Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№220 (28443) 11 ҚАРАША СЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Германия – Еуропадаєы негізгі серіктес елдердіѕ бірі

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Германияның Федералдық сыртқы істер министрі Франк-Вальтер Штайнмайерді қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесу барысында екіжақты сауда-экономикалық, инвестициялық жəне отын-энергетикалық ынтымақтастықты одан əрі нығайту мəселелері талқы ланды. Сондай-ақ, өңірлік жəне халықаралық күн тəртібіндегі өзекті жайттар туралы сөз қозғалды. Қазақстан Президенті

өткен айда Федералдық канцлер А.Меркельмен Миланда жүргізілген келіссөздердің жемістілігін атап айтты. – Біз өзара іс-қимылдарымыздың барлық тармақтары бойынша тағы бір рет «сағаттарымызды түзеп», ынтымақтастықтың деңгейі жоғары жəне қарқыны жақсы екенін атап өттік. Біз

сіздің елді Қазақстанның Еуропадағы негізгі серіктесі санаймыз жəне барлық бағыттар бойынша əрі қарай да жұмыс істеуге дайынбыз, – деді Мемлекет басшысы. Өз кезегінде осы кездесу үшін алғысын білдірген Ф.Штайн майер бұл оның Қазақстанға Германия сыртқы істер министрі ретінде келген үшінші сапары екенін айтты. – Біздің талқылайтын тақырыптарымыз көп. Əлемдегі жағдай күрделенді, дегенмен, айналып өтілмеуге тиіс тамаша сəттер де бар, мəселен, Германияда кеше Берлин қабырғасының құлатылуының 25 жылдығы атап өтілді, – деді Германия Фе де ралдық сыртқы істер министрі. Тараптар, сондай-ақ, екіжақты ынтымақтастықтың дамуына тың серпін бере алатын бірқатар перспективалы бағыттарға да назар аударды.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Елбасыныѕ апталыќ кестесі

Президенттің баспасөз қызметі Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өтетін алдағы іс-шаралар аңдатпасы туралы хабарлады.

Бүгін Мемлекет басшысы «Нұр Отан» партиясы Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысына қатысады деп жоспарлануда. Оның барысында партияның Сайлауалды тұғырнамасын жүзеге асыру жайы қаралады, сондай-ақ, Сыбайлас жем қорлыққа қарсы 2015-2025 жылдарға арналған партиялық іс-қи мыл бағдарламасы талқыланатын болады. 12 қарашада Қазақстан

Пре зиденті Астанада Грузия Прем ь ер-министрі Ираклий Гарибашвилиді қабылдайды.

14 қарашада Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Респуб ликасы Ұлттық ұланының жаңа үлгідегі əскери қалашығының ашылуына қатысады деп күтілуде. Қалашықтың заманауи инфрақұрылымы Астанадағы қоғамдық қауіпсіздік пен құқық тəртібін қорғау жөніндегі əскериқызметтік міндетті сапалы атқа руға мүмкіндік береді. Бұл күні 50-ден астам ғимаратты бір мезгілде тапсыру жоспарланған.

Ресми сапармен Мароккода жїр Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев 10-13 қарашада ресми сапармен Мароккода болады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Сенат Төрағасы, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының басшысы Қ.Тоқаев Марокко Королі Мохаммад VI-ға Президент

Н.Назарбаевтың 2015 жылы 1011 маусымда Астанада болатын V съезге шақыруын жеткізеді. Сапар аясында Марокко Парламенті Кеңесшілер

Іскерлік байланыс беки тїседі

Кеше Астанада «Италия – Қазақстанда» кəсіпкерлер сапары» қазақстандық-италиялық бизнес-форумы өз жұмысын бастады. Оның ашылу салтанатына Қазақстан ПремьерМинистрі Кəрім Мəсімов қатысты. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Форумның ашылуында сөйлеген сөзінде Кəрім Мəсімов ынтымақтастықтың келешектілі бағыттарын атап өтіп, сондайақ, осы бағыттағы жұмысты оң жолға қою керектігін жеткізді. «Қазақстан индустрияландыру бағдарламасын жүзеге асыруда, инновациялар тартып, технологиялар трансфертін оң жолға қоюда.

Біз Италияның көптеген саладағы жетістіктері мен тəжірибесін жоғары бағалаймыз. Солардың ішінде агроөнеркəсіптік кешен, жеңіл өнеркəсіп, құрылыс, энергетика салалары бар. Бірлескен жобаларды жүзеге асыру кезінде италиялық индустриялық-инновациялық технологиялар мен іскерліктің пайдаланылатынына үміттенеміз», деді К.Мəсімов. (Соңы 2-бетте).

Кґѕіл айту жеделхатын жолдады Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев даңқты ұшқыш, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры Талғат Бигелдиновтің қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Талғат Жақыпбекұлының ел басына күн туған қиын шақта Отанды сүюдің, ерлік пен əскери шеберліктің таңғажайып үлгісін көрсете білгенін, сол арқылы өзін де, халқымызды да өшпес даңққа бөлегенін атап өткен. «Бейбіт өмірге оралғаннан кейін ол азаматтық авиация жəне құрылыс салаларында же місті еңбек етіп, жоғары ұйым дастырушылық жəне биік адамгершілік қасиеттерімен өзгелерге

үлгі бола білді. Халқымыз Талғат Бигелдиновті ерекше мақтан тұтты, дүние есігін ашқан мыңдаған сəбиге есімін берді. Олардың көбі батыр ағасына еліктеп, білікті маман, жақсы азамат болып өсті», – делінген жеделхатта. Елбасы қаһарман отанда сымыздың есімі мен еңбегі ешқашан ұмытылмайтынын, оның атындағы көшелер мен мектептер жəне ескерткіштер, кітаптар, фильмдер батыр есімін ұдайы есімізге салып отыратынын атап көрсетті.

палатасының төрағасы Мұхаммад Аш-Шейх Биядилламен, Парламенттің Депутаттар палатасының төрағасы Рашид Əл-Алямимен, Премьер-министр Əбде лиллах Бенкиранмен келіссөздер болады. Қ.Тоқаевтың Үлкен Каса б ланка облысының губернаторы Халид Сафирмен кездесуі жоспарланған.

 Оймақтай ой Асыл қасиет – адалдық, асыл мінез – адалдық. Максим ГОРЬКИЙ.

 Ел тынысы: мың бір мысал

Ґркениет ґзегін беретін ґѕір Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

ЖЕРДЕГІ КЕМПІРҚОСАҚ Қостанай өңірі даласының алуан түрлі сұлулығын Краснооктябрь боксит кен басқармасы тұрған тұс паш еткендей. Тастақты жазық дала. Қыраттың үстінде тұрғанда айнала алақандағыдай көз алдыңа келеді. Өткен ғасырдың 60-шы жылдарынан бастап бұл өңірде кен іздестіріле бастады. Іргедегі Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігінде темір кені өндірілсе, Краснооктябрьден боксит алына бастады. Тарихы бай далада өркениеттің де экономикалық негізі жатыр екен. Бұл жерден өндірілген боксит Павлодар электролиз зауытының шикізаты болып табылады. «Қазақстан алюминийі» акционерлік қоғамына биыл жарты ғасыр толады. Соның ішінде Павлодар электролиз зауыты Қазақстанның жаңа тарихындағы іске асырылған алғашқы ірі индустриялық жобалардың бірі. Зауыт еліміздің алюминий өндіретін бірегей əрі ең ірі кəсіпорын. Онда 2010 жылдан бастап 20 келілік А8 жəне А85 маркалы құймаларды жылына 250 мың тонна көлемінде өндіреді. 2009 жылы Павлодар электролиз зауыты өндірген алюминий Лондондағы металдар биржасында тіркеліп, ол

«Аса маѕызды міндет – сыбайлас жемќорлыќќа ќарсы жаѕа стратегияны ќалыптастыру жəне іске асыруды жалєастыра беру керек». Нўрсўлтан НАЗАРБАЕВ.

«Ќазаќстан жолы – 2050: бір маќсат, бір мїдде, бір болашаќ» Жолдауынан.

Адами ресурстарды дамыту – табысты мемлекет құрудың тиімді тетіктері қатарында танылып отырған мəселелердің бірі. Елбасымыздың өркендеу жолындағы мемлекеттердің «ақылды экономикаға» арқа сүйегенін, адам капиталына инвестиция салудың Қазақстанды дамыту векторларының бірі екендігін атап көрсетуі бұл мəселенің маңыздылығын арттыра түсті. Адами капиталды дамыту халық денсаулығына, ұрпақтың өсуіне тікелей ықпал етумен бірге, білімді тарату, экономиканың инновациялық əлеуетін арттыру арқылы өндіріс көлемінің артуына, сол арқылы ұлттық табыстың молаюына əсер етеді. Белгілі америкалық экономист, Нобель сыйлығының лауреаты Теодор Шульц 1961 жылы

өндірісінің құрамына кіреді. Басқарманы Əйет, Шығыс Əйет жəне Краснооктябрь кеніштері құрайды. Алдымызда карьер жатыр. Алып қазан шұңқыр жар шетінен қарағанда алақаныңда тұрған секілді. Оның барлық бояу табылатын жолақтары көк, күрең, жасыл, сарғыш, ақ, қара, боз болып кете береді. Геологтар мұны «жердегі кемпірқосақ» деп атайды. Ал геологиядан алыс, сырттан келген адамға бояудың ішкі құпиясын білу де қызық. Топырақтың түсі оның құрамына байланысты екен. (Соңы 4-бетте).

Оќырман назарына!

Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақ стан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр.

Үстіміздегі жылы «Нұр Отан» партиясы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бағдарламасының жобасын əзірлеп, қалың бұқараның талқылауына ұсынған болатын. Аталған бағдарлама жобасы 6 мыңнан астам алаңда талқыланып, оған 800 мыңнан астам қазақстандық қатысқан. Барлығы миллионға жуық ұсыныстар мен толықтырулар түскен. Енді осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы партиялық бағдарлама бүгін өтетін «Нұр Отан» партиясы Саяси кеңесінің мəжілісінде кеңінен талқыланбақ. Оның жұмысына Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев қатысады деп күтілуде. Осыған орай бүгін біз сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес барысын көрсететін мақалалардың бір тобын жариялап отырмыз.

Жегі ќўртты жою жолында Президент жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мəселелері жөніндегі комиссия – мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саясатын

Адами капиталды дамыту – табысќа бастайтын жол Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары.

ток өткізгіш сымдар жасауда қолданылады. Бұларсыз бүгінгі өркениетті көзге елестету қиын болар. Соның барлығы қойынқонышы байлыққа толы қазақ даласынан бастау алады. Краснооктябрь боксит кен басқармасы биыл 50-ге толып отырған «Қазақстан алюминийі»

ЖЕМЌОРЛЫЌ – ІНДЕТ, ЖОЮ – МІНДЕТ

 Мемлекеттік мəселе

Гүлшара ƏБДІҚАЛЫҚОВА,

халықаралық стандартқа толық сай келді. 2010 жылы зауыт əлемдік деңгейдегі «Еуропалық сапа» марапатына ие болды. Ал алюминий құймаларының өмірде пайдаланылмайтын саласы кем де кем. Ең бастысы, авиа, авто, кеме, ядролық реактор, химиялық аппараттар жасауда, таза металл түрінде

Елбасы жəне ќазаќ мемлекеттігі 3-бет Ел ертеѕі – тыныштыќта 5-бет Сыєанаќ ќаласы 9-бет Зїлфия Чиншанло – əлем чемпионы! Əлем рекордшысы! 14-бет

шыққан «Адам капиталына инвестициялар» атты еңбегінде адам капиталына жұмсалатын шығыстар əлеуметтік шығындар ретінде емес, табыс əкелетін инвестициялар ретінде қаралуы керектігі туралы ой айтқан. Бүгінде оның дəлелдеуді қажет етпейтін аксиома екендігін өркендеп дамыған елдердің тəжірибесінен көруге болады. Қазіргі кезде «ұлттың нағыз байлығы – оның адамдары» деген ұғым берік орнығып, елдерді дамытудың шешуші факторы ретінде бұрынғыдай материалдық-техникалық база ғана емес, адами ресурстар танылып отыр. Адами дамудың деңгейін айқындайтын өлшем ретінде адамдардың сапалы білімге, сол біліміне сəйкес жұмыс істеуіне, еңбегінің лайықты бағалануына қолжетімділігі, сондай-ақ, білікті медициналық қызметпен пайдалану мүмкіндігі алынған. (Соңы 4-бетте).

жүзеге асыратын, мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам институттарының өзара іс-қимыл жасауын қамтамасыз ететін маңызды құралдардың бірі.

«Қазақстан-2050» Стра тегия сында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте мемлекет пен қоғам күштері бірігуінің маңыздылығын атап өтті. (Соңы 6-бетте).

● Заманмен үндес заңғар басылым

Баєалы ўсыныстар ескерілсе

Біздің қоғам, мемлекет жəне ха лық үшін «Егемен Қазақ стан» газетінің рөлі айрықша. Бас басылым мыңдаған оқырмандарына байсалды, салмақты, салиқалы ойларды ұсынып келеді. Сондықтан да қазақ аудиториясы «Егеменнің» əр нөмірін асыға күтеді. Бұл газетті бала күнімізден білеміз, ол кезде «Социалистік Қазақстан» болып елге тараған еді. Бүкіл халық жаппай оқитын-ды. Қазір де ел тұрғындарын жағымды жаңалықтармен жəне рухани азықпен қамтамасыз етіп отыр. Бұл – нағыз халықтың газеті, билік пен халықтың ортасындағы алтын көпір. Ең бастысы, басылым бетінде халқымызға жа қын тақырыптар бойынша көкей кесті мəселелер көтеріледі. Бір ғасырлық тарихы бар басылым. Халқымыз қандай кезеңдерді бастан кешкен болса, бұл газет те, онда қызмет жасаған азаматтар да сондай тар жол, тайғақ кешулерден өтті. Газеттің атауының өзі қандай! «Егемен Қазақстан»! Бұл біздің қазіргі мемлекетіміздің саяси еркіндігін, толық бет-бейнесін анық көрсетіп тұр. Мені қызықтыратыны – бұл газет қоғамдық, мемлекеттік маңызды мəселелерді терең талдап,

жан-жақты түсіндіріп, сараптап бере алатыны. Тарихи материалдарды жиі береді. Оқырмандар соның бəрін қызыға оқиды. Яғни, осыданақ газеттің халыққа не қажет екенін білетіні көрініп тұр. Əсіресе, филология, саясат, тарих саласын таңдаған жас ғалымдар да осы басылымдағы мақалаларды оқып, өздерінің ғылыми еңбектеріне пайдаланып, сілтеме жасайтыны белгілі. Өзім өмір бойы осы газетті қолдап келе жатқан оқырмандардың бірімін. Өйткені, университетте ректор болып қызмет жасаған кезімде оқытушылар құрамы мен студенттерге біздің елімізде «Егемен Қазақстан»

ең бірінші газетіміз деп айтып, оқу орнының барлық факультеттері мен кафедраларына, жатақханаларына жаздыртып алу қажеттігін айтатын едім. Бұл бастаманы ұстаздар да, студенттер де қолдап, «Егемен» арқылы елдің тыныс-тіршілігін біліп отырды. Сонымен қатар, ғалымдар мен жастардың арасында болғанымда, осы газетке өздері нің де мақала жазуын көп насихаттайтын едім. Еліміздің əр өңірінде қол жеткізіліп жатқан ғылыми жетістіктерді де осы газеттен оқимыз. Газет бетінде көптеген тың ұсыныстар айтылады. Соның бəрі бір жүйеге келтіріліп, зерттеліп, мемлекет пен халыққа пайдасын тигізетін жаңа бастамалар іске асырылса, тамаша болар еді. БАҚ-тағы озық ойларды елеп-екшеп отыру үшін арнайы бір орталық не бір мемлекеттік орган жанынан бөлім құрылуы қажет деп есептеймін. Газеттің ұжымы мен оқырмандарын «Егемен Қазақ стан ның» 95 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын. Игілікті істерінің арқасында ізгі мақсаттары орындала берсін деп тілеймін! Уəлихан БИШІМБАЕВ, академик, Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты.


2

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Республикалыќ бюджеттіѕ атќарылуы туралы жылдыќ есепті жасау жəне ўсыну ережесін бекіту туралы» Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ 2009 жылєы 16 ќыркїйектегі № 871 Жарлыєына ґзгеріс пен толыќтыру енгізу туралы Қаулы етемін: 1. «Республикалық бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есепті жасау жəне ұсыну ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 16 қыркүйектегі № 871 Жарлығына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №39, 378-құжат; 2010 ж., № 38, 326-құжат) мынадай өзгеріс пен толықтыру енгізілсін: жоғарыда аталған Жарлық пен бекітілген Республика лық бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есепті жасау жəне ұсыну ережесінде: 9-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Бюджеттік бағдарла ма лардың əкімшілері мен бюд жеттік бағдарламалар бөлінісіндегі республикалық бюджеттік бағдарламалардың орындалуы туралы талдамалық есеп бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері мен бюджеттік бағдарламаларды топтастыру арқылы жасалатын

бюджет шығыстарын ведомстволық сыныптау негізінде қалыптастырылады.»; 10-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «10. Бюджетті атқару жөніндегі орталық уəкілетті орган осы Ереженің 6-9-тармақтарында белгіленген талаптарға сəйкес есепті қаржы жылындағы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есепті Қазақстан Республикасының Үкіметіне, мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға жəне мемлекеттік қаржылық бақылау органдарына есепті жылдан кейінгі жылдың 1 сəуірінен кешіктірмей ұсынады.» 2. Осы Жарлық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 7 қараша. № 947

Кеѕес отырысына ќатысады Қорғаныс министрі Иманғали Тасмағамбетов бүгін Мəскеуде өтетін Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы елдер Қорғаныс министрлері кеңесінің отырысына қатысады (ТМД ҚМК).

Күн тəртібіне сəйкес, отырысқа қатысушылар Дос тастыққа мүше елдер қорғаныс

ведомстволарының көпжақты əріптестік ынтымақтастығының түрлі бағыттары бойынша 20-дан

астам мəселені талқылайтын болады. Бұдан басқа, Қазақстан Қорғаныс министрі ТМД-ға қатысушы елдердің қорғаныс министрлерімен екіжақты кездесулер өткізеді, деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі.

Əріптестік əлеуеті жоєары Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Астанаға ресми сапармен келген Германия Федеративтік Республикасының Сыртқы істер министрі Франк-Вальтер Штайнмайермен келіссөздері өтті. Тараптар екіжақты ынтымақтастықтың кең-ауқымды мəселелерін, сонымен қатар, Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы өзара ықпалдастық мəселелерін талқылады. Халықаралық күн тəртібі мəселелері бойынша пікір алмасып, соның ішінде Украинадағы жағдай, Ауғанстандағы жағдайды тұрақтандыру, Иран ядролық бағдарламасы жөніндегі келіссөздердің барысы, «Ирак жəне Леванта Ислам мемлекеті» лаң кестік ұйымына қарсы халықаралық қоғамдастықтың күшжігерін қарастырды. Е.Ыдырысов əріптесімен əңгіме барысында Германия Қазақстанның Еуропадағы жəне жалпы əлемдегі ең маңызды əріптестерінің бірі екенін атап өтті. «Соңғы жылдар жоғары жəне өте жоғары деңгейдегі өзара сапарлар, екі елдің сыртқы

саясат ведомстволары, басқа да министрліктері мен бизнесқауымдастықтары арасындағы байланыстар жағынан өте мазмұнды жəне жемісті болып отыр», деп атап өтті министр. Е.Ыдырысов пен Ф.Штайнмайер Қазақстанның ең басты сауда жəне инвестициялық əріптесі болып табылатын Еуропалық одақ аясындағы екі елдің өзара ықпалдастық мəселелерін қарастырды. Сондай-ақ, Қазақстан мен Германия арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың жоғары тиімділігін ерекше атап өтті. Тараптардың белсенді жұмысы нəтижесінде соңғы үш жыл ішінде жалпы көлемі 4 млрд. АҚШ долларына тең 72 инвестициялық жəне сауда келісіміне қол қойылған. Саудаэкономикалық ынтымақтастықты дамытуда Қазақстан Президенті

«Кəсіпќор холдингініѕ» ќызметі талќыланєан отырыс

Мəжілістің Əлеуметтік-мəдени даму комитеті палата Спикерінің орынбасары Дариға Назарбаеваның қатысуымен комитет отырысында «Кəсіпқор холдингі» коммерциялық емес акционерлік қоғамының қызметі туралы» мəселені талқылады, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Отырысты Əлеуметтікмəдени даму комитетінің төрайымы Гүлнəр Ықсанова жүргізіп, «Кəсіпқор холдингі» КЕАҚ басқарма төрайымы Ел дана Сəдуақасова депутаттар алдында баяндама жасады. «Кəсіпқор холдингі» индустрияландыру бағдарламасының екінші бесжылдығына маман даярлауға жəрдемдеседі. Кəсіптік білім беру саласында біз, əсіресе, өндірістік, тəжірибелік даярлыққа барынша мəн береміз. Бұл ретте дуалды білім берудің құрамдасы ретінде практикалық даярлықта оқудың екі деңгейлі жүйесі енгізіледі. Бірінші деңгейде студент теориялық білімге қанығады, бұл үшін колледждер заманауи оқу-өндірістік жабдықтармен қамтылады. Сонымен бір мезгілде, студенттер өндіріске жіберуге рұқсат ететін жүйе бойынша қосымша үлгілерді оқиды. Осылайша, өндіріске рұқсат алған студент оқудың екінші деңгейіне өтеді», деген төрайым өндірістік тəжірибеде колледж студенті тəлімгердің көмегімен н ақты өндіріс нысанында толықтай жұмыс нормасымен қам тылатынын атап көрсетті. Осы лайша, жұмыс берушілер мен түлектер арасындағы талап алшақтығы жойылатын болады. Ал бітірушілерге қазақстандық үлгідегі жəне шетелдік се ріктестердің дипломы мен біліктілік сертификаттары беріледі, деді ол. «Холдинг индустрияландыру бағдарламасының екінші бесжылдығын жүзеге асыруға мамандар даярлауға жəрдемдесетін болады. Бүгінгі күні өзінің

əлеуеті, мамандықты бағдарлауы, материалдық-техника лық жағдайы тұрғысынан өңірлік даму жобасына сай келетін 10 колледж айқындалды. Олар үшін кадр даярлау бағытында дамудың жекелей бағдарламасы əзірленеді», деді Е.Сəдуақасова. Ол, сондайақ, бұл бағыттағы жұмыстарды қаржыландыру республикалық бюджеттен қаралатынын жеткізді. Отырыста сөз алған Инвестициялар жəне даму вице-министрі Ерлан Сағадиев өңдеу өнеркəсібі саласында жұмыспен қамтылу деңгейін 2019 жылға таман 29 мың адамға арттыру көзделетінін жеткізді. «Индустрияландыру бойынша мамандармен қамтамасыз ету жұмысы жүйелі түрде атқарылатын болады. Біз Білім жəне ғылым министрлігімен, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігімен меморандумға қол қойдық жəне индустрияландыру бойынша қажетті мамандықтар аясында бірлесе жұмыс істейміз. Жалпы, екінші бесжылдық бойынша өңдеу өнеркəсібі саласында жұмыспен қамтылу деңгейін 2019 жылға таман 29 мың адамға арттыру көзделеді. Оның ішінде 18 мың адам «Кəсіпқор холдингі» есебінен, 11 мыңы жоғары оқу орындарының есебінен қамтылмақшы», деді ол. Отырысқа Білім жəне ғылым, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму, Инвестиция жəне даму, Ұлттық экономика, Қаржы министрліктерінің, сонымен бірге, Қазақстан Кəсіпкерлері ұлттық палатасының, «ҚазМұнайГаз» АҚ-тың өкілдері, колледж директорлары қатысты.

Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы ақпанда Берлинге сапары барысында шикізат, өндіріс жəне технологиялық салалардағы əріптестік туралы келісімге қол қойылудың ерекше маңызға ие екендігі айтылды. Е.Ыдырысов Қазақстанда тұратын этностық немістер мен Қазақстаннан Германияға қоныс аударғандар екі ел арасындағы «байланыстырушы көпір» екенін атай отырып, Қазақстанда бұл мəселеге саяси жəне практикалық мəн берілетінін мəлімдеді. Сонымен қатар, əріптесін ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізуге дайындық барысымен таныстырып, Мемлекет басшысының ГФР-дің Федералды канцлері Ангела Меркельге Германия тарапын көрмеге қатысуға шақыруын жолдаған хатын табыс етті. Германия ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысатынын растаған əлемдегі алғашқы мемлекеттердің бірі болып табылады. «Егемен-ақпарат».

Іскерлік байланыс беки тїседі (Соңы. Басы 1-бетте).

Өз кезегінде, Үкімет басшысы елімізде қажетті ресурс тар мен мүмкіндіктер бар екендігін де тілге тиек етті. «Қазақстан 2015 жылдан жұмысын бастайтын Еуразиялық экономикалық одақтың бір бөлігі. Бұл 170 млн. тұрғыны бар жаңа нарық, Қазақстан экономикасына инвестициялаудың, бірлескен кəсіпорындар мен өндіріс орындарын құрудың мол мүмкіндіктерін туғызады», деді К.Мəсімов. Премьер-Министр ағымдағы жылы инвесторлар үшін жеңіл діктер қарастырылған заң қабылданғанын, 10 елдің азаматтары үшін визасыз режім енгізілгенін жəне олардың қатарында Италияның бар екенін еске салды. Қазақстандық-италиялық форум негізінен үш күнге жоспарланып отыр. Италиялық кəсіпкерлерді Қазақстанға сол елдің Экономикалық даму вице-министрі Карло Календа бастап келген. Шетелдік делегация құрамында агроөнеркəсіптік кешен, жеңіл өнеркəсіп пен құрылыс индустриясын қамтыған шамамен 80 компания бар. Ал қазақстандық тараптан ұлттық компаниялар, ұйымдар, салалық қауымдастықтар мен даму инс титуттарының 200-ге жуық өкілі қатысуда. Форум шеңберiнде инфрақұрылым, агроөнеркəсіптiк сектор, киiм-сəн жəне құрылыс

материалдары салаларындағы мəселелер талқылануда. Италия Қазақстанның барлық өңірінде бизнесін дамытуға қызығушылық танытып отыр. Бұл туралы форум барысында Италияның Экономикалық даму вице-министрі Карло Календа мəлімдеді. «Қазақстандағы италиялық бизнестің 70-80 пайызы Алматыда шоғырланған. 2007 жылы Италия Үкіметінің төрағасымен осында болған кезде біз форумның бір бөлігін Алматыда өткізген болатынбыз. Бұл тұрғыда көптеген кəсіпорындарымыз Алматыда бұрыннан жұмыс істеп жатқандығын байқадық. Атап айтқанда, біз Қазақстанның өзге де өңірлерінде кеңінен жұмыс істеуге ниеттіміз», деді К.Календа. Бұл тұрғыда ол италиялық бизнесті Астана мен Атырауда жəне басқа қалаларда жұмысын дамытуға ұмтылысы бар екенін қадап айтты. Ал Италияның Сыртқы экономикалық қызметті қолдау агенттігінің президентi Риккардо Монти өз кезегінде Италия бизнесмендерi Алматы қаласында азық-түлiк өнеркəсiбiне арналған құралжабдықтар бойынша көрме өткiзуді жоспарлап отырғанын хабарлады. «Қазақстан аумағынан өтетiн Ұлы Жiбек жолы Ресей мен Қытай бөлiктерiне қарағанда, əлдеқайда ұзын екендiгiн атап өткiм келедi. Сондықтан, экономиканы

Кемел келісім

Кеше Астанада Қызылорда облысы мен қаласының əкімдігі, сондай-ақ, Еуропа Қайта құру жəне даму банкі арасында үшжақты келісімге қол қойылды. Алдын ала жасалған келісім бойынша Қызылорда қаласында тұрмыстық қатты қалдықтарды кəдеге жарату жобасы қаржыландырылатын болады. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Аталған құжатқа облыс əкімі Қырымбек Көшербаев, қала əкімінің міндетін атқарушы Нұржан Ахатов жəне Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің Қазақстандағы өкілдігінің директоры Джанет Хэкман қол қойды. Шара барысында Қызылорда облысының əкімі Қ.Көшербаев жобаның маңыздылығын

жеткізді. «Қызылорда өңіріндегі полигонға тасталатын тұрмыстық қалдықтардың көлемін пайдалы функцияларды бөлу арқылы сұрыптау жəне ақырғы өнім алу, сұрыпталған екінші деңгейлі шикізаттан өнім өндіру жолымен оның көлемі азайтылады», деді. Жалпы, банктің қаржы ландыруды жоспарлаған көлемі 3,6 миллиард теңгеге дейінгі соманы құрайды. Несиелендіру мерзімі – 13 жыл. Қарыздың

Кеше ТүркПА Экономикалық əрекеттестік комиссиясының IV отырысы «Энергетика секторын дамытудағы ынтымақтастық» тақырыбында өтіп, онда Қазақстан, Əзербайжан, Түркия жəне Қырғызстан парламенттік делегациялары энергетика саласындағы əрекеттестік мəселесін талқыға салды.

Ортаќ ўстаным жетістікке бастайды Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Комиссия отырысына Қазақстан Республикасы Пар ламенті Мəжілісінің депутаты, ТүркПА-ның Экономикалық əрекеттестік комиссиясының төрағасы С.Қанаев төрағалық етті. Ассамблеяға мүше елдерден келген парламентшілермен бірге отырысқа ТүркПА Бас хатшысы мен ТүркПА хатшылығы қызметкерлері жəне ТүркПА елдері елшіліктерінің, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысып отырды. Отырысты сөз сөйлеп ашқан С.Қанаев былай деді: «Қа зіргі заманда энергетикаға қатыс ты мəселелерді қай ел болсын жекедара шеше алмайды. Осы себепті де бауырлас елдер дің парламентарийлерінің қатысуымен аталған мəселені талқылаудың маңызы зор. Əлемнің энергия рыногында күн сайын өзгеріп жатқан ахуалға төтеп бере алу үшін біз қоян-қолтық жұмыс істеуіміз керек. Сонымен қатар, қазіргі кезде əлем баламалы қуат көздерін дамытуға зор көңіл бөлуде». Биыл Бакуде маусым айының 12-13-інде өткен ТүркПА-ның 5-ші пленарлық сессиясы кезінде Қазақстан Республикасы Пар ламенті Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов Астанада энергияның балама жəне жаңартылатын көздеріне арналған «Болашақ энергиясы» тақырыбындағы ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізу аясында комиссия отырыстарының бірін Астанада осы тақырып бойынша

өткізген жөн деген болатын. Сондықтан да, ТүркПА алдағы уақытта өз жұмысында жалпы энергетика мəселелеріне, оның ішінде балама қуат көздерін игеру жəне жетілдіру проблематикасына көңіл бөлетін болады. Отырысқа қатысқан Мəжілістің Халықаралық байланыстар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев түркітілдес мемлекеттермен ынтымақтастықты дамыту Қазақстанның сырт қы саясатындағы негізгі басымдықтың бірі екенін атап өтті. Бұл тұрғыдан келгенде, Қазақстан жəне оның басшысы бауырлас елдермен қарым-қатынастарды дамытуға үлкен көңіл бөліп жүр жəне бұл бағытта біраз жұмыстар атқарылды. «Соңғы жылдары парламенттер арасындағы қарым-қатынастар, соның ішінде екіжақты жəне көпжақты қатынастар жақсы дамуда», дей келіп, комитет төрағасы ТүркПА жас болса да бірнеше жылдың ішінде түркітілдес мемлекеттерді жақындастыру жағынан бірқатар жемісті жұмыстар жасағанын атады. Жалпы белгілі болғаны, Халықаралық энергетика ұйымының ақпараты бойынша, 2011 жылы жаңғыртылмалы қуат көздерінен электр өндіру, су-электр стансаларын есептеп, көмір жағатын стансаларды есепке алмағанда, Əзербайжанда 2500 гигаватт/сағ., Қазақстанда 7500 гигаватт/сағ., Қырғызстанда 14000 гигаватт/ сағ., ал Түркияда 57500 гигаватт/ сағ. артқан. Қазіргі таңда əлемдегі энергетика қолданысының 16% ы жаңғыртылмалы қуат

көздерінен алынады екен. Жалпы энергетиканың 10%-ы көбінесе жылыту үшін қолданылатын кəдімгі биомассадан, ал 3,4% ы су-электр стансаларынан (ГЭС) алынады. Жаңғыртылатын қуат көздерінің жаңа түрлері (шағын ГЭС-тер, биомассаның қазіргі заманғы түрлері, жел, су, күн, ыстық бұлақтар жəне биоотындар) шамамен 3% болады жəне қауырт дамуда. Ұлттық деңгейде кем дегенде əлемде 30 ел энергияның жаңғыртылмалы түрлерін қолдануда жəне бұл əлемдегі өндірілетін қуаттың 20%- ына тең. Ұлттық жаңғыртылмалы энергия рыноктары алдағы онжылдықта жəне одан кейінгі жылдарда қарқындай өседі деп күтілуде. Мəселен, жел қуаты жыл сайын 30%-ға өсуде, ал мұның қазіргі кездегі дүниежүзіндегі орнатылған қондырғыларының қуаты 2012 жылдың соңына қарай 282,482 мегаватты құрады. Бұл ретте Астанада өтетін ЭКСПО-2017 жасыл экономика мен баламалы қуат көздеріне арналған, сондықтан да аталған халықаралық көрме ТүркПАға мүше елдердегі жəне дүниежүзіндегі жасыл экономиканың қауырт əрі жылдам дамуына бастайды деген пайым ерекше аталды. Сонымен, ТүркПА-ның Эко номикалық əрекеттестік комиссиясының бесінші кездесуі 2015 жылдың екiншi жарты жылдығында Қырғызстанда өтеді деп шешіліп, ол «Экономиканы əртараптандыру мəселелері» атты тақырыппен өтетіндігі белгілі болды.

əртараптандыру мен логистиканы дамыту өте маңызды. Бiз, ең алдымен, Қазақстан аумағындағы жұмысымызды бiрiздендiрiп жатырмыз. Осы жылдың өзiнде Италияны дамытуға қатысты 30ға жуық шара өткiздік. Бiз өз əлеуетiмiз жоғары салаларды дамытуға тырысамыз. Азық-түлiк өнеркəсiбiне, еттi қайта өңдеуге, сүт жəне ет өнеркəсiбi, астықты қайта өңдеуге арналған құралжабдықтар салаларындағы бiздiң əлеуетiмiз өте зор. Бiз Алматыда азық-түлік көрмесiн өткiзу туралы келiссөздер жүргiзiп жатырмыз», дедi Италияның Сыртқы экономикалық қызметті қолдау агенттігінің президентi. Сонымен қатар, Италия Қазақстанмен арада тікелей əуе рейстерін ұйымдастыруға мүд делі. Бұл ретте Риккардо Монти Италия Қазақстанмен тікелей əуе байланыс мəселелерін шешуге екпін қойып отырғанын мəлімдеді. «Бұл – маңызды мəселе. Қазіргі кезде Астанаға тікелей əуе рейсін ұйымдастыру бағытында жұмыс істеп жатырмыз. Астананың рөлi соңғы жылдары артып отыр. Ол тек мемлекеттiң астанасы ғана емес, iрi сауда-коммерциялық қалаға айналып отыр. Бiз ЭКСПО көрмесiне қатысу мəселесiн қарастырып жатырмыз. Бiз Қазақстан кəсiпкерлерiн көрме өтетiн алты ай iшiнде Миланға келiп қана қоймай, сонымен қатар белгiлi

бiр өндiрiстер дамып жатқан италиялық кластерлердi аралауға шақырамыз», дедi Р.Монти. Италия Республикасының Экономикалық даму вице-министрi Карло Календа баспасөз мəсли хаты барысында атап өткендей, қазiргi уақытта «All'Italia» əуе компаниясын қалпына келтiру жұмыстары жүргiзiлуде. «Компания дайын болғанда, тiкелей əуе рейстерiн ашу бойынша бiрқатар мiндеттердi өз мойнымызға алмақпыз. Оның iшiнде Астана қаласы да бар. Қазақстан əуе компаниясының бұған дайын болуын күтiп отырмыз. Бiз əзiрмiз», дедi ол. Бүгінде Италия компанияларының Қазақстанға емін-еркін келіп, байланысты нығайтуы үшін тиісті бюджет те қарастырылып отыр екен. Сөз арасында Италия тарапы қазақстандық кəсіпкерлерді 2015 жылы Миланда өтетін ЭКСПО халықаралық көрмесіне шақырды. Естеріңізге сала кетейік, 2015 жылы Миланда өтетін ЭКСПО халықаралық көрмесінің тақырыбы азық-түлікпен қамтамасыз ету проблемаларына арналып отыр. Қазақстан өз тарапынан Италияның трансұлттық компанияларын ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне шақырды. Айта кетейік, статистикалық мəліметтер бойынша былтыр Италиямен екіжақты тауар айналымы 16,2 млрд. АҚШ долларын, оның ішінде экспорт 15,2 млрд. долларды құрады. Биылғы қаңтаршілдеде бұл көрсеткіш 11,7 млрд. долларға жеткен. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда тауар айналымы 4,6 млрд. долларға артты. Бүгінде Италия компанияларының қатысуымен Қазақстанда 178 кəсіпорын жұмыс істеп жатыр.

