сонау Кеңес Одағы кезінде-ақ бағаланып, 1975 жылы осы жерден алғашқы демалыс орнының іргетасы қаланған екен. Содан жан-жақтан адамдар ағылып, жаздың күндері Біркөліктің бойы демалушылардан бір босаған емес. Тəуелсіздігіміздің алғашқы жылдарындағы қиын кезеңдерде Біркөліктен бақ тайғаны да жасырын емес. Біреулердің жекеменшігінде кетті, одан көбінесе тек еліміздің спортшылары келіп жаттығатын орынға айналды. Тіпті, жұмысын тоқтатып қойған кездері де болды. Тек 2002 жылы ғана облыстық бюджеттен күрделі жөндеуіне қаржы бөлініп, тамырына қан жүгіре бастады. «2005 жылдан бастап демалушыларды қабылдай бастадық. Бұрын осы төңіректің халқы ғана, яғни, Оңтүстік Қазақстан облысындағы тұрғындар

ғана келетін. Қазір еліміздің түкпір-түкпірінен келіп демалып жатқан адамдар өте көп. Тіпті, Германия, АҚШ, көрші Өзбекстан, Қырғызстан, Ресейден бірен-саран қонақтардың келіп демалып кеткендері бар. Бұл сауықтыру орталығы қазіргі таңда мемлекет меншігінде, нақтырақ айтқанда «Шымкент» ƏКК» ҰК» АҚ-қа қарайды. Мұнда 115 қызметкер жұмыс істейді. Бəрі білікті мамандар. Алдағы уақытта демалыс орнының емдеу тəсілдерін көбейтсек деп отырмыз. Қазір балшық пен су, физиотерапия, инемен емдеу əдістері бар», дейді өткен күндерді еске алған «Біркөлік» сауықтыру орталығының директоры Ералы Мыңбаев. Өткен аптада осынау шипажайдың аумағында орналасқан жаңа коттеджді шағын қалашық салтанатты жағдайда ашылып, демалушыларға қызмет ете бастады. «Шым кент» ƏКК» ҰК» АҚ-тың медициналық туризм саласында жүзеге асырған «Коттеджді шағын қалашық» жобасы мұнда төсек орнын 16 пайызға ұлғайтып, табыс түсімін 22 пайызға көбейтеді деген жоспар бар. Құрылысты «Welcom Azia Grup» компаниясы жүргізген. Шағын қалашықтың аумағы 4355,25 шаршы метрді құрайды. – «Шымкент» ƏКК» ҰК» АҚ-тың алға қойған мақсаттарының бірі – «Біркөлік», «Ақсу

Жабағылы» жəне «Сарыағаш» шипажайларының сапасын көтеру, демалушыларға жақсы жағдай жасау. Ол бойынша қолға алынған нақты жобаларды қыркүйек айына аяқтаймыз деп отырмыз. Бұл коттедж типтегі сауықтыру орындарын көбейту жəне сапасын арттыру. Бұрынғы Кеңес Одағы кезінде мұндай ғимараттар белгілі бір стандартпен салынатын. Ішінде анау айтқандай жағдайы да болмайтын. Қазіргі таңда «Біркөлікте» ғимараттар екі бөлмеден тұрады. Бұл отбасымен демалушыларға да өте ыңғайлы. Біз демалушылар туралы зерттеу жүргізіп көргенбіз, сонда жыл сайын олардың қатары артып келе жатқаны анықталды. Мұны медициналық туризм саласына жатқызуға болады. Жылдың соңына дейін 40-45 млн. теңге табыс əкеледі деген үміт бар. Мемлекеттен жеңілдікпен 51 млн. теңге бөлінген, – дейді бұл жөнінде «Шымкент» ƏКК» ҰК» АҚ төрағасының орынбасары Мұхтар Тұрабеков. Иə, шынында соңғы жылдары мемлекеттен үлкен қолдау болып, «Біркөлік» бір сілкініп қалды. Енді, міне, жаңа ғимарат, жаңа жиһаз, жаңа жұмыс орны. Əйтеуір, демалушыларға бар жағдай жасалуда. Бұл да бір Оңтүстікте туризмнің түлеп, қанатын кеңге жая бастағанын білдірсе керек. Оңтүстік Қазақстан облысы.


 Айбын

 Білім. Бағдарлама. Білік

Жаѕа кеме

Елбасының қолдауымен елімізде білім саласына, оның сапасын арттыруға байланысты, білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базаларын нығайту бағытында қарқынды жұмыстар жасалып жатыр. «Білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының» негізгі міндетінің бірі сапалы білімге қолжетімділікті арттыру болып табылады. Сондай-ақ, Президент – Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Бəсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек» деп атап көрсеткен болатын. «Білімді мыңды жығады» демекші қуатты, дамыған ел болу оның біліміне байланысты.

Каспий теңізінде тəуелсіз еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, Отанымыздың шекара тыныштығы мен экономикалық-экологиялық мүддесін қорғау – маңызды мəселе. Түрлі мақсатта іргеге ши жүгіртіп, ұйыған бірлікті шайқағысы келетін тентектер болмай қоймайды. Келеңсіздіктерді болдырмау, алдын алу үшін Əскери-теңіз Күштерін жарақтандыру, көк теңіз бетінде еркін көсілетін кемелер құрастырып, матростар мен шекарашылардың қауқарын нығайту жұмыстары жүруде. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Осы бағыттағы істердің дəлеліндей жуырда тағы бір кеме теңізге түсірілді. Тəуелсіз еліміздің Əскеритеңіз Күштері қатарын жыл сайын жаңа кемелермен толықтырып отыратын Орал қаласындағы «Зенит» кеме жасау зауытында екі жыл бойы құрастырылған жаңа кеме «Орал» деген атаумен аталыпты. Қуаты 5 мың аттың күшіне тең зымырандыартиллериялық кеме озық үлгідегі заманауи қару-жарақтармен жəне навигациялық байланыс құралдарымен жабдықталған.

Баќылау – сапаны арттырады Мейрамбек ШЕРМАҒАНБЕТ,

Қуатты «Орал» кемесі еліміздің əскери теңіз күштері қол жеткізген екінші отандық өнім. Бір қуанарлығы, «Зениттің» кеме жасау тəжірибесі мен қарқыны жылдан-жылға артып келе жатыр деуге болады. Өйткені, өткен жылы пайдалануға берген «Қазақстан» атты тұңғыш зымыранды кемеден биылғы «Орал» кемесі қуаттырақ болып шық ты. Үш жерден орнатылған қару қондыр ғысының екеуі зымыранды, ал үшіншісі артиллериялық қару. Атылған оқ 15 шақырымға дейінгі нысанаға дəл тиеді деп күтілуде. Жəне ұзындығы 42, ені 8 метрді құрайтын «Орал» штурмандық

техникасы жағынан соңғы техникалармен жабдықталған. Қызметтік-жауынгерлік тапсырмаларды атқару үшін оның теңізде 10 тəулік бойы жүретін мүмкіндігі бар. Жаңа кеменің экипаж құрамы іріктеліп алынған 30 офицер мен матростан тұрады. Əскери-теңіз күштерінің қаруланған ең қуатты кемесін басқару шетелде білім алып, оны тəжірибемен ұштай білген Қайрат Шаршанқұловқа жүктелген. – Кеменің құрылысы басталғаннан аяқталғанша экипаж мүшелері басы-қасында болдық. Міне, өзіміз қабылдап алып тұрмыз. Демек, кеме нің құрылысын, оның қандай

қарулармен, навигациялық байланыс құралдарымен жарақталғанын жақсы білеміз. Бұл біздің өз міндетімізді жеңіл жəне сапалы атқаруымыз ға мүмкіндік береді, – дейді «Орал» кемесінің командирі Қ.Шаршанқұлов. «Зенит» зауыты Отанымыздың қауіпсіздігі үшін тағы бір зымыранды кеме құрастыруда. Ол көк теңіз бетінде сап түзеген қазақстандық кемелердің қатарына келер жылы қосылады деп күтілуде. Маңғыстау облысы. –––––––––––––– Суретті түсірген автор.

 Өзгеріс өлшемі – өндіріс

Ќуатты кəсіпорын Қазір Қарағанды аймағы өндірісінде күн сайын бір жаңалық орын алып жатыр деуге болады. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясындағы істердің қарқын алуы осындай өзгерістерді жиілете түсуде. Мəселен, Балқаш қаласындағы «Недра Балқаш» ЖШС-ның гранитті плиталарды өңдей бастауы өңір құрылысшыларына жағымды жай болып отыр.Тектұрмас кенішінің табиғи шикізатынан жасалатын қырлы жəне жиектастар өтімді өнім түріне айналды. Бұған дейін Ресей мен Қытайдан қымбат бағаға сатып алынып келген бұйым енді облыс құрылыс индустриясын қамтамасыз етуге жетеді. Кəсіпорын тынысы кеңеюі арқасында 40-тан астам жергілікті тұрғын жұмыспен қамтылды. Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ал жаңадан іске қосылып жатқан өндірістік нысандар жағынан Теміртау алда келеді. «Жакко Қарағанды» ЖШС сыртқы кəріздерге арналған құбырлар шығаруды жолға қойса, «КМК Профиль» кəсіпорны жайма илек өндіруді бастады. Импорт алмастырушы бұл заттар құрылысшылар қажетін толық өтеуге тиіс. Бұдан екі жыл бұрын жол табаны 1520 мм темірбетон шпалдарын жасауды қолға алған «NORD Пром НС» компаниясы енді екінші желіні жұмыс істету арқылы Жезқазған-Бейнеу темір

жолы құрылысын аталған өніммен толықтай қамтамасыз ету мүмкіндігін кеңейтті. Сондайақ, «AST ETALON CROWN» АҚ сусындарға арналған шыны құтылардың тығынын шығаруды бастап, бір бөлігін Португалияға жөнелтіп те жатыр. Айта кету керек, Индустрияландыру картасы бойынша жолы жандырылған осы жобалардың бəрі экспортқа шығарылатын өнімдерді ұлғайтуға бағытталған. Өндіріспен бірге ауыл шаруашылығы саласында да өнімдерді əртараптандыру ойдағыдай жүргізілу үстінде. Биыл арпа егу 25 мың гектарға арттырылып, 126 мың гектарға жеткізілді. Бұған оның шетелдерге өтімді екені ықпал етті. Мысал

1 миллиард 368 миллион теѕге мґлшеріндегі ќаражат «Ґѕірлерді дамыту» баєдарламасына жўмсалады Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Облыстық мəслихаттың кезекті сессиясында биылғы бюджетті нақтылау мəселесі талқыланып, бірқатар түзетулер енгізілді. Экономика жəне бюджеттік жоспарлау басқармасының міндетін атқарушы Зиядден Молдағанапов халық қалаулыларына республикалық қазынадан қосымша 3 миллиард 668 миллион теңгенің бөлінгенін жеткізді. Оның 49 миллион 426 мыңы «Балапан» бағдарламасы шеңберінде 531 орын ашуға жұмсалмақ. «Өңірлерді дамыту» бағдарламасы бойынша 1 миллиард 368 миллион теңге қарастырылып отыр. Бұл қаржы жылу, кəріз жүйелерін, жолдарды жаңартуға бағытталатын болады. Сондай-ақ «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында 431 миллион теңгенің 7 жобасы мақұлданды. Алда инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды жаңғырту міндеттері тұр. Ал жергілікті бюджеттен үнемделген 616,8 миллион теңге əлеуметтік мəселелерді шешуге бағытталмақ. Сөз ретінде энергия үнемдеу кешенді іс-шараларының 3 жылдық жоспары бекітіліп, 63,5 миллиард теңге бөлінетінін айта кеткен жөн. Солтүстік Қазақстан облысы.

Алєашќы їштік ќатарында Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Үстіміздегі жылдың 1 шілдесіне облыста шағын жəне орта бизнестің белсенді нысандары 36300 болды. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, 21,4 пайызға көп. Оларда жұмыс істейтіндер саны 120 мың адамға артқан. Шағын жəне орта кəсіпкерлік нысандары 158,9 миллиард теңгенің өнімін өндіріпті. Былтырғы осы кезеңге қарағанда, өсім қарқыны 101,0 пайызды құрап отыр. Шағын жəне орта бизнес нысандарының белсенділігі бойынша облыс елімізде Жамбыл облысынан кейінгі екінші орында келеді. «Бизнестің жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруда өңірлер арасында алғашқы үштікке енеді. Ақтөбе облысы.

9

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

үшін Ираннан түскен сұраныс үлкен. Сондықтан өткен көктемде Қарқаралы ауданы диқандары осы дақыл егістігі көлемін 7,8 мың гектардан 50 мың гектарға ұлғайтты. Бұрынғыдай долбарлап емес, экономикалық тиімділігін дəл анықтап, ішкі жəне сыртқы рынокта да сұраныс мөлшерін есептеп , сапалық жағынан кем соқпауын ескеріп шығару бүгінгі күннің басты талабы саналып отыр. Өтімді өнім түрлерін көбейту арқылы аймақты, еліміздің өзге өңірлерін де жеткілікті қамтамасыз ету мəселесін шешу негізгі мақсат болып табылады. ҚАРАҒАНДЫ.

«АТФБанк» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ АКЦИОНЕРЛЕРІНІҢ НАЗАРЫНА! «АТФБанк» акционерлік қоғамы, Алматы қ., 050000, Фурманов к-сі, 100, Қазақстан Республикасы «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңының 51-бабы 6-тармағына жəне Қазақстан Республикасы «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңының 102-бабына сəйкес 2013 жылғы 1 шілдеде болған «АТФБанк» АҚ акционерлерінің кезектен тыс жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелер бойынша дауыс беру нəтижелері мен қабылданған шешімдер туралы хабарлайды. Күн тəртібіндегі бірінші мəселе бойынша дауыс беру қорытындысы: «АТФБанк» АҚ акционерлерінің кезектен тыс жалпы жиналысы күн тəртібінің бекітілуі»: Жиналыстың күн тəртібін бекіту. Қолдағандар 45 159 174 жай акциялар Қарсы жоқ Қалыс қалғандар жоқ Шешім бір ауыздан қабылданды. Күн тəртібіндегі екінші мəселе бойынша дауыс беру қорытындысы: «АТФБанк» АҚ Директорлар кеңесі туралы ереженің жаңа басылымда бекітілуі»: «АТФБанк» АҚ Директорлар кеңесі туралы ережені жаңа басылымда бекіту». Қолдағандар 45 159 174 жай акциялар Қарсы жоқ Қалыс қалғандар жоқ Шешім бір ауыздан қабылданды. Күн тəртібіндегі үшінші мəселе бойынша дауыс беру қорытындысы: «АТФБанк» АҚ жарияланған акциялары санын көбейту туралы». Жарияланған акциялардың жалпы санын - 54 000 000 (елу төрт миллион) дана жай акцияға дейін көбейтіп, жарияланған жай акциялардың санын 7 000 000 (жеті миллион) данаға көбейту. Қолдағандар 45 159 174 жай акциялар Қарсы жоқ Қалыс қалғандар жоқ Шешім Қоғамның дауыс беруші жай акцияларының жалпы санынан айқын көпшілікпен қабылданды. Күн тəртібіндегі төртінші мəселе бойынша дауыс беру қорытындысы: «АТФБанк» АҚ жасалуында мүдделілік бар мəмілелерді бекіту туралы». Жасалуында мүдделілік бар мəмілелерді бекіту Қолдағандар 45 159 174 жай акциялар Қарсы жоқ Қалыс қалғандар жоқ Шешім бір ауыздан қабылданды. Күн тəртібіндегі бесінші мəселе бойынша дауыс беру қорытындысы: «АТФБанк» АҚ-пен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалармен мəмілелерді бекіту туралы». «АТФБанк» АҚ-пен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалармен мəмілелерді бекіту. Қолдағандар 45 159 174 жай акциялар Қарсы жоқ Қалыс қалғандар жоқ Шешім бір ауыздан қабылданды. «АТФБанк» АҚ.

Жалпы кезекті жиналыс өткізу туралы хабарлама (құлақтандыру) «Универсам-100» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) («Универсам-100» ЖШС-ның орналасқан жері: 050008, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Жібек жолы к-сі, 67-үй, серіктестік қатысушыларының кезекті жалпы жиналысын өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды (бұдан əрі – жиналыс). Жиналыс 2013 жылғы 29 шілдеде Алматы уақытымен сағат 12.00-ден бастап мына мекен-жайда өткізіледі: Алматы қ., Жібек жолы к-сі, 67-үй. Жиналысқа қатысушыларды тіркеу 2013 жылғы 29 шілдеде Алматы уақытымен сағат 11.00-ден бастап жиналыс өткізу орнында жүзеге асырылады. Жиналым болмауы жағдайында, қайталама кезекті жалпы жиналыс 2013 жылғы 15 тамызда Алматы уақытымен сағат 12.00-ден бастап мына мекен-жайда өткізіледі: Алматы қ., Жібек жолы к-сі, 67-үй. Қайталама жиналысқа қатысушыларды тіркеу 2013 жылғы 15 тамызда Алматы уақытымен сағат 11.00-ден бастап оны өткізу орнында жүзеге асырылады. «Универсам-100» ЖШС үшін. Жиналыстың күн тəртібі:

1. Серіктестіктің жылдық есептерін, бухгалтерлік баланстарын, пайдалар мен шығындар шотын бекіту, пайдалар мен шығындарды бөлу; 2. Тексеру комиссиясының қорытындысын бекіту; 3. Серіктестік қатысушыларының атқарушы органын, директорын жəне Тексеру комиссиясын (тексерушіні) сайлау; 4. Серіктестік қатысушыларының қосымша салымдар енгізуге байланысты өтініштерінің негізінде серіктестіктің жарғылық капиталын ұлғайту; Серіктестіктің жалғыз қатысушысы атынан жауапкершілігі шектеулі серіктестік нысанында еншілес ұйым құру туралы: • Еншілес ұйымның құрылтайшы шартын жəне жарғысын бекіту. 6. Серіктестіктің жарғылық капиталының ұлғаюына байланысты серіктестіктің жарғысына өзгерістер енгізу туралы. Осыған байланысты, жиналысқа қатысушыларды тіркеу кезінде жиналыста қаралатын мəселелер бойынша жиналысқа қатысуға жəне дауыс беруге олардың құқығын растайтын құжаттарды тапсырулары қажет. Анықтама алу телефоны: +7 (727) 273-21-57.

Қызылорда облысының білім саласындағы бақылау департаментінің директоры.

Облыстың білім беру жүйесіндегі білім сапасының нақты ахуалын анықтау, оған жағымды жəне кері əсер ететін көрсеткіштерге талдау жүргізу мақсатында Қызылорда облысының білім саласын дағы бақылау департаменті тарапынан бірнеше рет білім беру ұйымдарының қызметіне мониторинг жүргізіліп, талдау, сараптау жұмыстарының нəтижесі əкімдіктерге, тиісті атқарушы органдарға берілуде. Бұл талдаулардың қорытындылары жергілікті жер дегі білім беру ұйымдарына барып, нақты жағдайды көріп, жүргізілген жұмыстардың нəтиже сінде жасалған. Мониторинг жұмыстарымен қатар департамент тарапынан облыстың білім беру ұйымдарында Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының, Қазақстан Республикасының жалпыға міндетті білім беру стандартының жəне басқа да білім саласындағы нормативтік-құқықтық актілердің орындалуын бақылау мақсатында мемлекеттік аттестаттау жəне тексеру жұмыстары жүргізілді. Атап айтқанда, департамент жоспарына сəйкес 2012 жылдың мамыр айынан бастап, осы кезеңге дейін облыс бойынша 113 білім беру ұйымдарына мемлекеттік аттестаттау жұмыстары жүргізілді. Аттестаттаудан өтпеген білім беру ұйымдары, басшылары əкімшілік жауапкершілікке тартылды жəне белгіленген мерзім ішінде аттестаттау барысында анықталған кемшіліктері жойылғаннан кейін қайта сынақтан өтті. Сонымен қатар, облыс бойынша 31 жалпы білім беру ұйымына Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының жəне Қазақстан Республикасының «Лицензиялау туралы» Заңының талаптарының орындалуына жоспарлы тексеру жұмыстары жүргізілді. Жоспарлы тексеру қорытындысымен бірқатар мектептерде заңбұзушылықтар анықталып, əкімшілік жауапкершілікке тартылып, лауазымды немесе заңды тұлғаларға əкімшілік айыппұл салынды. Салынған айыппұлдардың барлығы дерлік төленді, жіберілген кемшіліктер қалпына келтірілуде. Білім беру ұйымдары тарапынан жасалған əкімшілік шараларға байланысты келіспеушілік болған жоқ. Мониторинг, мемлекеттік аттестаттау жəне тексеру барысында бірқатар білім беру ұйымдарында Қазақстан Республикасының жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарының, білім беру ұйымдарына қабылдау үлгі ережелерінің, білім беру қызме тіне қойылатын лицензиялық та лаптардың бұзылуы, кейбір педагог қызметкерлердің білікті лі гінің төмен болуы, жекелеген мектептердің материалдықтехникалық базасының төменді гі, оқулықтардың жеткі ліксіздігі, педагогтардың сағат жүкте мелерінің ұсақталуы, жаңа үлгідегі оқу-зертханалық кабинеттер мен компьютерлердің жеткіліксіздігі, оқушылардың оқу үлгірімі нің төмендігі сияқты негізгі кемшіліктер болды. Өткен жылмен салыстырғанда, білім беру ұйымдарының мем лекеттік аттестаттауға дайындығында биыл біршама ілгерілеушілік байқалып отыр. Өйткені, аттестаттаудан өтпеген білім мекемелері былтырға қарағанда азайған. Оған департамент тарапынан жүргізілген бақылау шаралары барысында тексерумен қатар, білім беру ұйымына көрсетілетін əдістемелік-заңнамалық көмектер де əсер етуде. Мемлекеттік аттестаттау, тексеру барысында, оларға тек шара қолдану ғана емес, заң

бұзушылықтардың алдын алу жəне болдырмау мақсатында білім беру ұйымдарының басшыларымен, ұжымдарымен, ата-аналармен кездесулер, əңгімелесулер өткізіліп тұрады. Сонымен қатар, мониторинг жəне бақылау шараларының қорытындысы, анықталған кемшіліктер бойынша жергілікті атқарушы органдарға тұрақты жəне жүйелі түрде анықтамалық-талдау материалдары жолданып отыр. Берілген материалдар бойынша облыс əкімі орынбасарының басшылығымен облыс орталығында, аудандарда əкімдердің қатысуымен жиналыс өткізілді. Департаментпен жергілікті атқарушы органдар арасында тығыз байланыс орнатылған, білім саласындағы өзекті проблемаларды бірігіп шешуде. Олардың назарын аударту арқылы білім беру ұйымдарының материалдықтехникалық базасы нығайтылуда, оған жергілікті бюджеттен қаржы бөлінуде, білім беру пəндерін оқыту да жалпыға міндетті мемлекеттік білім беру стандартына сəйкестендірілуде. Бұған дейін білім саласына мемлекеттік бақылау жүйесі тек жоғары білім беру саласына ғана қатысты болып келсе, мектепке дейінгі, орта жəне кəсіптіктехникалық білім мекемелерінде бұл міндетті жергілікті атқарушы органдар атқарып келді. Алайда, тиісті атқарушы органдардың өздері аймақтарда білім беру ісін ұйымдастыратынын ескерсек, білім сапасын шынайы түрде сырттай бағалау институты өз деңгейінде жұмыс жасамаған.Мемлекеттік аттестаттау жүргізілген барлық білім беру ұйымдары аттестатталған. Сол аудандардағы мектептердің кейбіріне біздің тарапымыздан жоспарлы тексеру шараларын жүргізген кезде кемшіліктердің орын алғанына қарамастан, аттестаттаудан өткізілгені белгілі болды. Сондықтан, бақылау департа ментін құрудағы тиімділіктің бірі, ол білім сапасының нақты көрсеткіштерін анықтауы, облысымыздың білім беру саласының жəне əрбір білім беру ұйымдарының деңгейіне шынайы баға беруі болып табылады. Келесі тиімділігі, ол орталық атқарушы орган мен жергілікті білім беру ұйымдарының арасында тиімді қайта байланыстың қалыптасуына əсер етуі болып отыр. Департамент қызметкерлері білім беру ұйымдарына бақылау шараларын жүргізу барысында білім саласындағы нормативтікқұқықтық актілердің кемшін немесе жетілдіруді қажет ететін тұстарына қатысты педагогтардың ұсыныс-пікірлерін жинақтайды. Ары қарай оған сараптама жасалып, толықтырылып, білім саласындағы орталық атқарушы органға, яғни уəкілетті органға ұсынылады. Бұл білім саласындағы құқықтық актілер, оқу-əдістемелік кешендер, оқулықтар мен бағдарламалар бойынша тиімді əрі жүйелі нормативтік-құқықтық база қалыптастыру, білім беру ұйымдарындағы есептілік пен құжат айналымын реттеу үшін құнды əдіс болып отыр. Қазіргі таңда, білім алушыларға орта арнаулы техникалық жəне кəсіптік білім берудің маңызы артуда.

«Ақсай» республикалық балалар клиникалық ауруханасы» РМҚК əкімшілігі (Банктік деректемелері: БИН 990240005031, ИИК KZ558560000000034117 Алматы қ. «Банк Центр Кредит» АҚ-та, БИК KCJBKZKX, Кбе:16, орналасқан жері: 040918, ҚР, Алматы обл., Қарасай ауд., Тастыбұлақ а.) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 шілдедегі №668 қаулысы негізінде Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК-ға қосылу жолымен өзінің қайта құрылғандығы туралы хабардар етеді (Банктік деректемелері: ИИК KZ 848560000000063180 Алматы қ. «Банк Центр Кредит» АҚ-та, БИК KCJBKZKX, орналасқан жері: 050012, ҚР, Алматы қ., Төле би к-сі, 88).

Ел экономикасы мен өндірісінің дамуында техникалық мамандықтарға, оның ішінде біліктілігі жоғары жұмысшылардың орта буынына қажеттілік артуда. Өкінішке қарай, тиісті мате риал дық-техникалық қоры жоқ, білікті мамандармен қамтылмаған кейбір жеке колледждер заман талабына ілесе алмай отыр. Соған қарамастан, олар білім беру қызметін жүзеге асыруда. Міне, осындай оқу орындарына департамент тарапынан жүргізілген бақылау шаралары нəтижесінде 3 колледж өз қызметтерін тоқтатып, құрылтайшыларының шешімімен жабылды. Департамент тарапынан жүргізілетін бақылау шаралары барысында білім беру ұйымдары мен педагог қызметкерлердің құжаттарын көрумен қатар оқушылардың оқу үлгерімі мен білім сапасына, мектептің оқу-əдістемелік жұмысына толық сараптама жасалып, комиссия мүшелері тарапынан əдістемелік көмектер көрсетіледі. Мемлекеттік бақылау шаралары барысында білім беру ұйымдарына мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарын орындау, оқушыларға қажетті білім беру мазмұнын игерту, сапалы білім мен жан-жақты тəрбие беру, педагог кадрлардың оқытудың жаңа технологияларын меңгеру жəне біліктілігін көтеру, педагогикалық жүктеменің ұсақталмауы, мате риалдық-техникалық базасын нығайту мəселелері талап етілуде. Себебі, мұның барлығы білім сапасын көтеруге əсер ететін көрсеткіштер болып табылады. Департамент өз құзыреттілігіне сəйкес мектептердегі оқу жетістіктерін сырттай бағалау жəне мектеп бітірушілерді ұлттық бірыңғай тестілеуден өткізу шараларына да бақылау жұмыстарын жүргізуде. 2012 жылдан бастап ҰБТ барысын министрлік өкілдері ретінде департамент қызметкерлері заң талаптарын сақтай отырып, тестілеудің ашық əрі шынайы өтуін қамтамасыз етуде. Облыс, қала, аудан əкімдіктері, тиісті атқарушы органдар ҰБТ-ның ұйымдастырылуына, өткізілуіне, тестілеу пункттерінің техникалық жағынан қажетті құрылғылармен қамтылуын талапқа сəйкес өз деңгейінде ұйымдастырғанын атап өту қажет. Мектеп бітірушілер арасында білімнің, өзіне деген сенімнің арқасында ғана жоғары көрсеткіштерге ие болуға болатындығы туралы пікірлер қалыптасып келе жатыр. Бұл жағдай ата-аналар тарапынан да қолдау тауып отыр. Бүгінгі күні республика бойынша білім беру қызметімен айналысу үшін лицензия алу электронды түрде жүргізіледі. Қазіргі таңда департаменттің «Е»лицензиялау порталына білім беру ұйымдарынан 39 өтініш келіп түсті, тиісті заңдылықтарға сəйкес өтініштер қаралып, құжаттары толық болмаған өтініштер кері қайтарылды. Қазіргі таңда еліміздің экономикалық өрлеуі аясында білім беру ұйымдары көптеп салынуда, олардың материалдық-техника лық қорлары нығайтылуда, мұғалімдердің материалдық жағдайы көтерілуде. Яғни, білім беру саласына мемлекет тарапынан көңіл бөлініп, қажеттіліктері мен өзекті мəселелері кезең-кезеңімен шешілуде. Қазір білім саласына, оның ішінде еліміздің болашағына тəрбие беретін, сапалы білім беруді қамтамасыз ететін білім беру ұйымдарының басшыларына, ұстаздарға үлкен жауапкершілік жүктелуде жəне қойылатын талап та күшейтіле бермек. Сондықтан, білім беру ұйымдарының өздеріне жүктелген міндеттерді талапқа сай орындауын бақылау – бүгінгі күннің қажеттілігі. ҚЫЗЫЛОРДА.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. В связи с утерей сертификата ЕНТ серии ВК за №3020425 на имя Еркебұланова Темірлан Нұрланұлы считать недействительным. Утеряный сертификат КТА на имя Сеил Абдулғазы Булатұлы считать нейдействительным.


10

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

«Евразия» Сақтандыру компаниясы» акционерлiк қоғамының 2013 жылғы 30 маусым бойынша Қаржы жағдайы туралы есептемесі (мың теңгемен) Есепті Алдыңғы Баптың атауы кезеңнің жылдың аяғында аяғында АКТИВТЕР Ақшалай қаражат жəне оның баламалары 83 306 104 011 Банктегі қаражат 10 310 904 9 007 355 Сатуға арналған қолда бар қаржылық активтер 348 967 350 228 Өтелгенге дейін ұсталатын инвестициялар 61 089 070 58 841 376 Сақтандыру жəне қайта сақтандыру бойынша дебиторлық 5 298 841 4 321 007 борыш Қайта сақтандыру шарттар резервтеріндегі қайта 3 189 794 2 113 167 сақтандырушылардың бөлігі Корпоративтік кіріс салығы бойынша алдын ала төлеуі 400 498 581 116 Инвестициалық мүлік 597 081 601 365 Негізгі құралдар 398 412 400 997 Материалдық емес активтер 73 768 82 260 Кейінге қалдырылған салық активі 96 297 96 297 Басқа активтер 209 469 159 174 АКТИВТЕРДІҢ ЖИЫНТЫҒЫ 82 096 407 76 658 353 МІНДЕТТЕМЕЛЕР ЖƏНЕ КАПИТАЛ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Сақтандыру жəне Қайта сақтандыру бойынша 1 007 102 1 278 838 кредиторлық берешек Сақтандыру жəне Қайта сақтандыру бойынша резервтер 27 811 112 20 711 504 Басқа кредиторлық берешек 681 762 1 523 022 Болашақ кезеңдердің кірістері 17 543 2 263 Салықтар жəне төлемдер бойынша міндеттемелер 118 678 71 025 МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІҢ ЖИЫНТЫҒЫ 29 636 197 23 586 652 КАПИТАЛ Жарғылық капитал 48 629 160 46 098 000 Резервтік капитал 690 495 2 447 993 Сатуға арналған қайта бағалау құнды қағаздары бар резерві -236 431 -248 359 Тiкелей пайда 3 376 986 4 774 067 КАПИТАЛДЫҢ ЖИЫНТЫҒЫ 52 460 210 53 071 701 МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІҢ ЖƏНЕ КАПИТАЛДЫҢ 82 096 407 76 658 353 ЖИЫНТЫҒЫ Жиынтық табыс туралы есептемесі

Баптың атауы Есептелген сақтандыру сыйақы, брутто Қайта сақтандыруға тапсырылған сақтандыру сыйақылар Еңбексіз табылған сыйақылар бойынша резервтердегi өзгерiс Еңбекпен тапқан сақтандыру ақылары, нетто Таза сақтандыру резервтерiндегi өзгерiсi Сақтандыру қызметі бойынша шығындар Сақтандыру қызметі бойынша шығындар жиынтығы Сақтандыру қызметі бойынша комиссиялық сыйақы Сақтандыру қызметі бойынша кіріс жиынтығы Инвестициялық кіріс Инвестициялық кіріс жиынтығы Өтеуге дейiн алып қалған қаржы активтердi қамтамасыз ету резервтері Таза инвестициялық кіріс жиынтығы Басқа кірістер Кірістер жиынтығы Жалпы жəне əкiмшiлiк шығындар Басқа шығындар Шығындар жиынтығы Салық салуға дейiнгі (шығын ) пайдасы Кіріс салығы бойынша шығындар Кезең ішіндегі пайда (шығын) Басқа кіріс жиынтығы: Сатымдықта бар қаржы активтердi қайта бағалаудың пайдалары (шығындары ) Сатымдықта бар бағалы қағаздардың пайда жəне шығын кезіндегі мерзiмнiң қалған жиынтықтың табыстан қайта бағалауының пайда (шығын ) Реклассификациясы Өтеуге дейінгі алып қалған, ауыстырылған дəрежедегі бағалы қағаздар дисконттың/сыйақының амортизациялық пайда (шығын ) Реклассификациясы Басқа жиынтық табыстың жиынтығы Корпоративтік табыс салығының шегермесiнің, кезеңдегі жиынтық табысы (шығыны ) Акцияға базалық пайда, теңге Басқарма төрағасы Бас бухгалтер

Ағымдағы жылдың басынан бергі кезең үшін (өспелі жиынтығымен) 17 162 987 1 909 471

(мың теңгемен) Өткен жылдың басынан бергі осындай кезең үшін (өспелі жиынтығымен) 18 869 086 5 693 729

5 122 981

5 489 747

10 130 535

7 685 610

900 000 6 289 303 7 189 303

2 525 103 5 203 020 7 728 123

9 170

27 806

2 950 402

-14 707

2 565 217 2 565 217 0

2 764 989 2 764 989 241

2 565 217 85 934 5 601 553 1 900 740 84 009 1 984 749 3 616 804 240 218 3 376 586

2 764 748 132 288 2 882 329 1 496 239 147 114 1 643 353 1 238 976 240 000 998 976

-1 261

56 472

0

-18 597

13 189

16 059

11 928 3 388 514

53 934 1 052 910

71,96

26,13

Уманов Б.Г. Давлетбаева Р.Ж.

Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті республикалық меншіктегі жылжитын жəне жылжымайтын мүлік нысандарын сату жөніндегі электрондық аукцион сауда-саттығын өткізу туралы хабарлайды, 2013 жылғы 30 шілдеде сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін веб-порталдың мемлекеттік мүлік реестрінде өтеді www.gosreestr.kz. ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Ағылшын əдісімен сауда-саттыққа электрондық аукционға республикалық меншіктің келесі нысандары қойылады: 1. Toyota Camry автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 050 VV, Алматы қаласы, Республика алаңы, 4. Баланс ұстаушы – Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Алматы қаласы бойынша ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 415 000 теңге, кепілді жарна – 62 250 теңге. 2. Хундай Н100 автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 027 КС, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189. Баланс ұстаушы – ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Шаруашылық басқармасы ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 540 000 теңге, кепілді жарна – 81 000 теңге. 3. Уаз 396292 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 189 СР, Алматы қаласы, Амангелді даңғылы, 88. Баланс ұстаушы – Республикалық психиатрия, психотерапия жəне наркология ғылыми-практикалық орталығы РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 223 000 теңге, кепілді жарна – 33 450 теңге. 4. Ваз 21213 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 469 CR, Алматы қаласы, Сейфуллин даңғылы, 585. Баланс ұстаушы – Алматы бөлімшелік көліктегі мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 101 000 теңге, кепілді жарна – 15 150 теңге. 5. Ssang Yong Istana автомашинасы, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 788 ЕН, Алматы қаласы, С. Байжанов көшесі, 100/10. Баланс ұстаушы – РДКС Алатау. Бастапқы (алғашқы) баға – 201 000 теңге, кепілді жарна – 30 150 теңге. 6. Газ 2705-242 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 754 CY, Алматы қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 214. Баланс ұстаушы – Зағип жəне нашар көретін азаматтарға арналған республикалық кітапхана РММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 201 000 теңге, кепілді жарна – 30 150 теңге. 7. Газ 322132-224 автомашинасы, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 339 CZ, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 127. Баланс ұстаушы – Кедендік бақылау департаменті ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 162 000 теңге, кепілді жарна – 24 300 теңге. 8. Газ 22171 автомашинасы, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 202 СА, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 127. Баланс ұстаушы – Кедендік бақылау департаменті ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 283 000 теңге, кепілді жарна – 42 450 теңге. 9. Газ 3110 101 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 781 HZ, Алматы қаласы, Əуезов көшесі, 107. Баланс ұстаушы – ЖерҒӨО РМК Алматы аумақтық филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 109 000 теңге, кепілді жарна – 16 350 теңге. 10. Toyota Camry автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі A 762 HZ, Алматы қаласы, Əуезов көшесі, 107. Баланс ұстаушы – ЖерҒӨО РМК Алматы аумақтық филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 162 000 теңге, кепілді жарна – 24 300 теңге. 11. ИЖ 2717 230 автомашинасы, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 791 HZ, Алматы қаласы, Əуезов көшесі, 107. Баланс ұстаушы – ЖерҒӨО РМК Алматы аумақтық филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 210 000 теңге, кепілді жарна – 31 500 теңге. 12. Кавз 3976 автомашинасы, 1993 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі К 176 КР, Алматы қаласы, Бутаков көшесі, 35. Баланс ұстаушы – Дипломатиялық өкілдіктерді күзету жөніндегі полиция полкі ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 143 000 теңге, кепілді жарна – 21 450 теңге. 13. Ваз 2106 автомашинасы, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі К 179 KР, Алматы қаласы, Бутаков көшесі, 35. Баланс ұстаушы – Дипломатиялық өкілдіктерді күзету жөніндегі полиция полкі ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 166 000 теңге, кепілді жарна – 24 900 теңге. 14. Ваз 2106 автомашинасы, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі К 183 КР, Алматы қаласы, Бутаков көшесі, 35. Баланс ұстаушы – Дипломатиялық өкілдіктерді күзету жөніндегі полиция полкі ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 180 000 теңге, кепілді жарна – 27 000 теңге. 15. Ваз 21213 автомашинасы, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі К 190 КР, Алматы қаласы, Бутаков көшесі, 35. Баланс ұстаушы – Дипломатиялық өкілдіктерді күзету жөніндегі полиция полкі ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 222 000 теңге, кепілді жарна – 33 300 теңге. 16. Toyota Carina автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Z 696 RE, Алматы қаласы, Райымбек даңғылы, 193Б. Баланс ұстаушы – ҚР Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 303 000 теңге, кепілді жарна – 45 450 теңге. 17. Уаз 3962 автомашинасы, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 850 ТС, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91. Баланс ұстаушы – РМК ШЖҚ Қазақтың онкология жəне радиология ғылыми-зерттеу институты. Бастапқы (алғашқы) баға – 113 000 теңге, кепілді жарна – 16 950 теңге. 18. Газ 32214 автомашинасы, 1998 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 733 ВХ, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91. Баланс ұстаушы – РМК ШЖҚ Қазақтың онкология жəне радиология ғылыми-зерттеу институты. Бастапқы (алғашқы) баға – 146 000 теңге, кепілді баға – 21 900 теңге. 19. Mitsubishi Galant автомашинасы, 1988 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 903 CC, Алматы қаласы, Радостовец көшесі, 42. Баланс ұстаушы – ҚР Мемлекеттік академиялық би театры РМҚК. Бастапқы баға (алғашқы) баға – 160 000 теңге, кепілді жарна – 24 000 теңге. 20. Ваз 21213 автомашинасы, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 017 ВМ, Алматы қаласы, Көктем-3 ш/а, 22/1. Баланс ұстаушы – ҚР Ə.Қастеев атындағы мемлекеттік музей РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 224 000 теңге, кепілді жарна – 33 600 теңге. 21. Ваз 21213 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 741 DH, Алматы қаласы, Мəметова көшесі, 3. Баланс ұстаушы – Медицина қызметін қадағалау комитеті ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 121 000 теңге, кепілді жарна – 18 150 теңге. 22. Ваз 21213 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 676 FF, Алматы қаласы, Мəметова көшесі, 3. Баланс ұстаушы – Медицина қызметін қадағалау комитеті ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 110 000 теңге, кепілді жарна – 16 500 теңге. 23. Уаз 39094 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 047 СР, Алматы қаласы, Тополевская көшесі, 157в. Баланс ұстаушы – Охотзоопром ӨБ РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 264 000 теңге, кепілді жарна – 39 600 теңге. 24. Уаз 31622-21 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 455 FN, Алматы қаласы, Тополевская көшесі, 157в. Баланс ұстаушы – Охотзоопром ӨБ РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 226 000 теңге, кепілді жарна – 33 900 теңге. 25. Газ-САЗ 3507 автомашинасы, 1990 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 852 ВF, Алматы қаласы, Тополевская көшесі, 157в. Баланс ұстаушы – Охотзоопром ӨБ РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 74 000 теңге, кепілді жарна – 11 100 теңге. 26. Газ 31029 автомашинасы, 1995 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 804 АR, Алматы қаласы, Сүйінбай көшесі, 170а. Баланс ұстаушы – Комета РМК Резерв филиалы.

АУРУДАН АЙЫҒЫП КЕТЕСІЗ Ескіден жеткен сөзге қарағанда, Наполеон Бонапарт Ватерлоо кезіндегі шайқасқа кешігіп келіпті және де геморройының асқынып кетуінен ұрыста әскері жеңіліске ұшырапты... Бұл аурудың сырын жақсы білетіндер оның тигізер зардабын растайды. Осы кеселмен сырқаттанып, қан кеткенде жаныңды қояр жер таппай қиналатының анық. Бұл аурудан қалай құтылуға болады? Дәрігерлер гормоналды құралдарды пайдалануды немесе операция көмегімен түйткілді шешуді ұсынады. Өз кезегінде мұндай іс-шара созылып кетіп, тигізер пайдасы шамалы болып қалуы да мүмкін. Қазіргі кезде бұны шешудің жолы да табылған сияқты. Дәріханаларда геморройды емдейтін тиімді әрі заманауи нұсқа пайда болды. Ол геморройға қарсы ең жаңа табиғи дәрі – ПРОКТОНИС капсуласы мен кремі болып табылады. ПРОКТОНИС капсуласының

құрамындағы Александрий жапырағы сізді іш қатудан құтқар са, ал мия ішектің қабынуын жояды. Ақшешек қан кетуді тоқтатады, ал кориандр іште желдің жиналуына жол бермейді. ПРОКТОНИС капсуласы өзінің бірегей құ рамының арқасында геморроидалды күретамырлардың кеңейіп кетпеуіне кедергі келтіреді. Оны емдік ретінде де, сондай-ақ аурудың алдын алу үшін де пайдалануға болады. Бір мезгілде капсуламен бірге ПРОКТОНИС кремін де қолдануға болады. Бұл дәріні аурудың тікелей

ошағына жағу керек. Оның басты құрауышы – акуланың бауы рынан жасалған сквален. Ол күшті геморроидалды әрекетке ие. ПРОКТОНИС кремі қабынуды басады, дененің қышып дуылдауын кетіріп, жарыққа жан бітіреді, тік ішектегі қысымды жояды. Статистика бойынша әрбір үшінші ересек адам геморройдан зардап шегеді екен. Сондықтан да ПРОКТОНИС әр үйдегі дәрі қобдишасында үнемі болғаны жөн! ГЕМОРРОЙДЫ ЕМДЕУДІҢ ТИІМДІ ӘРІ ЗАМАНАУИ НҰСҚАСЫ – ПРОКТОНИС ПРЕПАРАТЫ (маяк)

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Бастапқы баға – 93 000 теңге, кепілді жарна – 13 950 теңге. 27. Ваз 21213, 1998 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 390 СР, Алматы қаласы, Сүйінбай көшесі, 170а. Баланс ұстаушы – Комета РМК Резерв филиалы. Бастапқы баға – 85 000 теңге, кепілді жарна – 12 750 теңге. 28. Ваз 21213, 1998 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 724 ВА, Алматы қаласы, Сүйінбай көшесі, 170а. Баланс ұстаушы – Комета РМК Резерв филиалы. Бастапқы баға – 72 000 теңге, кепілді жарна – 10 800 теңге. 29. Ваз 21213, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 388 VP, Алматы қаласы, Мақатаев көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Мемлекеттік инспекция комитеті Алматы қаласы бойынша аумақтық инспекциясы ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 105 000 теңге, кепілді жарна – 15 750 теңге. 30. Toyota Hiace автомашинасы, 1995 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 803 AR, Алматы қаласы, Бекхожин көшесі, 5. Баланс ұстаушы – ҚР туберкулез мəселелерінің ұлттық орталығы РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 411 387 теңге, кепілді жарна – 61 708,1 теңге. 31. Газ 3110 411, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 272 СР, Алматы қаласы, Бекхожин көшесі, 5. Баланс ұстаушы – ҚР туберкулез мəселелерінің ұлттық орталығы РМҚК. Бастапқы (алғашқы) баға – 178 000 теңге, кепілді жарна – 26 700 теңге. Голланд əдісімен сауда-саттыққа электрондық аукционға республикалық меншіктің келесі объектілері қойылады: 1. Daimler Benz 220 автомашинасы, 1994 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 417 ЕТ, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 66. Баланс ұстаушы – Алматы қалалық сотының кеңсесі. Бастапқы баға – 1 390 000 теңге, ең төменгі баға – 153 092 теңге, алғашқы баға – 278 000 теңге, кепілді жарна – 41 700 теңге. 2. Ваз 21060 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 695 КР, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 66. Баланс ұстаушы - Алматы қалалық сотының кеңсесі. Бастапқы баға – 860 000 теңге, ең төменгі баға – 94 100 теңге, алғашқы баға – 172 000 теңге, кепілді жарна – 25 800 теңге. 3. Ваз 2106 автомашинасы, 2005 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 439 КР, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 66. Баланс ұстаушы – Алматы қалалық сотының кеңсесі. Бастапқы баға – 1 380 000 теңге, ең төменгі баға – 150 998 теңге, алғашқы баға – 276 000 теңге, кепілді жарна – 41 400 теңге. 4. Ford Focus автомашинасы, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 030 РА, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189. Баланс ұстаушы – ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Шаруашылық басқармасы ММ. Бастапқы баға – 2 670 000 теңге, ең төменгі баға – 292 149 теңге, алғашқы баға – 534 000 теңге, кепілді жарна – 80 100 теңге. 5. Ford Focus, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 027 РА, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189. Баланс ұстаушы – ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Шаруашылық басқармасы ММ. Бастапқы баға – 2 670 000 теңге, ең төменгі баға – 292 149 теңге, алғашқы баға – 534 000 теңге, кепілді жарна – 80 100 теңге. 6. Ford Focus, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 023 РА, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189. Баланс ұстаушы – ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Шаруашылық басқармасы ММ. Бастапқы баға – 2 670 000 теңге, ең төменгі баға – 292 149 теңге, алғашқы баға – 534 000 теңге, кепілді жарна – 80 100 теңге. 7. Ford Focus, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 018 РА, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189. Баланс ұстаушы - ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Шаруашылық басқармасы ММ. Бастапқы баға – 2 670 000 теңге, ең төменгі баға – 292 149 теңге, алғашқы баға – 534 000 теңге, кепілді жарна – 80 100 теңге. 8. Hyundai Gentennial Gl, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 026 RА, Алматы қаласы, Райымбек даңғылы, 193б. Баланс ұстаушы – ҚР Сыртқы істер министрлігінің Шаруашылық басқармасы РМК. Бастапқы баға – 4 120 000 теңге, ең төменгі баға – 450 806 теңге, алғашқы баға – 824 000 теңге, кепілді жарна – 123 600 теңге. 9. Volkswagen Kombi, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Z 371 DA, Алматы қаласы, Райымбек даңғылы, 193б. Баланс ұстаушы – ҚР Сыртқы істер министрлігінің Шаруашылық басқармасы РМК. Бастапқы баға – 3 990 000 теңге, ең төменгі баға – 436 582 теңге, алғашқы баға – 798 000 теңге, кепілді жарна – 119 700 теңге. 10. Газ 3110-104, 2000 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 005 АЕ, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 14. Баланс ұстаушы – ҚР Ұлттық кітапханасы ММ. Бастапқы баға – 890 000 теңге, ең төменгі баға – 97 383 теңге, алғашқы баға – 178 000 теңге, кепілді жарна – 26 700 теңге. 11. Уаз 39629, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 031 FK, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 117в. Баланс ұстаушы – Сот медицинасы орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 1 120 000 теңге, ең төменгі баға – 122 549 теңге, алғашқы баға – 224 000 теңге, кепілді жарна – 33 600 теңге. 12. Ваз 21213, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 381 FL, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 117в. Баланс ұстаушы – Сот медицинасы орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 1 900 000 теңге, ең төменгі баға – 207 896 теңге, алғашқы баға – 380 000 теңге, кепілді жарна – 57 000 теңге. 13. Ваз 21213, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 392 FL, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 117в. Баланс ұстаушы – Сот медицинасы орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 1 055 000 теңге, ең төменгі баға – 115 437 теңге, алғашқы баға – 211 000 теңге, кепілді жарна – 31 650 теңге. 14. Ваз 21213 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 387 FL, Алматы қаласы, Қазыбек би көшесі, 117в. Баланс ұстаушы – Сот медицинасы орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 2 110 000 теңге, ең төменгі баға – 230 874 теңге, алғашқы баға – 422 000 теңге, кепілді жарна – 63 300 теңге. 15. Газ 3302316, 2001 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 316 СВ, Алматы қаласы, Красногор көшесі, 53. Баланс ұстаушы – ҚМ КБК Кинологиялық орталығы ММ. Бастапқы баға – 2 350 000 теңге, ең төменгі баға – 257 135 теңге, алғашқы баға – 470 000 теңге, кепілді жарна – 70 500 теңге. 16. Уаз 31514. 1996 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 051 КР, Алматы қаласы, Шепетков көшесі, 11. Баланс ұстаушы - ҚР ІІМ Сұңқар арнайы мақсаттағы жасағы ММ. Бастапқы баға – 1 730 000 теңге, ең төменгі баға – 189 295 теңге, алғашқы баға – 346 000 теңге, кепілді жарна – 51 900 теңге. 17. Ваз 21061, 1992 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 671 КР, Алматы қаласы, Шепетков көшесі, 11. Баланс ұстаушы – ҚР ІІМ Сұңқар арнайы мақсаттағы жасағы ММ. Бастапқы баға – 655 000 тенге, ең төменгі баға – 71 669 теңге, алғашқы баға – 131 000 теңге, кепілді жарна – 19 650 теңге. 18. Газ 31105-120, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 719 СК, Алматы қаласы, Əл-Фараби даңғылы, 146. Баланс ұстаушы – Балалар хирургиясы жəне педиатрия ғылыми орталығы РМК. Бастапқы баға – 1 515 000 теңге, ең төменгі баға – 165 770 теңге, алғашқы баға – 303 000 теңге, кепілді жарна – 45 450 теңге. 19. Hyundai H 100, 1996 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 550 ВК, Алматы қаласы, Əл-Фараби даңғылы, 146. Баланс ұстаушы – Балалар хирургиясы жəне педиатрия ғылыми орталығы РМК. Бастапқы баға – 1 170 000 теңге, ең төменгі баға – 128 020 теңге, алғашқы баға – 234 000 теңге, кепілді жарна – 35 100 теңге. 20. Тойота Хай Экс автомашинасы, 1995 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 993 АU, Алматы қаласы, Əл-Фараби даңғылы, 146. Баланс ұстаушы – Балалар хирургиясы жəне педиатрия ғылыми орталығы РМК. Бастапқы баға – 2 570 000 теңге, ең төменгі баға – 281 207 теңге, алғашқы баға – 514 000 теңге, кепілді баға – 77 100 теңге.

Сырқатыңыздан айыққыңыз келсе – ПРОКТОНИС-ті пайдаланыңыз!

Дәріханалардан сұраңыз!

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз.

СГР RU № 77.99.11.003.Е.001093.09.10 от 20.09.2010г. СГР RU № 77.99.32.001.Е.040660.09.11 от 29.09.2011г.

21. Зил Ммз 4502, 1985 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 443 NB, Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 36д. Баланс ұстаушы – Ботаника жəне фитоинтродукциясының институты РМК. Бастапқы баға – 525 000 теңге, ең төменгі баға – 57 445 теңге, алғашқы баға – 105 000 теңге, кепілді жарна – 15 750 теңге. 22. Газ 3110 00 автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі, А 717 CR, Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 36д. Баланс ұстаушы – Ботаника жəне фитоинтродукциясының институты РМК. Бастапқы баға – 535 000 теңге, ең төменгі баға – 58 539 теңге, алғашқы баға – 107 000 теңге, кепілді жарна – 16 050 теңге. 23 Toyota Corolla автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 442 СР. Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 36д. Баланс ұстаушы – Ботаника жəне фитоинтродукциясының институты РМК. Бастапқы баға – 2 060 000 теңге, ең төменгі баға – 225 403 теңге, алғашқы баға – 412 000 теңге, кепілді баға – 61 800 теңге. 24. Toyota Camry автомашинасы, 1996 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 086 ВР, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 2 838 015 теңге, ең төменгі баға – 310 533 теңге, алғашқы баға – 567 603 теңге, кепілді жарна – 85 141 теңге. 25. Reno Symbol автомашинасы, 2005 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 730 НX, Алматы қ., Республика алаңы, 4. Баланс ұстаушы – Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттіктің Алматы қаласы бойынша ММ. Бастапқы баға – 2 000 315 теңге, ең төменгі баға 104 686 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 400 063 теңге), кепілді жарна – 60 010 теңге. 26. Ваз 21093 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 749 СЕ, Алматы қаласы, Майлин көшесі, 234. Баланс ұстаушы – ІІМ Кинологиялық орталығы ММ. Бастапқы баға – 2 766 670 теңге, ең төменгі баға – 144 793 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 553 334 теңге), кепілді жарна – 83 000 теңге. 27. Ваз 2106 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 485 СЕ, Алматы қаласы, Жібек жолы к-сі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 1 712 085 теңге, ең төменгі баға – 89 602 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 342 417 теңге), кепілді жарна – 51 363 теңге. 28. Ваз 21074 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 619 CL, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 1 334 700 теңге, ең төменгі баға – 69 851 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 266 940 теңге), кепілді жарна – 40 041 теңге. 29. Ваз 21099-20 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мем нөмірі А 006 ВК, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 2 259 915 теңге, ең төменгі баға – 118 272 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 451 983 теңге), кепілді жарна – 67 798 теңге. 30. Ваз 21099 автомашинасы, 2004 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 525 СХ, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 2 792 510 теңге, ең төменгі баға – 146 145 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 558 502 теңге), кепілді жарна – 83 776 теңге. 31. Газ 3110 автомашинасы, 2001 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 630 СА, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 1 663 180 теңге, ең төменгі баға – 87 042 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 332 636 теңге), кепілді жарна – 49 896 теңге. 32. Ваз 21099 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 515 CL, Алматы қаласы, Жібек жолы көшесі, 15. Баланс ұстаушы – Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы) ММ. Бастапқы баға – 2 859 035 теңге, ең төменгі баға – 149 627 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 571 807 теңге), кепілді жарна – 85 772 теңге. 33. Паз 3205-110 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 751 DK, Алматы қаласы, Дарын-1ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 4 099 835 теңге, ең төменгі баға – 214 564 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 819 967 теңге), кепілді жарна – 122 996 теңге. 34. Паз 3205-110 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 750 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 3 730 080 теңге, ең төменгі баға – 195 213 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 746 016 теңге), кепілді жарна – 111 903 теңге. 35. Toyota Hiase 100 автомашинасы, 1995 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 733 DK, г. Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 2 856 030 теңге, ең төменгі баға – 149 470 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 571 206 теңге), кепілді жарна – 85 681 теңге. 36. Газ 3302 автомашинасы,1997 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 732 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 2 574 120 теңге, ең төменгі баға – 134 716 теңге (нысанның алғашқы бағасы 514 824 теңге), кепілді жарна – 77 224 теңге. 37. Toyota Hi Ace автомашинасы, 1995 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 725 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 3 783 855 теңге, ең төменгі баға – 198 027 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 756 771 теңге), кепілді жарна – 113 516 теңге. 38. Hyundai My County автомашинасы, 1998 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 723 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а,47 үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 5 041 115 теңге, ең төменгі баға – 263 826 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 1 008 223 теңге), кепілді жарна – 151 234 теңге. 39. Man Si 232 автомашинасы, 1996 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 722 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 5 903 755 теңге, ең төменгі баға – 308 972 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 1 180 751 теңге), кепілді жарна – 177 113 теңге. 40. Hyundai H 100 автомашинасы, 1996 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 726 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 2 868 240 теңге, ең

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, 010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, анықтама үшін телефон: 8 (7172) 74-32-45, мынадай бос мемлекеттік лауазымға конкурс жариялайды: Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медицина техникасын сараптау ұлттық орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорнының директорына, 050004, Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, 63 мекенжайында орналасқан. Конкурсқа қатысушылар мынадай біліктілік талаптарына сай келуі керек: 1) жоғары медициналық білімінің болуы; 2) «əлеуметтік гигиена жəне денсаулық сақтауды ұйымдастыру» маман сертификаты болуы; 3) ғылыми дəрежесінің болуы; 4) басшы қызметте істеген жұмыс тəжірибесі кемінде 5 жыл болуы; 5) денсаулық сақтау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді білу; 6) мамандықтары бойынша біліктілікті арттыру сертификатының болуы. Конкурсқа қатысу үшін мынадай құжаттарды ұсыну қажет: 1) конкурсқа қатысуы жөніндегі өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндеме; 3) еркін түрде жазылған өмірбаян; 4) белгіленген тəртіппен бекітілген білім туралы құжаттың көшірмесі; 5) белгіленген тəртіппен бекітілген еңбек кітапшасының көшірмесі; 6) денсаулығы туралы анықтама; 7) жеке куəлігінің көшірмесі. Сондай-ақ, саланы дамытуға қатысты қосымша ақпаратты ұсынуға болады (10 беттен аспайтын). Конкурсқа қатысу туралы өтініш пен өтінішке қоса берілетін құжаттарды қабылдау хабарландыру жарияланған күннен бастап 30 күнтізбелік күн өткенге дейін жүргізіледі.