негізгі сомасын өтеу мерзімі 10 жыл. Бұл жоба тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеудің басқару жүйесін дамытуға да оң əсерін тигізбек. Мұнымен бірге, жұмыс орындарын ашу арқылы өңірдегі жұмыссыздар санын қысқарту да көзделіп отыр екен. Облыс əкімі келісімнің келелі тұстары жөнінде баяндай келіп, сөз кезегін банк өкіліне берді. «Бүгін Қызылорда қаласында тұрмыстық қатты қалдықтарды кəдеге жарату жобасын қаржыландыру туралы алдынала келісімге қол қойып отырмыз. Аталған жоба қалдықтарды механикалық-биологиялық өңдеу кешенінің, жаңа санитарлық қоқыс полигонның құрылысын, жабдықтар мен станоктарды сатып алуды қамтиды», деді Д.Хэкман. Қол қою рəсімі аяқталған

соң Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің өкілі жур налистердің сұрақтарына жауап берді. «Еуропалық банк Қазақ стан экономикасының, жалпы, мұнайгаздан тыс салаларына қаржы құятын маңызды инвесторлардың бірі болып табылады. Банктің ел экономикасына салған инвестициясының көлемі 6 млрд. доллардан асып жығылады», деген ол бұл жобаны жүзеге асыру барысында заманауи жаңа технологияларды кеңінен қолдануға тырысатындықтарын жеткізді. Бұл – өте маңызды жоба. Сондықтан да, Қызылорда өңірін жүзеге асыру үшін таңдап алдық. Жалпы, біз бұл өңірде су бұру жəне сумен қамтамасыз ету, электр жəне жылумен жабдықтау салаларында арнайы жобаларды əзірлеп, жүзеге асырудамыз, деп сөзін түйіндеді банк өкілі.

Интеграциялыќ ќатынастарды ныєайту ќадамы

Ақтөбе қаласында «AKTOBE INVEST-2014» екінші халықаралық инвестициялық форумы өткізілді. Форумды Инвестициялар жəне даму министрлігінің қолдауымен Ақтөбе облысының əкімдігі ұйымдастырды. Форумның мақсаты – Ресейдің көршілес аймақтарының жəне отандық инвесторларға облыстың инвестициялық мол мүмкіндіктерін ұсыну, қай салаға қаржы құюға болатынымен тереңірек таныстыру. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Форум жұмысына Инвестициялар жəне даму вице-министрі Асқар Жұмағалиев, РФ Орынбор облысының губернаторы Юрий Берг, «Қазақстан Темір Жолы» ҰК» АҚ вицепрезиденті Ермек Қизатов, Татарстан Республикасының экономика министрі Артем Здунов, «Қазақстан даму банкі» АҚ басқарма төрағасы Болат Жəмішев, Польша жəне Словакия республикалары елшілігінің өкілдері, «Иылдырым Групп» бас директорының орынбасары Ван Малазгирт, «Eurasian Resourcts Group» компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы Александр Машкевич сияқты инвесторлар, ұлттық компаниялар, қаржы институттары жəне мемлекеттік органдар жетекшілері қатысты. Іс-шара бағдарламасының аясында экономиканың нақты саласына инвесторларды тартуға бағытталған өңірдің инвестициялық мүмкіндіктерінің көрмесі өткізілді. Форум алаңында инвесторларға өңірдің инвестициялық əлеуетін баяндайтын 33 жоба ұсынылды. Бұл жобаларды жүзеге асыруға қажетті қаржы 3,3 миллион АҚШ долларын құрайды. Жобаларды жүзеге асыру 14,7 мыңға жуық жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді деп күтілуде. Форумның пленарлық мəжілісін кіріспе сөз сөйлеп ашқан облыс əкімі Архимед Мұхамбетов «AKTOBE INVEST-2014» екінші халықаралық инвестициялық

форумы инвестициялық инновациялық саладағы жемісті ынтымақтастықтың болашағын бағдарлау үшін жергілікті билік пен бизнестің, ғылымның арасындағы өзара пікір алысудың алаңына айналғанын атап өтті. Форумда сөз аған Инвестициялар жəне даму вице-министрі Асқар Жұмағалиев елімізде инвестиция туралы жаңа заң қабылданғанына, инвесторларға қаралған жеңілдіктер ауқымы кеңейгеніне, оларға кен орындарын берудегі жаңалықтарға тоқтала келіп, Ақтөбенің инвестициялық мүмкіндігінің мол екенін мəлімдеді. Үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы жүзеге асырыла бастағаннан бергі уақытта іске қосылған 70 жобаның 80 пайызы қалыпты жұмыс істеп тұрғанынан хабардар етті. Министрліктің елімізге инвестиция тарту бағытындағы жұмыстарына кеңірек тоқталды. Форум аясында перспек тива лы инвестициялық жобалар бойынша 17 меморандумға қол қойылды. Инвестицияның жалпы көлемі 140,9 миллиард теңгеден асады. «AKTOBE INVEST-2014» екінші халықаралық инвестициялық форумы бағдарламасының ая сында «Қазақстан Республикасындағы инновация» тақырыбында панельдік сессия өтіп, оған қатысқан ғылым жəне бизнес өкілдері инновациялық дамудың өзекті мəселелерін жан-жақты талқылады. Ақтөбе облысы.


3

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

 Елімен етене Елбасы

Елбасы жəне ќазаќ мемлекеттігі Жаһанда мықтылардың мықтысы, сəуегейлердің ұшқыр қиялшылдары, көріпкерлердің көкелері болжай алмаған, адам айтса нанғысыз қайшылықтар мен қақтығыстар, алапат құбылыстар, ғажайып үрдістер, пенденің жан сүйсіндірер ізгілігі мен адам түршіктірер азғындығы қатар сапырылысып жатыр. Бұлай болуы да жаһанданудың шынайы көріністері болса керек. Қуаныш СҰЛТАНОВ,

Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясы Саяси кеңесінің Бюро мүшесі.

Дүниеде ақпараттық технология алға шықты. Жай шығып қойған жоқ. Адам, бүкіл адамзат санасына ықпал етіп, екпіндеп шықты. Осының өзі-ақ санаға түскен салмақ, сана сапасына сынақ. Сол салмақты көтеріп, сынаққа шыдас беріп, ғаламдық сан алуан шабуылды дауылдарға ұшып, толқынына жұтылып кетпеу қай халыққа болса да оңай сын емес. Бүгінгі дəуір осындай ерекшеліктермен бетпе-бет келді. Бүгінгі заман талаптары мен қауіптерін болжаудың өзі де бұдан бұрынғы өткен тарих кезеңдерінің қай қайсысымен де салыстыруға келмейтін жағдай болғанын да түсінетін кезіміз жетті. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің əйгілі Ұлытау сұхбатында ұлтымыздың, еліміздің тарихи тереңінен ой қозғап, оның мемлекетіміздің бүгіні мен ертеңі үшін маңыздылығына жан-жақты тоқталды. Бұл сұхбат, елім, жерім, ұлтым, қаным деген еш азаматты бейжай қалдырмағанына сұхбаттан кейінгі осы қысқа мерзімде ел газеті «Егеменнің» бетінде қаншама адамдардың үн қосқандығын айтсақ та дəлел жеткілікті. Ел арасында «Ұлытау сұхбаты», «Ұлытау сабақтары», «Ұлытау толғанысы», «Ұлытау – мемлекеттің қайнар бұлағы», «Ұлытау – мем ле кеттігіміздің қара ша ңырағы» сияқты ұғымдар айшықталып, бүкіл қазақ даласына таралып, қазақ мемлекеттігінің жаңа замандағы жа ңа мақсаттары да жүрекке жылы қабылданып, ұлттық рух, ұлттық санаға оң əсерін тигізіп жатқаны да шындық. Сондай-ақ, қоғамда, зиялы қауым арасында дəл осы əңгіме дер кезінде көтеріліп, айтылды деген түйіннің де жаны бар. Украинадағы жағдайлардың шарпуы болар, көрші елдің кейбір «білгіштері» қазақ жері туралы да бейбастақ сөз айтып қалды. Сырт көз, іштарлық пейілмен өскен бейшаралардан не күтуге болады? Олар өздерінің надандықпен өрекпіген өзімшілдігінен басқа кімді, нені біледі? Ондайлар ежелден келе жатқан содырлық, дойырлық, басқыншылдық əрекеттерден басқа жолмен өркендеуге болатынын əлі де сезінбей-ақ келеді. – «Біз қазақ деген елміз, ешкімге соқтықпай, жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке кетпесін деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз...», – деп кезінде Қаз дауысты Қазыбек бабамыз айтқандай, қазақ тарихының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев біздің жаңа дəуірдегі мемлекетіміздің бүкіл мақсат-мүдделерін, өсіп, өркендеуін тереңнен əрі кеңінен толғап, көп халықтың көкейінде жүрген сан алуан сұрақтарға толымды жауап берді. Халқымен сырласып, біздің мемлекеттігіміздің тарихын білмейтін, білгісі келмейтін, көпекөрінеу көре алмайтын кейбір керауыз кердеңдердің сөзін жоққа шығарып, тарих шындығына тағзым етті. Жаңа дəуірдегі Қазақ мемлекеті оның Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тек бейбіт əрі жасампаздық жолымен, ешкімнің құқын шектемей еш мемлекетке соқтықпай өз елін дамыту, оның əлеуетін көтеру арқылы əлем сахнасына шығуға болатындығын дəлелдеді. Шын мəнінде Елбасының Ұлы тау сұхбаты ел ішіне, өз мемлекетіміздің азаматтарына, ұлттық сана, жауапкершілік, ынтымақ, бірлік құндылықтарының маңызын арттырып, сенімін нығайтып, қоғамның ой-пікірін тұрақтандыруға орасан зор ықпалды ұлы сөз болды. Тарих сабағы мен бүгінгі күннің сұ раныстары, ертеңгі болашаққа бет түзеу арқылы жаһанданудың алапат дауылында жұтылып кетпеу, ұлттық негізіміз бен өзіндік ерекшелігімізді, игі дəстүрлерімізді сақтай отырып, əлемдік бəсекенің аламанынан шеттеп қалмауымызды ескертті. Елбасы сұхбатында: «Біздің еліміз, қазақ жұртының арғы түбі ғұндардан басталады. Ғұндардан кейін көк түріктерге жалғасады. Одан кейін Алтын Орда орнығады. Сөйтіп, хандық дəуірге ұласып, кейін біртіндеп Тəуелсіздікке келіп тіреледі. Осындай үлкен тарихымыз бар. Жастарымыз мұны білуі керек. Біз кеше ғана пайда бола қалған халық емеспіз. Бұл – жаңағы айтқан ғұндардың да, көк түріктердің де, Алтын Орданың да орталығы болған жер. Өзінің тұрған жері – Қазақстанның кіндік ортасы», – деп тайға таңба басқандай айтып отыр. Жəне бұл айтуы бірінші рет емес. Мемлекеттік тəуелсіздікке қол жеткізген алғашқы сəт, алғашқы күн, алғашқы жылдан бастап үнемі, үзбей, жыл сайын айтумен келеді. Мүмкін əр жолда сол сəттегі кездесу, жиын тағы басқа да шаралардың

мазмұны, мақсатына қарай бірде əлдеқайда кеңірек, тереңірек ауқымда, бірде үдемелі екпінмен де, бірде ойтолғақ мəнерінде əртүрлі сөз, сөйлемдерімен айтылуы да ықтимал. Бірақ, қалтқысыз ой осы – Ұлытауда айтылған жұмыр сөз. Елбасының Ұлытаудағы халықпен ой бөлісуі – ұлтымыздың сана, сапасынан бастап, тұрмыс-тіршілік мəселелерін қамтып, мемлекеттілік тарихымыз, Тəуелсіздік қауіпсіздігі мен əлемдік дамуға дейін жан-жақты, кең ауқымды қамтыған келелі əңгіме болды. Қоғамды толғандырып жүрген сұрақ туындап, жауап іздеп жүрген сезімтал құбылыстар қозғалды. Сондықтан да еліміздің түкпір-түкпірінен елім деген көп адам үн қосып жатыр. Біз де сол сұхбатқа үн қоссақ деген ниетпен, сол əңгіменің кейбіріне тоқталсақ. Нұрсұлтан Əбішұлы ұлттық мемлекеттігіміздің тарихы мен бүгінгі міндеттер, ертеңгі, болашақ қамы туралы ойларының үл кен жиынтығы болған «Тарих толқынында» деген еңбегінде: «...қазақ этносы ғасырлар бойы қалыптасқан... ...Қазақтардың та рихи тектамыры мейлінше тереңде. Ондай тектамыр алғашқы қазақ хандығы құрылған кезеңмен əсте шектелмейді... ...VI ғасырда Евразиядағы тарих сахнасына жаңа тарихи тұлға – Түркі қағанаты – Түркілердің далалық империясы шықты», – деп жазды. Елбасы сондай-ақ, жыл сайын желтоқсан айында өтетін Тəуелсіздігімізге арналған дəстүрлі салтанатты жиында ұлттық мемлекеттігіміздің тарихына тоқталмай өткен емес. Осының өзі жаңа дəуірдің жаңа дəстүрі. Ұлттық мемлекеттік сана қалыптастыруға ұмтылу. Ұлттың өзін өзі тануына бейімдеу. Ұлттың санасын мемлекеттік санаға жетелеу. Осы мақсатта əр қазақтың ұлт тық, отан шылдық санасын қалып тастыру жо лында Мемлекет басшысы тарапынан барлық жағдай жасалды. Атап айтқанда, ресми пəрмен берілді, қажетті қаржы бөлінді. Нұрсұлтан Əбішұлының тікелей өзінің бастамашылдығымен «тарих жылы», «мəдениет жылы» сияқты бағдарламалар жарияланды. Əсіресе, тарихи, рухани зердеміз бен жəдігерлерімізді, тарихи құндылықтарымызды жаңартып, ғасырлар бойы басқан шаңынан ажыратып, ел игілігіне пайдалану үшін жасалған арнайы «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасының орасан рөлін еске алмау мүмкін емес. Бұл кешенді мемлекеттік бағдарлама 2004 жылы басталып, белгілі бір бағыттар аясында жүргізілді. Бұл руханият ты бағдарламалардың қазақ мемлекеттігі тарихының көміліп қалған құндылықтарын жарыққа шығарудағы орасан нəтижелілігін айту да əділдік болар еді. Бір сөзбен айтқанда – екі жүз жылдан астам уақытта жасалмаған, мұрағаттарда қатталып жатқан көне жазбалар реттеліп, жүйеленіп жарыққа шықты. Дəл осы тарих бағытында оның іргетасылық мазмұны – қазақ мемлекеттігінің жүйелі тарихын қалыптас тырып, тұрақтандыруы, əр ұлт санасына жеткізіп, əр азаматтың өз ұлтына, өз мемлекетіне адал жана шыр болуы қажеттілігі Елбасы тарапынан жеткілікті дəрежеде ай тылып-ақ жатыр. Жалпы тарихты, оның ішінде мемлекеттік тарихты зерттеуші мамандардың еңбектері де жарық көріп келеді. Ұзақ жылдар үзіліп қалған зерде кестеленіп, қайта жалғасып та келеді. Осылардың басын біріктіріп, тиянақты білім қалыптастыру үшін арнайы мемлекет тарихы ғылыми-зерттеу орталығы сияқты институттар да құрылды. Білім жəне ғылым министрлігіне тарих пəнін оқытудың бүгінгі, болашақ дамуымызға сай жаңа мазмұны мен жүйесін енгізу де тапсырылды. Өкінішке қарай, қазақ санасында да, тарихи зерттеушілер мен оны қоғамға жеткізіп, əсіресе, жас ұрпақты оқытуға келгенде біздің «маманбыз» деп жүрген білімсіз «мамандарымыздың» кесірі мен кеселінен бүкіл қоғамға, жас ұрпақ санасына зор зиян келтірілуде. Елбасы дамудың, білімнің стратегиясын белгілеп берді. Енді соны орындайтын құзырлы мемлекеттік құрылым, атап айтқанда салалық, министрлік, оған бағынатын толып жатқан департаменттер, облыстық, қалалық, аудандық құзырлы орындар, өкінішке қарай, көп жағдайда оқушыларға жүйелі білім беру ісін жарыта алмай отыр. Білім жəне ғылым министрлігі ешкім түсінбейтін, ешқандай оң нəтиже бермейтін реформалармен бастары қатып, «халықаралық дəрежеде бəсекелестікке лайықпыз» деумен мəз. Ал орта мектеп бітірген жастар қазақ мемлекеттігінің тарихынан мақұрым. Оларда қандай білім болсын, егер ҰБТ-да (ұлттық бірыңғай тестілеу) тарих пəні бойынша «Абылай ханның қанша əйелі болған?», «Алматыда сыра зауыты қай жылы салынған?» сияқты сұрақтар жүрсе.

ҰБТ-ға дəл осындай сұрақтар кіргізу үшін қандай білімсіз болу керек? Міне, жауапсыздық, енжар лық, надандық. Тіпті, бұл оқушыларға, тарихқа, білімге қиянат. Осыны министрліктің қандай білімсіз қызметкері жіберді? Ең қиыны – мен бұл мысалдарды айтып отырған бірінші адам емеспін. Бүкіл бұқаралық ақпарат құралдары, ел шулады осы келеңсіздіктерді айтып. Ал министрліктердегі бюрократтар селт етпеді. Мұны зиянкестік демеске шара жоқ. Тек тарих пəні ғана емес, басқа пəндер оқулықтарының олқылықтары туралы жеткілікті айтылып та, жазылып та жүр. Осыған бір шынайы сілкініс қажет. Тəуелсіздік жылдары бүкіл республика көлемінде жүздеген қазақ мектептері ашылды. Барлық өңірлерде жаппай жаңа ғимараттар салынып жатыр. Елбасының тікелей тапсырмасымен, қамқорлығымен соңғы он жылда 850-ден астам мектептер салынды. Əлі де жетпей жатыр. Өкінішке қарай, осы күнге дейін кейбір өңірлерде балалар үш ауысымда оқиды. Сөз жоқ, мұндай «мектепсіздікті» жойып, бүкіл ел бойынша балалар тек екі ауысымда оқулары керек. Ал енді мұғалімдер кімдер? Олар не оқытады? Қалай оқытады? Елімізде үлгілі мектептер, тəжірибелі ұстаздар жеткілікті. Бірақ барлық мектептердегі жағдай бірдей емес. Көптеген қазақ мектептерінде мұғалімдердің деңгейі, ұстаздығы өте төмен. Осындай сұрақ бола қалған жағдайда бірден мұғалімдердің төменгі жалақысы айтылады. Дұрыс. Оны көтеру керек. Ешкімнің дауы жоқ. Сөйте тұра қай салада жас мамандар бірден жоғары жалақы алады? Оған да адал еңбекпен жету керек емес пе? Жалақы төмен екен деп, оқушыларға сапасыз білім, теріс тəрбие беру керек пе? Алдымен мұғалімдер кімдер? Мамандығына сəйкес келетін адамдар ма? Əр адам өзіне мамандық, еңбек жолын өзі таңдайды. Əсіресе, мұғалім болу үшін адамдардың ерекше қасиеттері, тым құрыса оқушы өнеге алатын білімі, мінезқұлқы, жүріс-тұрысы, адаммен сөйлесу мəдениеті қажет екені хақ. Білім жəне ғылым министрлігі, білім департаменттері балалардың оқу, тəрбие құқына жеткілікті мəн бермейді. Мұғалім оқушылармен сөйлесе ала ма, дөрекі сөз айта ма, онда жұмысы жоқ, тек оқытушылардан қаптап кеткен «отчет» қағаздар талап етеді. Тіпті, Президент бірнеше рет білім саласында қағазбастылықты тоқтату қажеттілігін сөздерінде айтып, талап етті. Бірақ өзгерген министрлік шенеуніктері жоқ. Сол баяғы менмендік. Өрекпелік. Өктемдік. Оқу бағдарламаларының орынсыз күрделеніп кеткені, оқулықтар шығару мен оқулықтарды пайдалану жөнінде үнемі айтылумен келеді. Тіпті, парламенттік тыңдаулар өткізіліп жатыр. Бірақ өзгерген бағдарлама, орныққан оқулықтар жоқ. Міне, осындай келеңсіздіктерден кейін

біздің бүгінгі мектептегі балаларымыз түгел дерлік Отанын, ұлтын сүйер патриоттар болады деп айту да біржақтылық, жастар са насы, дүниетанымы қа лып тасуының шынайы сипатын, мазмұнын білмеушілік бола ма деп күдіктенесің. Ұлытау сұхбатында: «Тарихын білмеген ұлттың болашағы да бұлыңғыр болуы мүмкін»,– деген өте салмақты ой, салиқалы сөз айтылды. Əр қазаққа, əр азаматқа айтылып тұр. Санасы бар əр министрге, əкімге, шенеунікке, əрбір мұғалімге қадалып айтылып тұр. Ойлану емес, қозғалу керек. Осы мен кіммін деп сілкінуі керек. Жұрттың көңілінен шыққан тағы бір сезімтал əңгіме – дін туралы. Сөз жоқ, Елбасы айтқандай, Конституциямызда көрсетілгендей, біз өзіміздің мемлекетімізді еркін, құқықтық мемлекет деп жарияладық. Барлық жасалып жат қан заңдық, құқықтық кеңіс тігіміз Конституция нормаларының өмірге қалыптасуына негізделеді. Əр азаматтың діни наным, сенімі өз еркінде. Сондай-ақ, Конституцияда көрсетілгендей, ешкімнің құқы діни сенімі үшін шектелмейді. Діннің де біздің елде қалыптасуының ерекшеліктері мен дəстүріне тоқталды Елбасы. Дін ең алдымен адам санасының, дүниетанымының көрсеткіші екені де ежелден белгілі. Өкінішке қарай, əлемде дінді құрал ретінде пайдаланып келгендер діннің қасиетіне нұқсан келтіріп жүргенін жастарымызға жеткілікті түсіндіре алмауымыз да үлкен олқылық. Дін атынан сөйлейтін, қасиетті Құранның өзін, оның мазмұнын көпе-көрінеу бұрмалап түсіндіруге талпынып жүрген секталар көбейді. Бүгін əлемде жас ұрпақтың санасы үшін бітіспес күрес, тартыс жүруде. Оның шарпуы бізге тимей жатқан жоқ. Дінді желеу етіп, өз идеологияларын, теріс уағыздарын жүргізуге əуестенгендерге таза ислам дінінде орын болмауы керек. Таяу Шығыс елдеріндегі дінара лық бүлікшіліктердің таза ислам дінімен, Құранмен еш қатысы жоқ. Кейбір жастар ең алдымен білімсіздігінен, екіншіден өзінің тұрмыс-тіршілігіндегі орнықсыздығынан əлдекімдердің алдау, арбауына түсіп, өкініп, опынып, құрбан болып жатқаны да жанға батады. Бұл да жоғарыда айтылған білім саласының ойсыра ған олқылығы. Мемлекеттің құзыр лы органдары мұндай тапсырманы жаңа алып отырған жоқ. Елбасы бұл сала бойынша да үз бей тапсырма берумен келеді. Қа был данған заңдық кеңістік жеткілікті. Бірақ тəрбие жұмысы əлжуаз, тіпті, жүргізілмейді десек те болады. Əлемде, Жер шарының мұсылман елдерінде болып жатқан бүліншіліктер мен қайшылықтар кімге болса да сабақ. Біз соны ескеруге міндеттіміз. Рухани сана, білім, діни сенім ел тəуелсіздігінің бел омыртқасы іспетті. Осы өлшемдер сапалы болған кезде біздің қоғам қандай да ішкі, сыртқы бізге қарсы əрекеттерге дайын тұра алады. Осы

арқылы біз Тəуелсіздігіміздің өлшеусіз құнын, құндылығын сезініп, түсіне аламыз. Сөз жоқ, қандай да елдің, мемлекеттің, қоғамның өз ішіндегі өзара түсіністігі, тұрмыс əлеуеті ауқатты, болашағына сенімді болмайынша мемлекеттің келбеті келісе қоймайтыны анық. Елбасы айтқан мəселелердің барлығы да елдің экономикасымен, онда адамдардың жұмыс орнымен қамтамасыз етілуі сияқты тұрмыс əлеуетімен тікелей байланысты. Сондықтан да елде жаңа кəсіпорындардың ашылуы, барлық салаларға жаңа технологиялардың жаппай енгізілуі, əсіресе, жастардың жаңа жұмысшы мамандықтарын игеру мүмкіндігіне айрықша көңіл бөлінуде. Қазір шетелдік инвесторлармен бірлесе отырып, көптеген өнеркəсіп салаларына жаңа сипат, жаңа мүмкіндік ашылды. Кеден одағы, Еуразиялық экономикалық одақ сияқты құрылымдар да ең алдымен экономикалық мүмкіндігімізді арттыру мақсатында жасалып жатыр. Біздің елде шетелдік инвесторларға жақсы жағдай жасалып, салықтық жеңілдіктер беріліп, олардың еңбекпен тапқан капиталының қозғалысына мейлінше еркіндік берілген. Осындай екіжақты немесе халықаралық құрылымдардағы Қазақстанның белсенділі гі нің де басты мақсаты ең алдымен кеңістік мүмкіндігі, кəсіпкерлікке өріс, мемлекетіміздің мүддесі. Тəуелсіздік алған 23 жылда Қазақстан өзінің бұрынғы, ежелгі тарихының ғасырлар бойына армандап, ұмтылып, қол жеткізе алмаған жағдайларына қол жеткізе алды. Біз, бүгінгі ұрпақ, келер ұрпақ соның құндылығын қадірлей білуге міндеттіміз. Бір мақалада ондай мемлекеттік құндылықтарды тізіп шығу мүмкін емес. Олар көп, сондықтан мемлекет болу үшін, болумен қатар сол тұғырда басқа мемлекеттердің соңында шаңын қауып қалмас үшін қаншама орасан шарттар мен əрекеттердің кейбір топтамаларына ғана тоқталуға тура келеді. Экономикалық əлеуетіміздің қуаттылығын, ішкі келісім тұрақтылығын қамтамасыз етумен қатар мемлекетіміздің қауіпсіздік, қорғаныстық қабілетін күшейту шаралары əрқашан кезек күттірмес əрі үздіксіз қажеттіліктер. Сондықтан да Елбасы мемлеке тіміздің қасиетті рəмізі – көршілес елдермен келісілген мемлекеттік шекараларымызды қазіргі заман, халықаралық талапқа сай күмəнсіз анықтап, заңдастырып, ресми келісімдерге көрші мемлекеттердің басшыларымен тең дəрежеде қол қойып, тиянақтауды бірден қолға алды. Бұл жерде «қазақ жерінің шекарасы баяғыдан бар болатын» деген пікірге байланысты анықтай кететін бір жайтқа көңіл бөлген дұрыс, орынды болар еді. Иə, қазақ жерінің, елінің шекарасы ата-бабаларымыздан бері қоныстанып келе жатқан жерлер. Ал олардың көрші елдермен қоныстанған жерлері тек шартты түрде немесе ең соңғы кезеңде КСРО-ның ішкі шекаралары ретінде, тек Қытаймен шекаралас аймағы ғана шет елмен шекаралас деп танылған. Оның өзінде КСРО мен ҚХР арасында шекаралық келісімге қол қойылмай, ол 1882 жылы Ресей мен Қытай арасындағы хаттамамен ғана белгіленген. Ресми толыққанды шекаралық келісім жасалмаған. Нұрсұлтан Назарбаев өзінің Қытай əріптестерімен жаңа геосаясат аясындағы жаңа мемлекет – тəуелсіз Қазақстанмен шекара-сызығы жағынан да, мазмұны жағынан да, оның техникалық жабықталуы жағынан да мүлдем жаңа шекаралық келісімге қол жеткізді. Шекаралық келісім туралы арнайы мақалада айтылғандықтан, оны қайталап жатуды жөн көрмедім. Ескеретін мəселе – Қазақстанға де йін Қытай өзімен шекаралас 15 мемлекеттің ешқайсысымен толыққанды келісімге қол қойған жоқ. Біз бірінші болғанымыз тарихи шындық. Қазақстан – Ресей шекаралық келісімдері де толық халықаралық талаптарға сай шешіліп, мемлекет басшылары қол қойды. Бұл да біздің тарихымызда тұңғыш рет қол жеткізген жеңісіміз. Қысқасы, Қытаймен, Ресеймен, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстанмен ресми түрде шекаралық келісімдерге қол жеткізіліп, олар БҰҰ-да толық қабылданды. Бұл – тəуелсіз мемлекет үшін ең маңызды шарттардың бірі. Біздің мемлекеттігіміздің тағы бір қасиетті рəміздері – мемлекеттік Туымыз, Елтаңбамыз, мемлекеттік Əнұранымыз. Еліміздің рəміздері Мемлекеттің рəміздері туралы қабылданған арнайы заңға байланысты пайдаланылады. Нұрсұлтан Əбішұлының ұсынысы бойынша 2006 жылы Əнұран ретінде Шəмші Қалдаяқовтың «Менің Қазақстаным» əні қа былданды. Елуінші жылдары сөзін Жұмекен Нəжімеденов жазған. Ол кезінде жастардың ерекше рух сезіммен айтатын əніне айналған. Нұрсұлтан Əбішұлы ақын Жұмекеннің отбасының ықыласымен оған бүгінгі Қазақстанға тəн, əрі жарасымды, əрі өлең сөзінің мəртебесін көтеретін қуатты сөздер енгізіп, бүгін бүкіл қазақстандықтардың сүйікті Əнұранына айналды. Жаңа Əнұранымыз дүниенің төрт бұрышына Президентпен бірге барып, шырқалып, Туымыз бірге көтеріліп жүр. Бүгінгі Қазақстан – əлем танып, мойындаған, ел басшысымен санасатын, бəсекеге қабілетті мемлекет. Қазақты осындай əлемдік дəрежеге көтере алған адам – қазақтың ұлы перзенті, Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. Елбасын қолдап, жасампаздық пен өркениетке, мəңгілікке ұмтылған ел – көп ұлтты Қазақ елі.

Тарифтердіѕ ашыќтыєы ќадаєалануда «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалында партияның Сайлауалды тұғырнамасындағы «Жасыл экономика» бағыты бойынша сараптама тобының мəжілісі өткізілді. Топ мүшелері тарифтерді қалыптастыру мен реттеуге қатысты мəселелерді талқыға салды. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Партияның облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ғалым Бекмағамбетов кіріспе сөзінде коммуналдық қызмет саласы, осымен өзектес тариф мəселесі барша қазақстандықтарды, əсіресе, табысы төмен азаматтарды айрықша алаңдататынын атап көрсетті. «Бүкілхалықтық талқылаудан өткен тұғырнамаға сəйкес, «Нұр Отан» партия сы ұсынылатын қызметтерге мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен сапасын арттыруды көздейді. Мемлекеттік басқару жүйесі мейлінше ашық жəне қоғамдық бақылауға қолжетімді болуы тиіс», – деді ол. Мəжіліске партияның «Жасыл экономика» бағыты бойынша сараптама тобының жетекшісі Анатолий Куликов, облыстық мəслихаттың депутаттары, «Көкшетау Жылу» МКК директоры Жəдігер Ахметқалиев, «Көкшетау Энерго» ЖШС мен «Көкшетау Су Арнасы» МКК бас директорлары Берік Ақылбеков пен Зейнұр Əлібеков қатысты. Кездесу барысында пар тиялық «Айқын тариф» жобасы шеңберінде жеке тұлғаларға қатысты коммуналдық тарифтердің ашықтығы жөнінде Ақмола облыстық табиғи монополияларды реттеу департаменті басшысының міндетін атқарушы Разия Шубаева хабарлама жасады. Мəжіліс қорытындысында сараптама тобының мүшелері кəсіпорын басшыларының коммуналдық қызмет тарифтерінің құрылым негіздері жөнінде бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүйелі хабарлап отыруы жөнінде ұсыныс енгізді. Ақмола облысы.

Сенім грамотасын тапсырды Ослода Қазақстан Республикасының Норвегия Корольдігіндегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Қайрат Əбусейітов Норвегия Королі V Харальдқа Сенім грамотасын тапсырды. Салтанат кезінде Норвегия Королі қазақстандық дипломатты тағайындалуымен құттықтады жəне дипломатиялық қызмет саласында табыстар тіледі. Біздің мемлекетіміздің даму болашағын жоғары бағалаған монарх Қазақстан мен Норвегия арасындағы қатынастардың одан əрі нығая жəне кеңейе беретініне өзінің сенімін білдірді. Елші монархқа Қазақстанның əлеуметтік-экономикалық даму жəне екіжақты ынтымақтастықты тереңдету мүмкіншілігі туралы хабарлады. Норвегияның мəдениет жəне спортты дамыту жөніндегі əртүрлі қорларын басқаратын Король Харальд Қазақстанның бай тарихи мұрасы туралы ақпаратқа ықылас қойды. Норвегия монархы 2022 жылғы Қысқы Олимпия ойындарын өткізу құқығын алуда Қазақстанға табыс тіледі. «Егемен-ақпарат».


4

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

 Мемлекеттік мəселе

Адами капиталды дамыту – табысќа бастайтын жол (Соңы. Басы 1-бетте). Əлемнің ең озық дамыған 30 елінің қатарына енуді мақсат етіп отырған Қазақстан үшін адами капиталды дамытудың жоғары деңгейіне қол жеткізудің маңызы аса зор. Ғалымдардың тұжырымдауы бойынша адам капиталының төрт саласы: білім беру, денсаулық сақтау, жұмыспен қамту жəне əлеуметтік қорғаудың лайықты болуы – өмірге қанағаттанудың жоғары деңгейіне жетудің міндетті шарты. Кез келген жетістіктің негізі сияқты, адам капиталы сапасының жоғары деңгейін де жақсы білім мен мықты денсаулық қамтамасыз етеді. Ал бұл екеуінің жоғары өнімділігі осы салаларды дамытуға салынған инвестициялар мен жұмсалған күш-жігерді ақтайтын, əрі заман талабына бейімделген еңбек нарығына тікелей байланысты. ХХІ ғасырдың жаһандық он сын-қатеріне Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев тоқталып өткені белгілі. Солардың ішінде, біздіңше, бүгінгі таңда Қазақстан үшін шешілуі өзекті болып тұрған сын-қатерлер қатарында демография, урбанизация, өңірлер бойынша еңбек ресурстарының теңгерімсіздігі жəне еңбек өнімділігінің теңгерімсіздігі мəселелерін атауға болады. Бұлардың түпкі негізі білім беруге, білімге сəйкес мамандық игеруге, мамандыққа сəйкес жұмыс табуға жəне əлеуметтік қорғауға келіп тіреледі. Енді осы мəселелерге қысқаша тоқталып өтейік. Бүкіл дүниежүзіндегі сияқты Қазақстанда да халықтың қартаю үрдісі белең алуда. Бұл жағдай еңбек нарығы құрылымында өзгерістерге, яғни жұмыс істейтін адамдарға түсетін салмақтың артуына, экономикалық өсудің баяулауына əкеп соғатыны сөзсіз. Елде əлеуметтік саланы жаңғырту осындай демографиялық үрдіс жағдайында жүзеге асырылуда. Сонымен бірге, еңбек ресурстарының өңірлер бойынша теңгерімсіздігі байқалуда: батыс пен оңтүстік облыстарда тым көп, солтүстік жəне шығыс облыстарда жетіспейді. Болжам бойынша бұл құбылыс күшейе түсіп, 2050 жылға қарай солтүстік өңірлерде халық саны 0,9 млн. адамға кеміп, оңтүстікте 5,2 млн. адамға көбейеді. Бұл факторлар əлеуметтік салалар: білім беру, əлеуметтік қорғау, жұмыспен қамту, зейнетақымен қамсыздандыруға əсер етеді. Дамыған елдерде инновациялардың қарқынды енгізілуі олардағы еңбек өнімділігін өсіре түсіп, дамып келе жатқан елдерден одан əрі алшақтатуы мүмкін. Бұл құбылыстың Қазақстанға əсері адами капиталды дамыту, ел экономикасының бəсекеге қабілеттілігін арттыру үшін қосымша күшжігер жұмсау қажеттігін туындатады. Əлеуметтік салаға түсетін салмақ қазіргі кездің өзінде артуда, соның ішін де əлеуметтік нысандардың (балабақшалар, мектептер, ауруханалардың) жетіспеуі; соның салдарынан білім алуға, денсаулық сақтауға, əлеуметтік нысандар қызметіне қолжетімділіктің теңсіздігі жəне көрсетілетін əлеуметтік қызмет сапасының деңгейіне кері əсері; еңбек ресурстарының жетіспеуі. Аталған мəселелерді шешу үшін Үкімет басым бағыттарды айқындап, тиісті жұмыс жүргізілуде. Мысалы, білім беру саласында балаларды ерте жастан дамыту, білім алуға теңдей қолжетімділікті қамтамасыз ету, сапалы техникалық жəне кəсіптік білім беру, заман талабына сəйкес академиялық бейімділікті енгізу арқылы жоғары білім беру саласын жаңғырту іске асырылуда. Білім беру саласында Қазақстанда халықтың тұтастай сауаттылығы; мектеп түлектерінің тең жартысы жоғары білім алатыны; халықтың білім алуға жұмсайтын уақыты дамыған елдердегі деңгейге жеткені (Əлемдік даму туралы есеп, 2013) сияқты жетістіктер баршылық. Бұған мемлекеттің білім беру секторын дамытуды əрдайым басым деп танып, білім беру саласын реформалауға арналған шығыстарды жылма-жыл ұлғайтып отырғаны əсер еткені сөзсіз. Саланы жетілдірудің түпкі мақсаты да əлеуметтік-экономикалық жəне мəдени құндылықтарға сəйкес келетін білім беру жүйесін құру мен экономикалық өсу үшін адам капиталының жоғары деңгейі қажет екендігін түсінуден туындаған. Шешілуі тиіс проблемалар да бар, солар дың бірі – білім сапасын арттыру мəселесі. «Бəсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек. Қазіргі əлем де жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз болып қалғалы қашан», деп атап көрсетті Елбасымыз «Қазақстан-2050» Стратегиясында. Сондықтан білім беру саласының алдында мектепке дейінгі бі лім берудің жаңа əдістеріне көшу міндеті тұр.

Халқымыз «Бесіктен сіңген тəрбие белбелеске шығарар» деп баланы ерте жастан дамытуға үлкен мəн берген. Көргені мен естігенін сорғыштай сіңіріп алатын сəби шағында болашақтағы ұшқыр ойлы, белсенді азаматтың тұлғалық қалыптасуы жүзеге асады. Осыны ескере келе, баланы ерте жастан дамытуға арналған іс-шаралар: мектепке дейінгі тəрбие беру желісін кеңейту, балаларды орынмен қамту, жүйені жетілдіру ісі қолға алынуда. Баланы ерте жастан дамытудың тұжырымдамалық негізі əзірленді, ол жыл аяғына дейін қаралатын болады. Еліміздегі бала туудың 2007 жылдан бергі көрсеткіштеріне зер салсақ, ұдайы өсуді көруге болады. Ғылыми есептелген болжамдар бойынша мұндай өсу қарқыны 2016 жылға дейін сақталады. Бұл – Қазақстан сияқты ұлан-байтақ жері бар, игерілетін табиғи ресурстарға бай ел үшін сүйсінерлік жай. Екінші жағынан бұл білім беру саласының алдына үлкен міндеттер жүктейді. Бала туу үрдісінің қарқыны ескерілмеуі сəбилерді мектепке дейінгі тəрбиелеу орындарымен қамтамасыз ету ісінде байқалып отыр. Елбасының бастамасымен «Балапан» бағдарламасы қолға алынғалы көптеген балабақша мен шағын орталықтар іске қосылғанымен, мектепке дейінгі ұйымдарға балаларды орналастыру 2012 жылы 71%, 2014 жылы 77,4 % ғана орындалды. Қазіргі кезде 2020 жылға дейін 3 – 6 жас аралығындағы сəбилерді мектепке дейінгі оқыту-тəрбиелеу мекемелеріне толығымен орналастыру міндетін орындау үшін жұмыс істелуде. Демографиялық оң көрсеткіштер мен білім беру ісінің ұштастырыла жоспарланбағаны осы салада бірқатар проблеманы байқатты. Республика бойынша үш ауысыммен оқитын 103, ал апатты жағдайда тұрған 176 мектеп бар. Қазір бұл жағдайды түзетуге арналған 5 жылдық жоспар іске асырылуда, мектептердің апаттылық картасы əзірленіп, оған жылма-жыл жасалған өзгерістерді енгізу жолға қойылған. Мұндай мектептерде оқу балалардың ертең бəсекеге қабілетті маман болып шығуына кедергі келтіретіні анық. Сондықтан, алдағы екі жылда республикалық бюджет жəне мемлекет-жекеменшік əріптестігін жандандырып, бизнесті тарту есебінен тұтастай алғанда 258 мектепті пайдалануға беру жоспарланып отыр. Ұлттық бірыңғай тестілеудің жəне халықаралық сарапшылардың қорытындылары білім беру сапасы бойынша ауыл мен қала арасында айтарлықтай алшақтық бар екенін көр сетеді. Бұл алшақтықтың басты себебі, ауылдық білім беру ұйымдарының проблемаларында жатыр. Мысалы, ауылдарда апатты жағдайдағы, үш ауысыммен оқитын жəне спорт залдары жоқ мектептер қаламен салыстырғанда төрт еседен астам көп. Мектептерді білікті кадрлармен қамтамасыз етуде де айырмашылық үлкен: ауылда жоғары санатты мұғалімдердің үлесі қалаға қарағанда екі есеге жуық аз. Тағы бір күрмеуі қиын мəселе, білім беруді дамытуды, яғни адами капиталдың өсуін тежейтін фактор – шалғай ауылдардағы бала саны аз мектептер. Қазақстандағы 7 700 мектептің 4 000-ын осындай мектептер құрайды. Мəселені шешудің бір жолы ретінде ауыл мектептерінде ақпараттықкоммуникациялық технологияларды пайдалану ұсынылады. Бұл əдіс оқушыларға заман талабына сай білім беруде қала мен ауыл арасындағы ақпараттық теңсіздікті азайтуға мүмкіндік береді. Болашақта үлкен елді мекендерде интернаттарды жаңғырту ісі қолға алынатын болады. Тұтастай алғанда, ауыл мектептерінің материалдықтехникалық базасын нығайтып, оларды біліктілігі жоғары кадрлармен қамтамасыз ету жұмысы жүргізіледі. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын іске асыру барысында халық санының аздығын жақсы сапамен толтыру көзделуде. Бағдарлама аясында жоғары технологиялар іске қосылатын болғандықтан, білім беруде автоматтандырылған өндірісте жұмыс істей алатын, жаңа технологияларды қолдана алатын, сөйтіп, еңбек өнімділігін арттыруға үлес қосатын мамандар дайындау жолға қойылуда. Осылайша, адам капиталының сапасын жақсарту елдегі екі мəселені: отандық кəсіпорындарды жаңғырту жəне жұмыс қолының жетіспеушілігі мəселелерін шешуге жəрдемдеседі. Мамандарды дайындауда білім беру мен тəжірибеден өтуді ұштастыра жүргізудің маңызы зор. Бұл істе Германия тəжірибесі назар аударарлық. Онда білім басқармалары тəжірибе басталғаннан одан өткені туралы сертификат тапсырылғанға дейін

бақылау жасайды. Оған қоса бұл елде жаңа мамандарды дайындауға кəсіпкерлік субъектілерінің инвестиция салуы заңмен бекітілген. Қазақстанда жұмысшы мамандарды дайындаудағы негізгі проблеманың бірі техникалық жəне кəсіптік білім беретін оқу орындарының оқушылармен əркелкі толығуы. Оңтүстікте 7 мыңға жуық орын жетіспейтін болса, солтүстік жəне шығыс өңірлерде 4 мыңдай орын бос қалып отыр. Жекелеген оқу орындары студентті маман дықтың бағытына сəйкес кəсіби тəжірибенің негізімен қамтамасыз етеді. Кəсіпорындар міндеттемелері заңмен бекітілмегендіктен, студентті тəжірибеден өткізуге қабылдау ерікті жағдайда жүргізіледі. Көп жағдайда студент жұмыс берушіні өзі іздеп табатындықтан, оның тəжірибесінің бағыты оқып жатқан мамандығына сəйкес келе бермейді. Биылғы жылғы қыркүйек айында Парламент қарауына ұсынылған заң жобасына кəсіптік білім берудің көптеген мəселелерін реттейтін нормалар енгізілді. Солардың ішінде жұмыс берушінің тəжірибеден өтуі үшін жұмыс орындарын беруі көзделеді. Бұл салалық мемлекеттік органдардың, ұлттық компаниялардың, кəсіпорындардың кадрларды дайындау ісінде жауапкершілігін арттырады. Экономиканы индустриялық-инновациялық қарқынды дамытудың бір тетігі ретінде бірнеше жұмысшы мамандығын алуға арналған модульдық білім беру бағдарламасымен оқытатын дуалды білім беру қолға алынды. Оқу үдерісінің тəжірибеге арналған бөлігі ұлғайып, сабақтарды тікелей жұмыс орнында өткізуге мүмкіндік молаятындықтан, дуалды білім колледждер түлектерінің бəсекеге қабілеттілігін арттырып, олардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін кеңейтеді. Үкімет ел экономикасын дамыту үшін неғұрлым көп сұранысқа ие болып отырған 20 мамандықты айқындаса, оның 11-і кəсіптік білім саласына тиісті. «Кəсіпқор» холдингі стратегиялық əріптестерді айқындап, жұмыс берушілермен, салалық қауымдастықтармен байланыс орнатуда. Өзекті мəселелердің бірі – өзін-өзі жұмыспен қамтушылар, олардың əлеуметтік жағдайы. Қазіргі кезде бұл санаттағы адамдардың басым бөлігінің тек орта білімі бар жəне ол техникалық жəне кəсіптік білімді талап ететін мамандықтарға бейімделмеген. Осы ретте мемлекет өзінің конституциялық кепілдіктері шеңберінде жұмысқа орналасу үшін практикалық мəні бар бір білім берілуін қамтамасыз еткені дұрыс болар еді. Бұл жастардың техникалық жəне кəсіптік білімге деген қолжетімділігін арттырып, алғашқы кəсіптік мамандықты алу мүмкіндігін береді, ең бастысы, жастар арасындағы жұмыссыздықты азайтады. Үкімет жұмысында кадрлар дайындау ісі ұдайы назарда ұсталып отыр. Қазан айында осы мəселе бойынша Атырауда, мұнай-газ секторы үшін кадрлар дайындау мəселесіне арналған үлкен кеңес өткізілді. Оның мақсаты саланы білікті жұмысшылармен қамтамасыз етуге кəсіптік-техникалық білім беру мекемелері, компаниялар мен жергілікті атқарушы органдардың арасында ынтымақтастықты кеңейту. Таяуда ғана сол сияқты кеңес ұлттық химиялық кластерді басым дамыту аймағы деп белгіленген Жамбыл облысында өткізілді. Кеңесте химия өнеркəсібі, сол бағыттағы өндірістік құрылыс саласының кластерін құру жəне өңір ауыл шаруашылығы салалары үшін кадрларды даярлау мəселелері жан-жақты

 Мəселенің мəнісі

600 адамєа тїсінік берілді Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінде басталған мүлікті жария етудің екінші кезеңі Көкшетау қаласында біршама өзекті мəселелерді алға тартып отыр. Оның басты арқауы азаматтардың белгіленген заңдық актілерді жетік білмеуінен туындауда.

Бүгінгі күнге Көкшетау қала сы əкімдігінің жанындағы мүлік ті жария ету жөніндегі комиссияның қарауына 65 өтініш қабылданды. Мұның ішінде 24 өтініш бойынша комиссия тарапынан толық сараптама жасалған. Осыған қатысты түпкі қорытынды жасалып, 9 адамның өтінішіне қатыс ты оң шешім қабылданды, ал 15

өтініш бойынша мүлікті жария етуден бас тартылды. Сондайақ, 19 өтінішке тиісті мəселенің жай-жапсары қаралу үстінде. Бұған қоса, Көкшетау қалалық əкімдігінің баспасөз қызметінен мəлім бол ғанындай, комиссия 22 өтініш бойынша құжаттарды қайтаруға ресімдеген. Қолымыздағы құжаттар не гі зінде қала тұрғындары

талқыланды. Жақын арада Өскеменде келесі жиын өткізілетін болады, онда металлургия жəне машина жасау саласын білікті кадрлармен қамтамасыз ету бойынша келелі мəселелер ортаға салынады. Осындай жұмыс нəтижесінде өңірлердің экономикалық ерекшелігіне қарай кластерлерді дамыту мақсатында үш жақты ынтымақтастықтың пəрменді тетіктері қалыптастырылып, күшейтілетін болады. Болашақта жұмысшы мамандықтары бойынша колледжге түсу кезінде конкурсты болдырмау, жастарды молынан қамту жəне осы мақсаттарға арналған мемлекеттік тапсырысты қамтитын қағидаттар айқындалды. Осы бағыттағы жұмыстар кезең-кезеңімен 2017 жылға дейін жүргізіледі. Барлық жетістіктердің көзі білімде екенін біліп, соны ұрпағына жеткізуді қазақ ұлылары да мақсат еткенін Абайдың «Білім таппай мақтанба», Ахмет Байтұрсыновтың «Басқадан кем болмас үшін білімді, бай һəм күшті болуымыз керек», деген нақылдарынан көруге болады. Бұл – ешқашан өзектілігін жоғалтпайтын мəселе. Бүгінде ел мен елдің арасындағы даму алшақтығы туралы сөз болғанда міндетті түрде олардағы білім деңгейі есепке алынады. Осыған орай адам капиталының қуаттылығын арттырудың маңызды құралы ретінде жоғары оқу орындарына зор міндет жүктеледі. Басқарудың алқалық жүйесін енгізу арқылы жоғары оқу орындарының тиімділігін арттыру жоспарланып отыр. Жүргізіліп жатқан жұмыстар жоғары оқу орындарының бəсекеге қабілеттілігі мен білім сапасын арттыруға əсер ететін болады. Биыл жоғары оқу орындарында құрылған Байқаушылар кеңестері алқалық басқару негіздерін енгізуге бағытталған. Инновациялық салада өзіндік орын алу ғылыми кадрларды, экономикаға қажетті жоғары деңгейлі мамандарды, ғалымдар мен зерттеушілерді дайындауға тікелей байланысты болғандықтан, зерттеу университеттерін одан əрі дамыту қажет. Бұл бағыттағы сəтті ұлттық жоба ретінде Назарбаев Университетін атауға болады. Оның қызметінің басым бағыттарының бірі – білім беру, ғылым жəне инновацияларды іс жүзінде кіріктіруге арналған зияткерлікинновациялық кластер құру жəне оны дамыту. Бұл ғалымдар мен бизнеске қажетті жағдай жасай отырып, ғылыми ізденістер нəтижелерінің нарыққа шығарылуына жəрдемдесуге тиіс. Бүгінде 10 жоғары оқу орны Назарбаев Университетінің тəжірибесін өздеріне енгізу бағытында жұмыс істеуде. Оларға ғылым мен инновацияларды дамыту, зерттеулерді нарыққа шығарып, талантты жастарды тарту үшін мемлекет тарапынан қолдау көрсетіліп отыр. Білім берудің мазмұны нарық сұранысы ескере отырып, жаңартылуда. Оқу орындары кадрларды дайындауды жұмыс берушілердің, шетелдік əріптестердің қатысуымен жүргізіп, отандық жəне шетелдік өнеркəсіп кəсіпорындарының қатысуымен бірлескен бағдарламалар əзірленуде. Индустрияландыруға кадрлар дайындау жүйесі жетілдірілуде. Үкімет бұл бағытта жұмыс істейтін 10 университет пен 10 колледжді айқындады, олар заман талабы ескерілген жаңаша бағдарламалармен жұмыс істейтін болады. Өңірлердегі еңбек ресурстарының теңгерімсіздігін түзету, сондай-ақ, еңбек өнімділігін арттыру үшін этностық көшіқон, шетелден жұмыс күшін тарту жəне ішкі көші-қон көзделетін жаңа көшіқон саясаты жүргізіледі. Бес жылдан бері қолданылып, ел ішінде кең таралған «Жұмыспен қамтудың жол картасы» уақыт талабына қарай бейімделе іске асырылуда. Елбасының тапсырмасына сəйкес 2013 жылдан бастап «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы бекітіліп, ол қазақстандық еңбек нарығының тиімділігін арттырудың нəтижелі құралына айналды деуге болады. Қазақстан 2050 жылы халқының табысы мен өмір сүру сапасы жоғары, əлемнің озық дамыған 30 елінің қатарына кіруі керек. Бүгінде ол межеге жету үшін мемлекет тарапынан жүргізіліп отырған жұмыста адами капиталды дамытуға ден қойылып отыр. Білім беру, денсаулық сақтау, жұмыспен қамту жəне əлеуметтік қорғаудың лайықты болуы бағытында аталған салаларда атқарылып жатқан жұмыс – əрқайсысы жеке-жеке əңгіме арқауы бола алады. Дегенмен, адам капиталы сапасының жоғары деңгейін бірінші кезекте жақсы білім қамтамасыз етеді. Сондықтан да біз бүгін адам капиталын дамытудың білім берумен қатысты мəселелеріне назар аудардық. Адам капиталына инвестиция салудың өзіндік ерекшеліктері бар. Басқа салалардан айырмашылығы сол, ол бірден пайда түсірмейді. Жоғары деңгейлі мамандар дайындау көп уақыт пен күш-жігер жұмсауды талап етеді. Бірақ, нəтижесі өзін-өзі ақтайтыны ақиқат. Жақсы мамандарының арқасында ел экономикасы тұрақты өсу траекториясына шығып, дағдарыс жағдайында да сындарға төтеп берер тегеурін танытады. Адамды дамыту мен қоғамның өркендеуі бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, бұл бағыттағы жұмыс ешқашан бəсеңсімеуге тиіс.

өті ніштерінің негізгі легі тұрғын үйлерді, шаруашылық құрылыстарды жəне автотұрақтарды жария етуге қатысты екендігі көрінеді. Өкінішке қарай, өтініш иелері құжаттардың толық топтамасын ұсынбайтыны да байқалады. Сондықтан, қосымша кеңес беру жұмыстары жүргізілуде. Мұндай көмекті Көкшетау қаласының шамамен 600-дей тұрғыны алды. Өтініштерді қайтарудың жиі ұшырасатын себептері құжаттар топтамасының толық болмауынан, ұсынылған құжаттардың Қазақстан

Республикасы заңнамасының талаптарына сəйкес келмеуінен деп білеміз. Мысалы, жер телімінің мүлікті жария етуге нысаналы мақсаттылығының сəйкес келмеуі көп тіркелген екен. Сонымен бірге, жария етілетін мүліктің қала құрылысының регламентіне, өртке қарсы жəне санитарлықэпидемиологиялық талаптарға сəйкес келмеуі мүлікті жария етуден бас тартудың негізгі себебі болып табылатынын айтқан жөн. Ақмола облысы.

Ґркениет ґзегін беретін ґѕір (Соңы. Басы 1-бетте). – Карьер жолақтарының əр бояуының мағынасы үлкен. Мысалы, карьердегі мойылдай қара жолақ тарды қараңыз. Мұны біз қоймаға бөлек жинаймыз. Оның құрамында алюминийден басқа да элементтер болады. Түсі де соған байланысты. Біз ай сайын алюминий зауытына 301 мың тонна осы бокситті жіберіп отырамыз, – дейді Красногор боксит кенішінің бастығы Виктор Лян. Жалпы, мұндағы кеніштерден алынатын бокситтің құрамында орташа алғанда 45,5 пайыз алюминий бар. Краснооктябрь боксит кен басқармасына қарайтын кеніштердің қоры сарқылып бара жатқандары да бар. Белинский кенішінің карьерлері толық берерін беріп болған. Қазір кен Əйет пен Шығыс Əйет кеніштерінің карьерлерінен алынады. – Краснооктябрь боксит кен басқармасына қарайтын кеніштердегі боксит қоры 166 миллион тонна, пайдалану қоры 141 миллион тонна. Жылына 4 миллион тоннадан аса кен артқанның өзінде кеніштерде 34 жылдай жұмыс болады. Бұл – болжам, қалғанын уақыт көрсетеді. Зауыттан, нарықтан қандай сұраныс болады, оған да көп жағдай байланысты, – дейді Краснооктябрь боксит кен басқармасының директоры Виктор Усенко.

АЛЫП «ҚҰМЫРСҚАЛАР» Сан түрлі жолақтан тұратын карьердің ортасында алақандай ғана көлшік жатыр. Бұл алыстан қызықтағанда осылай көрінеді. Расына келсек, ол карьер тереңдеген сайын жер астынан шығатын суды жинағыш «қойма». Судан тазартпай кен алынбайды. Мұның өзі мамандар ғана түсінетін, күрмеуі көп, көп қаржы, күшті керек ететін жұмыс. Карьердегі əлгі сан түрлі жолақтардың арасынан құмырсқадай қыбырлаған экскаваторлар мен автоөзітүсіргіштер көрінеді. Барлық істі бітіретін сол «құмырсқалар». Карьердің шеті болып саналатын жар басынан қарағанда экскаваторлар мен өзітүсіргіштердің қимылы құмырсқаның илеуін көзге елестетер еді. Олар тоқтамайды, тынбайды, қимыл үстінде. Кенге жеткенге дейін карьерден аршылатын топырақ миллиондаған тонналармен есептеледі. Мысалы, 2006 жылы ашылған Шығыс Əйет кенішінің бокситі өзгелеріне қарағанда сапалы, бірақ ол 130140 метр тереңдіктен шығады. Суды арнайы насостармен тартып, жинайды. Осындай жұмыстардың барлығы да білікті мамандардың, өз ісіне жетік жұмысшылардың арқасында мүмкін болады. Қазір Қазақстандағы барлық боксит кенінің 93 пайызын беретін Краснооктябрь боксит кен басқармасында техника паркі жаңарған. Дүниежүзіндегі атақты Komatsu, Hitachi фирмаларының қуатты экскаваторлары мен тасымал көліктері осыдан табылады. Hitachi EX 2500 гидравликалық экскаваторларының шөміші бір көсегенде 15 текше метр топырақты бір-ақ іледі. Ал Hitachi ЕН 1700-3 автосамосвалдары бір сапарында 91 тонна кен тасиды. Соңғы жылдары теміржол көлігінің паркі де жаңартылды, ТЭМ18 ДМ үш тепловозы жүріп тұр. Мұның барлығы да өндірістің инвестициялық бағдарламасының арқасында мүмкін болды. – Сонау өткен ғасырдың 70ші жылдары ашылған боксит кен басқармасы еліміз егемендігін алғанға дейін дұрыс жұмыс істеген жоқ. Ол боксит сапасына байланысты болды. Еліміз тəуелсіздік алғаннан кейін, өндірісті дамытуға жаңа көзқарас қалыптасты. Қазақстандық бокситті өңдеу, одан алюминий алу Алюминий-магний институты құрастырған «Байержентектеу» бірегей сұлбасы арқылы жүргізіледі, – дейді кен орнының бас геологы Бекмұрат Молдашев. Үстіміздегі жылдың басынан бүгінге дейін Краснооктябрь боксит кен басқармасында 4 миллион тоннаға жуық кен өндірілді. ДАЛА АРУЫ ЖƏНЕ БАСҚАЛАР – Өндіріс Рудный индустриялық жəне Қарағанды мемлекеттік техникалық институттарымен тығыз байланыс орнатқан. Мысалы, кеше ғана осы Рудныйдағы білім ордасының оқытушыларынан хат алдым. Онда өндірістегі өзекті проблемаларды айтуымды сұрайды, оны бірігіп зерттеуді, шешімін табуды ұсынады. Бұл ұсыныс маған өте ұнады, деген болатын журналистермен кездесуде Краснооктябрь боксит кен басқармасының директоры Виктор Усенко. Өндіріс пен институттың байланысы тек бұл емес, соңғы жылдары кен

орнына кадрды да осы білім ордалары дайындайды. Геология факультетін бітірген жастың бірі Лəззат Сəрсенбаева белді геолог-маман. Оны боксит кені қоймасында кездестіргенбіз. Қойма дегенге оқырманның көз алдына жабық ғимарат елестеуі мүмкін. Бұл жал-жал боп қызыл күрең, қара түсті боксит кені жатқан, оны артатын теміржол тұйығы орналастырған едəуір аймақты алып жатқан орын. Мұнда кендегі ірі тастарды ұсату жұмыстары да жүргізіледі. Лəззат 2010 жылы Рудный индустрия институтын бітірісімен осында қызметке келді. Павлодар зауытына артатын боксит кенінің тазалығы да, сапасы да, өнімді қазылуы да осы даланың арда біткен қайыңындай сұлу, алтын кірпік, ай қабақ қазақ қызының қолында. Оның үстінде қалың жұмыс киімі, аяғында керзі етік, басындағы тоқыма қалпақтың үстінен басып киген касканың күнқағары астынан мөлдір қара көзі боталайды. Күздің ызғырық желі Лəззаттың дауысын алып қаша берген соң, автобустың ішіне кірдік. Журналистер қоршап алды. Тал шыбықтай майысқан нəзік қызды табиғаты қатал мидай даладағы еразаматтың белі қайысатындай ауыр жұмысқа кім қиғандай? Лəззат, каскаңды шешіп қойшы, дейді журналист жігіттердің бірі. Геолог қыз каскасы мен тоқы ма қалпағын қолына алғанда даланың хас сұлуы автобус ішін нұрландырып жібергендей болды. Ортасынан қақ жарып қойған қалың шашы сусып алдына түсті. Өрімдей қыздың ажары сұрақтарды өндірістен ауытқытып жібергендей. Мен бала кезімнен осы карьер жанындағы Октябрь поселкесінде өстім. Бізді Краснооктябрь боксит басқармасының кеніштеріне саяхатқа əкелетін. Сол кезден бастап карьерлерге қызығатынмын. Даланы жылдың қай уақытында да жақсы көремін. Осында жұмыс істеу арманыма айналды. Мектепті бітірісімен Рудный индустриалдық институтының геология факультетін қаладым. Əрине, бұл анамның менен күтпеген шешімі еді. Жалғыз қызының мынандай киіммен қарда да, боранда да, шілденің аптап ыстығы мен күздің мұздай жауынында да далада жүргені қай анаға да ұнай қоймайтын болар. Бірақ мен геологиядан басқа салаға бара алмаймын. Мен бұл жерден өз болашағымды көремін, өйткені, мен – маманмын, деді Лəззат журналистердің жауған сұрағына. Геолог Лəззат жұмысшыларға боксит кенін қазуға бағыттап, кеннің тазалығын бақылап отырады. Біз артылатын кенге басқа заттардың, бос топырақтың араласпауын бақылаймыз. Кен таптаза күйінше кетуі керек. Өйткені, Павлодардағы зауыттағы алюминийді айырудың сапасы біздің жұмысымызға тікелей байланысты, дейді Лəззат. Жас маманның айтуынша, кен басқармасында геологиялық барлау, жобалық ізденіс жұмыстары, жаңа карьерлердің құрылысы, оларды іске қосу жүйелі түрде жүргізіледі. Сондай жұмыстардың арқасында Шығыс Əйет кенішінде қуаты 350 мың тоннаны құрайтын № 5 карьер іске қосылды. Краснооктябрь боксит кені басқармасында бірнеше карьерлер берерін беріп, қоры таусылды. Ондай орындар қайта залалсыздандырылып отырады. Өндіріс биылдың өзінде қоршаған ортаны қорғау жұмыстарына 550 миллион қаржы салды. Мұнда жүйелі түрде топырақтың құнарлылығын қалпына келтіру, шаң-тозаңды басу жұмыстары жүргізіледі. Биологиялық тазарту стансасының құрылысына жабдық сатып алынды, аспирациялық жəне желдету жүйесі жұмысы бақыланады. Боксит кенінде бүгінде екі мыңның сыртында жұмысшы бар. Директор Виктор Усенконың айтуынша, халықаралық нарықта боксит бағасының арзандап кетуіне байланысты кейде ішкі қиын мезеттер болып тұрады. Сонда да жұмыс орнын қысқартпау шаралары жүргізіледі. Ұжымға толық əлеуметтік пакет ұсынылады. Мұнда жұмыс істейтіндерге сапалы медициналық қызмет көрсетіледі, жұмысшылар балаларына жазғы сауықтыру демалысы ұйымдастырылады. Компанияның тұрғын үй бағдарламасы аясында өндіріс мамандары үшін Октябрь поселкесінде үш үй тапсырылды. Краснооктябрь боксит кен басқармасы Павлодардағы электролиз заманауи зауытын боксит кенімен қамтамасыз етуде алға дами береді. Бұл еліміздің ірі өндірісінің қадамы қарышты деген сөз. Қостанай облысы, Лисаков қаласы.


5

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

БІЗ – ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРМЫЗ! Ел ертеѕі – тыныштыќта Қазақстан Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметіндегі дəстүрлі брифингке қатысқан Қазақстан халқы Ассамблеясының Ғылыми-сараптама кеңесінің мүшелері атқарып жатқан жұмыстары мен іске асырып жатқан жобалары жайында журналистерге əңгімелеп берді. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Кеѕесіп пішкен тон келте болмайды

Ќоєамдыќ кеѕес этносаралыќ келісімді дамытуєа ќызмет етуде

Шығыс Қазақстан облысы əкімдігі жанындағы қоғамдық кеңес 2006 жылдан бері жұмыс істеп келеді. В.Лопаткин төрағалық ететін кеңестің құрамына Қазақстан халқы Ассамблеясының хатшылық жетекшісі Е.Аязбаев, ҚХА ғылыми-сараптама тобының мүшесі О.Чернышов, ҚХА мүшесі Г.Бердюгин, орыс этномəдени бірлестігі басқармасының мүшесі В.Обухов, облыстық ақсақалдар кеңесінің мүшесі Ф.Жақсылықов, Қазақстан халқы Ассамблеясының облыстық мəслихаттағы депутаттық корпусының жетекшісі Н.Түсіпова кіреді. Облыстағы барлық қалалар мен аудандарда баламалы түрде өңірлік кеңестер құрылған. Облыстық Достық үйінде қоғамдық кеңес отырысы тоқсан сайын өткізіліп тұрады. Сонымен бір ге, қалалар мен аудандарда көш пелі отырыстар өткізілуде. 2014 жылдың өзінде Семей қаласы мен Зайсан, Үржар, Тарбағатай, Күршім, Аягөз, Бесқарағай, Бородулиха, Глубокое, Ұлан аудандарында көшпелі мəжілістер өтті. Өңірде жүргізілген əлеуметтік зерттеулердің қорытындысы бойынша, облыс пен облыс орталығындағы өзекті мəселе – экология мен денсаулық сақтау саласы. Бұл мəселелер кеңестің əр отырысында қаралып, мемлекеттік органдарға жағдайды жақсарту орайындағы ұсыныстар жолданады. Мəселен, «Жасыл» экономика тұжырымдамасы, Халықаралық қайта құру жəне даму банкінің «Өскемен қаласындағы қоршаған ортаны қалпына келтіру» жобасы, денсаулық сақтау саласының мəселелері: науқасты қабылдау жəне стационарда емдеу, медициналық қызметтің тарифін енгізу, коммуналдық қызмет тарифін төмендету, мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асыру, жастардың ортасында патриотизм мен ұлтаралық келісімді күшейту жəне оны қалыптастырудағы қоғамның рөлі туралы

мəселелер қаралды. Қоғамдық кеңестегі сарапшылар тобының ұсынысы бойынша Ұлан ауданының Тав рия ауылындағы ауруханада он кологиялық науқастарға паллиативті көмек көрсету бөлімі ашыл ды. Аб лакетка ауда нын орта лық жылу жүйесіне қосу ды қар жыландыру мəселесі шешімін тапты. Сондай-ақ, кеңес мүшелері қалалар мен аудандардағы əлеуметтік нысандарға тұрақты түрде рейд жүргізеді. Мəселен, медициналық мекемелерге жүргізілген рейдтер емдеу саласында орын алған олқылықтарды анықтап, медициналық қызмет сапасын жақсартады. Семейде өткен көшпелі мəжілісте қаладағы көппəтерлі үйлерді жаңа жылу маусымына дайындау барысы мен Өскеменнің үлгісі бойынша жергілікті өзін өзі басқару органдарын құру мəселелері қаралды. Қазіргі кезде жұмыс топтарының жетекшілері, аудандық қоғамдық кеңес төрағаларымен бірге жергілікті жерлердегі күрмеуі қиын мəселелерді сараптау жүргізілуде. Бұл – құрамында құзыретті мемлекеттік органдардың өкілдері бар жедел жұмыс тобының қызметіне көмектеседі. Оның ішінде, əрине, этносаралық келісім мəселелері де бар. Ұлтаралық келісім мен бейбіт шілікті сақтау жəне азамат тық қоғам қызметін осы арнаға шоғырландыру орайында бүгінде қалалар мен аудандарда 9 достық үйі жұмыс істейді. Биыл мəдениет үйлерінің ішінен жарақтандырылған кеңселер бөлу арқылы Үржар, Жарма, Аягөз аудандарында Достық үйі ашылды. Жыл соңына дейін Зайсан, Көкпекті, Ұлан аудандарында достық үйлері құрылады. Бұл – ұлтаралық қарым-қатынас саласындағы қоғамдық пікірді əрі қарай тұрақтандыруға қызмет етеді деп ойлаймыз. Саяси партиялар, азаматтық институттар өкілдері мен қоғамдық

пікір жетекшілері, беделді тұрғындардан құралған ақпараттық топ ұлтаралық қақтығыс пен кикілжіңге жол бермеу бағытында этносаралық келісім мен тағаттылықты насихаттайды. Əсіресе, қыркүйек жəне қазан айларында осы бағыттағы жұмыс белсенді жүргізіліп, Өскемен, Риддер қалалары мен Глубокое, Шемонайха, Зырян, Катонқарағай, Бесқарағай, Бородулиха аудандарының тұрғындарымен 34 кездесу өткізілді. Мемлекеттік ұлттық саясатты жүзеге асыру, этносаралық келісімді насихаттауға арналған кездесулер өзара түсіністік жағдайында өрбігенін айта кеткен лəзім. Тұрғындарды көбінесе бағаның өсімі, зейнетақы реформасы, мемлекеттік тілді оқытудағы мəселелер толғандыратынын байқадық. 13 қыркүйектен бастап өткізілген кездесулерге жиыны 1298 адам қатысты. Бұл жұмыстар жалғасын таба береді. Өңір басшысы, облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясының төрағасы Бердібек Сапарбаевтың Ассамблея жəне Ассамблея жанын дағы ғылыми-сарапшылар тобының мүшелерімен, этномəдени бірлестіктермен кездесуі тұрақты өтуде. Этносаралық қарым-қатынасты дамыту мен сақтауға арналған мұндай кездесулерді өңірдегі қалалар мен аудандардың əкімдері де өткізіп тұрады. Яғни, қоғамдық келісім кеңесінің қызметі – азаматтық қоғам институттарының кең көлемде қатысуымен елдің əлеуметтік-экономикалық мəселелерінің оң шешімін табуға ықпал ету. Оның ішінде жүзден астам этнос өкілі тұратын Шығыс өңірінің ұлтаралық қарым-қатынасын бір мақсат, бір мүдде, бір болашаққа шоғырландыру. Еркінбек АЯЗБАЕВ, Шығыс Қазақстан облысы Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі.