төменгі баға – 150 109 теңге (нысанның алғашқы бағасы – 573 648 теңге), кепілді жарна – 86 048 теңге. 41. Паз 3205-110 автомашинасы, 2002 жылы шығарылған, мем. нөмірі А 752 DK, Алматы қаласы, Дарын-1 ш/а, 47-үй. Баланс ұстаушы – «Бөбек» ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығы РМҚК. Бастапқы баға – 3 429 930 теңге, ең төменгі баға – 179 505 теңге, (нысанның алғашқы бағасы – 685 986 теңге), кепілді жарна – 102 898 теңге. 42. Уаз 39099 автомашинасы, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі А 506 СR, Алматы қаласы, Əуезов көшесі, 107. Баланс ұстаушы – ҚР Жер ресурстарын басқару агенттігінің жер кадастры ғылыми-өндірістік орталығы шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорынның Алматы қалалық филиалы. Бастапқы баға – 1 619 000 теңге, ең төменгі баға – 129 142 теңге, (нысанның ең алғашқы бағасы – 323 800 теңге), кепілді жарна – 48 570 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукцион өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: БИН – 120340013492, ИИК – KZ 250705012170180006 ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИК ККМFKZ2A, мекеме коды – 2170180, бенефициар коды – 11, КНП – 171 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-нің жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондайақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарығының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың баржоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукционға бір сағат қалғанда аукциондық залға кіреді, ЭЦП мен аукциондық нөмірімен. Электрондық аукцион хабарламадағы көрсеткен уақытта басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электронды аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы саудасаттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электронды аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электронды хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 134, 206-бөлме. Сатушыға электрондық аукционнан ұтып алушылар керекті сұратылған нотариалды расталған құжаттарды тапсыру қажет. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(727) 313-07-85 телефоны жəне сайты арқылы білуге болады: www.gosreestr.kz.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының аппараты Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің төрағасы Қайрат Қайырбекұлы Лама Шарифке ағасы Бақыт ҚАЙЫРБЕКҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің кеңесшісі – Қазақстан Республикасы Президентінің жеке телеоператоры Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің ұжымы агенттік төрағасы Қайрат Қайырбекұлы Лама Шарифке жəне туған-туысқандарына бауырлары Бақыт ҚАЙЫРБЕКҰЛЫНЫҢ дүниеден озуына байланысты ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы ҚР ҰҒА академигі, Математика жəне математикалық модельдеу институтының зертхана меңгерушісі Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаевқа əкесі Серқұл ЖҰМАДІЛДАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС басшылығы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің төрағасы Əнуар Серқұлұлы Жұмаділдаевқа орны толмас ауыр қазаға душар болуына ƏКЕСІНІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 15 шілде Сағат 17.00-ге дейін профилактика 17.00 17.30 17.50 18.05 18.10 18.50 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50

Астанаға 15 жыл. «Менің Қазақстаным!». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Еңбек түбі – зейнет». «Бапкер». Телехикая. «Қазақтың қолөнері». «Қылмыс пен жаза». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Айналайын». Телехикая.

Сейсенбі, 16 шілде 7.00 9.00 9.30 9.45 10.20 10.40 11.25 12.15 12.30 12.45 13.05 13.55

16.00 16.50 17.00 17.35 17.55 18.15 18.55 19.00 19.30

22.25 23.30 00.05 00.25 02.00 02.15 02.50 03.05

«Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Кеңсе». Кино. «Өзекжарды». «Бапкер». Телехикая. «Кітапхана». Аңдатпа, əнұран.

Сағат 17.00-ге дейін профилактика 17.00 17.15 17.55 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 20.50 21.00 21.30 22.20 23.00

Жаңалықтар. «Жасыл алаң жампоз-дары». Деректі фильм. Профессионал. Жаңалықтар. «Агент Z». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Профессионал. Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Футбол.

23.30 00.00

Жаңалықтар «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 01.00 Жаңалықтар. 01.30 «Жасыл алаң». Деректі фильм. 02.00- Жаңалықтар. 03.00

Сағат 17.00-ге дейін профилактика 17.00 17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 23.00 23.05

Жаңалықтар. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-2». Телесериал. «Пончик Люся». Телесериал. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Пуля-дура. Агент и сокровище нации». Кино.

20.30 21.05 21.50 22.25 23.10 23.45 01.20 01.50 02.30 02.45 03.05 03.35

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Қайта оянған махаббат». Телехикая. 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Біз». Ток-шоу. 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 11.15 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.10 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 13.40 Арнайы «Хабар». Сағат 14.00-ден 16.00-ге дейін профилактика 16.00 Футбол. 16.45 «Халықтық сарапшы». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі фильм. 17.55 «Профессионал». 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Агент Z». Телехикая. 19.10 «Біз». Ток-шоу. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Бюро расследований». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.00 Жаңалықтар. 23.30 «Уран дауылы». Деректі фильм. 00.20 Жаңалықтар. 00.50 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 02.00- Жаңалықтар. 04.00

6.00 6.35 7.00 10.00 10.05 10.15 11.15 12.10

17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 23.00 23.05

02.05

«Отражение». Телесериал. «Маруся».

«Таңшолпан». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Қазақстанның жиырма кереметі». «Айтуға оңай...». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. Мультфильм. Жаңалықтар «Sport.kz». «Алаң» ток шоуы. Аңдатпа. Сағат 14.00-ден 16.00-ге дейін профилактика «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. «Санжар мен Қайсар». Балалар телехикаясы. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Бапкер». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». «Тарих толқынында». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Айналайын». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Кеңсе». Кино. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Бапкер». Телехикая. «Өзекжарды». «Қылмыс пен жаза». «Қылқалам». Аңдатпа, əнұран.

7.00

16.00 16.20

00.10

11

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

00.10 02.05 02.15

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Личные обстоятельства». Телесериал. «Проспект Бразилии». Телесериал. Сағат 14.00-ден 16.00-ге дейін профилактика Жаңалықтар. «Грязная работа». Телесериал. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-2». Телесериал. «Пончик Люся». Телесериал. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Пуля-дура. Агент и сокровище нации». Кино. «Отражение». Телесериал. «Сапа бақылауда». «Маруся».

Сəрсенбі, 17 шілде 7.00 9.00 9.30 9.45 10.20 10.40 11.25 12.15 12.30 12.45 13.10 13.35 13.45 14.45 15.15 15.25 15.55 16.45 16.55 17.30 17.50 18.10 18.50 19.10 19.30 20.30 21.00 21.05 21.50 22.25 23.10 23.45 01.20 01.50 02.30 02.45 03.05

«Таңшолпан». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Қазақстанның жиырма кереметі». «Айтуға оңай...». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. Жаңалықтар. «Иман айнасы». «Ұлттық өнім». «Ғажайыпстанға саяхат». «Кешір мені». Телехикая. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. Мультфильм. Астанаға 15 жыл. «Бірегей тəлімгер». Деректі фильм. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телесериал. «Достар қаласы». Мульттоптама. «Санжар мен Қайсар». Балалар телехикаясы. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Бапкер». Телехикая. «Өнер шежіресі». «Елорда». «Сүйген жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Еңбек түбі – зейнет». «Айтуға оңай…». «Айналайын». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Кеңсе». Кино. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Бапкер». Телехикая. «Өзекжарды». «Елорда». Аңдатпа, əнұран.

Бейсенбі, 18 шілде 7.00 9.00 9.30 9.45 10.20 10.40 11.25 12.15 12.30 12.45 13.35 13.50 14.50 15.25 15.55 16.50 17.00 17.30 17.50 18.10 18.50 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.25 23.10 23.45 01.50 02.20 03.00 03.15 03.40

«Таңшолпан». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Қазақстанның жиырма кереметі». «Айтуға оңай...». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. Жаңалықтар. «Толағай». Отбасылар сайысы. «Ғажайыпстанға саяхат». «Сүйген жүрек». Телехикая. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Бірегей бапкер». Деректі фильм. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. «Санжар мен Қайсар». Балалар телехикаясы. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Бапкер». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». «Жаңа Қазақстан-2050». «Сүйген жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Айналайын». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. Астанаға 15 жыл. «Ұйқыдағы ару». Балет. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Бапкер». Телехикая. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050». Аңдатпа. Əнұран.

7.00 9.00 9.30 9.45 10.20 10.40 11.25 12.15 12.30 12.45 13.20 13.35 14.00 14.55 15.25 15.55 16.50 17.00 17.30 17.45 17.50 18.05 18.20 18.45 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.15 22.30 23.15 23.50 01.55 02.25 02.45 03.00 03.30

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 09.10 «Қайта оянған махаббат». Телехикая. 10.00 Жаңалықтар. 10.10 «Біз». Ток-шоу. 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 11.15 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 14.00 Жаңалықтар. 14.15 «Уран дауылы». Деректі фильм. 15.00 «Секреты в раю». Кино. 16.00 «Бармысың, бауырым?». 16.40 «Халықтық сарапшы». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі фильм. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Агент Z». Телехикая. 19.10 «Біз». Ток-шоу. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Патриот». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 00.50 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 02.00- Жаңалықтар. 04.00

6.00 6.35 7.00 10.00 10.05 10.15 11.15 12.10 14.00 15.00 15.30 16.30 17.25 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 23.00 23.05 00.10 02.05 02.15

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Личные обстоятельства». Телесериал. «Проспект Бразилии». Телесериал. «Кеш жарық, Қазақстан!». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Грязная работа». Телесериал. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-2». Телесериал. «Пончик Люся». Телесериал. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Пуля-дура. Агент и сокровище нации». Кино. «Выхожу тебя искать-2». Телесериал. «Сапа бақылауда». «Маруся».

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Қайта оянған махаббат». Телехикая. 10.00 Жаңалықтар 10.10 «Біз». Ток-шоу. 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 11.15 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 13.35 «Патриот». 14.00 Жаңалықтар. 14.15 «Уран дауылы». Деректі фильм. 15.10 «Секреты в раю». Кино. 16.05 «Азық-түлік мəселесі». 16.30 «Ұлт саулығы». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Жаңа қоғам». 17.30 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі фильм. 17.55 Профессионал. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Агент Z». Телехикая. 19.15 «Біз». Ток-шоу. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Бюро расследований». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 00.50 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 02.00- Жаңалықтар. 04.00

«Таңшолпан». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Айналайын». Телехикая. «Қазақстанның жиырма кереметі». «Айтуға оңай...» «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Ғажайыпстанға саяхат». «Келбет». «Сүйген жүрек». Телехикая. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. Астанаға 15 жыл. «Бірегей іскер». Деректі фильм. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Достар қаласы». Мульттоптама. «Санжар мен Қайсар». Балалар телехикаясы. Жаңалықтар. «Еңбек түбі – зейнет». «Өзекжарды». «Тағылым». «Жиһанкез». Телесаяхат. «Ұлттық өнім». «Иман айнасы». «Сүйген жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Елорда». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Гол 2: Ақиқатқа айналған арман». Кино. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Өзекжарды». «Иман айнасы». «Ғасырлар пернесі». Аңдатпа, əнұран.

7.00

6.00 6.35 7.00 10.00 10.05 10.15 11.15 12.10 14.00 15.00 15.30 16.30 17.25 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 23.00 23.05 00.10 02.05 02.15

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Личные обстоятельства». Телесериал. «Проспект Бразилии». Телесериал. «Модный приговор». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Грязная работа». Телесериал. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-2». Телесериал. «Маша и медведь». Кино. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Пуля-дура. Агент и сокровище нации». Кино. «Выхожу тебя искать-2». Телесериал. «Сапа бақылауда». «Маруся».

Сенбі, 20 шілде

Жұма, 19 шілде

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. 9.00 Жаңалықтар. 9.10 «Қайта оянған махаббат». Телехикая. 10.00 Жаңалықтар. 10.15 «Біз». Ток-шоу. 11.00 Жаңалықтар. 11.10 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 11.15 «След». Телесериал. 12.00 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 13.00 Жаңалықтар. 13.15 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 13.35 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі сериал. 14.00 Жаңалықтар. 14.15 «Уран дауылы». Деректі фильм. 15.10 «Секреты в раю». Кино. 16.10 «Дела армейские». 16.40 «Ас-арқау». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 Вектор развития. 17.25 «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі фильм. 17.55 Профессионал. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Ғашық жүрек». Телехикая. 19.10 «Біз». Ток-шоу. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 Арнайы «Хабар». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Сулейман Великолепный». Телесериал. 22.20 «След». Телесериал. 23.00 Жаңалықтар. 23.30 «Уран дауылы». Деректі фильм. 00.20 Жаңалықтар. 00.50 «Ең қауіпті алпыс жыртқыш». Деректі фильм. 02.00- Жаңалықтар. 04.00

6.00 6.35 7.00 10.00 10.05 10.15 11.15 13.05 14.00 15.00 15.30 17.25 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 23.00 23.05 01.00 02.00 02.10

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Десятое королевство». «Я подаю на развод». «Модный приговор». Жаңалықтар. «Комната потерянных игрушек». Кино. «Күт мені». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-2». Телесериал. «Маша и медведь». Кино. «Таңғажайыптар алаңы». Жаңалықтар. Ауа райы. «Мир Кормана». Кино. «Адам жəне заң». «Сапа бақылауда». «Маруся».

7.00

8.35 9.10 10.00 11.35 12.05 12.50 14.15 15.20 15.25 15.50 16.20 16.50 17.05 17.30 17.50 19.35 20.05 20.30 21.05 23.05 23.35 00.00 02.30 03.00 04.25

7.00 9.10 9.55 10.00 10.10 10.30 11.00 11.10 11.40 12.00 12.30

13.00 13.10 14.00 14.15 16.00 17.00 17.15 18.00 18.15 19.30 20.00 20.30 21.00 21.30 23.30 02.0003.20

6.00 7.00 7.45 8.00 9.00 9.10 9.50 11.30 11.55 12.00 12.50 16.10 17.55 22.00 23.00 23.05 00.45 02.35 03.20

Жексенбі, 21 шілде

«Барып қайт, балам, ауылға!». Композитор Темірəлі Бақтыгереевтің шығармашылық кеші. Мультфильмдер. «Умизуми командасы». Мультхикая. «Айгөлек». Балалар байқауы. «Жиһанкез». Телесаяхат. «Телқоңыр». «Құтқарушы». Телехикая. «Елім менің». «Еңбек түбі – береке». Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Тарих толқынында». «Дауа». «Тағылым». «Жан жылуы». Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жарқын бейне». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Сағыныш». Гүлнұр Оразымбетованың əн кеші. Жаңалықтар. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «2012». Кино. Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Құтқарушы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

7.00

«Қалықтаған қарлығаштар». Балаларға базарлық. Мультфильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Халықтық сарапшы». «Ұлт саулығы». Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Азық-түлік мəселесі». «Контуры на карте». «Хайуанаттар бағындағы кішкентайлар». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Арабияның тұмса табиғаты». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Астана кештері». «Кватро» тобы. Қазақ ұлттық өнер университетінің концерті. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Любовь зла». Кино. «Соратники Президента». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Менің жерім». Жаңалықтар. «Красные огни». Кино. «Зұлымдық мекені-2». Кино. «Абай – Тоғжан». Спектакль.

9.55

«Маруся». «Плюс бесконечность». Телесериал. «Смешарики. Новые приключения». Мультхикая. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Татым». «Снег на голову». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Чудо». Кино. «КВН». «Лекарство для бабушки». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Сегодня вечером». «Комиссар Монтальбано». Кино. «Маруся». «Понять. Простить».

9.00 9.10 10.00 10.30 11.20 11.50 12.25 12.50 14.15 15.00 15.30 17.05 17.30 17.50 19.35 22.10 23.00 00.15 01.00 01.25 02.10 03.30

7.00 8.10

10.00 10.30 11.00 11.15 11.40 12.10 12.30 14.45

15.30 16.30 18.20 19.10 20.00 20.15 21.00 21.15 23.00 01.0003.00

6.00 6.30 7.10 7.45 8.00 9.00 9.10 10.10 10.55 11.55 12.00 12.30 13.15

15.00 19.00 20.00 21.00 23.30 01.15 02.05 02.50 03.35

«Сағыныш». Гүлнұр Оразымбетованың əн кеші. Мультфильмдер. «Умизуми командасы». Мультхикая. «Ас мəзірі». «Толағай». Отбасылар сайысы. «Ақсауыт». «Сыр-сұхбат». «Жаңа Қазақстан-2050». «Құтқарушы». Телехикая. «Көкпар». Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Айгөлек». Балалар байқауы. «Арнайы репортаж». «Өнер шежіресі». «Келін». Телехикая. «Өнер қырандары». Пародия кеші. «Алаң». Ток-шоу. «Жансебіл». Кино. «Телқоңыр». Велоспорт. «Тур де Франс – 2013» күнделігі. «Көкпар». «Құтқарушы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

«Қиял қанатында». Балаларға базарлық. «Дүйсенбіден дүйсенбіге дейін». Кино. «Балаларға өмір сыйлаңыз». «Айбын». «Жасыл алаң жампоздары». Деректі сериал. «Халықтық сарапшы». «Менің жерім». «Дела армейские». «Ас-арқау». «Вокзал для двоих». Кино. «Хайуанаттар бағындағы кішкентайлар». Деректі сериал. «ТВ Бинго». «Книга легенд: Таинственный лес». Кино. «Сағыныш». Концерт. «Как рождается планета». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Счасливое число Слевина». Кино. «Біржан-Сара». Опера. «Қашқын қалыңдық». Кино.

«Понять. Простить». «Плюс бесконечность». Телесериал. «Сайра, сүйікті сырнай!». «Смешарики. Пинкод». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Мошенники». Ауа райы. «Сваты у плиты». «Ханым». Бағдарлама. «Библиотекарь-2: возвращение в копи царя Соломона». Кино. «Санта Лючия». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Аналитика». «КВН». «Вышка». «Мошенники». «Маруся». «Плюс бесконечность». Телесериал. «Понять. Простить».

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Царнаевќа сот процесі басталды АҚШ-тың Бостон қаласында үстіміздегі жылдың 15 сəуірінде болған марафон кезінде лаңкестік жасады деп айып тағылған Джохар Царнаевқа қатысты сот процесі басталды. Еске сала кететін болсақ, лаңкестік жарылыс кезінде 3 адам қаза тауып, 250 адам жараланған болатын. Царнаевқа АҚШ заңының 30 пункті бойынша айып тағылып отыр. Оның көбі өлім жазасын талап етеді. Бірақ Царнаев өзіне тағылған айыптың бірін де мойындаған жоқ. Қауіпсіздік үшін Царнаев сот залына процесс басталудан екі сағат бұрын ғана əкелінген. Бұған дейін сот процесі айыпталушының адвокаттарының өтінішімен екі рет кейінге қалдырылған болатын.

Ауєанстан əлі де тыншымай тўр Кеше Ауғанстанның оңтүстігіндегі Гильменд провинциясында лаңкестік əрекет жасалып, соның салдарынан бес адам мерт болды жəне бірнеше адам жараланды. Жарылғыш заттар жол жиегіне екі бөлек етіп қойылған екен. Оның біріншісі жолмен көлік өтіп бара жатқанда, екіншісі ауған полициясы көмекке келген кезде жарылған. Мерт болғандардың 3-уі бейбіт тұрғын, ал 2-уі полиция қызметкері. Террористік əрекеттің жауапкершілігін əлі ешкім мойнына алған жоқ.

Əшкере етілген тыѕшылыќ Қазір Латын Америкасы елдері өздерінде құрып қойылған шпиондық жүйелерге байланысты АҚШ əкімшілігінен түсінік талап етуде. Əсіресе, Венесуэланың дауысы қатты шығып, елдің мұнай саласына жасаған тыңшылық əрекеттері үшін АҚШ-ты қатты айыптауда. Бұдан бұрын бұл ел ОББ бұрынғы қызметкері Эдвард Сноуденге саяси баспана беретіндігін де мəлімдеген болатын. Латын Америкасының басқа елдері АҚШ-тың шпиондық əрекеттерін Монтевидеода (Уругвай) болатын саммитте талқылау қажеттігін көлденең тартып отыр. Қарсылық жасаушылар қатарына АҚШ-тың осы құрлықтағы ең жақын əріптесі Колумбия да қосылды. АҚШтың осындағы елшісі тыңшылық əрекеттердің есірткі трафигі мен терроризмге қарсы күрес үшін жасалғанын айтып ақталуда.

Ќысќа ќайырып айтќанда:  Моңғолияда екінші рет сайланған президент Цахиагийн Элбэгдоржды ұлықтау шарасы өтті. Ол осы елдегі демократиялық партияның өкілі болып табылады.  Еуроодақ Латвияны 2014 жылы өз қатарына алатындығы туралы шешім қабылдады. Сонымен, бұл мемлекет еуроаймақ қатарындағы 18-ші ел атанбақ.  Ресейдің Бас прокуратурасы əскердегі сыбайлас жемқорлық көлемі 4,4 млрд. рубльді қылғытуға жеткенін жариялады. Бұл былтырғы жылдан 5,5 есе артық екен.  Қырғызстанның экономика министрлігінің есебіне қарағанда, елдегі кедейшіліктің үлесі 38 пайызға жетіп, 2 млн.-нан артық адамды қамтыған.  Грекияның Крит аралының жағалауында заңсыз иммигранттарды əкеле жатқан шағын кеме апатқа ұшырады. Уақытында жеткен құтқару қызметі олардың 142-сін құтқарып үлгерген. Ал қаншасы мерт болғандығы туралы дерек жоқ.

Толассыз жаѕбыр туындатќан тасќын Соңғы кезге дейін Қытайдың кейбір аймақтарында қатты нөсер толастамай тұр. Кеше Дуцзяньянь провинциясында жаңбыр суының молдығынан көшкін болып, 11 үй қирады. Соның салдарынан бірнеше адам қаза тауып, 21 адам əзірге ізтүзсіз жоғалғандар қатарын толықтырып отыр. Табиғат апатының жалпы аумағы біраз жерді қамтыған. Қазір əскерилер мен құтқару қызметтері 400-ге жуық тұрғынды қауіпсіз жерлерге көшірді. Сондай-ақ, осында жүрген саяхатшыларды да құтқару жұмыстары жалғасуда.

Ќанішерлер əділ жазасын алды Мьянмада (бұрынғы Бирма) үстіміздегі жылдың 21 наурызында мұсылман мектебіне шабуыл жасаған жеті буддиске сот процесі аяқталып, қанішерлер үштен он бес жыл аралығындағы жазаға кесілді. Олар темір кесінділері, шынжырлармен қаруланып, мұсылман мектеп-интернатына шабуыл жасап, ондаған оқушы мен мұғалімді өлтірген еді. Осы шабуыл екі конфессияның арасындағы қанды қырғынға ұласып, осы күнге дейін екі жақтан 250-ден артық адам мерт болған.

Еруліге ќарулы деген осы болар Ресей мен Украина арасында кезекті экономикалық тартыс басталғандай. Оны əдеттегідей Ресейдің мемлекеттік санитарлық дəрігері Геннадий Онищенко жариялады. Бұл жолы ол Украинаның кондитерлік бұйымдарының сапасына шүйлікті. Соның ішінде ол украиналық «Рошен» компаниясының тауарлары сапасыз екендігін жариялады. Мұның арты экономикалық санкцияға ұласатыны белгілі. Мəселенің мəнісіне үңілетін болсақ, осының алдында Украина импорттық автомобильдердің баж салығын арттырғаны Мəскеудің қытығына тиген болатын. Мына іс еруліге қарулы екені сөзсіз. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

 Атамекен

Желден жїйрік жануар...

Ќазаќ тілін интернет їйретеді Елордадағы Журналистер үйінде баспасөз мəслихаты өтті. Онда ҚР Тұңғыш Президенті қорының өкілі Серік Бұлхайыров, «Samsung Elektronics Kazakhstan and Central Asia» компаниясының президенті Сын Сик Чой, Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Тіл комитеті төрағасының орынбасары Шерубай Құрманбайұлы жəне Мемлекеттік тілді дамыту қорының директоры Азат Шəуеевтің қатысуымен «Qazaqshaonline» интернет порталын əзірлеу барысы туралы əңгіме қозғалды. «Порталды жасауға белгілі ғалымдарды тартып отырмыз. Тіл мамандары қазақша үйренем деушілерді қызықтыратын түрлі жобалар жасап жатыр. Олар алдымен тілдерді оқытудың халықаралық жəне отандық істəжірибесінің тиімді тұстарын зерттеп, сараптап алды», – деген Мемлекеттік тілді дамыту қорының директоры Азат Шəуеев бүгінгі таңда интернет желісінде тегін онлайн курсының жоқ екендігін, осы олқылықтың орнын «Qazaqsha-online» толтыратынын жəне аталмыш портал осы жылдың соңына қарай іске қосылатынын атап өтті. Бұл жобаға «Samsung Elektronics Kazakhstan and Central Asia» компаниясы демеушілік жасап отырған көрінеді. Мемлекеттік тілді онлайн режимде оқыту қажеттілігінің өзі оған деген сұраныстың күннен-күнге артып келе жатқандығын көрсетеді. Бұл жүйе тіл үйренушілерге өз уақытын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді», деді Шерубай Құрманбайұлы жиын барысында. Баспасөз мəслихаты аяқталған соң «Мемлекеттік тілді дамыту» қоры мен «Samsung Elektronics Kazakhstan and Central Asia» компаниясы өза ра ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойды. «Егемен-ақпарат».

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Суреттерді түсірген Берсінбек СƏРСЕНОВ.

 Көкейкесті Қазақ қашан жаппай кітап оқуға кіріскен еді? Ол – өткен ғасырда, яғни кеңестік дəуірде басталған үдеріс. Өткеннің бəріне топырақ шашу, тек жаман жағын көрсету тарихқа қиянат болады. Иə, қазақ кеңестік дəуірде жаппай сауатты ұлтқа айналып, кітапты, əсіресе, əдеби, тарихи кітаптарды, ғылымитанымдық кітаптарды құныға оқыды. Кітапты көп оқитын елдердің қатарында болды. Өйткені, кітап көп шығып жатты жəне арзан болды. Əр ауылда кітапхана, аудан орталықтарында кітап дүкендері болды. Кеңестік Қазақстанда 1,5 мың кітап дүкені жұмыс істепті. Қазақ тіліндегі кітаптар республиканың ең шалғай ауылдарына дейін жететін. «Жұлдыз» жəне «Жалын» журналдары ай сайын шығатын жəне олар қалың оқырманға арналған кітаптар сияқты еді. Əсіресе, ауыл қазағы оларды қолдан-қолға ауыстырып қызыға оқитын, əр санын асыға күтетін. Бұл – дау туғызбас шындық. Көзбен көрген ақиқат. Қазір қазақ ұлты, əсіресе, жастар кітап оқудан алшақтап барады дегенде біз сол

Балаѕыз кітап оќи ма? кеңестік дəуірдегі кітап оқу деңгейін жəне кітап оқу мəдениетін еске аламыз жəне салыстырамыз. Кітапханалар саны өтпелі кезеңде едəуір қысқарды. Дегенмен, жоғары оқу орындарының кітапханаларын қосқанда елімізде 12 мыңнан артық кітапхана бар екен. Несін жасырамыз, соңғы жылдары баспа түріндегі кітап оқуға деген қызығушылық күрт төмендеді. Бұқаралық ақпарат құралдарында бұл мəселе өткір талқылануда, оның себеп-салдарлары қарастырылуда. Біздің білуімізше, мұның бір себебі, баспалардан шығатын қазақ кітаптарының аздығы. Əртүрлі тақырыпта жазылған, бірақ аз таралыммен шығатын қазақ кітаптары көпшілік оқырманға жетпейді. Қазір жүздеген мың данамен жарық көретін мектеп оқулықтары болмаса, кітаптардың көпшілігі 500 əрі кетсе 2 мың данамен шектеледі. Баспалар да оқырмандарға қарап жұмыс істеді. Мəселен, біздің Мемлекет тарихы институты 2012

жылдың аяғында мемлекеттік тапсырыспен Əлімхан Ермеков пен Жұмабек Тəшенов туралы кітаптар шығарды. Таралымы – 2 мың дана. Бұл – теңізге тамған бір тамшы. Елімізде 140-қа таяу жоғары оқу орыны, 8 мыңнан астам мектеп бар. Кітап таралымы 2 мың дана. Шыққан кітап қайсысына жетеді? Келесі бір себеп, қазақ кітаптары Ресейден қаптап келіп жатқан өнімдердің қалтарысында қалып, бəсекеге төтеп бере алмауда. Кез келген кітап дүкенін былай қойып, газет-журнал сататын дүңгіршектер орыс жəне шетел тіліндегі кітаптарға толып тұратынын қайтерсің. Оның үстіне өзге тілдегі кітаптардың бағасы арзандау, таралымы мол. Біздің елде ресейлік кітаптар неге көп сатылады? Себебі, сұраныс бар. Кітап өтпесе əкелмейді ғой. Орыс халқының үлесі елімізде 28 пайыз, 70 пайызға таяған қазақтар да орыс тіліндегі кітаптарды оқитыны белгілі. Неге бұлай деуге болмайды. Оқығаны жөн. Бірақ ұлттық

құндылықты да көзден таса етпеуіміз керек қой. Мамандардың айтуынша, мектеп оқушылары, жоғары оқу орнының студенттері, мемлекеттік қызметкерлер қажеттің бəрін қолма-қол интернеттен алатыны белгілі. Олар кітап дүкенінен, кітапханадан кітаптар іздеп, уақыт кетіргілері келмейді. Əдеби кітаптардың электрондық нұсқалары да интернетте пайда бола бастады. Мəселен, Ұлттық академиялық кітапхана қызметкерлерінің деректеріне қарағанда, 12 мың əдеби, ғылыми, басқа да кітаптардың электронды нұсқалары жасалған. Олардың айтуынша, кез келген автор өзінің кітабының электронды нұсқасын осы кітапханаға тегін ұсынса, оқырмандар ол электронды кітаптарды тегін оқи алады. Қазір жетілген жаңа технологиялар нəтижесінде «дыбыстық кітаптар» да шыға бастады. Енді жастарды кітап оқуға қалай қызықтыру керек деген сұраққа жауап беріп көрелік.

 Даңқ дəстүрі

Жеѕістіѕ 70 жылдыєы да жаќын Ақтөбе облыстық ардагерлер кеңесінің үшінші пленумы болып, онда Ұлы Жеңістің 70 жылдығына дайындық мəселелері қаралып, талқыланды. Облыстық кеңестің кезекті пленумында баяндама жасаған облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Кеңес Бірманов мерейлі мерекеге дайындықтың басталып кеткеніне тоқтала келіп, ардагерлерге қатысты мəселелердің өңірде қалай шешіліп жатқанынан да хабардар етті. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Алдағы мақсат Елбасы Н.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалып тасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын басшылыққа ала отырып, жергілікті атқарушы

органдармен бірлесіп, Ұлы Жеңістің 70 жылдығына байланысты кешенді бағдарламаларды алдын ала дайындап, оны жүзеге асыру болып табылады. – 1418 күнге созылған сұрапыл соғыста қазақстандықтардың, оның ішінде қазақ халқының айрықша отаншылдық қасиеті танылды. Қан-қасап қырғынға

122 423 ақтөбелік қатысып, соның 36 192-сі елге оралмаған. 35 Кеңес Одағының Батыры, 9 «Даңқ» орденінің толық иегері шыққан біздің өңірдің батырлар мекені аталуының мəні мен реті бар. «Батырдың өмірі қысқа, даңқы ұзақ» дегендей, олардың ерлік істері бүгінгі жəне келешек ұрпаққа патриоттықтың, ерліктің ерен үлгісі болып қала береді. Сондықтан олардың ерлік ісі мəңгі өлмейді, əрқашан мақтанышпен еске алынады. Ұлы Отан соғысындағы жеңістің қаншалықты қиындықпен келгенін жас ұрпақ жадында жаңғырту үшін Ұлы Жеңістің 70 жылдығына тиянақты дайындалуымыз керек, күнделікті өмірде

соғыс ардагерлеріне, жеңісті жақындатуға үлкен үлес қосқан тыл еңбеккерлеріне барынша əлеуметтік қолдау көрсетуіміз керек, – деді К.Бірманов. Пленумда Шалқар аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы Оразбай Əділбаев, тағы басқа лары шығып сөйлеп, Ұлы Жеңістің 70 жылдығын лайықты қарсы алуға дайындық туралы ойларын ортаға салды, ұсыныспікірлерін білдірді. Пленум жұмысына «Ардалерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасы Өмірзақ Озғанбаев қатысып, сөз сөйледі. Ақтөбе облысы.

 Мəселенің мəнісі

«D» аралындаєы жўмысшылар ереуілі Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы ең ірі кеніш – «Қашағандағы» «D» аралында қазақстандық жұмысшылар наразылық ереуіліне шықты. Бұл туралы газет тілшісіне Атырау облыстық прокуратурасының ресми өкілі Аслан Нұрғалиев мəлім етті. Белгілі болғанындай, наразылық ереуіліне британдық «CAPE Industrial Services» компаниясының 200-ге жуық жұмысшысы қатысқан. Аджип ҚКО мердігерлерінің бірінен саналатын бұл компания «Қашағанның» жасанды аралдарында құрылыс жұмыстарын атқарған. Қазір

мұндағы жұмыс ауқымы аяқталды. Соған орай жұмысшылардың қысқартылатындығы белгілі болып отыр. Осы ретте «CAPE Industrial Services» басшыларының заңға қайшы əрекеті жұмысшылардың наразылық ереуілін өткізуіне себеп болған. Компания əуелі жұмыстың аяқталуына орай жұмысшылардың қысқартылатынын ресми түрде хабарлаған. Бірақ кейіннен олардан жұмыстан өз еркімен босату жөнінде арыз жазуды талап еткен. Мұндай жағдайда компания жұмыстан босаған жұмысшыларға заңға сəйкес төлемақыны төлемейді. Сөйтіп өз қалауымен жұмыстан босатылған жұмысшылар компаниядан тиісті төлемақы төлеуді талап ету құқығынан айырылады. Осыны білген жұмысшылар екі күн бойы

жұмысқа шықпай, компания басшыларымен, жергілікті биліктің жəне құқық қорғау органдарының өкілдерімен кездесуді сұраған. Алдыңғы күні «Қашағандағы» «D» аралында наразылық танытқан жұмысшылармен кездесуге облыс əкімінің бірінші орынбасары Ғ.Дүйсембаев, облыс прокурорының орынбасары С.Шалабаев барды. «Жұмыстан қысқаратындарға жұмысшыларға заң шеңберінде төлемақы төленетіндігі түсіндірілді. Қазір олар өз міндеттерін атқаруға кірісті. Жұмысшылардың арызына сəйкес компанияның жұмысына тексеру жүргізіледі», деді облыстық прокуратураның ресми өкілі А.Нұрғалиев. Атырау облысы.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Дүйсен СЕЙІТҚАЛИ, Мемлекет тарихы институтының ғылыми қызметкері.

 Спорт

Бокс: бізге бўйырєаны бесінші орын ба? Қазіргі күндері Қазан қаласында өтіп жатқан Универсиада аясындағы бокс турнирінде біздің былғары қолғап шеберлері қазақстандықтар қоржынына 2 күміс, 2 қола медаль қосты. Бізге күміс медальдарды Рустам Рустамов (56 кг) пен Жан Кособуцкий (+91 кг) алып берсе, қола медальға Ержан Жомарт (49 кг) пен Нұрдəулет Жарманов (75 кг) қол жеткіздірді. Бірден айта кету керек, бұл турнирге Ресей, Украина жəне Өзбекстан бірінші құрамдарымен келді. Бар болғаны 7 салмақта ғана боксшы əкелген моңғолдар да қазіргі таңдағы мықты шеберлерін осында іріктеп жібергенге ұқсайды. Бұлардан бөлек, Əзербайжан мен Оңтүстік Корея елдерінің жасақтары да толық құрамдарында өнер көрсетті. Осының өзі олардың сайысқа қаншалықты мəн бергенін байқатады. Негізінен екінші құрам саналған боксшыларымен сынға түскен Қазақстан командасы да толық құрамда алаңға шықты. Осыған орай турнирдегі басты бəйгелер үшін талас та жоғарыдағы құрамалар арасында өтті. Соған қарамастан, біз өз командамыздан

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

Бұл істі балабақшадан бастау керек. Əрине, бұл – жаңалық емес, бұрыннан бар дəстүр. Тек мəн берсек болғаны. Ал бастауыш мектепте (1-4 сыныптарда) кітап оқу дағдысы негізінен қалыптасқан. Соны үзіп алмай жалғастыра алсақ, қане. Балаларды кітап оқуға тартатын əлемде жақсы тəжірибелер бар. Солардың бірі «Бір қала – бір кітап» акциясы. Бұл шара кезінде қала тұрғындары бір айда бір жақсы кітапты оқып шығады екен. Кейбір шетелдерде жоғары лауазымды басшылар мектеп оқушыларымен кездескенде жас кезінде оқыған кітаптарынан үзінділер айтып, соған көңіл аударуды өтінеді екен. Мұны өнегелі іс десе болар. Біздің шенеуніктердің көпшілігі білім ұяларына барғанда «Мектептерің жылы ма? Оқуларың жақсы ма?» деген бір-екі ауыз құрғақ сөзден аса алмай жатады. Қалай десек те, кітаптың жөні бөлек. Ең бастысы – ой-санаңды өсіреді. Жақсыға үйретіп, жаманнан жирентеді. Бала денсаулығына да зиянсыз. Ендеше, рухани құндылықты ұрпақтың бойына дарытып, ойына қондыра алсақ ұтылмас едік.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

бұдан да жоғары нəтиже күтіп едік. Еліміздің екі мəрте чемпионы Жан Кособуцкий ресейлік Магомед Омаровпен өткізген соңғы жекпеже гін де аяншақтап қалғандай көрінді. Оған қарағанда Рустам Рустамовтың ұрысы жақсы əсер қалдырды. Ол əлемнің 2007 жылғы чемпионы, 2009 жылғы күміс жүлдегері ресейлік Сергей Водопьяновпен тең дəрежеде шайқасты. Біздерден 1/8 финалдық іріктеуден Алексей Се вос тьянов (91 кг), Бақытжан Қожабеков (69 кг), Олжас Сəттібаев (52 кг), Алмат Серімов (81 кг) өте алмады. Ал ширек финалдық шайқастар Ғани Жайлауов (60 кг) пен Айдар Əмірзақовтың бағын байлады. Жартылай финалда Ержан Жомарт (49 кг) пен Нұрдəулет Жарманов (75 кг) жолдан шықты. Қорытындыда командалық бірінші орынға 6 алтын, 2 күміс медальмен Ресей құрамасы шықса, екінші орынға 2 алтын, 1 қола медалі бар Украина командасы орналасты. Үшінші орынға 1 алтын, 4 күміс жəне 3 қола медальді Өзбекстан жасағы қоныс тепсе, төртінші орынды 1 алтын 4 қола медальға қол жеткізген Моңғолия ұжымы алды. Қазақстан құрамасы бесінші орынға тұрақтады. Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 11 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №100 ek


13

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 30 қараша

№1519

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы салық қызметі органдарының мемлекеттік қызмет стандарттарын бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 121, 126, 143, 148, 153, 157-нөмірлерде). 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

Алматы облысы бойынша салық департаменті – өкілдік Атырау облысы бойынша салық департаменті Шығыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Жамбыл облысы бойынша салық департаменті Батыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Қарағанды облысы бойынша салық департаменті Қостанай облысы бойынша салық департаменті Қызылорда облысы бойынша салық департаменті Маңғыстау бойынша салық департаменті Павлодар облысы бойынша салық департаменті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Алматы қаласы бойынша салық департаменті Астана қаласы бойынша салық департаменті

Алматы қ., Мира –Шевченко к-сі, 67а Атырау қ., Азаттық даң., 94 А Өскемен қ., Пермитин к-сі, 27 Тараз қ, Төле би даң., 36 Орал қаласы, Некрасов к-сі, 30/1 Қарағанды қ., Чкалов к-сі, 3 Қостанай қ., Майлин к-сі, 2 Қызылорда қ., Абай даң., 64 Г Ақтау қ., 4 ш.а., 12 Павлодар қ., Ленин к-сі, 57 Петропавл қ., Сүтішев к-сі, 56а Шымкент қ., Б. Момышұлы көшесі, 27 Алматы қ., Абылайхан даң., 93/95 Астана қ. Республика даң., 52

www.taxalmaty.kz

8 (7272) 72-78-99 № 41 кабинет

8 (7272) 72-71-27 8 (7272) 72-72-53

www.taxatyrau.kz

8 (7122) 45-15-77 № 50 кабинет 8 (7232) 24-06-02 № 101 кабинет

8 (7122) 45-15-71

8 (7262) 45-25-61 8 (7262) 45-71-43 № 203 кабинет 8 (7112) 50-39-23 № 100 кабинет

8 (7262) 45-71-16 8 (7262) 56-85-39

www.nalog. karaganda.kz

8 (7212) 41-09-48 № 104 кабинет

8 (7212) 41-29-28 8 (7212) 50-39-72

www.taxkostanay.kz

8 (7142) 53-54-05 № 103 кабинет 8 (7242) 23-51-71 № 215 кабинет

8 (7142) 53-72-14 8 (7142) 53-74-24 8 (7242) 23-70-42 8 (7242) 23-88-42

8 (7292) 33-66-77 № 1 кабинет 8 (7182) 53-57-56 № 102 кабинет 8 (7152) 46-66-09 № 102 кабинет

8 (7292) 33-66-78 8 (7292) 30-24-44 8 (7182) 32-27-51 8 (7182) 53-54-08 8 (7152) 46-73-32 8 (7152) 50-00-79

8(7252) 23-29-01 № 201 кабинет

8 (7252) 23-27-02 8 (7252) 23-27-03

www.salykvko.gov. kz www.taxtaraz.kz www.taxwest.kz

www.salyksko.kz www.naloguko. shym.kz www.nd.kz www.astananalog.kz

8 (7272) 67-15-61 № 316 кабинет 8 (7172) 77-31-83 № 501 кабинет

8 (7232) 70-10-52 8 (7232) 24-91-51

8 (7112) 51-38-20 8 (7112) 50-75-19

8 (7272) 72-35-01 8 (7272) 67-69-88 8 (7172) 77-32-02 8 (7172) 77-32-69

«Этил спиртін техникалық мақсаттарда немесе алкогольдік емес өнімдерді өндіру кезінде пайдаланатын ұйымдардың оны акциз төлей отырып сатып алуына рұқсат беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша Кесте. Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң мəнi Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерi

Көрсеткiштiң нормативтiк мəнi

1. Уақтылылығы 1.1. Құжат тапсырылған сəттен бастап белгiленген мерзiмде қызмет көрсету жағдайларының %-ы (үлесi) 2. Сапасы 2.1. Қызмет көрсету процесінің сапасына қанағаттанған алушылардың % -ы (үлесi) 3. Қолжетiмдiлiк 3.1. Қызмет көрсету сапасына жəне оны ұсыну тəртiбi туралы ақпаратқа қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 3.2. Ақпаратқа электрондық форматта қол жеткiзуге болатын қызметтер %-ы (үлесi) 4. Шағымдану процесі 4.1. Шағымданудың қолданыстағы тəртiбiне қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi)

Көрсеткiштiң кейінгі жылғы нысаналы мəнi

Көрсеткiштiң есептi жылдағы ағымдағы мəнi

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1519 қаулысымен бекiтiлген «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне көтерме саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне көтерме саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызметін облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бойынша салық департаменттерінде (бұдан əрі – салық департаменті) немесе осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша халыққа қызмет көрсету орталықтарында (бұдан əрі – ХҚО), сондай-ақ алушыда электрондық цифрлық қолтаңбасы (бұдан əрі – ЭЦҚ) болу шартымен «электрондық үкімет» www.е.gov.kz веб-порталы немесе «Е-лицензиялау» www.еlicense.kz вебпорталы (бұдан əрі – портал) арқылы Қазақстан Республикасының салық органдары көрсетеді. 2. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нысаны: ішінара автоматтандырылған. 3. Мемлекеттік қызмет «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 20-бабы 1-тармағының 21) тармақшасына жəне 471-бабына, «Лицензиялау туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабына, «Этил спирті мен алкоголь өнімінің өндірілуін жəне айналымын мемлекеттік реттеу туралы» 1999 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 3-бабы 3-тармағының 1) тармақшасына, «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 29-бабына жəне «Лицензиялаудың кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 маусымдағы № 753 қаулысына сəйкес көрсетіледі. 4. Мемлекеттік қызмет туралы ақпарат: 1) Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің интернет-ресурсында (электрондық мекенжайы: www.salyk.kz «Салықтық қызмет көрсету» бөлімі); 2) ХҚО интернет-ресурсында (электрондық мекенжайы: www.con.gov.kz); 3) порталда; 4) салық департаментінің, ХҚО стенділерінде орналастырылады. Мемлекеттік қызмет туралы ақпаратты call-орталығының (1414) телефоны арқылы да берілуі мүмкін. 5. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі: 1) салық департаментінде немесе ХҚО-да – электрондық құжат нысанында алкогольді өнімді сақтауға жəне көтерме сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру не уəкілетті тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы салық департаментінің уəжделген жауабы; 2) порталда – электрондық құжат нысанында алкогольді өнімді сақтауға жəне көтерме сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру не уəкілетті тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы салық департаментінің уəжделген жауабы болып табылады. 6. Мемлекеттік қызмет жеке тұлғаларға жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – алушы) көрсетіледі. 7. Салық департаментінде, ХҚО-да немесе порталда мемлекеттiк қызмет көрсету мерзімдері: 1) лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша (бұдан əрі – лицензия) беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 15 жұмыс күні ішінде; лицензияны қайта ресімдеу – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 10 жұмыс күні ішінде; лицензияның телнұсқасын беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 2 жұмыс күні ішінде; алушы тапсырған құжаттардың толықтығын тексеру, тапсырылған құжаттардың толық болмау фактісі белгіленген жағдайда алушының құжаттарын одан əрі қараудан бас тарту туралы уəжделген жазбаша жауап беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 2 жұмыс күні ішінде; 2) мемлекеттік қызметті алғанға дейін кезек күтудің ең ұзақ рұқсат етілген уақыты – 20 минуттан аспайды; 3) алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды. 8. Мемлекеттік қызмет ақылы түрде көрсетіледі. Лицензия (лицензияның телнұсқасын) беру (қайта ресімдеу) кезінде қызметтің осы түрлерімен айналысу құқығына Салық кодексінің 471-бабына сəйкес лицензиялық алым алынады. Лицензиялық алымды төлеу қолма-қол жəне қолма-қол емес нысанда екінші деңгейдегі банктер жəне банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік қызметті алуға алушының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық өтініші портал арқылы берілген жағдайда төлем «электрондық үкімет» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асырылады. 9. Жұмыс кестесі: 1) салық департаменті – еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, күн сайын дүйсенбіден бастап жұмаға дейін қоса алғанда, белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ге дейін. Мемлекеттік қызметті алу үшін алдын ала жазылу талап етілмейді, жеделдетілген қызмет көрсету көзделмеген; 2) ХҚО – мемлекеттік қызмет көрсетуі күн сайын дүйсенбіден бастап сенбіні қоса алғанда, демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, еңбек заңнамасына сай белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес үзіліссіз сағат 9.00-ден 20.00-ге дейін жүзеге асырылады. Қабылдау алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз «электрондық» кезек тəртібімен жүзеге асырылады. 3) портал – тəулік бойы. 10. Мемлекеттік қызмет: 1) дене мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін жағдайлар, толтырылған бланкілердің үлгісі бар ақпараттық стенділер орналасқан күтуге жəне қажетті құжаттарды дайындауға қолайлы жағдайлары бар күту орны көзделген салық департаментінде немесе ХҚО-да көрсетіледі. Құқық тəртібін сақтау үшін ғимаратта тəулік бойы күзет орындары жəне өртке қарсы сигнализация жəне басқа да қауіпсіздік шаралары бар. 2) порталда – алушының «жеке кабинетінде» беріледі. 2. Мемлекеттiк қызмет көрсету тəртiбi 11. Мемлекеттік қызмет көрсетуді алу үшін алушы уəкілетті органға немесе ХҚО-ға: 1) лицензия алу үшін - осы стандартқа 2 жəне 3-қосымшаларға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) лицензияға қосымша, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – еркін нысандағы өтінішті; 3) заңды тұлға лицензия алу үшін – жарғының көшірмесін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 4) заңды тұлға лицензия алу үшін – алушының заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркелгені туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 5) жеке тұлға лицензия алу үшін – алушының жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін; 6) дара кəсіпкер лицензия алу үшін – алушының дара кəсіпкер ретінде мемлекеттік тіркелгені туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 7) лицензия алу үшін – алушының салық органында есепке тұрғаны туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 8) лицензия жəне лицензияға қосымшаны алу үшін – біліктілік талаптарына сəйкес құжаттар мен мəліметтерді; 9) лицензияны қайта ресімдеу, лицензияға қосымшаны алу үшін –лицензияның көшірмесін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 10) лицензия, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – «электрондық үкiметтiң» төлем шлюзi арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, жекелеген қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн бюджетке лицензиялық алымның төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi; лицензиясы бар қызмет түрі шеңберінде лицензияға қосымшаны алу үшін талап етілмейді. Осы тармақтың бiрiншi бөлiгiнiң 3), 4), 5), 6) жəне 7) тармақшаларында көзделген құжаттарды ұсыну олардағы ақпаратты мемлекеттiк ақпараттық жүйелерден жəне (немесе) мəлiметтер нысанынан алу мүмкiн болған жағдайда, талап етiлмейдi. «Электрондық үкiмет» веб-порталы немесе халыққа ХҚО-ғы арқылы құжаттарды беру кезiнде құжаттар электрондық нысанда берiледi. ХҚО-да заңды тұлғаның жарғысы, лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша, бюджетке лицензиялық алым төлеу туралы құжат, мəліметтер нысаны ХҚО қызметкерінің ЭЦҚ-мен куəландырылған құжаттардың электрондық көшірмелері нысанындағы электрондық сұрау салуға тіркеледі. Құжаттарды қабылдау кезінде уəкілетті органның немесе ХҚО қызметкері түпнұсқаларды құжаттардың көшірмелерімен жəне уəкілетті адамдардың ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден портал немесе ХҚО ақпараттық жүйесі арқылы берілген мəліметтермен түпнұсқалығын салыстырып тексереді, содан соң түпнұсқаларды алушыға қайтарады. Порталға жүгінген кезде: 1) лицензия, лицензияға қосымша, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – алушының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтініші; 2) лицензия, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін бюджетке лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы төленгенін растайтын ақпарат жібереді; лицензиясы бар қызмет түрі шеңберінде лицензияға қосымшаны алу үшін талап етілмейді; электрондық сауалға тіркелетін сканерленген түрдегі көшірмелер: 3) заңды тұлға лицензия алу үшін – заңды тұлғаның жарғысы; 4) заңды тұлға лицензия алу үшін – алушының заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куəлігі; 5) жеке тұлға лицензия алу үшін – алушының жеке басын куəландыратын құжат; 6) дара кəсіпкер лицензия алу үшін - алушының дара кəсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куəлігі; 7) лицензия алу үшін – алушының салық органында есепке тұрғаны туралы куəлігі; 8) лицензия, лицензияға қосымша – электрондық нысан түріндегі біліктілік талаптарға сəйкес мəліметтер мен құжаттар; 9) лицензияға қосымшаны алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – лицензия туралы мəліметтер (порталда болған кезде) немесе лицензия. Мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстар болып табылатын құжаттардың мəліметтерін салық департаментінің немесе ХҚО-ның уəкілетті адамдарының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында портал арқылы алады.