ӨСКЕМЕН.

ҚХА Ғылыми-сараптама кеңесінің хатшысы Наталья Калашникова Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсыруы бойынша қолға алынған кеңес жұмысының негізгі мақсаттарының бірі–нақты өмірде қолданылып жүрген ұлтаралық жəне дінаралық қарымқатынастарындағы мəселелерді ғылыми тұрғыда зерттеу болып та былатынын айтты. Осы ретте Қа зақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде арнайы орталық пен кафедра құрылғанын жеткізді. Сондай-ақ, аймақтарда да жергілікті жердегі ғалымдардың қатысуымен топтардың жемісті жұмыс атқарып жүргенін ортаға салған шешен бүгінде алысжақын шетелдердің көпэтносты, көпконфессиялы ортада ортақ

– Мені қалай тауып алдың? – деді шал таңданысын жасыра алмай. – Грозныйдан ұшып келе сала туған ауылым Майбұлаққа қарай құстай ұштым ғой. «Елу жылдаел жаңа» дегенді қазақ тегін айтпаған екен. Барсам, баяғы ауыл мүлдем адам танымастай өзгеріпті. Сіз бен біз тұрған тоқал тамдардың орнын да таппай қалдым. Ауылдағылар «Амангелді ағаң қаладағы баласының үйіне кемпірі екеуі қыдырып кеткен» деген соң, қайтар жолымда мекен-жайды ауылдағы балаңыздан сұрап, келіп тұрған бетім. – Мұның өте дұрыс болған екен, Қазақбай досым. Құдайға мың да бір шүкір! Кемпіріміз екеуміз төрт ұл, екі қыз тəрбиелеп өсірдік. Ұлды ұяға, қызды қияға қондырдық дегендей, қазір немере, шөбере сүйіп отырған жайымыз бар. Жасың ұлғайған сайын денсаулығың да сыр бере бастайды екен. Осы үйдегі бала дəрігер ғой. Солардан ем-домымызды алып қайтуға келгенбіз. Оған қоса, зейнетақымызды қалтамызға баса келген едік. Бүгін таң атпай кемпір базарға кеткен. Қазір келсін, қазан көтеріп, ет асамыз сенің құрметіңе, – деп шал ризашылығын білдіргендей қонағының арқасынан қағып-қағып қойды. Əңгіме енді дастарқан басында жалғасты. – Сені де көретін күн бар екен-ау, досым, – деді шал. – Сендер сонау алпысыншы жылдардың аяғында Чешенстанға үдере көшкенде ауылдың

бостандықтары деп атап көрсетілгенін, ондағы түбегейлі қағидатқа қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық енгенін қадап айтты. Брифингте Мəдениеттер мен діндердің халықаралық орталығының директоры Айдар Əбуов, Астанадағы өзбек этномəдени бірлестігінің төрағасы Шехзот Пулатов өз кезектерінде журналистерге атқарылған жұмыстар мен алдағы уақытта қолға алынатын істер жайын əңгімеледі. Мемлекет басшысының Жарлығымен алдағы 2015 жыл дың Қазақстан халқы Ассамблеясының жылы деп жарияланғаны баршаға мəлім. Осыған орай ҚХА Ғылымисараптама кеңесі сол жылы 156 ісшара өткізуді жоспарлап отырған көрінеді. Олардың қатарында 12 əлеуметтік зерттеу, этносаралық жəне конфессияаралық салаларға мониторинг жүргізу, 7 монография, 5 əдістемелік құралдар шығару көзделіпті. Сонымен қатар, Ғылыми-сараптама кеңесі түрлі отырыстар, жастар фестивальдері мен форумдарын, ғылыми жұмыстар байқауын жəне басқа да көптеген шаралар өткізуді жоспарлапты. АСТАНА.

Рухани ќўндылыќ – адам жаныныѕ алтын арќауы Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында көрсетілген міндеттердің бірі адам бойында рухани байлықты молайтып, жаңа қазақстандық патриотизмді қалыптастыру болып табылады. Осыны тереңнен түсінген «Нұр Отан» партиясы мəдениет пен руханиятқа ерекше назар аударуда. Бұл еліміздің көшбасшы партиясының саяси Доктринасында да айтылған. Икрам ХАШИМЖАНОВ,

Оңтүстік Қазақстан облысындағы өзбек этномəдени бірлестігінің төрағасы.

«Жаһандану дəуірінде өзінің тарихының, мəдениеті мен тілінің қадіріне жететін халық қана табысты өркендей алады. Барлық ұлттардың өзіндік ерекшелігін сақтай отырып, қазақ тілін, мəдениет пен дəстүрді дамыту біздің стратегиялық басымдығымыз болып табылады», делінген маңызды құжатта. Яғни, мəдениет, руханият жəне дəстүр – қоғамдық құн ды лықтарымыздың негізі. Сондықтан нұротандықтар бұларға айрықша назар аударып отыр. Айталық, қазіргі таңда партияның қолдауымен республикада жəне аймақтарда айтыс, көкпар, аударыспақ, қазақ күресі, тағы басқа да жарыстар өткізілуде. Ал былтыр тұңғыш рет көкпардан Азияның бірінші ашық чемпионаты мен «Бүркітші» ат ты халықаралық фестивалі ұйымдастырылды. «Нұр Отан» партиясы үздік спортшы, жаттықтырушы, журналистер мен қоғам белсен ділеріне ұлттық спорт түлерін дамытқаны үшін «Алтын тұғыр» сыйлығын тағайындады. Сонымен қатар, отансүйгіштікті насихаттап, мəдениет, рухани

Ќазаќбай

Ауладағы қақпаға орнатылған қоңырау шырылдап қоя бергенде үйден шыққан мектеп жасындағы бала жүгіріп келіп есік ашты. Алдында алпамсадай денелі, басына қаракөл терісінен жасалған папаха киген, бет пішімі кавказ халықтарының өкіліне ұқсайтын, жасы жетпістерді алқымдаған бір бейтаныс кісі күлімсіреп қарап тұрды. Абдырап қалған бала: – Здравствуйте, дядя, – деп екі қолын созды. – Уағалейкүмассалам балам, өркенің өссін! Үйде Амангелді атаң бар ма? – деген бейтаныс адамның таза қазақша сөзін естігенде ұятты жағдайда қалып қойғанын түсіне қойған бала: – А-а-а, сізбен орысша сəлемдескеніме кешіріңіз, – деді сасқанынан. – Оқасы жоқ, балам. Менің бетіме қарап, қазақша білмейтін біреу екен деп ойлап қалдың ғой деймін, – деп баланың басынан сипады. – Атаңа «қонақ келді» деп айта қойшы, мен осында күте тұрайын. Амангелді ақсақал аула ішінде тұрған бейтаныс адамды көргенде бір сəт аңтарылып тұрып қалып: – Ойпырмай, Қазақбайсың ба? Амансың ба, бауырым-ау, – деп қонағын құшақтай алғанда екеуінің де көздерінен еріксіз жас ыршып түсті. – Ел-жұртың аман ба? Бала-шаға, туғантуысқандарыңның халі қалай? – Аллаға шүкір, аға. Бəрі де аман-есен, сіздерге дұғай-дұғай сəлем айтып жатыр...

мəмілемен, бір-біріне құрметпен қарау мəселесіне бас қатырып отырғанын, осыдан барып, тыныштықты ту еткен, мамыражай халық қалыптастырудың түрлі жолдарын іздестіріп жатқанын айтты. Əйтсе де, өкінішке қарай, оларда толерантты мемлекеттік саясат жүргізуде мемлекет пен қоғам бір бағытта жұмыс атқара алмауда деген Н.Калашникова ойын жалғастыра келе, бірдебір саяси жүйеде, не мемлекетте ел Президентінің халық Ассамблеясы Төрағасының лауазымын атқаруы кездеспейтінін, бұл жағынан да біздің Ассамблеяға қызығушылық көптігін ортаға салды. Оның айтуынша, жыл сайын елімізге Қазақстан халқы Ассамблеясының жұмысын зерттеу мақсатында 20-дан астам шетелдік сарапшы келіп қайтады екен. «1995 жылдың өзінде-ақ Мемлекет басшысы құрылымдық, идеологиялық, саяси жағынан да қамтылған маңызды саяси аспект, яғни этносаралық қатынастар

саласындағы үндестіктің қоғамдық-саяси институтының негізін қалады. Осы жылдар ішінде Ассамблея бір орында тұрған жоқ, ол күн өткен сайын дамып, өркендеп келеді», деген ол аймақтағы осындай топтың мүшесі, ғалым Ғосман Төлеғұловқа сөз кезегін берді. Көкшелік ғалым осыдан 5 жыл бұрын құрылған Ғылыми-сараптама кеңесінен соң іле-шала өңірлерде де осындай топ құрылғанын, ал олардың өз жұмыстарын жадағай түрде емес, ғылыми негізде атқарып жүргенін, бұл орайда Ақмола облысында орта жəне жоғары оқу орындарының əлеуеті пайдаланылатынын айтып берді. Сонымен бірге, кəсіподақтармен де осы мəселеде жасалған уағадаластықтың жемісті екеніне тоқталған ол, еліміздегі татулыққа көз тимесе екен деп тілейміз, негізгі барша қазақстандықтар тəубе ететін басты құндылық–тыныштық. Қазіргі ұйқыларын оқ-дəрі дауысы бұзған елдердегі жағдай кім-кімге де сабақ. Бастысы – елдің ауызбірлігі, деген ойын айтқан. Кеңестің тағы бір мүшесі, ғалым Сергей Ударцев журналистерге біздің Ата Заңымызда еліміздің ең қымбат қазынасы–адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен

құндылықтарды дамытуға үлес қосып жүргендерді марапаттау мақсатында «Жас тұлпар» жастар сыйлығын тағайындауды бастама етіп көтеруде. Партия тарапынан қолға алынып отырған бұл игі шаралардың барлығы да қазақстандықтарды ортақ іске, бір мүддеге, яғни еліміздің өсіпөркендеуі үшін қызмет етуге жұмылдыра түседі. Мемлекеттік тіл – қазақстандықтарды біріктіруші фактор. Осылай деп Елбасы қадап айтты. Сондықтан еліміздің əрбір азаматы оны білуі тиіс. Бірақ мемлекеттік тілді қолдану аясын кеңейтумен тек билік немесе тиісті органдар айналысуы керек десек, онда қателесеміз. Бұған, ең алдымен, қоғамның өзі белсенді түрде атсалысуы қажет. Онсыз

ұстаханасында темір ұста болып жұмыс істеген əкең Мұсалханның көзіне жас алып, ауыл адамдарымен қимай-қимай қоштасқанын көзіміз көрді. Əйелдердің де улап-шулап жылап, қол бұлғасқандарын ұмытпаппыз. Содан бері елу жылдай уақыт өтсе де есімнен шыққан емессіңдер. Əсіресе, соңғы жылдары Чешенстанда соғыс болып жатыр дегенді естігенде, сендердің тағдырларыңа қатты алаңдап, Қазақбай досым аман-есен жүрсе екен деп Құдайға жалбарынумен болдым. Шай құя отырып екеудің əңгімесін қызыға тыңдап отырған жас бала кенеттен: – Сіздің атыңызды неге Қазақбай қойған? – дегенде, тосын сұраққа бір сəт ойланып отырып қалған қонақ тебірене сөйлеп кетті: – Е-е-е, балам, бұл үлкен мағынаға толы есім ғой. Ұлы Отан соғысы басталғанда басқа да көптеген Кавказ халықтарымен бірге чешен халқын да Қазақстанға қарай жер аударып, əрең дегенде оңтүстік өңірдің тау бөктеріндегі қазақ ауылдарына жеткенде, азып-тозып жеткен біздің ата-ана, туысқандарымызды бауырларына басып, бір үзім нандарын бөліп беріп, кішкене ғана қазақы тамдарына бар чешенді бөліп алып, паналатқан екен. Күндіз-түні колхоздың ауыр жұмысына жегіліп, киерге киім, жеуге астарын өздері əрең тауып жүрсе де бірде-бір қазақ отбасы қабақтарын шытпапты. Осындай аласапыран

ештеңе өнбейді. Əрине, бұған саяси партиялар, қоғамдық ұйымдар, үкіметтік емес ұйымдар тартылуы керек. Бұл ретте, аталған игі істен «Нұр Отан» партиясы да шет қалмауда. Айталық, соңғы кез де мемлекеттік тілді насихаттау мақсатында партияның қолдауымен бірқатар голливудтық фильмдер мен мультфильмдер қазақ тіліне дубляждалып, көрерменге ұсынылды. Сондай-ақ, Қазақстанда тұңғыш рет 3D пішімінде «Батырлар» атты анимациялық фильм түсірілді. Бұдан бөлек, нұротандықтар мемлекеттік тілді дамытуда өзге де көптеген тірліктер атқарылуына мұрындық болуда. Ал бастысы, азаматтарымыздың мемлекеттік тілге деген жанашырлығы, ынталылығы, талаптылығы, құлшынысы болса екен дейміз. Партияның Сайлауалды тұғырнамасын жүзеге асыру аясында мəдениетке адами капиталды дамытудың бір пішіні, яғни елдің əлеуметтік-экономикалық өсімінің қозғаушы күші ретінде санау əрі оған инвестиция тарту үшін қажетті жағдайлар жасалуда. Нақтырақ айтқанда, еліміздегі түрлі шығармашыл одақтарға тəуелсіз ұйымдар ретінде қолдау білдіріліп, ондағы шығармашылық қызметкерлердің əлеуметтік жəне өзге кепілдіктері қамтамасыз етілуде. Сонымен қатар, халықтық өнер лер мен кəсіптер, суреткерлік, өзге ізденістер дамытылу үстінде. Қазақстандықтарға, əсіресе, өскелең ұрпақ үшін өнер мектептері, клубтар, түрлі ү й і р м е ле р қ о лж е т і м д і б о ла

күндердің бірінде осы Амангелді атаңның ауылдағы үйінде мен дүниеге келіппін. Атаңның анасы, яғни сенің үлкен əжең менің кіндігімді кесіп, екінші анамдай болып кеткен екен. Қазақ отбасының осыншама қамқорлығына, жанашырлығына, шексіз кең пейіліне разы болған ата-анам менің атымды Қазақбай деп қоюды жөн санапты. Аз-кем уақыт үнсіз отырған ол сөзін былайша жалғады: «Кавказда жүкті болған анам қаншама жол азабын тартып, осы ауылға келгенінде ауруға ұшырап, не өзі босана алмай қаза табуы, не менің туа сала шетінеп кетуім əбден мүмкін болса да, сенің əжең неше түрлі қазақы ем-домдарын жасап, анамды аман-есен босандырып, менің де жер басып жүру бақытына ие болуыма септігі тиген. Қазақ топырағында туған менің тілім чешенше жəне қазақша қатар шықты. Ауылдағы кішкентай ғана қазақ мектебінің табалдырығын қалай аттағаным жадымда мəңгілік жатталып қалыпты. Əліппедегі əріптерді жаттап, бірінші сауатымды ашқан алғашқы ұстазым Меңтай ағайдың мейірім шапағатын ешқашан ұмытқан емеспін. Қазақ əдебиетінің білгір маманы Шəріп ағай болса, маған сонау ықылым заманнан бастау алатын халық ауыз əдебиетінің батырлар жырлары мен дастан-қиссаларын, аңыз-ертегі, мақал-мəтел, əн-күй, жырларын бойыма сіңіруіме көмектесті. Мектепте оқып жүрген кезімізде қазақ ақын-жазушыларының кітаптарын ауыл кітапханасынан алып, бар бала бірге жарыса оқитын қызықты күндерімізді сағына еске аламын». Тосыннан келген қонақ əңгімесін былайша аяқтады: «Мен кішкентай кезімнен əдебиет пен өнерге жақын, сезімтал болып өскеннен болсам керек, бір

түсуде. Əдебиет, музыка, театр, өнердің басқа да салалары бойынша жас дарын иелеріне қолдау көрсетілуде. Айталық, партия жанындағы мəдениет пен өнерді дамыту мəселелері жөніндегі «Мирас» қоғамдық кеңесі белсенді жұмыс атқаруда. Оның мақсаты – мəдениет пен өнер салаларының саясатын анықтау мен оларды жүзеге асыру бойынша ұсыныстар жасау. Сондай-ақ, еліміздегі қоғамдық бірлестіктер, түрлі өнер ұйымдары, зиялы қауым өкілдерімен бірлесіп, өзара іс-қимыл бойынша ұсыныстар əзірлеу аса маңызды. Аталған кеңес мəдениет пен өнер саласына қатысты қоғамға қажетті келелі мəселелерді талқылауға мұрындық болуда. Бұлар айтуға оңай, əйтпесе өте ауқымды жұмыстар деуге болады. Бір қуантарлығы, биыл мамыр айынан бастап «Мирас» қоғамдық кеңесінің алаңдарын партияның облыстық филиалдары жанынан ашу жұмыстары қолға алынды. Біз жоғарыда сөз еткен жұмыстар мəдениет, руханият бағытында еліміздің көшбасшы партиясы қолдау білдіріп отырған істердің бір парасы ғана деп айтқан жөн. Қазіргі жаһандану заманында өзіміздің рухани құндылықтарымызды бойымызда жоғалтпай ұстау – біздің басты міндетіміз. Осының арқасында бүгінде елімізде бірлік пен ынтымақ орнап отыр. Ал нұротандықтар адам жанының алтын арқауы болған рухани құндылықтарымызды дамытуда, келер ұрпаққа жеткізуде аянбай еңбек ете бермек. ШЫМКЕНТ.

топырақта аунап ойнаған қазақ балаларының аңғал да аңқау, ақкөңіл де жомарт, жанашыр, достыққа адалдығына шексіз риза болатын едім. Кейін Чешенстанға көшіп келген соң, туған ауылым Майбұлақты қатты сағынған кездерімде қазақ достарыма талай рет хат жазып та жүрдім. Өкінішке қарай, кейін хат жазысу үзіліп қалды ғой. Осы күнде маған өз елімдегі кейбір замандастарым қызуқанды казказдық болсам да менің сабырлы мінезімді көріп: «Сенің мінезің чешен ұлтының мінезіне мүлдем келмейді», деп жатады. Мен оларға: «Иə, менің мінезім Қазақбай деген атым айтып тұрғандай, қазақи мінез», деп мақтана айтып отырамын. Кеше Майбұлаққа барғанымда тағы бір риза болған жерім, ауыл тұрғындары чешендер тұрған шеттегі бір көшенің атауын əлі күнге «Чешен ауыл» деп айтады екен. Қазақ елінің тəуелсіздік алғанына алыста болсам да бірінші болып қуанғандардың бірі менмін. Салиқалы саясатымен өз халқын жарқын болашаққа бастап бара жатқан Нұрсұлтандай президенттеріңіз бар сіздер бақытты елдің азаматтарысыздар. Мені осында алып келген осы бір жаратылысы бөлек халыққа деген сүйіспеншілік пен сағыныш. Міне, менің Қазақбай атануымның бар сыры осында, балам». Осылай деп Қазақбай жас баланың маңдайынан сүйді. Жүректен шыққан шынайы сөзге риза болған кішкентай Дəурен қонаққа ықыласпен шай ұсына берді. Төрехан ЕРНАЗАРОВ.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Төлеби ауданы, Майбұлақ ауылы.


6

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

ЖЕМЌОРЛЫЌ – ІНДЕТ, ЖОЮ – МІНДЕТ (Соңы. Басы 1-бетте).

Сыбайлас жемқорлықтан ада қоғам құру – мемлекет саясатының басым бағыттарының бірі, ал сыбайлас жем қорлық көріністеріне қарсы іс-қи мыл бойынша қабылданып отырған шаралар мемлекеттік орган мен

кезең-кезеңге бөлінген шаралар көзделген. Сыбайлас жемқор лыққа қарсы күрестің инсти туттық негіздерін жетілдіру мақсатында 2014 жылдың тамыз айында екі агенттіктің базасында жаңа – Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі құры-

оның басшысы жұмысының тиімділігін бағалауда маңызды критерий болып табылады. Мемлекет басшысының бас тамасы бойынша сыбай лас жемқорлыққа қарсы күресті сапалы жаңа негізде жүргізуге мүмкіндік беретін кешенді құқықтық жəне ұйым дас тырушылық шаралар жүзеге асырылды. Кеңестік кезеңнен кейінгі кеңістікте Қазақстан бірінші болып 1998 жылдың шілде айында «Сыбайлас жем қорлыққа қарсы күрес туралы» Заңды қабылдағаны белгілі, бұл заң осы кеселмен күрестің негізгі қағидатын анықтады жəне сыбайлас жемқорлықтың алдын алу тетігін қалыптастырды. Мемлекеттік қызметкерлерге сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды күшейту үшін мемлекеттік қызметкерлердің этикалық үлгісі заңнама деңгейінде реттелді. Бұдан кейін елімізге жəне қоғамға маңызды сыбайлас жемқорлыққа қарсы, трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы (2008), қылмыстық əрекеттен алынған кірістерді айналымға салу, анықтау, алу жəне тəркілеу туралы (2011) БҰҰ-ның конвенциясын Қазақстанда ратификациялауға жағдай жасаған реформалар жүзеге асырылды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі 2011-2015 жылдарға арналған салалық бағдарламада сыбайлас жемқорлыққа мейлінше жол берілетін салаларда оны ескерту жəне жолын кесу бойынша ұйымдастырушылық жəне заңнамалық сипаттағы

лып, оларға осы саладағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру бойынша ерекше міндеттер жүк телді. Осы іс-шаралардың бірқатары мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы сая сатын анықтаудың маңызды құралы болып табылатын Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мəселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдары бойынша жүзеге асырылды. Комиссияның негізгі міндеттерінің бірі – сыбайлас жемқорлыққа жəне мемлекеттік қызметкерлердің қызмет этика сы ның ережелерін бұзуға қарсы күресті күшейтуге бағытталған келісілген шараларды тұжырымдау жəне қабылдау болып табылады. Ағымдағы жылдан бастап Комиссияның барлық мəжілістері орталық жəне жергілікті атқарушы органдардың басшыларын, қоғамдық жəне бұқаралық ақпарат құралдарын тарта отырып интерактивті пішімде онлайн режімінде өткізіледі. Барлық мүдделі тараптардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өткір де жүйелі мəселелерін талқылауға қатысуы Комиссияға шынайы жəне пəрменді шешім қабылдауға мүмкіндік беретіні сөзсіз. Комиссия отырысына шығарылатын мəселелерді анықтау кезінде, алдымен мəселенің қоғам жəне мемлекет үшін өзектілігі ескеріледі. Ол үшін ресми статистикаға, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған басы лымдарға, құқық қорғау

Жегі ќўртты жою жолында

құрылымдардың материалдарына жəне мемлекеттік органдардың ұсыныс тарына талдау жасалады. Мұндай тəсіл Комиссияда экономиканың сыбайлас жемқорлыққа мейлінше көп жол берілетін салалары мен тарауларын қарауға мүмкіндік береді. Мысалы, ағымдағы жылы Комиссия отырысында сот актілерін орындау жəне бағалау бойынша жұмыстың қорытындысы, сот актілерін орындау кезінде жəне білім беру саласындағы сыбайлас жемқорлықты азайту, Ақтөбе облысы əкімінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабылдап отырған іс-шараларының тиімділігі мəселелері қаралды. Осы жылы сонымен экономиканың аграрлық секторындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылмен жəне салық органдарындағы сыбайлас жемқорлық əрекеттерінің алдын алумен байланысты мəселелерді қарау жоспарланып отыр. Президент Н.Ə.Назарбаевтың тапсырмасына сай Комиссия бақылау жасау органдары тарапынан шағын жəне орта бизнестің жұмысына заңсыз килігуіне жағдайды бол дырмауға, сонымен қатар, мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға бөлінген бюджет құралдарын ұрлауға қарсы ісқимыл мəселелерін жүйелі түрде қарайды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы жетілдіру, сыбайлас жемқорлық көріністеріне мүмкіндік беретін себептер мен жағдайларды жою бойынша жұмысқа ерекше көңіл бөлінеді. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Комиссияның тікелей үйлесімімен осы бағытта ерекше табыстарға жеткен елдердің тəжірибесін ескере отырып жаңа сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұлттық стратегия əзірленуде. Сонымен бірге, Комиссия жұмысы жалпы, Республиканың сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүйесімен бірге үнемі жетілдірілу үстінде. Мəселен, қазіргі уақытта Комиссияға сыбайлас жемқорлық заңнамасын жəне қызметтік этика нормаларын бұзған орталық жəне жергілікті атқарушы органдардың басшыларын тəртіптік жазаға тарту құқығын беру мəселесі талқылануда. Ағымдағы жылдың соңына дейін азаматтық қоғам өкілдерін енгізу арқылы Комиссия құрамын кеңейту қарастырылуда. Бұл Комиссия жұмысының тиімділігін арттырады жəне ашық болуына мүмкіндік береді. Осылайша, жалпы Қазақстанда сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимылдың кешенді жəне тиімді жүйесі қалыптасқан деп айтуға болады. Осы жүйеде Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мəселелері жөніндегі комиссия қоғам өмірінің əртүрлі саласында сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік болатын себептер мен жағдайларды жою бойынша келісімді саясат пен нақты ұсынымдарды анықтау болып табылатын өзінің міндеттерін орындайды. Ерлік КЕНЕНБАЕВ, Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі.

Жїйелі жўмыс жемісін береді Елбасы биылғы Жолдауында сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа стратегияны қалып тастыруды жəне іске асыруды жалғастыруды аса маңызды міндет ретінде алға қойғаны белгілі. Бұл орайда облыс əкімі жанындағы сыбайлас жем қорлыққа қарсы күрес комиссиясы өз өкілеттігі аясында тиісті міндеттерді атқарып келеді. Өйткені, “Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” заң талаптары бойынша қоғамға аса қауіпті індентпен күресті мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар талапқа сай жүргізуге тиіс. Салық органдарының жұмысы тұрғындармен тығыз байланысты болғандықтан, жемқорлық құқық бұзушылықтарға бару тəуекелінің жоғары екенін ескерсек, бұл бағытта жүйелі жұмыс жүргізудің маңызы айтпаса да түсінікті. Осыған орай облыстық салық департаменті 2013-2015 жылдарға арналған жемқорлықпен күрес

жоспарын түзіп, нақты шараларды пəрменділікпен жүзеге асырып келеді. Басқарма тарапынан жүргізілген тексерістер нəтижесінде жыл басынан бері 38 қызметкер түрлі тəртіптік жауапкершілікке тартылды. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар мен қылмыс фактілерін қарайтын тəртіптік комиссияның ұсынысымен 2 қызметкерге тəртіптік шара қолданылды. Жемқорлықтың алдын алу, ымырасыз күрес жүргізумен қоса, жұртшылықтың салық органы қызметкеріне деген көзқарасын өзгертудің түбегейлі шараларын қарастырмай болмайды. Кейде мемлекеттік органдардағы жемқорлықтың алдын алу мен ымырасыз күреске арналған мақалалар жариялануда, меморандумдар жасалуда, дөңгелек үстелдер өтуде, осылар жеткілікті емес пе деген пікірлерді аракідік болса да естіп қаламыз. Бұлар – “дефакто”, яғни өтіп кеткен құқық

бұзушылық фактілерінің күрес шаралары ғана. Жеке құрам толық қатыспайтын осы шаралар арқылы жемқорлықты толық жеңе аламыз деу жаңсақтық болар еді. Жасыратыны жоқ, уақыттың едəуір бөлігін əкімшілік ықпал ету ыңғайына бөліп, ал қызметкерлердің ар тазалығын, имани əдебін, адамгершілік парасатын қалыптастыру жайын назардан тыс қалдырып жатамыз. Біздің пікірімізше, мемлекеттік қызметшінің ең осал тұсы осы! Еңбекақының төмендігі, қандай да бір заңды əлеуметтік мəртебені иеленбеуі жемқорлық құқық бұзушылық жасауға итермелейтіні жасырын емес. Статистикалық деректерге сүйенсек, орташа пара мөлшері 20 000-50 000 теңгені құрайды екен. Бұл сомаға алым алушы автокөлік болмаса, пəтер сатып алуға қауқарсыз. Ай лық еңбекақы əрі кетсе, несиені, балабақша төлемін немесе жалдамалы пəтер ақысын өтеу ден артылмайтыны анық. Мұның өзі алым алуға ұмтылған шенеунікті ақтау болып табылмайды. Керісінше, оның заңды жəне мемлекеттік қызмет антын бұзғанын айғақтайды. Президент атап көрсеткендей, мемлекеттік қызметші “мемлекетке қызмет

Сыбайластар саєын сындыратын заѕ Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Біздің елімізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте мемлекет жүзеге асырып жатқан шараларда сыбайлас жем қорлық көріністеріне ешуақытта төзбейтіндігін білдіретін оң үрдістер көптеп саналады. Соның бірі ретінде ТМД ел дерінің арасында алғаш рет Қазақстанда «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заң қабылданды. Содан бері ол заңның əлеуеті де, мəні мен маңызы да күннен-күнге артып келеді. Аталған заң азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, сыбайлас жемқорлық көрiнiстерiнен туындайтын қауiпқатерден елдің ұлттық қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге, сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтың алдын алу, анықтау, олардың жолын кесу жəне ашу, олардың зардаптарын жою жəне кiнəлiлердi жауапқа тарту арқылы мемлекеттiк органдардың, мемлекеттiк мiндеттердi атқаратын лауазымды жəне басқа да адамдардың, сондай-ақ оларға теңестiрiлген адамдардың тиiмдi қызметiн қамтамасыз етуге арналды. Онда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестiң негiзгi қағидалары айқындалып, сыбайлас жемқор лыққа байланысты құқық бұзушылықтың түрлерi, сондайақ жауаптылықтың пайда болу жағдайлары белгiленді. Сондайақ, онда демократиялық негiздердi, мемлекеттi басқарудағы жариялылық пен бақылауды кеңейтуге халықтың мемлекет пен оның құрылымдарына деген сенiмді нығайтуға, бiлiктi мамандарды мемлекеттiк қызметке ынталандыруға, мемлекеттiк мiндеттердi атқаратын адамдардың риясыз адалдығы үшiн жағдайлар жасауға да бағытталғандығы белгілі. Осы заң арқылы сол кезде алғашқы рет сыбайлас жемқорлыққа сипаттама беру, сыбайлас жемқорлық туралы ұғымды түсіндіру де қамтамасыз етілді. Мəселен, ету” деген сөзден шыққан. Демек, мемлекеттік лауазымдық қызметке материалдық жағдайды жақсарту үшін емес, мемлекет пен халық игілігі үшін жұмыс істеуге, Елбасы алға қойған міндеттерді жүзеге асыруға келді деген сөз. Осы қағидатты департамент басшылығы берік ұстанады. Мемлекеттік мерекелердің тойлануы, жас қызметкерлердің ант қабылдауы, марапаттардың, қызметтік куəліктердің салтанатты түрде тапсырылуы, “Нұр Отан” партиясы қатарына өтуі сияқты маңызды шаралардың жүзеге асырылуы қызметкерлерімізге зор жауапкершілік жүктейтіні сөзсіз. Ұжым мүшелері “Тəні саудың жаны сау” сияқты саламатты өмір салтын орнықтыру шараларына белсене қатысады. Мұның өзі шы ғар машылық ахуалға оң əсер етіп, сергек те жинақы жүруге, ел мүддесін бірінші орынға қоюға, жаман əдеттерден жирендіруге ұмтылдыратынын тəжірибе анық байқатып отыр. Жанболат БАТЫРБЕКОВ, облыстық салық департаменті ведомстволық бақылау басқармасының басшысы.

Солтүстік Қазақстан облысы.

заңда: «Мемлекеттiк мiндеттердi атқаратын адамдардың, сондай-ақ соларға теңестiрiлген адамдардың лауазымдық өкiлеттiгiн жəне соған байланысты мүмкiндiктерiн пайдалана отырып не мүлiктiк пайда алу үшiн олардың өз өкiлеттiктерiн өзгеше пайдалануы, жеке өзi немесе делдалдар арқылы заңда көзделмеген мүлiктiк игiлiктер мен артықшы лықтар алуы, сол сияқты бұл адамдарға жеке жəне заңды тұлғалардың аталған игiлiктер мен артықшылықтарды құқыққа қарсы беруi арқылы оларды сатып алуы сыбайлас жемқорлық деп ұғынылатындығы» айтылды. Ал осы заңда жəне өзге де заңдарда көзделген, белгiленген тəртiптiк, əкiмшiлiк жəне қылмыстық жауапкершiлiкке əкеп соқтыратын сыбайлас жемқорлықпен жымдасқан немесе сыбайлас жемқорлық үшiн жағдай туғызатын əрекеттер сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтар болып табылады. Бұл орайда, мемлекеттiк органдардың бақылауы мен қадағалауына, заңдылықтың сақталуын қамтамасыз ете алуына аса маңыз берілетіндігі айтпаса да түсінікті. Міне, сондықтан оларға заңдардың бұзылу себептерi мен жағдайларын анықтау мен жою, азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған құқықтарын қалпына келтiру, нормативтiк құқықтық актiлердiң дəл əрi бiркелкi қолданылуын жəне нормативтiк актiлердiң мiндеттi талаптарының орындалуын тексеру жөнiнде жүзеге асыратын мiндеттер енді. Сөйтіп, сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтар үшiн осы заңның негiзiнде мемлекеттiк мiндеттер атқаруға уəкiлеттi адамдар мен оларға теңестiрiлген адамдар жауапты дейміз. Ал сыбайлас жемқорлық қылмыстар жəне əкiмшiлiк құқық бұзушылықтар үшiн қылмыстық жауаптылық пен жаза, əкiмшiлiк жауапкершiлiк пен шаралар Қылмыстық жəне Əкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы кодексiнде көрсетілгенін халық жақсы біледі.

Осылайша, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске барлық адамдардың заң мен сот алдында теңдiгiн, мемлекеттiк органдардың қызметiн анық құқықтық регламенттеудi, мұндай қызметтiң заңдылығы мен жариялылығын, оған мемлекеттiк жəне қоғамдық бақылауды күшейтуді, мемлекеттiк аппараттың құрылымдарын, кадр жұмысын жеке жəне заңды тұлғалар құқықтары мен заңды мүдделерiн қозғайтын мəселелердi шешу рəсiмдерiн жетiлдiруді, жеке жəне заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерiн, сондай-ақ, мемлекеттiң əлеуметтiк-экономикалық, саяси-құқықтық ұйымдық-басқару жүйелерiн қорғаудың басымдығын қамтамасыз ететін маңызды құжат жасалды. Одан басқа да, мəселен, жеке жəне заңды тұлғалардың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерiн қалпына келтiру, сыбайлас жемқорлықпен құқық бұзушылықтың зиянды зардаптарын жою жəне олардың алдын алу, сыбайлас жемқорлықпен құқық бұзушылыққа қарсы күреске жəрдем жасайтын азаматтардың жеке басының қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету жəне оларды көтермелеу, мемлекеттiк мiндеттердi атқаруға уəкiлдiк берiлген адамдар мен соларға теңестiрiлген адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерiн мемлекеттiң қорғауы, аталған адамдар мен олардың отбасыларына лайықты тұрмыс деңгейiн қамтамасыз ететiн жалақы мен жеңiлдiктер белгiлеу, сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстарды анықтау, ашу, жолын кесу жəне олардың алдын алу мақсатында жедел-iздестiру қызметi мен өзге де қызметтердi жүзеге асыру, сондай-ақ, заңда белгiленген тəртiппен заңға қайшы тапқан ақша қаражаты мен өзге де мүлiктi заңдастыруға жол бермеу мақсатында арнайы қаржылық бақылау шараларын қолдану, қоғамдық бақылауды қамтамасыз ету жəне қоғамда сыбайлас жемқорлық көрiнiстерiне

төзбеушiлiк жағдайын қалыптастыру жүзеге асырылатын болды. Барлық мемлекеттiк органдар мен лауазымды адамдар өз құзыретi шегiнде сыбайлас жем қорлыққа қарсы күрес жүргiзуге мiндеттi. Сыбай лас жемқорлықпен құқық бұзушы лықтарды анықтауды, жолын кесудi, алдын алуды жəне олар дың жасалуына айыпты адамдарды жауапқа тартуды өз құзыретi шегiнде прокуратура, Ұлттық қауiпсiздiк комитеті, Iшкi iстер министрлігі, салық, кеден жəне шекара қызметтерi, Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі мен əскери полиция органдары жүзеге асырады. Жалпы, сыбайлас жемқорлықпен құқық бұзушылық фактiсi туралы хабарлаған немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске өзге де түрде жəрдемдесетiн адам мемлекеттiң қорғауында болуға тиіс. Өйткені, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жəрдемдесетiн адам туралы ақпарат мемлекеттiк құпиялылыққа жатады. Осыған орай сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық фактiсi туралы хабарлаған немесе сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте өзге де жолмен жəрдемдескен адам заңда көзделген тəртiппен көтермеленедi. Тіпті, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жүргiзушi органдар қажет болған жағдайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жəрдемдесетiн адамдардың жеке басының қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тиіс. Ал жалған ақпараттың соңы жақ сы лыққа соқтырмайтыны белгілі. Əрине, қашанда сыбайлас жемқорлықтың салдарын жоюмен арпалысқанша, ең тиімділігі оның алдын алу. Міне, осы орайда, мемлекеттiк мiндеттердi атқаруға уəкiлеттiк берiлген адамдардың немесе соларға теңестiрiлген адамдардың басқа мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың қызметiне заңсыз араласуына, олардың немесе жақын туыстары мен жекжаттарының материалдық мүдделерiн қанағаттандыруға байланысты мəселелердi шешу кезiнде өздерiнiң қызметтiк өкiлеттiгiн пайдалануына, шешiмдер əзiрлеу мен қабылдау кезiнде заңды жəне жеке тұлғаларға заңсыз артықшылық көрсету сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын құқық бұзушылықтар болып табылады.