12. Лицензия алу үшін өтініш нысандары интернет-ресурсының: www.е.gov.kz, www.elicense.kz порталында, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің www.salyk.kz интернетресурсында, салық департаментінің, ХҚО-ның күту залындағы стенділерде жəне арнайы бағанда орналастырылады. Мемлекеттік қызметті портал арқылы алу үшін электрондық құжаттың нысанын толтыру қажет. 13. Құжаттарды қабылдау осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша жүзеге асырылады. ХҚО-ға жүгінген кезде электрондық сұрау салуды жөнелту ХҚО қызметкерінің автоматтандырылған жұмыс орны арқылы жүзеге асырылады. Порталға жүгінген кезде: электрондық өтінішті жөнелту алушының «жеке кабинетінен» жүзеге асырылады. Өтініш таңдалған қызмет көрсетуге сəйкес автоматты түрде адресатқа – салық департаментіне жіберіледі. 14. Мемлекеттік қызметті алу үшін салық департаментіне немесе ХҚО-ға табыс етілген құжаттар, тізімделу бойынша қабылданады жəне алушыға немесе оның өкіліне құжаттардың қабылданғаны туралы көшірмесі қабылдау күні туралы белгімен (тапсырылады) жіберіледі. ХҚО жүгінген кезде алушыға немесе оның өкіліне: сұрау салу нөмірі мен қабылданған күні; сұрау салынып отырған мемлекеттік қызмет түрі; қоса берілген құжаттардың саны мен атауы; құжаттардың берілген күні (уақыты) мен орны; құжаттарды ресімдеуге өтінішті қабылдаған ХҚО қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты; өтініш берушінің тегі, аты, əкесінің аты, уəкілетті өкілінің тегі, аты, əкесінің аты жəне олардың байланыс телефондары көрсетіле отырып, тиісті құжаттарды қабылдағаны туралы қолхат беріледі. Порталға жүгінген кезде алушыға «жеке кабинетіне» мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін алу күні мен уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызмет көрсетуді беруге сұрау салудың қабылданғаны туралы хабарлама-есеп жіберіледі. 15. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі алушыға: 1) салық департаментінде немесе ХҚО-да – қолма-қол (алушының өзі келуі немесе сенімхат бойынша өкілінің келуі); 2) порталда – алушының «жеке кабинетінде» беріледі. 16. Егер: 1) Қазақстан Республикасының заңдарында субъектілердің осы санаты үшін қызметпен айналысуға тыйым салынған болса; 2) жекелеген қызмет түрлерімен айналысу құқығы үшін бюджетке лицензиялық алымның төленгенін растайтын құжат болмағанда; 3) алушының қызметі біліктілік талаптарына сəйкес келмесе; 4) алушыға лицензия беру келісетін мемлекеттік органдармен келісілмесе; 5) алушыға қатысты осы қызметтің жекелеген түрімен айналысуға тыйым салатын заңды күшіне енген соттың үкімі болса; 6) сот орындаушысының ұсынысы негізінде сот лицензия алуға тыйым салса; алушы порталға жүгінген кезде: 7) сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурсқа қатысты қолжеткізілімге шектеу қолданылса жəне сұрау салу жіберген тұлғада сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурсқа қол жеткізу құқығы болмаса; 8) алушыда сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурс болмаса жəне оған оның кімнің иелігінде екені белгісіз болса; 9) сұрау салудың маңызын айқындау кезінде сұрау салушы тұлғаның дəл қандай электрондық ақпараттық ресурсты беру туралы өтініш бергенін анықтау мүмкін болмаса; 10) егер шығыстарды төлеу Қазақстан Республикасының заңнамасында немесе шартта көзделсе, электрондық ақпараттық ресурсқа сұрау салған алушы сұрау салуды орындауға шығыстарды төлемесе; 11) алушының сұрау салуы «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабында белгіленген талаптарға сəйкес келмесе мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту үшін негіз болып табылады. Егер салық департаменті немесе ХҚО белгіленген мерзімде алушыға лицензияны бермеген немесе лицензияны беруден уəжделген түрде бас тартуды ұсынбаған жағдайда, оларды беру мерзімдері өткен күнінен бастап лицензия берілді деп есептеледі. Салық департаменті, ХҚО лицензиянының берілген мерзімі бітер кезден бұрын 5 жұмыс күні ішінде кешіктірмей алушыға тиісті лицензияны беруге міндетті. Салық департаменті немесе ХҚО лицензияны 5 жұмыс күні ішінде бермеген жағдайда лицензия берілді деп есептеледі, ал лицензияланған қызмет түрін жүзеге асыру құқығын растайтын құжат, лицензияның өзін алғанға дейін салық департаменті немесе ХҚО қабылдаған күні туралы белгісі бар құжаттардың тізімі болып табылады. Алушы мемлекеттік қызмет көрсетуден уəжделген түрде бас тарту туралы жауапты салық департаментінде немесе ХҚО-да немесе порталдың «жеке кабинетінде» осы стандарттың 7-тармағында белгіленген мерзімде электрондық құжат түрінде алады. Мемлекеттік қызмет көрсетуді тоқтата тұру үшін негіз жоқ. 3. Жұмыс қағидаттары 17. Салық департаментінің немесе ХҚО қызметi адамның конституциялық құқықтарын сақтауға, қызметтiк борышты орындау кезiндегi заңдылықты сақтауға негiзделген жəне сыпайылық, толық ақпарат беру, сақталуын, қорғалуын жəне құпиялығын қамтамасыз ету қағидаттарында жүзеге асырылады. 4. Жұмыс нəтижелері 18. Алушыларға мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелері осы стандартқа 4-қосымшаға сəйкес сапа жəне тиімділік көрсеткіштерімен өлшенеді. 19. Салық департаментінің жұмысы бағаланатын мемлекеттік қызметтердің сапа жəне тиімділік көрсеткіштерінің нысаналы мəні жыл сайын Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бұйрығымен бекітіледі. 5. Шағымдану тəртiбi 20. Салық департаменті қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібін түсіндіру жəне шағымдарды дайындауға жəрдемдесу үшін алушы салық департаментінің басшылығына жүгінеді. ХҚО қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі, шағымды дайындауға көмек көрсету туралы ақпаратты да жауапты адамдардан (электрондық мекенжайы: www.con.gov.kz) алуға болады. Портал жұмысына шағымдану тəртібі туралы ақпаратты call-орталығының телефоны (1414) арқылы алуға болады. 21. Көрсетілген қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда шағым салық департаментінің басшысының атына осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша пошта арқылы не қолма-қол мемлекеттік жəне (немесе) орыс тілдерінде жазбаша түрде беріледі, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін түскі үзіліспен сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, сондай-ақ call-e-tax@mgd. kz мекенжайы бойынша электрондық шағым кітабына беріледі. 22. Мемлекеттік қызметті тікелей салық департаменті немесе ХҚО көрсетеді. Дұрыс қызмет көрсетілмеген жағдайда: 1) өтініште қойылған мəселелерді шешу құзыретіне кіретін салық департаментінің басшысына, осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинетіне, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін түскі үзіліспен сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, демалыс күндері – сенбі, жексенбі жəне мереке күндері; 2) ХҚО-ның немесе ХҚО-ы қарауына жататын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің басшыларына жазбаша түрде шағым беріледі. ХҚО-ның басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген, Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандарттың 26-тармағында көрсетілген. 23. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда алушының заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитетіне, сотқа жүгінуге құқығы бар. 24. Қолданыстағы заңнамада көзделген жағдайда шағымдар ауызша немесе жазбаша нысанда пошта арқылы немесе электрондық түрде (электрондық шағым кітабының мекенжайы: call-e-tax@ mgd.kz) не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинеті арқылы жұмыс күндері қолмақол, не салық департаментінде, ХҚО орналасқан шағымдар мен ұсыныстарға арналған жəшік арқылы жазбаша түрде қабылданады. Қажет болған жағдайда алушылар шағымға уəкілетті органның мемлекеттік қызметтерді сапасыз көрсеткенін немесе салық департаменті, ХҚО қызметкерінің дұрыс қызмет көрсетпегенін растайтын құжаттарды қоса береді. Портал арқылы жүгінген кезде: портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. Салық департаментінің немесе ХҚО жауабы «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес беріледі. 25. Қабылданған шағым шағымдар мен өтініштерді есепке алу кітабына тіркеледі жəне «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде қаралады. Шағым берген тұлғаға күні мен уақыты, өтінішті қабылдаған адамның тегі, аты, əкесінің аты көрсетілген талон беріледі. Шағымды қарау нəтижелері туралы алушыға жазбаша түрде хабарланады. Шағымды қарау барысы туралы ақпаратты шағымды қабылдаған адамнан не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген телефоны арқылы алуға болады. Портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде немесе ХҚО-да өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. 26. Көрсетілетін мемлекеттік қызмет туралы қосымша ақпаратты Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің www.salyk.kz интернет-ресурсынан алуға болады. Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің адресі: 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор көшесі, 8 үй, 14 кіре беріс, интернет-ресурстың e-mail: kagu-con@mci.gov.kz жəне «электрондық үкімет» Call-орталығының нөмірі 1414. «Алкоголь өнімін өндіретін аумақтағы оны сақтау жəне бөлшек өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне көтерме өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 1-қосымша Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттерінің тізбесі Р/с №

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

Салық департаменттері

Заңды мекенжайы

Интернет-ресурсы

2 Ақмола облысы бойынша салық департаменті Ақтөбе облысы бойынша салық департаменті

3 Көкшетау қ., Горький к-сі, 21 А Ақтөбе қ., Некрасов к-сі, 73

4 www.nalog.kokc.kz

Алматы облысы бойынша салық департаменті – өкілдік Атырау облысы бойынша салық департаменті Шығыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Жамбыл облысы бойынша салық департаменті

Алматы қ., Мира –Шевченко к-сі, 67а Атырау қ., Азаттық даң., 94 А Өскемен қ., Пермитин к-сі, 27

www.taxalmaty.kz

Тараз қ, Төле би даң., 36

www.taxtaraz.kz

Батыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Қарағанды облысы бойынша салық департаменті Қостанай облысы бойынша салық департаменті Қызылорда облысы бойынша салық департаменті Маңғыстау бойынша салық департаменті Павлодар облысы бойынша салық департаменті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Алматы қаласы бойынша салық департаменті Астана қаласы бойынша салық департаменті

Орал қаласы, Некрасов к-сі, 30/1

www.taxwest.kz

Қарағанды қ., Чкалов к-сі, 3 Қостанай қ., Майлин к-сі, 2 Қызылорда қ., Абай даң., 64 Г Ақтау қ., 4 ш.а., 12 Павлодар қ., Ленин к-сі, 57 Петропавл қ., Сүтішев к-сі, 56а

Салық департаменттері хатшылығының телефондары жəне кабинет 5 8 (7162) 72-12-27 № 106 кабинет 8 (7132) 21-01-94 8 (7132) 59-53-64 № 19 кабинет 8 (7272) 72-78-99 № 41 кабинет

Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттері бөліністерінің телефондары 6 8 (7162) 72-11-95 8 (7162) 72-11-81 8 (7132) 96-97-09 8 (7132) 96-99-41

1

Орталықтардың атауы (филиалдар, бөлімдер, бөлімшелер) 2

Астрахан аудандық бөлімі

Астрахан ауданы, Астраханка ауылы, Əл-Фараби көшесі 42үй

Бұланды аудандық бөлімі

Бұланды ауылы, Макинка қаласы, Сейфуллин көшесі, 18 үй

8)

Бурабай аудандық бөлімі

Бурабай ауаны, Шучье қаласы, Абылайхан даңғылы, 28 үй

9) 10) 11)

Егіндікөл аудандық бөлімі Егіндікөл ауданы, Егіндікөл ауылы, Жеңіс даңғылы, 7 үй Ерейментау аудандық бөлімі Ерейментау ауданы Ерейментау қаласы, Мұсабаев көшесі, 15 үй Еңбекшілдер аудандық Еңбекшілдер ауданы, Степняк қаласы, Сыздықов көшесі, 2 а үй бөлімі

12) 13)

Есіл аудандық бөлімі Жарқайың аудандық бөлімі

Есіл ауданы, Есіл қаласы, Жеңіс даңғылы, 56 үй Жарқайың ауданы, Державин қаласы, Ғабдуллин көшесі, 104 үй

14) 15)

Жақсы аудандық бөлімі Зеренді аудандық бөлімі

Жақсы ауданы, Жақсы ауылы, Ленин көшесі, 8 үй Зеренді ауданы, Зеренді ауылы, Мир көшесі, 52 үй

16)

Қорғалжын аудандық бөлімі Қорғалжын ауданы, Қорғалжын ауылы, Абай көшесі, 44 а үй

17)

Степногорск қалалық бөлімі Степногорск қаласы, 4 шағын аудан, 7 үй

18) 19)

Сандықтау аудандық бөлімі Сандықтау ауданы, Балкашино ауылы, Абылайхан даңғылы, 119 үй Целиноград аудандық бөлімі Целиноград ауданы, Ақмол ауылы, Гагарин көшесі, 15 үй

20)

Шортанды аудандық бөлімі

2. 1)

«Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Ақтөбе қалалық бөлімі

2)

Қарғалы ауылы (Жилянка)

5)

Хромтау аудандық бөлімі

Хромтау ауданы, Хромтау ауылы, Абай көшесі, 12 үй

7)

Қандыағаш аудандық бөлімі Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Молодежный шағын ауданы, 47»Б» Ембі аудандық бөлімі Мұғалжар ауданы, Ембі қаласы, Əміров көшесі, 10

8)

Темір аудандық №8 бөлім

9)

Қобда аудандық бөлімі

Қобда ауданы, Қобда кенті, Нұрымжанов қиылысы, 2

Бадамша ауылының қарғал аудандық бөлімі Ойыл аудандық бөлімі

Қарғалы ауданы, Бадамша ауылы, Əйтеке би көшесі, 27

Əйтеке би ауданы, Комсомол ауылы, Балдырған көшесі, 10

15)

Шалқар аудандық бөлімі

3.

Қабанбай бөлімі Балқаш аудандық бөлімі

Қабанбай ауылы, Абылайхан көшесі, 237 Бақанас ауылы, Бижанов көшесі, 25 «А»

4)

Еңбекшіқазақ аудандық бөлімі Шелек бөлімі

Есік қаласы, Абай көшесі, 314 А

5)

Қарабұлақ ауылы, Оразбеков көшесі, 52 п.

6) 7)

Ескелді аудандық бөлімі Жамбыл аудандық бөлімі Іле аудандық бөлімі

Ұзынағаш ауылы, Мəжитов көшесі, 1 Өтеген батыр кенті, Қуат шағын ауданы, Тəуелсіздік көшесі, 25

8)

Боралдай бөлімі Қараой бөлімі Ақшы бөлімі Қарасай аудандық бөлімі

Боралдай ауылы, Вокзальная көшесі, 6 «А» Қараой ауылы, Тыңдала көшесі, 9 Ақшы ауылы, Қонаев көшесі, 29 Қаскелең қаласы, Жанғозин көшесі, 38

9)

Тау самалы бөлімі Шамалған бөлімі Қаратал аудандық бөлімі

Тау самалы кенті, Рысқұлов көшесі, 129 Шамалған ст, Қонаев көшесі, 1 «В» Үштөбе қаласы, Абылай хан даңғылы 22

Кербұлақ аудандық бөлімі Қоғалы бөлімі Көксу аудандық бөлімі

Сарыөзек қаласы, Момышұлы көшесі, н/ж Қоғалы кенті, Желтоқсан, 45 Балпық би кенті, Измайлов көшесі, 10

12)

Қапшағай қалалық бөлімі Шеңгелді бөлімі

Қапшағай қаласы, Қонаев көшесі, 41 Шеңгелді ауылы, Сейфуллин көшесі, 34

13)

Сарқант аудандық бөлімі

Сарқант қаласы. Жамбыл көшесі, н/ж

10) 11)

14)

15) 16)

17)

4. 1) 2)

3 «Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

4

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 үй

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Облыстық бөлім №1 қалалық бөлім

Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 үй Атырау қаласы, Баймұқанов көшесі, 16 а үй

3)

№2 қалалық бөлім

Атырау қаласы, Балықшы ауылы, Байжігітов көшесі, 80а үй

Индер аудандық бөлімі

Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кенті, Меңдіғалиев көшесі, 30 үй Атырау облысы, Махамбет ауданы, Абай көшесі, 10 үй

5)

Махамбет аудандық бөлімі

6)

Қызылқоға аудандық бөлімі Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Миялы ауылы, Абай көшесі, 1 үй Жылыой аудандық бөлімі Атырау облысы, Жылыой ауданы, Құлсары қаласы, Бейбітшілік көшесі, 8 Құрманғазы аудандық бөлімі Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Ганюшкино ауылы, Есболаев көшесі, 66 а Мақат аудандық бөлімі Атырау облысы, Мақат ауылы, Центральный көшесі, 2

7) 8) 9) 10)

7) 8) 9) 10) 11) 12)

Атырау облысы, Исатай ауданы, Аққыстау ауылы, Егеменді Қазақстан көшесі, 9 үй «Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37 а бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Шығыс Қазақстан Өскемен қаласы, Сəтбаев даңғылы, 20/1 қалалық бөлімі №2 Шығыс Қазақстан Өскемен қаласы, Қазақстан көшесі, 99/1 қалалық бөлімі Глубокое аудандық бөлімі Глубокое ауданы, Глубокое ауылы, Попович көшесі, 22 Зайсан аудандық бөлімі Зайсан ауданы, Зайсан қаласы, Жангелдин көшесі, 52 а Зырян аудандық бөлімі Зырян ауданы, Зырян қаласы, Стаханов көшесі, 39 Қатон – Қарағай аудандық Қатон - Қарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы, бөлімі Абылайхан көшесі, 96 Күршім аудандық бөлімі Күршім ауданы, Күршім ауылы, Б.Момышұлы көшесі, 77 Риддер аудандық бөлімі Риддер қаласы, Семей көшесі, 12 үй Тарбағатай аудандық бөлімі Тарбағатай ауданы, Ақсаут ауылы, Абылайхан көшесі, 23 Ұлан аудандық бөлімі Ұлан ауданы, Молодежный кенті, 9 үй Шемонаиха аудандық бөлімі Шемонаиха ауданы, Шемонаиха қаласы, 3 шағын ауданы, 12 № 1 Семей қалалық бөлімі Семей қаласы, 408 квартал, 21

13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21)

№ 2 Семей қалалық бөлімі Абай аудандық бөлімі Аягөз аудандық бөлімі Бесқарағай аудандық бөлімі Бородулиха аудандық бөлімі Жарма аудандық бөлімі Курчатов аудандық бөлімі Көкпекті аудандық бөлімі Үржар аудандық бөлімі

5. 1) 2) 3) 4) 5) 6)

6.

8 (7292) 33-66-78 8 (7292) 30-24-44 8 (7182) 32-27-51 8 (7182) 53-54-08 8 (7152) 46-73-32 8 (7152) 50-00-79

Орналасқан мекенжайы

Нұра бөлімі Нұра ауылы, Школьная көшесі, 10 Талдықорған қалалық бөлімі Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі 67»Б»

4)

8 (7292) 33-66-77 № 1 кабинет 8 (7182) 53-57-56 № 102 кабинет 8 (7152) 46-66-09 № 102 кабинет

Байланыс деректері

Нарынқол ауылы, Райымбек көшесі н/ж Жаркент қаласы, Головацкий көшесі н/ж Талғар қаласы, Лермонтов көшесі, 53 «А»

Текелі қаласы, Октябрь көшесі, 7

8 (7142) 53-72-14 8 (7142) 53-74-24 8 (7242) 23-70-42 8 (7242) 23-88-42

www.astananalog.kz

Нарынқол бөлімі Панфилов аудандық бөлімі Талғар аудандық бөлімі

Шонжы ауылы, Қасымбеков көшесі, 35

8 (7142) 53-54-05 № 103 кабинет 8 (7242) 23-51-71 № 215 кабинет

8 (7272) 72-35-01 8 (7272) 67-69-88 8 (7172) 77-32-02 8 (7172) 77-32-69

Лепсі ст, Төлебаев көшесі, 1 . Кеген ауылы, Момышұлы көшесі, н/ж

Текелі қалалық бөлімі

www.taxkostanay.kz

8 (7272) 67-15-61 № 316 кабинет 8 (7172) 77-31-83 № 501 кабинет

Лепсі бөлімі Райымбек аудандық бөлімі

Ұйғыр аудандық бөлімі

14) 15)

www.nd.kz

Шелек ауылы, Бижанов көшесі, 100

19)

8 (7212) 41-29-28 8 (7212) 50-39-72

Алматы қ., Абылайхан даң., 93/95 Астана қ. Республика даң., 52

Жансүгіров кенті, Қабанбай батыр көшесі, 20 Қапал ауылы, Алпысбаев көшесі, 3 Үшарал ауылы, 8 наурыз көшесі, 63

18)

8 (7212) 41-09-48 № 104 кабинет

8 (7252) 23-27-02 8 (7252) 23-27-03

«Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 67Б

3)

1)

www.nalog. karaganda.kz

8(7252) 23-29-01 № 201 кабинет

Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылы, Барақ батыр көшесі, 41 «А» Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ырғыз ауданы, Жангелдин көшесі, 7 Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Əйтеке би көшесі, 63

2)

8 (7112) 51-38-20 8 (7112) 50-75-19

www.naloguko. shym.kz

Ойыл ауданы, Ойыл ауылы, Көкжар көшесі, 64

«Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақсу аудандық бөлімі Қапал бөлімі Алакөл аудандық бөлімі

8 (7262) 45-71-16 8 (7262) 56-85-39

Шымкент қ., Б. Момышұлы көшесі, 27

Темір ауданы, Шұбарқұдық кенті, Байғанин көшесі, 15»А»

10)

Ырғыз аудандық бөлімі

7. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)

Исатай аудандық бөлімі

Семей қаласы, Найманбаев көшесі, 161А Абай ауданы, Қарауыл ауылы, Құнанбаев көшесі, 12 Аягөз ауданы, Аягөз қаласы, Дүйсенов көшесі, 84 Бесқарағай ауданы, Бесқарағай ауылы, Пушкин көшесі, 2 А Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, Жастар көшесі, Жарма ауданы, Қалбатау ауылы, Достық көшесі, 98 Курчатов ауданы, Курчатов қаласы, Абай көшесі, 12 Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Шериаздана көшесі, 38 Үржар ауданы, Үржар ауылы, Абылайхан көшесі, 116 «Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Жамбыл облысы бойынша Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 ХҚО» РМК филиалы Тараз қалалық бөлімі Тараз қаласы, Қ.Қойгелді көшесі, №158 «а» №1 бөлімі Тараз қаласы, Сəтбаев көшесі, 1 «б» №2 бөлімі Тараз қаласы, Талас шағын ауданы, 2 №3 бөлімі Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 Байзақ аудандық бөлімі Сарыкемер ауылы, Медеуов көшесі, 33 Жамбыл аудандық бөлімі Аса ауылы, Абай көшесі, 127 Жуалы аудандық бөлімі Б.Момышұлы ауылы, Сауранбекұлы көшесі, 49 Қордай аудандық бөлімі Қордай ауылы, Домалақ ана көшесі, 215 Мерке аудандық бөлімі Мерке ауылы, Исмайылов көшесі, 232 Мойынқұм аудандық бөлімі Мойынқұм ауылы, Рысқұлбеков көшесі, 215 Сарысу аудандық бөлімі Жаңатас қаласы, Жібек жолы көшесі, 1 Талас аудандық бөлімі Қаратау қаласы, Молдағұлова көшесі, 1 Т.Рысқұлов ауданының Құлан ауылы, Жібек жолы көшесі, 71 бөлімі Шу аудандық бөлімі Шу қаласы, Автобаза көшесі, 1 Гродеков ауылының бөлімі Гордеков ауылы, Мир көшесі, 18 «Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Батыс Қазақстан облысы БҚО, Орал қ, Жамбыл көшесі, д.81/2 бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақжайық ауданы бойынша БҚО, Ақжайық ауданы, Чапаев ауылы, Ақжайық қиылысы, 2 бөлім Бөкейорда ауданы бойынша БҚО, Бөкейорда көшесі, Сайхын ауылы, Берғалиев көшесі, 1 бөлім Бөрлі ауданы бойынша БҚО, Бөрлі ауданы, Ақсай қаласы, бөлім Железнодорожный көшесі, 121 А Жаңғала ауданы бойынша БҚО, Жаңғала ауданы, Халықтар достығы көшесі, 63 А бөлім Жəнібек ауданы бойынша БҚО, Жəнібек ауданы, Жəнібек ауылы, Иманов көшесі, 79 бөлім Зеленов ауданы бойынша БҚО, Зеленов ауданы, Переметное ауылы, Гагарин көшесі, 69Б бөлім Казталов ауданы бойынша БҚО, Казталов ауданы, Казталов ауылы, Лұқманов көшесі, 22А бөлім

8 (71346) 23-5-83 8 (71334) 23-9-87 8 (71341) 22-1-47 8 (71341) 22-1-38 8 (71342) 23-4-64 8 (71342) 23-4-62 8 (71332) 21-1-81 8 (71332) 21-1-82 8 (71339) 22-3-73 8 (71339) 22-3-74 8 (71345) 23-5-86 8 (71345) 23-5-87 8 (71343) 21-8-28 8 (71335) 23-6-10 8 (71335) 23-6-11 8 (7282) 24-15-06 8 (7282) 24-41-33 8 (72832) 2-14-51 8 (72841) 2-17-60 8 (72833) 2-35-46 8 (72833) 2-35-48 8 (72837) 4-13-85 8 (72773) 95-2-22 8 (72773) 9-18-20 8 (72775) 4-54-70 8 (72775) 4-54-69 8 (72775) 2-34-96 8 (72775) 2-34-97 8 (72836) 3-22-16 8 (72770) 2-30-90 8 (727) 251-74-46 8 (727) 251-74-47 8 (72738) 7-82-42 8 (7275) 24-88-10 8 (72771) 2-56-86 8 (72771) 2-56-96 8 (727) 391-38-58 8 (7272) 93-66-33 8 (72834) 2-02-07 8 (72834) 2-20-92 8 (72840) 3-25-88 8 (72842) 9-10-59 8 (72838) 2-16-19 8 (72838) 2-16-18 8 (72772) 4-79-61 8 (72772) 4-79-60 8 (72772) 7-11-94 8 (72839) 2-35-80 8 (72839) 2-37-14 8 (72843) 2-10-16 8 (72777) 2-20-84 8 (72777) 2-20-82 8 (72777) 2-18-78 8 (72779) 2-11-65 8 (72831) 5-51-11 8 (727) 388-11-30 8 (72774) 2-21-43 8 (72774) 2-21-33 8 (72774) 5-80-62 8 (7282) 24-49-75 8 (7282) 24-40-43 8 (72835) 4-35-38 8 (72835) 4-35-18 8 (72778) 2-43-35 8 (72778) 2-43-31 8 (72778) 2-43-32

8 (7232) 78-42-36 8 (7232) 28-94-67 8 (7232) 60-39-22 8 (7232) 57-83-88 8 (7232) 22-81-37 8 (72331) 2-23-35 8 (72340) 2-67-81 8 (72335) 6-02-39 8 (72341) 2-23-60 8 (72339) 2-13-10 8 (72336) 4-62-62 8 (72346) 2-24-96 8 (72338) 2-78-96 8 (72332) 3-41-00 8 (7222) 33-57-97 8 (7222) 33-55-93 8 (7222) 52-69-29 8 (72252) 2-22-64 8 (72237) 5-24-32 8 (72236) 9-06-30 8 (72351) 2-20-48 8 (72347) 6-54-00 8 (72251) 2-21-66 8 (72348) 2-21-71 8 (72230) 2-19-85 8 (7262) 56-90-01 8 (7262) 46-00-28 8 (7262) 43-84-21 8 (7262) 56-90-27 8 (72622) 6-17-78 8 (7262) 56-90-04 8 (72637) 2-28-04 8 (72633) 2-11-99 8 (72635) 5-02-46 8 (72636) 2-13-52 8 (72632) 4-42-54 8 (72642) 2-47-93 8 (72634) 6-33-00 8 (72644) 6-33-93 8 (72631) 2-18-10 8 (72643) 2-17-97 8 (72633) 3-16-76 8 (7262) 51-23-24 8 (7112) 23-68-81 8 (7112) 28-25-27 8 (7112) 28-29-14 8-711-36-92-580 8-711-40-21-847 8-711-40-21-835 8-711-33- 35-550 8-711-33-36-778 8-711-41-22-403 8-711-41-22-404 8-711-35-22-425 8-711-30-23-614 8-711-30-23-616 8-711-44-32-204 8-711-44-32-205

БҚО, Қаратөбе ауданы, Қаратөбе ауылы, Ғ.Құрманғалиев көшесі, 23/1

8-711-45-31-800 8-711-45-31-463

БҚО, Сырым ауданы, Жымпиты ауылы, Қазақстан көшесі,11/2

8-711-34-31-446 8-711-34-31-447 8-711-39-22-398 8-711-39-21-979 8-711-32-23-378 8-711-32-23-379 8-711-37-33-311 8-711-37-34-420

БҚО,Теректі ауданы, Федоров ауылы, Юбилейный көшесі, 24 БҚО, Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылы, Тайманов көшесі, 95

1.

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Əуезов көшесі 189 а

8 (7162) 40-10-76 8 (7162) 40-10-63

13)

БҚО, Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы, С.Датұлы көшесі, 23

1)

Көкшетау қалалық бөлімі

Көкшетау қаласы, Біржан сал көшесі, 12 үй

8 (7162) 25-00-67 8 (7162) 25-06-21

Казталов ауданы бойынша бөлім

8-711-38-21-044 8-711-38-21-045

14)

Дарьинск ауылдық округі бойынша бөлім

БҚО, Зеленов ауданы, Дарьинск ауылы, Балдырған көшесі, 27/1

8-711-31-24-080 8-711-31-24-082

15)

Тайпақ ауылдық округі бойынша бөлім

БҚО, Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы, Шемякин көшесі, 13

8-711-42-21-884

16)

Теректі ауданының Ақжайық ауылдық округі бойынша бөлімі

БҚО, Теректі ауданы, Ақжайық ауылы, Ақжайық көшесі, 5

8-711-43-91-316

2)

Карсный яр ауылындағы аудандық бөлім

Көкшетау қаласы, Красный Яр ауылы, Ленин көшесі, 15 үй

8 (7162) 40-43-27

3)

Ақкөл аудандық бөлімі

Ақкөл ауданы, Ақкөл ауылы, Нұрмағанбетов көшесі, 102 үй

4)

Аршалы аудандық бөлімі

Аршалы ауданы, Аршалы кенті, Мəметова көшесі, 19 үй

8 (71638) 2-09-96 8 (71638) 2-18-49 8 (71644) 2-10-77 8 (71644) 2-28-28 8 (71644) 2-10-77

27) 28) 29) 9. 1) 2)

Чкалов көшесі, 7

8 (7212) 41-63-10

Ержанов көшесі, 47/3 Чкалов көшесі, 7 Мұқанов көшесі, 5 Архитектурная көшесі, 8 21-ші шағын аудан, 6/7 үй Серов көшесі, 73 Блюхер көшесі, 23

8 (7212) 33-13-10 8 (7212) 41-03-92 8 (7212) 77-26-57 8 (7212) 45-71-01 8 (7212) 32-92-51 8 (7212) 93-16-94 8 (7213) 44-67-45

Республика даңғылы, 128

8 (7213) 99-79-96

Абай қаласы, Абай көшесі, 54 Абай қаласы, Топар ауылы, Қазбек би көшесі, 3 Саран қаласы, Жамбыл көшесі, 85 Шахтинск қаласы, А.Құнанбаев даңғылы, 65В

8 (72131) 4-77-07 8 (72153) 3-04-46 8 (72137) 4-25-26 8 (72156) 5-21-25

Шахтинск қаласы, Шахан ауылы, 10/16 квартал, 16 үй

8 (72156) 3-20-99

Осакаров кенті, Пристационная көшесі, 12

8 (72149) 4-32-62

Оскаров ауданы, Молодежный кенті, Абай көшесі, 13

Сəтбаев қаласы, Сəтбаев көшесі, 111 Балқаш қаласы, Бөкейхан көшесі, 20а Ақсу-Аюлы ауылы, Жапақов көшесі, 23/1. Ағадыр кенті, Тəуелсіз Қазақстан көшесі, 4 Жезқазған қаласының бөлімі Жезқазған қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 9 Жаңаарқа аудандық бөлімі Жаңаарқа ауданы, Атасу кенті, А.Оспанов көшесі, 40 Қаражал қаласының бөлімі Қаражал қаласы, Ленин көшесі, 18 Приозерск қаласының бөлімі №1 Бұқар жырау аудандық бөлімі №2 Бұқар жырау аудандық бөлімі №1 Ақтоғай аудандық бөлімі №2 Ақтоғай аудандық бөлімі Нұра аудандық бөлімі Ұлытау аудандық бөлімі Қарқаралы аудандық бөлімі

8 (71039)5-27-37 8 (72154) 2-23-73

Бұқар жырау ауданы, Мир көшесі, 24

8 (72138) 3-15-62

Ақтоғай ауданы, Ақтоғай кенті, Бөкейхан көшесі, 10

8 (71037) 2-11-05

Сарышаған кенті, Абай көшесі, 12

8 (71038)22-3- 39

Амангелді бөлімі

Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Майлин көшесі, 27/7

Арқалық бөлімі

Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Абай көшесі, 62

5)

Əулиекөл бөлімі

Қостанай облысы, Əулиекөл ауылы, Ленин көшесі, 32

6)

Денисов бөлімі

Қостанай облысы, Денисовка ауылы, Советская көшесі, 13

7)

Жангелдин бөлімі

8)

Жітіқара бөлімі

Қостанай облысы, Жангелдин ауданы, Торғай селосы, 8 наурыз көшесі, 37 Қостанай облысы, Жітіқара қаласы, Ленин көшесі, 108

9)

Қамысты бөлімі Қарабалық бөлімі

11)

Қарасу бөлімі

12)

Лисаков бөлімі

13)

Меңдіқара бөлімі

14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 10. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 11. 1) 2)

5) 6) 7)

8) 12. 1) 2) 3)

Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Қамысты ауылы, Ержанов көшесі, 66 Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті, Космонавттар көшесі, 16 Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Қарасу ауылы, Комсомол көшесі, 24 үй Қостанай облысы, Лисаков қаласы, №4 шағын аудан, 25 үй

Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Боровской ауылы, Королев көшесі, 4А үй Қостанай облысы, Наурызым ауданы, Қарамеңді ауылы, Шақшақ Жəнібек көшесі, 5 үй №1 Рудный бөлімі Қостанай облысы, Рудный қаласы, Космонавттар көшесі, 12 № 2 Рудный бөлімі Қостанай облысы, Рудный қаласы, Корчагин көшесі, 76 үй Сарыкөл бөлімі Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы, Сарыкөл кенті, Ленин көшесі, 104 Таран бөлімі Қостанай облысы, Таран ауданы, Таран ауылы, Калинин көшесі, 93 Ұзынкөл бөлімі Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылы, Абай көшесі, 79 Федоров бөлімі Қостанай облысы, Федров ауданы, Федоров ауылы, Красноармейская көшесі, 56 Қостанай ауданының бөлімі Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затабол кенті,Калинин көшесі, 53 «Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қызылорда облысы Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, бойынша ХҚО» РМК Ғ.Мұратбаев көшесі, 2Е филиалы №1 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Тасбөгет ауылы, Амангелді көшесі, н/ж №2 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Жанқожа батыр көшесі, 82 №3 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Шұғыла шағын ауданы, 45 №4 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Ақмешіт шағын ауданы, 1б Байқоңыр қалалық бөлімі Қызылорда облысы, Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, № 17а Арал аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Арал қаласы, Қарасақал көшесі, н/ж Қазалы аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Қазалы қаласы, Жанқожа батыр көшесі, н/ж Қармақшы аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жосалы кенті, Абай көшесі н/ж Жалағаш аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жалғаш кенті, Желтоқсан көшесі, н/ж Сырдария аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Тереңөзек кенті, Амангелді көшесі, № 55 «а» Шиелі аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Шиелі кенті, Рысқұлов көшесі, н/ж Жаңақорған аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті, Сығанақ көшесі, н/ж «Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Маңғыстау облысы Ақтау қаласы, 15 шағын ауданы, 67 б ғимарат бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Ақтау қалалық бөлімі Ақтау қаласы, 15 шағын ауданы, 67 б ғимарат Наурызым бөлімі

№ 2 Жаңаөзен қалалық Жаңаөзен қаласы, Өркен шағын ауданы, Балалар бөлімі шығармашылық үйінің ғимараты. №3 Мұнайлы аудандық Мұнайлы ауданы, Маңғыстау ауылы, Қоғамдық ұйым ғимараты бөлімі № 4 Бейнеу аудандық бөлімі Бейнеу ауылы, Қостай көшесі, Жастар орталығы ғимараты Бейнеу ауданының № 9 Боранқұл селосы, 7 ауыл, Боранқұл мəдениет ММ ғимараты Боранқұл бөлімі №5 Маңғыстау аудандық Шетпе ауылы, Центральный көшесі, №15 Қазпошта ғимараты бөлімі № 6 Қарақиян аудандық Құрық ауылы, Уəлиханов көшесі, 15 үй бөлімі № 7 Түпқарағай аудандық Форт-Шевченко қаласы, Маяулыз көшесі, 6-д бөлімі Түпқарағай ауданының № 10 Ақшүкір ауылы, Үштерек көшесі, №5 «Жайлау» ЖШС Ақшүкір бөлімі ғимараты № 8 Жетібай аудандық Жетібай кенті, Жаңақұрылыс көшесі, № 10 ғимарат бөлімі «Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Павлодар облысы бойынша Павлодар қаласы, Павлов көшесі, 48 ХҚО» РМК филиалы Павлодар қалалық бөлімі Павлодар қаласы, Кутузов көшесі, 204 № 1 Павлодар қалалық бөлімі Павлодар аудандық бөлімі

Павлодар қаласы, Исеналиева көшесі, 24 Павлодар қаласы, Толстой көшесі, 10

4)

Екібастұз аудандық бөлімі

Екібастұз қаласы, Мəшһүр – Жүсіп көшесі, 92/2

5)

Ақсу аудандық бөлімі

Ақсу қаласы, Ленин көшесі, 10

6) 7)

Ақтоғай аудандық бөлімі Баянауыл аудандық бөлімі

Ақтоғай ауылы, Абай көшесі, 72 Баянауыл ауылы, Сəтбаев көшесі, 49

8) 9)

Железинка аудандық бөлімі Шарбақты аудандық бөлімі

Железинка ауылы, Торайғыров көшесі, 58 Шарбақты ауылы, В.Чайко көшесі, 45

10) 11) 12)

Қашыр аудандық бөлімі Лебяжі аудандық бөлімі Ертіс аудандық бөлімі

Тереңкөл ауылы, Тургенев көшесі, 85 Аққу ауылы, Тəшімов көшесі, 114 Ертіс ауылы, Иса Байзақов көшесі, 14

13) 14)

Май аудандық бөлімі Успен аудандық бөлімі

Майск ауылы, Сейфуллин көшесі, 13 Успенка ауылы, Тəуелсіздіктің 10 жылдығы көшесі

13. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 14. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 15. 1) 2) 3) 4)

8 (7102) 73-81-09 8 (71030) 2-69-09 8 (71032) 2-70-21

Приозерск кенті, Балқаш көшесі, 7

Киевка кенті, Сүлейменовтер көшесі, 2 Ұлытау ауданы, Ұлытау кенті, Амангелді көшесі, 29а Қарқаралы қаласы, Əубəкіров көшесі, 21 «Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қостанай облысы бойынша Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Таран көшесі, 114 ХҚО» РМК филиалы Қостанай қалалық бөлімі Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гашека көшесі, 14 Алтынсарин бөлімі Қостанай облысы, Силантьевка ауылы, Ленин көшесі, 51

10)

8 (72148) 2-22-46 8 (71063) 4-03-47 8 (71036) 6-83-37 8 (71031) 2-21-88

Бұқар жырау ауданы, Ботақара кенті, Абылай хан көшесі, 37

3)

5) «Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 қалалық бөлім №2 қалалық бөлім №3 қалалық бөлім №4 қалалық бөлім №5 қалалық бөлім №6 м Темір қаласы бойынша №1 бөлім Темір қаласы бойынша №2 бөлім №1 Абай аудандық бөлімі №2 Абай аудандық бөлімі Саран қаласының бөлімі №1 Шахтинск қалалық бөлімі №2 Шахтинск қалалық бөлімі №1 Осакаров аудандық бөлімі №2 Осакаров аудандық бөлімі Сəтбаев қаласының бөлімі Балқаш қаласының бөлімі Шет аудандық бөлімі

4)

3)

Сырым ауданы бойынша бөлім Тасқала ауданы бойынша бөлім Теректі ауданы бойынша бөлім Шыңғырлау ауданы бойынша бөлім

11)

26)

4)

Қаратөбе ауданы бойынша бөлім

БҚО, Тасқала ауданы, Тасқала ауылы, Вокзальная көшесі, 6

24) 25)

8 (7122) 21-34-67

9)

12)

19) 20) 21)

8 (7122) 21-29-42 8 (7122) 35-75-05 8 (7122) 35-75-30 8 (7122) 24-34-90 8 (7122) 24-37-89 8 (71234) 2-12-96 8 (71234) 2-18-38 8 (71236) 2-24-96 8 (71236) 2-15-25 8 (71238) 2-20-46 8 (71238) 2-20-27 8 (71237) 5-03-54 8 (71237) 5-01-28 8 (71233) 2-05-13 8 (71233) 2-07-14 8 (71239) 3-22-97 8 (71239) 3-22-96 8 (71231) 2-16-70 8 (71231) 2-16-69

8)

10)

15) 16) 17) 18)

8 (7132) 57-80-27

6)

13)

13) 14)

8 (7132) 98-60-06 8 (7132) 98-60-05 8 (71337) 3-20-79 8 (71337) 3-10-96 8 (71331) 22-4-13 8 (71331) 22-1-14 8 (71336) 26-6-33 8 (71336) 26-6-34 8 (71333) 30-2-19 8 (71333) 30-2-18 8 (71334) 23-9-83

Мəрток ауданы, Мəрток ауылы, Байтұрсынов көшесі, 1 «Б»

14)

8) 9) 10) 11) 12)

Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 үй

Алға аудандық бөлімі

№ 12 Əйтеке би аудандық бөлімі Байғанин аудандық бөлімі

8 (71651) 3-12-30 8 (71651) 3-11-98 8 (71631) 2-17-97

1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)

22)

Мəрток аудандық бөлімі

11)

8 (71635) 2-17-10 8 (71632) 2-00-74 8 (71632) 2-29-43 8 (71637) 2-17-83 8 (71637)2-20-36 8 (71645) 2-00-40 8 (71645) 2-00-30 8 (71640) 9-26-66

8.

23)

3)

12)

8 (71643) 2-45-94 8 (71643) 4-07-22 8 (71643) 4-12-58 8 (71641) 2-35-96 8 (71641) 2-21-94 8 (71646) 2-37-20 8 (71646) 2-37-81 8 (71636) 4-29-97 8 (71636) 4-28-91 8 (71636) 4-59-28 8 (71642) 2-12-57 8 (71633) 2-44-92 8 (71639) 2-22-41 8 (71639) 2-22-42 8 (71639) 2-22-18 8 (71647) 2-22-07 8 (71648) 9-00-35 8 (71647) 2-22-05

8 (7132) 56-57-87

4)

8 (7262) 45-25-61 8 (7262) 45-71-43 № 203 кабинет 8 (7112) 50-39-23 № 100 кабинет

www.salyksko.kz

Шортанды ауданы, Шортанды кенті, Безымянный қиылысы, 1 үй «Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 үй

Ақтөбе қаласы, Қарғалы ауданы, Қарғалы ауылы (Жилянка), Сəтбаев көшесі, 10 үй Алға ауданы, Алға қаласы, Киров көшесі, 23 үй

8 (7122) 45-15-71 8 (7232) 70-10-52 8 (7232) 24-91-51

Атбасар ауданы, Атбасар ауылы, Уəлиханов көшесі, 11 үй

6)

8 (7122) 45-15-77 № 50 кабинет 8 (7232) 24-06-02 № 101 кабинет

www.taxatyrau.kz www.salykvko.gov. kz

8 (7272) 72-71-27 8 (7272) 72-72-53

Атбасар аудандық бөлімі

7)

1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13)

Облыстардың, Алматы жəне Астана қалаларының халыққа қызмет көрсету орталықтарының тізімі мен мекенжайлары Р/с №

5)

«Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Солтүстік Қазақстан Əуезов көшесі, 157 облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Қалалық бөлімі Қазақстан Конституциясы көшесі, 72 Айыртау ауданы бойынша Д.Сыздықов көшесі, 4 бөлім Ақжар ауданы бойынша Жеңіс көшесі, 67 бөлім Аққайың ауданы бойынша Еңбек көшесі, 11 бөлім Есіл ауданы бойынша бөлім Ленин көшесі, 6 Жамбыл ауданы бойынша Горький қиылысы көшесі, 10 Г бөлім Ғ.Мүсірепов атындағы Ленин көшесі, 7 ауданы бойынша бөлім Қызылжар ауданы бойынша Институт көшесі, 1 А бөлім М.Жұмабаев ауданы Юбилейный көшесі, 62 бойынша бөлім Мамлют ауданы бойынша С.Мұқанов көшесі, 11 бөлім Тайынша ауданы бойынша Қазақстан Конституциясы көшесі, 208 бөлім Тимирязев ауданы бойынша Уəлиханов көшесі, 17 бөлім Уəлиханов ауданы бойынша Уəлиханов көшесі, 80 бөлім Шал ақын ауданы бойынша Желтоқсан көшесі, 31 бөлім «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Оңтүстік Қазақстан Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Шымкент қаласының №1 Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж қалалық бөлімі Шымкент қаласының Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж №2қалалық бөлімі Шымкент қаласының №3 Шымкент қаласы, Оспанов көшесі,61 қалалық бөлімі Шымкент қаласының №4 Шымкент қаласы, Сайрам көшесі қалалық бөлімі Шымкент қаласының №5 Шымкент қаласы, Республика көшесі, 15 қалалық бөлімі Арыс аудандық бөлімі Арыс қаласы, Ергөбек көшесі, н/ж Бəйдібек аудандық бөлімі Шаян ауылы, Мыңбұлақ көшесі н/ж Кентау аудандық бөлімі Кентау қаласы, Абылайхан даңғылы,, №10 Қазығұрт аудандық бөлімі Қазығұрт ауылы, Қонаев көшесі, н/ж Мақтаарал аудандық бөлімі Жетісай қаласы, Жəйшібеков көшесі, н/ж Отырар аудандық бөлімі Шəуілдір ауылы, Жібек жолы даңғылы, н/ж Ордабасы аудандық бөлімі Темірлан ауылы, Қажымұқан көшесі, н/ж Түркістан аудандық бөлімі Түркістан қаласы, Тілеулі мыңбасы көшесі, н/ж Төлеби аудандық бөлімі Леңгер қаласы, Төле би көшесі, н/ж Түлкібас аудандық бөлімі Түлкібас ауылы, Т.Рысқұлов көшесі, 189 Сайрам аудандық бөлімі Ақсукент ауылы, Қыстаубаев көшесі, н/ж Созақ аудандық бөлімі Шолаққорған ауылы, Қожанов көшесі, н/ж Сарыағаш аудандық бөлімі Сарыағаш ауылы, Шораулы көшесі, н/ж Абай ауылдық бөлімі Абай ауылы, Жылқышиев көшесі, н/ж Шортанды аудандық бөлімі Шардара қаласы, Шардара тұйығы, н/ж «Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Алматы қаласы бойынша Жандосов көшесі, 51 ХҚО» РМК филиалы Əуезов ауданының бөлімі Жандосов көшесі, 51 Алматы ауданының бөлімі Бөгенбай батыр көшесі, 221 Алатау ауданының бөлімі Шаңырақ ықшам ауданы-2, Жанқожа батыр көшесі, 24 Бостандық ауданының Алмагүл шағын ауданы, 9а бөлімі Жетісу ауданының бөлімі Төлеби көшесі, 155

(Соңы 14-бетте).

8 (721-44)2-11-11 8 (71035) 2-13-06 8 (72146) 3-17-03 8 (7142) 53-44-84 8 (7142) 53-25-56 8 (7142) 26-45-51 8 (71445) 21-5-28 8 (71445) 21-5-29 8 (71440) 21-2-55 8 (71440) 21-2-69 8 (71430) 75-6-87 8 (71430) 75-6-86 8 (71453) 21-8-31 8 (71453) 21-9-02 8 (71434) 22-0-30 8 (71434) 92-7-16 8 (71439) 22-0-05 8 (71439) 21-5-85 8 (71435) 28-2-83 8 (71435) 28-2-00 8 (71437) 22-2-76 8 (71437) 22-2-75 8 (71441) 32-9-61 8 (71441) 32-5-02 8 (71452) 22-1-47 8 (71452) 21-9-69 8 (71433) 32-0-90 8 (71433) 35-3-89 8 (714-43) 22-4-60 8 (714-54) 21-0-53 8 (714-54) 21-0-15 8 (714-31) 49-8-02 8 (71431) 90-0-38 8 (71431) 98-9-47 8 (71451) 21-3-21 8 (71451) 21-2-09 8 (71436) 36-5-89 8 (71436) 37-4-52 8 (71444) 21-5-67 8 (71444) 21-1-62 8 (71442) 22-5-18 8 (71442) 23-2-83 8 (71455) 24-3-15 8 (71455) 24-3-16 8 (7242) 23-07-16 8 (7242) 21-66-64 8 (7242) 25-60-57 8 (7242) 24-86-11 8 (7242) 22-48-27 8 (3362) 27-54-81 8 (72433) 25-0-02 8 (72438) 26-1-27 8 (72437) 2-11-62 8 (72431) 32-3-03 8 (72436) 2-29-00 8 (72432) 4-15-59 8 (72435) 21-4-51 8 (7292) 42-23-11 8 (7292) 42-23-12 8 (7292) 42-23-17 8 (72934) 5-03-90 8 (7292) 46-56-83 8 (72932) 2-55-35 8 (72932) 3-16-95 8 (72931) 22-0-79 8 (72937) 22-2-10 8 (72938) 2-30-38 8 (72938)33-28-44 8 (72935) 26-9-33 8 (7182) 33-47-35 8 (7182) 70-42-01 8 (7182) 34-59-04 8 (8182) 34-59-05 8 (7182) 32-04-67 8 (7182) 70-42-09 8 (7182) 62-92-29 8 (7182) 32-26-83 8 (7187) 77-66-93 8 (7182) 70-42-27 8 (7183) 76-90-60 8 (7183) 76-91-77 8 (71841) 2-21-66 8 (71840) 9-23-65 8 (71840) 9-23-61 8 (71831) 2-25-86 8 (71836) 2-34-43 8 (71836) 2-33-37 8 (71833) 2-24-79 8 (71839) 2-11-07 8 (71832) 22-91-12 8 (71832) 22-91-11 8 (71838) 9-21-44 8 (71834) 9-18-40 8 (71834) 9-12-51 8 (7152) 33-12-57 8 (7152) 33-02-26 8 (71533) 2-01-84 8 (71546) 2-21-08 8 (71532) 2-25-86 8 (71543) 2-20-03 8 (71544) 2-29-16 8 (71535) 2-22-19 8 (71538) 2-17-46 8 (71531) 2-03-76 8 (71541) 2-27-48 8 (71536) 2-36-03 8 (71537) 2-03-02 8 (71542) 2-28-11 8 (71534) 2-73-90 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 21-09-00 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 99-72-76 8 (7252) 99-72-31 8 (7252) 30-01-35 8 (7252) 52-50-84 8 (7252) 56-52-84 8 (72540) 2-31-18 8 (72548) 21-443 8 (72536) 36-456 8 (72539) 22-757 8 (72534) 61-343 8 (72544) 22-616 8 (72530) 22-670 8 (72533) 41679 8 (72547) 61-90-56 8 (72538) 52-709 8 (72531) 77-079 8 (72546) 43-329 8 (72537) 27-020 8 (72532) 31-629 8 (72535) 21-583 8 (727) 247-16-28 8 (727) 247-16-27 8 (727) 378-09-09 8 (727) 395-36-10 8 (727) 396-37-00 8 (727) 330-72-43


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-бетте). 6) 7)

Медеу ауданының бөлімі Түрксіб ауданының бөлімі

16.

«Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы Алматы ауданы бойынша бөлімі №1 бөлімі №2 бөлімі №3 бөлімі Сарыарқа ауданы бойынша бөлім «Тлендиев» бөлімі «Ақжайық» бөлімі «Өндіріс» бөлімі «Кенесары» бөлімі

1)

2)

3)

Макаров көшесі, 44 Рихард Зорге көшесі, 9 «Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы Республика даңғылы, 12/2

8 (727) 239-65-52 8 (727) 234-09-74

Мирзоян көшесі, 25 үй

8(7172) 61-84-11

Республика даңғылы, 12/2 Абай көшесі, 53 Железнодорожный кенті, Ақтасты көшесі, 20 Республика даңғылы, 43

8 (7172) 32-80-10 8 (7172) 21-10-27 8 (7172) 94-71-80 8 (7172) 32-46-97

Бөгенбай даңғылы, 6а үй Есенберлин көшесі, 16/2 (Темірбанк» АҚ ғимаратында) Кемеңгерұлы көшесі, 6/1 Сарыарқа көшесі, 12 үй «БТА-банк» АҚ ғимараты «Жеңіс» бөлімі Жеңіс даңғылы, 34 Есіл ауданы бойынша бөлім Сауран көшесі, 7 Есіл ауданы бойынша бөлім Қабанбай батыр даңғылы, 5/1 вп.№1

8 (7172) 57-07-74

8 (7172) 94-99-96 8 (7172) 59-28-33 8 (7172) 30-40-70 8 (7172) 23-79-03 8 (7172) 31-70-37 8 (7172) 50-13-70 8(7172) 50-91-95

«Алкогольді өнім өндірілетін аумақта оны сақтау жəне көтерме сату жөніндегі қызметті қоспағанда, алкогольді өнімді сақтауға жəне көтерме сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша ____________________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (жеке тұлғаның толық аты-жөні, тегі, ЖСН деректер) ______________________________________________________________________ Өтiнiш ____________________________________________________________________________ (қызметтiң түрi жəне (немесе) кіші түрі көрсетiлсiн) _____________________________________________________________________ жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша беруiңiздi сұраймын. Тұрғылықты жері ____________________________________________________________ Жеке басын куəландыратын құжат: түрі ________________________, сериясы_________ № _____________________ берген ______________________________________________ берілген күні _________________________________________________________________ Банк шоты (егер бар болса) _________________________________________________ (шот нөмірі, банктiң атауы жəне орналасқан жерi) Қоса берiлiп отырған құжаттар: ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ______________ ________________________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты) Мөр орны 20__ жылғы ________________ Өтiнiш 20__ жылғы _______________ қарауға қабылданды __________________________________________________________ (лицензиардың жауапты адамының қолы, аты-жөні) «Алкогольді өнім өндірілетін аумақта оны сақтау жəне көтерме сату жөніндегі қызметті қоспағанда, алкогольді өнімді сақтауға жəне көтерме сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 3-қосымша _______________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) ______________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) Өтiнiш ____________________________________________________________________________ (қызметтiң түрi жəне (немесе) кіші түрі көрсетiлсiн) _______________________________________________________________жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша беруiңiздi сұраймын. Мекен жайы ________________________________________________________________ (индексi, қала, аудан, облыс, көшесi, үй нөмірі, ____________________________________________________________________________ телефон, факс, е-mail) Банк шоты______________________________________________________________ (шот нөмірі, банктiң атауы жəне орналасқан жерi) Филиалдары (өкiлдiктерi, объектiлерi, пункттерi, учаскелерi) _________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ (орналасқан жерi жəне деректемелері) Қоса берiлiп отырған құжаттар: ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ Басшы ______________ ______________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты) Мөр орны 20__ жылғы _________________ Өтiнiш 20__ жылғы ________________ қарауға қабылданды _________________________________________________________________ (жауапты адамының қолы, аты-жөні) «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне көтерме саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 4-қосымша Кесте. Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң мəнi Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерi

Көрсеткiштiң нормативтiк мəнi

1. Уақтылылығы 1.1. Құжат тапсырылған сəттен бастап белгiленген мерзiмде қызмет көрсету жағдайларының %-ы (үлесi) 2. Сапасы 2.1. Қызмет көрсету процесінің сапасына қанағаттанған алушылардың % -ы (үлесi) 3. Қолжетiмдiлiк 3.1. Қызмет көрсету сапасына жəне оны ұсыну тəртiбi туралы ақпаратқа қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 3.2. Ақпаратқа электрондық форматта қол жеткiзуге болатын қызметтер %-ы (үлесi) 4. Шағымдану процесі 4.1. Шағымданудың қолданыстағы тəртiбiне қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi)

Көрсеткiштiң кейінгі жылғы нысаналы мəнi

Көрсеткiштiң есептi жылдағы ағымдағы мəнi

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1519 қаулысымен бекiтiлген «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызметін облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бойынша салық департаменттерінде (бұдан əрі – салық департаменті) немесе осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша халыққа қызмет көрсету орталықтарында (бұдан əрі – ХҚО), сондай-ақ алушыда электрондық цифрлық қолтаңбасы (бұдан əрі – ЭЦҚ) болу шартымен «электрондық үкімет» www.е.gov.kz веб-порталы немесе «Е-лицензиялау» www.еlicense.kz вебпорталы (бұдан əрі – портал) арқылы Қазақстан Республикасының салық органдары көрсетеді. 2. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нысаны: ішінара автоматтандырылған. 3. Мемлекеттік қызмет «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 20-бабы 1-тармағының 21) тармақшасына жəне 471-бабына, «Лицензиялау туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабына, «Этил спирті мен алкоголь өнімінің өндірілуін жəне айналымын мемлекеттік реттеу туралы» 1999 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 3-бабы 3-тармағының 1) тармақшасына, «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 29-бабына жəне «Лицензиялаудың кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 маусымдағы № 753 қаулысына сəйкес көрсетіледі. 4. Мемлекеттік қызмет туралы ақпарат: 1) Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің интернет-ресурсында (электрондық мекенжайы: www.salyk.kz «Салықтық қызмет көрсету» бөлімі); 2) ХҚО интернет-ресурсында (электрондық мекенжайы: www.con.gov.kz); 3) порталда; 4) салық департаментінің, ХҚО стенділерінде орналастырылады. Мемлекеттік қызмет туралы ақпаратты call-орталығының (1414) телефоны арқылы да берілуі мүмкін. 5. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі: 1) салық департаментінде немесе ХҚО-да – электрондық құжат нысанында алкогольді өнімді сақтауға жəне бөлшек сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру не уəкілетті тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы салық департаментінің уəжделген жауабы; 2) порталда – электрондық құжат нысанында алкогольді өнімді сақтауға жəне бөлшек сатуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру не уəкілетті тұлғаның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы салық департаментінің уəжделген жауабы болып табылады. 6. Мемлекеттік қызмет жеке тұлғаларға жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – алушы) көрсетіледі. 7. Салық департаментінде, ХҚО-да немесе порталда мемлекеттiк қызмет көрсету мерзімдері: 1) лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша (бұдан əрі – лицензия) беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 15 жұмыс күні ішінде; лицензияны қайта ресімдеу – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 10 жұмыс күні ішінде; лицензияның телнұсқасын беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 2 жұмыс күні ішінде; алушы тапсырған құжаттардың толықтығын тексеру, тапсырылған құжаттардың толық болмау фактісі белгіленген жағдайда алушының құжаттарын одан əрі қараудан бас тарту туралы уəжделген жазбаша жауап беру – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 2 жұмыс күні ішінде; 2) мемлекеттік қызметті алғанға дейін кезек күтудің ең ұзақ рұқсат етілген уақыты – 20 минуттан аспайды; 3) алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды. 8. Мемлекеттік қызмет ақылы түрде көрсетіледі. Лицензия (лицензияның телнұсқасын) беру (қайта ресімдеу) кезінде қызметтің осы түрлерімен айналысу құқығына Салық кодексінің 471-бабына сəйкес лицензиялық алым алынады. Лицензиялық алымды төлеу қолма-қол жəне қолма-қол емес нысанда екінші деңгейдегі банктер жəне банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік қызметті алуға алушының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық өтініші портал арқылы берілген жағдайда төлем «электрондық үкімет» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асырылады. 9. Жұмыс кестесі: 1) салық департаменті – еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, күн сайын дүйсенбіден бастап жұмаға дейін қоса алғанда, белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ге дейін. Мемлекеттік қызметті алу үшін алдын ала жазылу талап етілмейді, жеделдетілген қызмет көрсету көзделмеген; 2) ХҚО – мемлекеттік қызмет көрсетуі күн сайын дүйсенбіден бастап сенбіні қоса алғанда, демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, еңбек заңнамасына сай белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес үзіліссіз сағат 9.00-ден 20.00-ге дейін жүзеге асырылады. Қабылдау алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз «электрондық» кезек тəртібімен жүзеге асырылады. 3) портал – тəулік бойы. 10. Мемлекеттік қызмет: 1) дене мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін жағдайлар, толтырылған бланкілердің үлгісі бар ақпараттық стенділер орналасқан күтуге жəне қажетті құжаттарды дайындауға қолайлы жағдайлары бар күту орны көзделген салық департаментінде немесе ХҚО-да көрсетіледі. Құқық тəртібін сақтау үшін ғимаратта тəулік бойы күзет орындары жəне өртке қарсы сигнализация жəне басқа да қауіпсіздік шаралары бар. 2) порталда – алушының «жеке кабинетінде» беріледі. 2. Мемлекеттiк қызмет көрсету тəртiбi 11. Мемлекеттік қызмет көрсетуді алу үшін алушы уəкілетті органға немесе ХҚО-ға: 1) лицензия алу үшін - осы стандартқа 2 жəне 3-қосымшаларға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) лицензияға қосымша, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – еркін нысандағы өтінішті; 3) заңды тұлға лицензия алу үшін – жарғының көшірмесін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 4) заңды тұлға лицензия алу үшін – алушының заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркелгені туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 5) жеке тұлға лицензия алу үшін – алушының жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін; 6) дара кəсіпкер лицензия алу үшін – алушының дара кəсіпкер ретінде мемлекеттік тіркелгені туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 7) лицензия алу үшін – алушының салық органында есепке тұрғаны туралы куəлігін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 8) лицензия жəне лицензияға қосымшаны алу үшін – біліктілік талаптарына сəйкес құжаттар мен мəліметтерді;

12 шілде 2013 жыл

9) лицензияны қайта ресімдеу, лицензияға қосымшаны алу үшін –лицензияның көшірмесін (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған көшірмесі); 10) лицензия, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – «электрондық үкiметтiң» төлем шлюзi арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, жекелеген қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн бюджетке лицензиялық алымның төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi; лицензиясы бар қызмет түрі шеңберінде лицензияға қосымшаны алу үшін талап етілмейді. Осы тармақтың бiрiншi бөлiгiнiң 3), 4), 5), 6) жəне 7) тармақшаларында көзделген құжаттарды ұсыну олардағы ақпаратты мемлекеттiк ақпараттық жүйелерден жəне (немесе) мəлiметтер нысанынан алу мүмкiн болған жағдайда, талап етiлмейдi. «Электрондық үкiмет» веб-порталы немесе халыққа ХҚО-ғы арқылы құжаттарды беру кезiнде құжаттар электрондық нысанда берiледi. ХҚО-да заңды тұлғаның жарғысы, лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша, бюджетке лицензиялық алым төлеу туралы құжат, мəліметтер нысаны ХҚО қызметкерінің ЭЦҚ-мен куəландырылған құжаттардың электрондық көшірмелері нысанындағы электрондық сұрау салуға тіркеледі. Құжаттарды қабылдау кезінде уəкілетті органның немесе ХҚО қызметкері түпнұсқаларды құжаттардың көшірмелерімен жəне уəкілетті адамдардың ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден портал немесе ХҚО ақпараттық жүйесі арқылы берілген мəліметтермен түпнұсқалығын салыстырып тексереді, содан соң түпнұсқаларды алушыға қайтарады. Порталға жүгінген кезде: 1) лицензия, лицензияға қосымша, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – алушының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтініші; 2) лицензия, лицензияның телнұсқасын алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін бюджетке лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы төленгенін растайтын ақпарат жібереді; лицензиясы бар қызмет түрі шеңберінде лицензияға қосымшаны алу үшін талап етілмейді; электрондық сауалға тіркелетін сканерленген түрдегі көшірмелер: 3) заңды тұлға лицензия алу үшін – заңды тұлғаның жарғысы; 4) заңды тұлға лицензия алу үшін – алушының заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куəлігі; 5) жеке тұлға лицензия алу үшін – алушының жеке басын куəландыратын құжат; 6) дара кəсіпкер лицензия алу үшін - алушының дара кəсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куəлігі; 7) лицензия алу үшін – алушының салық органында есепке тұрғаны туралы куəлігі; 8) лицензия, лицензияға қосымша – электрондық нысан түріндегі біліктілік талаптарға сəйкес мəліметтер мен құжаттар; 9) лицензияға қосымшаны алу, лицензияны қайта ресімдеу үшін – лицензия туралы мəліметтер (порталда болған кезде) немесе лицензия. Мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстар болып табылатын құжаттардың мəліметтерін салық департаментінің немесе ХҚО-ның уəкілетті адамдарының ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында портал арқылы алады. 12. Лицензия алу үшін өтініш нысандары интернет-ресурсының: www.е.gov.kz, www.elicense.kz порталында, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің www.salyk.kz интернетресурсында, салық департаментінің, ХҚО-ның күту залындағы стенділерде жəне арнайы бағанда орналастырылады. Мемлекеттік қызметті портал арқылы алу үшін электрондық құжаттың нысанын толтыру қажет. 13. Құжаттарды қабылдау осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша жүзеге асырылады. ХҚО-ға жүгінген кезде электрондық сұрау салуды жөнелту ХҚО қызметкерінің автоматтандырылған жұмыс орны арқылы жүзеге асырылады. Порталға жүгінген кезде: электрондық өтінішті жөнелту алушының «жеке кабинетінен» жүзеге асырылады. Өтініш таңдалған қызмет көрсетуге сəйкес автоматты түрде адресатқа – салық департаментіне жіберіледі. 14. Мемлекеттік қызметті алу үшін салық департаментіне немесе ХҚО-ға табыс етілген құжаттар, тізімделу бойынша қабылданады жəне алушыға немесе оның өкіліне құжаттардың қабылданғаны туралы көшірмесі қабылдау күні туралы белгімен (тапсырылады) жіберіледі. ХҚО жүгінген кезде алушыға немесе оның өкіліне: 1) сұрау салу нөмірі мен қабылданған күні; 2) сұрау салынып отырған мемлекеттік қызмет түрі; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атауы; 4) құжаттардың берілген күні (уақыты) мен орны; 5) құжаттарды ресімдеуге өтінішті қабылдаған ХҚО қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты; 6) өтініш берушінің тегі, аты, əкесінің аты, уəкілетті өкілінің тегі, аты, əкесінің аты жəне олардың байланыс телефондары көрсетіле отырып, тиісті құжаттарды қабылдағаны туралы қолхат беріледі. Порталға жүгінген кезде алушыға «жеке кабинетіне» мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін алу күні мен уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызмет көрсетуді беруге сұрау салудың қабылданғаны туралы хабарлама-есеп жіберіледі. 15. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі алушыға: 1) салық департаментінде немесе ХҚО-да – қолма-қол (алушының өзі келуі немесе сенімхат бойынша өкілінің келуі); 2) порталда – алушының «жеке кабинетінде» беріледі. 16. Егер: 1) Қазақстан Республикасының заңдарында субъектілердің осы санаты үшін қызметпен айналысуға тыйым салынған болса; 2) жекелеген қызмет түрлерімен айналысу құқығы үшін бюджетке лицензиялық алымның төленгенін растайтын құжат болмағанда; 3) алушының қызметі біліктілік талаптарына сəйкес келмесе; 4) алушыға лицензия беру келісетін мемлекеттік органдармен келісілмесе; 5) алушыға қатысты осы қызметтің жекелеген түрімен айналысуға тыйым салатын заңды күшіне енген соттың үкімі болса; 6) сот орындаушысының ұсынысы негізінде сот лицензия алуға тыйым салса; алушы порталға жүгінген кезде: 7) сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурсқа қатысты қолжеткізілімге шектеу қолданылса жəне сұрау салу жіберген тұлғада сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурсқа қол жеткізу құқығы болмаса; 8) алушыда сұрау салынған электрондық ақпараттық ресурс болмаса жəне оған оның кімнің иелігінде екені белгісіз болса; 9) сұрау салудың маңызын айқындау кезінде сұрау салушы адамның қандай электрондық ақпараттық ресурсты беру туралы өтініш бергенін анықтау мүмкін болмаса; 10) егер шығыстарды төлеу Қазақстан Республикасының заңнамасында немесе шартта көзделсе, электрондық ақпараттық ресурсқа сұрау салған алушы сұрау салуды орындауға шығыстарды төлемесе; 11) алушының сұрау салуы «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабында белгіленген талаптарға сəйкес келмесе мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту үшін негіз болып табылады. Егер салық департаменті немесе ХҚО белгіленген мерзімде алушыға лицензияны бермеген немесе лицензияны беруден уəжделген түрде бас тартуды ұсынбаған жағдайда, оларды беру мерзімдері өткен күнінен бастап лицензия берілді деп есептеледі. Салық департаменті, ХҚО лицензиянының берілген мерзімі бітер кезден бұрын 5 жұмыс күні ішінде кешіктірмей алушыға тиісті лицензияны беруге міндетті. Салық департаменті немесе ХҚО лицензияны 5 жұмыс күні ішінде бермеген жағдайда лицензия берілді деп есептеледі, ал лицензияланған қызмет түрін жүзеге асыру құқығын растайтын құжат, лицензияның өзін алғанға дейін салық департаменті немесе ХҚО қабылдаған күні туралы белгісі бар құжаттардың тізімі болып табылады. Алушы мемлекеттік қызмет көрсетуден уəжделген түрде бас тарту туралы жауапты салық департаментінде немесе ХҚО-да немесе порталдың «жеке кабинетінде» осы стандарттың 7-тармағында белгіленген мерзімде электрондық құжат түрінде алады. Мемлекеттік қызмет көрсетуді тоқтата тұру үшін негіз жоқ. 3. Жұмыс қағидаттары 17. Салық департаментінің немесе ХҚО қызметi адамның конституциялық құқықтарын сақтауға, қызметтiк борышты орындау кезiндегi заңдылықты сақтауға негiзделген жəне сыпайылық, толық ақпарат беру, сақталуын, қорғалуын жəне құпиялығын қамтамасыз ету қағидаттарында жүзеге асырылады. 4. Жұмыс нəтижелері 18. Алушыларға мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелері осы стандартқа 4-қосымшаға сəйкес сапа жəне тиімділік көрсеткіштерімен өлшенеді. 19. Салық департаментінің жұмысы бағаланатын мемлекеттік қызметтердің сапа жəне тиімділік көрсеткіштерінің нысаналы мəні жыл сайын Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бұйрығымен бекітіледі. 5. Шағымдану тəртiбi 20. Салық департаменті қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібін түсіндіру жəне шағымдарды дайындауға жəрдемдесу үшін алушы салық департаментінің басшылығына жүгінеді. ХҚО қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі, сондай-ақ шағымды дайындауға көмек көрсету туралы ақпаратты жауапты адамдардан (электрондық мекенжайы: www. con.gov.kz) алуға болады. Портал жұмысына шағымдану тəртібі туралы ақпаратты call-орталығының телефоны (1414) арқылы алуға болады. 21. Көрсетілген қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда шағым салық департаментінің басшысының атына осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша пошта арқылы не қолма-қол мемлекеттік жəне (немесе) орыс тілдерінде жазбаша түрде беріледі, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін түскі үзіліспен, сондай-ақ call-e-tax@mgd. kz мекенжайы бойынша электрондық шағым кітабына беріледі. 22. Мемлекеттік қызметті тікелей салық департаменті немесе ХҚО көрсетеді. Дұрыс қызмет көрсетілмеген жағдайда: 1) өтініште қойылған мəселелерді шешу құзыретіне кіретін салық департаментінің басшысына, осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинетіне, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін түскі үзіліспен, демалыс күндері – сенбі, жексенбі жəне мереке күндері; 2) ХҚО-ның немесе ХҚО-ы қарауына жататын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің басшыларына жазбаша түрде шағым беріледі. ХҚО-ның басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген, Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандарттың 26-тармағында көрсетілген. 23. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда алушының заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитетіне, сотқа жүгінуге құқығы бар. 24. Қолданыстағы заңнамада көзделген жағдайда шағымдар ауызша немесе жазбаша нысанда пошта арқылы немесе электрондық түрде (электрондық шағым кітабының мекенжайы: call-e-tax@ mgd.kz) не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинеті арқылы жұмыс күндері қолмақол, не салық департаментінде, ХҚО орналасқан шағымдар мен ұсыныстарға арналған жəшік арқылы жазбаша түрде қабылданады. Қажет болған жағдайда алушылар шағымға уəкілетті органның мемлекеттік қызметтерді сапасыз көрсеткенін немесе салық департаменті, ХҚО қызметкерінің дұрыс қызмет көрсетпегенін растайтын құжаттарды қоса береді. Портал арқылы жүгінген кезде: портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. Салық департаментінің немесе ХҚО жауабы «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес беріледі. 25. Қабылданған шағым шағымдар мен өтініштерді есепке алу кітабына тіркеледі жəне «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде қаралады. Шағым берген тұлғаға күні мен уақыты, өтінішті қабылдаған адамның тегі, аты, əкесінің аты көрсетілген талон беріледі. Шағымды қарау нəтижелері туралы алушыға жазбаша түрде хабарланады. Шағымды қарау барысы туралы ақпаратты шағымды қабылдаған адамнан не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген телефоны арқылы алуға болады. Портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде немесе ХҚО-да өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. 26. Көрсетілетін мемлекеттік қызмет туралы қосымша ақпаратты Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің www.salyk.kz интернет-ресурсынан алуға болады. Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің адресі: 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор көшесі, 8 үй, 14 кіре беріс, интернет-ресурстың e-mail: kagu-con@mci.gov.kz жəне «электрондық үкімет» Call-орталығының нөмірі 1414. «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 1-қосымша Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттерінің тізбесі Р/с №

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Салық департаменттері

Заңды мекенжайы

Интернет-ресурсы

2 Ақмола облысы бойынша салық департаменті Ақтөбе облысы бойынша салық департаменті

3 Көкшетау қ., Горький к-сі, 21 А Ақтөбе қ., Некрасов к-сі, 73

4 www.nalog.kokc.kz

Алматы облысы бойынша салық департаменті – өкілдік Атырау облысы бойынша салық департаменті Шығыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Жамбыл облысы бойынша салық департаменті

Алматы қ., Мира –Шевченко к-сі, 67а Атырау қ., Азаттық даң., 94 А Өскемен қ., Пермитин к-сі, 27

www.taxalmaty.kz

Тараз қ, Төле би даң., 36

www.taxtaraz.kz

Батыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Қарағанды облысы бойынша салық департаменті Қостанай облысы бойынша салық департаменті Қызылорда облысы бойынша салық департаменті Маңғыстау бойынша салық департаменті Павлодар облысы бойынша салық департаменті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті

Орал қаласы, Некрасов к-сі, 30/1

www.taxwest.kz

Қарағанды қ., Чкалов к-сі, 3 Қостанай қ., Майлин к-сі, 2 Қызылорда қ., Абай даң., 64 Г Ақтау қ., 4 ш.а., 12 Павлодар қ., Ленин к-сі, 57 Петропавл қ., Сүтішев к-сі, 56а

www.taxatyrau.kz

Салық департаменттері хатшылығының телефондары жəне кабинет 5 8 (7162) 72-12-27 № 106 кабинет 8 (7132) 21-01-94 8 (7132) 59-53-64 № 19 кабинет 8 (7272) 72-78-99 № 41 кабинет

Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттері бөліністерінің телефондары 6 8 (7162) 72-11-95 8 (7162) 72-11-81 8 (7132) 96-97-09 8 (7132) 96-99-41 8 (7272) 72-71-27 8 (7272) 72-72-53

14 15 16

Р/с № 1 1.

8(7252) 23-29-01 № 201 кабинет

8 (7252) 23-27-02 8 (7252) 23-27-03

www.nd.kz

8 (7272) 67-15-61 № 316 кабинет 8 (7172) 77-31-83 № 501 кабинет

8 (7272) 72-35-01 8 (7272) 67-69-88 8 (7172) 77-32-02 8 (7172) 77-32-69

www.astananalog.kz

Орталықтардың атауы (филиалдар, бөлімдер, бөлімшелер) 2

Орналасқан мекенжайы 3 «Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Көкшетау қаласы, Біржан сал көшесі, 12 үй

3)

Карсный яр ауылындағы аудандық бөлім Ақкөл аудандық бөлімі

Ақкөл ауданы, Ақкөл ауылы, Нұрмағанбетов көшесі, 102 үй

4)

Аршалы аудандық бөлімі

Аршалы ауданы, Аршалы кенті, Мəметова көшесі, 19 үй

5)

Атбасар аудандық бөлімі

Атбасар ауданы, Атбасар ауылы, Уəлиханов көшесі, 11 үй

2)

Əуезов көшесі 189 а

Көкшетау қаласы, Красный Яр ауылы, Ленин көшесі, 15 үй

6)

Астрахан аудандық бөлімі

Астрахан ауданы, Астраханка ауылы, Əл-Фараби көшесі 42үй

7)

Бұланды аудандық бөлімі

Бұланды ауылы, Макинка қаласы, Сейфуллин көшесі, 18 үй

8)

Бурабай аудандық бөлімі

Бурабай ауаны, Шучье қаласы, Абылайхан даңғылы, 28 үй

9) 10) 11)

Егіндікөл аудандық бөлімі Егіндікөл ауданы, Егіндікөл ауылы, Жеңіс даңғылы, 7 үй Ерейментау аудандық бөлімі Ерейментау ауданы Ерейментау қаласы, Мұсабаев көшесі, 15 үй Еңбекшілдер аудандық Еңбекшілдер ауданы, Степняк қаласы, Сыздықов көшесі, 2 а үй бөлімі

12) 13)

Есіл аудандық бөлімі Жарқайың аудандық бөлімі

Есіл ауданы, Есіл қаласы, Жеңіс даңғылы, 56 үй Жарқайың ауданы, Державин қаласы, Ғабдуллин көшесі, 104 үй

14) 15)

Жақсы аудандық бөлімі Зеренді аудандық бөлімі

Жақсы ауданы, Жақсы ауылы, Ленин көшесі, 8 үй Зеренді ауданы, Зеренді ауылы, Мир көшесі, 52 үй

16)

Қорғалжын аудандық бөлімі Қорғалжын ауданы, Қорғалжын ауылы, Абай көшесі, 44 а үй

17)

Степногорск қалалық бөлімі Степногорск қаласы, 4 шағын аудан, 7 үй

18)

Сандықтау аудандық бөлімі

19)

Целиноград аудандық бөлімі Целиноград ауданы, Ақмол ауылы, Гагарин көшесі, 15 үй

20)

Шортанды аудандық бөлімі

2. 1)

«Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Ақтөбе қалалық бөлімі

2)

Қарғалы ауылы (Жилянка)

3)

Алға аудандық бөлімі

Сандықтау ауданы, Балкашино ауылы, Абылайхан даңғылы, 119 үй

Шортанды ауданы, Шортанды кенті, Безымянный қиылысы, 1 үй «Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 үй

Мəрток ауданы, Мəрток ауылы, Байтұрсынов көшесі, 1 «Б» Хромтау ауданы, Хромтау ауылы, Абай көшесі, 12 үй

6)

Қандыағаш аудандық бөлімі Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Молодежный шағын ауданы, 47»Б» Мұғалжар ауданы, Ембі қаласы, Əміров көшесі, 10

Ембі аудандық бөлімі

8)

Темір аудандық №8 бөлім

Темір ауданы, Шұбарқұдық кенті, Байғанин көшесі, 15»А»

9)

Қобда аудандық бөлімі

Қобда ауданы, Қобда кенті, Нұрымжанов қиылысы, 2

10)

Бадамша ауылының қарғал аудандық бөлімі Ойыл аудандық бөлімі

Қарғалы ауданы, Бадамша ауылы, Əйтеке би көшесі, 27

11)

13)

12)

№ 12 Əйтеке би аудандық бөлімі Байғанин аудандық бөлімі

14)

Ырғыз аудандық бөлімі

15)

Шалқар аудандық бөлімі

3.

Ойыл ауданы, Ойыл ауылы, Көкжар көшесі, 64 Əйтеке би ауданы, Комсомол ауылы, Балдырған көшесі, 10 Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылы, Барақ батыр көшесі, 41 «А» Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ырғыз ауданы, Жангелдин көшесі, 7 Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Əйтеке би көшесі, 63 «Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 67Б

2)

«Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақсу аудандық бөлімі Қапал бөлімі Алакөл аудандық бөлімі

3)

Қабанбай бөлімі Балқаш аудандық бөлімі

Қабанбай ауылы, Абылайхан көшесі, 237 Бақанас ауылы, Бижанов көшесі, 25 «А»

Еңбекшіқазақ аудандық бөлімі Шелек бөлімі

Есік қаласы, Абай көшесі, 314 А

1)

4)

5)

Жансүгіров кенті, Қабанбай батыр көшесі, 20 Қапал ауылы, Алпысбаев көшесі, 3 Үшарал ауылы, 8 наурыз көшесі, 63

Шелек ауылы, Бижанов көшесі, 100

6) 7)

Ескелді аудандық бөлімі Жамбыл аудандық бөлімі Іле аудандық бөлімі

Ұзынағаш ауылы, Мəжитов көшесі, 1 Өтеген батыр кенті, Қуат шағын ауданы, Тəуелсіздік көшесі, 25

8)

Боралдай бөлімі Қараой бөлімі Ақшы бөлімі Қарасай аудандық бөлімі

Боралдай ауылы, Вокзальная көшесі, 6 «А» Қараой ауылы, Тыңдала көшесі, 9 Ақшы ауылы, Қонаев көшесі, 29 Қаскелең қаласы, Жанғозин көшесі, 38

9)

Тау самалы бөлімі Шамалған бөлімі Қаратал аудандық бөлімі

Тау самалы кенті, Рысқұлов көшесі, 129 Шамалған ст, Қонаев көшесі, 1 «В» Үштөбе қаласы, Абылай хан даңғылы 22

Кербұлақ аудандық бөлімі Қоғалы бөлімі Көксу аудандық бөлімі

Сарыөзек қаласы, Момышұлы көшесі, н/ж Қоғалы кенті, Желтоқсан, 45 Балпық би кенті, Измайлов көшесі, 10

12)

Қапшағай қалалық бөлімі Шеңгелді бөлімі

Қапшағай қаласы, Қонаев көшесі, 41 Шеңгелді ауылы, Сейфуллин көшесі, 34

13)

Сарқант аудандық бөлімі

Сарқант қаласы. Жамбыл көшесі, н/ж

14)

Лепсі бөлімі Райымбек аудандық бөлімі

Лепсі ст, Төлебаев көшесі, 1 . Кеген ауылы, Момышұлы көшесі, н/ж

15) 16)

Нарынқол бөлімі Панфилов аудандық бөлімі Талғар аудандық бөлімі

Нарынқол ауылы, Райымбек көшесі н/ж Жаркент қаласы, Головацкий көшесі н/ж Талғар қаласы, Лермонтов көшесі, 53 «А»

17)

Нұра бөлімі Нұра ауылы, Школьная көшесі, 10 Талдықорған қалалық бөлімі Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі 67»Б»

10) 11)

Қарабұлақ ауылы, Оразбеков көшесі, 52 п.

18)

Текелі қалалық бөлімі

Текелі қаласы, Октябрь көшесі, 7

19)

Ұйғыр аудандық бөлімі

Шонжы ауылы, Қасымбеков көшесі, 35

4.

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Облыстық бөлім №1 қалалық бөлім

1) 2)

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 үй Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 үй Атырау қаласы, Баймұқанов көшесі, 16 а үй

3)

№2 қалалық бөлім

Атырау қаласы, Балықшы ауылы, Байжігітов көшесі, 80а үй

4)

Индер аудандық бөлімі

Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кенті, Меңдіғалиев көшесі, 30 үй Атырау облысы, Махамбет ауданы, Абай көшесі, 10 үй

5)

Махамбет аудандық бөлімі

6)

9)

Қызылқоға аудандық бөлімі Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Миялы ауылы, Абай көшесі, 1 үй Жылыой аудандық бөлімі Атырау облысы, Жылыой ауданы, Құлсары қаласы, Бейбітшілік көшесі, 8 Құрманғазы аудандық бөлімі Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Ганюшкино ауылы, Есболаев көшесі, 66 а Мақат аудандық бөлімі Атырау облысы, Мақат ауылы, Центральный көшесі, 2

10)

Исатай аудандық бөлімі

7) 8)

7) 8) 9) 10) 11) 12)

Атырау облысы, Исатай ауданы, Аққыстау ауылы, Егеменді Қазақстан көшесі, 9 үй «Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37 а бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Шығыс Қазақстан Өскемен қаласы, Сəтбаев даңғылы, 20/1 қалалық бөлімі №2 Шығыс Қазақстан Өскемен қаласы, Қазақстан көшесі, 99/1 қалалық бөлімі Глубокое аудандық бөлімі Глубокое ауданы, Глубокое ауылы, Попович көшесі, 22 Зайсан аудандық бөлімі Зайсан ауданы, Зайсан қаласы, Жангелдин көшесі, 52 а Зырян аудандық бөлімі Зырян ауданы, Зырян қаласы, Стаханов көшесі, 39 Қатон – Қарағай аудандық Қатон - Қарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы, бөлімі Абылайхан көшесі, 96 Күршім аудандық бөлімі Күршім ауданы, Күршім ауылы, Б.Момышұлы көшесі, 77 Риддер аудандық бөлімі Риддер қаласы, Семей көшесі, 12 үй Тарбағатай аудандық бөлімі Тарбағатай ауданы, Ақсаут ауылы, Абылайхан көшесі, 23 Ұлан аудандық бөлімі Ұлан ауданы, Молодежный кенті, 9 үй Шемонаиха аудандық бөлімі Шемонаиха ауданы, Шемонаиха қаласы, 3 шағын ауданы, 12 № 1 Семей қалалық бөлімі Семей қаласы, 408 квартал, 21

13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21)

№ 2 Семей қалалық бөлімі Абай аудандық бөлімі Аягөз аудандық бөлімі Бесқарағай аудандық бөлімі Бородулиха аудандық бөлімі Жарма аудандық бөлімі Курчатов аудандық бөлімі Көкпекті аудандық бөлімі Үржар аудандық бөлімі

5. 1) 2) 3) 4) 5) 6)

6. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 7.

8 (7262) 45-25-61 8 (7262) 45-71-43 № 203 кабинет 8 (7112) 50-39-23 № 100 кабинет

8 (7262) 45-71-16 8 (7262) 56-85-39

1)

www.nalog. karaganda.kz

8 (7212) 41-09-48 № 104 кабинет

8 (7212) 41-29-28 8 (7212) 50-39-72

www.taxkostanay.kz

8 (7142) 53-54-05 № 103 кабинет 8 (7242) 23-51-71 № 215 кабинет

8 (7142) 53-72-14 8 (7142) 53-74-24 8 (7242) 23-70-42 8 (7242) 23-88-42

8 (7292) 33-66-77 № 1 кабинет 8 (7182) 53-57-56 № 102 кабинет 8 (7152) 46-66-09 № 102 кабинет

8 (7292) 33-66-78 8 (7292) 30-24-44 8 (7182) 32-27-51 8 (7182) 53-54-08 8 (7152) 46-73-32 8 (7152) 50-00-79

2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10)

4

8.

8 (7162) 40-10-76 8 (7162) 40-10-63 8 (7162) 25-00-67 8 (7162) 25-06-21 8 (7162) 40-43-27

1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)

8 (71638) 2-09-96 8 (71638) 2-18-49 8 (71644) 2-10-77 8 (71644) 2-28-28 8 (71644) 2-10-77 8 (71643) 2-45-94 8 (71643) 4-07-22 8 (71643) 4-12-58 8 (71641) 2-35-96 8 (71641) 2-21-94 8 (71646) 2-37-20 8 (71646) 2-37-81 8 (71636) 4-29-97 8 (71636) 4-28-91 8 (71636) 4-59-28 8 (71642) 2-12-57 8 (71633) 2-44-92 8 (71639) 2-22-41 8 (71639) 2-22-42 8 (71639) 2-22-18 8 (71647) 2-22-07 8 (71648) 9-00-35 8 (71647) 2-22-05 8 (71635) 2-17-10 8 (71632) 2-00-74 8 (71632) 2-29-43 8 (71637) 2-17-83 8 (71637)2-20-36 8 (71645) 2-00-40 8 (71645) 2-00-30 8 (71640) 9-26-66 8 (71651) 3-12-30 8 (71651) 3-11-98 8 (71631) 2-17-97 8 (7132) 56-57-87 8 (7132) 57-80-27

Мəрток аудандық бөлімі

7)

16)

8 (7132) 98-60-06 8 (7132) 98-60-05 8 (71337) 3-20-79 8 (71337) 3-10-96 8 (71331) 22-4-13 8 (71331) 22-1-14 8 (71336) 26-6-33 8 (71336) 26-6-34 8 (71333) 30-2-19 8 (71333) 30-2-18 8 (71334) 23-9-83

Хромтау аудандық бөлімі

Семей қаласы, Найманбаев көшесі, 161А Абай ауданы, Қарауыл ауылы, Құнанбаев көшесі, 12 Аягөз ауданы, Аягөз қаласы, Дүйсенов көшесі, 84 Бесқарағай ауданы, Бесқарағай ауылы, Пушкин көшесі, 2 А Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, Жастар көшесі, Жарма ауданы, Қалбатау ауылы, Достық көшесі, 98 Курчатов ауданы, Курчатов қаласы, Абай көшесі, 12 Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Шериаздана көшесі, 38 Үржар ауданы, Үржар ауылы, Абылайхан көшесі, 116 «Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Жамбыл облысы бойынша Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 ХҚО» РМК филиалы Тараз қалалық бөлімі Тараз қаласы, Қ.Қойгелді көшесі, №158 «а» №1 бөлімі Тараз қаласы, Сəтбаев көшесі, 1 «б» №2 бөлімі Тараз қаласы, Талас шағын ауданы, 2 №3 бөлімі Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 Байзақ аудандық бөлімі Сарыкемер ауылы, Медеуов көшесі, 33 Жамбыл аудандық бөлімі Аса ауылы, Абай көшесі, 127 Жуалы аудандық бөлімі Б.Момышұлы ауылы, Сауранбекұлы көшесі, 49 Қордай аудандық бөлімі Қордай ауылы, Домалақ ана көшесі, 215 Мерке аудандық бөлімі Мерке ауылы, Исмайылов көшесі, 232 Мойынқұм аудандық бөлімі Мойынқұм ауылы, Рысқұлбеков көшесі, 215 Сарысу аудандық бөлімі Жаңатас қаласы, Жібек жолы көшесі, 1 Талас аудандық бөлімі Қаратау қаласы, Молдағұлова көшесі, 1 Т.Рысқұлов ауданының Құлан ауылы, Жібек жолы көшесі, 71 бөлімі Шу аудандық бөлімі Шу қаласы, Автобаза көшесі, 1 Гродеков ауылының бөлімі Гордеков ауылы, Мир көшесі, 18 «Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Батыс Қазақстан облысы БҚО, Орал қ, Жамбыл көшесі, д.81/2 бойынша ХҚО» РМК филиалы Ақжайық ауданы бойынша БҚО, Ақжайық ауданы, Чапаев ауылы, Ақжайық қиылысы, 2 бөлім Бөкейорда ауданы бойынша БҚО, Бөкейорда көшесі, Сайхын ауылы, Берғалиев көшесі, 1 бөлім Бөрлі ауданы бойынша БҚО, Бөрлі ауданы, Ақсай қаласы, бөлім Железнодорожный көшесі, 121 А Жаңғала ауданы бойынша БҚО, Жаңғала ауданы, Халықтар достығы көшесі, 63 А бөлім Жəнібек ауданы бойынша БҚО, Жəнібек ауданы, Жəнібек ауылы, Иманов көшесі, 79 бөлім Зеленов ауданы бойынша БҚО, Зеленов ауданы, Переметное ауылы, Гагарин көшесі, 69Б бөлім Казталов ауданы бойынша БҚО, Казталов ауданы, Казталов ауылы, Лұқманов көшесі, 22А бөлім Қаратөбе ауданы бойынша БҚО, Қаратөбе ауданы, Қаратөбе ауылы, Ғ.Құрманғалиев бөлім көшесі, 23/1 Сырым ауданы бойынша БҚО, Сырым ауданы, Жымпиты ауылы, Қазақстан көшесі,11/2 бөлім Тасқала ауданы бойынша БҚО, Тасқала ауданы, Тасқала ауылы, Вокзальная көшесі, 6 бөлім

13) 14)

Байланыс деректері

Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 үй

4)

11) 12)

15)

Ақтөбе қаласы, Қарғалы ауданы, Қарғалы ауылы (Жилянка), Сəтбаев көшесі, 10 үй Алға ауданы, Алға қаласы, Киров көшесі, 23 үй

5)

8 (7232) 70-10-52 8 (7232) 24-91-51

www.salyksko.kz

Алматы қ., Абылайхан даң., 93/95 Астана қ. Республика даң., 52

www.naloguko. shym.kz

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Көкшетау қалалық бөлімі

1)

8 (7122) 45-15-71

8 (7112) 51-38-20 8 (7112) 50-75-19

Шымкент қ., Б. Момышұлы көшесі, 27

Облыстардың, Алматы жəне Астана қалаларының халыққа қызмет көрсету орталықтарының тізімі мен мекенжайлары

8 (7122) 45-15-77 № 50 кабинет 8 (7232) 24-06-02 № 101 кабинет

www.salykvko.gov. kz

Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Алматы қаласы бойынша салық департаменті Астана қаласы бойынша салық департаменті

8 (71346) 23-5-83 8 (71334) 23-9-87 8 (71341) 22-1-47 8 (71341) 22-1-38 8 (71342) 23-4-64 8 (71342) 23-4-62 8 (71332) 21-1-81 8 (71332) 21-1-82 8 (71339) 22-3-73 8 (71339) 22-3-74 8 (71345) 23-5-86 8 (71345) 23-5-87 8 (71343) 21-8-28 8 (71335) 23-6-10 8 (71335) 23-6-11 8 (7282) 24-15-06 8 (7282) 24-41-33 8 (72832) 2-14-51 8 (72841) 2-17-60 8 (72833) 2-35-46 8 (72833) 2-35-48 8 (72837) 4-13-85 8 (72773) 95-2-22 8 (72773) 9-18-20 8 (72775) 4-54-70 8 (72775) 4-54-69 8 (72775) 2-34-96 8 (72775) 2-34-97 8 (72836) 3-22-16 8 (72770) 2-30-90 8 (727) 251-74-46 8 (727) 251-74-47 8 (72738) 7-82-42 8 (7275) 24-88-10 8 (72771) 2-56-86 8 (72771) 2-56-96 8 (727) 391-38-58 8 (7272) 93-66-33 8 (72834) 2-02-07 8 (72834) 2-20-92 8 (72840) 3-25-88 8 (72842) 9-10-59 8 (72838) 2-16-19 8 (72838) 2-16-18 8 (72772) 4-79-61 8 (72772) 4-79-60 8 (72772) 7-11-94 8 (72839) 2-35-80 8 (72839) 2-37-14 8 (72843) 2-10-16 8 (72777) 2-20-84 8 (72777) 2-20-82 8 (72777) 2-18-78 8 (72779) 2-11-65 8 (72831) 5-51-11 8 (727) 388-11-30 8 (72774) 2-21-43 8 (72774) 2-21-33 8 (72774) 5-80-62 8 (7282) 24-49-75 8 (7282) 24-40-43 8 (72835) 4-35-38 8 (72835) 4-35-18 8 (72778) 2-43-35 8 (72778) 2-43-31 8 (72778) 2-43-32 8 (7122) 21-34-67 8 (7122) 21-29-42 8 (7122) 35-75-05 8 (7122) 35-75-30 8 (7122) 24-34-90 8 (7122) 24-37-89 8 (71234) 2-12-96 8 (71234) 2-18-38 8 (71236) 2-24-96 8 (71236) 2-15-25 8 (71238) 2-20-46 8 (71238) 2-20-27 8 (71237) 5-03-54 8 (71237) 5-01-28 8 (71233) 2-05-13 8 (71233) 2-07-14 8 (71239) 3-22-97 8 (71239) 3-22-96 8 (71231) 2-16-70 8 (71231) 2-16-69 8 (7232) 78-42-36 8 (7232) 28-94-67 8 (7232) 60-39-22 8 (7232) 57-83-88 8 (7232) 22-81-37 8 (72331) 2-23-35 8 (72340) 2-67-81 8 (72335) 6-02-39 8 (72341) 2-23-60 8 (72339) 2-13-10 8 (72336) 4-62-62 8 (72346) 2-24-96 8 (72338) 2-78-96 8 (72332) 3-41-00 8 (7222) 33-57-97 8 (7222) 33-55-93 8 (7222) 52-69-29 8 (72252) 2-22-64 8 (72237) 5-24-32 8 (72236) 9-06-30 8 (72351) 2-20-48 8 (72347) 6-54-00 8 (72251) 2-21-66 8 (72348) 2-21-71 8 (72230) 2-19-85 8 (7262) 56-90-01 8 (7262) 46-00-28 8 (7262) 43-84-21 8 (7262) 56-90-27 8 (72622) 6-17-78 8 (7262) 56-90-04 8 (72637) 2-28-04 8 (72633) 2-11-99 8 (72635) 5-02-46 8 (72636) 2-13-52 8 (72632) 4-42-54 8 (72642) 2-47-93 8 (72634) 6-33-00 8 (72644) 6-33-93 8 (72631) 2-18-10 8 (72643) 2-17-97 8 (72633) 3-16-76 8 (7262) 51-23-24 8 (7112) 23-68-81 8 (7112) 28-25-27 8 (7112) 28-29-14 8-711-36-92-580 8-711-40-21-847 8-711-40-21-835 8-711-33- 35-550 8-711-33-36-778 8-711-41-22-403 8-711-41-22-404 8-711-35-22-425 8-711-30-23-614 8-711-30-23-616 8-711-44-32-204 8-711-44-32-205 8-711-45-31-800 8-711-45-31-463 8-711-34-31-446 8-711-34-31-447 8-711-39-22-398 8-711-39-21-979

8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 9. 1) 2)

Теректі ауданы бойынша бөлім Шыңғырлау ауданы бойынша бөлім Казталов ауданы бойынша бөлім Дарьинск ауылдық округі бойынша бөлім Тайпақ ауылдық округі бойынша бөлім Теректі ауданының Ақжайық ауылдық округі бойынша бөлімі «Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 қалалық бөлім №2 қалалық бөлім №3 қалалық бөлім №4 қалалық бөлім №5 қалалық бөлім №6 м Темір қаласы бойынша №1 бөлім Темір қаласы бойынша №2 бөлім №1 Абай аудандық бөлімі №2 Абай аудандық бөлімі Саран қаласының бөлімі №1 Шахтинск қалалық бөлімі №2 Шахтинск қалалық бөлімі №1 Осакаров аудандық бөлімі №2 Осакаров аудандық бөлімі Сəтбаев қаласының бөлімі Балқаш қаласының бөлімі Шет аудандық бөлімі

БҚО,Теректі ауданы, Федоров ауылы, Юбилейный көшесі, 24

БҚО, Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы, Шемякин көшесі, 13

8-711-32-23-378 8-711-32-23-379 8-711-37-33-311 8-711-37-34-420 8-711-38-21-044 8-711-38-21-045 8-711-31-24-080 8-711-31-24-082 8-711-42-21-884

БҚО, Теректі ауданы, Ақжайық ауылы, Ақжайық көшесі, 5

8-711-43-91-316

БҚО, Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылы, Тайманов көшесі, 95 БҚО, Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы, С.Датұлы көшесі, 23 БҚО, Зеленов ауданы, Дарьинск ауылы, Балдырған көшесі, 27/1

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Чкалов көшесі, 7 Ержанов көшесі, 47/3 Чкалов көшесі, 7 Мұқанов көшесі, 5 Архитектурная көшесі, 8 21-ші шағын аудан, 6/7 үй Серов көшесі, 73 Блюхер көшесі, 23 Республика даңғылы, 128

8 (7213) 99-79-96 8 (72131) 4-77-07 8 (72153) 3-04-46 8 (72137) 4-25-26 8 (72156) 5-21-25

Шахтинск қаласы, Шахан ауылы, 10/16 квартал, 16 үй

8 (72156) 3-20-99

Осакаров кенті, Пристационная көшесі, 12

8 (72149) 4-32-62

Оскаров ауданы, Молодежный кенті, Абай көшесі, 13

3)

Амангелді бөлімі

Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Майлин көшесі, 27/7

4)

Арқалық бөлімі

Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Абай көшесі, 62

5)

Əулиекөл бөлімі

Қостанай облысы, Əулиекөл ауылы, Ленин көшесі, 32

6)

Денисов бөлімі

Қостанай облысы, Денисовка ауылы, Советская көшесі, 13

7)

Жангелдин бөлімі

8)

Жітіқара бөлімі

Қостанай облысы, Жангелдин ауданы, Торғай селосы, 8 наурыз көшесі, 37 Қостанай облысы, Жітіқара қаласы, Ленин көшесі, 108

9)

Қамысты бөлімі Қарабалық бөлімі

11)

Қарасу бөлімі

12)

Лисаков бөлімі

13)

Меңдіқара бөлімі

14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 10. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 11. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)

8) 12. 1) 2) 3)

Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Қамысты ауылы, Ержанов көшесі, 66 Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті, Космонавттар көшесі, 16 Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Қарасу ауылы, Комсомол көшесі, 24 үй Қостанай облысы, Лисаков қаласы, №4 шағын аудан, 25 үй

Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Боровской ауылы, Королев көшесі, 4А үй Қостанай облысы, Наурызым ауданы, Қарамеңді ауылы, Шақшақ Жəнібек көшесі, 5 үй №1 Рудный бөлімі Қостанай облысы, Рудный қаласы, Космонавттар көшесі, 12 № 2 Рудный бөлімі Қостанай облысы, Рудный қаласы, Корчагин көшесі, 76 үй Сарыкөл бөлімі Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы, Сарыкөл кенті, Ленин көшесі, 104 Таран бөлімі Қостанай облысы, Таран ауданы, Таран ауылы, Калинин көшесі, 93 Ұзынкөл бөлімі Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылы, Абай көшесі, 79 Федоров бөлімі Қостанай облысы, Федров ауданы, Федоров ауылы, Красноармейская көшесі, 56 Қостанай ауданының бөлімі Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затабол кенті,Калинин көшесі, 53 «Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қызылорда облысы Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, бойынша ХҚО» РМК Ғ.Мұратбаев көшесі, 2Е филиалы №1 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Тасбөгет ауылы, Амангелді көшесі, н/ж №2 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Жанқожа батыр көшесі, 82 №3 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Шұғыла шағын ауданы, 45 №4 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Ақмешіт шағын ауданы, 1б Байқоңыр қалалық бөлімі Қызылорда облысы, Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, № 17а Арал аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Арал қаласы, Қарасақал көшесі, н/ж Қазалы аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Қазалы қаласы, Жанқожа батыр көшесі, н/ж Қармақшы аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жосалы кенті, Абай көшесі н/ж Жалағаш аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жалғаш кенті, Желтоқсан көшесі, н/ж Сырдария аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Тереңөзек кенті, Амангелді көшесі, № 55 «а» Шиелі аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Шиелі кенті, Рысқұлов көшесі, н/ж Жаңақорған аудандық бөлімі Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті, Сығанақ көшесі, н/ж «Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Маңғыстау облысы Ақтау қаласы, 15 шағын ауданы, 67 б ғимарат бойынша ХҚО» РМК филиалы №1 Ақтау қалалық бөлімі Ақтау қаласы, 15 шағын ауданы, 67 б ғимарат Наурызым бөлімі

№ 2 Жаңаөзен қалалық Жаңаөзен қаласы, Өркен шағын ауданы, Балалар бөлімі шығармашылық үйінің ғимараты. №3 Мұнайлы аудандық Мұнайлы ауданы, Маңғыстау ауылы, Қоғамдық ұйым ғимараты бөлімі № 4 Бейнеу аудандық бөлімі Бейнеу ауылы, Қостай көшесі, Жастар орталығы ғимараты Бейнеу ауданының № 9 Боранқұл селосы, 7 ауыл, Боранқұл мəдениет ММ ғимараты Боранқұл бөлімі №5 Маңғыстау аудандық Шетпе ауылы, Центральный көшесі, №15 Қазпошта ғимараты бөлімі № 6 Қарақиян аудандық Құрық ауылы, Уəлиханов көшесі, 15 үй бөлімі № 7 Түпқарағай аудандық Форт-Шевченко қаласы, Маяулыз көшесі, 6-д бөлімі Түпқарағай ауданының № 10 Ақшүкір ауылы, Үштерек көшесі, №5 «Жайлау» ЖШС Ақшүкір бөлімі ғимараты № 8 Жетібай аудандық Жетібай кенті, Жаңақұрылыс көшесі, № 10 ғимарат бөлімі «Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Павлодар облысы бойынша Павлодар қаласы, Павлов көшесі, 48 ХҚО» РМК филиалы Павлодар қалалық бөлімі Павлодар қаласы, Кутузов көшесі, 204 № 1 Павлодар қалалық бөлімі Павлодар аудандық бөлімі

Павлодар қаласы, Исеналиева көшесі, 24 Павлодар қаласы, Толстой көшесі, 10

4)

Екібастұз аудандық бөлімі

Екібастұз қаласы, Мəшһүр – Жүсіп көшесі, 92/2

5)

Ақсу аудандық бөлімі

Ақсу қаласы, Ленин көшесі, 10

6) 7)

Ақтоғай аудандық бөлімі Баянауыл аудандық бөлімі

Ақтоғай ауылы, Абай көшесі, 72 Баянауыл ауылы, Сəтбаев көшесі, 49

8) 9)

Железинка аудандық бөлімі Шарбақты аудандық бөлімі

Железинка ауылы, Торайғыров көшесі, 58 Шарбақты ауылы, В.Чайко көшесі, 45

10) 11) 12)

Қашыр аудандық бөлімі Лебяжі аудандық бөлімі Ертіс аудандық бөлімі

Тереңкөл ауылы, Тургенев көшесі, 85 Аққу ауылы, Тəшімов көшесі, 114 Ертіс ауылы, Иса Байзақов көшесі, 14

13) 14)

Май аудандық бөлімі Успен аудандық бөлімі

Майск ауылы, Сейфуллин көшесі, 13 Успенка ауылы, Тəуелсіздіктің 10 жылдығы көшесі

13. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 14. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 15. 1) 2) 3)

8 (7212) 33-13-10 8 (7212) 41-03-92 8 (7212) 77-26-57 8 (7212) 45-71-01 8 (7212) 32-92-51 8 (7212) 93-16-94 8 (7213) 44-67-45

Абай қаласы, Абай көшесі, 54 Абай қаласы, Топар ауылы, Қазбек би көшесі, 3 Саран қаласы, Жамбыл көшесі, 85 Шахтинск қаласы, А.Құнанбаев даңғылы, 65В

Сəтбаев қаласы, Сəтбаев көшесі, 111 Балқаш қаласы, Бөкейхан көшесі, 20а Ақсу-Аюлы ауылы, Жапақов көшесі, 23/1. Ағадыр кенті, Тəуелсіз Қазақстан көшесі, 4 Жезқазған қаласының бөлімі Жезқазған қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 9 Жаңаарқа аудандық бөлімі Жаңаарқа ауданы, Атасу кенті, А.Оспанов көшесі, 40 Қаражал қаласының бөлімі Қаражал қаласы, Ленин көшесі, 18 Приозерск қаласының Приозерск кенті, Балқаш көшесі, 7 бөлімі №1 Бұқар жырау аудандық Бұқар жырау ауданы, Ботақара кенті, Абылай хан көшесі, 37 бөлімі №2 Бұқар жырау аудандық Бұқар жырау ауданы, Мир көшесі, 24 бөлімі №1 Ақтоғай аудандық Ақтоғай ауданы, Ақтоғай кенті, Бөкейхан көшесі, 10 бөлімі №2 Ақтоғай аудандық Сарышаған кенті, Абай көшесі, 12 бөлімі Нұра аудандық бөлімі Киевка кенті, Сүлейменовтер көшесі, 2 Ұлытау аудандық бөлімі Ұлытау ауданы, Ұлытау кенті, Амангелді көшесі, 29а Қарқаралы аудандық бөлімі Қарқаралы қаласы, Əубəкіров көшесі, 21 «Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қостанай облысы бойынша Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Таран көшесі, 114 ХҚО» РМК филиалы Қостанай қалалық бөлімі Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гашека көшесі, 14 Алтынсарин бөлімі Қостанай облысы, Силантьевка ауылы, Ленин көшесі, 51

10)

8 (7212) 41-63-10

«Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Солтүстік Қазақстан Əуезов көшесі, 157 облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Қалалық бөлімі Қазақстан Конституциясы көшесі, 72 Айыртау ауданы бойынша Д.Сыздықов көшесі, 4 бөлім Ақжар ауданы бойынша Жеңіс көшесі, 67 бөлім Аққайың ауданы бойынша Еңбек көшесі, 11 бөлім Есіл ауданы бойынша бөлім Ленин көшесі, 6 Жамбыл ауданы бойынша Горький қиылысы көшесі, 10 Г бөлім Ғ.Мүсірепов атындағы Ленин көшесі, 7 ауданы бойынша бөлім Қызылжар ауданы бойынша Институт көшесі, 1 А бөлім М.Жұмабаев ауданы Юбилейный көшесі, 62 бойынша бөлім Мамлют ауданы бойынша С.Мұқанов көшесі, 11 бөлім Тайынша ауданы бойынша Қазақстан Конституциясы көшесі, 208 бөлім Тимирязев ауданы бойынша Уəлиханов көшесі, 17 бөлім Уəлиханов ауданы бойынша Уəлиханов көшесі, 80 бөлім Шал ақын ауданы бойынша Желтоқсан көшесі, 31 бөлім «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Оңтүстік Қазақстан Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Шымкент қаласының №1 Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж қалалық бөлімі Шымкент қаласының Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж №2қалалық бөлімі Шымкент қаласының №3 Шымкент қаласы, Оспанов көшесі,61 қалалық бөлімі Шымкент қаласының №4 Шымкент қаласы, Сайрам көшесі қалалық бөлімі Шымкент қаласының №5 Шымкент қаласы, Республика көшесі, 15 қалалық бөлімі Арыс аудандық бөлімі Арыс қаласы, Ергөбек көшесі, н/ж Бəйдібек аудандық бөлімі Шаян ауылы, Мыңбұлақ көшесі н/ж Кентау аудандық бөлімі Кентау қаласы, Абылайхан даңғылы,, №10 Қазығұрт аудандық бөлімі Қазығұрт ауылы, Қонаев көшесі, н/ж Мақтаарал аудандық бөлімі Жетісай қаласы, Жəйшібеков көшесі, н/ж Отырар аудандық бөлімі Шəуілдір ауылы, Жібек жолы даңғылы, н/ж Ордабасы аудандық бөлімі Темірлан ауылы, Қажымұқан көшесі, н/ж Түркістан аудандық бөлімі Түркістан қаласы, Тілеулі мыңбасы көшесі, н/ж Төлеби аудандық бөлімі Леңгер қаласы, Төле би көшесі, н/ж Түлкібас аудандық бөлімі Түлкібас ауылы, Т.Рысқұлов көшесі, 189 Сайрам аудандық бөлімі Ақсукент ауылы, Қыстаубаев көшесі, н/ж Созақ аудандық бөлімі Шолаққорған ауылы, Қожанов көшесі, н/ж Сарыағаш аудандық бөлімі Сарыағаш ауылы, Шораулы көшесі, н/ж Абай ауылдық бөлімі Абай ауылы, Жылқышиев көшесі, н/ж Шортанды аудандық бөлімі Шардара қаласы, Шардара тұйығы, н/ж «Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Алматы қаласы бойынша Жандосов көшесі, 51 ХҚО» РМК филиалы Əуезов ауданының бөлімі Жандосов көшесі, 51 Алматы ауданының бөлімі Бөгенбай батыр көшесі, 221 Алатау ауданының бөлімі Шаңырақ ықшам ауданы-2, Жанқожа батыр көшесі, 24

(Соңы 15-бетте).

8 (72148) 2-22-46 8 (71063) 4-03-47 8 (71036) 6-83-37 8 (71031) 2-21-88 8 (7102) 73-81-09 8 (71030) 2-69-09 8 (71032) 2-70-21 8 (71039)5-27-37 8 (72154) 2-23-73 8 (72138) 3-15-62 8 (71037) 2-11-05 8 (71038)22-3- 39 8 (721-44)2-11-11 8 (71035) 2-13-06 8 (72146) 3-17-03 8 (7142) 53-44-84 8 (7142) 53-25-56 8 (7142) 26-45-51 8 (71445) 21-5-28 8 (71445) 21-5-29 8 (71440) 21-2-55 8 (71440) 21-2-69 8 (71430) 75-6-87 8 (71430) 75-6-86 8 (71453) 21-8-31 8 (71453) 21-9-02 8 (71434) 22-0-30 8 (71434) 92-7-16 8 (71439) 22-0-05 8 (71439) 21-5-85 8 (71435) 28-2-83 8 (71435) 28-2-00 8 (71437) 22-2-76 8 (71437) 22-2-75 8 (71441) 32-9-61 8 (71441) 32-5-02 8 (71452) 22-1-47 8 (71452) 21-9-69 8 (71433) 32-0-90 8 (71433) 35-3-89 8 (714-43) 22-4-60 8 (714-54) 21-0-53 8 (714-54) 21-0-15 8 (714-31) 49-8-02 8 (71431) 90-0-38 8 (71431) 98-9-47 8 (71451) 21-3-21 8 (71451) 21-2-09 8 (71436) 36-5-89 8 (71436) 37-4-52 8 (71444) 21-5-67 8 (71444) 21-1-62 8 (71442) 22-5-18 8 (71442) 23-2-83 8 (71455) 24-3-15 8 (71455) 24-3-16 8 (7242) 23-07-16 8 (7242) 21-66-64 8 (7242) 25-60-57 8 (7242) 24-86-11 8 (7242) 22-48-27 8 (3362) 27-54-81 8 (72433) 25-0-02 8 (72438) 26-1-27 8 (72437) 2-11-62 8 (72431) 32-3-03 8 (72436) 2-29-00 8 (72432) 4-15-59 8 (72435) 21-4-51 8 (7292) 42-23-11 8 (7292) 42-23-12 8 (7292) 42-23-17 8 (72934) 5-03-90 8 (7292) 46-56-83 8 (72932) 2-55-35 8 (72932) 3-16-95 8 (72931) 22-0-79 8 (72937) 22-2-10 8 (72938) 2-30-38 8 (72938)33-28-44 8 (72935) 26-9-33 8 (7182) 33-47-35 8 (7182) 70-42-01 8 (7182) 34-59-04 8 (8182) 34-59-05 8 (7182) 32-04-67 8 (7182) 70-42-09 8 (7182) 62-92-29 8 (7182) 32-26-83 8 (7187) 77-66-93 8 (7182) 70-42-27 8 (7183) 76-90-60 8 (7183) 76-91-77 8 (71841) 2-21-66 8 (71840) 9-23-65 8 (71840) 9-23-61 8 (71831) 2-25-86 8 (71836) 2-34-43 8 (71836) 2-33-37 8 (71833) 2-24-79 8 (71839) 2-11-07 8 (71832) 22-91-12 8 (71832) 22-91-11 8 (71838) 9-21-44 8 (71834) 9-18-40 8 (71834) 9-12-51 8 (7152) 33-12-57 8 (7152) 33-02-26 8 (71533) 2-01-84 8 (71546) 2-21-08 8 (71532) 2-25-86 8 (71543) 2-20-03 8 (71544) 2-29-16 8 (71535) 2-22-19 8 (71538) 2-17-46 8 (71531) 2-03-76 8 (71541) 2-27-48 8 (71536) 2-36-03 8 (71537) 2-03-02 8 (71542) 2-28-11 8 (71534) 2-73-90 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 21-09-00 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 99-72-76 8 (7252) 99-72-31 8 (7252) 30-01-35 8 (7252) 52-50-84 8 (7252) 56-52-84 8 (72540) 2-31-18 8 (72548) 21-443 8 (72536) 36-456 8 (72539) 22-757 8 (72534) 61-343 8 (72544) 22-616 8 (72530) 22-670 8 (72533) 41679 8 (72547) 61-90-56 8 (72538) 52-709 8 (72531) 77-079 8 (72546) 43-329 8 (72537) 27-020 8 (72532) 31-629 8 (72535) 21-583 8 (727) 247-16-28 8 (727) 247-16-27 8 (727) 378-09-09 8 (727) 395-36-10


(Соңы. Басы 13-14-беттерде).

5)

4)

Бостандық ауданының бөлімі Жетісу ауданының бөлімі

6) 7)

Медеу ауданының бөлімі Түрксіб ауданының бөлімі

16.

«Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы Алматы ауданы бойынша бөлімі №1 бөлімі №2 бөлімі №3 бөлімі Сарыарқа ауданы бойынша бөлім «Тлендиев» бөлімі «Ақжайық» бөлімі «Өндіріс» бөлімі «Кенесары» бөлімі

1)

2)

3)

Алмагүл шағын ауданы, 9а

8 (727) 396-37-00

Төлеби көшесі, 155

8 (727) 330-72-43

Макаров көшесі, 44 Рихард Зорге көшесі, 9 «Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы Республика даңғылы, 12/2

8 (727) 239-65-52 8 (727) 234-09-74 8 (7172) 57-07-74

Мирзоян көшесі, 25 үй

8(7172) 61-84-11

Республика даңғылы, 12/2 Абай көшесі, 53 Железнодорожный кенті, Ақтасты көшесі, 20 Республика даңғылы, 43

8 (7172) 32-80-10 8 (7172) 21-10-27 8 (7172) 94-71-80 8 (7172) 32-46-97

Бөгенбай даңғылы, 6а үй Есенберлин көшесі, 16/2 (Темірбанк» АҚ ғимаратында) Кемеңгерұлы көшесі, 6/1 Сарыарқа көшесі, 12 үй «БТА-банк» АҚ ғимараты «Жеңіс» бөлімі Жеңіс даңғылы, 34 Есіл ауданы бойынша бөлім Сауран көшесі, 7 Есіл ауданы бойынша бөлім Қабанбай батыр даңғылы, 5/1 вп.№1

8 (7172) 94-99-96 8 (7172) 59-28-33 8 (7172) 30-40-70 8 (7172) 23-79-03 8 (7172) 31-70-37 8 (7172) 50-13-70 8(7172) 50-91-95

«Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша ____________________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (жеке тұлғаның толық аты-жөні, тегі, ЖСН деректер) ______________________________________________________________________ Өтiнiш ____________________________________________________________________________ (қызметтiң түрi жəне (немесе) кіші түрі көрсетiлсiн) _____________________________________________________________________ жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша беруiңiздi сұраймын. Тұрғылықты жері ____________________________________________________________ Жеке басын куəландыратын құжат: түрі ________________________, сериясы_________ № _____________________ берген ______________________________________________ берілген күні _________________________________________________________________ Банк шоты (егер бар болса) _________________________________________________ (шот нөмірі, банктiң атауы жəне орналасқан жерi) Қоса берiлiп отырған құжаттар: ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ______________ ________________________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты) Мөр орны 20__ жылғы ________________ Өтiнiш 20__ жылғы _______________ қарауға қабылданды __________________________________________________________ (лицензиардың жауапты адамының қолы, аты-жөні) «Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 3-қосымша _______________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) ______________________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы) Өтiнiш ____________________________________________________________________________ (қызметтiң түрi жəне (немесе) кіші түрі көрсетiлсiн) _______________________________________________________________жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша беруiңiздi сұраймын. Мекен жайы ________________________________________________________________ (индексi, қала, аудан, облыс, көшесi, үй нөмірі, ____________________________________________________________________________ телефон, факс, е-mail) Банк шоты______________________________________________________________ (шот нөмірі, банктiң атауы жəне орналасқан жерi) Филиалдары (өкiлдiктерi, объектiлерi, пункттерi, учаскелерi)________________________ ____________________________________________________________________________ (орналасқан жерi жəне деректемелері) Қоса берiлiп отырған құжаттар: ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ Басшы ______________ ______________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты) Мөр орны 20__ жылғы _________________ Өтiнiш 20__ жылғы ________________ қарауға қабылданды _________________________________________________________________ (жауапты адамының қолы, аты-жөні)

19. Салық департаментінің жұмысы бағаланатын мемлекеттік қызметтердің сапа жəне тиімділік көрсеткіштерінің нысаналы мəні жыл сайын Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бұйрығымен бекітіледі. 5. Шағымдану тəртiбi 20. Салық департаменті қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібін түсіндіру жəне шағымдарды дайындауға жəрдемдесу үшін алушы салық департаментінің басшылығына жүгінеді. Сондай-ақ салық департаментінің қызметкерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі туралы ақпаратты сall-орталықтарының (1414) телефоны арқылы немесе порталдан алуға болады. Алушы порталға жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты «электрондық үкіметтің» call-орталығының ақпараттық-анықтамалық қызметінің (1414) телефоны арқылы алуға болады. 21. Көрсетілген қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда шағым салық департаментінің басшысының атына осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша пошта арқылы не қолма-қол мемлекеттік жəне (немесе) орыс тілдерінде жазбаша түрде беріледі, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін түскі үзіліспен, сондай-ақ call-e-tax@mgd. kz мекенжайы бойынша электрондық шағым кітабына беріледі. 22. Мемлекеттік қызметті тікелей салық департаменті көрсетеді. Дұрыс қызмет көрсетілмеген жағдайда өтініште қойылған мəселелерді шешу құзыретіне кіретін салық департаментінің басшысының атына, осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинетіне жіберіледі, жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін демалыс күндері – сенбі, жексенбі жəне мереке күндері. 23. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда алушының заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитетіне, сотқа жүгінуге құқығы бар. 24. Қолданыстағы заңнамада көзделген жағдайда шағымдар ауызша немесе жазбаша нысанда пошта арқылы немесе электрондық түрде (электрондық шағым кітабының мекенжайы: call-e-tax@ mgd.kz) не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген кеңсе кабинеті арқылы жұмыс күндері қолмақол, не салық департаментінде орналасқан шағымдар мен ұсыныстарға арналған жəшік арқылы жазбаша түрде қабылданады. Қажет болған жағдайда алушылар шағымға салық департаментінің мемлекеттік қызметтерді сапасыз көрсеткенін немесе салық департаменті қызметкерінің дұрыс қызмет көрсетпегенін растайтын құжаттарды қоса береді. Портал арқылы жүгінген кезде: портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. Салық департаментінің жауабы «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес беріледі. 25. Қабылданған шағым шағымдар мен өтініштерді есепке алу кітабына тіркеледі жəне «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде қаралады. Шағым берген тұлғаға күні мен уақыты, өтінішті қабылдаған адамның тегі, аты, əкесінің аты көрсетілген талон беріледі. Шағымды қарау нəтижелері туралы алушыға жазбаша түрде хабарланады. Шағымды қарау барысы туралы ақпаратты шағымды қабылдаған адамнан не осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген телефоны арқылы алуға болады. Портал арқылы электрондық өтініш жөнелтілгеннен кейін алушыға «жеке кабинетінен» өтініш туралы ақпаратқа қол жетімді болады, ол салық департаментінде өтінішті өңдеу (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгі, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) барысында жаңартылады. 26. Көрсетілетін мемлекеттік қызмет туралы қосымша ақпаратты Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің www.salyk.kz интернет-ресурсынан алуға болады. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінен жəне (немесе) олардың аумақтық бөлімшелерінен шығатын ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттiк қызмет стандартына 1-қосымша Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттерінің тізбесі Р/с №

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

«Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау жəне өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға жəне бөлшек саудада өткізуге лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 4-қосымша Көрсеткiштiң нормативтiк мəнi

1. Уақтылылығы 1.1. Құжат тапсырылған сəттен бастап белгiленген мерзiмде қызмет көрсету жағдайларының %-ы (үлесi) 2. Сапасы 2.1. Қызмет көрсету процесінің сапасына қанағаттанған алушылардың % -ы (үлесi) 3. Қолжетiмдiлiк 3.1. Қызмет көрсету сапасына жəне оны ұсыну тəртiбi туралы ақпаратқа қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 3.2. Ақпаратқа электрондық форматта қол жеткiзуге болатын қызметтер %-ы (үлесi) 4. Шағымдану процесі 4.1. Шағымданудың қолданыстағы тəртiбiне қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi)

Көрсеткiштiң кейінгі жылғы нысаналы мəнi

14 15

Кесте. Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң мəнi Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерi

15

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

Көрсеткiштiң есептi жылдағы ағымдағы мəнi

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1519 қаулысымен бекiтiлген «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінен жəне (немесе) олардың аумақтық бөлімшелерінен шығатын ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттiк қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінен жəне (немесе) олардың аумақтық бөлімшелерінен шығатын ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттік қызметін облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бойынша салық департаменттерінде (бұдан əрі – салық департаменті) осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша Қазақстан Республикасының салық органдары көрсетеді. 2. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нысаны: автоматтандырылмаған. 3. Мемлекеттік қызмет «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 20-бабы 1-тармағының 21) тармақшасына, «Қазақстан Республикасының Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талаптарын жоятын конвенцияға қосылуы туралы» 1999 жылғы 30 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңына, «Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыруды талап етудің күшін жоятын конвенция (Гаага, 1961 жылғы 5 қазан) (бұдан əрі - Гаага конвенциясы) ережелерін іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 24 сəуірдегі № 545 қаулысына сəйкес көрсетіледі. 4. Мемлекеттік қызмет туралы ақпарат: 1) Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің интернет-ресурсында (электрондық мекенжайы: www.salyk.kz «Салықтық қызмет көрсету» бөлімі); 2) салық департаментінің стенділерінде орналастырылады. Мемлекеттік қызмет туралы ақпаратты call-орталығының 8(7172) 58-09-09) телефоны арқылы да берілуі мүмкін. 5. Салық департаментінде көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі мынадай құжаттарға апостиль қою немесе мемлекеттік қызмет көрсетуден салық департаментінің уəжделген бас тартуы болып табылады: 1) Қазақстан Республикасы салық төлеушісінің резиденттігін растайтын құжат – Қазақстан Республикасының резиденттігі сертификаты; 2) Қазақстан Республикасындағы көздерден алынған табыстардың жəне ұсталған (төленген) салықтардың сомалары туралы анықтама; 3) шет мемлекеттердің аумақтарында ұсталған (төленген) салықтарды қайтару үшін шет мемлекеттердің салық органдарына тапсырылатын, Қазақстан Республикасы салық төлеушісінің резиденттігін растауды көздейтін құжат. 6. Мемлекеттік қызмет жеке тұлғаларға жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – алушы) көрсетіледі. 7. Салық департаментінде мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері: 1) құжаттарға апостиль қою – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 3 жұмыс күні ішінде; тиісті құжаттарды қосымша тексеру қажет болған кезде құжатқа апостиль қою – алушы осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған күнінен бастап 15 жұмыс күні ішінде; 2) мемлекеттік қызметті алғанға дейін кезек күтудің ең ұзақ рұқсат етілген уақыты – 20 минуттан аспайды; 3) алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды. 8. Мемлекеттік қызмет ақылы түрде көрсетіледі. Апостиль қою кезінде Салық кодексінің 540-бабына сəйкес мемлекеттік баж алынады. Мемлекеттік бажды төлеу қолма-қол жəне қолма-қол емес нысанда екінші деңгейдегі банктер жəне банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктері мен консулдық мекемелері арқылы апостильдеуге түсетін құжаттарға апостиль қойған кезде, алушылар мемлекеттік баж төлеуден босатылады. 9. Салық департаментінің жұмыс кестесі – еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, күн сайын дүйсенбіден бастап жұмаға дейін қоса алғанда, белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес сағат 9.00-ден 18.30-ге дейін, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ге дейін. Мемлекеттік қызметті алу үшін алдын ала жазылу талап етілмейді, жеделдетілген қызмет көрсету көзделмеген. 10. Мемлекеттік қызмет дене мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін жағдайлар, толтырылған бланкілердің үлгісі бар ақпараттық стенділер орналасқан күтуге жəне қажетті құжаттарды дайындауға қолайлы жағдайлары бар күту орны көзделген салық департаментінде көрсетіледі. Құқық тəртібін сақтау үшін ғимаратта тəулік бойы күзет орындары жəне өртке қарсы сигнализация жəне басқа да қауіпсіздік шаралары бар. 2. Мемлекеттiк қызмет көрсету тəртiбi 11. Мемлекеттік қызмет көрсетуді алу үшін алушы салық департаментіне мыналарды: 1) апостиль қоюға тиісті құжаттың түпнұсқасын; 2) апостиль қою үшін мемлекеттік баждың бюджетке төленгенін растайтын құжаттың түпнұсқасын; 3) жүгінуші тұлғаның жеке басын растайтын құжаттың көшірмесін (паспорт, жеке куəлігі); 4) өкілі жүгінген кезде – нотариалды куəландырылған сенімхатты тапсырады. Құжаттарды қабылдау кезінде салық департаментінің қызметкері түпнұсқаларды құжаттардың көшірмелерімен жəне мемлекеттік органдардың мемлекеттік ақпараттық жүйелерінен берілген мəліметтермен түпнұсқалығын салыстырып тексереді, сонан соң түпнұсқаларды алушыға қайтарады. 12. Мемлекеттік қызметті алу үшін бланкі толтыру талап етілмейді. 13. Құжаттарды қабылдау осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша жүзеге асырылады. 14. Мемлекеттік қызметті алу үшін салық департаментіне табыс етілген құжаттар, тізімделу бойынша қабылданады жəне алушыға құжаттардың қабылданғаны туралы белгімен талон беріледі. 15. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі алушыға салық департаментінде қолма-қол (алушының өзі келуі не сенімхат бойынша өкілінің келуі) беріледі. 16. Егер: 1) құжат жіберілетін ел Гаага Конвенциясына қатысушы болып табылмаса; 2) жүгініп отырған алушының құжат тапсыруға уəкілетті ететін сенімхаттың болмауы немесе сенімхат тиісінше ресімделмеген болса; 3) апостиль қоюға жататын құжатқа уəкілетті емес адам қол қойған не тиісінше мөрмен куəландырылмаған, сондай-ақ құжаттың мазмұнында қателіктер жіберілген, түзетулер, тазартулар болса; 4) мемлекеттік баждың бюджетке төленгенін растайтын құжат жоқ болса; 5) мемлекеттік баж сомасы толық төленбеген болса мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызмет көрсетуді тоқтата тұру үшін негіздер жоқ. 3. Жұмыс қағидаттары 17. Салық департаментінің қызметi адамның конституциялық құқықтарын сақтауға, қызметтiк борышты орындау кезiндегi заңдылықты сақтауға негiзделген жəне сыпайылық, толық ақпарат беру, сақталуын, қорғалуын жəне құпиялылығын қамтамасыз ету қағидаттарында жүзеге асырылады. 4. Жұмыс нəтижелері 18. Алушыларға мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелері осы стандартқа 2-қосымшаға сəйкес сапа жəне тиімділік көрсеткіштерімен өлшенеді.

16

Салық департаменттері

Заңды мекенжайы

Интернет-ресурсы

2 Ақмола облысы бойынша салық департаменті Ақтөбе облысы бойынша салық департаменті

3 Көкшетау қ., Горький к-сі, 21 А Ақтөбе қ., Некрасов к-сі, 73

4 www.nalog.kokc.kz

Алматы облысы бойынша салық департаменті – өкілдік Атырау облысы бойынша салық департаменті Шығыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Жамбыл облысы бойынша салық департаменті

Алматы қ., Мира –Шевченко к-сі, 67а Атырау қ., Азаттық даң., 94 А Өскемен қ., Пермитин к-сі, 27

www.taxalmaty.kz

Тараз қ, Төле би даң., 36

www.taxtaraz.kz

Батыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Қарағанды облысы бойынша салық департаменті Қостанай облысы бойынша салық департаменті Қызылорда облысы бойынша салық департаменті Маңғыстау бойынша салық департаменті Павлодар облысы бойынша салық департаменті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті Алматы қаласы бойынша салық департаменті Астана қаласы бойынша салық департаменті

Орал қаласы, Некрасов к-сі, 30/1

www.taxwest.kz

Қарағанды қ., Чкалов к-сі, 3 Қостанай қ., Майлин к-сі, 2 Қызылорда қ., Абай даң., 64 Г Ақтау қ., 4 ш.а., 12 Павлодар қ., Ленин к-сі, 57 Петропавл қ., Сүтішев к-сі, 56а

www.taxatyrau.kz

Салық департаменттері хатшылығының телефондары жəне кабинет 5 8 (7162) 72-12-27 № 106 кабинет 8 (7132) 21-01-94 8 (7132) 59-53-64 № 19 кабинет 8 (7272) 72-78-99 № 41 кабинет

Мемлекеттік қызмет көрсететін салық департаменттері бөліністерінің телефондары 6 8 (7162) 72-11-95 8 (7162) 72-11-81 8 (7132) 96-97-09 8 (7132) 96-99-41 8 (7272) 72-71-27 8 (7272) 72-72-53

8 (7122) 45-15-77 № 50 кабинет 8 (7232) 24-06-02 № 101 кабинет

8 (7122) 45-15-71

8 (7262) 45-25-61 8 (7262) 45-71-43 № 203 кабинет 8 (7112) 50-39-23 № 100 кабинет

8 (7262) 45-71-16 8 (7262) 56-85-39

www.nalog. karaganda.kz

8 (7212) 41-09-48 № 104 кабинет

8 (7212) 41-29-28 8 (7212) 50-39-72

www.taxkostanay.kz

8 (7142) 53-54-05 № 103 кабинет 8 (7242) 23-51-71 № 215 кабинет

8 (7142) 53-72-14 8 (7142) 53-74-24 8 (7242) 23-70-42 8 (7242) 23-88-42

8 (7292) 33-66-77 № 1 кабинет 8 (7182) 53-57-56 № 102 кабинет 8 (7152) 46-66-09 № 102 кабинет

8 (7292) 33-66-78 8 (7292) 30-24-44 8 (7182) 32-27-51 8 (7182) 53-54-08 8 (7152) 46-73-32 8 (7152) 50-00-79

www.salykvko.gov. kz

www.salyksko.kz

8 (7232) 70-10-52 8 (7232) 24-91-51

8 (7112) 51-38-20 8 (7112) 50-75-19

Шымкент қ., Б. Момышұлы көшесі, 27

www.naloguko. shym.kz

8(7252) 23-29-01 № 201 кабинет

8 (7252) 23-27-02 8 (7252) 23-27-03

Алматы қ., Абылайхан даң., 93/95 Астана қ. Республика даң., 52

www.nd.kz

8 (7272) 67-15-61 № 316 кабинет 8 (7172) 77-31-83 № 501 кабинет

8 (7272) 72-35-01 8 (7272) 67-69-88 8 (7172) 77-32-02 8 (7172) 77-32-69

www.astananalog.kz

«Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінен жəне (немесе) олардың аумақтық бөлімшелерінен шығатын ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша Кесте. Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң мəнi Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерi

Көрсеткiштiң нормативтiк мəнi

1. Уақтылылығы 1.1. Құжат тапсырылған сəттен бастап белгiленген мерзiмде қызмет көрсету жағдайларының %-ы (үлесi) 2. Сапасы 2.1. Қызмет көрсету процесінің сапасына қанағаттанған алушылардың % -ы (үлесi) 3. Қолжетiмдiлiк 3.1. Қызмет көрсету сапасына жəне оны ұсыну тəртiбi туралы ақпаратқа қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 3.2. Ақпаратқа электрондық форматта қол жеткiзуге болатын қызметтер %-ы (үлесi) 4. Шағымдану процесі 4.1. Шағымданудың қолданыстағы тəртiбiне қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi) 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған алушылардың %-ы (үлесi)

Көрсеткiштiң кейінгі жылғы нысаналы мəнi

Көрсеткiштiң есептi жылдағы ағымдағы мəнi

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2012 жылғы 31 тамызда

№347-ө-м

Астана қаласы

Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығын (7-шығарылым) бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 126, 137, 148, 167-нөмірлерде). 45. Домна пешінің газдаушысы Параграф 1. Домна пешінің газдаушысы, 3-разряд 293. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 1700м3. дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға жəне газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау; атмосфералық клапандарды ашу мен жабу, бақылау сүзгілерін көтеру мен түсіру, домна пештерін іске қосу мен ажыратуға қатысу; жабдықтың үйкеленетін жабдықтарын жөндеу; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 294. Білуге тиіс: шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі; домна пешінің, цехтың ауа қыздырғыш жəне газ шаруашылығының, пеште орнатылған бақылауөлшеу аспаптарының жəне автоматиканың жұмыс принципі; шойын жəне қождың физикалық жəне химиялық қасиеттері; слесарлық жұмыс. Біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 1700 м3-ден 2000м3. дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға жəне газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау барысында - 4-разряд болу керек; біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен көлемі 2000м3. жəне одан үлкен домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен ауадан газға жəне газдан ауаға аударма жөніндегі жұмыстарды орындау барысында - 5-разряд болу керек. Параграф 2. Домна пешінің газдаушысы, 5-разряд 295. Жұмыс сипаттамасы: көлемі 300 м3. дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен немесе темірді тура қалпына келтіру қондырғыларымен қыздыру процесін жүргізу; ауа қыздырғыштармен ауадан газға жəне газдан ауаға аударма жасау; газ дрюсселі шығыраларын жəне шығарғыш атмосфера клапандарын басқару; үрлеудің шығынын, қысымын жəне температурасын, отын қоспаларының берілуін, ылғалды үрлеумен жұмыс істеу барысында будың шығынын, калошникті газдың қысымы мен температурасын, пештің толық жүктелуін жəне шикіқұрамның түсу жылдамдығын, газдың шығынын, пештен шаңтозаңның шығарылуын, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша көмірқышқыл газының болуын бақылау; газды-ауалы трактының жағдайын, шаңұстағыштан шаң-тозаңның шығарылуын бақылау; домна пешін іске қосу мен тоқтату, пеш жөнделгенде немесе жұмысы тоқтатылғанда газды газ желісінен қосу мен айыру; ауа үрлегіштің, газды тазалау сапасын, апатты блоктаулардың жұмысын, орталықтандыру мен байланыстың жұмыс тəртібін бақылау; қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою; пештің жұмысы барысындағы аспаптардың көрсеткіштері мен белгіленген құжаттарды жүргізу; қызмет ететін жабдықты жөндеуді орындау; біліктілігі төмен газдаушыларды басқару. 296. Білуге тиіс: домна процесінің технологиялық негізі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; домна балқытпасына түсетін шикі материалдар мен отынның физикалық жəне химиялық қасиеттері; домна пешінің барысына отынның химиялық құрамы мен механикалық қасиетінің əсері; кен жүктемесі, шойынның берілуден шығуын, шойын тоннасына кокстың шығынын, қождың негізділігін, домна пешіне үрленетін ауаның көлемін есепке алынулары; пеш жұмысы барысының бұзылу себептері мен оның алдын алу мен жою; газқұбырлары мен бу құбырларының жүйесі; скрубберлердің, жылжымалы дроссельдердің жұмыс тəртібі; пешті үрлеу мен үрлеп шығарудың тəсілдері мен түрлері. Көлемі 300м3-ден 930 м3. дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында - 6-разряд болу керек; көлемі 930 м3-ден 2000м3. дейінгі домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында - 7-разряд болу керек; көлемі 2000 м3. асатын домна пештерінің ауа қыздырғыш аппараттарымен қыздыру процесін жүргізу барысында (орта кəсіби білім қажет) - 8-разряд болу керек. 46. Шахта пешінің газдаушысы Параграф 1. Шахта пешінің газдаушысы, 5-разряд 297. Жұмыс сипаттамасы: кеуекті темірді өндіру барысында конверсияға түсетін, негізгі шілтер мен газ қоспасы үшін ауа қыздыру процесін жүргізу. «Адсорбция» тəртібінен «регенерация» тəртібіне қайта қосу барысындағы клапандарды ауыстыру барысында, табиғи газды тазалаудың ауа қыздырғышы қондырғышының ауалауын бақылау; түрлендіргішті жылытуға түсетін ауаның сапасын, конверсияға түсетін газдың көлемін, түтін сорғыш пен рекуператорға кіру барысындағы жану өнімдерінің температурасын реттеу; біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен кеуекті темір өндірісінде табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазалау мен түрлендіргішті қыздыру процесін жүргізу; түтін сорғыштың жұмысын, құбырлар футеровкаларының тұтастығын бақылау; адсорбер мен реакторға цеолит пен мырыш тотығын тиеуге қатысу; ыстық үрлеу мен аралас газдың трактілерін, табиғи газдың тазалау қондырғысының тығынды арматурасы мен фланецті қосылыстарын кезеңді тексеру; қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою, оны жөндеуге қатысу. 298. Білуге тиіс: қалпына келтіргіш газды алу процесінің негізі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен жұмыс принципі;

қалпына келтіргіш газдың физикалық жəне химиялық қасиеттері, табиғи газды тазарту үшін қолданылатын цеолиттер мен катализаторлардың химиялық қасиеттері; автоматты реттеуіштер мен автоматты блоктаулардың тəсімі; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Шахта пешінің газдаушысы, 6-разряд 299. Жұмыс сипаттамасы: түрлендіргішті қыздыру мен кеуекті темір өндірісінде табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазарту процесін жүргізу; түрлендіргіштің жұмысын негізгі шілтерлерден көмекші жəне кері шілтерлерге ауыстыру; реакциялық құбырлардың қыздырылуын бақылау; біліктілігі жоғары газдаушының басшылығымен табиғи газды конверсиялаудың жолымен кеуекті темір өндірісінде талап етілетін құрамда қалпына келтіргіш газды алудың процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша түрлендіргіштің қыздыру процесін бақылау; түрлендіргішті іске қосу мен ажырату, газды тазалау жүйесі клапанын басқаға ауыстыру; газды тазалау жүйесінде регенерацияны жүргізу барысында адсорберлер мен цеолиттің қабатын қыздыру мен салқындату; «Адсорбция» тəртібінен «регенерация» тəртібіне ауыстыру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша газ ағындарының шығыны мен қысымын, жинақтарда жиналған сұйықтықтың деңгейі мен оның шығарылуын қадағалау мен бақылау; адсорбер мен реакторға цеолит пен мырыш тотығын тиеу мен шығару; реакциялық құбырларды түрлендіргіштерге ауыстыруға қатысу; табиғи газдың тазалау қондырғысының газ қыздырғышын іске қосу мен тоқтату. 300. Білуге тиіс: қалпына келтіргіш газды алу жəне табиғи газды күкіртті қосылыстардан тазалаудың технологиясы; тазаланған табиғи газдың жəне шығарылған газдың физикалық жəне химиялық қасиеттері; сужинағыштарда жинақталған сұйықтықтардың қасиеті мен оның уыттылығы; газды тазалау сапасының кеуекті темірді алу процесіне əсері; катализаторларды күкіртпен ластану мен көміртектендіруден қорғау тəсілі; күкірттің кеуекті темірдің сапасына əсері. Параграф 3. Шахта пешінің газдаушысы, 7-разряд 301. Жұмыс сипаттамасы: табиғи газды конверсиялаудың жолымен кеуекті темір өндірісінде талап етілетін құрамда қалпына келтіргіш газды алудың процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесті бақылау; конверсияға түсетін технологиялық жəне табиғи газдың қатынасы мен температурасын реттеу; табиғи газды түрлендіргіштің «жұмыс» барысынан «бос» барысына жəне кері қарай жұмысын ауыстыру; түрлендіргіштің «суық жүріс» барысынан «бос» барысын қыздыру; шахталық пештің жұмысын іске қосу, оны тоқтату жəне газ трактын инертті газбен толтыру; конверттелген газ бен фланецті қоысылыстардың коллекторларын тексеру; реакциялық құбырларды түрлендіргішке ауыстыру мен оларды катализаторлармен толтыру; газды газ магистральдарынан ажырату жəне оларды шахталық пеш ұзақ мерзімді жөндеуге жіберілген кезде тоқталғанда, инертті газбен үрлеу; газ конверсиясының учаскесінде аспаптардың көрсеткіштері мен белгіленген техникалық құжаттамалардың көрсеткіштерін есепке алуды жүргізу; қызмет ететін жабдықты жөндеу; біліктілігі төмен газдаушыларды басқару. 302. Білуге тиіс: кеуекті темір алудың технологиялық негізі; қызмет ететін жабдықтың техникалық пайдалану ережесі; шикі материалдар мен қолданылатын табиғи газдың физикалық жəне химиялық қасиеттері; окатыштердің химиялық құрамы мен механикалық қасиеттерінің процестің барысына əсері; пеш жүрісінің бұзылу себептері мен олардың алдын алу; газ құбырлары мен су құбырларының жүйесі; скрубберлердің, тоңазытқыштардың, араластырғыштардың, компрессорлардың жұмыс тəртібі; пешті іске қосу мен тоқтатудың əдістері мен түрлері. 303. Орта кəсіби білім қажет 47. Шойынды десульфурациялау көрікшісі Параграф 1. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 4-разряд 304. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен сығылған ауанын немесе металл магнийдің ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тəсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесін жүргізу; фурмаларды, буландырғыштарды жəне магний бөлшектерін майлауға арналған массаны дайындау жəне оларды кептіру; магний бөлшектерін буландырғыштарда ілу; арбас асты галереяларындағы жолдарда шойыны бар ожауларды орнату, ожауларды қақпақтармен жабу; қызмет ететін жабдықтарды жөндеуге қатысу; қож омырушылар мен үрлеу аймағын тазалау мен ағарту, буландырғыштарды, шойын жеткізушілер мен темір жолдарын шойынның, қождың жəне қоқыстың қалдықтарынан тазалау. 305. Білуге тиіс: шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесінің негізі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы мен жұмыс принципі; фурмаларды, буландырғыштар мен магний бөлшектерін сайлауға арналған отқа төзімді массаның құрамы мен қасиеті, оларды майлау мен кептірудің ережесі мен мерзімі; шойынның физикалық-химиялық қасиеті; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 5-разряд 306. Жұмыс сипаттамасы: сығылған ауанын немесе металл магнийдің ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тəсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі; фурмалар мен буландырғыштар орнату мен түсіру, оларды отқа төзімді массамен толтыру жəне майлау; шойынды үрлеуді жүргізу мен үрілетін қоспаның берілуін бақылау; металл магниймен шойынды десульфурациялаудың барысында буландырғыштардың, қақпақтардың жəне арбалардың қозғалысының көтергіш механизмдерін басқару; шойынның сынамаларын іріктеу; шойынды ожаулардың қозғалу механизмдерін басқару; қызмет ететін жабдықты жөндеу. 307. Білуге тиіс: ожаулардағы шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы, техникалық пайдалану ережесі; басқару пультінің электрлік тəсімі; магнийдің шойынның күкіртімен бірлесіп əсер етуінің физикалық-химиялық процесі; шойынды үрлеуге қолданылатын қоспаның құрамы, жəне жеке қосалқы бөлшектердің шойынды десульфурациялаудың процесіне əсері; десульфурациялауға дейінгі жəне одан кейінгі күкірттің болуы; шойынның құрамындағы күкірттің бастапқы жəне соңғы мөлшеріне қарай магнийді шығындаудың нормасы; қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақаулардың алдын алу мен жою тəсілдері. Параграф 3. Шойынды десульфурациялау көрікшісі, 6-разряд 308. Жұмыс сипаттамасы: табиғи газдың ағынында түйіршіктелген магнийді үрлеу тəсілімен ожаулардағы сұйық шойынды десульфурациялаудың процесін жүргізу; жүйені дайындау мен түйіршіктелген магнийді пневмотасымалдау жөніндегі операцияларды жүргізу; фурманың каналын орнату мен түсіру, фурмаларды ауыстыру, фурмалардың отқа төзімді майлауын жөндеу; бу камераларын пневмосұйықтықпен өңдеу жəне тазалау; фурмаға табиғи газ берудің электрожетекті аппаратурасын жəне азоттың шығын бункеріне берілуі мен магнийді жүктеу жүйесін басқару; бақылау-өлшеу аспаптары мен апаттық жəне технологиялық дабылдың датчиктерінің көрсеткіштері бойынша желілердегі жəне шығыс бункерлердегі табиғи газ бен азоттың шығыны мен қысымын бақылауға алу; фурмаларды, қақпақтардың көтерілісі мен арба қозғалысының механизмдерін басқару. Фурмаларға табиғи газдың берілу жүйесінде болатын апаттардың алдын алу мен оларды жою жөніндегі жұмыстарды атқару; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша магнийді инжектрлеу процесінің параметрлерін есепке алу; технологиялық жабдықты профилактикалық тексеру. 309. Білуге тиіс: ожауларда табиғи газдың ағынында енгізілетін түйіршіктелген магниймен шойынды десульфурациялаудың технологиялық процесі; табиғи газ бен азоттың магниймен жəне шойын жəне қождың құрауыштарымен бірлесіп əрекет етуінің негізі; табиғи газ бен азоттың физикалық-химиялық қасиеті; газ тасымалдағыш пен түйіршіктелген магнийдің химиялық құрамы мен қасиетінің десульфурациялау процесінің барысы мен тиімділігіне əсері; апаттық жəне технологиялық дабыл жүйесінің құрылғысы; басқарудың электрлік тəсімі; газ құбыры мен қысыммен жұмыс істейтін түтіктердің жүйелерінің жұмыс ережесі; апаттарды жоюдың жоспары. 310. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 48. Домна пешінің көрікшісі Параграф 1. Домна пешінің көрікшісі (үшінші), 4-разряд 311. Жұмыс сипаттамасы: домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 кубтық метр (будан əрі м3) дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру; шойын мен қожды шығаруға шойынды жəне қожды науаларды, носкаларды, сифондар мен қоршаулы науаларды дайындау; қожды қабылдау үшін шойын тасушы ожауларды дайындау, шойын тасушы ожауларға кокстың майдаларын төгу; науалардағы шойын мен қождың шығарылуы барысындағы ағынын бақылау; ожаулардың толтырылуын реттеу; кескіш күректерді, шойынды жəне қожды науалардың бұрылу носкаларын, құю ауласының кранын жəне кенді жұмыстардың орындалуы мен шойын мен қожды бір носкалы құюдың барысын басқару; горнды жабдықты жөндеуге қатысу. 312. Білуге тиіс: шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі; домна пеші мен горн жабдықтарының: зеңбіректердің, бурмашинаның, қожды тоқтату мен құю кранының құрылғысы; шойын мен қождың физикалық-химиялық қасиеті; шойынды жəне қожды леткаларды толтыру мен жөндеуде қолданылатын науалар мен носкаларды, отқа төзімді материалдарды толтыруға түсетін толтыру материалдарының құрамы мен қасиеті; отқа төзімді жұмыстарды жүргізудің негізі. Домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 м3-ден 2000 м3 дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру барысында - 5-разряд керек болады. домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 2000 м3. асатын домна пештеріне қызмет ету барысында шойын мен қож шығару, құю канавасын сындыру мен кептіру, өткелдер мен зеңбіректі толтыру, фурмалар мен салқындату аспаптарын ауыстыру барысында - 6-разряд керек болады. Параграф 2. Домна пешінің көрікшісі (екінші), 5-разряд 313. Жұмыс сипаттамасы: домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 м3. дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма жəне амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру; қож леткасының қабын бөлшектеу мен жинау,орды толтыру мен қожды науаларды толтыру; қожды шығару барысында қож бекітпелерін басқару; қож сынамаларын іріктеу; қыздыру дəрежесі мен шығарылатын қождың құрамын басқару; қож фурмасының жағдайын жəне қож əкелуші ожаулардың толтырылуын бақылау. 314. Білуге тиіс: домна пештерінде шойын балқытудың технологиялық процесі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы; домна пешіне түсетін шикізат пен отынның химиялық жəне физикалық қасиеттері; слесарлық жұмыс. Домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 930 м3 - ден 2000 м3. дейінгі домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма жəне амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру барысында 6-й разряд болу керек; домна пеші көрікшісінің (бірінші) басшылығымен көлемі 2000 м3. асатын домна пештеріне қызмет ету барысында қож аспаптарын дайындау мен ауыстыру, шойын леткасын бөлу, шойын шығару, шойын, фурма жəне амбразур үшін негізгі науаны дайындау мен толтыру барысында - 7-разряд болу керек. Параграф 3. Домна пешінің көрікшісі (бірінші), 6-разряд 315. Жұмыс сипаттамасы: шойын мен қож шығару кестесіне сəйкес көлемі 930 м3. дейінгі домна пештерінің көріктеріне қызмет ету барысындағы жұмыстарды атқару; шойын леткасының құтысын бөлшектеу мен толтыру жəне шойынды шығару үшін негізгі науаны дайындау; шойын мен қожды шығару; тығынды масса зеңбірегін оқтау, салқындату қондырғыларын, фурмалар мен амбразурларды ауыстыру; шойын леткасын ашу мен жабу барысында бурмашина мен зеңбіректі басқару; бақылау-өлшеу аспаптары менбасқа деректер бойынша қождың құрамын, көріктің бетінің қызуын, су айналысымын, фурмалар мен салқындату қондырғыларының жұмысын бақылау; қызмет ететін жабдықты жөндеуді орындау; горн бригадасын басқару. 316. Білуге тиіс: домна процесінің теориялық негізі; домна пешінің жұмысының бұзылу белгілері; əртүрлі үлгідегі домна пештерінің құрылымды ерекшеліктері. Көлемі 930 м3 -ден 2000 м3. дейінгі домна пештерінің көріктеріне қызмет ету барысында - 7-разряд болу керек; көлемі 2000 м3. асатын домна пештерінің көріктеріне қызмет ету барысында (орта кəсіптік білім талап етіледі) - 8-разряд болу керек. 49. Шахта пешінің көрікшісі Параграф 1. Шахта пешінің көрікшісі, 5-разряд 317. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен кеуекті темірді салқындатудың технологиялық процесін жүргізу; ыстық қалпына келтіргіш газбен тотыққан окатыштерді қалпына келтірудің технологиялық процесіне қатысу; шахталық пештен темірді түсіретін аймаққа қызмет ету;

түсіру процесін, тұрақты əрекет ететін төменгі қоректендіргіштің нығыздалуын, салқындататын жəне инертті газдың қысымы мен шығынын бақылау; бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен процестің өтуіне қарай маятникті босату қондырғысының тербелісін реттеу; тұрақты əрекет ететін төменгі қоректендіргішін, төменгі бөліктің шиберін, автоматты лақтырғыштарды, кеуекті темірдің автоматты сынама іріктегіштері мен түсіру аймағындағы басқа да жабдықтарды кезеңді тексеру; пештің жабдықтары мен қалпына келтіру газының түрлендіргішін жөндеуге қатысу. 318. Білуге тиіс: шахталық пештерде құбырлы темірді алудың технологиялық процесінің негізі; шахталық пеш пен оның жабдықтарының құрылғысы мен жұмыс принципі; кеуекті темірдің химиялық жəне физикалық қасиеттері; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Шахта пешінің көрікшісі, 6-разряд 319. Жұмыс сипаттамасы: кеуекті темірді салқындатудың технологиялық процесін жүргізу; біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен ыстық қалпына келтіргіш газбен тотыққан окатыштерді қалпына келтірудің жəне шахталық пештен кеуекті темірді алудың технологиялық процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен төменгі газодинамикалық ысырмадағы салқындатқыш жəне инертті газдар арасындағы қысымның ауытқуын бақылау; тұрақты əрекет ететін ортаңғы қоректендіргішті, қыздырылған салқындатқыш газдың, скруббердің, компрессордың, тамшы ұстағыштың газ жинағыш қондырғыларын, пештегі газ таратушы қондырғылар мен салқындату аймағының басқа да жабдықтарын кезеңді тексеру; тұрақты əрекет ететін ортаңғы қоректендіргіштің, салқындатылатын газды жеткізу мен əкету үшін газ құбырларының фланецті қосылыстарының тығыздығын бақылау; қалпына келтірілетін газдың түрлендіргішіндегі реакциялық құбырларды ауыстыру жəне біліктілігі жоғары көрікшінің басшылығымен оларды катализатормен толтыру; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 320. Білуге тиіс: шахталық пештердің тотыққан окатыштерінен кеуекті темірді алудың технологиялық процесі; пештегі металды көміртексіздендіру процесінің негізі; əртүрлі үлгідегі шахталық пештің құрылғысы; тотыққан окатыштердің химиялық жəне физикалық қасиеттері; шикізаттың фракциялық құрамының технологиялық процестің барысына əсері; газды салқындату мен тазалау əдісі. Параграф 3. Шахта пешінің көрікшісі, 7-разряд 321. Жұмыс сипаттамасы: шахталық пештерде ыстық қалпына келтіру газбен тотыққан окатыштердің қалпына келтірілуін жүргізу; пештегі қалпына келтіру жəне аралық аймақтар арасындағы газ қысымының ауытқуын, жоғарғы газды динамикалық ысырмадағы инертті газдың қысымын бақылау; бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен тұрақты əрекет ететін жоғарғы қоректендіргіштегі қалпына келтіру мен аралық аймақтардағы жабдықтарды, қалпына келтіру мен колошникті газдардың фланецті қосылыстарының, қоректендіру құбырларының, термобу нығыздалуларының жабдықтарын кезеңді тексеру; пештен кеуекті темірді беру; реакциялық құбырларды қалпына келтіру газының түрлендіргішінде ауыстыру мен оларды катализатормен толтыру; аспаптардың көрсетулерінің есебі мен пеш жұмысының белгіленген құжаттарын жүргізу; қызмет ететін жабдықты жөндеуді жүргізу; кернеушілер бригадасына басшылық ету. 322. Білуге тиіс: шахта пештеріндегі тотыққан тотықтардан кеуекті темірді алу процесінің жылу техникалық негізі; əртүрлі үлгідегі шахталық пештердің құрылымды ерекшеліктері; процесті автоматты реттеудің тəсімі мен автоматты блоктаудың тəсімі; қалпына келтіру, салқындату жəне инертті газдарды алудың технологиялық тəсімі. 323. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 50. Домна қожын түйіршіктеуші Параграф 1. Домна қожын түйіршіктеуші, 2-разряд 324. Жұмыс сипаттамасы: жылына 1 миллион тоннаға дейін ылғалды, жартылай құрғақ жəне құрғақ түйіршіктеу қондырғысында отты-сұйық қожды түйіршіктеу; бассейнге судың берілуін қосу, түйіршікті науа, ор жəне қажетті деңгейді қолдау қондырғыларының механизмдерін басқару; түйіршікті қондырғыға төгу барысында қож жəне судың аралық қатынасын реттеу; қож тасушы ожауларды жиектеу; қож науаларын, ағынды орларды тазалау мен ожауда қатып қалған қожды пневматикалық ұру балғаларымен жəне басқа аспаптармен тазалау; теміржол вагондарына түйіршікті қожды тиеудің барысында сырма шығырын немесе басқа да механизмдерді басқару; түйіршікті қондырғылар мен кіреберіс жолдардың аумағындағы қожды жинау; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 325. Білуге тиіс: түйіршікті қондырғы жабдығының, ожауларды жиектеу механизмдерінің, пневматикалық ұру балғаларының жəне қолданылатын тиеу механизмдерінің жұмыс принципі; сұйық жəне түйіршікті қождың қасиеті; слесарлық жұмыс. Параграф 2. Домна қожын түйіршіктеуші, 3-разряд 326. Жұмыс сипаттамасы: жылына 1 миллион тоннаға дейін ылғалды, жартылай құрғақ қондырғыда отты-сұйық қожды түйіршіктеу; қож пемзасын, термозитті, құйылған ұсақталған тас кесектерді, қожватасын жəне басқаларының өндірісі жөніндегі қондырғыны баптау; сығылған ауаны беру; гидроэкранды қондырғыны басқару; қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 327. Білуге тиіс: қызмет ететін қондырғылардың құрылғысы мен жұмыс принципі; пемзаның, термозиттің жəне басқа да қож өңдеу өнімдерінің химиялық қасиеті. Жылына 1 миллион тоннаға дейін қож өндіретін ожаусыз домна маңы қожын түйіршіктеу қондырғысын баптау барысында - 4-разряд болуы керек. жылына 1 миллион тоннаға дейін қож өндіретін ожаусыз домна маңы қожын түйіршіктеу қондырғысын баптау барысында - 5-разряд болуы керек. 51. Вагон-таразының машинисі Параграф 1. Вагон-таразының машинисі, 2-разряд 328. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі жоғары машинистің басшылығымен көлемі 930 м3. дейінгі домна пештеріне қызмет етудің барысында скипке шиіқұрам материалдарын беру мен тиеу; вагон-таразы мен гризлидің барлық механизмдерін тазалау, үрлеу жəне майлау; скиптегі материалдарды ылғалдандыру жөніндегі механизмдерді басқару; кокс ұнтақтары скипінің жұмысын бақылау; вагон-таразы мен вагон-таразының жолында шашылған материалдарды жинау; вагон-таразы мен гризлиді жөндеуге қатысу. 329. Білуге тиіс: вагон-таразы мен барлық тиеу механизмдері жабдықтарының жұмыс принципі; шикіқұрам материалдарының физикалық жəне химиялық қасиеттері; майлау материалдарының сапасына қойылатын талаптар; слесарлық жұмыстың негізі. 330. Біліктілігі жоғары машинстің басшылығымен көлемі 930м3. дейінгі домна пештерінің вагонтаразысына қызмет етудің барысында - 3-разряд болуы керек. Параграф 2. Вагон-таразының машинисі, 4-разряд 331. Жұмыс сипаттамасы: көлемі 500 м3. дейінгі домна пештеріне қызмет етудің барысында скипке шиіқұрам материалдарын жинау, өлшеу, беру мен тиеу; материалдарды өлшеудің нақтылығын, вагон-таразыдан материалдардың толық түсірілуін жəне пештердің толық тиелуін қамтамасыз ету; коксты себудің сапасын жəне көтергіш пен кокс ұнтақтарын бөлу таселегінің жұмысын бақылау; қызмет ететін жабдықтың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау мен жою; вагон-таразы мен гризлиді профилактикалық тексеру жəне ағымдағы жөндеу. 332. Білуге тиіс: шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі; қызмет ететін жабдықтың құрылғысы, жұмыс принципі мен техникалық пайдалану ережесі; скипке материалдардың берілуінің құрамы жəне тəртібі; жүктеу механизмдерін автоматтандыру мен блоктаудың тəсімі жəне принципі; слесарлық жұмыс. Көлемі 500 м3-ден 930 м3 дейінгі домна пештеріне қызмет етудің барысында - 5-разряд. көлемі 930 м3 жəне одан асатын домна пештеріне қызмет етудің барысында - 6-разряд. 52. Автоматтандырылған вагон-таразыны жөндеуші Параграф 1. Автоматтандырылған вагон-таразыны жөндеуші, 6-разряд 333. Жұмыс сипаттамасы: домна пештерін, көліктік шикіқұрам беруді немесе автоматтандырылған вагон-таразыны автоматтандырылған жүктеу кешендерінің үздіксіз жұмысын жөндеу жəне қамтамасыз ету; скиптердің, шағын жəне үлкен конустардың қозғалыс жылдамдығын реттеу; дабыл жəне электр тежегішті қондырғылардың жұмысын, іске қосу жəне реттеу аппаратурасының жұмыстарын бақылау, олардың жұмысы барысындағы ақауларды анықтау жəне жою; домна пештерін автоматтандырылған жүктеу жүйесін профилактикалық тексеру жəне ағымдағы жөндеу. 334. Білуге тиіс: домна процесі мен электротехниканың технологиялық негізі; домна пешінің құрылғысы мен оның жабдықтары; автоматтандырудың құрылымы, тəсімі мен əрекет ету принципі жəне қызмет ететін электр жабдықтарының пайдалану қасиеті; жабдықтар мен басқару автоматикасының жұмысы барысындағы ақаулардың түрлері мен себептері, олардың домна пештеріндегі балқуларға əсері, олардың алдын алу тəсілдері. 335. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 53. Шикіқұрам тасымалдаушы Параграф 1. Шикіқұрам тасымалдаушы, 3-разряд 336. Жұмыс сипаттамасы: пешті жүктеу кестесіне сəйкес вагонеткаларға шикіқұрам материалдарын тиеу, вагонеткаларды таразыға итеру, тиелген вагонеткаларды өлшеу жəне толық механикаландырылған домна пештеріне, ал бостарын тиеу орнына жеткізу; торларға шикіқұрам материалдары бар вагонетка мен бадтарды жеткізу жəне бос вагонеткаларды тордан шығару; берілетін шикіқұрамның сапасын тексеру; тордың, бимсты жолдардың жəне атқыштың жарамдылығын бақылау. 337. Білуге тиіс: домна пештеріне тиелетін шикіқұрам материалдарының түрлері мен физикалық қасиеті; толық механикаландырылмаған пештерге шикіқұрам материалдарын тиеу мен берудің кезектілігі. 54. Скипші Параграф 1. Скипші, 2-разряд 338. Жұмыс сипаттамасы: көлемі 930 м3.болатын домна пештеріндегі скипті шұңқырды тазалау, шашылған шикі материалдар мен кокстың ұнтақтарын жинау жəне скипке тиеу; шағын скиптің көтергішін жəне автоматика ажыратылған кезде сорғының жұмысын басқару; коксты жəне кенді бункерлердің ашылу жəне жабылу механизмдерін басқару; толық механикаландырылмаған пештердің скипті шұңқырына жеткізілетін шикі материалдары бар вагонеткаларды жиектеу, материалдары бар вагонеткаларға су құю; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 339. Білуге тиіс: скипті шұңқыр жабдығының, негізгі жəне шағын скипті көтергіштердің, гризлидің, ысырмалардың, коксты түтік-таразының жəне су сорғысының жұмыс принципі; домна пешіне тиелетін шикі материалдар мен отынның түрлері; слесарлық жұмыс. Көлемі 930 м3.жəне одан асатын домна пештеріндегі скипті шұңқырды тазалау, барысында 3-разряд. Параграф 2. Скипші, 4-разряд 340. Жұмыс сипаттамасы: толық механикаландырылмаған домна пештерінің скиптерін кокспен, кенмен жəне басқа шикіқұрам материалдарымен толтыру; шикіқұрам материалдарының колошникке берілуінің кезектілігін реттеу жəне оларды пешке тиеу; светофордың көрсеткіштері бойынша ауыспалы стрелкалардың ашылуы мен жабылуы; домна пештерінің толық тиелуін бақылау; пешке тиелетін берілулерді есепке алуды жүргізу; қызмет ететін жабдықты жөндеуге қатысу. 341. Білуге тиіс: шойын балқытудың технологиялық процесінің негізі; тиеу механизмдерінің құрылғысы мен жұмыс принципі; домна пешіне тиелетін шикі материалдар мен отынның қасиеті. 4 – бөлім. Болат балқыту өндірісі 55. Гидротазалау жəне сауытқорамдарды майлау машинисі Параграф 1. Гидротазалау жəне сауытқорамдарды майлау машинисі, 3-разряд 342. Жұмыс сипаттамасы: гидравликалық қондырғылар тетіктерін жəне сауытқорамдарды майлау тетіктерін басқару; сауытқорамдардың ішкі бетін тазалау жəне оларды лакпен бояу; сауытқорамдарды тазалау жəне бояу сапасын тексеру; сауытқорамдар ауласына жылжымалы құрамды беруді қамтамасыз ету; қондырғыларды күту жəне гидроқондырғылар құрал-жабдықтарына жəне майлау тетігін жөндеуге қатысу; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 343. Білуге тиіс: сауытқорамдарды гидротазалауға жəне майлауға арналған қондырғылардың құрылғысы, жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; балқытпаларды шығару кестесі; сауытқорамдардың түрлері, сауытқорамдарды ауамен жəне сумен салқындату ережесі; сауытқорамдарды майлау үшін қолданылатын лактардың жəне басқа да майлау материалдарының құрамы мен қасиеттері; сауытқорамдарды тазалау жəне майлау сапасының құйма бетінің сапасына əсер етуі; слесарлық іс. 56. Дистрибутор машинисі Параграф 1. Дистрибутор машинисі, 3-разряд

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-бетте). 344. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 10 т. дейінгі конвертерлерді (дистрибутормен) бұру тетігін пультпен басқару; қожды қож тостағандарына жəне металды шөміштерге құю тетіктерін басқару; үйкелу түйіндерін тазарту жəне майлау, майлау материалдарын жеткізу; конвертерді бұру жабдықтарын жөндеуге қатысу; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 345. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; қара ферроникельді тазарту процесінің негізі; конвертерлерді бұру механизмінің құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс. біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 10 т. 250 т. дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд; біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 5-разряд. Параграф 2. Дистрибутор машинисі, 5-разряд 346. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 10 т. дейінгі конвертерлерді (дистрибутормен) бұру тетіктерін пультпен басқару; конвертерді көтеру жəне құлату жетегімен, оттекті үрлегішпен басқару; конвертерге сусымалы материалдарды мөлшерлеу жəне жеткізу тетіктерін қосу; конвертерге оттегін жəне реакция аймағына салқындататын суды жеткізуді басқару жəне реттеу; балқыту процесін сипаттайтын бақылау-өлшеу құралдары көрсеткіштерін бақылау; қожды қож тостағандарына жəне металды шөміштерге құю; тиеу аралығында қозғалатын мульдтар құрамдарын итеретін арбамен, конвертерге жиындылармен бірге жіберілетін мульдтарды құлату машинасымен басқару. тетіктердің жарамды жай-күйін бақылау; қара ферроникельді оттегімен үрлеу процесін пультпен басқару; қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу. 347. Білуге тиіс: болат балқытудың жəне қажетті кондицияда қож алудың технологиялық процесі; конвертер жабдығының құрылғысы, жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; конвертерді басқару пультінің барлық басқару жəне реттеу аппаратурасының атауы, құрылғысы, электрлік сұлбасы; шойынның, болаттың, кеннің, қышқылдандырғыштың жəне қождың химиялық құрамы мен жеке қасиеттері; конвертер жұмысында ақаулардың туындау себептері жəне оларды жою əдістері; қара ферроникельді тазартудың технологиялық процесі; қара ферроникельдің химиялық құрамы жəне жеке қасиеттері. Сыйымдылығы 10 т. - дан 100 т. дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 6-разряд; сыйымдылығы 100 т.-дан 250 т-ға дейінгі конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде – 7-разряд; сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлер дистрибуторына қызмет көрсеткен кезде (орта кəсіби білім қажет) – 8-разряд. 57.Үйінді машинасының машинисі Параграф 1. Үйінді машинасының машинисі, 3-разряд 348. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары дистрибутор машинистің басшылық етуімен болат балқыту агрегаттарына шикіқұрам салу процесін жүргізу; мульд ілмегі механизмін қосу жəне өшіру тұтқасымен басқару; құлату машинасын тазарту, майлау жəне жинау, майлау орындарының жағдайын жəне барлық үйкелу түйіндеріне майдың жетуін тексеру; майлау материалдарын жеткізу; қызмет көрсететін машиналар жұмысының ақауларын анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 349. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; құлату машинасының жұмыс істеу принциптері; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс. Параграф 2. Үйінді машинасының машинисі 350. Жұмыс сипаттамасы: болат балқыту агрегаттарына шикіқұрам салу процесін жүргізу; балқытып шығарғаннан кейін құлату терезелерінің алдын машинамен тазарту, қож қалқу жəне планканы кенмен жылтырату; пешті қоспа материалдарымен жəне қышқылдандырғышпен тиеу; кептіргіш пешке кептіру үшін кен мен боксидтері бар мульдтер жəне қыздыру үшін ферроқорытпаларды жіберу жəне орнату; электр пештеріндегі электродтарды шығару, орнату жəне оларды электрлік ұстағыштарға орналастыру; отқа төзімді материалдары бар қорапшалар мен контейнерлерді, пеш арматурасының бөлшектерін жəне пешке жөндеу жүргізу үшін қажетті басқа да материалдарды тасымалдау жəне орнату; пешке жөндеулер жүргізген кезде пеш негіздерін толтыруға жəне бұзуға қатысу; машинаға күтім жасау жəне үйкелу түйіндерін майлау; құлату машинасына жөндеу жүргізу. 351. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесі; пештің негізгі бөліктерінің құрылғысы; құлату машинасын техникалық пайдалану ережесі; шикіқұрам, құю материалдарының, қышқылдандырғыштардың жəне лигерлеуші қоспалардың құрамы жəне негізгі жеке қасиеттері. Сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі мартен пешіне шикіқұрамдарды құлатқан кезде – 4-разряд; сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі электроболат балқытатын пешке, сыйымдылығы 25т-дан 100 т-ға дейінгі пешке жəне сыйымдылығы 250 т. конвертерлерге шикіқрамдарды құлатқан кезде – 5-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 500 т-ға дейінгі мартенов пешіне, сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам электроболат балқытатын пешке, сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлерге шикіқұрамдарды құлатқан кезде – 6-разряд; сыйымдылығы 500 т. жəне одан астам мартен пешіне шикіқұрамдарды құлатқан кезде – 7-разряд. 58. Май құю машинасының машинисі Параграф 1. Май құю машинасының машинисі, 3-разряд 352. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі мартенов пешін толтырған жəне оның артқы қабырғасын, күмбезін торкреттеу, құлату терезесінің қақпағын нығыздаған кезде май құю машинасын жəне торкрет машинасын басқару; май құю материалдарын машинаға жеткізу жəне оларды шанаптарға көмуді қамтамасыз ету; торкрет машиналарын отқа төзімді массалармен толтыру; май құю машиналарын пешке жеткізу; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; машина түйіндерін майлау; машинаны күту; қызмет көрсететін жабдықтарын жөндеуге қатысу. 353. Білуге тиіс: май құю жəне торкрет машиналарының құрылғысы, жұмыс істеу принциптері жəне техникалық пайдалану ережесі; май құю жəне пештің жекелеген бөліктерін торкреттеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдардың қасиеттері мен сапасы; майлау материалдарының қасиеттері мен сапасы; слесарлық іс. Сыйымдылығы 100 тонна мартен пештерін толтыру жəне торкреттеу кезінде – 4-разряд. 59. Миксерші Параграф 1. Миксерші, 2-разряд 354. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары миксершінің басшылық етуімен миксерден шлакты құйып алу, сынықтарды түзету, миксердің тұмсығын жəне мойнын толтыру, ағызғаннан кейін шойын тасығыш шөміштерді тазарту; миксерге шойынды ағызу үшін шөміштің қож қабығында саңылау жасау; болат балқыту агрегаттарына оларды жіберген кезде ыстық шойын құйылған шөмішті сүйемелдеу; миксерді бұру, миксердің ағызу жəне құю саңылаулары қақпақтарын көтеру тетіктерін басқару; экспресс-зертханаға шойын тығынын, майлау материалдарын жеткізу жəне миксерді майлау; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; миксердің жəне оның жабдықтарының отқа төзімді құрылысын жөндеуге қатысу; жұмыс орнын жəне миксер жүретін темір жолдарды тазарту жəне жинау. 355. Білуге тиіс: миксер жұмысының принциптері; миксерге күтім жасау кезінде қажетті отқа төзімді материалдардың түрі жəне қасиеттері; миксерді орталықтан майлау сұлбасы; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Миксерші, 3-разряд 356. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары миксершінің басшылық етуімен миксердегі шойынды орташалау процесін жүргізу; сыйымдылығы 600 т-ға дейінгі миксерлерден қожды құйып алу, сынықтарды түзету, миксердің тұмсығын жəне мойнын толтыру, ағызғаннан кейін шойын тасығыш шөміштерді тазарту; шығырмен жəне жиынды тасумен басқару; химиялық талдауға шойын сынамаларын іріктеу; миксерді толтыру үшін қож шөмішін жəне отқа төзімді материалдарды жеткізу жəне дайындау. 357. Білуге тиіс: миксерде болып жатқан физико-химиялық процестердің негіздері; миксер жəне жиынды тасу жабдықтарының құрылғысы жəне жұмыс істеу принциптері; сұйық шойынның химиялық құрамы; слесарлық іс. Параграф 3. Миксерші, 4-разряд 358. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 600 т. дейін миксерлерде шойынды орталау, сыйымдылығы 600 т-дан 2500 т. дейін миксерлерден қождарды сору; шойын құю кестесіне сəйкес болат балқыту агрегаттарына миксерден шойынды қабылдау жəне беру; миксердегі температураға жəне шойынның құрамына байланысты газ бен ауа жіберуді реттеу. 359. Білуге тиіс: миксерде болып жатқан физико-химиялық процестер; миксерді техникалық пайдалану ережесі; болат балқыту өндірісінде сұйық шойынның химиялық құрамына қойылатын талаптар; миксердің отқа төзімді құрылысын жүргізу əдісі. Параграф 4. Миксерші, 5-разряд 360. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 600 т-дан 2500 т-ға дейінгі миксерлерде шойынды орташалау процесін жүргізу; сыйымдылығы 2500 т. жəне одан астам миксерлерден жəне сыйымдылығына қарамастан жылжымалы миксерлерден қожды құйып алу; шойынды құю кестесіне сəйкес болат балқыту агрегаттарына миксерден шойынды қабылдау жəне беру; миксердегі температураға жəне шойынның құрамына байланысты газ бен ауа жеткізуді реттеу. 361. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесі; жылжымалы миксерлердің конструкциялық ерекшеліктері. Сыйымдылығы 2500 т. жəне одан астам миксерлерден жəне сыйымдылығына қарамастан жылжымалы миксерлерден шойынды орташалау процесін жүргізу кезінде – 6-разряд. Параграф 5. Блоктарды толтырушы, 3-разряд 362. Жұмыс сипаттамасы: электр пештерінің қабырғаларына арналған блоктарды дайындау; вагондардан күлді түсіру, материалдар дайындау жəне белгіленген рецепт бойынша қоспаларды жасау; горн немесе қазандарды қоспалармен толтыру, оны қыздыру жəне араластыру; қолмен немесе механикаландырылған тəсілмен металл шаблондардан жасалған блоктарды қоспалармен толтыру; металлдан жасалған қаңқа–блок шаблондарын құрастыру жəне бөлшектеу; материалдар сапасын жəне шаблондар мен аспаптардың жарамдылығын тексеру. 363. Білуге тиіс: қоспаларды дайындау жəне блоктарды толтыру технологиясы; қолданылатын материалдар құрамы мен қасиеттері; блоктарды дайындауға арналған шаблондардың түрлері. 60. Тежеуіштерді теруші Параграф 1. Тежеуіштерді теруші, 1-разряд 364. Жұмыс сипаттамасы: жұмыс орнына тежеуіш түтікшелерін, тығындарын, өзектерін, отқа төзімді жəне тежеуіштерді теруге арналған басқа да материалдарды дайындау, жинақтау жəне əкелу; берілген рецепт бойынша ерітінді дайындау; бұрын пайдаланылған тежеуіштердің металдан жасалған өзектерін түзету; кептіргіш пештерге тежеуіштер орнату; жұмыс орнын жинау. 365. Білуге тиіс: тежеуіштерді теру кезінде қолданылатын отқа төзімді жəне байлайтын материалдардың құрамы жəне қасиеттері; əр түрлі шөміштерге арналған тежеуіш түтіктерінің мөлшерлері; тежеуіштерді кептіру режимі. Параграф 2. Тежеуіштерді теруші, 2-разряд 366. Жұмыс сипаттамасы: болат балқыту агрегаттарына оттегін үрлеуге арналған түтікшелерді теру; біліктілігі анағұрлым жоғары тежеуіштерді терушінің басшылық етуімен сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру. 367. Білуге тиіс: тежеуіштерді кептіру процесі; кептіргіш пештің құрылымы жəне жұмыс істеу принциптері; тежеуіш түтікшелердің тығындардың, өзектердің ақауларын анықтау əдісі. Параграф 3. Тежеуіштерді теруші, 3-разряд 368. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру жəне кептіру; біліктілігі анағұрлым жоғары тежеуіштерді терушінің басшылық етуімен сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам болат құю шөміштеріне арналған тежеуіштерді теру; тежеуіш түтікшелерінің жəне тығындарының сапасын, өзектерді кесу жəне түзу сызықтығының жарамдылығын, орауыштарды орналастыру нығыздылығын, тығынды бекітудің сенімділігін, жіктердің жəне дайындалған ерітінділердің сапасын тексеру;