Ќўќыќтыќ сауаттылыќтыѕ маѕызы зор Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес қағидаттары «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасында жан-жақты тұжырымдалған. Əрі мұнда осынау жалпыхалықтық күрестің тактикасы мен стратегиясы тайға таңба басқандай айқын көрсетілген. Бұл бағыттағы тегеурінді əрекет пен нақты іс-қимыл стратегия қабылданған кезге дейін де өріс алып келгені белгілі. Бүгінде мемлекеттік қызметте жүрген адамға үлкен сенімді орнықтыру басты мəнге ие. Бұл ретте мемлекеттік қызметшілердің адамгершілік қасиеттері мен өнегесін жəне моральдық-этикалық келбетін қалыптастыра білудің орны айрықша. Егер ол өзінің барлық білімі мен білігін, бұған дейін жинақтаған тəжірибесін жəне кəсіби деңгейін бір арнаға бағыттай алса мемлекеттің мерейі де солғұрлым арта түспек. Елге адал қызмет жасау үрдісі де осындай қадамдардан бастау алып, арнасын кеңге жая бермек. Бұған дейін қоғамдық өмірде

көрініс бергеніндей, бірқатар жағдайларда сыбайлас жемқорлық деректері азаматтардың құқықтық сауаттылығының жеткіліксіздігінен орын алғаны байқалады. Сонымен бірге, бұл деректердің өзі президенттік институттың ең төменгі буыны – біздер секілді ауылдық əкімдіктерге де үлкен жауапкершілік жүктейді деп түсінемін. Сондықтан да, бүгінгі күні бұл тұрғыда өзімізді өзіміз жетілдіре түсуге, сөйтіп, құқықтық сауаттылығымызды одан əрі көтеруге жете мəн беріп келеміз. Яғни, құқықтық сауаттылықты жетілдіру қазіргі жағдайда сыбайлас жемқорлықпен күрестің бірден-бір тиімді тəсілі екені талас туғызбайды. Айталық, 2011 жылдың 11 мамырында Шыңғырлау ауданы əкімінің шешіміне сəйкес, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі 2011-2015 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары бекітілген болатын. Бүгінгі күнге дейін осы жоспарға сəйкес бекітілген іс-шаралар кешені кезең-кезеңімен жүзеге

асырылып келді. Бұл бағытта тұрғындар арасында округ əкімі аппаратының мамандары мен учаскелік полиция инспекторлары құқықтық оқу жүйесін іске асырды. Сонымен бірге, баяндамалар жасап, тұрғындар арасында құқықтық тақырып төңірегінде əңгімелер өткізді. Осы арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің пəрменділігін көтеруге қол жеткізілді деп айта аламыз. Бұл істе округ əкімдігі мен ақсақалдар жəне əйелдер кеңестерінің бірлесе атқарған жұмыстары да өз алдына бір төбе. Мұның бəрі сыбайлас жемқорлықпен күресті күшейту, əрі оны болдырмау үшін оның алдын алу жəне ақпараттық насихат жұмыстарына баса назар аудару болып табылады. Мира ЗҰЛҚАШЕВА, Ақбұлақ ауылдық округі əкімі аппаратының бас маманы.

Батыс Қазақстан облысы, Шыңғырлау ауданы, Ақбұлақ ауылы.


7

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

БИЗНЕСТІ БИІКТЕТЕТІН БАҒДАРЛАМА «Бизнестіѕ жол картасы-2020» кəсіпкерлік їшін де, сол сияќты шикізаттыќ емес секторларды ќаржыландыруда банктер мен инвесторлар їшін де жаѕа мїмкіндіктер ашады» Н.НАЗАРБАЕВ.

(2010 жылєы 29 ќаѕтардаєы Ќазаќстан халќына Жолдауынан).

Экспорттаушылар мїмкіндігі кеѕейіп келеді Бірќатар батысќазаќстандыќ кəсіпорындарєа осындай ґміршеѕдік їлгісі тəн Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Елбасы мен республика Үкіметі алға қойып отырған бүгінгі басты талаптарының бірі экспортқа шығарылатын əзір өнім түрлерін ұлғайту болып отыр. Бұл істің Ақжайықтағы ауқымы қандай? Иə, өңірде қазіргі күні елуден астам кəсіпорын өз тауарларын таяу жəне алыс шетелдерге экспорттайды. Сөз жоқ, бұл қанағат тұтуға тұрарлықтай нəтиже. Біз бүгін солардың арасынан «Кублей» жəне «Орал сауда-өнеркəсіп компаниясы» ЖШС өнімдерінің экспорттық ерекшелігіне тоқталғанды жөн көрдік. Аталған алғашқы кəсіпорын бүгінде əзір өнімдерді таяу жəне алыс шетелдерге экспортқа шығарып жүр. Бір жақсысы, отандық кəсіпорын конвейерінен жөнелтілген қалбырдағы ет жəне ет өнімдеріне деген сұраныс жылданжылға өсіп келеді. Соған сай мұнда соңғы кезде өндірістік қуатты көтеріп, өнім түрлерін жетілдіру үшін кең ауқымды бағдарлама белгіленді. Қазір өндіріс орнын жаңғырту мен техникалық қайта жарақтандыру жұмыстары өз нəтижесін беруде. Мұндағы ет қалбырлайтын автоматты желілер экспорт көлемін ұлғайтуға да септігін тигізді. Əрі мұның өзі өнім сапасын одан əрі көтеруге жол ашты. Осы арқылы «Кублей» ЖШС бір ауысымда 120 мың дана қалбыр жəне қалбырдағы өнімнің қырық алты түрін өндіруге қол жеткізді. Ал тұтастай алғанда, компанияда өңделген өнім түрлері жүздің үстінде. Бұған дейін кəсіпорын тек біртүрлі ғана қалбырлардағы етті шығарып келсе, қазір оның қатарын қалбырға салынған балық пен көкөніс толықтырған. Сонымен қатар қазы, шұжық жəне қуырдақ секілді ұлттық тағамдарды дайын күйінде қалбырлап шығару технологиясы игерілді. Кублейлік қалбырлардың өзге елдерден жеткізілетін осы тектес өнімдерден басты артық шылығы – оның құрамында қосымша дəмдеуіштер мен тегі өзгертілген өнімдердің жəне консерванттар мен хоштандырғыш заттардың атымен жоқтығы. Жүз пайыз табиғи өнімнен тұратын қалбырдағы өнімдері арқылы олар көрші елдердегі нарықтың айдынына еркін шыға бастады. Бұған дейін əзір өнім шығаруға керекті шикізат негізінен Канада мен Бразилиядан жəне Польша мен Венгриядан жеткізілсе, алдағы уақытта компания бұған жергілікті шикізатты пайдалануды ұйғарған. Осы мақсатта Орал қаласының іргесінен мал сою кешені салынуда. Бұл қосалқы өндіріс орны алдағы жылы іске қосылмақ. Сол

кезде мұнда тағы да жүз елуден астам жұмыс орны ашылмақ. Сонымен бірге, жаңа кешенде тері мен сүйек-саяқтарды, сондай-ақ аяқ-сирақтарды терең түрде өңдеу жұмыстары да қоса атқарылмақ. Бұған қоса малазықтық өнім шығару жəне етті тұрғындарға вакуумдық қаптамада мұздатып ұсыну көзделген. Биыл компания балық зауыты өндірісіне инвестиция салып жаңа зауыт құрылысын бастап кетті. Тəуелсіздіктің таңы атқанда тұсауы кесілген кəсіпорында алғашқыда он үш адам жұмыс істесе, бүгінде «Кублейде» төрт жүзге жуық адам тұрақты жұмысқа тартылған. Олардың орташа айлық жалақылары жүз мың теңгенің үстінде. Компания басшысы Талғат Берекешевтің бірінші кезекте еңбек етуге қолайлы жағдай туғызуы да өндіріс мəртебесін өсіруге септігін тигізгені күмəнсіз. Осы ұйымшыл ұжымның бас технологы Гүлжазира Кенжеғалиева өз ой-пікірін былайша жеткізді. – Бір кезде мен базар жағалап сауда-саттық жасап жүрдім. 2002 жылы «Кублей» ком па ниясына жұмысшы болып орналастым. Кейін учаске шебері, басшысы, технологтың көмекшісі қызметтерін

кəсіпорынның бірі «Орал саудаөнеркəсіп компаниясы» ЖШС. Бұл кəсіпорын диаметрі алты жүз отыз миллиметрлік полиэтилен құбырларын, күнделікті тұтыну тауарлары мен бұйымдарды экспортқа шығарумен шұғылданады. Олар өз өнімдерін Ресейдің Екатеринбург өңіріне жəне Башқұртстанға экспортқа шығарып жүр. Осы мүмкіндікті одан əрі кеңейту мақсатында шекаралас өңірдегі Орынбор жəне Самара облыстарымен де нақты келіссөздер жүргізілуде. Биылғы жылдың басындағы теңге бағамының долларға шаққандағы өзгерісінен аталған компания ұтпаса ұтылмағанын көреміз. Өйткені, олардың экспортқа бағытталған өнімдері он бес-жиырма пайызға қымбаттаған. Осы арада сəл шегініс жасар болсақ, кезінде теңге бағамының түзетілуі отандастарымыз арасында əрқилы пікірлердің өрістеуіне əсер еткені рас. Дегенмен, бүгінгі күннің биігінен қарағанда бұл фактор экономикамыз үшін пайдалы болғанын көреміз. Өйткені, бұл өзгеріс сырттан келетін бағасы жоғары импорттық тауарларға сұранысты төмендетіп, керісінше, отандық өнімдерге де-

«Бизнестіѕ жол картасы-2020» белсенді дамуда Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде «Үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы аясында шағын жəне орта бизнесті қолдау» тақырыбы бойынша брифинг өтті. Оған «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ басқарушы директоры Қаныш Төлеушин, «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының» басқарушы директоры Ғабит Лесбеков, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы төрағасының орынбасары Нұржан Əлтаев, «KAZNEX INVEST» экспорт жəне инвестиция бойынша ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Мейіржан Мəйкенов қатысты. Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

атқардым. Компанияның есебінен Мəскеу тамақ өндірісі технологиясы университетінде сырттай жоғары білім алдым. Өндіріске жаңа технологиялардың енуіне орай Финляндия мен Эстонияда біліктілігімді көтердім. Отбасы иесі, арқа сүйер азаматым Ержан Кенжеғалиев қалбыр жасайтын цехта оператор. Жалақымыз жоғары болған соң ұжымдағы өзге мамандар секілді біз де ешбір ойланбастан, тайсалмастан жиырма жылға ипотекалық несиеге үй алдық. Бұл да компаниямыздың қалтқысыз қызметіне деген толыққанды сенімнің көрінісі деп білемін. Ал бүгінгі əңгімемізге желі болып тартылған екінші бір экспорттық əлеуеті жоғары

ген қажеттілікті күшейте түсті. Сөйтіп, ішкі нарықта импорттық тауарларды отандық өнімдермен алмастыру мүмкіндігі туды. Бұл өзгеріс əсіресе, өз өнімдерін сыртқа шығаратын отандық экспорттаушылар үшін қолайлы болды десек қателеспейміз. Түйіп айтқанда, жылдан-жылға экспорттық өнім түрлерінің арта түсуі экономикамыздың шикізаттық шылаудан өңдеу бағытына қарай түбегейлі бет бұрғанын айқын аңғартады. Сондықтан да біз бүгін бірқатар батысқазақстандық кəсіпорындар мысалында осы өзекті мəселені əңгіме арқауына айналдырғанды жөн көрдік. Батыс Қазақстан облысы.

«Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының бірінші бағыты, сыйақы ставкасын субсидиялау бойынша соңғы мəліметке сəйкес, кредиттер бойынша жалпы сомасы 1 трлн. теңгеден асатын 4,5 мың келісімге қол қойылды. Төленген субсидиялар сомасы 80 млрд. теңгені құрады. Қазірде еліміздің бүкіл өңірі субсидиялаумен қамтылған, деді Қ.Төлеушин. Оның айтуынша, субсидия алу бойынша Павлодар, Шығыс Қазақстан, Ақтөбе облыстары мен Алматы қаласы көш бастап тұр. Жалпы, бағдарламаның осы бағыты аясында экономика салалары ішінде келісімшарттар саны бойынша өңдеу өнеркəсібі, көлік, логистика көш бастап отырған көрінеді. «Мен жыл басында басталған жаңа бағдарлама туралы айтқым келеді. Бұл өңдеуші өнеркəсіптегі

шағын жəне орта бизнес бағдарламасын қолдауға арналған, 100 млн. теңге көлеміндегі қаржысы бар жаңа бағдарлама. Екінші деңгейлі банктерден бөлек, Ұлттық қордан кəсіпкерлерге арналып бөлінген қаражат арқылы жаңа жобалар 6 пайыздық ставкамен 10 жылға қаржыландырылады. 6 пайыз инфляция деңгейінен де төмен болғандықтан қазақстандық өңдеу өнеркəсібі үшін теңдесі жоқ шарттары бар бағдарлама болып отыр, деді «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ басқарушы директоры. Бағдарлама аясында 4500 жұмыс орны құрылды. 2015 жылы да бұл бағыттағы жұмыстар дами береді. Жалпы, банктерден алынатын несиелердің 13,6 пайызын «БЖК2020» қатысушылары алатынын атап өткім келеді. Олар бюджетке 77,6 млрд. теңге салық төледі. Ал «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасының өнімі жылына 852 млрд. теңгеге бағаланады. Кəсіпкерлерге

қаржылық емес қолдауға келер болсақ, ол кеңес беру түрінде жүзеге асырылуы керек. «Жас кəсіпкерлер мектебі» жобасы аясында 18-29 жас аралығындағы 2079 адам оқытылды. Кəсіпорын жетекшілерін де шетелдерге жаңа технология меңгеру үшін жіберудеміз. Жалпы саны 73 мың адам оқытылып, республиканың əр өңірінде жүзеге асырылды, деді ол. «Іскерлік байланыстар» жобасы аясында 2 252 кəсіпкер оқытылып, соның ішінде 158-і Германияда, 149-ы АҚШ-та тағылымдамадан өткен. Ал М.Мəйкеновтің айтуынша, елімізде 180-200 мың экспорттық операциялар жасалады. Бүгінде Қазақстан əлемнің 120 елімен сауда-саттық қатынастар орнатқан. Экспортқа шығарылатын тауарлардың түрі де 880-нен 950-ге дейін өскен. «Мемлекеттің дер кезінде тиісті шаралар қабылдауы арқасында, 2013 жылы экспорт бойынша дағдарысқа дейінгі деңгейге жетіп қана қоймай, оны 20 пайызға арттыра алдық. Яғни, 2013 жылы біздің экспорт көлеміміз 85 млрд. долларға жетіп, еліміз əлемдегі ең ірі 50 экспорттаушы елдің қатарына енді», деп атап өтті ол. Ал «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының» басқарушы директоры Ғабит Лесбеков «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша несие алудың қиындығы туралы сыбысты жоққа шығарды. Оның айтуынша, ең төменгі көлемдегі несие 350 мың теңгені құрайды.

Кґмектен пайда кґп Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ауылдағы жағдай алақандағыдай ғой. Күш-қарымның аздығынан шаруа қожалықтары 20 мың гектардан астам жерді игере алмай отыр. Ауыл табынынан біршама мал бруцеллезге шалдығып, жойылды. Осының бəрі Берік Күзібаевтың жанына бататын. Өзгеріске бастайтын тұжырымды қадамды аңсайтын. Осыдан үш жыл бұрынғы жиналыс есінде. Көптен күткен өзгеріс осы басқосуда қылаң берді. Кездесуге əкімшілік орталығы саналатын Степногор қалалық жұмыспен қамту орталығының қызметкерлері қатысты. Олар Үкімет қолға алған «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының жай-жапсарын жан-жақты түсіндіріп, көзделіп отырған жеңілдіктерді жіптіктей етіп баяндауы көңілден шықты. Бағдарламаның бірінші бағыты бойынша құжаттар дайындалды. Көп ұзамай, екінші бағдарлама шеңберінде, сегіз ауылдасына Астана қаласындағы тегін курсқа жолдама берілді. Олардың ішінде Берік те бар еді. Соншалықты қуана қоймады.

Өмір бойы ауылда тұрып, мал соңында жүрген 46 жастағы адамға не үйретер дерсің? Жемшөп жинау науқаны да қызып тұр. Қателескен екен. Уақыт үрдісіндегі ілім-білімнің ешқашан артық болмайтынын ұқты. Сертификатқа ие болумен қоса шаруашылықты жүр гізудің заманалық та лаптары, бизнесжос пар мен келісімшарттарды дайындау, бухгалтерлік есепқисапты жүргізу бағытындағы құнды мағлұматтарға қанықты. Əсіресе, Дархан Дəрібаев пен Вера Котовичтің тəлім сабақтары есте қалды. Қалада тұратын өрім жастар ауыл тіршілігін бес саусағындай білетін сияқты. Сұрақтарымызға əрқилы мысалдар келтіріп жауап береді. Өзара тəжірибе алмасып, ниеттес, тілектес жаңа достар таптым. Бүгінгі күні Астанаға баруыма септескен жұмыспен қамту орталығының директоры Қарлығаш Ғаппароваға, Денис Цедриков, Наталья Инютина сияқ ты қызметкерлерге рахметімді айтып жүрмін, дейді Берік бауырымыз. Орталықтың қызметкерлері оқудан кейінгі іс-əрекеттердің

басы-қасында жүргені əлі «сиясы кеппеген» фермерлерге жігер мен сенімділік берген сияқты. Мал шаруашылығымен айналысуға тілек білдірген алты адамға «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының шарапатымен 13 миллион 800 мың теңге жеңілдетілген қаржы бөлінді. Берік Күзібаев 3 миллион теңгелік шағын несиені иемденді. Жұмысқа белсене кіріскен Берік Күзібаев үйреншікті шаруаны дөңгелентіп алып кетті деуге болады. Бұған оның ауыл тіршілігіне қатысты тракторшы, дəнекерлеуші, құрылысшы мамандықтарын меңгергені де көмектескендей. Кеңестік дəуірден мұра болып қалған гаражды жөндеп, мал қорасына айналдырды. Қазір онда 7,5 пайыздық бағдарламалық несие қаражатына сатып алынған 10 сиыр мен 4 бұзау қыстатылуда. Табын қарасын молайтудың мүмкіндігі де кеңейіп отыр. Мемлекет алғың келген несиенің тең жартысын өтеп жатыр. Бұл ауыл тіршілігі үшін үлкен қолдау. Бүгінгі күні Күзібаевтардың қожалығында, өз малын қосып есептегенде, елудің үстінде ірі қара бар. Төл түсімі де жаман емес.

Көмекшілері де бар. Өнімдерін келіншегі Дина Степногордың базарында, жəрмеңкелерде саудалап келеді. Отбасылық бизнесте əкесі Нұрхамит ағаның ақыл-кеңесі де кəдеге жарап тұр. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың биылғы Жолдауында халықты əлеуметтік қолдау мəселесі бірінші кезекте айтылғаны, ауыл адамдарына көмек-қолдаудың барлық мүмкіндіктері қарастырылғаны баршамызды ризашылық сезіміне бөлейді, дейді Берік Күзібаев. Мен əлеуметтік тұрғыдағы несиені қуана алдым. Себебі, біз үшін екі мал ұстадың ба, жиырма мал бақтың ба, ешқандай айырмашылығы жоқ. Айырмашылық мынада – бұрын малды қалыптасқан дағдымен, күнкөріс үшін ұстайтынбыз. Бағдарламаға қатысқалы болашаққа жақсы жоспарлар түзіп, бойымызда басқаша жігер пайда болды. Өзгелер де жауапкершілікті түсініп, жаңа бастаманы іліп алып кетсе деймін. Сонда отбасымыз ғана емес, бүкіл ауыл ауқаттанар еді. Қарабұлағымыз да гүлдене түсері анық. Ақмола облысы, Қарабұлақ ауылы.


8

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

Талғат Жақыпбекұлы БИГЕЛДИНОВ Ерлік символы, ґмір сїру идеалы

2014 жылғы 10 қарашада 93 жасқа қараған шағында аты аңызға айналған ұшқыш, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры, авиация генерал-майоры, көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов өмірден өтті. Т.Ж.Бигелдинов 1922 жылы 5 тамызда дүниеге келген. Ол Саратов жəне Орынбор əскери авиация училищелерін тəмамдаған. 1943 жылдың қаңтар айынан бастап Ұлы Отан соғысына араласты. І Украин майданының 144-ші гвардиялық шабуылдаушы əуе полкында эскадрилья командирі болды. 1944 жылы Т.Ж.Бигелдиновке əуе шабуылдарындағы ерлігі мен əскери шеберлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Екінші «Алтын Жұлдыз» медалі гвардия капитаны Т.Бигелдиновке 1945 жылдың маусым айында эскадрильяны үздік басқарғаны жəне Краков, Оппельн (қазіргі Ополе), Катовице, Бреслау (қазіргі Вроцлав) жəне Берлин қалалары үшін болған ұрыстарда жауынгерлік тапсырманы ержүректілікпен орындап көрсеткен ерлігі үшін берілді. Т.Бигелдинов 1945 жылғы Жеңіс парадына қатысты. Соғыстан кейін 1950 жылы Əскери-əуе академиясын тəмамдады жəне КСРО Əскери-əуе күштерінде қызметін жалғастырды. 1957 жылдан 1970 жылға дейін азаматтық авиация саласында қызмет атқарды. 1968 жылы Т.Бигелдинов Мəскеу инженерлік-құрылыс институтын бітіріп, Қазақ КСР мемлекеттік құрылыс жүйесінде 26 жыл бойы басшылық лауазымдарда еңбек етті. Оның жетекшілігімен азаматтық авиацияда көптеген нысандар салынды. Т. Ж. Бигелдинов КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1946-1954, 1989-1991 жылдардағы 2, 3, 12 шақырылымдарының депутаты болды. Ленин, Александр Невский, екі мəрте Еңбек Қызыл Ту, І жəне ІІ дəрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, ІІІ дəрежелі Даңқ ордендерімен, Қазақстан Республикасының «Отан» жəне І дəрежелі «Даңқ» ордендерімен наградталған. Соңғы жылдары Т.Ж.Бигелдинов Ұлы Отан соғысының мүгедектеріне жəне жетім балаларға көмек көрсететін Халықаралық қайырымдылық қорының президенті болды. Бар ғибратты ғұмырын туған елінің қауіпсіздігі мен əуе қорғанысы саласын нығайтуға арнаған əскери қайраткер көзсіз ерлік пен шынайы батырлықтың үлгісі, халқының қадірменді зиялысы болды. Талғат Бигелдиновтің жарқын бейнесі барлық қазақстандықтардың жүрегінде əрдайым сақталады.

Мен Талғат Бигелдиновті бала жасымнан біліп, оның ерлігіне, тапқырлығына, батылдығына тəнті болып өскен жастың бірі болдым. Покрышкин, Кожедуб сияқты атақтары жер жарған ұшқыштардың қатарында қазақ ұланының да болғаны мақтаныш сезімімді тудыратын. Оған еліктеп, ерлігін қайталасам деген арман жүрегіме бала жастан орнады. Сондықтан да өзімнің болашақ мамандығымды таңдауыма Талғат ағамыздың тікелей ықпалы болды деп айта аламын. Кейін өзім де ұшқыш болып, оның ерліктерін кəсіби тұрғыдан зерделегенімде, ағамыз қызмет еткен штурмовиктік сала ең қауіпті авиациялық қызмет екенін білдім. Олардың ұшақтарына соғыс емес уақытта отыру да қиын, ал соғыс кезіндегі күрделілігі одан да орасан зор. Өйткені, олар тек жердегі нысандарды атады. Сондықтан барынша төмен ұшуға тура келеді. Ал төмен ұшқан оларды артиллериялық зеңбіректерден немесе басқа қару-жарақпен атып түсіруге болады. Бірақ соған қарамай ағамыздың 305 рет соғысқа кіріп,

Қазақстан Республикасының Үкіметі.

Əрі аєа, əрі дос Өмірге келген кез келген пенденің фəниден бақиға əйтеуір бір күні өтетіні заңдылық қой. Бірақ солай дегенмен де, жақсы адаммен, қазақтың атын аспанға көтерген Батырмен қоштасу уақытының келгенін сезіну оңай емес екен. Талғат аға екеуміздің арамыздағы жас айырмашылығынан шығар, мен, тіпті, бұл кісімен дос болып кетемін деп еш ойламаған едім. 1984 жылы Жазушылар одағының тауда орналасқан Шығармашылық үйіне Талғат аға директор болып келді. Арада оншақты күн өткенде ол кісі менің нөміріме өзі іздеп келіп, биллиард ойнауға шақырды. Сол бір сəттен бастап екеуміздің арамызда достық орнады. Ол кісі өз өмірін оңашада асықпай, баппен айтып беруші еді. Жəне əңгімесін сурет салғандай етіп, көз алдыңа алып келгенінде тыңдаушы өзін бір

бейне бір кино көріп отырғандай сезінетін. Көзбе-көз жазып алсам əңгіме иесі мұншалықты шешіліп кетпес деген қаупіммен тек ол кісімен кездесуім аяқталған соң естігенімді қағазға түсіріп жүрдім. Осылайша бір жарым жылдай айтылған əңгіменің соңы менің Батыр туралы жазылған «Шер» атты романыма ұласты. Шығарманы бітіріп, баспаға тапсырмастан бұрын оқуға берейін десем, шығара бер, сен өтірік жазбайсың, жарық көрген соң біржолата оқырмын деп рұқсатын берген. Кейін араға екі жылдай уақыт салып, роман шыққанда: «Əкім, романыңды оқыдым. Сөзің басқа жазушыларға қарағанда ұғын ықты екен, бірақ мен барлығын түсініп оқыдым деп айта алмаймын. Жазғаныңның барлығы шындық, мен толық құптаймын», деген.

Кґктегі ќыранымыз ќўлап тїсті-ау...

Бүгін қазақ халқы қаралы. Өйткені, қазақ халқының батырлығын мұра етіп жалғастырушы, ұлтының қайтпас қайсарлығын, жаужүректігін əлемге паш еткен жердегі емес, көктегі қыранымыз, тау тұлғалы азамат авиация генерал-майоры, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры Талғат ағамыздан айырылып отырмыз.

Баршаға аян, ел басына күн туған шақта бұрынғы Кеңес Одағы республикаларының ішінде түркі халықтарының арасында көзсіз ерлік көрсетіп, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры атағын алған Талғат ағадан басқа ешкім жоқ. Сталиннің жарлығы бойынша 7080 жауынгерлік ұшуды табысты орындаған ұшқышқа батыр атағы

өзіне жүктелген міндеттерді үздік шеберлігі мен батылдығының арқасында əрқашан мүлтіксіз орындап шығуы – асқан ерлік. Соның ішінде ол жеті ұшақты атып түсірген, 1945 жылы одақтастар авиациясынан бірінші болып Берлинге жетіп, фашистердің бекінісін картаға алғашқы болып түсірген адам. Оған Кеңес Одағының Батыры атағының екі рет берілуі – оның теңдессіз ерлігінің əбден мойындалғандығының белгісі. Біз оны нағыз батыр, айрықша тұлға ретінде мақтан тұтамыз. Талғат Бигелдинов ұзақ жылдар бойы Қазақстанның азаматтық авиациясын өркендетуге зор үлес қосты. Еліміз тəуелсіздігін алған соң Ақтөбедегі азаматтық авиация училищесін 1996 жылы жоғары əскери авиация училищесі етіп қайта құрып, оған Т.Бигелдиновтің есімі берілді. Осы салтанатта онымен бірінші рет кездесіп, танысқан едік. Бұрын сыртынан біліп, оны өзіме үлгі етіп жүрген адам болғандықтан мен ол кісіден көз алмай, көп қарадым. Ағамыз маған қатты əсер етті. Өзінің біразға келіп қалған жасына

қарамай əлі де қуатты, барынша ширақ жан екен. Осы кездесуден соң біз жақын танысып, анда-санда кездесіп тұрдық. Ол барынша ақкөңіл, сонымен қатар ойындағысын ешқашан ірікпей, тура айтатын батыл жан еді. Бірде, Алматыда Əуе қорғанысы күштерінің қолбасшысы болып жүргенімде маған келгені бар. Астында «Нива» мəшинесі болды, рулде өзі. Атағынан ат үркетін адамның көлікті өзі жүргізіп, оның тетіктерін өзі жөндеп жүре беретініне мен таңғалған едім. Ол кезде ағамыз омарташылықпен айналысады екен. Мені ашық табиғатқа шығарып, өзінің омартасын көрсетіп, көп əңгімелер айтып еді. Өмір жолыма өзінің үлгісін берген осындай ардақты ағамыздың дүниеден өткені өкінішті. Бірақ оның ерлігі мен батырлық үлгісі ешқашан өшпейді. Олар қазақ жастарының бойына отансүйгіштік пен ерліктің рухын себе беретініне сенімдімін. Мұхтар АЛТЫНБАЕВ, сенатор, армия генералы, Халық Қаһарманы.

Аќкґѕіл, абзал адам еді Біз Астанаға қоныс аударған соң араластығымыз сиреді. Бір ғажабы, осыдан оншақты күн бұрын сол кітапты қолыма алып, қайтадан оқып, өзім таңғалып, апыр-ай, жап-жас кезімде осыны қалай жазғанмын деп ойладым. Сөйтсем, уақыт сағаты жақындап қалған екен, қайран батыр ағаның. Бауыржан Момышұлы, Талғат Бигелдинов сынды бейнелер туған халқының жүрегінен өшпейді. Араға жүздеген жылдар салғанда да олардың ерлік істері мен кісілік келбеттеріне шаң жұқпайды. Қайта жақұттай жарқырап, ақ алмастай көз қарықтырып, ұрпақтарды ерлік пен өрлікке бастайтынына сенемін. Бақұл бол, əрі аға, əрі дос! Əкім ТАРАЗИ, жазушы.

берілетін болып белгіленгенін ескерсек, Талғат ағамыз 305 мəрте жауынгерлік тапсырмамен ұшып шығып, жаумен соншама рет шайқасқан. Яғни, соншама рет өліммен бетпе-бет келген. Үш мəрте Кеңес Одағының Батыры А.И.Покрышкин, И.Н.Кожедубпен бірге үшінші мəрте батыр атағына ұсынылғанымен, шет қақпайланып, сол кездегі билік ол атақты қазақтың жаужүрек ұланына қимаған. Бірақ, екі мəрте де аз емес қой. Біздің республикамызда екі мəрте батыр атағын алған төрт адамның ішіндегі қазақтан жалғызы – өзі. Жалпы, мұсылмандар арасында 100-ден артық Кеңес Одағының Батырына үш Даңқ ордені барларын қосып, батырлармен теңестірсек, олардың саны 600-ге жуық. Олардың ішіндегі Шығыс халқының қыздары Мəншүк, Əлия, Хиуаз Доспанованың орны ерекше. Ұлтымыздың осындай ұлдары мен қыздары Ұлы Отан соғысында сапа жағынан алғашқы бестікке кіруінің өзі қазақтың қандай халық екенін айқындап берді. Міне, бүгін сол қазақтың батырлығының сарқытындай болған арысымыздың жүрегі соғуын тоқтатты. Бір өкініштісі, өзі жан беріп, жан алып соғысқан Жеңісінің 70 жылдығын көріп кетуге ғұмырының алты ай ғана жетпегені-ай... Көктегі қыранымыз құлап түсті-ау... Қош, қазақтың көзсіз батыры... Алдыңыз жарық, иманыңыз жолдас болсын... Еренғайып ШАЙХУДДИНОВ, академик, Алматы қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Бүгін қазақ халқы, бүкіл қазақстандықтар, сонымен бірге, бұрынғы Кеңес Одағының да халықтары десем артық болмас, үлкен қайғыға душар болып отыр. Еліміздің ерен тұлғалы ерекше азаматы, қазақтың текті қыраны, халқымыздың мақтанышы, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов өмірден озды. Шын мəніндегі қас батыр деп айтуға лайықты осынау ағамызды мен бала жасымнан біліп өстім. Ол кісінің ерлігі менің қатар тұстастарымды сонау қаһарлы соғыс жылдарында елеңдетіп, бəріміз де ұшқыш боламыз, Талғат аға сияқты батыр боламыз деген талапты талпыныста жүретін едік. Оның есімі елге ерте танылды. Ол қазақ ұланының көктің мұзбалақ қыранына айналып, ерлікті жерде ғана емес, аспанда да алапат

қаһармандықпен жасай алатынын айғақтады. Сөйтіп, халқына мерей əкелді. Ағамыз 22 жəне 23 жасында батыр атағының екі бірдей Алтын Жұлдызын омырауына жарқыратып тақты. Əрине, бұл жұлдыздар өжет жүректі майталман ұшқыш Талғат Бигелдиновтің 305 рет аспандағы айқастарға қатысып, өлім мен өмір ортасында фашист басқыншыларына қарсы тұрып жасаған ерлігі үшін берілгені белгілі. Жас мөлшері жағынан бұл екінші дүниежүзілік соғыс тарихындағы сирек оқиға болса керек. Батыр Талғат жайшылықтағы өмірде абзал жанды, ақкөңіл, дарқан əрі қарапайым адам еді. Мұқтаждарға қол ұшын беріп көмектесіп жүретін. Менің, əсіресе, есімде қалғаны, ағамыз 80-жылдардың аяғында

Алматыдағы Бауыржан Момышұлы атындағы əскери мектепке көп жəрдемін тигізді. Мен ол уақытта сол мектептің бастығы болатынмын. Батыр мектепке жиі келіп, балалардың алдында өзінің ерлігі жайлы қызықты əңгімелерін айтып, жас жүректерді шырқау шыңдарға жетелейтін. Мектептің жадау тірлігін көріп, мені өз мəшинесімен алып барып, Алматы облысындағы Кеген ауданының басшыларынан жөндеу жұмысына қажетті тақтай, басқа да ағаш материалдарын əперіп еді. Өз басым Талғат ағамен ағалы-інілідей өте тығыз қарым-қатынаста болдым. Таңғаларлық тамаша мінезді адам еді. Өзінің тастай қатты бұлшық етін көрсетіп, спортпен айналысуға үгіттейтін. Таза ауада көп жүріңдер деп ақыл

айтатын. Өмірді керемет сүйді. Тыным таппайтын кісі еді. Бал араларының омартасын ұстады. Сол балдан бізге де дəм татырып тұрушы еді. Соған мəз болатынбыз. Өмірінің соңына дейін сергек те белсенді жүрді. Біздің Медеу ауданы ардагерлер ұйымының мүшесі ретінде шақырған жиындардан қалмай, естелік əңгімелерін, ғибратты сөздерін айтып тұратын. Абзал жанды қыран батырдың қазасы – бүкіл елімізге ортақ қайғы. Оның есімі мен ерлігі Қазақ елімен бірге жасай бермек. Ағамызға иман байлығын берсін. Қыздары, ұлы да бар. Сол ұрпағына да өмір берсін деп тілеймін. Ким СЕРІКБАЕВ, əскери ғылымдар докторы, полковник.

Рухыѕыз халќыѕызбен бірге, аєа! Күллі адамзат баласын дүр сілкіндірген екінші дүниежүзілік соғыстың қаһарманы, ұлт мақтанышы Талғат Бигелдиновтен қапыда көз жазып қалдық. Ұлы Жеңістің 70 жылдық ұлы тойына сəл-ақ жетпей өмірден өтті батыр аға! 19 жасында-ақ «көк қыраны» атанған Талғат аға батырлардың алдыңғы толқынының табиғи жалғасы, тұлпардың тұяғы, асылдың сынығы еді. Қанша сынақтан аман өтсе де, сұм ажал ақыры алмай қоймады. Ол арын алау етіп, жанын жалау етіп, Отанды ойран болудан сақтады. Жерді жауға

бастырмады. Өмiр мен өлiм шарпысқан сұрапыл соғыста қазақтан шыққан екі мəрте Кеңес Одағының Батыры ретiнде елге аман оралған Талғат Бигелдинов бейбiт кезеңде де өз ортасынан озық шықты, Тəуелсiздiгiн жариялаған мемлекетiмiздiң дамуына үлкен үлес қосты. Талғат аға бізді қай кезде де пейілімен, мейірімен қарсы алатын. Өзіңе қарағанда, аялы жанарынан батырлықпен бірге, ақылдылық, ойлылық ұшқыны есіп, күлімдегенінен ішкі жан тұңғиығының тазалығы тарта түсетін еді. Осындай жақсы адамның қасында жанымыз

тынығатын. Енді орны үңірейіп бос тұр. Ұлы батырымыздың ерлік өнеге-үлгісі болашақта да жас ұрпақтың бойлары сергек, жүректері түкті болып қалыптасуына қызмет етеді деп ойлаймыз. Топырағыңыз торқа, жаныңыз жəннатта болсын, аға! Рухыңыз халқыңызбен бірге мəңгі жасайды, есіміңіз ұрпақ жадында сақталады. Бақытбек СМАҒҰЛ, Парламент Мəжілісінің депутаты, Ауған соғысы ардагерлері ұйымдарының «Қазақстан ардагерлері» қауымдастығының төрағасы.


9

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

 Тарих. Тағдыр. Тағылым Сырдарияның орталық ағысында орналасқан өз кезінде қыпшақтардың (ХІХV), одан кейін Ақ Орданың, одан соң қазақ хандығының астанасы болған атақты қалалардың бірі – Сығанақ. Қала Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданының жерінде ХVI ғасырдағы атақты тарихшы Фазлалах Ибн Рузбихан Сығанақ қаласының жанынан Дешті Қыпшақ басталады дейді. Сонымен бірге, ол Сығанақты Дешті Қыпшақтың астанасы деп жазады. Олар (қыпшақтар – С.Ж.) бұл қалада сауда жұмысының дамуына ылғи да қызу араласады. Шындығында қыпшақтар мен қимақтар Сығанақ қаласында жəне оның аймағында тұрақты тұрған. Х ғасырдағы атақты араб жағра фиятанушы, ғалым Ал-Идриси Сырдария бойындағы ғұндардың (оғыздардың – С.Ж.) қалаларының көптігін жаза келіп, олардың

үстіне Сығанақтан шыққан атақты ғалым Һисамиддинге (Сунақ атаға) сунақтықтар ескерткіш орнатқан. Жаңа қаланы зерттеуге осылар кедергі болып тұр. Жаңа қаланың алдында Һисамиддинге тұрғызылған ханаканың жартылай сақталған суретін Якубовский 1927 жылы суретке түсіріп алған, ол мүлде бұзылып төбе болып жатқан жерін Сығанақ археологиялық экспедициясы 2004-2005 жылдары ашып, оған Қанат Тұяқбаевтың басшылығымен қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Келешекте бұл екі ғалымның ғибадатханасы тұрғызылып біткенде Һисамиддин бабаның ұрпақтары бабалары жатқан ғибадатханаға тəу ететін болады. Олар екі баба жатқан сағана (гөрхана) мен қаланың шығыстан кіретін қақпасының көрінісі. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жанынан

қаланы оған берсек тыныштық болады деп, қақпасын ашып, кілтін Бұрындық ханға береді. Міне, осы кезден бастап Сығанақ қаласы қайтадан Қазақ хандығының астанасына біржолата айналады. ХVІ ғасырдың басында Фазлаллах ибн Рузбихан «Сығанақ қаласы қыпшақтардың астанасы болған. Сығанақ базарына базар күндерінде 500 түйе сойылып, кəуап жасалып кешке дейін бір түйір қалмай сатылып кететін саудасы дамыған үлкен қала» деп жазады. Ал басқа ірі қара мен ұсақ малдың қанша болғандығының есебі болмаған. Бұл соңғы орта ғасырдағы қазақ хандығының дəуірлей бастаған кезіндегі қаланың аты шыққан кезі. Ал Сығанақтың ХІ-ХІІ ғасырлардағы Қыпшақ хандығының астанасы болғаннан бері есептейтін болсақ, қыпшақ тайпасы қазақ халқының негізгі этникалық құрамының бірі. Олай болса,

Сыєанаќ ќаласы ашыќ аспан астындаєы мўражайєа айналуда Сəйден ЖОЛДАСБАЕВ,

Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Археология ғылыми-зерттеу орталығының директоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор.

ішіндегі «Сауран, Сүткент, Сығанақ қалаларын ірі қалалар еді. Ал Сығанақ нағыз сауданың қайнаған ортасы», деп ерекше көрсеткен. Сығанақ қаласынан зиялы, білімді ғалымдар да шыққан: Шайқы баба Сығанаки алғаш Хорезмде тұрса, кейін осы Сығанақта орын тепкен, біраз жыл Жент қаласында да тұрыпты. Бұл қалада Хусам ад Дин ас Сығанаки осы ғалымның үлкен атасы Һисамиддин де (1132-1199) өмір сүрген. Бұл ғалым өзінің атақты діни шығармалары «Нихая» мен «Хидая» кітаптарын осы қалада жазған. Бұл еңбектерге оның немересі Хусамаддин талдау жасаған. Жерімізде мемлекеттік ұжымның пайда болуы б.д.д. ғұн, сақ, үйсін, қаңлы дəуірінен басталып, түркі дəуірінде өркендей түскенін тарихтан білсек, ал қазақ атты мемлекеттің пайда болуы оның астанасы Сығанақ белгілі болғанын ХІVғасырдың 30-40 жылдарынан білеміз. Сонда қазақ елінің алғашқы астанасы Сырдарияның орталық ағысында оң жағында 15 шақырым қашықтықта орналасқан Сығанақ қаласының астаналық қала атануы, міне, 670-680 жылдар шамасында болып отыр. Араб жазба деректерінде қала Х ғасырдың соңғы кезінен белгілі, ал атақты түркі тіл білімінің ғылыми негізін қалаушы Махмуд Қашғаридің (ХІ ғ.) еңбегінде Сығанақ деген атымен белгілі. Қытай деректеріне қарағанда, қала тұрған жер б.д.д. ІІІ-ІІ ғасырларда Қаңлы мемлекетінің бес облысының бірі Фуму жері болған. Ол қазіргі Жаңақорған мен Қазалы аудандарының аралығы. Қала Жаңақорған кентінің солтүстік-батыс жағында 40 шақырым жерде орналасқан. Бұл дерек Сығанақ қаласының алғашқы кезі б.д.д. сол қаңлылардың кезінен басталды ма деген ой туғызады. Қалаға жүргізіліп жатқан археологиялық зерделеу жұмысы қаланың мəдени қабатын зерттеуде алты метрлік тереңдікке түсті. Алынған материалдар қалаға моңғол шапқыншылығы болған мерзімді көрсетеді. Сығанақ қаласы ХІ ғасырдың екінші жартысында қыпшақтардың Сыр бойына келуіне байланысты олардың орталық қаласына айналды. Егер осы кезбен есептесек, қаланың қазақ елінің астанасы болғанына 1000 жылдан асты деп айтуға болады. Жазба деректердің мəліметтері бойынша, аймаққа қыпшақтардың келуіне байланысты мұндағы оғыздар оңтүстік-батысқа қарай жылжып кетеді. Ал Сырдың орта жəне төменгі ағысына Қыпшақ хандығы орналасады. Ибн Рузбихан Сығанақ қаласы «аймақтың солтүстік жағындағы жер жəннатының шеті» деп сипаттаса, қала Дешті Қыпшақтың шекаралық сауда бекеті, бүкіл əлемге аумағының кеңдігімен, қауіпсіз əрі тыныш болуымен даңқы шыққан қала дейді. Сығанақ Түркістанның ірі сауда орталығы болған, қала тау өзендерімен жəне Сырдариядан тартылған арықтармен суландырылып, егіншіліктің де орталығы болған. Археологиялық зерттеулердің материалдары бойынша қала ХIV ғасырдың басында қайта жандана бастаған. Бір дерекке қарағанда, ескі Сығанақтың шығыс жағындағы қақпаның алдынан 50 метрдей жерден жаңа Сығанақ бой көтерген. Қазіргі кезде биік екі төбе болып жатқан қаланың

Сағана

1927 ж. Якубовскийдің түсірген суреті

құрылған Сығанақ археологиялық экспедициясы (САЭ) қалада жүргізіп жатқан ғылыми жұмыстарының материалдары қаланың экономикалық жағынан дамуы ХIV ғасырдың екінші жартысында айтарлықтай дамығандығын дəлелдеп отыр. Оның басты дəлелі – екі мешіт пен сағананың ашылуы. ХV ғасырдың басындағы жазба деректерде Сығанақ қаласының аты жиі-жиі кездесіп отырады. Бұл кезде қала Əмір Темірдің немересі Ұлықбектің қол астында біраз жылдар болғандығы айтылады. Бірақ, Барақ хан Ұлықбекке жіберілген елшілерінде, оған жазған белгілі хатында «Менің атам Ұрыс хан Сығанақта тұрып, сонда əртүрлі ғимараттар салғызып, қаланы өзіне астана еткен. Сондықтан оның жайылымдықтары заң бойынша да, əдеттік құқық бойынша да маған тиесілі» дейді. Бұған қарсы болған Ұлықбек Бараққа

Мубарак ходжа хан шығарған теңге (1358 ж.)

қарсы соғысып, жеңіліс табады. Барақ Сыр бойындағы қалаларға ие болады. Оңтүстік Дешті Қыпшақты жəне Ақ Орданың астанасы Сығанақты біржолата өзінің қарамағына алады. Алайда, Барақ ханның аяқ астынан белгісіз жағдайда қаза болуы Сығанақ қаласы уақытша Шайбани ұрпағы Əбілқайыр (14281468 ж.ж.) ханның қол астына өтуге мəжбүр болады. Хан Сығанақтың əкімі етіп Мане оғланды тағайындаған. Енді осы кезден бастап Ұрыс ханның ұрпақтары мен Əбілқайыр ханның немересі Мұхамед Шайбани (15001510 ж.ж.) ханның арасында Ақ Орданың билігі үшін де, Сығанақ үшін де талас-тартыс басталады. Қала бірнеше рет қолданқолға өтіп, экономикалық жағынан нашарлай бастайды. Қала үшін тартыстың бір сəті жазба деректерде сақталған. Мəселен, Қазақ ханы Бұрындық Сығанақты алуға келгенде қаланың əкімі Қазы Садыр əл Ислам, тағы да басқа көрнекті адамдар ақылдасып, бұл қала бұрыннан Бұрындық ханның атабабаларының қолында болған, сондықтан

Қақпа

Сығанақ қаласы халқымыздың халық болып қалыптасуына да, мемлекет болып құрылуына да алғашқы басты бір астанасы болғандығында ешбір дау болуы мүмкін емес. Фазлаллах ибн Рузбиханның Сығанақ қаласына беретін сипаттамасында қала Дешті қыпшақтықтардың солтүстік жағында орналасқан өте жайлы, адамдардың өмір сүруіне өте қолайлы қала еді дейді. Қала орналасқан аймақтың өзі табиғи жағынан да адам баласының тіршілікке қажетті барлық мүмкіндіктерді пайдалануға, егін шаруашылығына да, мал өсіруге де қолайлылығын жазады. «Қаланың суландыру жүйесін Сейхун (Сырдария) өзенінен Тұман тайпасының адамдары Тұман арығынан оман (канал) тартылып, қала аймағының көкорай бау-бақшаға оралып жатқанын көрсеңіз, бұл жалғандағы бір бейіште жүргендей сезінесіз. Ал қаланың

Ұрыс ханның шығарған ақшасы (1374 ж.)

аймағындағы орман-тоғайы халқын отын суынан таршылық көрсетпейді. Оның ішінде жайылып жүрген аң-құстардың молдығы молшылықтың белгісіндей. Сығанақтықтар ет керек болса, мойындарына садақтарын асынып, бір ақбөкенді атып келіп қажеттіліктерін тындырады. Керек болса, қысқы еттерін аңның етінен дайындап сүрлеп алады. Олар үшін аң еті өте арзан». Ақбөкен дегенде, қалаға қазба жүргізіліп жатқан жерден ақбөкеннің бас сүйектері, асықтары өте көп кездеседі. Əсіресе, мүйіздерін аралап, сыртқы қабығын алып тастап ішіндегі өзегінен дəрі жасағандары да байқалады. Оны «мускус» деп атаған. Мұндай тəсілдер Қаратаудың солтүстігіндегі қалаларды қазғанда да байқалады. Қалаға Дешті Қыпшақтан Ходжа-Тархан жақтан көптеген бұйымдар, мал əкелінеді, əсіресе семіз қой, жылқы, түйелер, құндыздан жасалған ішіктер, керемет сəнді, мықты ақ қайыңнан жасалған садақтар, жібек маталар, т.б. қымбат заттар əкелінді.

Кесене

Түркістан, Мавереннахрдан, шығыстан Қашқар саудагерлері де қалаға қымбат бағалы заттарын əкеліп, қыпшақтармен айырбас сауданы да қызу түрде жүргізген. Сауда кезінде талас-тартыс болмаған. Қала тұрғындары онша көп емес, олардың арасында садақтарын мойындарына асынып алған əскери адамдар, олар тыныштықты сақтап жүргендер. Көпшілігі қазақтар. Жалпы, қалаға жан-жақтан əртүрлі елдерден саудаға байланысты адамдардың көптеп келуіне қарамастан, тыныштық сақталып, адамдардың өмір сүруіне өте қолайлы қала болған. Рузбиханның деректері бойынша қалада қазақтар туралы алғаш рет баяндалады. Бұдан Жəнібек пен Керейдің Жетісу аймағынан оралып, Ақ Орда билігін өз қолдарына алып, Сығанақта билік жүргізгендерін көреміз. Сондықтан да екі ханның ұрпақтары мен Əбілхайыр ханның немересі Мұхамед Шайбани ханның арасында шайқастар ХVІ ғасырдың соңына дейін болып, Сыр бойындағы қалалар қолдан-қолға өтіп, ақыр соңында қазақтардың қолына біржола қарап, Мұхамед Шайбани ұрпақтары Орта Азияға біржола ауып тынады. Бұл кез ХVІ ғасырдың басы, яғни 1510 жылы Мұхамед Шайбани хан өзін қолдайтын түркі тілдес ру тайпаларымен Самарқанды басып алып, сонда түпкілікті орналасып, Өзбек хандығын құрады. Ал Ақ Орданың ата билігін Барақтың ұрпақтары қазақ хандары Керей мен Жəнібек жалғастырып əкетеді. Қазақ хандығының əлемге əйгілі бола бастағандығын Сығанақ қаласынан шыққан теңгелердің археологиялық зерттеу кезінде дүние жүзінің төрт бұрышынан табылғанын көреміз. Теңгетану ғылымының маманы Ə.Марғұлан атындағы Археология институтының аға ғылыми қызметкері Р.Бурнашеваның зерттеуіне қарағанда, ХІV ғасырдың соңғы кезіндегі Сығанақтан шығарылған күміс жəне мыс теңгелер Сырдария мен Еділ бойындағы қалалардан табылған. Отырар қаласына жүргізіліп жатқан қазба зерттеу жұмысы кезінде Сығанақтың теңгеханасынан 1371-1372 жылдары шыққан 12 дана теңге табылған. Мұндай теңгелер Еділдің орта ағысындағы жəне Кама бойындағы қалалардан 13801400 жылдары да табылған. Ал Қазан уезі Сосновка ауылының жанындағы №197 қоймадан Сығанақта 1375-1376 жылдары жасалған күміс теңгелер табылған. Алтын Орданың астанасы Сарай қаласына 19962000 жылдары жүргізілген археологиялық зерттеу жұмыстарының кезінде табылған теңгелердің ішінде Сығанақта шығарылған күміс теңгелер шыққан. Бірақ, жазуын оқу мүмкін болмаған. Мұндай дəлелдерді көптеп келтіруге болады. Теңгелердің əр жердегі қалалардан табылуы Сығанақ қаласының дүниенің төрт бұрышымен сауда қарым-қатынасын үзбей жүргізіп отырғанын байқатады. Сондықтан да Фазлаллах ибн Рузбихан Сығанақ қаласы Дешті қыпшақтардың астанасы болды деп бекер айтпаған. Соңғы кездегі Отырар мен Құйрықтөбе қалаларынан табылған мыс теңгелердің ХV ғасырдың соңында ХVІ ғасырдың басында Сығанақта шығарылғанын көрсетеді. Жазуын оқуға мүмкіндік болмағанымен, жасалу жағы мен формасының ұқсастығы ақшаның Сығанақта шығарылғандығына ешбір күмəн тұғызбайтындығын Р.Бурнашева дəлелдер келтіре отырып жазған. Ал бұл мезгіл Сығанақтың Қазақ хандығының астанасы болған кезі. ХVІ ғасырдың аяғында жазба деректерде Бұқар ханы Абдаллах ханға қарсы көтеріліс кезінде Сығанақта жəне оның аймағындағы тұрғындар қазақ сұлтандарына қосылып, оларға өздерінің бағыныштылығын білдіріп, Өгізтаудағы (Қаратаудың оңтүстік жағындағы қазақтар тұрған қала) қазақтарға барып, одан Түркістанға, Сауранға барып бірін-бірі қолдап Өзбек ханына қарсылықтарын білдірген. Ал Сығанақ қаласынан табылған құжаттардың ішінде қала маңында тұратын халықтың құрамы қарақалпақтардан, түркілерден, арабтар жəне қазақтардан тұрған. Олар мал жəне жер шаруашылығымен қатар айналысады деген деректер ХІІ ғасырдан бері қарай қыпшақтардың Сығанақты алған кезінен жалғасып келе жатқандығын байқатады. Ал ХVІ ғасырдың аяғынан бастап, Оңтүстік Қазақстанның жəне оның аумағындағы қалалардың Қазақ хандығының қарамағына өтуі астананың Түркістан қаласына 1598 жылы өткендігін көрсетеді. Сонымен, ойымызды түйіп айтсақ: Сығанақ қаласы алғаш Қыпшақ хандығының, одан кейін Ақ Орданың, бұдан соң Қазақ хандығының саяси əкімшілік, мəдениэкономикалық, əскери қорғаныс орталығы болған. ТҮРКІСТАН.

iPhone 6 сатып алды

«Ксеll» iPhone смартфондарын сатылымєа жіберген Ќазаќстандаєы алєашќы ўялы оператор Осынау ақпараттық технологиялар заманында ең өзекті тауар ұдайы жетілдіріліп жатқан, мүмкіндігі бірінен бірі асып түсетін гаджеттер екендігі даусыз. Қымбат маркалы көлік сияқты, заманауи смартфондар да үлкен сұранысқа ие. Ендеше Қазақстанда бірінші болып iPhone смартфондарын сатылымға жіберген «Ксеll» ұялы операторы өткен жұмада iPhone 6 жəне iPhone 6 Plus смартфондарын сата бастады. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Бірінші болып Алматыдағы Ксеll-орталығынан соңғы үлгідегі смартфонды Мирас Рауажов дейтін адвокат жігіт сатып алды. Ксеll-дің алашқы клиенті iPhone 6 смартфонын қол жеткізбес бұрын, оның бұрынғы iPhone-дардан қандай артықшылықтары бар екенін ғаламтордан зерттегенін жəне дизайны ұнағанын айтады. Осылайша «Ксеll» АҚ iPhone 6 жəне iPhone 6 Plus телефондарын сатуды бастады. Ресми смартфондарды бірінші кезекте Алматы жəне Астана тұрғындары «Ксеll-дің» клиенттерге қызмет көрсетілетін барлық алғы шептегі орталықтарынан сатып алуларына болады. Ал, 17 қарашадан бас тап, жаңа гаджет Қарағанды, Шымкент, Ақтау мен Атырауда, 20 қарашадан бастап – еліміздің өзге қалаларында сатыла бастайды. Осы оқиғаға орай өткен баспасөз брифингінде «Ксеll» АҚ ауқымды нарықты дамыту жөніндегі директоры Хикматулла Насритдинходжаев: – Сіздерге біздің желімізде iPhone түрлерінің көбеюі мен қызметінің кеңеюі туралы қуана хабарлаймыз! Apple-дің бүкіл тарихында қарқынды түрде алға ұмтылған сұранысты смартфондар қатары алтыншы үлгілерімен толықтырылды. Бұған бұрынғы үлгілердің табысты сатылуы да əсер етті. Ал жаңа үлгідегі смартфонды біз клиенттерімізге жай ғана ұсынып қоймай, компаниямыздың абоненттерге ыңғайлы, тиімді топтамаларымен үйлестіріп, смартфонның мүмкіндіктерімен біріктіретін боламыз. Мұны

біздің клиенттеріміз бағалайды, – деп мəлімдеді. Қысқасы, топтамалардың қосымша өңделген нұсқаларында компания клиенттердің ескертулерін барынша ескеруге тырысқан. Ең əуелі, интернет-трафиктің көлемі айтарлықтай ұлғайтылғанын атау керек. 12, 18 жəне 24 айлық пактіге тəуелді, iPhone 6 жəне iPhone 6 Plus иелері 24 айлық келісімшартқа отырған кезде, əрбір 30 күн сайын 3Гб, 18 айлық келісімшарт кезінде 5 Гб жəне 12 айлық келісімшарт кезінде 20 Гб алатын болады. 12 айлық қызметтер топтамасына, интернет-трафиктен басқа, желі ішінде шексіз қоңырау соғу, өзге операторларға қоңырау шалу үшін 100 тегін минут пен 1000 SMS кіреді, қызметтердің барлық осы жиынын абонент əрбір 30 күн сайын алатын болады. Үш нұсқадағы топтамалардың ай сайынғы төлемі 7 990 теңге (24 ай), 10 990 теңге (18 ай) жəне 16 990 теңге (12 ай) ауытқитын болады. Сонымен бірге, Kcell-орталықтарында iPhone 6 жəне iPhone 6 Plus-ті топтама шарттарынсыз толық құнына да сатып алуға болады, бұл жағдайда смартфон бағасы 159 990 теңгені құрайды. Толығырақ –www. kcell.kz жəне www.activ.kz сайттарынан білуге болады. Естеріңізге сала кетсек, осы жылдың мамыр айының аяғында компания iPhone смартфондарын сатылымға жіберген Қазақстандағы тұңғыш ұялы операторы болды. Ал iPhone смартфондары жөнінде толығырақ ақпаратты www. apple.com/iphone сайтына кіріп білуге болады. АЛМАТЫ.

«Ќазаќстандыќ жол: ґткені, бїгіні мен болашаєы» Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінде «Қазақстандық жол: өткені, бүгіні мен болашағы» тақырыбында ғылыми конференция ұйымдастырылды. Шараның мақсаты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ұлытау етегіндегі ой толғау» сұхбатында айтылған негізгі бағытты дамыту болды. Конференцияда алғашқы сөз кезегін алған қалалық ішкі саясат бөлімінің басшысы Айдар Садырбаев Президентіміз Ұлытаудағы сұхбатта еліміздің саясаты мен экономикасы жөнінде парасатты ой қозғағанын тілге тиек етті. Сонымен қатар, университеттің М.Қозыбаев атындағы тарихи жəне əлеуметтік саяси зерттеулер ғылыми орталығының директоры Мұхтарбек Кəрімов,

Философия жəне саясаттану кафедрасының доценті, философия ғылымдарының кандидаты Дана Жарқынбаевалар «Ұлттың ұлылық жолы» тақырыбында, Семей қаласының мемлекеттік медицина университеті Қазақстан тарихы жəне жалпы білім беретін пəндер кафедрасының оқытушысы, философия магистрі Дмитрий Рыманов жəне өзге де тарихшылар, ғалымдар Елбасының сұхбатында қозғалған мемлекеттік тіл, дін, елдің бүгіні мен ертеңі, Еуразиялық одақ жайындағы мəселелер төңірегінде баяндама жасап, пікір алмасты, ой бөлісті. Конференция барысында студент жастар аға буын өкілдеріне сауалдарын жолдап, тиісті жауаптарын алды. СЕМЕЙ.


10

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңы

«Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 1-бап. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мəртебесі туралы» 2000 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2000 ж., № 23, 410-құжат; 2006 ж., № 23, 136-құжат; 2008 ж., № 20, 77-құжат; 2010 ж., № 24, 147-құжат; 2012 ж., № 5, 38-құжат; 2014 ж., № 16, 89-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1) 11-бапта: 3-тармақтың бірінші бөлігі мынадай мазмұндағы 1-1) тармақшамен толықтырылсын: «1-1) жалпы отырыстың төралқасы;»; мынадай мазмұндағы 6-тармақпен толықтырылсын: «6. Судья лауазымына кандидаттардың моральдық-адамгершілік қасиеттерін бағалау үшін облыстық сот жанынан консультативтік-кеңесші орган – Қоғамдық кеңес құрылады. Қоғамдық кеңестің қорытындысы ұсынымдық сипатта болады.»; 2) 14-баптың 2 жəне 3-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «2. Облыстық сот төрағасының өкілеттіктері мерзімінен бұрын тоқтатылған немесе өкілеттік мерзімі аяқталған жағдайда төрағаның міндеттерін уақытша атқаруды Жоғарғы Сот Төрағасы облыстық соттың апелляциялық сот алқалары төрағаларының біріне жүктейді, ал апелляциялық сот алқаларының төрағалары болмаған жағдайда облыстық сот төрағасының міндеттерін уақытша атқару облыстық соттың кассациялық сот алқасының судьясына жүктеледі. Облыстық соттың кассациялық сот алқасы отырыстарында төрағалық ету облыстық соттың кассациялық сот алқасының судьясына жүктеледі. 3. Облыстық соттың төрағасы уақытша болмаған жағдайда мiндеттердiң атқарылуын облыстық сот төрағасы облыстық соттың апелляциялық сот алқалары төрағаларының бiрiне жүктеудi жүзеге асырады, ал апелляциялық сот алқаларының төрағалары болмаған жағдайда облыстық сот төрағасының мiндеттерiн уақытша атқару облыстық соттың кассациялық сот алқасының судьясына жүктеледi. Облыстық соттың төрағасы облыстық соттың кассациялық сот алқасы отырыстарында төрағалық етуді облыстық соттың кассациялық сот алқасының судьясына жүктейді.»; 3) 16-баптың 1-тармағында: 7) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «7) аудандық жəне облыстық соттар судьяларының, аудандық сот төрағасының бос лауазымдарына кандидатураларды қарайды жəне тиісті қорытындылар шығарады;»; мынадай мазмұндағы 9-2) тармақшамен толықтырылсын: «9-2) облыстық соттың жалпы отырысы төралқасының регламентін бекітеді;»; 4) мынадай мазмұндағы 16-1-баппен толықтырылсын: «16-1-бап. Облыстық соттың жалпы отырысының төралқасы 1. Облыстық соттың жалпы отырысының төралқасы: 1) соттардың қызметін жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды облыстық соттың жалпы отырыстарында қарау үшін оларды дайындауды қамтамасыз етеді; 2) осы Конституциялық заңда облыстық соттың басқа органдарының құзыретіне жатқызылмаған өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 2 . О бл ыст ық сот т ың жал п ы о т ырысы төралқасының құрамы жеті мүшеден – облыстық соттың төрағасынан жəне сот алқаларының

төрағаларынан, Судьялар одағы филиалының төрағасынан, Судья əдебі жөніндегі комиссияның төрағасынан, сондай-ақ облыстық соттың жалпы отырысы екі жыл мерзімге жіберетін екі судьядан тұрады. 3. Облыстық соттың жалпы отырысының төралқасын облыстық соттың төрағасы шақырады жəне ол өз мүшелерінің жалпы санының кемінде үштен екісі болған кезде құқықты болады. 4 . О б л ыст ық сот т ың жал п ы о т ырысы төралқасының жұмысын ұйымдастыру облыстық соттың жалпы отырысы бекітетін регламентпен айқындалады.»; 5) 17-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы 3-2) тармақшамен толықтырылсын: «3-2) кадр резервіне алынған адамдардың тізімін Жоғары Сот Кеңесіне жібереді;»; 6) 18-баптың 3-тармағының бірінші бөлігі мынадай мазмұндағы 1-1) тармақшамен толықтырылсын: «1-1) жалпы отырыстың төралқасы;»; 7) 20-бапта: 1-тармақта: 4) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «4) Жоғарғы Соттың жалпы отырысының қарауына сот практикасы мəселелерi бойынша Жоғарғы Соттың нормативтiк қаулыларын қабылдау үшiн материалдар енгiзедi;»; мынадай мазмұндағы 4-1), 9-3) жəне 9-4) тармақшалармен толықтырылсын: «4-1) сот актiлерiн заңда көзделген негiздер бойынша қадағалау тəртiбiмен қайта қарау туралы ұсынулар енгiзедi;»; «9-3) Қоғамдық кеңес туралы үлгі ережені бекітеді; 9-4) жалпы отырыс төралқасының үлгі регламентін бекітеді;»; 2-тармақтың 7) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «7) республика судьяларына ведомстволық наградалар, «Құрметтi судья» атағын бередi, осы Атақты беру тəртiбi туралы ереженi бекiтедi;»; 8) 22-баптың 1-тармағында: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) сот практикасын зерделеу мен жинақтаудың қорытындылары бойынша республика соттарының сот төрелiгiн iске асыруы кезiнде заңдылықты сақтау мəселелерiн қарайды;»; 3-1) тармақша алып тасталсын; 4) жəне 6) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «4) Жоғарғы Соттың сот алқалары, Сот жюриi төрағаларының жəне уəкiлеттi орган басшысының ақпаратын тыңдайды;»; «6) облыстық соттар төрағаларының, сот алқалары төрағаларының, Жоғарғы Соттың сот алқалары төрағалары мен судьяларының бос лауазымдарына кандидатураларды қарайды жəне тиісті қорытындылар шығарады, кадр резервіне алынған адамдардың тізімін бекітеді;»; мынадай мазмұндағы 7-3) жəне 7-4) тармақшалармен толықтырылсын: «7-3) Жоғарғы Соттың жалпы отырысы төралқасының регламентін бекітеді; 7-4) Жоғарғы Сот жанындағы ғылымиконсультивтік кеңес туралы ережені жəне оның құрамын бекітеді;»; 9) мынадай мазмұндағы 22-1-баппен толықтырылсын: «22-1-бап. Жоғарғы Соттың жалпы отырысының төралқасы 1. Жоғарғы Соттың жалпы отырысының төралқасы: 1) соттардың қызметін жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды Жоғарғы Соттың жалпы

отырыстарында қарау үшін оларды дайындауды қамтамасыз етеді; 2) осы Конституциялық заңда Жоғарғы Соттың басқа органдарының құзыретіне жатқызылмаған, соттардың қызметін ұйымдастыруға қатысты өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 2. Жоғарғы Соттың жалпы отырысы төралқасының құрамы тоғыз мүшеден – Жоғарғы Соттың Төрағасынан жəне қадағалау сот алқаларының төрағаларынан, Судьялар одағының төрағасынан, Судья əдебі жөніндегі комиссияның төрағасынан, Сот жюриінің төрағасынан, Кадр резерві жөніндегі республикалық комиссияның төрағасынан, сондайақ Жоғарғы Соттың жалпы отырысы екі жыл мерзімге жіберетін екі судьядан тұрады. 3. Жоғарғы Соттың жалпы отырысының төралқасын Жоғарғы Соттың Төрағасы шақырады жəне ол өз мүшелерінің жалпы санының кемінде үштен екісі болған кезде құқықты болады. 4. Жоғарғы Соттың жалпы отырысы төралқасының жұмысын ұйымдастыру Жоғарғы Соттың жалпы отырысы бекітетін регламентпен айқындалады.»; 10) мынадай мазмұндағы 23-1-баппен толықтырылсын: «23-1-бап. Халықаралық соттардың Қазақстан Республикасынан жіберілген судьяларының мəртебесі 1. Халықаралық соттардың Қазақстан Республикасынан жіберілген судьяларына соңғы лауазымына орналасу құқығы беріледі, ал, халықаралық соттың судьясы болып жұмыс істеген уақыты судьялық жұмыс өтіліне қосылады жəне орнынан түскен кезде ескеріледі. 2. Халықаралық соттардың Қазақстан Республикасынан жіберілген судьяларына Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда реттелмеген бөлігінде осы Конституциялық заңда көзделген барлық материалдық жəне əлеуметтік кепілдіктер қолданылады.»; 11) 29-баптың 1-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Аудандық соттың судьясы болып: 1) жиырма бес жасқа толған; 2) жоғары заң бiлiмi, мiнсiз беделі жəне заң мамандығы бойынша кемiнде екi жыл жұмыс өтілі бар; 3) біліктілік емтиханын тапсырған (мамандандырылған магистратурада оқуды бітірген жəне онда біліктілік емтиханын тапсырған адам оқуы аяқталған күннен бастап бес жыл бойы емтихан тапсырудан босатылады); 4) медициналық куəландырудан өткен жəне судьяның кəсiби мiндеттерiн атқаруға кедергi келтiретiн ауруларының жоқтығын растаған; 5) сотта тағылымдамадан ойдағыдай өткен жəне соттың жалпы отырысының оң пiкiрiн алған (мамандандырылған магистратурада оқуды бiтiрген жəне онда біліктілік емтиханын тапсырған адам оқуы аяқталған күннен бастап бес жыл бойы тағылымдамадан өтуден босатылады) Қазақстан Республикасының азаматы тағайындалуы мүмкiн.»; 12) 30-баптың 3-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «3. Аудандық сот төрағасының бос лауазымына кандидатураны тиісті облыстық соттың жалпы отырысының шешімі негізінде Жоғарғы Сот Төрағасы енгізген ұсыну бойынша Жоғары Сот Кеңесі баламалы негізде қарайды. Облыстық соттардың төрағалары мен сот алқалары төрағаларының, Жоғарғы Соттың сот алқаларының төрағалары мен судьяларының бос лауазымдарына кандидатураларды Жоғарғы Соттың жалпы отырысының шешімі негізінде

Жоғарғы Сот Төрағасы енгізген ұсыну бойынша Жоғары Сот Кеңесі баламалы негізде қарайды. Аудандық сот төрағасының бос лауазымдарына кандидатуралар, əдетте, жұмыс істеп жүрген судьялардың немесе судья лауазымында кемiнде бес жыл жұмыс өтілі бар адамдардың арасынан ұсынылады. Облыстық соттардың төрағалары мен сот алқалары төрағаларының бос лауазымдарына кандидатуралар, əдетте, жұмыс істеп жүрген судьялардың немесе судья лауазымында кемiнде он жыл жұмыс өтілі бар адамдардың арасынан ұсынылады. Бұл ретте аудандық сот төрағасының, облыстық соттардың төрағалары мен сот алқалары төрағаларының, Жоғарғы Сот судьяларының жəне сот алқалары төрағаларының лауазымдарына кандидаттарды іріктеу кезінде кадр резервінде тұрған адамдарға басымдық беріледі. Жоғарғы Соттың сот алқасының төрағасы лауазымына кандидат Жоғарғы Сот судьяларының арасынан ұсынылады. Жоғары Сот Кеңесі жергілікті жəне басқа да соттар төрағаларының, сот алқалары төрағаларының, Жоғарғы Соттың сот алқалары төрағаларының бос лауазымдарына кандидаттарды лауазымға тағайындау үшін Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыным жасайды. Жоғарғы Соттың Төрағасы лауазымына кандидатураны Жоғары Сот Кеңесі қарайды. Жоғары Сот Кеңесі Жоғарғы Сот Төрағасының, судьясының бос лауазымдарына кандидаттарды Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенатына ұсыну үшін Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыным жасайды.»; 13) 31-бап мынадай мазмұндағы 9-тармақпен толықтырылсын: «9. Осы Конституциялық заңның 40-бабы 1-тармағының 4) тармақшасында көрсетілген негіздер бойынша лауазымынан босатылған жергілікті жəне басқа да соттардың төрағалары мен сот алқаларының төрағалары, Жоғарғы Соттың Төрағасы жəне сот алқаларының төрағалары тиісті сот судьясының өкілеттігін жүзеге асыруды жалғастырады. Тиісті сотта судьялардың бос лауазымдары болмаған жағдайда жергілікті жəне басқа да соттардың төрағалары мен сот алқаларының төрағалары олардың келісуімен тең дəрежелі немесе төмен тұрған сот судьясының бос лауазымына конкурссыз тағайындауға ұсынылады. Жоғарғы Сотта судьялардың бос лауазымдары болмаған жағдайда Жоғарғы Соттың Төрағасы жəне сот алқаларының төрағалары олардың келісуімен төмен тұрған сот судьясының бос лауазымына конкурссыз тағайындауға ұсынылады.»; 14) 33-бапта: 1-тармақ 4) тармақшасындағы «ауысса, тоқтатыла тұрады.» деген сөздер «ауысса;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 5) тармақшамен толықтырылсын: «5) судья лауазымынан өз еркі бойынша босату туралы өтініш берсе, тоқтатыла тұрады.»; мынадай мазмұндағы 2-2-тармақпен толықтырылсын: «2-2. Судья лауазымынан өз еркі бойынша босату туралы өтініш берген кезде оның өкілеттігі осы өтініш берілген күннен бастап бір ай өткен соң тоқтатыла тұрады.»;

15) 34-баптың 4-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Судья лауазымынан босату бiр мезгiлде тиiстi соттың төрағасы немесе сот алқасының төрағасы өкiлеттiктерiнiң тоқтатылуына əкеп соғады. Осы Конституциялық заңның 31-бабының 7-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, тиiстi соттың төрағасы немесе сот алқасының төрағасы лауазымынан оның өз еркі бойынша не өкілеттік мерзiмiнiң аяқталуы бойынша босату оны осы соттың судьясы лауазымынан босатуға əкеп соқпайды. Тиісті сотта судьяның бос лауазымы болмаған жағдайда төраға немесе сот алқасының төрағасы оның келісуімен тең дəрежелі немесе төмен тұрған сот судьясының бос лауазымына конкурссыз тағайындауға ұсынылады.»; 16) 35-баптың 1-тармағының бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «1. Мінсіз беделі, кемінде он бес жыл судьялық жұмыс өтілі бар судьяның судья атағын, судьялар қоғамдастығына тиесілігін, жеке басына тиіспеушілік кепілдігін жəне осы Конституциялық заңда көзделген өзге де материалдық жəне əлеуметтік кепілдіктерін сақтай отырып, лауазымынан құрметпен кету нысанында өкілеттігін тоқтатуы орнынан түсу болып табылады.»; 17) 47-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Осы Конституциялық заңның 34-бабы 1-тармағының 9) тармақшасында көзделген жағдайларда, судья лауазымынан босату кезінде кемінде үш жыл судьялық жұмыс өтілі болған жағдайда оған төрт орташа айлық жалақысы мөлшерінде жұмыстан шығу жəрдемақысын төлеу жүргізіледі.»; 18) 51-бапта: 2-тармақтың екінші сөйлемі мынадай редакцияда жазылсын: «Судья үнемі тұрып жатқан қызметтік тұрғын үй-жай оның қалауы бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жекешелендірілуі мүмкін.»; мынадай мазмұндағы 4-тармақпен толықтырылсын: «4. Осы Конституциялық заңның 34-бабы 1-тармағының 9) тармақшасында көзделген жағдайларда, судья лауазымынан босату кезінде оған өзі тұрып жатқан қызметтік тұрғын үй-жайды Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жекешелендіру құқығы беріледі.»; 19) 53-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Судьяларға медициналық қызмет көрсетудiң тəртiбi мен шарттары Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.». 2-бап. Осы Конституциялық заң, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін 1-баптың 7) тармақшасының үшінші, төртінші жəне алтыншы абзацтарын жəне 8) тармақшасының төртінші абзацын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 7 қараша № 245-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ХХІ ғасырдағы тату көршілік жəне одақтастық туралы шартты ратификациялау туралы 2013 жылғы 11 қарашада Екатеринбургте жасалған Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ХХІ ғасырдағы тату көршілік жəне одақтастық туралы шарт ратификациялансын.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 7 қараша №246-V ҚРЗ

 Көкейкесті

Жерді алдай алмайсыѕ, оны тїсіне білу керек Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев елімізде астық өндірісінде мол өнімділікке қол жеткізуде жауын-шашынға тəуелді болмай, жаңа ғылыми технология жетістіктеріне сүйену қажеттігін атап көрсетті. Ақылбек КҮРІШБАЕВ,

С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің ректоры.