12 шілде 2013 жыл

кептіргіш пешке тежеуіштерді тиеу жəне түсіру кезінде тальді жəне шығырды басқару; кептіргіш пештің температурасын реттеу жəне тежеуіштерді кептіру режимін бақылау. сұқпажапқыштық сырмаларды теру. 369. Білуге тиіс: кептіргіш пештің құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; болат құю шөміштерінің, тежеуіш тетігінің жəне сұқпажапқыштық сырмалардың құрылғысы. Сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам болат құю шөміштеріне арналған жəне үзіліссіз жəне жартылай үзіліспен дайындамаларды құю машинасына арналған тежеуіштерді терген жəне кептірген кезде, болатты вакуумдау қондырғысының шөмішіне арналған тежеуіштерді терген жəне кептірген кезде – 4-разряд. 61. Конвертерді тиеу операторы Параграф 1. Конвертерді тиеу операторы, 3-разряд 370. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі конвертерлерге сусымалы материалдарды жеткізу трактісінің пультін басқару; шанаптарға шикіқұрам материалдарын өлшеу жəне толтыру; тапсырма жүйесінің дұрыс орындалуын жəне шанаптар мен конвертерлерді шикіқұрам материалдарының барлық түрлерімен толықтыруды қамтамасыз етуді бақылау; жекелеген шанаптардың немесе шанаптар топтарының жұмыстарына енгізу жəне шығару; автоматты түрде басқару тетіктері жəне аппаратурасы жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; қабылдау жəне шығару шанаптарында шикіқұрам материалдарының болуын есепке алу. 371. Білуге тиіс: конвертерлердегі болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; шикіқұрам беру жүйесі тетіктері мен аппаратураларының құрылғылары жəне жұмыс істеу принциптері; болат балқытуға арналған шикіқұрам материалдарының жеке жəне химиялық ерекшеліктері; электр слесарлық іс. Тракт пультінен сусымалы материалдарды сыйымдылығы 100 жəне одан көп конвертерлерге жеткізу кезінде – 4-разряд. 62. Логоскоп операторы Параграф 1. Логоскоп операторы, 4-разряд 372. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 20 т. конвертерлерде балқытпаларды үрлеу процесін бақылау; балқытпаларды қыздыру немесе салқындату, көміртегінің берілген пайызында үрлеуді тоқтату қажеттігі туралы жəне конвертерді құлату туралы белгі беру; алаудың қисық радиациясы сипаттамасын, ауа шығыны мен қысымын бақылау; фотобастиегін тазарту жəне фокусировка жасау; қорғау шыныларының, фотобастиегі диафрагманың сүзгісін ауыстыру; аспаптар көрсеткіштерін, шойын мен болат талдауларын жəне əрбір балқытпаның технологиялық процесінің деректерін жазу. 373. Білуге тиіс: конвертерлерде болат балқыту технологиялық процестерінің негіздері; логоскоп, конвертерлер жəне олардың жабдықтары жұмысының принциптері; шойынның, болаттың, кеннің, қышқылдандырғыштардың жəне қождың жеке жəне химиялық қасиеттері. Сыйымдылығы 20 т. жəне одан астам конвертерлерде балқытпаны үрлеу процесін бақылауды жүзеге асыру кезінде – 5-разряд. 63. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы Параграф 1. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы, 3-разряд 374. Жұмыс сипаттамасы: болатты құю жəне машинаны жұмысқа дайындау процесінде жылына 100 мың т-ға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарында жинау тетіктерін басқару; пештен машинаға дейін сұйық металды жеткізген кезде болат тасу арбаларын, газ кескішке жəне қатарлап салатын құралға дайындамаларды қатарлап салған кезде шлепперлерді басқару; дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда сляптар мен дайындамаларды өлшенген ұзындықта газбен кесу немесе сляптар мен дайындамаларды кесуді машинадан тыс қолмен кесу тетігін басқару; кесу процесінде газ бөлу қалқандары аппаратурасын басқару; ағымдағы құюға түтікті дайындау, газ бөлу қалқандарының газ сұлбасын, блоктарды, газбен кесу арбасының тығынын жəне пульттің газ қалқандарын жинақтау; машинаны басқарудың бас пультімен қызмет көрсететін оператордың басшылық етуімен балқытпаны құюда қызмет көрсететін механизмдерді дайындау, олардың жұмысын жəне жарамды жағдайын бақылау; газ аппаратурасын профилактикалық байқау жəне жөндеу. 375. Білуге тиіс: дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесінің негіздері; машинаның газбен кесу тетігі жұмыстарының принциптері; қол кескіштер мен қыздырғыштардың құрылғылары; басқару пульттерінің, қызмет көрсететін басқару пульті аппаратурасын басқаратын жəне реттейтін бақылау-өлшеу құралдары қалқандарының құрылғысы мен қызметі; кескіштерге оттегін, жанатын газды жəне су жіберу сұлбасы; оттегімен, жанатын газбен жəне сығылған ауа баллондарымен жұмыс істеу ережелері; дабыл жəне құю алаңдарымен байланыс жүйесін орнату; машинаның негізгі технологиялық түйіндері жұмыстарының принциптері; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысында туындаған ақаулардың себептері, олардың алдын алу жəне жою тəсілдері; электр слесарлық істің негіздері. Параграф 2. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы, 4-разряд 376. Жұмыс сипаттамасы: кристалдандырғыштардың қайтармалы-итермелі қозғалыс тетігін, көтеру-бұру үстелдерін, тартылмалы клетьтерді, аралық құю құрылғысы арбасын, кристаллдандырғышты автоматты түрде майлау тетіктерін жəне дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда көміртекті жəне легирленген болатты құю пультімен металды орналастыру, жиектеу, жинау жəне тасымалдау бойынша басқа да тетіктерді басқару; кристалдандырғыштарды орнату, түтіктер мен кристалдандырғыш арасындағы саңылауларды жабу. болат құю жəне машинаны жұмысқа дайындау процесінде жылына 100 мың тоннадан астам болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құюға арналған машиналардың жинау тетіктерін басқару; өлшенген ұзындыққа үздіксіз құюды газбен кесу, газбен кесу кабиналарын қармау жəне көтеру, кескіштерді орналастыру жəне дайындамалардың өлшенген ұзындығын ретке келтіру тетіктерін, дайындамалар қармағышын жəне қармағыш иінтірегін, түтіктерді жеткізу режимінде газ кескіштің қысатын құрылғыларын, авариялық ұстап қалушылардың, басқару тетіктерін басқару, рольгангқа дайындамалар жеткізу тетіктерін жəне жылына 100 мың т-ға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құю машиналарында қатарлап салу тетіктерін басқару; қол кескішпен құйылатын дайындаманы кесу; жанатын газды, оттегін, азотты, сығылған газды, суды жеткізу, су коммуникациясы жұмыстарын реттеу; дайындамаларды тазарту; газ шығаруды жою. 377. Жұмысты жəне қызмет көрсететін тетіктердің жарамды жай-күйін, басқару жəне бақылауөлшеу аппаратурасын бақылау жəне құю алдында олардың жұмысын тексеру; технологиялық аспапты дайындау; қызмет көрсететін тетіктерді болат құюға дайындауға, ретке келтіруге жəне машинаны жөндеуге қатысу; кескіштерді, мүштектерді жəне салма гайкаларды ауыстыру. 378. Білуге тиіс: дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесі; машинаның негізгі технологиялық түйіндері жұмысының құрылғысы жəне сұлбасы; машинадағы негізгі басқару пульттерінің байланысу жəне дабыл жүйесі; басқарудың қызмет көрсететін пультінің бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы; газбен кесу тетіктерін техникалық пайдалану ережесі; электр слесарлық іс. Параграф 3. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы, 5-разряд 379. Жұмыс сипаттамасы: жылына 150 мың т-ға дейін көміртекті жəне легирленген болатты өндіретін машиналарда басқарудың бас пультімен дайындамаларды үздіксіз құю процесін жүргізу; бас пультпен аралық жəне құю шөміштерінің тежеуіштерін, тартылмалы клетьтерді, кристаллдандырғыштарды, көтеру-бұру үстелдерін, бүркігіштерді теңселту тетіктерін, кристалдандырғыштың электр ысырмаларын, металды жеткізу, орналастыру, кесу, тасымалдау жəне жинау тетіктерін басқару; кристалдандырғыштардың қайтармалы-итермелі қозғалысы, көтеру-бұру үстелімен көтеру, тартылмалы клетьтер, аралық құю арбасының құрылғысы тетігін, кристалдандырғыштарды автоматты түрде майлау тетігін жəне үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда жоғары легирленген болатты құю пультімен металдарды жəне дайындамаларды дəл өлшенген балқытпаларды орналастыру, жиектеу, жинау жəне тасымалдау бойынша басқа да тетіктерді басқару. 380. Өлшенген ұзындыққа үздіксіз құюды газбен кесу, газбен кесу кабиналарын қармау жəне көтеру, кескіштерді орналастыру жəне дайындамалардың өлшенген ұзындығын ретке келтіру тетіктерін, дайындамалардың қармағышын жəне қармағыш иінтірегін, түтіктерді жеткізу режимінде газды кескіштің қысатын құрылғыларын, авариялық ұстап қалушыларды, басқару тетіктерін басқару, рольгангқа дайындамалар жеткізу тетіктерін жəне жылына 100 мың т-ға болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарында қатарлап салу тетігін басқару; қажет болған жағдайда машинаны басқарудың кез келген пультінде жұмыс істеу; басқарудың барлық пульттарының жəне бақылау аппаратураларының дұрыс пайдаланылуын тексеру; аралық шөміштердің, кристалдандырғыш қуыстарының дұрыс алып тасталуын, қоюды жəне ауытқымауын тексеру; машинаның техникалық осьтерін тексеру; машинаны ретке келтіру; машина құрылғысын профилактикалық тексеру жəне ағымдағы жөндеуден өткізу. 381. Білуге тиіс: үздіксіз құйылған құйманы кристалдандыру процесінің негіздері; дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналардың, бақылауөлшеу аппаратураларының барлық технологиялық түйіндерінің электрлі сұлбасы; құюда авариялық жағдайлардың болу себептері жəне олардың алдын алу əдістері. 64. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы Параграф 1. Дайындамаларды үздіксіз құю машинасының операторы, 6-разряд 382. Жұмыс сипаттамасы: жылына 150 мың т-ға дейін көміртекті жəне төмен легирленген болатты өндіретін машиналардың немесе жоғары легирленген болатты жəне дəл өлшенген балқытпаларды құю кезінде машиналардың бас пультімен дайындамаларды үздіксіз құю процесін жүргізу; бас пультпен аралық жəне құю шөміштерінің тежеуіштерін, кристалдандырғыштарды, көтерубұру үстелдерін, бүркігіштерді теңселту тетіктерін жəне кристалдандырғыштың электр ысырмаларын, металды жеткізу, орналастыру, кесу, тасымалдау жəне жинау тетіктерін басқару. 383. Білуге тиіс: дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда жоғары легирленген болатты жəне дəл өлшенген балқытпаларды құюдың технологиялық процесі. 65. Металды вакуумдейтін буэжекторлық қондырғы операторы Параграф 1. Металды вакуумдейтін буэжекторлық қондырғы операторы, 3-разряд 384. Жұмыс сипаттамасы: басқару пультімен сағатына 450 кг. дейін құрғақ ауа өндіретін пароэжекторлық қондырғыда металды пештен тыс вакуумдау процесін жүргізу; сұйық металды шөмішті қабылдауға арналған вакуум камерасын дайындау, шөмішті орнату; вакуум камерасының қақпақтарын көтеру жəне қозғалту жетегін, бу жəне су ысырмаларын қашықтықтан басқару жетегін басқару; камерада вакуум жасау үшін сорғыларды іске қосу; металды вакуумдау процесін бақылау-өлшеу құралымен бақылау, белгіленген режимдерді реттеу жəне қамтамасыз ету; бақылау-өлшеу аппаратурасының жұмысын жəне жарамды жағдайын бақылау; қызмет көрсететін қондырғы жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 385. Білуге тиіс: металды пештен тыс вакуумдау жəне қорғау ортасында құю процесін жүргізу; қондырғылардың негізгі технологиялық түйіндерінің құрылғысы жəне жұмыс істеу принциптері; барлық басқарушы жəне реттеуші аппаратуралардың қызметі жəне электр сұлбасы; бақылау-өлшеу құралдарын орналастыру жəне қызметі; жабдықтар жұмысында ақаулардың туындау себептері жəне олардың алдын алу жəне жою əдістері; электр слесарлық іс. Сағатына 450 кг. дейін құрғақ ауа өндіретін пароэжекторлық қондырғыда қызмет көрсеткен кезде – 4 разряд. 66. Гидравлика жəне дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы Параграф 1. Гидравлика жəне дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы, 3-разряд 386. Жұмыс сипаттамасы: жылына 100 мың т-ға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда гидроаккумуляторлық жəне гидросорғы станциялар жұмыстарын бақылау; жылына 100 мың т-ға дейін көміртекті жəне легирленген болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда салқындату, болаттан жəне қайта салқындату камерасының желдеткішінен суды түсіру жүйелерін басқару; берілген қысым гидрожүйесін, дайындаманы қайта салқындату суының шығысын баптау; шығын бактарын жұмыс сұйықтығымен толтыру; кристалдандырғыштарды жəне машинаның басқа да суды салқындату түйіндерін салқындатуға арналған су шығынын реттеу; су сүзгілерін жуу; бүркігіштерді тазарту, ақауы бар бүркігіштер мен төсемдерді ауыстыру; қайта салқындату роликтерін майлау; тетіктердің дұрыс жұмыс істеуін, құдықтан болаттарды жеткізуді, құдық түбіндегі сорғы станцияларының жұмысын, қайта салқындату түтіктерін дұрыс кіргізуді, машинадан соңғы дайындаманы жеткізуді, ысырмалардың, кедергілеулердің, вентельдердің, бу үрлегіштердің, қайта салқындату роликтерінің жарамды жағдайын, су тарату құрылғыларының жұмысын бақылау; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу; тазарту жəне майлау, жабдықты профилактикалық қарау. 387. Білуге тиіс: дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесінің негіздері; гидравлик, су салқындатқыш, желдеткіш жүйелерінің, басқару, реттеуші машиналардың жəне қызмет көрсететін тетіктердің өлшеу апартуларының негізгі технологиялық түйіндерінің құрылғысы жəне жұмыс істеу принциптері; гидрожетекті басқару сұлбасы; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс. Параграф 2. Гидравлика жəне дайындамаларды үздіксіз құю машиналарын салқындату жүйесінің операторы, 4-разряд

388. Жұмыс сипаттамасы: жылына 100 мың т-ға дейін болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда гидроаккумуляторлық жəне гидросорғы станциялар жұмыстарын бақылау; жылына 100 мың т-ға дейін көміртекті жəне легирленген болат өндіретін дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда немесе өндірісіне қарамастан жоғары легирленген болат жəне дəл өлшенген балқытпаларды құю кезінде салқындату, болаттан жəне қайта салқындату камерасының желдеткішінен суды түсіру жүйелерін басқару. 389. Білуге тиіс: дайындамаларды үздіксіз немесе жартылай үздіксіз құюға арналған машиналарда болат құюдың технологиялық процесі; су салқындатқыш, желдеткіш, гидрожетекті басқару жүйелері; салқындату режимі; машинаны басқарудың негізгі бекеттерінің байланыс жəне дабыл жүйесі; жоғары қысымды гидроаккумуляторлық баллондарды пайдалану ережесі; гидравлик жəне электр техникаларының негіздері; слесарлық іс. 67. Қышқылдандырғыштарды балқытушы Параграф 1. Қышқылдандырғыштарды балқытушы, 3-разряд 390. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен пештерде қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу; пештерге шикіқұрам материалдарын жеткізу жəне оларды тиеу; ағын өзек жасау жəне жабу, науашаларды жиынды мен қождан тазарту; біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен қышқылдандырғыш жəне қож шығару, пешті тоқтату жəне оны келесі шығаруға дайындау; қышқылдандырғыш бар шөмішті конвертерге сүйемелдеу, конвертерден металды құйып алған кезде қышқылдандырғышты болат құятын шөмішке құю; арба мен шөміштің жарамдылығын бақылау; қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 391. Білуге тиіс: қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесінің негіздері; пештің жұмыс істеу принциптері; қышқылдандырғыштарды алуға арналған шикіқұрам материалдарының құрамы; пешті жөндеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар түрлері жəне қасиеттері; болат балқытқан кезде қышқылдандырғыштар қызметі; слесарлық іс. Параграф 2. Қышқылдандырғыштарды балқытушы, 4-разряд 392. Жұмыс сипаттамасы: пештерде қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу; балқытудың шикіқұрамы; қажетті температурадағы қышқылдандырғыштарға қажет сандардың есебі; қышқылдандырғыштар мен қож шығару жəне агрегатты келесі балқытуға дайындау; шикіқұрам жəне толтыру материалдарының, аспаптарының болуын жəне сапасын тексеру; болатты қышқылдандыру үшін алюминийді балқыту процесін жүргізу; балқытылған алюминийді қалыптарға құю; алюминийді өлшенген кесектерге ұсақтау, мульдыларға немесе қорапшаларға тиеу жəне оларды құю алаңдарына тасымалдау. 393. Білуге тиіс: пештерде алюминийді қорытудың, қышқылдандырғыштар мен ферроқорытпаларды балқытудың технологиялық процесі; пештің құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; қышқылдандырғыштарды балқытуға арналған шикіқұрам материалдарының физикалықхимиялық қасиеттері. 68. Синтетикалық қождарды балқытушы Параграф 1. Синтетикалық қождарды балқытушы, 4-разряд 394. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен электроболат балқытатын пештерде сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесін жүргізу жəне қождарды пештен шөмішке шығару; қож пайда болатын материалдар дайындау, оларды пештерге тиеуге қатысу; балқытудың электрлік режимін жəне пештің су салқындатқыш жүйесін бақылау; біліктілігі анағұрлым жоғары балқытушының басшылық етуімен электродтарды өсіру; пешті металл жəне қож қалдықтарынан тазарту; шығару науашаларын тазарту жəне дайындау; шөмішті құю орнына жеткізу; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оларды жөндеуге қатысу. 395. Білуге тиіс: сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесі; қызмет көрсететін жабдықтардың құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; пешті салқындату жəне электрмен жабдықтау жүйесі; балқыту кезінде қолданылатын материалдар құрамы; электр слесарлық іс. Параграф 2. Синтетикалық қождарды балқытушы, 5-разряд 396. Жұмыс сипаттамасы: электроболат балқытатын пештерде сұйық синтетикалық қождарды, металдың электр қождарын қайта балқытуға арналған қождарды балқытудың технологиялық процесін жүргізу; балқытудың электрлік режимін реттеу; электродтарды өсіру; пешке шикіқұрам материалдарын тиеу жəне синтетикалық қожды пештен шөмішке шығару. 397. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; қожды балқыту кезінде қолданылатын əр түрлі электр пештерінің құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; электр техникасының негіздері; шикі құрам материалдарының физикалық-химиялық қасиеттері; электрлік ұстағыштар түрлері; пеш трансформаторларының қуаттылығы жəне түстен жүктемелері; синтетикалық қождың қызметі. 69. Балқытпаларды құюға құрамдарды əзірлеуші Параграф 1. Балқытпаларды құюға құрамдарды əзірлеуші, 1-разряд 398. Жұмыс сипаттамасы: ауытқытпағыштарды жəне түпшелерді жинау үшін сифондық түтікшелер мен отқа төзімді материалдарды дайындау, жинақтау жəне жұмыс орнына жеткізу; берілген рецепт бойынша ерітінділер əзірлеу. 399. Білуге тиіс: орталықтарды жəне түпшелерді жинау кезінде қолданылатын отқа төзімді жəне байланыстыратын материалдар құрамы жəне қасиеттері; сифондық түтікшелердің мөлшерлері. Параграф 2. Балқытпаларды құюға құрамдарды əзірлеуші, 2-разряд 400. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары жұмысшының басшылық етуімен түпшелер мен ауытқытпағыштарды жинау; балқытпаларды құюға арналған құрамдарды əзірлеу, сауытқорамның, түпшелердің, арбалар мен ауытқытпағыштардың сыртқы жəне ішкі қабаттарын жиындылардан, отқабыршақтардан, құюлардан жəне қоқыстардан тазарту, ауытқытпағыштарды жəне түпшелерді жинау; биметалды құймаларға арналған сауытқорамдарды жинақтау; сифондық түтікшелерді жəне отқа төзімді материалдарды, түпшелерді, сауытқорамдарды, ауытқытпағыштарды жəне қымтағыштарды дайындау, жеткізу жəне түсіру; қымтағыштарды жөндеу, жағу жəне шегендеу; бөлімшені жинау жəне жиынды мен қоқыстарды вагондарға тиеу. 401. Білуге тиіс: сифон кірпішінің таңбасы мен көлемі; цехта қолданылатын сауытқорам, түпшелер, ауытқытпағыштар мен қымтағыштар түрлері жəне қасиеттері; ауытқытпағыштарды жəне түпшелерді жинау кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар құрамы жəне қасиеттері; слесарлық істің негіздері. Параграф 3. Балқытпаларды құюға құрамдарды əзірлеуші, 3-разряд 402. Жұмыс сипаттамасы: сауытқорам аулаларында үстінен құйған кезде 10 т-ға дейінгі құймаларды өлшеуге арналған құрамдарды дайындау; салмағы 10 т-ға дейінгі құймалардың құрамдарына арналған ауытқытпағыштарды жинау; сауытқорамның, түпшелердің, арбалардың, ауытқытпағыштардың сыртқы жəне ішкі қабаттарын жиындылардан, отқабыршақтардан, құюлардан жəне қоқыстардан тазарту; сауытқорамдарға қымтағыштар жəне сауытқорамның төменгі бөлігіндегі тесікке болат тығынын орнату; түпшелерді сифондық кірпішпен жинау жəне жиналған түпшелерді үрлеу; ауытқытпағыштарды жинақтау жəне орнату; сауытқорамдарды үрлеу, оларды шаңнан, отқабыршақтан, жиындыдан жəне қоқыстан тазарту; құймаларды аршу жəне сауытқорамдардан дəнекерленген құймаларды алу, түпшелерді, ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды ауыстыру жұмыстарын орындауға қатысу; конвертерлер түбі арқылы болат үрлеуге арналған түпшелерді дайындау; қоймаға жіберілетін құймаларды таңбалау. 403. Білуге тиіс: құйманы құю жəне кристалдандыру процесінің негіздері; метал құюға сауытқорам құрамдарын дайындау технологиясы; сифондық керек-жарақ ақауларын анықтау əдістері; сауыт қорам ауласы крандарының жəне құймаларды аршу бөлімшесінің, автоматты түрде өзінөзі қармайтын қышқыштардың құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; құрамдардың сапасыз əзірленуіне байланысты құрамалардың беткі кемістіктері; балқытпаларды шығару кестесі; слесарлық іс. Параграф 4. Балқытпаларды құюға құрамдарды əзірлеуші, 4-разряд 404. Жұмыс сипаттамасы: сауытқорам аулаларында сифондық болатты құюға арналған құрамдарды, үстінен құйған кезде 10 т-дан астам құймаларды өлшеуге арналған құрамдарды дайындау; салмағы 10 т. жəне одан астам құймалардың құрамдарына арналған ауытқытпағыштарды жинау; сауытқорамдардағы ескі стақандарды ауыстыру жəне жаңасын қою; сауытқорамдар мен ауытқытпағыштарды түсіру жəне түпшелерге орнату; құймаларды аршу жəне құймаларды илегі цехына жіберу кестесіне сəйкес оларды сауытқорамдардан алу жұмыстарын жүргізу; қымтағышты жəне сауытқорамдарға арналған көмекші құрамдарды жіберу; түпшелерді, орталықтарды, сауытқорамдарды ауыстыру. 405. Білуге тиіс: болат балқытпасының технологиялық процесінің негіздері; құймаларды аршу бөлімшесі қымтауышысының құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; балқытпаларды шығару кестесі. 70. Балқытпаларды құю арналарын əзірлеуші Параграф 1. Балқытпаларды құю арналарын əзірлеуші, 2-разряд 406. Жұмыс сипаттамасы: түпшелерді кірпіштер мен қоқыстардан тазарту: біліктілігі анағұрлым жоғары болат құю жыраларын əзірлеушінің басшылық етуімен қымтағыштар мен ойынқыларды толтыру жəне майлау, оларды кептіргіш пештерде кептіру; сауытқорамдар мен түпшелерді сумен салқындату; отқа төзімді масаны дайындау; құймаларды таңбалау жəне платформаларға немесе басқа көлік құралдарына тиеу үшін жүк қатарларына қатарлау. 407. Білуге тиіс: қымтағыштар түрлері жəне олардың қызметі; отқа төзімді материалдардың түрлері жəне қасиеттері; қымтағышты кептіру жəне қыздыру ережесі; құймаларды таңбалау жəне қатарлау əдістері. Параграф 2. Балқытпаларды құю арналарын əзірлеуші, 3-разряд 408. Жұмыс сипаттамасы: көміртекті болаттан салмағы 600 кг. жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындауға қатысу; біліктілігі анағұрлым жоғары əзірлеушінің басшылық етуімен құймалардан қымтауыштар мен сауытқорамдарды түсіру жəне стационарлық арналардан құймаларды жинау, сауытқорамдардағы құймаларды қақпақпен жабу жəне оларды түсіру, құю кезінде металдардың ағуының алдын алу жəне жою; түпшелерді тазарту жəне үрлеу; сауытқорамдарды тазарту жəне майлау; қымтағыштар мен ойынқыларды толтыру жəне майлау, кептіргіш пештерде оларды кептіру; түпшелер мен ауытқытпағыштарды жинау; жиындыларды, құю жолдарын жəне қоқыстарды жинау жəне оларды темір жол вагондарына тиеу; арналарды жинау жəне балқытпаларды құю үшін материалдар, аспаптар жəне құрылғылар дайындау. 409. Білуге тиіс: түпшелер мен орталықтарды жинау үшін қолданылатын сифондық кірпіштер мен түтікшелердің маркалары жəне қасиеттері; болаттың əртүрлі маркалары үшін қолданылатын сауытқорамдар мен түпшелердің түрлері. Параграф 3. Балқытпаларды құю арналарын əзірлеуші, 4-разряд 410. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары əзірлеушінің басшылық етуімен түпшелерге ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды жəне қымтағыштарды орната отырып көміртекті болаттан салмағы 600 кг. жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындау; көміртекті болаттан салмағы 600 кг. дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген жəне жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю арналарын дайындау; құймалардан қымтағыштар мен сауытқорамдарды түсіру жəне стационарлық арналардан құймаларды жинау; сауытқорамдардағы құймаларды қақпақпен жабу жəне оларды түсіру; стақандарды тазарту жəне шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу; Т тлдау үшін болат сынамаларын іріктеу; сифондық кірпіштің, əзірленген ерітінділердің сапасын, түпшелердің жағдайын жəне жіктердің сапасын тексеру; құйған кезде металдың ағуын жою. 411. Білуге тиіс: болат балқытпасының жəне құюдың технологиялық процесінің негіздері; сауытқорам дайындаудың құймалар бетінің сапасына əсер етуі; болат құю тəсілдері жəне олардың ерекшеліктері.

Параграф 4. Балқытпаларды құю арналарын əзірлеуші, 5-разряд 412. Жұмыс сипаттамасы: сауытқорамдарға көміртекті болаттан салмағы 600 кг. жоғары құймаларды құю үшін құю аралығында стационарлық болат құю арналарын дайындау; біліктілігі анағұрлым жоғары əзірлеушінің басшылық етуімен көміртекті болаттан салмағы 600 кг. дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген жəне жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю арналарын дайындау; түпшелерге ауытқытпағыштарды, сауытқорамдарды жəне қымтағыштарды орнату; сауытқорамдарды толтыру кезінде температурасына байланысты металдарды құю жылдамдығын жəне сауытқорамдардағы металдың жай-күйін реттеу; арналарды дайындау кезінде қолданылатын материалдардың болуын, ауытқытпағыштардың, сауытқорамдардың, қымтағыштардың, аспаптар мен құрылғылардың болуын қамтамасыз ету; болат құю шөміштерінің дайындық жəне шөміште тежеуіш орнату сапасын тексеру. 413. Білуге тиіс: болат құюдың технологиялық процесі; болат құю шөміштерін шегендеу жəне жөндеу үшін қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы жəне қасиеттері; болат құю шөмішінің жəне құю орын бойы жабдығының тежеуіштік тетігінің құрылғысы; құю кезінде туындайтын құйма бетінің кемістіктері. Көміртекті болаттан салмағы 600 кг. дейінгі ұсақ құймаларды құю үшін немесе құймалар салмағына қарамастан легирленген жəне жоғары лигерленген болат құю үшін стационарлық болат құю жыраларын дайындау кезінде – 6-разряд. 71. Вакуум пеші болат балқытушысының көмекшісі Параграф 1. Вакуум пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 3-разряд 414. Жұмыс сипаттамасы: болат балқытушының (бірінші) көмекшісінің басшылық етуімен вакуум-иінді пешіне арналған электродқа өртендіні пештен тыс дəнекерлеу; түтікті шайбыларды, өртенділерді жəне штангаларды дайындау жəне тазарту; қажетті қож қоспаларын жəне көмекші материалдарды дайындау; құймаларды жəне балқытылмаған электродтар қалдықтарын клеймойлау; пешке немесе ақырын салқындатылатын құдыққа құймаларды тиеуге қатысу; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; пеш жəне вакуумды жабдықтарды жөндеуге қатысу. 415. Білуге тиіс: вакуумды-иінді пештерде металдарды балқытпасының технологиялық процесінің негіздері; вакуум пешінің, газ, ауа жəне су қондырғылары манипуляторларының жəне кристалдандырғыштардың құрылғысы жəне жұмыс істеу принциптері; пеште балқытылатын болат пен балқытпалардың химиялық құрамы; электр слесарлық іс. Параграф 2. Вакуум пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 4-разряд 416. Жұмыс сипаттамасы: вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен вакуум-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 т. дейінгі вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаны балқыту жұмысын жүргізу, пешті тазарту жəне балқытуға дайындау, шығындалатын пештерді орнату, орталықтандыру жəне дəнекерлеу, пешті сынау жəне оны бөлшектеу; электродқа өртендіні пештен тыс дəнекерлеу; кристалдандырғыштардан құймаларды алу жəне ақырын салқындататын құдыққа оларды төсеу. 417. Білуге тиіс: вакуумдық пештерде болат пен балқытпалардың əр түрлі маркаларын алудың технологиялық процесі; электрод пен түтіктердің сапасын бақылау ережесі; пештің, оның негізгі түйіндерінің, вакуумдық түйіндердің жəне вакуумдық сорғылардың құрылғысы; пешті салқындату жүйесі; манипулятор арбаларды басқару тəсілдері. Вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен электронды-сəулелі пештерде болат пен балқытпаны (электродтарды) балқыту процесін жүргізген кезде – 3-разряд; вакуум пеші болат балқытушысының басшылық етуімен вакуумді-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 т. жəне одан астам вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаны (электродтарды) балқыту процесін жүргізген кезде – 5-разряд. 72. Конвертер болат балқытушысының көмекшісі Параграф 1. Конвертер болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 2-разряд 418. Жұмыс сипаттамасы: конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен шойын құю, қоспалар мен қышқылдандырғыштар қосу, болатты, жартылай өнімді жəне ванадий қожын ағызу; сыйымдылығы 5 т. дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде конвертер болат қорытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен фурмдарды қағып түсіру жəне жабу, оларды ауыстыру; металл сынамаларын іріктеу жəне температурасын өлшеу; конвертер жабдықтарын жəне оның отқа төзімді негіздерін жөндеуге қатысу; араластырғыштарды, торкрет машинасын жұмысқа дайындау, торкрет массасы компоненттерінің мөлшерлерін басқару; торкрет массаларын камералық қоректендіргішке айдау; конвертер футерін торкреттеу кезеңінде камералық қоректендіргіштен торкрет массасын үздіксіз беруді қамтамасыз ету жəне қоректендіргіштегі қысымды бақылау; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; жұмыс алаңын сынықтардан, металл жиындылардан, лақтырындылардан жəне қождан жинау. 419. Білуге тиіс: конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді жəне ванадий қожын балқытудың технологиялық процесінің негіздері; торкрет машинасының құрылғысы, жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; балқыту кезінде жəне конвертерлер мен түптерді жөндеу үшін қолданылатын материалдардың қасиеттері жəне қызметі; торкрет массасының құрамы жəне қасиеттері; слесарлық іс. Сыйымдылығы 5 т-дан 10 т-ға дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 3-разряд; сыйымдылығы 10 т-дан 100 т-ға дейінгі конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 250 т-ға дейінгі конвертерлерге немесе легирленген маркалы болатты балқытқан кезде сыйымдылығы 20 тонна жəне одан астам конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 5-разряд; сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлерге қызмет көрсеткен кезде – 6-ші разряд. Параграф 2. Конвертер болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 3-разряд 420. Жұмыс сипаттамасы: болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 5 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнімді жəне ванадий қожын балқыту процесін жүргізу, конвертерді қыздыру, ағын өзек жабу жəне ашу; фурмды шығару жəне жабу, олардың түптерін ауыстыру; конвертер мойнын жиындылардан тазарту, мойнын отқа төзімді материалдармен майлау; конвертерге оттегін беретін фурманы күту; науашаларды тазарту жəне дайындау; конвертерге сынықтарды құлатқан кезде арбаны, дозатор таразыларын, сусымалы материалдарды тиеу тетіктерін басқару; қышқылдандырғыштарды əзірлеу жəне балқытпаны ағызған кезде оларды шөмішке жеткізу; конвертерлердің қызмет көрсететін жабдықтарының жағдайын бақылау; конвертердің ауа қорабының қақпақтарын ашуға арналған тетіктерді басқару; конвертердің отқа төзімді негіздерін дəнекерлеу үшін отқа төзгіштерді дайындау; торкрет фурмасының манипуляторын басқару, торкрет соплосының иілетін бұрышын анықтау жəне оны шығару; торкреттеу кезеңінде торкрет фурмасы соплосының жағдайын бақылау; араластырғыштан камералық қоректендіргішке торкрет массасын беруді реттеу; электр көзіне қосу кабельдеріне оттегін, торкрет массасын, су тасымалдау үшін иілгіш жеңдерді торкрет машинасына қосу жəне өшіру. 421. Білуге тиіс: конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді жəне ванадий қожын балқытудың технологиялық процесі; торкрет машинасының құрылғысы, жұмыс істеу принципі; спектроскопты техникалық пайдалану ережесі; шойынның, толтыру жəне қосу материалдарының жəне қышқылдандырғыштардың химиялық құрамы жəне жеке қасиеттері; қолданылатын оттегінің сипаттамасы. Конвертер болат балқытушының басшылық етуімен сыйымдылығы 5 т-дан 10 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде – 4-разряд; конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 10 т-дан 100 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде – 5-разряд; конвертер болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 100 т-дан 250 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту немесе сыйымдылығы 20 т. жəне одан астам конвертерлерде легирленген маркалы болатты балқыту процесін жүргізген кезде – 6-разряд; сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқыту процесін жүргізген кезде – 7-разряд. 73. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі Параграф 1. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (үшінші), 2-разряд 422. Жұмыс сипаттамасы: балқытпаны ағызғаннан кейін болат ағызу тесігін жабуға, қож тесігін ашуға жəне жабуға, сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі мартен пешіне шикі құрамды құлатуға, ағызып алуға, ағызуға, қож тостағандарындағы қожды тұнбалауға қатысу; шикі құрамды дайындау, ұсақтау жəне пешке жіберу; ферроқорытпаларын дайындау, кептіру жəне өлшеу, қышқылсыздандырғыштарды шөмішке тастауға қатысу; құдықтан металл мен қожды алуға, пештің оттығын дəнекерлеуге, алдынғы жəне артқы қабырғаларды, құламаларды толтыруға, табалдырықтарды төсеуге, құю машиналарын от алдыруға, отқа төзімді массаларды дайындауға, діңгектерді майлау жəне пештерді жөндеуге қатысу; талдау үшін металл жəне қож сынамаларын дайындау; қож арбаларын пешке жіберу үшін шығырды басқару; пешті тазарту жəне аспаптарын дайындау; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; жұмыс алаңын жинау. 423. Білуге тиіс: мартен пешінің негізгі бөліктері; құю машинасының құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; металдан жасалған шикіқұрам, құю машиналарының, қождамалардың, ферроқорытпалардың түрлері жəне олардың сапасына қойылатын талаптар; болаттың балқытылатын маркаларына арналған шикіқұрам құрамы; пешті толтыру жəне жөндеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы жəне қасиеттері; слесарлық іс негіздері. Сыйымдылығы 25 т-дан 100 т-ға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 3-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 500 т-ға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд; сыйымдылығы 500 т. жəне одан астам мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 5-ші разряд. Ескерту. Сыйымдылығы 100 дейінгі мартен пешінде легирленген жəне жоғары легирленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. Параграф 2. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 3-разряд 424. Жұмыс сипаттамасы: мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі мартен пешінің болат ағызатын жəне қож тесіктерін жөндеу, ашу жəне жабу; қож тостағанындағы қожды жəне оның тұнбасын ағызып алу; астауды жылтырату; қожды қосуға қатысу; талдау үшін металл жəне қож сынамаларын іріктеу; ауа регенераторларын нығыздалған ауамен үрлеу жəне оларды сумен жуу; жуғаннан кейін регенераторлардың шетін тығыздау; бұлтықтар мен қақтарды жою, пештің алауын түзеу; пеш негіздерін торкреттеу кезінде торкрет машинасының пневможүйесін басқару, оның араластырғышына торкрет ұнтағын жəне сұйық ерітіндіні біркелкі жеткізілуін қамтамасыз ету; торкрет машинасын дайындау жəне торкреттеу орнына орнату. 425. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; мартен пеші жұмысының принципі; торкрет машинасының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; шикіқұрам, толтыру жəне қоспа материалдарының, қышқылсыздандырғыштардың жəне легірленген қоспалардың құрамы жəне қасиеттері; торкрет массасының құрамы жəне қасиеттері. Сыйымдылығы 25 т-дан 100 т-ға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 500 т-ға дейінгі мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 5-разряд; сыйымдылығы 500 т. жəне одан астам мартен пешінде қызмет көрсеткен кезде – 6-разряд. Ескерту. Сыйымдылығы 100 дейінгі мартен пешінде легірленген жəне жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. Параграф 3. Мартен пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 4-разряд 426. Жұмыс сипаттамасы: мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізу; болат ағызатын жəне қож тесіктерін жөндеу, ашу жəне жабу; болат ағызу жəне қож науашаларын дайындау жəне қожды ағызу; шойын құю үшін науашаны орнату; балқытпаны ағызған кезде ағынды реттеуге арналған шағын тежеуіштердің дұрыс жиналғанын орнатылғанын, діңгектерді жағуға арналған отқа төзімді масса дайындығының сапасын тексеру; торкрет машинасын басқару жəне пеш негіздерін торкреттеу; торкрет массасының шығу ылғалдылығын жəне жылдамдығын айқындау жəне реттеу; балқытпа шығарылғанға дейін жəне кейін пеш негізінің жағдайын, машинаның жұмысқа дайындығын жəне оны торкреттеу орнына орналастырылуын тексеру. 427. Білуге тиіс: болат балқытудың технологиялық процесі; мартен пешінде қызмет көрсетілетін қондырғы; қождың негізділігі жəне сұйық қозғалысы жəне пешке қожды жеткізу бойынша жəне қож лепешкалары бойынша оларды айқындау; пешті салқындату жəне су коммуникациясы, нығыздалған ауа мен бу жүйесі; газ құбырлары, мұнай шайыр құбырлары жəне оттегі құбырларының сұлбасы жəне құрылғысы; жылу режимі автоматтандыру сұлбасы, Мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т-дан 100 т-ға дейінгі мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде – 5-разряд; мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 100 т-дан 500 т-ға дейінгі мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде – 6-разряд; мартен пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 500 т. одан астам мартен пешінде болат балқыту процесін жүргізген кезде – 7-разряд. Ескерту. Сыйымдылығы 100 дейінгі мартен пешінде легірленген жəне жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. 74. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының көмекшісі Параграф 1. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 3-разряд 428. Жұмыс сипаттамасы:

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-16-беттерде). сағатына 2 т-ға дейін метал өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешіне материалдарды біркелкі толтыру; жабдықтың жарамды жағдайын, жұмысын жəне жетектерді, шығыршық таянышты, элеваторларды майлауға, шаң камераларынан шаңдарды тазартуды бақылау; шикіқұрамды ылғалдандыру жəне оларды дұрыс араластыруды бақылау; пеш тетіктерін майлау жəне оның осьтік қозғалысын жүзеге асыру; қызмет көрсететін жабдықтар жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; қызмет көрсететін пешті жөндеуге қатысу. 429. Білуге тиіс: темірді тікелей қалпына келтірудің технологиялық процесінің негіздері; пеш жəне көмекші жабдықтар жұмыстарының принципі; шикіқұрам жəне майлау материалдарының құрамы мен қасиеттері; жабдықтарды майлау жүйесі; электр слесарлық іс. Сағатына 2 т. жəне астам металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешіне материалдар тиеген кезде – 4-разряд. Параграф 2. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 4-разряд 430. Жұмыс сипаттамасы: темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының басшылық етуімен сағатына 2 т-ға дейін метал өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде жұмсақ темірлер алудың технологиялық процесін жүргізу, түсіру табалдырықтарын жəне науашаларды тазарту; талдау үшін сынамалар іріктеу; жылу режимін реттеу; жартылай өнім жиынын, көмір шаңын жіберу трактісі мен үрлеу желдеткіштерінің жағдайын, жұмыс алаңдарының жағдайларын, газ жəне ауа коммуникацияларын, пешті шегендеуді, түсіру табалдырықтарын жəне түсіру камераларын бақылау. 431. Білуге тиіс: темірді тікелей қалпына келтірудің технологиялық процесі; пеш жəне көмекші жабдықтар құрылғысы; алынатын жартылай өнім құрамы жəне қасиеттері; пешті шегендеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдар қасиеттері; газ жəне су құбырларының сұлбасы. Темірді тікелей қалпына келтіру болат балқытушысының басшылық етуімен сағатына 2 т. жəне одан астам металл өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде қож жəне жұмсақ темірлер алу процесін жүргізген кезде – 5-разряд. Параграф 3. Болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының көмекшісі, 4-разряд 432. Жұмыс сипаттамасы: болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен болатты пештен тыс өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 200 т-ға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен жəне ұнтақтармен вакуумдау жəне үрлеу процестерін жүргізу; вакуум камераларының астына шөміш орнату; қож қабатының қалыңдығын жəне металдың температурасын өлшеу; қышқылдандырғыштарды, легирленген қоспаларды дайындау, кептіру жəне шанаптарға тиеу; қож бөлгішті дайындау жəне қысқа құбырларға орнату; болатты вакуумдау процесінде теңселту камералары, вакуум түтікшелері тетіктерімен басқару; ыстық келте құбырдан бұлтықтар мен қақтарды жою жəне соңғысын ауыстыру; вакуум камерасының отқа төзімді негіздерін жəне оның жабдықтарын жөндеуге қатысу; қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау жəне жою. 433. Білуге тиіс: болатты пештен тыс өңдеу қондырғыларында болатты қышқылдандыру жəне легирлеудің технологиялық процесінің негіздері; болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғыларының құрылғысы жəне жұмыс істеу принциптері; бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы, жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; көміртектендіру заттарының, қышқылдандырғыштардың жəне легирленген қоспалардың құрамы, қасиеттері жəне металл сапасына əсер етуі; қондырғылар мен шөміштерді жөндеу үшін қолданылатын отқа төзімді материалдардың құрамы жəне қасиеттері; электр слесарлық іс. Болатты пештен тыс болат өңдеу қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 200 т. жəне одан астам шөміштердегі болатты бейтарап газдармен жəне ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу жəне болатты пештен тыс өңдеу жабдықтары қондырғыларында болаттың арнайы жəне жоғары легірленген маркаларын вакуумдау процестерін жүргізген кезде – 5-разряд. Параграф 4. Электрқожды балқыту қондырғысының болат құюшысының көмекшісі, 3-разряд 434. Жұмыс сипаттамасы: электр қожын қайта балқыту қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі электр қожын қайта балқыту қондырғыларында болат пен балқытпаларды қайта балқытуды жүргізу, қондырғыны қайта балқытуға дайындау, түпшелерді, кристалдандырғыштарды, бағдартқыштарды, суппорттарды тазарту, кристалдандырғыш электродтарды орнату; штангтарды жəне түтік шайбаларын тазарту; қождаманы ұсақтау жəне қыздыру; түпшеге түтік орнату; құймаларды клеймойлау жəне оларды кристалдандырғыштардан алу жəне ақырын салқындатылатын құдыққа төсеу; қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау жəне жою; аспаптарды дайындау; қызмет көрсететін қондырғыларды жөндеуге қатысу. 435. Білуге тиіс: əр түрлі маркалы болаттар мен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесі; электр қожын қайта балқыту қондырғысының құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; газ, ауа жəне су қондырғыларының жұмыс істеу принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; қож пайда болатын материалдардың жеке жəне химиялық қасиеттері жəне құрамы; электр слесарлық іс. Электр қожын қайта балқыту қондырғысы болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр қожын қайта балқыту қондырғысында болат пен балқытпаларды қайта балқыту жəне қондырғыларды жұмысқа дайындау процесін жүргізген кезде – 4-ші разряд. 75. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі Параграф 1. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (үшінші), 2-разряд 436. Жұмыс сипаттамасы: түпшелерді қож жəне металл қалдықтарынан тазартуға, сыйымдылығы 3 т-ға дейінгі электр пештерінің болат шығаратын тесіктерін ашуға жəне жабуға, пештерді толтыруға жəне шикіқұрамдарды құлатуға, қождарды ағызып алуға жəне астауда металдарды араластыруға қатысу; біліктілігі анағұрлым жоғары электр пеші болат балқытушысы көмекшісінің басшылық етуімен процесс дуплексімен жұмыс кезінде металл құю үшін науашалар мен ойынқыны бұзу; балқытуға аспаптарды дайындау; ферроқорытпалар мен қождамаларды ұсақтау жəне өлшеу жəне оларды пешке жеткізу; электродтарды ауыстыруға жəне пешті шегендеуді жөндеуге қатысу. 437. Білуге тиіс: қызмет көрсететін электр пешінің құрылғысы; шикіқұрам, қалыптастыру, қоспа жəне отқа төзімді материалдардың құрамы жəне қасиеттері; слесарлық іс. Сыйымдылығы 3 т-дан 25 т-ға дейінгі электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 3-разряд; сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд. Ескерту: 1) сыйымдылығы 25 т. электр пештерінде арнайы балқытпаларды жəне жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді. 2) сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. Параграф 2. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (екінші), 3-разряд 438. Жұмыс сипаттамасы: электр пеші болат балқытушысы көмекшісінің (бірінші) басшылық етуімен сыйымдылығы 3 т-ға дейінгі электр пештерінде металдық шикіқұрамды, ферроқорытпаларды жəне қождамаларды құлату; процесс дуплексімен жұмыс кезінде пешке металл құю үшін төгінді науашасын жəне ойынқыны бұзу; электродтарды өсіру мен орнатуға жəне балқытпаны шығаруға қатысу; қызмет көрсету жабдықтары жұмыстарындағы ақауларды анықтау жəне жою. 439. Білуге тиіс: электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесінің негіздері; шикіқұрам жəне толтыру материалдары мен қышқылдандырғыштардың сапасына қойылатын талаптар; шикіқұрам мен толтыру материалдарының, қышқылсыздандырғыштардың жəне легірленген қоспалардың физико-химиялық қасиеттері; пешті шегендеу негіздерінің тəсілдері. Сыйымдылығы 3 т-дан 25 т-ға дейінгі электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 4-разряд; сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр пешінде қызмет көрсеткен кезде – 5-разряд. Ескерту: 1) сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды жəне жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді; 2) сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. Параграф 3. Электр пеші болат балқытушысының көмекшісі (бірінші), 4-разряд 440. Жұмыс сипаттамасы: электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 3 т-ға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу, электродтарды өсіру жəне орнату, балқытпаларды шығару; балқытпаны шығарғаннан кейін түпшені қож бен металл қалдықтарынан тазарту; пешті толтыру жəне түпшені қайнату, шикіқұрамды құлату, құлатқаннан кейін оны жаю, қождаманы пешке жіберу; қожды ағызу, металды араластыру жəне электродтар жағдайларын бақылау; химиялық талдауға металл мен қож сынамаларын іріктеу; шығару тесігін ашу жəне жабу, оның жарамды жағдайын қамтамасыз ету; металды пешке құю үшін ойынқының бас науашасының жағдайын жəне оның дайындығын бақылау. 441. Білуге тиіс: электр пештерінде болат пен балқытпалардың əр түрлі маркаларын балқытудың технологиялық процесі; электр пештері; электр пештерінің құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; электр техникасының негіздері. Электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 3 тоннадан 25 т-ға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесін жүргізген кезде – 5-разряд; электр пеші болат балқытушысының басшылық етуімен сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқыту процесін жүргізген кезде – 6-разряд; Ескерту: 1) сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды жəне жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді; 2) сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 76. Болат құюшы Параграф 1. Болат құюшы, 2-разряд

442. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі шөміштерден болат құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару; болат құюға қатысу; біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылық етуімен сауытқорамдардағы құймаларды қақпақтармен жабу жəне оларды түсіру; сауытқорамдарға графитті, люнкеритті, алюминийді жəне басқа да термикалық қоспаларды тиеу; болат құю жəне аралық шөміштер шегенін бұзу; кристалдандырғыштарды тазалау жəне себелеу, ойынқыларды, қашыртқыларды, майлауларды тазарту жəне оларды балқытпаларды құюға дайындау; материалдар мен технологиялық аспаптарды құюға дайындау; кристалдандырғыштарды алдын ала майлау; құю аралығында жиындыны, қожды жəне қоқысты жинау; қызмет көрсету жабдықтары жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 443. Білуге тиіс: болат құю процесінің негіздері; аралық жəне болат құятын шөмішті тежеу тетігінің құрылғысы; болат құю шөміштерін шегендеу үшін жəне тежеуіштерді жинау үшін қолданылатын отқа төзімді материалдар құрамы жəне қасиеттері; болаттың əр түрлі маркаларына арналған сауытқорамдар мен түпшелер түрлері. Параграф 2. Болат құюшы, 3-разряд 444. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі шөміштерден болат құюға құю аралығында берілген сауытқорам құрамдарын дайындау; сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам шөміштерден болат құю кезінде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құю кезінде, сыйымдылығы 300 т-ға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару; түпшелер мен сауытқорамдарды үрлеу, төсеніштерді төсеу; біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылық етуімен балқытпаны құю процесінде оны «тағандаған» кезде сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі болат құю шөмішінің болат тесігін оттегімен жуу; сауытқорамдардағы құймаларды қақпақтармен жабу жəне оларды түсіру. 445. Білуге тиіс: əр түрлі маркалы болатты құю техникасының негіздері; құйылатын болаттың химиялық жəне жеке қасиеттері; құйылатын болат сапасына қойылатын талаптар жəне сауытқорам құрамын құюға дайындау. Параграф 3. Болат құюшы, 4-разряд 446. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі шөміштерден болат құйған кезде ағындарды ауытқытпау, стақанды тазарту жəне шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу; сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам шөміштерден балқытпаларды құюға, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құюға, сыйымдылығы 100 т-дан 300 т-ға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құюға құю аралығында берілген сауытқорам құрамдарын дайындау; сыйымдылығы 300 т. жəне одан астам шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде аралық қондырғысының тежеуіштерін басқару; тежеуіштерді беру; біліктілігі анағұрлым жоғары болат құюшының басшылық етуімен болат құю жəне аралық шөміштерде тежеуіштер орнату, пеш стендіне болат құю шөмішін орнату; болатты қашықтықтан құю қондырғысын ретке келтіру жəне басқару.талдау үшін сынамаларды іріктеу, болат құю шөміштерін металл мен қож қалдықтарынан тазарту; дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай құю машиналарына қызмет көрсеткен кезде аралық шөміштерді дайындау жəне орнату, түтіктермен кристалдандырғыштар арасындағы саңылауларды жабу жұмыстарын орындау; темір жол вагондарына болат жəне қож «төрт тағандарын» тиеу; қож тостағандарын жеткізу; қақпақты, графитті, люнкеритті, оттегі балондарын, түтікшелерін жəне қажетті материалдарды балқытуға шығаруға дайындау; болат құю құрамдарының дайындық сапасын тексеру. 447. Білуге тиіс:

17

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

болат балқытудың технологиялық процесінің негіздері; болат құю технологиясы; дайындамаларды үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құю машиналарының құрылғысы жəне жұмыс істеу принципі; болат құю үшін металл температурасының маңызы. Параграф 4. Болат құюшы, 5-разряд 448. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі шөміштерден болат құюды жүргізу жəне болат құю жылдамдығын реттеу; сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам шөміштерден болат құю кезінде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құю кезінде, сыйымдылығы 100 т-дан 300 т-ға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде ағындарды ауытқытпау, стақанды тазарту жəне шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу; сыйымдылығы 300 т. жəне одан астам шөміштерден конвертерлік болатты құюға құю аралығында берілген құрамдарды дайындау; болат құю жəне аралық шөміштеріне тежеуіштер орнату; пештегі стендке болат құю шөмішін орнату, шөміш тостағанын ауыстыру; болат құю құрамдарын жəне қышқылсыздандырғыштарды уақытылы жеткізуді, балқытпаларды шығаруға шөміштерді жəне құю алаңдарын дайындауды қамтамасыз ету. 449. Білуге тиіс: болатты кристалдандыру негіздері; құймалардың ішкі кемістіктері; болат құю жылдамдығының металл сапасына əсер етуі. Сыйымдылығы 100 т. жəне одан астам шөміштерден болат құйған кезде, сапасы жоғары балқытпалар мен болат маркаларын құйған кезде, сыйымдылығы 100 т-дан 300 т-ға дейінгі шөміштерден конвертерлік болатты құйған кезде, құю кезінде ағындарды ауытқытпау, стақанды тазарту жəне шөміштегі болат тесікті оттегімен жуу кезінде – 6-разряд; сыйымдылығы 300 т. жəне одан астам шөміштерден конвертерлік болатты құю кезінде – 7-разряд. 77. Вакуум пешінің болат құюшысы Параграф 1. Вакуум пешінің болат құюшысы, 5-разряд 450. Жұмыс сипаттамасы: вакуумды-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 т-ға дейінгі вакуумды-иінді пештерінің блоктарында жəне электрондық-сəулелік пештерде болат пен балқытпаны қайта балқытудың технологиялық процессін жүргізу; балқытуды жүргізу есебі жəне бағдарламаны енгізу; вакуум сорғыларын құсу, қызмет көрсету жəне тоқтату, пешті тазарту жəне толтыру; шығындалатын электродтарды белгілеу, ауытқытпау жəне дəнекерлеу, пешті ағызып алу жəне металдың ағуын тексеру; пешті қосу, отырылған ішкі ойықты табу; қайта балқытудың технологиялық режиміне сəйкес балқытудың электрлік режимін орнату жəне реттеу; пешті оқтамдау жəне бөлшектеу; пешті қарау; электродтарды дайындау, түтікті шайбыларды, қож қоспаларының жəне балқытуға арналған басқа да материалдардың сапасын бақылау; пеш жабдығының жəне вакуумды блок, электрондық зеңбіректер, қорек көздерінің, су салқындатқыш жəне вакуум жүйесінің жағдайларын қадағалау; пештің вакуумдық жəне су салқындатқыш жабдықтарын ретке келтіруге қатысу; вакуум пеші болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету. 451. Білуге тиіс: вакуумды-иінді немесе электрондық сəулелі пештерде болат пен балқытпалардың əр түрлі маркаларын алудың технологиялық процесі; металды тазартудың, газсыздандырудың, дистилляциялаудың, кристалдандырудың, қышқылсыздандырудың жəне басқа да физикалық-химиялық процестерінің негіздері; пеш жабдығының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; пештің негізгі электрлік сұлбасы; генератордың немесе электронды зеңбіректің қуаттылығы; процесті автоматты түрде реттеу жүйесі; металда ақаулардың туындау себептері жəне оларды жою жолдары; электродтар сапасына қойылатын талаптар. Вакуум пеші болат қорытушысының басшылық етуімен электронды-сəулелі пештерде болат пен балқытпаны (электродтарды) балқыту процесін жүргізген кезде – 3-разряд; вакуумды-иінді пештерінде немесе сыйымдылығы 40 т. жəне одан астам вакуумды-иінді пештерінің блоктарында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіптік білім талап етіледі) – 6-разряд. 78. Конвертердің болат құюшысы Параграф 1. Конвертердің болат құюшысы, 4- разряд 452. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 5 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнімді жəне ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізу; конвертерді қыздыру, шойын құю, конвертерлерге қоспалар мен қышқылдандырғыштарды қосу, болатты, жартылай өнімді жəне қожды ағызу; ағын өзекті жабу жəне ашу; үрлеу процесінде ауа, оттегін жəне бу жеткізуді реттеу; конвертер мойнының, түбінің, шойын науашаларының, автоматтың жəне басқа да жабдықтарының сапалы жағдайын қамтамасыз ету; конвертерде металл балқытудың дайындығын айқындау; жарамды аспаптардың, кеннің, белгіленген сападағы қоспалар мен толтыратын материалдардың болуын тексеру; жөндеуден кейін конвертер жабдығын қабылдап алуға қатысу; қызу жөндеу кезінде конвертер шегенін торкреттеу жұмысын ұйымдастыру жəне басшылық ету; бақылау-өлшеу құралдарының көрсеткіштерін қадағалау жəне оттегі мен торкрет массасының шығынын реттеу; қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу жұмыстарын орындау; конвертер болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету. 453. Білуге тиіс: конвертерлердегі болатты, жартылай өнімді жəне ванадий қожын балқытудың технологиялық процесі; шойын, толтыру жəне қоспа материалдарының жəне қышқылдандырғыштардың химиялық құрамы жəне жеке қасиеттері; конвертер жабдықтарының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; балқытуды үрлеу үшін оттегін қолдану тəсілдері жəне оның балқыту процесін жеделдетуге əсер етуі. Сыйымдылығы 5 т-дан 10 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 5-разряд; сыйымдылығы 10 т-дан 100 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 6-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 250 т-ға дейінгі конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың немесе сыйымдылығы 20 т. жəне одан астам конвертерлерде легирленген маркалы болатты балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 7-разряд; сыйымдылығы 250 т. жəне одан астам конвертерлерде болат, жартылай өнім, ванадий қожын балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіби білім қажет) – 8-разряд. 79. Мартен пешінің болат құюшысы Параграф 1. Мартен пешінің болат құюшысы, 5-разряд 454. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі мартен пештерінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізу; балқытуды шикіқұрамдау, шикіқұрамды құлату жəне қыздыру, шойын құю, пешке отын мен ауа жеткізуді реттеу; қожды əкелу жəне қождың негізділігі жəне сұйық қозғалысын, қоспалардың жану жылдамдығын реттеу; қожды ағызып алуды жəне пеш астауында металды араластыруды қадағалау; сынамаларды уақытылы реттеу жəне балқытпаның дайын екендігін айқындау; металлм ен қожды шығару; пешті толтыру, діңгектерді майлау, табалдырықтарды себу, шойын құю үшін науашаларды орнату; пештің отқа төзімді негіздерінің, автоматының жəне қақпақшаларды лақтыру тетіктерінің жəне пештің басқа да жабдықтарының жарамды жағдайларын қадағалау; пештің ыстық жəне суық жөндеу жұмыстарын орындау; жөндеуден кейін пешті қабылдап алуға қатысу; мартен пеші болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету. 455. Білуге тиіс: мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесі; қождың негізділігі жəне сұйық қозғалысы жəне пешке қожды жеткізу бойынша жəне қож лепешкалары бойынша оларды айқындау; мартен пешінің құрастырылған ерекшеліктері; шикіқұрам, толтыру жəне қоспа материалдарының, қышқылдандырғыштардың жəне легирленген қоспалардың құрамы мен қасиеттері; пеш өндірісіне арналған шикə материалдарды дайындау мəні жəне балқытылатын болаттың сапасы; мартендік балқытуға арналған сұйық шойынды дайындаудың қазіргі заманғы əдістері; жылы режим автоматикасының реттеуші құрылғысы жəне жқмыс істеу принципі; мартен балқытпасын қарқындандыру процесінің мəні жəне қарқындандыру əдістері. Сыйымдылығы 25 т-дан 100 т-ға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде – 6-разряд; сыйымдылығы 100 т-дан 500 т-ға дейінгі мартен пешінде болат балқытудың теехнологиялық процесін жүргізген кезде – 7-разряд; сыйымдылығы 500 т. одан астам мартен пешінде болат балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіптік білімді талап етеді)– 8-ші разряд. Ескерту: сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі мартен пешінде легірленген жəне жоғары легірленген болатты балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа жоғары болып белгіленеді. 80. Темірді тікелей қалпына келтіру пешінің болат балқытушысы Параграф 1. Темірді тікелей қалпына келтіру пешінің болат балқытушысы, 5-разряд 456. Жұмыс сипаттамасы: сағатына 2 т-ға дейін метал өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пешінде қож жəне жұмсақ темір алудың технологиялық процесін жүргізу; балқыту процесін, шикі зат жəне отын шығыстарының, жабдықтардың жəне пешті шегендеу жағдайын, сондай-ақ бақылау-өлшеу құралдарының көрсеткіштерін қадағалау; пеш жұмысы журналын жүргізу; пешті жөндеу; жөндеуден кейін пешті жəне тетіктерді қабылдап алуға қатысу. 457. Білуге тиіс: қож жəне жұмсақ темір алудың технологиялық процесі; пеш жəне көмекші жабдықтардың, газ жəне су коммуникацияларының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; алынатын жартылай өнімнің химиялық құрамы жəне қасиеттері; материалдар шығындарының нормалары. Сағатына 2 т. жəне астам темір өндіретін темірді тікелей қалпына келтіру пештерінде қож жəне жұмсақ темір алудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіби білім қажет) – 6-разряд. 81.Пештен тыс болат өңдеу қондырғысының болат балқытушысы Параграф 1. Пештен тыс болат өңдеу қондырғысының болат балқытушысы, 5-разряд 458. Жұмыс сипаттамасы: пештен тыс болатты өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 100 т-ға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен жəне ұнтақтармен вакуумдау жəне үрлеу процестерін жүргізу; көміртектің мөлшері бойынша қышқылдандырғыштар мен легирленген қоспалардың қажетті санының, температурасын жəне металдың салмағын есептеу; берілген химиялық құрамға дейін металды қышқылдандыру жəне легирлеу; металдағы көміртек мөлшерін белгіленген шекке дейін əкелу; вакуум камерасының жəне қондырғы жабдығының отқа төзімді негіздерінің жарамды күйін қадағалау; қондырғы жабдықтарын ретке келтіруге қатысу; қондырғы жабдықтарын жөндеу. 459. Білуге тиіс: болатты болат балқыту агрегаттарында балқытудың, пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында болатты қышқылдандыру жəне легирлеудің технологиялық процестері; қызмет көрсету жабдықтарының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; балқытпаны шығарғаннан кейін жəне вакуумдау кезінде металдың салмағын жəне температурасын айқындау əдістері; шығарылған балқыту металының химиялық құрамына, салмағына жəне температурасына байланысты қышқылсыздандырғыштар мен легирленген қоспалардың қажетті санын есептеу əдістері; процестерді автоматты түрде реттеу жүйесі; металда ақаулардың туындау себептері жəне оларды жою жолдары. Пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 10 т-дан 200 т-ға дейінгі шөміштердегі болатты бейтарап газдармен жəне ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу процестерін жүргізген кезде – 6-разряд; Пештен тыс болат өңдеу қондырғыларында сыйымдылығы 200 т. жəне одан астам шөміштердегі болатты бейтарап газдармен жəне ұнтақтармен вакуумдау мен үрлеу жəне болаттың арнайы жəне жоғары легирленген маркаларын вакуумдау процестерін жүргізген кезде (орта кəсіптік білімді талап етеді) – 7-разряд. 82. Электр қожын қайта балқыту қондырғысының болат балқытушысы Параграф 1. Электр қожын қайта балқыту қондырғысының болат балқытушысы, 5-разряд 460. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі электр қожын қайта балқыту қондырғыларында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізу; қондырғыны қайта балқытуға дайындау; электрлік режим процесі барысында кристалдандырғыштар мен түпшелерді салқындатуды орнату жəне реттеу; электродтарды орнату, кристалдандырғыштар мен түпшелерді тазарту жəне қожды қосымдау жұмысын орындау; қождың, электродтардың, түтік шайбыларының сапасын, қолданылатын қоспалар мен материалдардың болуын жəне сапасын бақылау; қондырғы жабдықтарының күйін қадағалау; қондырғы жабдықтарын жөндеу. 461. Білуге тиіс: электр қожын қайта балқыту қондырғысының, басқару аппаратурасының жəне бақылау-өлшеу құралдарының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; қож пайда болатын материалдардың жеке жəне химиялық қасиеттері жəне құрамы; қондырғы трансформаторының электрлік сипаттамасы; электрмен жабдықтау сұлбасы; тұтандыру жəне жұмыс қождамасының қасиеттері, құрамы мен қызметі; инертті газдардың қасиеттері жəне олармен жұмыс істеу ережесі; қондырғыны салқындату жүйесі, болаттың əр түрлі маркалы құймаларда ақаулардың туындау себептері. Сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр қожын қайта балқыту қондырғысында болат пен балқытпаларды қайта балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіби білім қажет) – 6-разряд. 83. Электр пешінің болат балқытушысы

Параграф 1. Электр пешінің болат балқытушысы, 5-разряд 462. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 3 т-ға дейінгі əр түрлі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізу; электродтарды өсіру жəне орнату; пеш жұмысының электрлық жəне жылу режимдерін бақылау жəне реттеу; балқытпан шығару; электр энергиясының үнемді шығыстарын, пеш пен оның жабдықтарының күйін, пеш арқауының салқындауын жəне бақылау-өлшеу құралдары күйлерін қадағалау; жөндеуден кейін пешті қабылдауға қатысу; қызмет көрсететін жабдықтарды жөндеу; электр пешінің болат балқытушысы көмекшісінің бригадасына басшылық ету. 463. Білуге тиіс: электр пештерінде болат пен балқытпалардың əр түрлі маркаларын балқытудың технологиялық процесі; пеш жабдықтарының құрылғысы мен техникалық пайдалану ережесі; шикіқұрам жəне толтыру материалдарының, қышқылсыздандырғыштар мен легирленген қоспалардың физико-химиялық қасиеттері мен құрамы; электрұстағыш мен электродтар қозғалысы тетіктерінің түрлері жəне оларға қойылатын талаптар; пеш тарнсформаторларының нақты қуаты жəне жол берілетін жұктемелер; балқытуды қарқындандыру əдістері; электр техникасының негіздері. Сыйымдылығы 3 т-дан 25 т-ға дейінгі электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіби білім қажет)– 6-разряд; сыйымдылығы 25 т. жəне одан астам электр пештерінде болат пен балқытпаларды балқытудың технологиялық процесін жүргізген кезде (орта кəсіби білім қажет)– 7-разряд; Ескерту: 1) сыйымдылығы 25 т-ға дейінгі электр пештерінде арнайы балқытпаларды жəне жоғары легірленген болатты балқыту кезінде тарифтеу бір разрядқа жоғары белгіленеді; 2) сынықтарды құймаға қайта балқытқан кезде тарифтеу бір разрядқа төмен белгіленеді. 5 – бөлім. Прокаттау өндірісі 84. Кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеуші Параграф 1. Кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеуші, 3-разряд 464. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеушінің басшылығымен 20 пішін өлшемді жəне роликті реттеу машиналарында біліктеу сұрыптарымен рельсарқалық жəне сызықтық-сорттық прокаттау станогында кілетті бөлшектеу, жинақтау жəне жинау; солқылдақ агрегаттар прокаттау стандарында кілетті бөлшектеу, жинақтау жəне жинауға қатысу; білікті жəне білік арматураларын ауыстыруға қатысу, оларды стендте жəне станда, кілетті реттеуде жəне жүк асында сынап көру; білікті кілетке кран арқылы беру жəне алмастырылған біліктерді жинау; қызмет көрсетілетін құралдарды жөндеуге қатысу. 465. Білуге тиіс: болаттың түрлі маркаларын прокаттау жəне пішіндеу процесінің негіздері; білік жəне білік арматуралары дайындалатын металл маркалары; біліктерді қайта өңдеу тəсілдері жəне оларға қойылатын техникалық талаптар; станда прокатталатын болат сұрыптары мен маркалары; қызмет көрсетілетін құралдармен жұмыс принципі, слесарлық іс. Параграф 2. Кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеуші, 4-разряд 466. Жұмыс сипаттамасы: кілеттерді стендке дайындау, жинақтау, жинау, бөлшектеу, реттеу жəне сызбаларға жəне реттеу карталарына сəйкес 20 пішін өлшемді жəне роликті реттеу машиналарында біліктеу сұрыптарымен рельсарқалық жəне сызықтық сорттау прокаттау станына орнатуға қатысу; кілеттерді блюмингте, рельсарқалық жəне сызықты сұрыпты прокаттау стантарда 20 пішін өлшемді, үзіліссіз, ұсақ сұрыпты, сым станы, штрипс жəне табақтық станда, 600 жəне 650 ірі сұрыптау стандарында кейіннен кілеттерді орналастырумен солқылдақ агрегаттарда бөлшектеу, жинақтау жəне жинау; арматура дайындау жəне біліктілігі анағұрлым жоғары кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеушінің басшылығымен роликті реттеу машиналарында рельсарқалық жəне ірі сұрыптау станында білікті жаншып-қақтау; стан кілетінде біліктер мен білік арматураларын ауыстыру жəне даярлағаннан кейін оны қабылдау; кілеттердің қосалқы жабдықтарын: сызғыш, сым, муфта, шпиндель жəне тағы баска дайындау жəне жөндеу; білік санын жəне олардың техникалық жарамдылығын есепке алу; біліктерді сөреде сақтау жəне оларды бұзылуы мен тоттануының алдын алу; біліктерді қайта қайрауға жəне қайта пішіндеуге беру жəне оларды өңдеуден кейін қабылдап алу. 467. Білуге тиіс: болаттың түрлі марқаларын прокаттау жəне пішіндеу процесі; қызмет көрсетілетін орнақтар мен солқылдақ агрегаттар кілетін қалыпқа келтіру əдістері; қызмет көрсетілетін орнақтар мен агрегаттар құрылысы; біліктерді сақтау жəне тоттанудың алдын алу тəсілдері. Параграф 3. Кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеуші, 5-разряд 468. Жұмыс сипаттамасы: кілеттерді стендке дайындау, жинақтау, жинау, бөлшектеу, реттеу жəне 20 пішін өлшемді жəне роликті реттеу машиналарында біліктеу сұрыптарымен үзіліссіз, ұсақ сұрыпты, сым орнағы, штрипс жəне табақтық станда, 600 жəне 650 ірі сұрыптау стандарында кейіннен кілеттерді орналастырумен блюмингте, рельсарқалық жəне сызықтық сорттау біліктеу орнағында орнатуға қатысу; орнақта кілеттерді дайындау жəне жаншып-қақтау; арматура дайындау жəне біліктерді роликті реттеу машиналарында рельсарқалық жəне ірі сұрыптау орнақтарында жаншып-қақтау; біліктілігі анағұрлым жоғары кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеушінің басшылығымен кең жолақты аралықты прокаттау орнақтарында кілет дайындау, бөлшектеу, жинақтау, жинау жəне реттеу. 469. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін орнақтар кілеті мен солқылдақ агрегаттарды реттеу əдістері; білік пен білік арматураларының істен шығу себептері; прокаттау орнақтарының құрылымдық ерекшеліктері. Параграф 4. Кілет жинақтау жəне жаншып-қақтаумен айналысатын біліктеуші, 6-разряд 470. Жұмыс сипаттамасы: кілетті стендте дайындау, жинақтау, жинау, бөлшектеу жəне реттеу жəне оларды кең жолақты аралықты прокаттау орнақтарына орнатуға қатысу. 471. Білуге тиіс: кең жолақты аралықты прокаттау станын реттеудің əдістері. 85. Пішінді иілгіш агрегатын біліктеуші Параграф 1. Пішінді иілгіш агрегатын біліктеуші, 3-разряд 472. Жұмыс сипаттамасы: металды пішіндеудің технологиялық процесін жүргізуге қатысу. орнаққа орамдарды беру; орам дайындамаларынан буып-түю жолақтарын алу; тізбекті тарқату транспортерінде орамдардың қозғалысын бақылау жəне орамның соңын қырғыш немесе магнитті имекке беру; дайын пішінді қораптарға салу жəне өлшеу үшін таразыға қою; қоймаға тасымалдау үшін қораптарды ілмектеу; біліктерді жаншып-қақтау мен реттеуге, қораптың берілген ұзындығы мен еніне таяныш орнатуға, құралды жөндеуге қатысу. 473. Білуге тиіс: металды пішіндеудің технологиялық процесінің негіздері; пішінді иілгіш агрегат жұмысының принципі; пішін əзірленетін болат сұрыптары мен маркалары; біліктерді жаншып-қақтау тəртібі; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Пішінді иілгіш агрегатын біліктеуші, 4-разряд 474. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз көп кілетті солқылдақ агрегатының бастапқы жəне орташа топ кілетінде металдың əр түрі мен пішіндерін пішіндеудің технологиялық процесін жүргізу; жұмыс істеп тұрған кілеттерде біліктердің үстіңгі қабаты мен олардың салқындауын, металды пішіндеу жылдамдығын жəне кілеттегі қысымды, технологиялық майлауды бақылау; жұмыс істеп тұрған біліктер мен бағыттаушы роликтерді жаншып-қақтауға, агрегатты, реттеу машиналарын, ұшатын қайшыларды реттеуге қатысу: қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оларды жөндеуге қатысу. 475. Білуге тиіс: металды пішіндеудің технологиялық процесі; солқылдақ агрегаттар мен бақылау-өлшеу құралдарының бастапқы жəне орташа топ кілеті аспабының құрылысы мен техникалық пайдалану тəртібі; бүгілген пішіндер дайындалатын болат сұрыптары жəне маркалары; біліктердің сыртқы қабатына қойылатын талаптар; слесарлық іс. Параграф 3. Пішінді иілгіш агрегатын біліктеуші, 5-разряд 476. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз көп кілетті солқылдақ агрегаты кілетінің бастапқы тобында металдың түрлі маркалары мен пішіндерін бейімдеудің технологиялық процесін жүргізу; жұмыс біліктері мен бағыттаушы роликтерді жаншып-қақтау; агрегатты реттеу. 477. Білуге тиіс: металды пішіндеудің технологиялық процесі; солқылдақ агрегаты кілетінің бастапқы тобына жабдықты орнату жəне техникалық пайдалану ережелері; металды пішіндеудегі ақау түрлері жəне оларды жою əдістері; агрегатты жəне оның түйіндерін қалыпқа келтіру тəсілдері. Параграф 4. Пішінді иілгіш агрегатын біліктеуші, 6-разряд 478. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз көп кілетті солқылдақ агрегаты кілетінің бастапқы тобында металдың түрлі маркалары мен пішіндерін бейімдеудің технологиялық процесін жүргізу; металды пішіндеудің жылдамдығын реттеу; бастапқы келтіру қозғалтқышының жүктемесін, реттеу машинасы, ұшатын қайшы, беру құрылысының барлық жүйесі: рольганг, шлеппер жəне басқалардың жұмысын, қатар жиынтығы тетігін жəне пакеттерді қалыптауды бақылау; пішінделген металды кептіру, майлау жəне буып-түюді бақылау; агрегатты қалыпқа келтіруге, жұмыс біліктері мен бағыттаушы роликтерді жаншып-қақтауға басшылық жасау; реттеу машинасын, ұшатын қайшыларды, қатар жиынтығы тетігін реттеу; жөндеуден кейін агрегатты қабылдап алуға қатысу. 479. Білуге тиіс: үзіліссіз көп кілетті солқылдақ агрегаттың құрылымдық ерекшеліктері; білік əзірленетін болат маркасы, оны өңдеу тəсілдері жəне оларға қойылатын техникалық талаптар; біліктер мен білік арматурасының істен шығу себептері. 86. Ыстық прокаттау орнағының біліктеушісі Параграф 1. Ыстық прокаттау орнағының біліктеушісі, 4-разряд 480. Жұмыс сипаттамасы: 20 пішін өлшемге дейінгі прокаттау сұрыптарымен сызықты орта сұрыпты жəне ұсақ сұрыпты стантар кілетінің жекелеген топтарында немесе жекелеген кілеттерінде болаттың түрлі маркаларының пішіндері мен қималары ыстық металын прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; қызмет көрсетілетін кілеттерде металдың прокатталатын маркалары мен пішініне байланысты біліктің жай-күйі мен прокаттау қарқынын реттеу; жазбаларды біліктерге беру жəне олардың біліктен шығуын бақылау; жұқа қаңылтыр жəне дуо-реверсивті емес орнақтарда қысу құрылғысы тетігін басқару; металл температурасын, прокатта металл пішінінің дұрыстығын жəне оны жекелеп өлшеуді жүзеге асыруды бақылау; сынаманы іріктеу; бір пішіннен келесіге өзгергенде қызмет көрсетілетін кілетте білік арматурасын, пішіні өзгерген құрылғыларды, бағыттаушы роликтерді орнату жəне реттеу; қызмет көрсетілетін кілеттерді бөлшектеу жəне жинау, біліктерді жаншып-қақтау жəне реттеу, істен шыққан арматураны жəне ішпектерді ауыстыру; айналмаларды, сымдар мен өткізгіштерді бөлшектеу жəне жинау; біліктердің салқындауы мен майлауды бақылау; жөндеуден кейін қызмет көрсетілетін кілетті жөндеу мен қабылдауға қатысу; қызмет көрсетілетін құралдың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 481. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін станда металл прокаттаудың технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін орнақ кілетін, қысым құрылғысын, қосымша жабдықты орнату, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану тəртібі; білікті металдың алуы кезінде қолданылатын күштер; білікті калибрлеу; болат маркасы бойынша сору коэффициенті жəне шығын нормалары; прокаттау кезінде металл ақауының түрлері жəне себептері; слесарлық іс. Параграф 2. Ыстық прокаттау орнағының біліктеушісі, 5-разряд 482. Жұмыс сипаттамасы: трио станда; кілеттің жекелеген топтарында немесе үзіліссіз дайындама, құбыр дайындау жəне сутун стандарында, рельсарқалық, ірі сұрыпты жəне сым орнақтарда, табанды үзіліссіз жəне жартылай үзіліссіз орнақтарда, сызықты дайындама жəне сутун орнақтарының, əмбебап трио орнақтың алдыңғы жағында; бір кілетті қалың табақты дуо-реверсивті жəне əмбебап дуо стандардың артқы жағында; үзіліссіз сортты (штрипс) орнақтардың аралық кілеттерінде; 20 жəне одан да көп пішін өлшемді прокат сұрыптарымен немесе болаттың сапалы маркалары сұрыптарымен сызықтық орташа сұрыпты жəне ұсақ сұрыпты станның аралық кілеттерінде; 20 пішін бейінді прокаттау сұрыптарымен орташа сұрыпты жəне ұсақ сұрыпты станның бастапқы кілеттерінде, құрсау прокаттау стандарында; дуо қалың табақты тандем стандары кілеттерінде; қысу құрылғысында жəне жұқа қаңылтыр дуо-реверсивті станның алдыңғы жəне артқы жағында; айыр прокаттау жəне доңғалақ прокаттау стандарында, шар прокаттау станында металдың түрлі маркалары мен пішіндерін бейімдеудің технологиялық процесін жүргізу; бір кілетті табақты трио станында, кілеттің жекелеген топтарында болаттың түрлі маркалары, пішіндері жəне қималарының ыстық металды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; кілеттің жекелеген топтарында немесе пакеттерді түптеу процесін жүргізу. Жөндеуден кейін станды қабылдауға қатысу. 483. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін ортақтарда болаттың түрлі маркалары металын прокаттаудың технологиялық процесі; прокаттау кезінде металл пішіні өзгеруінің сызбасы; барлық типтегі қызмет көрсетілетін прокаттау стандарының құрылысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалануға беру тəртібі; прокатталатын металл сапасына мемлекеттік стандарттар талаптары. Параграф 3. Ыстық прокаттау орнағының біліктеушісі, 6-разряд 484. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз дайындама жəне құбыр дайындау стандарында, үзіліссіз, жартылай үзіліссіз жəне

сұрыпты прокаттау жəне штрипс стандарында, сызықты ірі сұрыпты стандарда, металды 5 желіге дейін прокаттағанда сызықты прокаттау стандарында; 650 ірі сұрыпты ортақтардың бастапқы сызығында; 20 жəне одан астам солқылдақ прокаттау сұрыптарында немесе болаттың сапалы маркалары сұрыптарында орта сұрыпты жəне ұсақ сұрыпты кілеттердің бастапқы тобында; рельсаралық станның бастапқы жəне бастапқыдан бұрынғы кілеттерінде; үзіліссіз жəне жартылай үзіліссіз табақты стандарда; сым станының қысымды, бастапқы жəне бастапқыдан бұрынғы кілет топтарында; тандем қалың табақты стандарда трио жəне кварто кілеттерде; қалың табақты трио жəне дуо-реверсивті станның алдыңғы жағынан, дуо əмбебап стандарында, электр техникалық жəне басқа да болаттың сапалы маркаларын прокаттауда қалың табақты дуореверсивті станда, қызу мен жоңқаны пайдалана отырып, жабық түпті шатырда болаттың түрлі маркаларын, пішіндері мен қималарының ыстық металын прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; кілеттерді бөлшектеу жəне жинау, кілеттерді қақтап-жаншу жəне біліктерді реттеу, істен шыққан арматура мен ішпектерді ауыстыру, айналма, сым жəне ішпектерді орналастыруға басшылық жасау; жабдықтың жəне станның бақылау-өлшеу аппаратурасының жұмысын бақылау жəне олардың жұмысының сақталуын жəне үздіксіздігін қамтамасыз ету; жөндеуден кейін станды қабылдауға қатысу; біліктеушілер бригадасы мен біліктеушінің көмекшісіне басшылық ету. 485. Білуге тиіс: металл прокаттау мен білікті калибрлеу теориясының негіздері; прокаттау станы қозғалғышының сипаттамасы; қызмет көрсетілетін станның құрылғысы, жұмыс принципі, реттеу жəне техникалық пайдалану ережелері. Параграф 4. Ыстық прокаттау орнағының біліктеушісі, 7-разряд 486. Жұмыс сипаттамасы: рельсарқалық, үзіліссіз дайындама жəне құбыр дайындама, жартылай үзіліссіз, үзіліссіз жəне сұрыпты прокаттаудың кейінгі түрі; 650 ірі сұрыпты; сым жəне штрипс; 20 жəне одан да көп пішін бейінді прокаттау сұрыптарымен немесе болаттың сапалы маркалары сұрыптарымен сызықты ірі сұрыпты, орта сұрыпты жəне ұсақ сұрыпты; жартылай үзіліссіз жəне үзіліссіз табақты, қалың табақты, əмбебап дуо, жұқа қаңылтыр дуо-реверсивті емес электр техникалық жəне басқа да болаттың сапалы маркаларын прокаттауда, қызу мен жоңқаны пайдалана отырып, жабық түпті шатыр прокаттау стантарында ыстық металды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; бес жəне одан да көп желіні прокаттауда сызықты сым стандарда бастапқы топта ыстық металды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; біліктеушілер бригадасы мен біліктеушінің көмекшісіне басшылық ету. 487. Білуге тиіс: металл прокаттау мен білікті калибрлеу теориясы; прокаттау станы қозғалғышының сипаттамасы; барлық типті ыстықтай прокаттау станының құрылысының ерекшеліктері. 488. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 87. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі Параграф 1. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 2-разряд 489. Жұмыс сипаттамасы: жаттығу жəне жылтырату дуо стандарында табақта жəне карточкаларда қаңылтырды жəне болаттың қоспалы маркаларын баптау мен жылтыратуда автоматты берудің көтергіш столына табақтарды беру; автоматты берушіні реттеу мен жөндеуге қатысу. 490. Білуге тиіс: жаттығу жəне жылтырату стандарында қаңылтырды жəне болаттың қоспалы маркаларын баптау мен жылтырату процесінің негіздері; станның жəне автоматты берушінің жұмыс принципі; табақ беті ақауларының түрлері. Параграф 2. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 3-разряд, 491. Жұмыс сипаттамасы: кілеттің жекелеген топтарында жəне бөшке ұзындығы 2000 миллиметрге (бүдан əрі- мм) дейінгі кварто станның жекелеген кілеттерінде суықтай көлденең прокаттау жəне табақтарды баптаудың технологиялық процестерін жүргізу; прокаттау процесін бақылау жəне бақылау-өлшеу аспаптары мен өлшеу құралдарының көмегімен берілген прокаттау пішіні мөлшерін сақтау; кілеттер (өткізгіштер) бойынша прокаттау жылдамдығын жəне кілеттер арасында жолақ тарту шамасын реттеу; орамды тарқатушыға беру, жолақтың алдыңғы ұшын орағышқа қою жəне тарқату конусын басқару; орағыштан алған кезде орамды байлау; табақтарды жиектеу жəне оларды прокаттау кезінде біліктерге беру; біліктің үстіңгі қабатын, эмульсия сапасын жəне біліктердің температура режимін бақылау; кілеттерді қақтап-жаншуға, реттеуге,, қызмет көрсетілетін станды жөндеуге қатысу. 492. Білуге тиіс: суықтай прокаттау, қызмет көрсетілетін стандарда металды баптау жəне жылтырату технологиясының негіздері; жабдықтың жəне қызмет көрсетілетін стан жұмысының принципі; болат маркасы жəне табақ пен орама мөлшері; станда прокатталатын болат пен қорытпа қасиеттері; станда прокатталатын барлық металл өлшемдері мен пішіндері үшін арматура жəне білік түрлері; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 4-разряд 493. Жұмыс сипаттамасы: баптаушы немесе жылтыратушы дуо станында табақта немесе карточкада қаңылтыр мен қоспалы болат маркасын баптау жəне үйретудің технологиялық процесін жүргізу; технологиялық процестерді кілеттердің жекелеген топтарында немесе суық прокаттау станының жекелеген кілеттерінде: көлденең прокаттау жəне бөшке ұзындығы 2000 мм. дейінгі кварто станда табақтарды баптау; тот баспайтын жəне ыстыққа төзімді болат маркаларын прокаттау; бөлу агрегаттары сызықтарында орнатылған баптау кілеттерінде табақ металды баптау; лента өңдеу стандарында жоғары қоспалы болат маркалары мен прецизионды қорытпа орамдарында лента прокаттау; бір кілетті реверсивті станда ені 600 мм. дейінгі орамда табақ пен таспаны прокаттау; үзіліссіз жəне кварто реверсивті станда орамда қаңылтырды прокаттау, үзіліссіз кварто станда орамда қаңылтырды баптау; 15 м/с жолақ қозғалысы жылдамдығында; көп кілетті стандарда металдың түрлі пішіндері мен болат маркаларын прокаттау; 10 м/с жолақ қозғалысы жылдамдығы кезінде үзіліссіз стандардың бірінші кілеті орамында кілетті прокаттау; металл ұнтағынан табақтар мен ленталарды тығыз прокаттау, ұнтақ металлургия тəсілімен биметалл сымды прокаттау; прокаттау жылдамдығын, əрбір кілет немесе өткізгіштен кейін жолақтың қалыңдығын, кілет жəне өткізгіш бойынша ұрып июді бөлуді, температура режимін жəне біліктің сыртқы бетінің сапасын, бастапқы келтіру қозғалтқышына жүктемені жəне басу бұрандасы қозғалтқышын бақылау; кілеттерді реттеу жəне жаншып-қақтау; жөндеуге, жөндеуден кейін станды реттеу жəне қабылдауға қатысу. 494. Білуге тиіс: металды суықтай прокаттау, баптау жəне жылтырату процесінің технологиясы; қызмет көрсетілетін стан мен оның кілеттерінің құрылысы мен техникалық пайдалану ережесі; термоөңдеуді тағайындау жəне оның металл құрылысына əсері; прокаттау станы қозғалтқышының сипаттамасы; прокатталатын металға мемлекеттік стандарттар талаптары; слесарлық іс. Параграф 3. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 5-разряд 495. Жұмыс сипаттамасы: дуо стандарында орамдағы қаңылтырды прокаттау; 6-7 разрядтарда көзделгендерден басқа, лента прокаттау жəне баптау стандарда түрлі болат маркалары ленталарын прокаттау; кварто баптау стандарында қаңылтыр табақты баптау, реттеу жəне майлау; бөшке ұзындығы 2000 мм. кварто стандарында қаңылтыр табақты көлденең прокаттау жəне баптау; қаңылтыр табақтарды жəне металл ұнтақтарынан жасалған ленталарды тығыз прокаттау; ұнтақ металлургия əдісімен биметалл сымды прокаттау; Rа 0,64 мкм өлшемінің дəл мөлшерін жəне сырт бетінің кедір-бұдыр параметрін сақтай отырып, қоспалы болаттан жасалған майыстырылған лента мен прецизионды қорытпаны прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; станда прокаттау қарқынын белгілеу жəне реттеу; біліктеушілер бригадасы мен біліктеуші көмекшісіне басшылық ету. кілеттің жекелеген топтарында немесе суықтай прокаттау станының жекелеген кілеттерінде: бір кілетті реверсивті станда ені 600 мм. жəне одан да көп орамда қаңылтыр табақтар мен ленталарды прокаттау; металдың түпкілікті пішінін айқындамайтын үзіліссіз стандардың бірінші кілеттерінде орамдағы қаңылтыр табақты прокаттау; 15 м/с астам жолақ қозғалысы жылдамдығы кезінде кварто үзіліссіз стан орамдарында қаңылтырды баптау; 15 м/с астам жолақ қозғалысы жылдамдығы кезінде үзіліссіз стандардың бірінші кілетінде жəне 15 м/с астам жолақ қозғалысы жылдамдығы кезінде барлық кілеттерде орамдағы қаңылтырды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу. 496. Білуге тиіс: металды суықтай прокаттау, баптау жəне жылтырату процесі теориясының негіздері; барлық типті суықтай прокаттау стандарының құрылысы жəне техникалық пайдалану ережесі; термоөңдеуді тағайындау жəне оның металл құрылысына əсері; суықтай прокаттау кезінде металл ақауларының түрлері жəне оларды жою тəсілдері; станды реттеу картасы; станды басқарудың электрлік сызбасы. Параграф 4. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 6-разряд 497. Жұмыс сипаттамасы: бөшке ұзындығы 2000 мм. жəне одан астам кварто станында қаңылтыр табақлерді көлденең прокаттау жəне баптау; үзіліссіз жəне реверсивті станда жəне кварто екі кілетті станда орамдағы қаңылтырды прокаттау жəне баптау; үзіліссіз станда орамда ленталарды прокаттау; бір кілетті реверсивті станда ені 600 мм. дейін орамда қаңылтыр табақтар мен ленталарды прокаттау; көп білікті стандарда орамдағы қаңылтыр табақтар мен ленталарды прокаттау; болаттың жоғары қоспалы маркаларында жəне лента прокаттау станында жуандығы 0,05 мм. дейін прецизионды қорытпада орамда қаңылтыр табақтарды прокаттау; 10 м/с дейінгі жолақ қозғалысы жылдамдығында үзіліссіз станда орамдағы қаңылтырды прокаттау; 10 м/с дейінгі жолақ қозғалысы жылдамдығында кварто үзіліссіз станында орамда қаңылтырды баптаудың технологиялық процесін жүргізу; прокатталатын металдың, үзіліссіз стан пішінін айқындайтын соңғы кілетте орамдағы қаңылтыр табақтарды суықтай прокаттаудың; 10 м/с дейінгі жолақ қозғалысы жылдамдығында кейінгі кілеттегі (біріншісінен кейінгі) орамда қаңылтырды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; біліктеушілер бригадасы мен біліктеуші көмекшісіне басшылық ету. 498. Білуге тиіс: барлық типтегі суықтай прокаттау станының құрылысдық ерекшеліктері; станның кинематикалық жəне электрлік сызбалары; білікті калибрлеу технологиясы; суықтай прокаттау станы қозғалтқышының сипаттамасы. Параграф 5. Суық прокаттау орнағының біліктеушісі, 7-разряд 499. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз стан орамдарында қаңылтыр табақлерді прокаттау; ені 600 мм. жəне одан астам бір кілетті реверсивті станда орамдағы қаңылтыр табақтар мен ленталарды прокаттау; 10 м/с дейінгі жолақ қозғалысы жылдамдығында үзіліссіз станда орамдағы қаңылтырды прокаттау; 15 м/с дейінгі жолақ қозғалысы жылдамдығында кварто үзіліссіз стандарында қаңылтырды баптау; бір кілетті реверсивті станда жоғары қоспалы болат маркалары мен прецизионды қорытпадан жасалған жуандығы 0,35 миллиметрге дейінгі орамда қаңылтыр табақтар мен ленталарды прокаттаудың технологиялық процесін жүргізу; біліктеушілер бригадасы мен біліктеуші көмекшісіне басшылық ету. 500. Білуге тиіс: суықтай прокаттау, металды баптау мен жылтырату процесінің теориясы; барлық типті суықтай прокаттау станының құрылысдық ерекшеліктері. 501. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 88. Балқыма қайнатушы Параграф 1. Балқыма қайнатушы, 2-разряд 502. Жұмыс сипаттамасы: прокаттау станы үшін балқыма қайнату процесін жүргізу; шикізатты қазандыққа тиеу жəне түсіру, балқытылған массаны өлшеу; əзірленген балқыма қазандығынан шығару үшін плиталар дайындау; балқыманы брикеттерге бөлу жəне өлшегеннен кейін қатарға жинақтау; материалдарды шайыр қайнатуға жəне балқыманы прокаттау стандарына жеткізу. 503. Білуге тиіс: балқыма қайнату технологиясы; балқыма қайнатуға арналған қазандықтардың құрылысы; балқыма əзірлеуге арналған материалдардың физикалық жəне химиялық қасиеттері. 89. Сым-престі дайындап реттеуші Параграф 1 Сым-престі дайындап реттеуші, 3-разряд 504. Жұмыс сипаттамасы: суықтай прокаттау стандарында жəне енгізу жəне шығару сымдарын, сым-престі, қысу құрылғыларын, текстолистовых сымдарды дайындау, жөндеу, орнату жəне реттеу; стандар мен кесу агрегаттарын сызғыш, сым жəне сым-престермен жабдықтау; сым-престі жұқа киізбен жəне фильтробельтингпен көмкеру; орамдар мен орағыштар үшін науаларды жөндеу, дайындау жəне оларды агрегатта реттеу; ұсақ слесарлық жəне ағаш шеберлігі жұмыстарын орындау. 505. Білуге тиіс: сым-пресс үшін материалдарды пішудің ұтымды əдістері; барлық сым-престер үшін тағайындаулар жəне өлшемдер; слесарлық жəне ағаш шеберлігі ісі. 90. Металды сынаушы Параграф 1. Металды сынаушы, 1-разряд 506. Жұмыс сипаттамасы: металл қаттылығын сынауға қатысу; тазарту станогында металл алаңын тазарту; металды сынау кезінде пресс тетіктерін басқару; металды сынауға беру жəне сынаудан кейін жинау; сыналатын металдағы белгінің (ойық) жəне майысу жебесінің диаметрін өлшеу; доңғалақ пен құрсаулардың қаттылығын таңбалау; қызмет көрсетілетін жабдықты жөндеуге қатысу. 507. Білуге тиіс: металл қаттылығын сынау үшін престің жəне сынау алдында метал тазарту станогы жұмысының принципі; металл қаттылығын сынау жəне оны таңбалау тəртібі; қаттылығы сыналатын металл сорты жəне маркасы; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Металды сынаушы, 2-разряд 508. Жұмыс сипаттамасы: майысу жебесін анықтау үшін копр соққысымен доңғалақтар мен құрсауларды сынау; сынау кезінде копр шығырын басқару; доңғалақтер мен құрсауды тельфер арқылы копрге беру жəне сынаудан кейін жинау; құрсау мен дөңгелеу бөлігін сынау үшін кесіп алу; араны қайрау; копр, тельфер, қайрау станогын жəне сынау жүргізуде қолданылатын басқа қызмет көрсетілетін жабдықты дайындау; сыналған доңғалақтер мен құрсауды есепке алу;

(Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-17-беттерде). қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 509. Білуге тиіс: копр, тельфер, доңғалақ кескіш кесу станоктары мен аралардың, қайрау станоктарының құрылысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; доңғалақтар мен құрсауларды сынау ережесі; слесарлық іс. 91. Қаңылтыр табақ жасаушы Параграф 1. Қаңылтыр табақ жасаушы, 2-разряд 510. Жұмыс сипаттамасы: күйдіру үшін пешке салуға қаңылтыр табақ пакеттерін дайындау; материалды іріктеу жəне дайындау, қорапты кесу үшін бұрыштар əзірлеу; күйдірілген пакеттерді шешу жəне металды қағып сіңіруге дайындау; қабыршақты жинау жəне престің немесе қаңылтыр табақ жасау балғасын жөндеуге қатысу. 511. Білуге тиіс: қыздыру пеші мен қаңылтыр табақ жасау балғасының жұмыс принципі, қыздыру пешіне салу үшін пакеттерді іріктеу ережелері; метал сорты, пакеттерді буып-түюге қолданылатын материалдардың түрлері; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Қаңылтыр табақ жасаушы, 3-разряд 512. Жұмыс сипаттамасы: қыздыру пештеріне қаңылтыр табақ пакеттерін салу; қыздырылған пакеттерді пештен алу жəне оларды балғаға беру; балға қағып сіңіру кезінде пакеттерді жиектеу; қаңылтыр табақтарды сорттау жəне қағып сіңіргеннен кейін бумаға қою. 513. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін қыздыру пештері мен қаңылтыр табақ балғасының құрылысы; слесарлық іс. Параграф 3. Қаңылтыр табақ жасаушы, 4-разряд 514. Жұмыс сипаттамасы: пакеттерді бумадан алу; біліктілігі анағұрлым жоғары қаңылтыр табақ жасаушының басшылығымен пакеттерді қыздыру жəне қағып сіңіру процестерін жүргізу; газ беруді жəне пешті үрлеуді реттеу; дұрыс орналастыру мен пакеттер беруді бақылау; пешті жөндеуге қатысу. 515. Білуге тиіс: түрлі болат маркаларынан жасалған қаңылтыр табақты қыздырудың технологиялық процесінің негіздері; қызмет көрсетілетін жабдықты техникалық пайдалану ережелері. Параграф 4. Қаңылтыр табақ жасаушы, 5-разряд 516. Жұмыс сипаттамасы: қыздыру пешінде қаңылтыр табақ пакеттерін қыздыру жəне қаңылтыр табақ балғасында пакеттерді қағып сіңіру процестерін жүргізу; пакеттерді қыздыру жəне қағып сіңіру сапасын бақылау; балғаның жұмысқа жарамдылығын жəне үзіліссіз жұмысын қамтамасыз ету. 517. Білуге тиіс: қаңылтыр табақты жəне түрлі маркадағы болатты қыздыру процесінің технологиясы; түрлі маркадағы металды қыздыру режимі; пакеттерді қағып сіңіру дəрежесінің металл сапасына əсері. 92. Прокат станының жетекші моторының машинисі Параграф 1. Прокат станының жетекші моторының машинисі, 1-разряд 518. Жұмыс сипаттамасы: прокат станының электр қозғалтқышын күтіп баптау жұмыстарын орындау, оны тазалау жəне майлау; электр қозғалтқышын жөндеуге қатысу. 519. Білуге тиіс: прокат станы электр қозғалтқышын майлау жəне тазалау ережелері; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы. Параграф 2. Прокат станының жетекші моторының машинисі, 2-разряд 520. Жұмыс сипаттамасы: берілген прокаттау режиміне сəйкес прокат станының жетекші электр қозғалтқышын іске қосу жəне тоқтату; прокатталатын сортқа байланысты прокаттау жылдамдығын жəне өткізу санын өзгерту. 521. Білуге тиіс: станда прокатталатын болаттың барлық пішіні мен маркаларын прокаттау режимі; электр қозғалтқыштың жұмыс принципі, оның қуаты жəне жол берілетін жүктеме; электр слесарлық іс. Параграф 3. Прокат станының жетекші моторының машинисі, 3-разряд 522. Жұмыс сипаттамасы: қалың табақты станның жетекші электр қозғалтқышын іске қосу жəне тоқтату; прокатталатын сортқа байланысты прокаттау жылдамдығын жəне өткізу санын өзгерту. 523. Білуге тиіс: қалың табақты станда болатты прокаттау технологиясы жəне режимдері; электр қозғалғышының құрылысы, оның қуаты жəне жол берілетін жүктемелер; стан жұмысының принципі. 93. Отпен тазалаушы машиналарының машинисі Параграф 1. Отпен тазалаушы машиналарының машинисі, 5-разряд 524. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен блюминг немесе слябинг ағымында ыстық металды отпен тазалау процесін жүргізу; газ кесуші аппаратураның, желдеткіштің, су түсіру жəне сорғы станциясының жұмысын бақылау; көміртегі, суа, азот, табиғи газ, су түсіру бүркігіштерінің қысымын реттеу; əкелуші шлангілердің дұрыс жағдайын қамтамасыз ету; тазарту сапасын тексеру; машинаны жұмысқа, газ кесуші аппаратура мен жоғары қысымды сорғыларды реттеу дайындығына қатысу; механикалық жəне автогендік жабдықты жөндеуді орындау. 525. Білуге тиіс: маталды прокаттау жəне отпен тазалаудың технологиялық процесі; отпен тазалау машинасының құрылысы жəне жұмыс принципі; металдың сыртқы беті ақаулары түрлері жəне олардың орналасу ерекшеліктері; машинаны газбен қоректендіру сызбасы; жанатын газ құрамы жəне қасиеттері, слесарлық іс. Параграф 2. Отпен тазалау машиналарының машинисі, 6-разряд 526. Жұмыс сипаттамасы: блюминг немесе слябинг ағымында ыстық металды отпен тазалау процесін жүргізу; рольгангты, газ кесуші блоктарды, сорғы станциясын жəне басқа да тетіктерді басқару; газ кесуші блок температурасын, көміртегі жəне газ редукторының жұмысын бақылау; машинаны реттеу жəне жұмысқа дайындау; газ реттеуші аппаратураның, газ кесуші блоктардың, су түсірудің, жоғары қысымды сорғы станциясының жəне желдеткіштің дұрыстығын тексеру; газбен қоректендіру жүйесіндегі барлық түйіндерді алдын ала сынап көру; машина жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою жəне газбен қоректендіру жүйесінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету; машинаның механикалық жəне автогендік жабдығының, су жабдығының жəне басқарудың электр магниттік жүйесін жөндеуді орындау. 527. Білуге тиіс: газ, көміртегі, май, ауа жəне азотты реттеу аспаптарының құрылысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережесі; су түсіру жүйесін, жоғарғы қысымды сорғылар, гидравликалық жəне пневматикалық басқару жүйесін реттеу əдістері. 94. Пресс машинисі Параграф 1. Пресс машинисі, 3-разряд 528. Жұмыс сипаттамасы: престегі доңғалақ дискілері саңылауларын тігу процесін жүргізу; престі майлау; біліктілігі анағұрлым жоғары пресс машинисінің басшылығымен пішіні өзгерген құралдарды ауыстыру; престі қайта реттеу; қызмет көрсетілетін жабдықта ақауларды анықтау жəне жою жəне оны жөндеуге қатысу; жөндеуден кейін престі қабылдап алуға қатысу. 529. Білуге тиіс: доңғалақ дискісіндегі саңылауларды тігуді реттеу құрылысы, жұмыс принципі жəне ережелері; доңғалақ əзірлеу пресіндегі операциялардың кезектілігі; дайындамалар мен доңғалақтар сорты; пішіні өзгерген аспаптардың өлшемі; қолданылатын майлау материалдарының құрамы жəне қасиеттері; слесарлық іс. Параграф 2. Пресс машинисі, 4-разряд 530. Жұмыс сипаттамасы: доңғалақ жəне құрсау дайындамаларды ұрып ию, қалыптау жəне тігу, 1000 тс дейінгі күшпен гидравликалық жəне бу гидравликалық престе дискіні ию жəне доңғалақ жиегін калибрлеу; престерді, пуансон айналымы дистрибуторларын жəне үстел қозғалысын, тік траверсаны көтеру жəне түсіру цилиндрлерін жəне механикаландырылған қысқыштар жұмысын басқару; престі дайындау жəне түзету; пішіні өзгерген құралдарды орнату; біліктілігі анағұрлым жоғары пресс машинисінің басшылығымен су түсіру қондырғыларымен жабдықталған престегі доңғалақ дайындамаларды алдын ала ұрып ию, доңғалақ жəне құрсау дайындамаларын ұрып ию, қалыптау жəне тігу, 1000-нан 3000 тс-ға дейін күшпен гидравликалық жəне бу гидравликалық престе дискіні ию жəне доңғалақ жиегін калибрлеу процесін жүргізу; аванкамерада белгіленген су деңгейін сақтау; бақылау-өлшеу құралдары көрсеткіштері мен престің иінтіректі жүйесінің жұмысын, майдың үйкелу түйіндеріне түсуін бақылау. 531. Білуге тиіс: доңғалақ жəне құрсау дайындамаларын ұрып ию, қалыптау жəне тігу технологиялық процестерінің негізі; қызмет көрсетілетін престер, мультипликатор, су түсіру, аванкамера жəне престі басқарудың басқа тетіктерін орнатудың құрылысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережелері; қыздыру жəне баспалау кезіндегі болаттың түрлі маркаларының қасиеттері; шығарылатын өнімге мемлекеттік стандарттар талаптары. Параграф 3. Пресс машинисі, 5-разряд 532. Жұмыс сипаттамасы: доңғалақ жəне құрсау дайындамаларды ұрып ию, қалыптау жəне тігу, 1000 тс дейінгі күшпен гидравликалық жəне бу гидравликалық престе дискіні ию жəне доңғалақ жиегін калибрлеу процесін, су түсіру қондырғыларымен жабдықталған престе доңғалақ дайындамаларды алдын ала ұрып ию процесін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары пресс машинисінің басшылығымен доңғалақ жəне құрсау дайындамаларын ұрып ию, қалыптау, тігу, 1000-нан 3000 тс-ға дейін күшпен гидравликалық жəне бу гидравликалық престе, дискіні ию жəне доңғалақ жиегін калибрлеу процесін жүргізу; престі реттеу жəне пішіні өзгерген құралдарды орнату; бақылау-өлшеу құралдары көрсеткіштері мен престің жəне мультипликатордың барлық иінтіректі жəне клапанды жүйесінің жұмысын бақылау. 533. Білуге тиіс: дайындамаларды престеу жəне қалыптау, доңғалақтар мен құрсауларды прокаттаудың технологиялық процестері; түрлі конструкциялардағы престер құрылымы; престерді реттеу тəсілдері мен ережелері; дайындамаларды қыздыру температурасының пресс жұмысына жəне доңғалақ пен құрсау сапасына əсері; ақау түрлері жəне оның алдын алу тəсілдері. Параграф 4. Пресс машинисі, 6-разряд 534. Жұмыс сипаттамасы: доңғалақ жəне құрсау дайындамаларын ұрып ию, қалыптау жəне тігу, 3000 тс-дан астам күшпен гидравликалық жəне бу гидравликалық престе дискіні ию жəне диск жиегін калибрлеу процестерін жүргізу. 535. Білуге тиіс: гидравликалық жəне бу гидравликалық престердің құрылысы жəне кинематикалық сызбалары; гидравлика, электротехника, механика, металл технологиясының негіздері. 95. Прокат станындағы реверсивті бу машиналарының машинисі Параграф 1. Прокат станындағы реверсивті бу машиналарының машинисі, 1-разряд 536. Жұмыс сипаттамасы: қуаты 1,1 МВт-қа (1500 аттын куаты.) дейінгі бу машинасына қызмет көрсетуге қатысу; бу машинасының майлау жүйелеріне майлау материалдарын құю жəне оны майлау; майлау жүйесінің дұрыс жағдайын, машина тетігін қыздыру температурасын жəне машинаның барлық түйініне майдың дұрыс түсуін бақылау; бу машинасын жөндеуге қатысу. 537. Білуге тиіс: реверсивті бу машинасы жұмысының принципі; майлау материалдарының түрлері жəне қасиеттері, машинаны тазалау жəне майлау ережелері; слесарлық іс негіздері. Қуаты 1,1 МегаВатттан(будан əрі МВт.) (1500 аттын куаты.) 2,2 МВт-қа (3000 аттын куаты.) дейінгі бу машинасына қызмет көрсетуге қатысу - 2-разряд; Қуаты 2,2 МВт. (3000 аттын куаты.) жəне одан астам бу машинасына қызмет көрсетуге қатысу 3-разряд. Параграф 2. Прокат станындағы реверсивті бу машиналарының машинисі, 2-разряд 538. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен қуаты 1,1 МВт-қа дейінгі (1500 аттын куаты.) бу машинасын басқару; машинаны іске қосу, реверсирлеу жəне жылдамдығын реттеуге, машина тетіктерінің дұрыс жəне үзіліссіз жұмысын қамтамасыз етуге қатысу; дұрыс құралдармен жəне айлабұйымдармен қамтамасыз ету; қызмет көрсетілетін машина жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 539. Білуге тиіс: реверсивті бу машинасының құрылысы; машинаны майлау паспорты; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; бу машинасының қуаты жəне жылу параметрлері; слесарлық іс. Біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен қуаты 1,1 МВт-тан (1500 аттын куаты.) до 2,2 МВт-қа (3000 аттын куаты.) дейін бу машинасын басқару кезінде - 3-разряд;

12 шілде 2013 жыл

біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен қуаты 2,2 МВт (3000 аттын куаты.) жəне одан жоғары бу машинасын басқару кезінде - 4-разряд. Параграф 3. Прокат станындағы реверсивті бу машиналарының машинисі 540. Жұмыс сипаттамасы: станда металды прокаттау процесінде қуаты 1,1 МВт-қа дейінгі (1500 аттын куаты.) бу машинасын басқару; прокаттау режиміне сəйкес машинаны іске қосу, реверсирлеу жəне жұмыс жылдамдығын реттеу. Будың тиісті қысымын, бу машинасының дұрыс жəне үзіліссіз жұмысын қамтамасыз ету. 541. Білуге тиіс: маталды прокаттаудың технологиялық процесі; прокат станының құрылысы; реверсивті бу машинасын техникалық пайдалану ережелері; жылу техникасының негіздері. Қуаты 1,1 МВт-тан (1500 аттын куаты.) 2,2 МВт-қа (3000 аттын куаты.) дейінгі бу машинасын басқару кезінде - 5-разряд. Қуаты 2,2 МВт (3000 аттын куаты.) жəне одан астам бу машинасын басқару кезінде - 6-разряд 96. Кесек сындырушының машинисі Параграф 1. Кесек сындырушының машинисі, 2-разряд 542. Жұмыс сипаттамасы: доңғалақ жəне құрсау дайындамаға кесілген кесектерді сындыру кезінде кесек сындыруды басқару; кесек сындырудың бас цилиндріндегі су қысымын жəне желідегі қысылған ауаны бақылау; кесек сындырудан кесек сынықтарын жинау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою жəне оны жөндеуге қатысу. 543. Білуге тиіс: кесек сындыру құрылысы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережелері жəне оның гидрокоммуникация сызбасы; дайындамалар сорты жəне салмақ категориялары бойынша дайындамаларды жинау ережелері; слесарлық іс. 97. Фрезерлі-тазартқыш машиналарының машинисі Параграф 1. Фрезерлі-тазартқыш машиналарының машинисі, 4-разряд 544. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары фрезерлі-тазартқыш машиналар машинисінің басшылығымен стан ағымында ыстық металды тазалау процесін жүргізу; жонғы, желдеткіш, қысу құрылғылары жəне сорғыш станцияларының айналу тетіктерін басқару; аспап бойынша қозғалтқыш жүктемесін жəне дайындама бетінен жоңқаны алуды бақылау; ескірген жонғыларды ауыстыру; қораптарды жоңқамен жиектеу; жоңғыларды жинақтау; қызмет көрсетілетін құрылғының жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; фрезерлі-тазартқыш машиналарды реттеу; машина құрылғысын жөндеуге қатысу. 545. Білуге тиіс: ағында металл прокаттау жəне тазалаудың технологиялық процесі; сыртқы кемшіліктер жəне олардың орналасу ерекшеліктері; фрезерлік-техникалық машинаның құрылысы, жұмыс принципі, металды тазалауда пайдаланылатын жонғының сипаттамасы жəне қасиеттері; машинаны реттеу əдістері; жонғыларды қайрау жəне жеткізу, слесарлық іс. Параграф 2. Фрезерлі-тазартқыш машиналарының машинисі, 5-разряд 546. Жұмыс сипаттамасы: стан ағынында ыстық металды тазалау процесін жүргізу; фрезерлі-тазартқыш машиналардың, су түсіру, жоғары қысымды сору станциялары мен қозғалтқыш тетіктер жұмыстарын бақылау; фрезерлі-тазартқыш машиналарды реттеу жəне жұмысқа дайындау; машина жабдығын жөндеуді орындау. 547. Білуге тиіс: фрезерлі-тазартқыш машиналарды реттеу мен техникалық пайдалану ережелері. 98. Рельстерді бөлу сызықтарының операторы Параграф 1. Рельстерді бөлу сызықтарының операторы, 2-разряд 548. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары оператордың басшылығымен жекелеген сызықта рельстерді бөлу процесін жүргізу; жекелеген сызыққа рельстерді беру жөніндегі көлік тетіктерін басқару; дұрыс орналаспаған рельстерді жиектеу, өңдеудің дұрыстығын жəне өңделетін рельстердің қаттылығын өлшеу; тасымалдау құрылғыларының тетіктерін тазалау жəне майлау; жұмыс орнын жинау; қызмет көрсетілетін станокты жөндеуге қатысу. 549. Білуге тиіс: рельстерді бөлу технологиясының негіздері; тасымалдау құрылғыларының жұмыс принципі; қолданылатын майлау материалдары түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс. Параграф 2. Рельстерді бөлу сызықтарының операторы, 3-разряд 550. Жұмыс сипаттамасы: бөлуге дейінгі сызықтарда рельстерді бөлу процесін жүргізу; фрезерлік немесе бұрғылау агрегаттарын басқару; рельстерді агрегатқа беру жəне орнату жəне өңдегеннен кейін жинау; жұмыс процесінде жəне кесу құралын ауыстырғаннан кейін агрегатты берілген режимге реттеу; рельстерді өңдеу технологиясын бақылау жəне эмульсияның дұрыс түсуін қамтамасыз ету; үйкелу түйіндерін тазалау жəне майлау; қызмет көрсетілетін жабдық ақауларын анықтау жəне жою. 551. Білуге тиіс: бөлуге дейінгі сызықтарда рельстерді бөлу технологиясы; сызық жабдықтарының құрылысы жəне техникалық пайдалану ережелері; бөлуге дейінгі сызықтардағы рельстердің сорты жəне өңдеу режимдері; кесу құралының геометриясы жəне қайрау əдістері. Параграф 3. Рельстерді бөлу сызықтарының операторы, 4-разряд 552. Жұмыс сипаттамасы: ағынды автоматтандырылған сызықта рельстерді бөлу процесін жүргізу; агрегаттарды, сызықтарды іске қосу жəне тоқтату, рельс түрі мен ұзындығына байланысты берілген режимге реттеу жəне кесу құралын ауыстырғаннан кейін реттеу; рельстерді беруді жəне олардың сызық ағынындағы қозғалысын, автоматика жұмысын, рельстерді фрезерлеу жəне бұрғылау процесін, электрмен шыңдау жұмысын бақылау; жабдықты тазалау жəне майлау. 553. Білуге тиіс: ағынды автоматтандырылған сызықтағы жабдықтың жəне фрезерлеу жəне бұрғылау агрегаты құралдарының құрылысы мен техникалық пайдалану ережелері; жоғары жиілікті токтарды орнату жəне тағы баска; түрлі типтегі рельстерді өңдеу режимі; рельстерді бөлудің автоматтандырылған сызықтарындағы өңделетін рельстердің сорты; кесу құралы үшін құралды болат маркалары. 99. Ыстық прокат станын басқару орнының операторы Параграф 1. Ыстық прокат станын басқару орнының операторы, 3-разряд 554. Жұмыс сипаттамасы: орташа сортты жəне ұсақ сортты станда металды көтеру үстелімен, шлеппермен жəне рольгангпен прокаттау процесін басқару; металды білікке беруді бақылау; қызмет көрсетілетін тетіктердің сақталуын жəне үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; біліктерді жаншып-қақтауға, станды реттеу мен жөндеуге қатысу; тоқтаған кезде стан астынан қабыршақтарды тазалау. 555. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін стандарда метал прокаттаудың технологиялық процесінің негіздері; орташа сортты жəне ұсақ сортты стан кілететрінің құрылысы; жабдықтың жəне басқару орныы тетігінің құрылысы жəне жұмыс принципі; болат сорты, маркасы жəне прокатталатын металл шегі; электр слесарлық іс. Параграф 2. Ыстық прокат станын басқару орнының операторы, 4-разряд 556. Жұмыс сипаттамасы: сызықты дайындама жəне ірі сортты станда металды көтеру үстелімен, шлеппермен, рольгангпен, басу кілеттерімен, əмбебап станда көтеру үстелімен металл прокаттау процесін басқару; қысу құрылғысымен, жиектегішті, жұмыс рольгангтерін, тұйықталған қайшылады, дайындама, сорт прокаттау жəне жұқа қаңылтыр стандарында дуо-клеттерінде беруші роликтерді басқару; кейіннен кілеттерді орналастырумен ірі сұрыпты стандарда жəне үзіліссіз жəне жартылай үзіліссіз ірі сұрыпты, орташа сұрыпты, кіші сұрыпты жəне сым стандарында бастапқы сызықтардың бастапқы кілеттерінің жұмысын басқару; үзіліссіз сым стандарында бөлу столының жұмысын басқару; шар прокаттау стандарында рольгангтерді, тастаушыларды, итерушілерді, жұмыс қозғалтқыштарын, сығу жəне беру тетіктерін басқару; берілген температураға дейін қыздырылған білікке металды беруді бақылау; қызмет көрсетілетін тетіктер мен бақылау-өлшеу құралдарының сақталуы мен үзіліссіз жұмысын қамтамасыз ету. 557. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін стандарда металды ыстықтай прокаттаудың технологиялық процесі; жабдықтың жəне стан орны тетіктерінің құрылысы жəне жұмыс принципі; болат маркасы жəне түрлі пішіндегі металды прокаттаудың ерекшеліктері. Параграф 3. Ыстық прокат станын басқару орнының операторы , 5-разряд 558. Жұмыс сипаттамасы: манипуляторлар жəне жиектегіштерде, өнімділігі сағатына 500 т. дейін қабылдағыш жəне зырылдағыш слябингтерде, блюмингтерде, рельсаралық стандарда, 650 ірі сұрыпты стандардың басу кілеттерінде, қалың табақты дуо-реверсивті станда, барлық типтегі қалың табақты тандем стандарында жəне дуо əмбебап стандарында металл прокаттау процесін басқару; бір кілетті трио стандарында жоғары білікті түсіруді, көтергіш столды жəне рольгангты басқару; прокаттау процесінде дайындама, құбыр дайындау жəне сорт прокатты стандарда басу кілетінің жұмыс рольгангтерінің прокат станы қозғалтқышының жұмысын, кейіннен кілеттерді орналастырумен ірі сортты стандардың бастапқы сызығында бастапқы кілеттердегі қозғалтқыштар, көтергіш стол, манипулятор жəне жұмыс рольгангтерінің жұмысын, рельсаралық стандардың бастапқы сызығында бастапқы кілеттің жұмысын, үзіліссіз сым жəне сорт прокатты стандар кілетінің бастапқы тобында қозғалтқыштың жұмысын басқару; прокаттау процесінде үзіліссіз қаңылтыр табақ стандарында кілеттердің, қабыршақ сындыруды, су түсіруді, рольганг, шеттерді кесу қайшыларын, орауыштарды, орама жиектегіштерін жəне конвейермен жұмысын, басты қозғалтқыштың жұмысын басқару; металл прокаттау процесінде мерзімді көлденең бұрандалы прокаттау станында беруші рольгангтерді, қабылдау науасына ыстық дайындаманы түсіруші, біліктер айналымы, арба қозғалысы, науаларды көтері жəне түсіруді басқару; прокаттау процесінде металл температурасына байланысты білік айналымы санын, қозғалтқышты басу мен жүктемені реттеу; бақылау-өлшеу құралдары көрсеткіштері бойынша прокаттау процесін жəне басқару орны жабдығының жұмысын бақылау. 559. Білуге тиіс: түрлі типті стандарда түрлі маркалы жəне прокаттау пішінді металдарды прокаттаудың технологиялық процесі; біліктің металды алуда қолданылатын күштер; прокаттаудағы созу коэффициенті; стан кілетінің құрылымы жəне қызмет көрсетілетін стан жабдығының жəне басқару орнының барлық тетіктерінің жұмыс принципі; прокаттау станы қозғалтқышының сипаттамасы; тетіктерді басқарудың кинематикалық жəне электрлік сипаттамалары. Параграф 4. Ыстық прокат станын басқару орнының операторы, 6-разряд 560. Жұмыс сипаттамасы: металды басу режимін жүргізу жəне прокаттау процесінде басу құрылғысын, жұмыс рольгангтарын жəне прокат станының бастапқы келтіру қозғалтқышын басқару; манипуляторларды жəне жиектегіштерді, өнімділігі сағатына 500 т. астам прокаттауда блюмингах қабылдағыш жəне зырылдағыш рольгангтерді басқару; прокаттау процесінде үзіліссіз жəне жартылай үзіліссіз сорт прокаттау, штрипс жəне сым стандарында басты қозғалтқыштардың жұмысын жəне үзіліссіз қаңылтыр табақ стандарда бастапқы кілеттер тобының жұмысын басқару; мерзімді көлденең-бұрандалы прокатату стандарында металды прокаттау режимін жүргізу; құймалар мен слябтарды беру туралы қыздыру пештеріне сигнал беру; беруді жəне станға шығарылатын металл температурасын, біліктердің салқындауы мен калибр шығаруды бақылау; орнату жəне прокаттау жылдамдығын жəне кілеттер арасында жолақ тартуды реттеу; біліктерді жаншып-қақтау бойынша блюмингтер мен слябингтер жұмысын басқару, станды реттеу мен басқа стандарда осы жұмыстарды жүргізуге қатысу; жөндеуден кейін станды қабылдауға қатысу. 561. Білуге тиіс: болаттың түрлі маркаларын прокаттауда металды қысу режимдері; прокаттау теориясының жəне прокаттау кезінде металл пішіні өзгеруінің негіздері; біліктерді калибрлеудің негіздері; прокаттау кезінде ақау түрлері жəне себептері. Блюминг типті, қалың табақты стандарда жəне дуо əмбебап стандарында блюминг, слябинг, қысу стандарының басу құрылғысын, жұмыс рольгангтерін жəне бастапқы келтіру қозғалтқышын басқаруда (орта кəсіптік білімді талап етеді) - 7-разряд. 100. Суық прокат станын басқару орнының операторы Параграф 1. Суық прокат станын басқару орнының операторы, 2-разряд 562. Жұмыс сипаттамасы: лента өлшеміне қарамастан жəне лента ені 6 миллиметрге дейін жəне қалыңдығы 10 мм. дейін 5 маркаға дейінгі прокаттау сортында прецизионды қорытпадан жасалған орамда лента прокаттауда орағыштың, тарқатқыштың жəне станның басқа да тетіктерінің жұмысын басқару; қалыңдығы бойынша лентаны қысу жəне оны жіп орағыш барабандарда тарту; басу бұрандаларының жұмысын, прокаттау режимі мен қарқынын, басқару пульті құрылғысының жай-күйін бақылау; біліктерді жаншып-қақтауға, қызмет көрсетілетін құрылғыны жөндеуге қатысу; қызмет көрсетілетін құрылығы жұмысындағы кемшіліктерді анықтау жəне жою. 563. Білуге тиіс: прецизионды қорытпадан жасалған түрлі өлшемдегі ленталарды суықтай прокаттау технологиясының негізі; стан мен көмекші құрылғының құрылымы мен жұмыс принципі; қызмет көрсетілетін станда прокатталатын қорытпалардың сорты жəне маркалары; слесарлық іс. Параграф 2. Суық прокат станын басқару орнының операторы, 3-разряд

564. Жұмыс сипаттамасы: лента өлшеміне қарамастан жəне лента ені 6 миллметрге дейін жəне қалыңдығы 10 мм. дейін 5 маркаға дейінгі прокаттау сортында прецизионды қорытпадан жасалған орамда лента прокаттауда орағыштың, тарқатқыштың жəне станның басқа да тетіктерінің жұмысын басқару; қалыңдығы бойынша лентаны қысу жəне оны жіп орағыш барабандарда тарту; басу бұрандаларының жұмысын, прокаттау режимі мен ырғағын, басқару пульті құрылғысының жай-күйін бақылау; біліктерді жаншып-қақтауға, қызмет көрсетілетін құрылғыны жөндеуге қатысу. 565. Білуге тиіс: төмен көміртекті болаттан прецизионды қорытпадан жасалған түрлі өлшемдегі ленталарды суықтай прокаттадың технологиялық процесі; стан мен көмекші құрылғының құрылымы мен жұмыс принципі; қызмет көрсетілетін станда прокатталатын қорытпалардың сорты жəне маркалары; электрслесарлық іс. Параграф 3. Суық прокат станын басқару орнының операторы, 4-разряд 566. Жұмыс сипаттамасы: орамда қаңылтырды суықтай прокаттаудың үзіліссіз екі клеті станында жəне орамдағы қаңылтыр табақ пен ленталарды суықтай прокаттаудың бір кілетті реверсивті жəне көп білікті стандарында тарқатқышты басқару; орағыштың, тарқатқыштың жəне көмекші құрылғының: тиеу құрылғысының, орамды магнитті тарту, дұрыс тарту машиналарының, жəне үзіліссіз жəне реверсивті прокаттау станының жұмысын басқару; айналу столына, түсіргішке жəне тарқатқышқа орамдарды беру жəне бірінші кілет біліктеріне жолақтарды салу; жолақты орау барабанына салу жəне прокатталатын орамдарды орағыштан алу; орағышта жолақтарды орнату жəне тарту өлшемін реттеу; орамдарды тарқатуды, прокаттау жылдамдығын жəне орамға жолақтардың дұрыс оралуын бақылау; тарқатқыштың, орағыштың жай-күйін жəне алу жағдайын бақылау; тесіктерді тазалау мен ақауы бар жолақтарды кесуге қатысу. 567. Білуге тиіс: қаңылтыр табақты жəне орамдағы қаңылтырды суықтай прокаттаудың технологиялық процесі; тарқатқыш пен орағыш құрылғысының құрылымы жəне жұмыс принципі; тетіктерді басқарудың электрлік сызбасы; станда прокатталарын металдың сорты жəне маркалары. Параграф 4. Суық прокат станын басқару орнының операторы, 5-разряд 568. Жұмыс сипаттамасы: қаңылтыр табақты жəне орамдағы қаңылтырды суықтай прокаттаудың көп кілетті үзіліссіз жəне реверсивті стандарда тарқатқыштарды басқару; үзіліссіз жəне реверсивті стандарда ені 600 мм. дейін жəне прокаттау жылдамдығы 4 м/с дейін орамдарда қаңылтыр табақтарды суықтай прокаттаудың жұмыстың басқару орынын басқару; жолақтар шетін орағыш барабанына салу; алу люлькасын, қайырмалы ішпектерді жəне орағыштардың тежегішін басқару; жолақтарды орамға орау жəне орамдарды орағыштан алу; кілеттер жəне өткізгіштер бойынша қысуды, орағышта жолақтарды тартуды, прокатталатын жолақтардың қалыңдығын, бастапқы келтіру қозғалтқышы мен басу құрылғыларының жүктемесін бақылау. 569. Білуге тиіс: суықтай прокаттаудың жəне орамда қаңылтыр табақтар мен ленталарды баптаудың жəне өткізгіштер бойынша басу режимдерін, прокаттау жылдамдығының технологиялық процестері; үзіліссіз жəне реверсивті станда қаңылтыр табақтар мен орамдағы қаңылтырды прокаттау жабдығының жəне бастапқы келтіру қозғалтқышының құрылымы мен жұмыс принципі; басқару орны тетіктерін басқарудың электр сызбалары. Басқару орнынан үзіліссіз жəне реверсивті стандарда ені 600 мм. дейін жəне прокаттау жылдамдығы 4 м/с дейін орамдарда қаңылтыр табақтарды прокаттауды басқару кезінде - 6-разряд. 101. Пішінді иілгіш агрегатының операторы Параграф 1. Пішінді иілгіш агрегатының операторы, 2-разряд 570. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз солқылдақ агрегаттың қатар түзу, қалыптау, көтергіш тіреу жəне қалта таразы тетіктерін басқару: қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысын бақылау, берілген режимге тетіктерді ретету; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге жəне біліктерді жаншып-қақтауға қатысу. 571. Білуге тиіс: металды жылтыратудың технологиялық процесінің негіздері; солқылдақ агрегаттың қызмет көрсетілетін жабдығы, басқару пультінің бақылау-өлшеу аспабы жұмысының принципі; пішінделетін металл сорты жəне болат маркасы; электр слесарлық істің негіздері. Параграф 2. Пішінді иілгіш агрегатының операторы, 3-разряд 572. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз солқылдақ агрегаттардың түсіру құрылғысының тетіктерін басқару; түсіру құрылғысының жұмысын бақылау, сызбаны құру жəне берілген режимге тетіктерді реттеу. 573. Білуге тиіс: үзіліссіз солқылдақ агрегаттардың түсіру құрылғысы тетіктерінің құрылымы жəне жұмыс принципі, оларды басқарудың электрлік сызбасы; электр слесарлық іс. Параграф 3. Пішінді иілгіш агрегатының операторы, 4-разряд 574. Жұмыс сипаттамасы: тасымалдау рольгангтерін, майлау машиналарын, шлепперлерді, жиектеушілерді, тарқатушыларды, гильотина қайшыларын, дұрыс машинаны, түйістерді дəнекерлеу машиналарын басқару; қызмет көрсетілетін тетіктердің жұмысын бақылау, металды пішіндеудің берілген жылдамдығын сақтау; берілген режимге қызмет көрсетілетін тетіктерді реттеу. 575. Білуге тиіс: металды пішіндеудің технологиялық процесі; қызметі көрсетілетін жабдықтың құрылымы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережелері, оларды басқарудың электр сызбалары; ақау түрлері жəне оларды жою тəсілдері; шығарылатын өнімге мемлекеттік стандарт талаптары; біліктерді жаншып-қақтау, гильотина қайшыларды жиектеу ережелері. Параграф 4. Пішінді иілгіш агрегатының операторы, 5-разряд 576. Жұмыс сипаттамасы: басты басқару орнынан үзіліссіз солқылдақ агрегат тетігін басқару, сызба жасау, агрегат тетіктерін берілген режимге реттеу, солқылдақ агрегат біліктеушісінің басшылығымен металды пішіндеу жылдамдығын белгілеу; бастапқы келтіру қозғалтқышының жүктемесін, металды пішіндеу жылдамдығын жəне кілеттің қысымын бақылау; агрегаттың барлық тетіктерін реттеуге қатысу; біліктілігі анағұрлым төмен операторға басшылық жасау. 577. Білуге тиіс: металды пішіндеудің технологиялық процесі; кілеттердің жəне солқылдақ агрегат жабдығының жəне басты басқару органының құрылымы, жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережелері; басқару орнының тетіктерің басқарудың электр сызбасы; біліктер мен білік арматурасының істен шығу себептері. 102. Бұрғылау агрегаттары мен престің операторы Параграф 1. Бұрғылау агрегаттары мен престің операторы, 2-разряд 578. Жұмыс сипаттамасы: құрсауларды бөлу процесін жүргізу; бұрғылау агрегатына немесе тігу пресіне құрсауларды беру бойынша шлепперлерді жəне рольгангтерді басқару; берілген өлшемдер бойынша саңылауларды бұрғылау жəне тігу; құрсауларды бөлу сызығына жəне дайын өнімдер қоймасына тасымалдау; бұрғыларды қайрау; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмысындағы кемшіліктерді анықтау жəне жою; бұрғылау агрегатын немесе престі қайта түзету; жабдықты тазалау жəне майлау, оны жөндеуге қатысу. 579. Білуге тиіс: бұрғылау агрегатына немесе тігу пресіне құрсауларды беру процесінің технологиясы; қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі жəне техникалық пайдалану ережелері; гидропанель клапандарын түзету жəне реттеу тəсілдері; прокаттау сорты; болаттың прокаттаудан кейінгі механикалық қасиеттері; майлау материалдарының түрлері, қасиеттері жəне сапасы; слесарлық іс. Параграф 2. Бұрғылау агрегаттары мен престің операторы, 3-разряд 580. Жұмыс сипаттамасы: доғалақтар мен рельстерді бөлу процесін жүргізу; тігу пресіне немесе бұрғылау агрегатына құрсауларды беру бойынша шлепперлерді жəне рольгангтерді басқару; берілген өлшемдер бойынша саңылауларды бұрғылау жəне тігу; құрсауларды бөлу сызығына жəне дайын өнімдер қоймасына тасымалдау; бұрғыларды қайрау; бұрғылау агрегатын, тігу пресін реттеу; жабдықты тазалау жəне майлау, оны жөндеуге қатысу. 581. Білуге тиіс: доңғалақтарды бөлу процесінің технологиясы жəне бұрғылау агрегатының, тігу пресінің құрылымы мен техникалық пайдалану ережелері; прокат сапасына мемлекеттік стандарттар талаптары. 103. Лента ораушы Параграф 1. Лента ораушы, 1-разряд

582. Жұмыс сипаттамасы: қаңылтыр орамдарын тарқатушыға немесе орау станогына беру; орамды тарқатушыға түсіру; жұмыс орнына орауыш қағаздарды жеткізу. 583. Білуге тиіс: қаңылтыр орамдарын орау үшін орау станоктарының жұмыс принципі. Параграф 2. Лента ораушы, 2-разряд 584. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары лента ораушының басшылығымен орау станоктарында қаңылтыр орамдарын орау; тарқату тетіктерін басқару; бақылау-орау станоктарында болаттың жоғары легирленген маркалары ленталарын орау жəне қайта орау; лентаның сыртқы бетінің сапасын бақылау; ақауларды жою немесе осы сорт талаптарына сəйкес келмейтін лента учаскесін кесіп алу; орамдарды беру, орам соңын ию, оны станокқа немесе орағыштың барабанына беру жəне орағаннан кейін алып тастау; орамдарды таңбалау, жинап түю, буып-түю жəне оларды жинау; реттеу, майлау жəне орау тетіктерін жөндеуге қатысу. 585. Білуге тиіс: орау станоктары мен орау тетіктерінің құрылым жəне жұмыс принципі; ақау түрлері жəне оларды орам жолақтарында белгілеу; орау лентасының сорты жəне маркалары; слесарлық іс. Параграф 3. Лента ораушы, 3-разряд 586. Жұмыс сипаттамасы: орау станоктарында қаңылтыр орамдарын орау; суықтай басылған прокат лентасын орағыштар жəне тарқатқыштар орамдарына орау, нүстелі электрмен дəнекерлеуді пайдалана отырып, орамдарды буып-түю; орау станоктарына ақ қаңылтырды немесе өңделген жəне қара қаңылтырдың үш жəне одан да көп жолақтарын орау. 587. Білуге тиіс: орауыштардың жəне суықтай басылған қаңылтыр прокат орамдарын тарқатушылардың құрылымы жəне жұмыс принципі; металдың сыртқы қабатына мемлекеттік стандарттар талаптары. 104. Ыстықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі Параграф 1. Ыстықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 1-разряд 588. Жұмыс сипаттамасы: айналым кранының механикаландырылған қысқаштарының көмегімен басылған доңғалақтарды алу жəне оларды прокаттаудан кейін станнан алып беру; прокаттау құралын суыту жəне доңғалақ дискісінен бу ағынымен суды үрлеп шығару; кранды, қысқашты, станды, бу құбыры магистралін жөндеуге қатысу. 589. Білуге тиіс: доңғалақты прокаттау станының, айналым краны қысқашының, прокаттау құралын суыту жəне доңғалақ дискісінен суды үрлеп шығару үшін бу құбырының жұмыс принципі; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Ыстықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 2-разряд 590. Жұмыс сипаттамасы: қол қысқаштармен қыздырылған құймалар мен дайындамаларды алу жəне оларды аспалы арбаның көмегімен прокаттау станының жұмыс кілетіне беру, оларды арбадан жұмыс рольгангіне беру; рольгангты іске қосу жəне тоқтату; қаңылтыр табақтарды сүйменге станның алдыңғы жағынан қабылдау жəне оларды тегістеу; соғу жəне соғудан кейін төстен алу кезінде құрсаулар үшін тармақтарды жиектеу; қаңылтыр табақты прокаттау стандарында доңғалақ бетінен қабыршақтар мен шлактарды сыпырып түсіру; прокаттау процесінде дайындамаларды қабыршақтардан тазарту, жұмыс столын бөлшектеу жəне орнату; біліктер астынан жəне басылмаған біліктер қабыршақтарды жинау; прокат құралын жəне майлау материалдарын дайындау жəне алып келу; арбаның, кранның, қысқаштың, ілмектің дұрыстығын бақылау; арба мен кран тетіктерін қарау жəне майлау; муфта, шпиндель жəне ішпектерді ауыстыруға жəне станды ағымдағы жөндеуге қатысу; біліктерді жаншып-қақтау жəне станды жөндеу кезінде кран асты жұмыстарын орындау. 591. Білуге тиіс: станның басу кілеттерінің, аспалы қысқыштар мен ілмектердің, станға металды беретін бұрамалы кранның жұмыс принципі; біліктерді суыту үшін су құбырының құрылымы; металды прокаттау жəне соғу операцияларының кезеңділігі; болат маркасы жəне прокаттау сорты; майлау материалдарының түрлері, құрамы жəне қасиеттері.

Параграф 3. Ыстықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 3-разряд 592. Жұмыс сипаттамасы: прокаттау станында метал прокаттау, металды біліктерге беру, қосарлану кезінде пакеттегі қаңылтыр табақтарды бөлу процесіне қатысу; доңғалақты жиектеу жəне олардың рольганг бойынша жүруін бақылау; ілмектердің жəне басқа да айлабұйымдардың көмегімен біліктен шығатын доңғалақтарды қабылдау; кілеттен кілетке доңғалақтар мен құрсауларды беру; пештен станға сутундарды, пакеттерді беру; пакеттерді қатарға қою; прокаттау құралы мен арматурасын шаблон бойынша тексеру, оны ауыстыру мен орнатуға қатысу; кілеттерді бөлшектеу мен жинауға, біліктерді жаншып-қақтау мен реттеуге, сымдарды орнату мен бекітуге, пішінін өзгертетін құралдарды ауыстыруға қатысу; прокаттау біліктерінің мойынын майлау. 593. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін стандарда түрлі маркалы жəне пішінді металды прокаттаудың технологиялық процесінің негіздері; шар прокаттау стандарына қызмет көрсету кезінде шарларды термоөңдеу процесінің негіздері; станның, көмекші құрылғының құрылымы жəне жұмыс принципі; металдың түрлі пішіндері станында прокаттау үшін қолданылатын арматура түрлері, білік типтері; үзіліссіз дайындама, қаңылтыр табақ жəне доңғалақ прокаттау стандарында, сым, сорт прокаттау жəне дайындама стандарының бастапқы кілеттерінде металды прокаттау процесіне қатысу кезінде 4-разряд; -электр техникалық жəне болаттың басқа сапалы маркаларының, қызу мен жоңқаны пайдаланумен жабық пакетті төбенің жұқа табақты дуо-реверсивті емес стандарында метал прокаттау процесіне қатысу кезінде - 5-разряд. 105. Суықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі Параграф 1. Суықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 1-разряд 594. Жұмыс сипаттамасы: баптау стандарында металды жылтырату процесін жүргізуге қатысу; жылтыратудан кейін тұғырықтарға қаңылтырды автоматты қалыптау жұмысын жəне баптау стандарында табақтарда жəне карточкаларда қаңылтырды жылтырату кезінде тасымалдаушылардың жұмысын бақылау; табақтарды станға алып келу; қалыптауышта қаңылтыр бар тұғырықтарды орналастыру, біліктерді жаншып-қақтауға жəне стан мен қалыптауды жөндеуге қатысу. 595. Білуге тиіс: қаңылтырды жылтырату мен баптаудың технологиялық процестері туралы негізгі түсініктер; жылтырататын металл сорты; автоматты қалыптаудың, транспортердің жəне басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтың жұмыс принципі. Параграф 2. Суықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 2-разряд 596. Жұмыс сипаттамасы: бір кілетті реверсивті стандарда бөшкенің ұзындығы 2000 мм. дейін табақ прокаттау станында қаңылтыр табақты жəне қалыңдығы 0,35 мм-ден астам болаттың легирленген маркаларынан қаңылтыр табақтар мен орамдағы ленталарды немесе ені 600 мм-ге дейін қаңылтыр табақтар мен орамдағы ленталарды; 10 м/сек дейінгі прокаттау жылдамдығында үзіліссіз стандарда қаңылтырды жəне орамдағы ленталарды прокаттауды жүргізуге қатысу; табақта жəне карточкаларда қаңылтырды баптау жəне жылтырату процесін жүргізуге қатысу; ормады станға беру, оларды прокаттауға дайындау жəне жолақтарды білікке беру; тарқатқыштың қабылдау сөресінде орамдарды орталықтау, айналғыш жəне түсіргіш столдарға рулондарды беру; табақтарды стан конвейеріне беру, оларды жиектеу жəне конвейер реостатын басқару; орамдарды түсіргіш столдан тарқатқышқа түсіру немесе оларды барабаннан алу жəне орауыштан тартып шығару; қабырға жиегінің бет қабатының жай-күйін, біліктерді суыту үшін эмульсияның болуын жəне жай-күйін тексеру; прокаттау кезінде біліктерді тазарту; коллектордың эмульсия сопелін кірден жəне майдан тазарту; май дайындау жəне прокатталатын лентаны майлауды реттеу; орамдарды жинау жəне оларды сөреге қою немесе оларды термиялық немесе басқа бөлімдерге беру; жолақтар қалдықтарын жəне орама үзінділерін жинау жəне қоймаға қою; орамдарға таңбалау биркаларын ілу жəне прокатталатын рулондар санын есепке алу; жұмыс біліктерін жаншып-қақтауға дайындау жəне станға құрылғылар мен бөлшектерді алып келу; сымды реттеуге, бағыттаушы сызықтарды орнатуға қатысу. 597. Білуге тиіс: металл мен қорытпаларды суықтай прокаттаудың технологиялық процесінің негіздері; қызмет көрсетілетін стандарда прокатталатын металл мен қорытпалардың сорты жəне маркалары; қызмет көрсетілетін стандардың жұмыс принципі; біліктерді салқындатуға арналған технологиялық майлаудың жəне эмульсияның құрамы жəне қасиеттері. Параграф 3. Суықтай прокаттау станы білектеушісінің көмекшісі, 3-разряд 598. Жұмыс сипаттамасы: үзіліссіз стандарда орамдағы қаңылтыр табақтарды прокаттау процесін жүргізуге қатысу; қалыңдығы 0,35 мм-ге дейін болаттың легирленген маркаларынан табақтар мен ленталарды немесе бір кілетті реверсивті станда ені 600 мм жəне одан астам орамдағы табақтар мен ленталарды прокаттау; үзіліссіз станда 10 м/с прокаттау жылдамдығымен қаңылтырды жəне орамдағы ленталарды прокаттау; лента прокаттау станында жоғары легирленген болаттан жəне прецизионды қорытпалардан жасалған ленталарды прокаттау; бөшкенің ұзындығы 2000 мм-ден астам қаңылтыр табақты прокаттау станында табақтарды прокаттау; стандарда жоғары легирленген пішінін өзгеруі қиын болат маркаларынан жəне қорытпалардан жасалған қаңылтыр табақты прокаттау. 599. Білуге тиіс: металл мен қорытпаларды суықтай прокаттау процесі технологиясының негіздері; қызмет көрсетілетін станның құрылымы; қызмет көрсетілетін стандарда прокатталатын болаттың жəне қорытпалардың сорты жəне маркалары; слесарлық іс. 106. Табақтар мен ленталарды жылтыратушы Параграф 1. Табақтар мен ленталарды жылтыратушы, 2-разряд 600. Жұмыс сипаттамасы: жылтыратылған орнақта түрлі мөлшердегі болаттың жоғары құрышталған маркасынан жəне прецизионды қорытпалардан ленталарды жалату; өрескел жалату аппараттарын баптау, ленталардың шетін дəнекерлеу, фетрлі төсемді ауыстыру; машинаға жаймаларды беру жылдамдығын, тегістелген жəне жылтыратылған металл жылдамдығын реттеу; тегістейтін жəне жылтырататын машиналар мен тот баспайтын жаймаларды, болат, жез, мырыш жаймаларын жəне ленталарын жылтырату кезіндегі станоктардың тетіктерін басқаруға қатысу; тегістейтін жəне жылтырататын машиналарда жаймаларды дайындау, оларды машинадан беру, бір абразивтен екіншіге ауысқан кезде бензинмен жаймаларды жуу, жылтырату массасын дайындау; жылтыратылған орнақты, тегістелген жəне жылтыратылған машиналарды, станоктарды майлау жəне тазалау, қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 601. Білуге тиіс: түрлі мөлшердегі жаймалар мен ленталарды жалату процесінің технологиясы; жылтырату орнағының, тегістейтін жəне жылтырататын машина мен станоктардың құрылғысы мен жұмыс істеу принципі; жалатылған пасталардың жəне қолданылатын абразивтердің құрамы мен қасиеті; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Табақтар мен ленталарды жылтыратушы, 3-разряд 602. Жұмыс сипаттамасы: жез, мырыш жаймалары мен ленталарын тегістеу жəне жалату. Бетінің кедір-бұдырлығының параметрі Ra 0, 08 мкм дейін (өңдеу тазалығы 11 сынып бойынша) болаттың тот баспайтын жəне құрышталған маркасының ірі габаритті жайма металын жылтырату; жаймалар бетінің жай-күйін бақылау жəне белгіленген температуралық режимді қолдау; металды тегістеу жəне жылтырату жылдамдығын реттеу; жаймаларды тегістейтін жəне жылтырататын машиналарға салу жəне оларды машинадан алу; абразивтерді іріктеу жəне бір абразивтен екіншіге ауысқан кезде бензинмен жаймаларды жуу, жаймаларды тегістеу жəне жылтырату кезінде бетінің (өңдеу тазалығының сыныбы) кедірбұдырлығының параметрлерін айқындау; тегістейтін жəне жалтырататын машиналарын баптау. 603. Білуге тиіс: болаттың тот баспайтын жəне құрышталған маркасының жаймаларын тегістеу жəне жылтырату процестерінің технологиясы; жұмыс құрылғысы жəне принципі, қызмет көрсететін жабдықты техникалық пайдалану ережесі; беті кедір-бұдырлығының параметрлері (өңдеу тазалығының сыныбы); слесарлық іс. Бетінің кедір-бұдырлығының параметрі Ra 0, 04 мкм дейін (өңдеу тазалығы 12 сынып бойынша) болаттың тот баспайтын жəне құрышталған маркасының ірі габаритті жайма металын жылтырату – 4-разряд. Бетінің кедір-бұдырлығының параметрі Ra 0, 02-ден Ra 001 мкм дейін (өңдеу тазалығы 13-14 сынып бойынша) болаттың тот баспайтын жəне құрышталған маркасының ірі габаритті жайма металын жылтырату – 5-разряд. 107. Дөңгелектер пен бандаждарды престеуші Параграф 1. Дөңгелектер пен бандаждарды престеуші, 2-разряд 604. Жұмыс сипаттамасы: диаметрі бойынша бандаждарды керу процесін гидравликалық престерде жүргізу жəне оларды маркалау; танапты жəне маркалау цилиндрін теңдестіретін керу цилиндрінің дистрибуторын басқару; бандажды керу уақытында оның ішкі диаметрінің мөлшерін айқындайтын бандаждар мен аспаптарды маркалау кезінде манометр көрсеткішін бақылау; дөңгелек дискісінен судың бу ағынын тоқтату; дайындаманы беру жəне бандаждарды алу үшін қайталау кранының ілмегін көтеруді жəне түсіруді басқару; дөңгелек жəне бандаж дайындамаларын ұрып ию жəне қапсыру пресінің пуансонындағы үстелге дайындаманы беруге қатысу; қапсырғаннан кейін сақинаны шешу жəне қапсырмадан тығынды алып тасау; бұзылған аспаптарды жəне престің плитасын суыту; престі баптауға, бұзылған аспаптарды ауыстыруға жəне престің жабдығын жөндеуге қатысу; қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 605. Білуге тиіс: дайындаманы престеудің жəне престе операциялар дəйектілігінің технолгиялық процестерінің негіздері; дайындама мөлшері дөңгелектер мен бандаждар үшін болат маркасы; дөңгелек дискісін ию пресі, керу пресі жəне дөңгелектер мен бандаждарды ыстық клеймолау пресі жұмысының принципі, престердің бу өткізетін жəне су өткізетін магистралінің қондырғысы; дөңгелек дискісін ию жəне бандаждарды керу престерін баптау тəсілдері; қолданылатын майлау материалдарының түрлері, құрамы; слесарлық іс. Параграф 2. Дөңгелектер пен бандаждарды престеуші, 3-разряд 606. Жұмыс сипаттамасы: дискіні гидро түсіру, ию, дөңгелектің күпшек орталық тесігін қапсыру, құрсауларды калибрлеу, гидравликалық престерде дөңгелектер мен бандаждар үшін дайындама қалыптаудың жабдықталған қондырғыларымен престерде дайындаманы алдын ала ұрып ию процестерін жүргізу; дайындамадан бу ағынымен қабыршақтарды тазарту, оларды орнаққа беру; бұзылған аспаптарды сумен суыту; үстел, əдіснама жəне жақтаулардың параллелін майлау; престің бу өткізгіш пен су өткізгіш магистралінің жай-күйін бақылау. 607. Білуге тиіс: дөңгелектер мен бандажды дайындаудың технологиялық процесі; жұмыс құрылғысы, принципі жəне престің дайындамасын, мультипликаторы мен аванкамерін қалыптау пресін техникалық пайдалану ережесі, дайындама қалыптау пресін баптау тəсілдері. Параграф 3. Дөңгелектер пен бандаждарды престеуші, 4-разряд 608. Жұмыс сипаттамасы: дөңгелектер мен бандаждар үшін дайындаманы ұрып июдің, қалыптаудың жəне қапсырудың технологиялық процестерін жүргізу; преске дайындама беру; қабыршақтан тазалау жəне оны бу ағынымен үрлеу. 609. Білуге тиіс: дайындаманы престеудің жəне дөңгелектер мен бандаждарды прокаттаудың технологиялық процесі, жұмыс құрылғысы; принципі жəне дайындаманы ұрып ию жəне қапсыру престерін техникалық пайдалану ережесі; қызмет көрсететін жабдықты баптау тəсілдері. 108. Рельс бекіткіштерін престеуші-тігуші Параграф 1. Рельс бекіткіштерін престеуші-тігуші, 2-разряд 610. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары престеушінің басшылығымен күші 250 тс дейін престерде рельс бекіткіштерінің тесігін ыстық жəне суық қапсыру процесін жүргізу; мөрге дайындама беру; тесіктің қисығы бойынша жəне орталығы бойынша рельс бекіткіштері шаблонының көмегі кезінде тексеру; мөр, пуансондар, əдіснама жай-күйін тексеруге қатысу жəне оларды ауыстыру; пресс үйкелісінің тораптарын жəне қосалқы тетіктерді майлау; қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 611. Білуге тиіс: рельстік бекіткіштер дайындаудың технологиялық процестерінің негіздері; пресс жəне рольганг жұмысының принципі; рельстік бекіткіштер сұрпы; майлау материалдарының қасиеті мен сапасы; слесарлық іс. Параграф 2. Рельс бекіткіштерін престеуші-тігуші, 3-разряд 612. Жұмыс сипаттамасы: күші 250 тс дейін престерде рельстік бекіткіштердің тесіктерін қапсыру; біліктілігі анағұрлым жоғары престеушінің басшылығымен күші 250 тс жəне одан астам престерде рельс бекіткіштердің тесіктерін қапсыру; мөрге жəне преске түсіп бара жатқан рольгангті, бекіткіш берушіні басқару; мөрді жəне престі баптау нақтылығын жəне тесіктің симметриялық жəне рельстік бекіткіштердің мөлшері қисық бойынша орналасуын тексеру; əдіснамаларды, пуансондарды, пышақтарды ауыстыру жəне оларды майлау; пресс жəне рольгонг жөндеуге қатысу. 613. Білуге тиіс: рельстік бекіткіштерді дайындаудың технологиялық процесі;

(Жалғасы 19-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-18-беттерде). құрылғысы жəне қызмет көрсететін жабдықты техникалық пайдалану ережесі; жұмыс аспаптарын дайындау үшін қолданылатын болаттың қасиеті мен маркасы. 250 тс жəне одан астам престерде рельс бекіткіштердің тесіктерін ыстық жəне суық қапсырудың процестерін жүргізу кезінде - 4-разряд. 109. Гидроэкструзия қондырғысында болат пішіндерін престеуші Параграф 1. Гидроэкструзия қондырғысында болат пішіндерін престеуші, 3-разряд 614. Жұмыс сипаттамасы: қысымы 1500 МПа дейін қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеу (гидроэкструзия) процесіне қатысу; арнайы дайындықтан өткен престеуге дайындалған металдардың сапасын айқындау: термикалық өңдеу, калибрлеу, улау, фосфаттау, бейтараптандыру, жуу жəне тағы баска; əдіснама мен жарақтардың жұмысқа жарамдылығын айқындау; бейінді стандартты бақылау-өлшеу аспабымен өлшеу: микрометр, шаблон жəне тағы баска; берілген қондырғы сырығына дайындаманы орналастыру; қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 615. Білуге тиіс: гидроэкструзияның технологиялық процестерінің негіздері; құрылғысы, бақылау-өлшеу аспабын техникалық пайдаланудың ережесі; өңдеуге жəне шығарылатын өнімге арналған мемлекеттік стандарттар; престелетін бейіндер сығындысының қол жетімді мөлшері мен коэффициенті; престелетін бейіндерді қатыру тəсілдері; бақылау-өлшеу аспабын пайдалану ережесі; слесарлық іс. Параграф 2. Гидроэкструзия қондырғысында болат пішіндерін престеуші, 4-разряд 616. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары қысымы престеушінің басшылығымен 1500 мегапаскаль (бұдан əрі – МПа) дейін қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеудің (гидроэ кструзия) процесін жүргізу; қысымы 1500 МПа жəне одан жоғары қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеудің (гидроэкструзия) процесіне қатысу, дайындаманы қондырғының көлбеу арнасына беру; беру жəне қабылдау қондырғыларын, гидро-жəне пенвможүйелерді баптау. 617. Білуге тиіс: гидроэкструзияның технологиялық процесі; термикалық өңдеу процесінің негіздері; қондырғы жəне қызмет көрсететін қондырғыны техникалық пайдалану ережесі; фасонды бейіндерді дайындау жөніндегі технологиялық нұсқаулық; престеу кезіндегі ақау түрлері жəне оларды жою тəсілдері. Параграф 3. Гидроэкструзия қондырғысында болат пішіндерін престеуші, 5-разряд 618. Жұмыс сипаттамасы: қысымы 1500 МПа дейін қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеудің (гидроэкструзия) процесін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары престеушінің басшылығымен қысымы 1500 МПа жəне одан жоғары қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеудің (гидроэкструзия) процесін жүргізу; қондырғы контейнерлерін жұмыс сұйықтығымен толтыруды бақылау; гидроэкструзия қондырғысын баптау. 619. Білуге тиіс: гидроэкструзияның технологиялық процесі, металл тану жəне гидравлика негіздері, жұмыс қондырғысы жəне принципі, техникалық пайдалану ережесі, қызмет көрсететін қондырғыны баптау ережесі; дайындалған бетті термоөңдеудің əсері, престеу процесіне дайындама мөлшерлері; қол жетімділік жүйесі, беттің нақтылығы жəне кедір-бұдырлығы сыныптарының кестесі. Параграф 4. Гидроэкструзия қондырғысында болат пішіндерін престеуші, 6-разряд 620. Жұмыс сипаттамасы: қысымы 1500 МПа жəне одан жоғары қондырғыларда күрделі фасонды болат бейіндерді гидростатикалық престеудің (гидроэкструзия) процесін жүргізу. 621. Білуге тиіс: металл тану, гидравликаны термикалық өңдеу; қолжетімділік, беттің кедір-бұдырлығының квалитеті жəне параметрі (өңдеудің нақтылық жəне тазалық сыныптары). 110. Бөлінетін пасталарды дайындаушы Параграф 1. Бөлінетін пасталарды дайындаушы, 2-разряд 622. Жұмыс сипаттамасы: екі қабатты жайма металл өндірген кезде жалатылған тілік үшін бөлу пастасын дайындаудың процесін жүргізу; тіліктерді майсыздандыру үшін қышқыл жəне сілтілі ерітінді дайындау, тілікті майсыздандыруға жəне тазартуға қатысу; тіліктің бетіне бөлінетін пастаны жағу жəне оларды кептіру камерасына тасымалдау. 623. Білуге тиіс: екі қабатты жайманы өндіру процесінің негіздері; жалатылған тіліктердің бетін өңдеу жəне майсыздандыру технологиясы; болаттың арнайы маркасынан металл қасиеті; бөлу пасталары компоненттерінің құрамы жəне қасиеті; металға бөлу пасталарын жағу əдістері. 111. Пакеттерді жыртушы Параграф 1. Пакеттерді жыртушы, 1-разряд 624. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары жыртушының басшылығымен жырту немесе межелеу машиналарында пакеттерді жырту; машинаның артқы жағынан жаймаларды қабылдау; ақауларды жəне жыртылмаған пакеттерді сұрыптау жəне оларды жырту машинасы арқылы қайта өткізу үшін беру; машинаның тораптарын тазалау жəне майлау; қызмет көрсететін жабдықты жөндеуге қатысу. 625. Білуге тиіс: жырту немесе межелеу машинасы жұмысының принципі; прокатталатын металдың сұрпы, слесарлық іс негіздері Параграф 2. Пакеттерді жыртушы, 2-разряд 626. Жұмыс сипаттамасы: жырту немесе межелеу машиналарында қаңылтырдың қолмен күйдірілген ілмегімен немесе салмағы 12 килограмм (бұдан əрі – кг) дейін жайма металды жырту; жаймаларды ажырату жəне айыру; айырылған жаймаларды қорапқа салу; қаңылтыр мен шатыр пакеттерін жырту; пакеттердің бұрыштарын жырту жəне оларды жырту машинасының валкасына жеткізу; жырту немесе межелеу машинасын жіберу жəне тоқтату; қызмет көрсететін жабдықтың жұмысындағы ақауларды анықтау жəне оларды жою. 627. Білуге тиіс: қызмет көрсететін жабдықтың құрылғысы жəне ережесі; жаймаларды дəнекерлеу кезінде стопты жырту немесе межелеу тəсілдері мен əдістері. Салмағы 12 кг. астам пакеттерді жырту немесе межелеу кезінде 3-разряд. 112. Прокатқа белгі салушы Параграф 1. Прокатқа белгі салушы, 1-разряд 628. Жұмыс сипаттамасы: белгі салу үстеліне жəне алаңына жаймаларды жеткізу; жаймаларды жиектеу жəне шаблондар орнату; белгі салынғаннан кейін жаймаларды жинау. 629. Білуге тиіс: белгі салынатын жаймалар болатының сұрпы жəне маркасы. Параграф 2. Прокатқа белгі салушы, 2-разряд 630. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары прокаттау белгі салушысының басшылығымен тапсырыстарға сəйкес жайма əрлеу тоңазытқыштарында жаймалар мен жазықтарға белгі қою, оларды маркалау; белгі салу үшін шаблондарды дайындау; сынамаларды кесу дұрыстығын бақылау; белгіленген прокаттарды есепке алу. 631. Білуге тиіс: жаймаларды тиімді ашу əдістері; жайма металының беттік ақауларының түрлері. Параграф 3. Прокатқа белгі салушы, 3-разряд 632. Жұмыс сипаттамасы: жаймалар мен белдеулерге белгі салу; металды қарау жəне кесуге түсіру мөлшерлерінің сыртқы белгілері бойынша айқындау жəне сынамалар іріктеу орны; басқа тапсырыстарға ақаулы металл қызметін айқындау; болаттың құрышталған маркаларының металын суытудың технологиялық режимін орындауды бақылау; біліктілігі анағұрлым жоғары прокат белгі салушысының басшылығымен болаттың кең сұрпының немесе сапалы маркаларының жаймаларына белгі салу. 633. Білуге тиіс: болаттың құрышталған маркасының жаймаларын суыту режимі бойынша технологиялық нұсқаулық; кесілген металдарға қол жетімділік; кең сұрыпты немесе болаттың сапалы маркалы жаймаларына белгі салған кезде -4-разряд. 113. Сым слесары Параграф 1. Сым слесары, 3-разряд 634. Жұмыс сипаттамасы: істен шыққан немесе жұмыс клеттерінің валкалық арматурасынан жасалатын 20 бейін мөлшеріне дейін прокаттайтын желілік сұрып прокаттау орнақтарында мыналарды дайындау: сызғыштар, сым, қорап жəне тағы баска; басқа бейінге ауысқан кезде арматураны орнату жəне баптауға қатысу; валкаларды сумен суытуды жөндеу жəне оның жағдайын бақылау, валкалардың мойыншасын майлауды бақылау; валкалық арматураның белгіленген қорының болуын қамтамасыз ету; валкалық арматураның бөлшектері мен тораптарын жеткізу жəне жинау; орнақ жөндеуге қатысу. 635. Білуге тиіс: қызмет көрсететін прокаттау орнақтарында болатты прокаттаудың технологиялық процесі; клеттер мен прокаттық орнақтардың жабдығы жұмысының құрылғысы жəне принципі; валка жəне валкалық арматура дайындалатын болаттың маркасы; валкаларды өңдеу тəсілдері, валкалардың сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық іс. Рельсарқалық жəне сым-темірлік орнақтардың, толассыз сұрып прокаттау жəне толассыз дайындау орнақтарының, 20 бейін мөлшерден астам прокаттайтын желілік сұрып прокаттау орнақтарының барлық түрлерімен жұмыс клеттерінің валкалық арматурасын дайындау, орнату, ауыстыру, баптау -4-разряд. 114 .Табақтар мен ленталарды тальк жағушы Параграф 1. Табақтар мен ленталарды тальк жағушы, 2-разряд 636. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары тальк жағушының басшылығымен тальк жағушы машиналарда жаймаларды талькімен тозаңдандыру; тальк жағу орнақтарында болаттар мен қорытпалар түрлі маркасының орамдарында лентаның талькін тозаңдандыру; орамдар беру жəне оларға тальк жаққаннан кейін жинау; ленталар мен тальк жаймаларға себудің бірдей болуын реттеу; тальк дайындау жəне оны машинаның бункеріне немесе станоктың қоймасына себу; өңделген талькті ауыстыру жəне машинаның бункерінде оның деңгейін бақылау; күйдіргеннен кейін тальктан жаймаларды тазарту; орнақты баптау жəне машинаны баптауға қатысу; қызмет көрсететін жабдықты жөндеуге қатысу. 637. Білуге тиіс: тальк жағу машинасының немесе станок жұмысының принципі; тальк жағуға жататын болаттың сұрпы жəне маркасы; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Табақтар мен ленталарды тальк жағушы, 3-разряд 638. Жұмыс сипаттамасы: тальк жағу машинасында талькпен жаймаларды тозаңдандыру; жаймалардың тозаңдандыру жəне төселетін плиталарды орналастыру дұрыстығы режимін бақылау; тальк жағу машинасын металмен, талькпен жəне орналастыру плитасымен қамтамасыз ету; тазалау агрегатында тальктен жаймаларды тазалау, тальк жағу машинасын немесе тазалау агрегатын баптау. 639. Білуге тиіс: қызмет көрсететін жабдықты техникалық пайдаланудың құрылғысы жəне ережесі; жаймалар мен ленталарды сапасыз тозаңдандыру себептері жəне оларды жою əдістері; слесарлық іс. 115. Прокат төсеуші Параграф 1. Прокат төсеуші, 1-разряд 640. Жұмыс сипаттамасы: металды сұрыптау жəне қабылдау кезінде прокатты жинау; бөгілген дайындаманы қолмен бір уақытта түзей отырып қатарлап вил үшін ыстық домалатылған дайындаманы жинау; қатарға жинау орнын дайындау жəне қабыршақтарды жинау; термо өңдегеннен кейін рельстік бекіткіштерді жинау жəне оларды контейнерге жеткізу; қабылдау сырықтарында жəне рольгангтарда металды жиектеу жəне сырық тетіктерін басқару. 641. Білуге тиіс: рельстік бекіткіштердің сұрпы, вил үшін дайындама; болат маркасы жəне металды маркалау əдістері; металды қатарлап жəне контейнерге жеткізу ережесі; қабылдау сырығының жəне рольганг жұмысының құрылғысы жəне принципі. 6 бөлім. Құбыр өндірісі 116. Құбырларды асфальттаушы Параграф 1. Құбырларды асфальттаушы, 3-разряд 642. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары асфальттаушының басшылығымен құбырларды қабаттаудың технологиялық процесін жүргізу; қыздыру пешінің сырықтарына құбырларды жеткізу;

19

www.egemen.kz

12 шілде 2013 жыл

ваннадағы шайыр мен битумның деңгейін бақылау, жəне, ваннаны дəнекерленген шлакпен, битуммен мөлшеріне қарай азайтып, толықтырып отыру; құбырларды ваннаға түсірудің алдында оларды теңдестіру; оларды асфальтпен қабаттағаннан кейін құбырларды жылжыту; құбырдың ішкі жəне сыртқы бетіндегі шлак, битум жəне шайырдың артықтарын арнайы қырғыштармен алып тастау; қызмет көрсететін жабдықтардың ақауларын анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 643. Білуге тиіс. құбырларды қыздырудың жəне оларды асфальтпен қабаттаудың технологиялық процесінің негіздері; асфальттаушы бөлімді жабдықтау жұмысының принциптері; асфальттанған құбырлардың сапасына мемлекеттік стандарттардың талаптары; слесарлық іс. Параграф 2. Құбырларды асфальттаушы, 4-разряд 644. Жұмыс сипаттамасы: құбырларды асфальтпен қабаттаудың технологиялық процестерін жүргізу; асфальттаудың алдында құбырларды қыздыру үшін пештің температурасын реттеу; құбырларды біркелкі қыздыруды жəне олардың асфальтталған ваннаға түсуін бақылау; ваннадағы температураны реттеу, құбырларды асфальтпен қабаттаудың сапасын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтарды ағымдағы жөндеу. 645. Білуге тиіс: құбырларды қыздыру жəне оларды асфальтпен қабаттаудың технологиялық процесі, асфальттауға арналған м