Бұл бағытта біз секілді жерді игерудің қуаңшылық аймақ тарында орналасқан дамыған елдердің тəжірибесіне сараптама жасасақ, олар көп жағдайда табиғаттың кері əсерін төмендетуге мүмкіндік беретін нəтижелерге қол жеткізгендерін байқаймыз. Аталған елдер мұндай жетістіктерге қазіргі агротехнология əдістерін, атап айтсақ, жергілікті аймақтың табиғатына бейімделген жоғары өнімді сорттарды пайдалану арқылы жəне химиялық тыңайтқыштарды тиімді қолдану нəтижесінде қол жеткізген. Шындығында, осы жыл еліміздің негізгі астықты алқаптары үшін астық дақылдарын өсіруде сынаққа толы болды. Алайда, барлық сəтсіздікті ауа райына жабуға болмайды, егер ұсынылған технологиялар

толығымен сақталған болса, астық шығыны мұншалықты көп болмас еді. Осы орайда көрнекті ғалым, академик Александр Бараевтың «Жерді алдай алмайсың, оны түсіне білу керек»,– деген сөздері есімізге түседі. Оның жетекшілігімен əлемге белгілі егіншіліктің топырақты қорғау жүйесі əзірленген болатын, ол жүйеге сай Қазақстанның солтүстігінде астық дақылдарын өсірудің барлық технологиялары егінді кеш дегенде 20 қыркүйекке дейін жинап алуға бағытталған еді. Себебі, бұл аймақ үшін күздің ерте түсуі – заңдылық. Еліміздің солтүстік аймағында аязсыз мерзім аз болатындықтан, мұнда 30% орташа мерзімінен ерте пісетін сұрыптар жəне 70% орташа мерзімде пісетін сұрыптар себілуі керек. Кеш пісетін сұрыптарды егу мəселесін бұл жерде айтуға да келмейді. Алайда, өндірісте бұлай емес. Бұл жерде кінə тек ауылшаруашылық тауарларын өндірушілерде ғана емес. Мəселе – вегетациялық мерзімі

қысқа, жоғары өнімді, жергілікті табиғат жағдайына бейімделген дəнді, майлы, бұршақ дақылдары сұрыптарының жеткіліксіздігінде. Тағы бір назар аударатын мəселе. Қазақстанның солтүстік аймағында егіс жұмыстары 10 маусымға дейін созылады, ал егінді себудің қолайлы мерзімі 25 мамырда аяқталуы тиіс. Дəл осындай егістер осы жылдағыдай құрғақшылықтың, ерте түскен үсік пен жаңбырдың астында қалады. Бүгінгі күні жиі қозғалып жүрген тағы бір маңызды мəселе – топырақ құнарлылығының апатты жағдайда төмендеуі. Мамандарға жақсы мəлім, топырақ – бұл күрделі биологиялық нысан, оның сапалы көрсеткіштерінің төмендеуін қалпына келтіре алмаймыз. Сондықтан болашақ ұрпаққа қандай жерді қалдыратынымыз қазіргі уақытта ойланатын мəселе. Ғалымдардың мəліметтері бойынша, 20 жыл ішінде егінді топырақтарда қарашіріктің құрамы 20-30 пайызға, ал кей жағдайда 40 пайызға дейін төмендеді. Əсіресе, суарылатын жерлер қиын жағдайда қалды, олардың алқабы 2,5 миллионнан 1,1 миллион гектарға дейін азайды. Бұл судың тапшылығынан ғана емес, сонымен қатар, екінші

рет жердің сортаңдануының нəтижесінен болып тұр. Кез келген басқа елдердегідей азық-түлік қорына кепілдікті қамтамасыз ететін суармалы жерлер – бұл «алтын қорымыз». Ал суармалы жерлердің отандық өсімдік шаруашылығында 35 пайызға дейін өнім берген жылдары болды. Солтүстік Қазақстан мəселесіне орала отырып, минералды тыңайтқыштардың егіннің өнімділігін ғана емес, сонымен бірге, астықтың сапасын жақсартуға себепші болатынын атап өткім келеді. 80-жылдары Қазақстанда 3,5 миллион тоннаға дейін 1-2 кластағы жоғары протеинді астық өндірілді. Қазіргі уақытта жақсы жылдардың өзінде 10 есе кем аламыз. Егер біз жеткілікті көлемде фосфорлы тыңайтқыш қолдансақ, аймақта астықтың пісуін шамамен 7 күнге дейін қысқартуға болады. Бірақ фосфордың қолданыстағы заттегінің 1 гектарға қажетті 60 кг. мөлшерінің орнына бүгінде тек 3 кг. ғана жұмсалады, яғни тыңайтқыш қажетті мөлшерінен 20 есеге аз себіледі. 90-жылдары бұл көрсеткіш гектарына 30 кг.-ны құраған еді. Минералды тыңайтқыштарды пайдалану

деңгейіміз алға жылжудың орнына, керісінше, 60-жылдарға кетіп барамыз. Сондықтан ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілердің тыңайтқыш қолдануын қадағалау үшін, мемлекет оларды арзандатуға қажетті мөлшерде субсидия бөліп, ауылшаруашылық мақсаттағы жерлердің тиімді пайдаланылуына тексеріс жүргізіп отыруы керек. Астық шаруашылығы – агроөндірістік кешеннің табысты дамуын анықтайтын, елімізге экспорттан миллиардтаған кіріс əкеліп отырған басты саласы.

Астықтың тұрақты өндірісіне еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі ғана емес, сыртқы нарықта оны сатудағы жылдар бойғы қол жеткізген орнымызды сақтап қалуымызға да байланысты. Сондықтан мемлекет астық дақылдарын өсіру технологиясының сақталуын қадағалауды нарық еншісіне беріп қоймай, оны өзі ұйымдастырып, диқандарды осы талапты ұстануға ынталандыруы қажет. Орын алған жағдаяттарды ескере отырып, алдымен астық

шаруашылығының қазіргі жағдайы мен мəселелеріне, бұл саланы ғылыми тұрғыдан қамтамасыз етуді реттейтін мемлекеттік кешенді шараларды анықтауға, мемлекеттік мониторинг жəне бақылау жүргізуге, субсидиялау механизмін жетілдіруге мүмкіндік беретін объективті талдаулар жасалу керек. Осындай шаралар арқылы біз елдегі тұрақты астық нарығын дамытуға қол жеткіземіз. АСТАНА.


11

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарєа орналасуєа конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтіл үш жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. C-2 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. C-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. С-5 санаты үшін: жоғары білім. C-O-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-5 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-O-6 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-R-4 санаты үшін: жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-R-5 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген). Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің лауазымдық жалақысы Санат

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты

Санат

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты

min

max

C-1

175533

237033

C-O-4

84563

114032

min

C-2

156954

212048

C-O-5

64063

86485

C-3

118516

160157

C-O-6

57656

78157

C-4

106344

143501

C-R-4

56375

76235

С-5

80078

108266

C-R-5

49969

67906

I. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі, 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 19-үй, анықтама үшін телефоны: 9768-88, 97-68-92, 97-68-91, факс: (7172) 97-69-43, электронды мекенжай: zh.nurbayeva@energo.gov.kz, b.duzkeeva@energo.gov.kz, бос əкімшілік лауазымға ашық конкурс жариялайды: Министр аппараты министрдің көмекшісі, санаты С-3, 1 бірлік, № 07-0-4. Функционалды міндеттері: мұнай жəне газ, қоршаған ортаны қорғау, атом жəне энергеткиалық бақылау салаларындағы мəселелер бойынша орталық жəне жергілікті атқарушы органдармен, департаменттермен жəне министрліктің комитеттерімен, сондай-ақ ұлттық компаниялармен өзара іс-қимыл жасасу; Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасы Парламентінің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің тапсырмаларын уақтылы жəне сапалы орындалуын ұйымдастыру жəне қадағалау, министрдің жəне министрлік басшыларының жұмыс кестесін əзірлеу жəне министрдің хат-хабарларын өңдеу, кеңестерге, баяндамаларға, презентацияларға дайындық бойынша министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің жұмысын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар, құқық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, жаратылыстану ғылымдары, техникалық ғылымдар жəне технологиялар. Салалық департаменттер, комитеттер жəне ұлттық компаниялармен жұмыс жүргізу тəжірибесінің болғаны қажет. Ақпараттық-аналитикалық жұмыс тəжірибесінің болуы жөн. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білу. Баспасөз қызметінің басшысы, санаты С-3, 1 бірлік, № 07-0-5. Функционалды міндеттері: бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмысты ұйымдастыру жəне жүргізу; контентті құруды ұйымдастыру жəне министрлік басшыларының блог-платформасына келетін өтініштерді тақырыптық бағыттар бойынша уақтылы таратып үйлестіру, өтініштерге берілетін жауаптарды редакциялау; министрліктің құрылымдық бөлімшерлерінен ақпараттық материалдарды алу бойынша жұмысты ұйымдастыру; ақпараттардың уақтылы ұсынылуын бақылау, министрліктің ақпараттық ресурстарын қалыптастыру бойынша жұмыстарды орындау (веб-парақша, веб-сайттың құрылымын, контенттің метаақпараттарын қалыптастыру), заңнамаға жəне министрлік аппаратының міндеттемелеріне сəйкес өзге де функционалды қызметтерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар, құқық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, жаратылыстану ғылымдары, техникалық ғылымдар жəне технологиялар. Ақпараттық-талдамалық жұмыс тəжірибесінің болуы жөн. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білу. Министр аппаратының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік, № 07-0-7. Функционалды міндеттері: басшының телефон арқылы тілдесуін ұйымдастыру, факстерді, телефонограммаларды қабылдау жəне жөнелту, басшының жұмыс орнын қажетті ұйымдастыру техникасымен жəне кеңсе жабдықтарымен қамтамасыз ету, оңтайлы жұмыс атқаруына барлық жағдайды жасау. Іс қағаздарды жүргізу, қарым-қатынас этикасын сақтай отырып, басшының жеке тұлғаларды қабылдауын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар, құқық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, жаратылыстану ғылымдары, техникалық ғылымдар жəне технологиялар. Жер қойнауын пайдалану департаментінің көмірсутек шикізаты басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, 2 бірлік, № 08-1-2, (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне), № 08-1-3. Функционалды міндеттері: жер қойнауын пайдалану құқығын беруге конкурс өткізу бойынша рəсімдер жүргізу; тікелей келіссөздер жүргізу; жұмыс тобы отырыстарында қарауға материалдарды дайындау; келісімшарттар, келісімшартқа қосымшалар жобасын дайындау; сараптама өткізуді ұйымдастыру, жер қойнауын пайдалауға арналған келісімшарттарға толықтырулар енгізу мəселелерін жəне жер қойнауын пайдалау келісімшарттарының талаптарын талдау бойынша жер қойнауын пайдаланушы мен өкілетті орган арасында келіссөздер жүргізуді ұйымдастыру; заңнамалық жəне өзге де нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын дайындауға қатысу; Үкімет тапсырмаларымен жəне жер қойнауын пайдаланушылардың жазбаша өтініштерімен жұмыс жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы, есеп жəне аудит), техникалық ғылымдар жəне технология (мұнай-газ ісі, пайдалы қазбаларды барлау жəне геология, тау-кен ісі), құқық (юриспруденция, халықаралық құқық). Аталған лауазымға сай салада жұмыс өтілінің болуы. Компьютерде Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен жұмыс істей білуі. Жер қойнауын пайдалану департаменті мониторинг басқармасының басшысы, санаты С-3, 1 бірлік, № 08-2-1. Функционалды міндеттері: басқарма жұмысына жалпы басшылық жасау, жер қойнауын пайдалануды, оның ішінде жергілікті қамту бөлігінде мониторниг жүйесін ұйымдастыру, жер қойнауын пайдалану жағдайын сараптау, келісімшарттарды тоқтату бойынша шешім жобасын дайындау, жер қойнауын пайдалану саласында басқару жүйесінің шешім жобасын дайындауға қатысу, мониторинг сұрақтары бойынша министрліктер мен ведомстволардың арасында өзара қарым қатынастарды орнату, арнайы жұмыс топтарының құрамында жер қойнауын пайдаланушы қызметін тексеруге қатысу, басқарма құзыреті шегінде мемлекеттік жəне салааралық бағдарламалардың орындалуына қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы, есеп жəне аудит), техникалық ғылымдар жəне технология (мұнай-газ ісі, пайдалы қазбаларды барлау жəне геология, тау-кен ісі), құқық (юриспруденция, халықаралық құқық). Аталған лауазымға сай салада жұмыс өтілінің болуы. Компьютерде Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен жұмыс істей білуі. Жер қойнауын пайдалану департаменті мониторинг басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік, № 08-2-5. Функционалды міндеттері: жергілікті қамтуды қоса алғанда жер қойнауын пайдаланушы-компаниялардың қызметін талдау; лицензиялық жəне келісімшарттық міндеттемелерді жер қойнауын пайдаланушыкомпаниялардың орындауы бойынша талдау жүргізу; жер қойнауын пайдаланушылардың қызметі туралы барлық ақпаратты жүйелеу; құзыреті шегінде жер қойнауын пайдаланудың дерекқорын жүргізуге қатысу; аналитикалық құжаттар əзірлеу. Үкімет тапсырмаларымен жəне жер қойнауын пайдаланушылардың жазбаша өтініштерімен жұмыс жасау Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім:

əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы, есеп жəне аудит), техникалық ғылымдар жəне технология (мұнайгаз ісі, пайдалы қазбаларды барлау жəне геология, тау-кен ісі), құқық (юриспруденция, халықаралық құқық). Компьютерде Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен жұмыс істей білуі. Жер қойнауын пайдалану департаменті уран жəне көмір бойынша жер қойнауын пайдалану басқармасының басшысы, санаты С-3, 1 бірлік, № 08-3-1. Функционалды міндеттері: басқарма жұмысына жалпы басшылық жасау жəне үйлестіру; жер қойнауын пайдалану құқығын беруге жер қойнауын пайдаланушылармен тікелей келіссөздерді өткізуді ұйымдастыруды бақылау; жер қойнауын пайдаланушылардың өтінішін қарау бойынша сараптамалық комиссияның қызметін ұйымдастыру; лицензиялық жəне келісімшарттық талаптарды өзгерту жəне толықтыру бойынша мəселелерді қарастыру; жер қойнауын пайдалану кұқығын алуға конкурсқа шығарылуға жататын жер қойнауы учаскелерінің тізбесін қалыптастыруды бақылау; жер қойнауын пайдалану мəселелері бойынша сотқа дейінгі жəне сот дауларын қарауға қатысу; кепіл келісімшарттарын тіркеуді бақылау; мемлекеттің иеліктен айырылатын жер қойнауын пайдалану (олардың бөліктеріне) құқығын жəне (немесе) жер қойнауын пайдалану құқығына ие заңды тұлғадағы қатысу үлестерін (акциялардың пакеттерін) сатып алу мəселелері бойынша ведомствоаралық комиссия отырыстарын өткізу мен дайындауды бақылау, жер қойнауын пайдалану келісімшарттарының жобаларын дайындауды бақылау, жер қойнауын пайдаланушыны іріктеу бойынша комиссияларға қатысу, көлемді жəне ауқымды жобалар бойынша консалтингтік компанияларды іріктеу, тəуелсіз консультанттар мен сарапшыларды тарту, Үкімет тапсырмаларымен жəне жер қойнауын пайдаланушылардың жазбаша өтініштерімен жұмыс жасау, мемлекеттік жəне салааралық бағдарламалардың орындалуына басқарманың құзыреті шегінде қатысу Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы, есеп жəне аудит), техникалық ғылымдар жəне технология (мұнай-газ ісі, пайдалы қазбаларды барлау жəне геология, тау-кен ісі), құқық (юриспруденция, халықаралық құқық). Аталған лауазымға сай салада жұмыс өтілінің болуы. Компьютерде Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен жұмыс істей білуі. Жер қойнауын пайдалану департаменті уран жəне көмір бойынша жер қойнауын пайдалану басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, 3 бірлік, № 08-3-2 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне), № 08-3-3 (негізгі қызметкердің оқу демалысы мерзіміне), 08-3-4. Функционалды міндеттері: жер қойнауын пайдалану құқығын беруге конкурс өткізу бойынша рəсімдер жүргізу; тікелей келіссөздер жүргізу; жұмыс тобы отырыстарында қарауға материалдарды дайындау; келісімшарттар, келісімшартқа қосымшалар жобасын дайындау; сараптама өткізуді ұйымдастыру, жер қойнауын пайдалауға арналған келісімшарттарға толықтырулар енгізу мəселелерін жəне жер қойнауын пайдалау келісімшарттарының талаптарын талдау бойынша жер қойнауын пайдаланушы мен өкілетті орган арасында келіссөздер жүргізуді ұйымдастыру; заңнамалық жəне өзге де нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын дайындауға қатысу; Үкімет тапсырмаларымен жəне жер қойнауын пайдаланушылардың жазбаша өтініштерімен жұмыс жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, қаржы, есеп жəне аудит), техникалық ғылымдар жəне технология (мұнай-газ ісі, пайдалы қазбаларды барлау жəне геология, тау-кен ісі), құқық (юриспруденция, халықаралық құқық). Аталған лауазымға сай салада жұмыс өтілінің болуы. Компьютерде Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен жұмыс істей білуі. Газ өнеркəсібін дамыту департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты, 1 бірлік, № 09-0-3. Функционалды міндеттері: департамент жұмысын үйлестіру; газ кен орындарын дамытуда жаңа жобалардың əзірленуін бақылау; газды тиімді пайдалануды бақылау; газ саласының мəселелері бойынша халықаралық қатынастарды мониторингтеу жəне жобалау; газ саласының мəселелерін үкіметаралық деңгейде үйлестіру; газ саласындағы мемлекеттік саясатты, мұнай-газ кен орындарын əзірлеу мен пайдалану кезінде мемлекеттік мүдделерді əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу, халықаралық келісімдерді əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары жəне технологиялар (мұнай-газ ісі), əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес (экономика). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Газ өнеркəсібін дамыту департаменті газ өндіру, өңдеу жəне тасымалдау басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 2 бірлік, № 09-1-5 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне ), № 09-1-6. Функционалды міндеттері: табиғи газды іске асыруды талдау; газ өткізу бойынша компаниялардың қызметін реттеу процестеріне қатысу; Қазақстан Республикасы өңірлеріне табиғи газды тұтыну, жеткізу көлемдері бойынша жедел деректер жасау, ҚР-ның өңірлері бойынша табиғи газ тұтынудың, Қазақстан Республикасының өңірлері газдандыру инвестициялық бюджет жобаларына салалық қорытынды беру, газ бағасын жəне тарифін талдау. Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкімет актілерін, салалық жəне мемлекеттік бағдарламаларды жəне салааралық жоспарларды өз құзыреті шеңберінде талдау жəне орындау, сондай-ақ саланы одан əрі қарай тиімді дамыту бойынша ұсыныстар əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары жəне технологиялар (мұнай-газ ісі; органикалық заттардың химиялық технологиясы; қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы (сала бойынша), əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес (экономика; мемлекеттік жəне жергілікті басқару; маркетинг). Газ өнеркəсібін дамыту департаменті газ жобаларын дамыту басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 09-2-2 санаты, (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: газ экспорты жəне транзитінің жаңа жобаларын əзірлеуге қатысу, газ саласын дамытудың негізгі бағыттарын əзірлеуге қатысу; газ саласындағы стратегиялық перспективалық жобаларды іске асыруға инвестициялар жəне займдар тарту бойынша қолайлы жағдайды туғызу үшін тетіктерді əзірлеуге қатысу. Қазақстанның газ саласында қолданатын Еуроодақтың, Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығының, Шанхай ынтымақтастық ұйымының (Иногейт, Тасис, энергетикалық хартия) талаптарын талдау. Газ саласындағы халықаралық келісімдерді əзірлеуге қатысу жəне талдау, шетелдік мекемелермен жəне қаржы институттарымен өзара ісқимыл жасау, халықаралық ынтымақтастықты дамыту бойынша ұсыныстар енгізу, газ саласын дамытудың шетелдік тəжірибесін зерттеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары жəне технологиялар (мұнай-газ ісі), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Мұнай өнеркəсібін дамыту департаменті мұнай өндіру мониторингі басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік, № 10-2-4. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының Президенті Əкімшілігінің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің жəне департамент басшылығының тапсырмаларын орындау; жер қойнауын пайдаланушылардың өндірістік қызметіне мұнайды өндіру тұрғысынан мониторинг жүргізу; мұнай өндіруші өнеркəсіпті дамытуға болжам жасау; əлеуметтік əріптестік пен əлеуметтік жəне еңбек қатынастарын реттеу бойынша салалық комиссияның жұмысын үйлестіруге қатысу; мұнай-газ кеңесінің отырысын ұйымдастыруға қатысу; нормативтік-құқықтық актілердің құқықтық мониторингін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары жəне технологиялар (мұнай-газ ісі, геология жəне пайдалы қазба кен орындарын барлау, тау-кен ісі), əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, есеп жəне аудит, менеджмент), құқық. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Мұнай өнеркəсібін дамыту департаменті мұнай өңдеу жəне мұнай өнімдерін өндіру басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 1 бірлік, № 10-3-4. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының Президенті Əкімшілігінің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің жəне департамент басшылығының тапсырмаларын орындау; мұнай өңдеу, мұнай өнімдерін өндіру жəне оның айналымы саласында дамытудың мемлекеттік салалық бағдарламаларын əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; мұнай жəне мұнай өнімдерінің отандық нарықтарын құру жөнінде мұнай компанияларының қызметін мемлекеттік реттеуге қатысу; мұнай өңдеу, мұнай өнімдерін өндіру мен оның айналымы саласында нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуді ұйымдастыру; мұнай өңдеу, мұнай өнімдерін өндіру жəне оның айналымы саласында нормативтік-техникалық құжаттар мен стандарттардың жобасын əзірлеуге қатысу; Қазақстан Республикасы шағын мұнай өңдеу зауыты қызметін талдау; нормативтік-құқықтық актілердің құқықтық мониторингін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдарымен технология (мұнай-газ ісі, геология жəне пайдалы қазба кен орындарын барлау, тау-кен ісі), құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Мұнай-газ-химия өнеркəсібін дамыту жəне техникалық реттеу департаменті мұнай-газ химия өнеркəсібі басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 11-1-3 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: мұнай-газ-химия жəне техникалық реттеу секторын дамыту саласында мемлекеттік саясатты əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; мұнай-газ-химия өндеу өнеркəсібін дамыту жəне құру, индустриялықинновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы, индустриялық карта, салалық бағдарлама, кешенді жоспар жəне министрліктің стратегиялық жоспары шеңберінде инвестициялық жобаларды əзірлеуге жəне іске асыруды қамтамасыз етуге қатысу; мұнай-газ саласына қатысты бөлігінде техникалық реттеу жəне метрология жүйесін жетілдіру жөніндегі кешенді жоспарды іске асыру; «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» АЭА жұмыс істеуін қамтамасыз ету жəне АЭА қатысушыларының инвестициялық жобаларын іске асыруды мониторингілеу; Каспий теңізі қазақстандық секторының жағалау инфрақұрылымның объектілері бойынша жобаларды əзірлеуге жəне іске асыруды қамтамасыз етуге қатысу; көмірсутек шикізатын тереңдетіп өңдеу саласында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру; мұнайхимия жəне химия өнімдерінің транзитін келісу; аталған іс-шаралар бойынша ағымдағы, талдамалық жəне есептік ақпаратты, инвестициялық жобалар бойынша ақпаратты дайындау, мұнай-газ химиялық өнеркəсібінің баланысын мониторингтеу жүзеге асыру, басқарма құзыреті саласында нормативтікқұқықтық актілерін əзірлеуге жəне іске асырылуын мониторингілеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар (мұнайгаз ісі, химия технологиясы, өңдеу өндірістердің технологиясы). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Мұнай-газ-химия өнеркəсібін дамыту жəне техникалық реттеу департаменті техникалық реттеу басқармасының бас сарапшысы С-4 санаты, 1 бірлік, № 11-2-2 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: мұнай операцияларын жүргізу, газ жəне газбен жабдықтау, магистралдық құбырлар, оның ішінде Кеден одағындағы техникалық регламенттерді əзірлеуге немесе ұйымдастыруға, мемлекеттік стандарттау бойынша жұмыс жоспарына сəйкес мұнай-газ жəне мұнайхимия салаларында мемлекетаралық жəне ұлттық стандарттарды əзірлеуге қатысу, мұнай операцияларын жүргізу, газ жəне газбен жабдықтау, магистралдық құбырлар саласындағы нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеу бойынша жұмыстарды үйлестіру; мемлекетаралық, ұлттық стандарттарды өзге де стандарттау бойынша нормативтік құжаттарды келісу, сондай-ақ ҚР аумағында қолдануға жататын халықаралық, аймақтық стандарттар жəне шетелдік мемлекеттердің шетелдік мемлекеттердің стандарттар, мұнай-газ жəне мұнай-газ-химия техникалық реттеу саласында халықаралық ынтымақтастыққа қатысу, аталған іс-шаралар бойынша ағымдағы, талдамалық жəне есептік ақпаратты дайындау, техникалық реттеу саласында бюджеттік бағдарламаларды ұйымдастыру іске асыруды қамтамасыз ету жəне есептік ақпараттарды ұсын; салалық бағдарламаны жəне министрліктің стратегиялық жоспарды, техникалық реттеу жəне метрология жүйесін жетілдіру жөніндегі кешенді жоспарды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; Президент Əкімшілігі мен Қазақстан Республикасының Үкіметінің, министрлік басшыларының тапсырмаларын, жоспарлар мен бағдарламалардың орындалуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары мен технология (мұнай-газ ісі, стандарттау, сертификаттау жəне метрология), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес.

Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Мұнай-газ-химия өнеркəсібін дамыту жəне техникалық реттеу департаменті техникалық реттеу басқармасының сарапшысы С-5 санаты, 1 бірлік, № 11-2-4. Функционалды міндеттері: мұнай операцияларын жүргізу, газ жəне газбен жабдықтау, магистралдық құбырлар, оның ішінде Кеден одағындағы техникалық регламенттерді əзірлеуге немесе ұйымдастыруға; мемлекеттік стандарттау бойынша жұмыс жоспарына сəйкес мұнай-газ жəне мұнай-химия салаларында мемлекетаралық жəне ұлттық стандарттарды əзірлеуге қатысу; мұнай операцияларын жүргізу, газ жəне газбен жабдықтау, магистралдық құбырлар саласындағы нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеу бойынша жұмыстарды үйлестіру; мемлекетаралық, ұлттық стандарттарды өзге де стандарттау бойынша нормативтік құжаттарды келісу, сондай-ақ ҚР аумағында қолдануға жататын халықаралық, аймақтық стандарттар жəне шетелдік мемлекеттердің шетелдік мемлекеттердің стандарттарды; салалық бағдарламаны жəне министрліктің стратегиялық жоспарды, Техникалық реттеу жəне метрология жүйесін жетілдіру жөніндегі кешенді жоспарды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; Президент Əкімшілігі мен Қазақстан Республикасының Үкіметінің, министрлік басшыларының тапсырмаларын, жоспарлар мен бағдарламалардың орындалуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техника ғылымдары мен технология (мұнай-газ ісі, стандарттау, сертификаттау жəне метрология, құрылыс), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Электр энергетикасы департаменті директорының орынбасары, C-2 санаты, 1 бірлік, № 12-0-2. Функционалды міндеттері: департамент жұмысына жалпы басшылық жəне ұйымдастыру жасау,энергетика саласындағы бірыңғай ғылымитехникалық саясатты, электр энергетикасы кешенінің қайта құрылымдау жəне жекешелендіру жөніндегі ұсыныстарды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу, инвесторлардың міндеттемелерін орындауын бақылау, инвесторлардың жұмысына талдау жəне мониторинг жүргізуді бақылау, электр энергетикасы кешендері қызметінің тиімділігін арттыру бойынша жұмысты ұйымдастыру жəне шешімдерді дайындау, салаларды дамыту стратегияларын іске асыру жөніндегі іс-шараларға қатысу, электр энергетикасы саласында Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерімен жəне Еуразиялық экономикалық одағымен халықаралық ынтымақтастық мəселелерін қарастыруға қатысу, электр энергетикасы саласында ғылыми-техникалық құжаттамасының əзірлемесін бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, техникалық ғылымдар мен технологиялар, экономика жəне бизнес, құқық Компьютерде жұмыс істей білу. Электр энергетикасы департаменті талдау, мониторинг жəне технологиялық саясат басқармасының сарапшысы C-5 санаты, 1 бірлік, № 12-1-4 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: энергетика саласындағы бағдарламалар мен жоспарларды іске асыру бойынша жұмыстар, ғылыми-техникалық процестерінің басым бағыттарын айқындау, электр энергетикасы кешенін дамыту мəселелері бойынша заңнамалық, нормативтік-құқықтық актілерді, нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеуге жəне мониторингіне, электр энергетика саласындағы заңнамалық жəне нормативтік базаны жетілдіру бойынша ұсыныстарды əзірлеу. Энергия кəсіпорындары жұмысының жедел мəселелерін бақылау. Энергетика саласында бірыңғай ғылыми техникалық саясатты əзірлеу жəне іске асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар мен технологиялар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық.. Компьютерде жұмыс істей білу. Электр энергетикасы департаменті электр энергетикасына инвестициялар басқармасының бас сарапшысы санаты С-4, 2-бірлік, № 12-2-2 (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы мерзіміне), № 12-2-3 (негізгі қызметкердің оқу демалысы мерзіміне ). Функционалды міндеттері: заңнамалық актілерді əзірлеуге қатысу, электр энергетика кешенін дамыту, электр энергетикадағы тарифтік жəне бағалық саясатты жетілдіру мəселелері бойынша нормативтік-құқықтық актілер жəне нормативтік техникалық құжаттарды əзірлеу, одан əрі электр энергетика кешені объектілерін қайта құрылымдау, мемлекеттік кəсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың жекешелендіру, жұмыс істеуі саласындағы нормативтік құқықтық базаны жетілдіру бойынша бағдарламалар мен ұсыныстарды əзірлеу, мемлекеттік кəсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың жұмыс істеу саласындағы заңнамалық жəне нормативтік базаны жетілдіру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысу, электр станцияларымен инвестициялық міндеттемелерін орындау бойынша келісімдерді əзірлеу, олардың орындалуын талдау жене мониториг жүргізу, табиғи монополиялар саласында жəне реттелетін нарыққа басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік органмен берлесіп тарифті (баға, алым ставкасын жинақтау) немесе олардың шекті деңгейін, тарифті сметаны бекіту кезінде ескеретін, электр желік компаниялардың инвестициялық бағдарламаларын бекітуге дайындау, электр стнацияларының жəне энергия беруші ұйымдардың тиімді қызметінің техника-экономикалық көрсеткішіне мониторинг жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар мен технологиялар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық. Компьютерде жұмыс істей білу. Электр энергетикасы департаменті электр энергетикасына инвестициялар басқармасының сарапшысы санаты С-5, 1 бірлік, № 12-2-5. Функционалды міндеттері: заңнамалық актілерді əзірлеуге қатысу, электр-энергетика кешенін дамыту, электр-энергетикадағы тарифтік жəне бағалық саясатты жетілдіру мəселелері бойынша нормативтік-құқықтық актілерді жəне нормативтік техникалық құжаттарды əзірлеу, бойынша нормативтік-құқытық актілер жəне нормативтік техникалық құжаттарды əзірлеу, электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері үшін электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесінің жұмыс істеу қағидаларын əзірлеу, одан əрі электр энергетика кешені объектілерін қайта құрылымдау, мемлекеттік кəсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың жекешелендіру, жұмыс істеуі саласындағы нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру бойынша бағдарламалар мен ұсыныстарды əзірлеу, мемлекеттік кəсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың жұмыс істеу саласындағы заңнамалық жəне нормативтік базаны жетілдіру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар мен технологиялар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық. Компьютерде жұмыс істей білу. Электр энергетикасы департаменті электр энергетикасын дамыту жəне интеграция басқармасының басшысы, С-3 санаты, 1 бірлік, № 12-3-1. Функционалды міндеттері: басқарма жұмысына басшылық жасау, электр энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға жəне қалыптастыруға қатысу, электр энергетиканы дамыту саласында мемлекеттік органдардың салааралық үйлестіруді жүзеге асыру, электрэнергетиканы дамыту бағдарламаларын əзірлеу, электрэнергетикасының болжамдық теңгерімін жəне қуатын бекіту. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар мен технологиялар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық.Компьютерде жұмыс істей білу. Көмір өнеркəсібін дамыту департаменті директорының орынбасары, C-2 санаты , 1 бірлік, № 13-0-2. Функционалды міндеттері: департамент жұмысына жалпы басшылық жасау, ірі өндіруші объектілері бойынша қорытындыларды əзірлеуге қатысу, уран жəне көмір салаларындағы бірыңғай ғылыми-техникалық саясатты, уран жəне көмір өнеркəсібі кешендерінің қайта құрылымдау жəне жекешелендіру жөніндегі ұсыныстарды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу, инвесторлардың міндеттемелерін орындауын бақылау, инвесторлардың жұмысына талдау жəне мониторинг жүргізуді бақылау, уран жəне көмір кешендері қызметінің тиімділігін арттыру бойынша жұмысты ұйымдастыру жəне шешімдерді дайындау, салаларды дамыту стратегияларын іске асыру жөніндегі іс-шараларға қатысу, көмір жəне уран өнеркəсібіндегі жұмыс берушілермен жəне кəсіподақтармен əлеуметтік əріптестік жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру, уран жəне көмір өнеркəсібі саласында Еуразиялық экономикалық одақ жəне Кеден одағы елдерімен халықаралық ынтымақтастық мəселелерін қарастыруға қатысу, уран жəне көмір өнеркəсібінің ғылыми-техникалық құжаттамасының əзірлемесін бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар мен технологиялар, құқық. Компьютерде жұмыс істей білуі. Көмір өнеркəсібін дамыту департаменті көмір өнеркəсібі басқармасының бас сарапшысы С-4 санат, 1 бірлік, № 13-1-2 (негізгі қызметкердің оқу демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: нарықтық экономика жағдайында оларды дамытудың қолайлы жағдайын қамтамасыз ету мақсатында көмір саласының кəсіпорындарымен көмір өнеркəсібін дамыту, ғылыми-техникалық процестегі басым бағыттарды айқындау; көмір саласын дамыту мəселелері жөніндегі заңнамалық жəне нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеуге, көмір өнеркəсібіндегі жұмыс берушілер мен кəсіподақтармен əлеуметтік əріптестік бойынша жұмыстарды ұйымдастыруға қатысу, көмір өнеркəсібін қысқа жəне ұзақ мерзімді кезеңдерге арналған тұжырымдамалары, схемалары мен жоспарлары стратегиялық дамуы, отын-энергетикалық теңгерімдерін əзірлеуге қатысу,көмір өнеркəсібіндегі жұмыс берушілер мен кəсіподақтармен əлеуметтік экономикалық əріптестік бойынша жұмыстарды ұйымдастыру, министрлік ұстанымы есебінен салалық тарифтік келісімді (СТК) дайындау, сыртқы жəне ішкі тұтынушыларға көмір өнімдерін өндіру мен жеткізу көлемінің мониторингі. Көмір саласын халықаралық талаптарға сəйкес техникалық реттеу жүйесіне ауысу үшінжағдай құру бойынша жұмыстар жүргізу, жылдық, орта мерзімді жəне перспективалық индикативтік даму жоспарлар жобаларын əзірлеуге қатысу, жер қойнауын пайдалану келісімшарт жобаларына техникалық сараптама жəне көмір өндіру өндірістеріне пайдалану лицензияларына техникалық сараптама жүргізу. Көмір саласында бюджеттік бағдарламаларды іске асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық жəне технологиялық ғылым, əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес. Компьютерде жұмыс істеу шеберлігі. Көмір өнеркəсібін дамыту департаменті көмір өнеркəсібі басқармасының сарапшысы С-5 санат, 1 бірлік, № 13-1-4 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: өз құзыреті шегінде салалық шешімдер мен заңнамалық бастамалардың жобаларын дайындау, көмір өнімін өндірудің жəне тұтынудың ағымдағы жəне перспективалық теңгерімдерін əзірлеуге, көмір өнеркəсібін стратегиялық дамытудың тұжырымдамалары мен схемаларын, дамудың жылдық, орта мерзімді жəне перспективалық индикативтік жоспарларының жобаларын əзірлеуге, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың жобаларын техникалық-экономикалық сараптамасын жүргізу жəне көмір өндіруші өндірістерді пайдалануға құқық беретін лицензияларды беруге қатысу; салаға инвестицияларды тарту мақсатында өзара тиімді халықаралық ынтымақтастықты ұйымдастыруға, салалық нормативтік-техникалық актілерді жаңарту жəне əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық жəне технологиялық ғылым, əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес. Компьютерде жұмыс істеу шеберлігі. Көмір өнеркəсібін дамыту департаменті уран өнеркəсібі басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік, № 13-2-3 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: уран өнеркəсібіндегі инвестициялық жобаларды қалыптастыру жөніндегі ұсыныстарды əзірлеуге жəне жұмыстарды ұйымдастыруға жəне оларды ұйымдастырушылық-əдістемелік сүйемелдеуге қатысу; уран өнеркəсібі саласындағы бағдарламалардың жəне инвестициялық жобалардың іске асырылу барысы туралы есептер дайындау; уран өнеркəсібі кəсіпорындарының экономикалық жəне өндірістік көрсеткіштерін жүйелеу жəне талдау; уран өнеркəсібін дамыту мəселелері бойынша ғылымипрактикалық семинарлар мен конференциялар өткізу бойынша ұсыныстарды дайындауға жəне іске асыруға қатысу; мемлекеттік органдардың сұраулары мен заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштеріне жауаптар əзірлеу; нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар мен технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, ядролық физика). Атомдық жəне энергетикалық жобаларды дамыту департаменті энергетикалық жобаларды дамыту басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, 1 бірлік, № 14-1-2.

Функционалды міндеттері: атом энергетикасын дамыту жөніндегі стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге қатысу; атом энергетикасын дамыту бойынша таныстыру материалдарын, талдамалық есептер дайындау; атом энергетикасын дамыту мəселелері бойынша халықаралық кездесулер мен келіссөздер өткізуге материалдар дайындау; атом саласын дамыту мəселелері бойынша нормативтік, құқықтық актілерді жетілдіруге қатысу; салалық жəне ғылыми-техникалық бағдарламаларды əзірлеу үшін əлемде атом энергетикасының даму болжамының күйі мен қалыптасуына талдау; атом энергетикасын дамыту мəселелері бойынша Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінің, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар, техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, ядролық физика). Компьютермен жұмыс істей білуі. Атомдық жəне энергетикалық жобаларды дамыту департаменті энергетикалық жобаларды дамыту басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік, № 14-1-4. Функционалды міндеттері: атом энергетикасы мəселелері бойынша бағдарламалық құжаттардың орындалуы бойынша есептер ұсыну; атом энергетикасын дамыту мəселелері бойынша ҚР Президенті Əкімшілігінің, ҚР Премьер-Министрі Кеңсесінің тапсырмаларын орындауға қатысу; атом энергетикасын дамыту мəселесі бойынша таныстыру материалдарын, талдамалық есептерді дайындауға қатысу; атом энергетикасын дамыту мəселелері бойынша халықаралық кездесулер мен келіссөздер өткізуге материалдар дайындауға қатысу; есептік жəне талдамалық материалдарды дайындау; мемлекеттік органдардың сұрауларына жəне заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштеріне жауап дайындауға қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, ядролық физика). Компьютермен жұмыс істей білуі. Атомдық жəне энергетикалық жобаларды дамыту департаменті дамыту жобалары басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, 1 бірлік, № 14-3-2. Функционалды міндеттері: басқарманың құзыретіне жатқызылған ісшаралар бойынша мемлекеттік жəне салалық бағдарламалардың іске асырылуына мониторинг жүргізу; атом саласындағы инвестициялық жобаларды қалыптастыру бойынша ұсыныстар əзірлеу; инвестициялық жобаларды іске асыру жəне мониторинг жүргізу; басқарманың құзыретіне жататын стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге қатысу; жобалардың іске асырылу барысы туралы есептік жəне талдамалық материалдар дайындау; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша мемлекеттік органдардың тапсырмалары мен сұрау салуларына жауаптар дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, жаратылыстану ғылымдары (физика, ядролық физика, математика). Компьютермен жұмыс істей білуі. Жаңартылатын энергия көздері департаменті ЭКСПО басқармасының басшысы, С-3 санаты, 1 бірлік № 15-2-1. Функционалды міндеттері: жаңартылатын энергия көздерін саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру жөнінде ұсыныстар дайындау; мемлекетаралық жəне республикалық көрмелерді, жəрмеңкелерді бастамашылық ету, өткізуді ұйымдастыру жəне қатысу; Қазақстан Республикасының аумағында көрмелік-жəрмеңкелік жəне басқа да ісшараларды ұйымдастырған жəне өткізген кезде туындайтын қатынастарды реттеу əдістерін жетілдіру мақсатымен заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштеріне талдау жасау жəне қарау, басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша талдамалық материалдар дайындау; басқарманың басқа құрылымдық бөлімшелермен өзара іс-қимылын ұйымдастыру; бірыңғай мемлекеттік экологиялық саясатты жүргізу; халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру; бағдарламалық құжаттарды əзірлеу жəне орындалуын ұйымдастыру; өзінің құзыретіндегі мəселелер бойынша заңнамалық жəне өзге де нормативтік құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; реттелетін аяда өңірлік бағдарламалар мен іс-шаралар жоспарларын келісуге қатысу; қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерін əзірлеуге қатысу; өз құзыреті шегінде мемлекеттік құпияларды құрайтын мəліметтерді қорғауды қамтамасыз ету; Басқарма қызметін жедел басшылық етуді жəне үйлестіруді жүзеге асыру; азаматтардың өтініштерін қарауды қамтамасыз ету; Басқарма қызметшілерінің тапсырмаларды сапалы жəне уақтылы орындалуына бақылауды жүзеге асыру жəне олардың өзара алмасушылықтарын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары, ауыл шаруашылығы ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар, білім беру саласында (химия, биология, экология), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, қызмет көрсету. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білуі. Жаңартылатын энергия көздері департаменті ЭКСПО басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік № 15-2-2 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: мемлекетаралық жəне республикалық көрмелерді, жəрмеңкелерді өткізуді ұйымдастыруға қатысу; Қазақстан Республикасының аумағында көрмелік-жəрмеңкелік жəне басқа да ісшараларды ұйымдастырған жəне өткізген кезде туындайтын қатынастарды реттеу əдістерін жетілдіру мақсатымен заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштеріне талдау жасау жəне қарау; басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша талдамалық материалдар дайындау; халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру; бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге жəне орындауға қатысу; өзінің құзыретіндегі мəселелер бойынша заңнамалық жəне өзге де нормативтік құқықтық актілердің жобаларын əзірлеуге қатысу; реттелетін аяда өңірлік бағдарламалар мен іс-шаралар жоспарларын келісуге қатысу; қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерін əзірлеуге қатысу; өз құзыреті шегінде мемлекеттік құпияларды құрайтын мəліметтерді қорғауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары, ауыл шаруашылығы ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар, білім беру саласында (химия, биология, экология), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, қызмет көрсету. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білуі. «Жасыл экономика» департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты, 1 бірлік, № 16-0-2 (негізгі қызметкердің оқу демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: «Жасыл экономика» жəне «жасыл» технологияларды дамыту саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру, іске асыру жəне бақылауды жүзеге асыру жөнінде ұсыныстар əзірлеу; «жасыл экономика» жəне «жасыл» технологияларды дамыту саласындағы халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру; бірыңғай мемлекеттік экологиялық саясатты жүргізу;«жасыл экономика» жəне «жасыл» технологияларды дамыту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың салааралық үйлестірілуін жүзеге асыру; «жасыл экономика» жəне «жасыл» технологияларды дамытусаласындағы бағдарламалық құжаттарды əзірлеу жəне олардың орындалуын ұйымдастыру; өз құзыретінің мəселелері бойынша заңнамалық жəне өзге де нормативтік құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; реттеу салаларында өңірлік бағдарламаларды жəне ісшаралар жоспарларын келісуге қатысу; қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерін əзірлеуге қатысу; озық қолжетімді технологиялардың тізбелерін əзірлеу; өз құзыретінің шегінде мемлекеттік құпияларды құрайтын мəліметтердің қорғалуын қамтамасыз ету; департамент қызметшілерінің қызметін жедел басқаруды жəне үйлестіруді жүзеге асыру; департамент қызметшілерімен орындаушылық жəне еңбек тəртібінің сақталуын қамтамасыз ету, департамент қызметшілерінің біліктілігін көтеру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру; азаматтардың өтініштерін қарауды қамтамасыз ету, жеке мəселелері бойынша азаматтарды қабылдауды жүзеге асыру; белгіленген тəртіпте министрлік алқасының отырыстарына, сондай-ақ, министрлік басшылығы өткізетін отырыстарға жəне басқа да іс-шараларға қатысу; департаментке жүктелген функциялардың, сондай-ақ министрлік басшыларының тапсырмаларын, шешімдерін, өкімдерін, бұйрықтарын, бекітілген бағдарламалар мен жоспарлардың, бақылауда тұрған құжаттардың уақтылы жəне сапалы орындалуына бақылауды жүзеге асыру; департамент туралы ережеге сəйкес өзге де міндеттерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, ауыл шаруашылығы ғылымдары, қызмет көрсету. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білуі. Климаттың өзгеруі жөніндегі департаменті төменкөміртекті даму басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 18-2-2 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: төменкөміртекті даму жəне парниктік газдар сіңірулері мен антропогендік шығарындыларын реттеу мəселелері бойынша бірыңғай мемлекеттік саясатты əзірлеу; өз құзыреті шеңберінде заңнамалық жəне өзге де нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; министрлік қызметінің тиімділігін бағалау бойынша іс-шаралар жүргізуге қатысу; тəуелсіз ұйымдарды аккредиттеуді жүзеге асыру жəне парниктік газдар шығарындыларын жəне сіңірулерін азайту саласындағы кəсіби верификациялық жəне валидациялық (детерминациялық) қызметті, сондайақ парниктік газдарды түгендеу туралы есепті растауды жүзеге асыратын тəуелсіз аакредиттелген ұйымдардың есебін жүргізу; мемлекеттік құпияларды құрайтын мəліметтерді өз құзыреті шегінде сақтауды қамтамасыз ету; БҰҰ КӨНК шеңберінде халықаралық келіссөз процесіне, сондайақ климаттың өзгеруі бойынша халықаралық жəне мемлекетішілік ісшараларға қатысу; парниктік газдар шығарындыларына квоталардың жəне көміртегі бірліктерінің сауда тəртібін əзірлеуді қамтамасыз ету; парниктік газдар шығарындыларына квоталарды бөлудің ұлттық жоспары мен тəртібін əзірлеуді ұйымдастыру; нарықтық тетігінің субъектілері үшін парниктік газдар шығарындыларына квоталар белгілеу; көміртегі бірліктерінің мемлекеттік тізілімін жүргізуді жəне оны жүргізу тəртібін əзірлеуді қамтамасыз ету; парниктік газдар сіңірулері мен шығарындыларын реттеу саласындағы жобалық тетік бірліктерін белгіленген мөлшер бірліктеріне ауыстыру тəртібін əзірлеуді қамтамасыз ету; парниктік газдар шығарындыларын өлшеу жəне есепке алуды стандарттау тəртібін бекітуді қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары негізінде квоталар бірліктерін жəне өзге де көміртегі бірліктерін өзара тануды жүзеге асыру тəртібін əзірлеуді ұйымдастыру; қондырғы паспортының нысанын жəне парниктік газдарды түгендеу туралы есеп нысанын бекітуді қамтамасыз ету; парниктік газдар шығарындыларын түгендеу бойынша есептіліктің сапасын қамтамасыз ету/сапасын бақылау жоспарын əзірлеуді қоса алып, парниктік газдарды түгендеу мониторингі мен бақылау тəртібін əзірлеу; парниктік газдар шығарындыларын есептеу əдістемелерін бекітуді қамтамасыз ету; сауда мақсаты үшін парниктік газдар шығарындыларының көміртегі бірліктері бойынша мониторинг, есепке алуды жəне есептілікті жүргізу тəртібін əзірлеуді ұйымдастыру; ел ішінде көміртегі бірліктері квоталарымен сауда жасау процесін сүйемелдеу жəне аймақтық жəне халықаралық көміртегі нарығымен өзара əрекет ету бойынша жұмыстарды қамтамасыз ету; Қазақстан Республикасының заңнамасымен жүктелген өзге де функцияларды өз құзыреті шегінде жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экологиялық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, педагогикалық, инженер-техникалық, энергетикалық, ауылшаруашылық ғылымдары. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білуі. Əкімшілік жұмысы департаменті құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 1 бірлік, № 21-1-6. Функционалды міндеттері: мемлекеттік органдар жəне ұйымдардан келген кіріс хат-хабарларды тіркеу, ксерокөшірме, сканерлеу, кіріс құжаттардың қағаз нұсқасын ЭҚАБЖ электрондық жүйесіне көшіру, ЭҚАБЖ базасында есеп əзірлеу, құжаттау, электрондық құжат айналымының бірыңғай жүйесінде (ЭҚАБЖ) құжаттау, іс жүргізу (тіркеу, бақылау, мониторингтеу), құжат айналымның жалпы көлемін ай сайын мониторингтеу; басқарманың міндеттеріне сəйкес өзге де функцияларды орындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технология, құқық, гуманитарлық ғылымдар. Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білу. Əкімшілік жұмысы департаменті материалдық-техникалық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 214-2 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: орталық аппарат бойынша материалдықтехникалық қамтамасыз етуді ұйымдастыру, барлық материалдық құндылықтардың сақталуын жəне жылжуы мен дұрыс пайдаланылуына

бақылауды қамтамасыз ету; материалдық құндылықтарды есепке алу; материалдық-техникалық қамтамасыз ету бойынша есептер, ақпараттар, мəліметтер жасау; заңнамаларға сəйкес өзге де функцияларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік, гуманитарлық ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технологиялар. Microsoft бағдарламасының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білу. Заң қызметі департаменті мемлекеттік орган қызметін құқықтық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы С-4 санаты, 1 бірлік, № 22-1-2. Функционалды міндеттері: министрлікте Қазақстан Республикасының заңнамасын насихаттау, жалпыға бiрдей құқықтық оқытуды ұйымдастыру жөнiндегi жыл сайынғы iс-шараларды əзiрлеу жəне iске асыру; министрге, оның орынбасарларына жəне Жауапты хатшыға қол қоюға ұсынылатын бұйрықтардың, шарттардың, келісімдердің жобаларын жəне құқықтық сипаттағы өзге құжаттардың заңнама талаптарына сəйкестігін тексеру; заңнамалық актілерде көзделген жағдайда министрліктің құзыретiне жататын құқықтық мəселелер бойынша министрліктің атынан түсiндірме дайындау, шарттарды уақтылы жасауды, олардың заңнама талаптарына сəйкестігін қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибенің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Заң қызметі департаменті арыз жұмыстары басқармасының бас сарапшысы С-4 санаты, 1 бірлік, № 22-2-2. Функционалды міндеттері: министрліктің кінə-талап қою жұмыстарын жүзеге асыру; талап өтініштерді əзірлеу, апелляциялық жəне қадағалау шағымдарын əзірлеу, апелляциялық жəне қадағалау наразылықтарын білдіру туралы прокуратура органдарына қолдаухаттарды, апелляциялық жəне қадағалау шағымдарына қарсылықтарды əзірлеу; заңды күшіне енген сот актілерін орындау жөніндегі шараларды қабылдауды қамтамасыз ету, министрліктің пайдасына қабылданбаған сот актісіне шағымдану жөніндегі шараларды уақтылы қабылдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білу ептілігі. Заң қызметі департаменті нормативтік-құқықтық актілерді сараптау басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 22-3-2 (негізгі қызметкердің бала күту демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: министрлік əзiрлейтiн Қазақстан Республикасының нормативтiк-құқықтық актілерінің жобаларын, оның iшiнде оларды министрліктің басқа құрылымдық бөлiмшелерi əзiрлеген жағдайда келiсу жолымен дайындауға қатысу; əзірлеушісі министрлік болып табылатын заң жобаларының Қазақстан Республикасының Парламентінде өтуіне қатысу; Министрдің тапсырмасы бойынша нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу жəне министрліктің құқықтық мəселелер жөніндегі құжаттарын дайындау; министрліктің норма жасау қызметiн талдау жəне талдау нəтижелерi бойынша оны жетiлдiру жəне анықталған кемшiлiктердi жою жөнiнде басшылыққа ұсыныстар енгiзу; заң жобалау жұмыстары жоспарын əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану). Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Халықаралық ынтымақтастық жəне экономикалық интеграциялық үдерістер департаменті халықаралық ынтымақтастық басқармасының бас сарапшысы,санаты С-4, 3 бірлік, № 25-1-2, 25-1-3 (негізгі қызметкердің оқу демалысы мерзіміне ), № 25-1-4. Функционалды міндеттері: басшылық тапсырмаларын уақтылы жəне сапалы орындау; нормативтік құқықтық актілердің, халықаралық келісімдер мен шарттардың жобаларын əзірлеу жəне келісу; департаменттің алдына қойылған міндеттерін жүзеге асыру мақсатында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігімен жəне шетелдерде аккредиттелген Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктерімен ынтымақтастық; министрлік тарапынан өткізілетін мемлекетішілік жəне халықаралық ісшаралардың хаттамалық ұйымдастырылуын қамтамасыз ету; шетелдермен ынтымақтастық жөніндегі бірлескен үкіметаралық комиссияларды (шағын комиссияларды, шағын комитеттерді, жұмыс топтарын), халықаралық форумдарды, шетел делегацияларымен, халықаралық ұйымдардың өкілдерімен келіссөздерді ұйымдастыру жəне өткізу; министрлік басшылығының шет елдер мен халықаралық ұйымдардың өкілдерімен кездесуін өткізу бойынша министрліктің құрылымдық бөлімшелерімен бірге материалдарды дайындау; министрлік басшылығына анықтамалық жəне ақпараттық материалдарды, баяндамаларды дайындау; министрліктің құзыреті шеңберінде халықаралық құжаттар мен халықаралық ынтымақтастық мəселелері бойынша мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуына мониторинг жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, мемлекеттік басқару), құқық, гуманитарлық ғылым (халықаралық қатынастар), техникалық ғылым жəне технология (мұнай-газ ісі, геология жəне пайдалы қазба кен орындарын барлау). Осы лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибесінің болуы. Ақпараттық технологиялар департаментінің директоры, С-1 санаты, 1 бірлік № 26-0-1. Функционалды міндеттері: министрлік қызметінің тиімділігін бағалау мақсатында департамент құзыреті шеңберінде стратегиялық мəселелер мен мақсаттарға жетуді қамтамасыз ету; департамент жұмысын ұйымдастыру, жалпы басқару жəне жоспарлау, министрлік басшылығына ақпараттық жүйелер саласында атқарушылық, бақылау жəне реттеу функцияларын жүзеге асыру бойынша ұсыныстар беру, министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша ақпараттандырудың өзекті мəселелерін шешуге бағытталған саясат жүргізу; құпия режимін сақталуын, сонымен қатар министрлік қызметінің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету; министрліктің ақпараттық қауіпсіздігі мəселелерін қоса алғанда, ақпараттық технологиялары саласындағы нормативтік-құқықтық актілер жобаларын жасау, қарастыру жəне келісу. Ақпараттық технологиялардың қолданылу тиімділігін бағалау бойынша іс-шаралар жүргізу; департамент құзыреті шеңберінде ақпараттық жүйелерінің жұмысын қамтамасыз ету; жиналыстар мен басқа іс-шараларды мультимедиалық қамтамасыз ету; департамент қызметшілерінің министрліктің жұмыс регламентін, сонымен қатар орындаушылық жəне еңбек тəртібін сақтауын бақылауды жүзеге асыру, сонымен қатар департамент қызметшілерінің біліктілігін арттыру бойынша жұмысты ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес, педагогикалық (информатика саласында), заңгерлік, жаратылыстану ғылымдары. Ақпараттық технологиялар департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты, 1 бірлік № 26-0-2. Функционалды міндеттері: департамент жұмысын ұйымдастыру, жалпы басқару жəне жоспарлау, министрлік жəне департамент басшылығына ақпараттық жүйелер саласында атқарушылық, бақылау жəне реттеу функцияларын жүзеге асыру бойынша ұсыныстар беру, министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша ақпараттандырудың өзекті мəселелерін шешуге бағытталған саясат жүргізу; ақпараттық жүйелер жəне деректер қорын құру, енгізу, дамыту жəне жұмыс істеуін қамтамасыз ету, сыртқы ақпараттық жүйелер жəне деректер қорымен өзара əрекет етуді ұйымдастыру мəселелері бойынша орталық аппарат жəне Комитеттердің қызметін қамтамасыз ету; министрліктің есептеу техникасы құралдарын, желілік жəне телекоммуникациялық құрал-жабдықты пайдалануға беруді жəне оған техникалық қызмет көрсету бойынша, соның ішінде келісімшарт негізінде сыртқы жəне мамандандырылған ұйымдармен, сонымен қатар департамент құзыретіне жататын мəселелер бойынша жұмыс топтары жəне басқа кеңес органдарының қызметтеріне, жиналыстарға жəне өзге ісшараларға қатысу жұмыстарын ұйымдастыру; министрліктің мемлекеттік қызметтерін жəне функцияларын автоматтандыру бойынша іс-шараларды ұйымдастыру; министрліктің ақпараттық қауіпсіздігі мəселелерін қоса алғанда, ақпараттық технологиялары саласындағы нормативтік-құқықтық актілер жобаларын жасау, қарастыру жəне келісу. Департамент құзыреті шеңберінде ақпараттық жүйелерінің жұмысын қамтамасыз ету; жиналыстар мен басқа іс-шараларды мультимедиалық қамтамасыз ету; департамент қызметшілерінің министрліктің жұмыс регламентін, сонымен қатар орындаушылық жəне еңбек тəртібін сақтауын бақылауды жүзеге асыру, сонымен қатар департамент қызметшілерінің біліктілігін арттыру бойынша жұмысты ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес, педагогикалық (информатика саласында), заңгерлік, жаратылыстану ғылымдары. Персоналды дамыту басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік, № 27-0-2. Функционалды міндеттері: қызметкерлерді тағайындау, босату бойынша бұйрықтарды рəсімдеу; бос əкімшілік мемлекеттік қызметке кадр резервінен ауыстыру жəне тағайындау бойынша құжаттарды рəсімдеу; біліктілік талаптар жинағын əзірлеу; қызметкерлердің еңбек демалысын жоспарлау жəне еңбек демалысы туралы бұйрықтарды рəсімдеу; міндетті арнайы тексеруге құжаттарды рəсімдеу жəне бақылау; іссапарларды жоспарлау жəне қызметкерлердің іссапары туралы бұйрықтарын дайындау; жеке тұлғалардың өтініштерімен жұмыс жасау; министрлік қызметкерлері мен ведомстволық бағынысты ұйымдардың басшыларын қызметтік куəлікпен қамтамасыз ету; ҚР Президентінің Əкімшілігіне жіберу үшін мемлекеттік наградаларға жəне марапаттауға материалдарды əзірлеу; аппарат қызметкерлерінің біліктігін арттыруды ұйымдастыру жəне оқыту кестесін əзірлеу; министрліктің қызметкерлерінің ай сайынғы бағалауын ұйымдастыру; жеке істерді қалыптастыру жəне жүргізу; əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің ант қабылдауын ұйымдастыру жəне өткізу; қызметкерлердің əскери қызметі туралы есеп жүргізу; тағылымдама, тəлімгерлік ұйымдастыру жəне қызметкерлердің жеке мағлұматтарын есепке алуды жүзеге асыру; конкурстық комиссияның қызметін ұйымдастыру; ҚР Премьер-Министрі Кеңсесіне статистикалық есепті құрастыру, ҚР Мемлекеттік істер жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-əрекет агентігіне мемлекеттік қызметкерлердің құрамы жəне алмасуы туралы есеп беру; ҚР Президент Əкімшілігінің жəне ҚР Премьер-Министрі Кеңсесінің тапсырмаларын уақтылы орындау; заңнамаға, басқарманың міндеттеріне сəйкес өзге де функцияларды атқарады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану), гуманитарлық ғылымдары, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес. Аталған лауазымға сəйкес салада жұмыс тəжірибенің болуы. Microsoft бағдарламасының стандарттық пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. II. Қазақстан Республикасы Президентiнiң Мұрағаты, 050010, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 87-б үй, анықтама үшiн телефоны: 8 (7272) 64-69-07, факс: 8 (7272) 64-68-21, электрондық мекенжайы: arcobotd@mail.ru, бос əкiмшiлiк мемлекеттiк лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: Қаржы басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды мiндеттерi: «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңға сəйкес тауарлардың, жұмыстардың жəне көрсетілетін қызметтердің өткізілетін мемлекеттік сатып алу жұмыстарын жүргізу: жылдық жоспарды қалыптастыру үшін ұсыныстарды жинау жəне қорыту; конкурстық құжаттаманы, мемлекеттік сатып алуды өткізу туралы хабарландыруды, қағаздық жеткізушіде жəне электрондық түрде шарттарды дайындау; жеткізушілермен жұмыс (мемлекеттік сатып алуға қатысуға шақыру, шарттар мен олардың Қазынашылықта тіркелгендігі туралы хабарламаларға қол қою); реестрді жүргізу жəне жасасқан шарттар бойынша есептер құру; ҚР Қаржы министрлігінің веб-порталы мен Мұрағаттың веб-сайтында мемлекеттік сатып алу бөлімін жүргізу (белгіленген форматта жылдық жоспарды, хабарландыруларды, шешімдерді, өткізілген мемлекеттік сатып алудың қорытындысын жəне басқа да ақпараттарды мемлекеттік жəне орыс тілдерінде орналастыру), мемлекеттік тілді білуі дұрыс. Компьютерде келесі программалармен жұмыс істеу дағдысы: MS Office (MS Word, MS Excel, MS Power Point), Adobe Acrobat, Adobe Photoshop, Интернет жəне веб-порталда жұмыс істеу үшін пайдаланатын басқа да программалар, мемлекеттік тілді білуі дұрыс Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы); техникалық ғылымдар (автоматтандыру жəне басқару, ақпараттық жүйелер,

(Соңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-бетте). есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету); кұқық (құқықтану). III. Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер дапертаменті, 150010, Петропавл қаласы, Алматинская көшесі, 55-үй, 3-қабат, 309-бөлме, анықтама телефоны: 8 (7152) 612661, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Тылдық қамтамасыз ету басқармасы күрделі құрылыс тобының бас маманы (1 бірлік, «С-О-5» санаты). Функционалдық міндеттері: əзірленген жоспар бойынша барлық жөндеу-құрылыс жұмыс түрлеріне инженерлік-техникалық құжаттамаларды дайындау үдерісін жүргізеді, сатып алуды, таратуды, жалпы құрылыс материалдарының мақсатты пайдаланылуын бақылайды, орындалатын жөндеу-құрылыс жұмыстарының жүргізілу барысы мен сапасын бақылайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық, ғылым жəне технологиялар саласында. Құрылыс жəне коммуналдық шаруашылық (ғимараттар мен құрылыстарды салу жəне пайдалану) саласында ортадан кейінгі білімге рұқсат етіледі. 2. Ішкі бақылау тобының жетекші маманы (1 бірлік, «С-О-6» санаты). Функционалды міндеттері: əртүрлі меншіктік түрлерінің сақталуын қамтамасыз ету жағдайларының сақталуын тексеру, ақша қаражаты мен материалдық құндылықтарды ұрлау мен кемшіліктерінің алдын алу жəне анықтау, қаржы-шаруашылық қызметіндегі осы сияқты жəне басқа да теріс көріністердің себептері мен жағдайларын жою бойынша ұсыныстар əзірлеу. Қолданыстағы заңнаманың сақталуын, ақша құралдарының мақсатты жəне тиімді пайдалануын қамтамасыз етуге бақылау жасау. Бухгалтерлік есептегі шаруашылық операциялары шаруашылық ресімделуінің дұрыстығы мен уақтылығын, қаржы-шаруашылық қызметінің нəтижелері туралы есептілігінің шынайылығын анықтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит (сала бойынша) немесе құқық (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) салаларында ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. 3. Мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімі баспасөз қызметі тобының жетекші маманы (1 бірлік, «С-О-6» санаты). Функционалды міндеттері: Облыстың бұқаралық ақпарат құралдары редакцияларымен, республикалық газеттер, журналдар, телеарналардың меншікті тілшілерімен халықты құқықтық тəрбиелеу, құқық бұзушылықтардың алдын алу, ІІО қызметін насихаттау мəселелері бойынша өзара іс-қимыл жасасуды қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Электрондық бұқаралық ақпарат құралдарының, ақпараттық агенттіктердің, мемлекеттік органдардың, басшылар блогтары сайттарының күн сайын мониторингін жүргізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (журналистика) саласында. Құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) саласында немесе аударма ісі саласында ортадан кейінгі білім. 4. Тылдық қамтамысыз ету басқармасы мемлекеттік сатып алу тобының жетекші маманы (1 бірлік, «С-О-6» санаты). Функционалды міндеттері: Мемлекеттік сатып алу бойынша құжаттарды уақытында дайындайды. Бір жылға арналған сатып алу мөлшерін жəне номенклатурасын жоспарлайды. Облыстың ІІД бөліністерінің бухгалтерлерінен мемлекеттік сатып алу бойынша есептерді жинап, жалпылауды жүргізеді. Конкурс жеңімпаздарының келісім шарттардың міндеттемелерін орындауын бақылайды. Облыс ІІД бөліністерінде мемлекеттік сатып алу бойынша жұмыстарды тексереді. Орталық бухгалтериямен, мүдделі қызметтермен бірлесіп келесі қаржы жылына арналған тауарлар, жұмыстар жəне қызметтер қажеттіліктерді дайындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім немесе ортадан кейінгі: білім саласында немесе гуманитарлық ғылым саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе менеджмент немесе маркетинг) саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында немес қызмет аясында жоғары немесе білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім) немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (маркетинг (салалар бойынша) немесе менеджмент (салалар бойынша жəне қолдану аясында) немесе экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит салаларында (салалар бойынша) немесе электро энергетика саласында немесе машина жасау технологиясы саласында немесе көлікті өндіру, жөндеу, пайдалану саласында немесе аударма ісі саласында. 5. Петропавл қаласының ішкі істер басқармасы қаржымен қамтамасыз ету бөлімінің жетекші маманы (1 бірлік, «С-R-5» санаты). Функционалды міндеттері: есептерді құру үшін бухгалтерлік құжаттаманы өңдеу, құжаттардың уақтылы жəне дұрыс ресімделуін бақылауды жүзеге асыру. Активтердің, аз құнды жəне тез тозатын мүліктің жəне басқа да материалдық құндылықтардың сақталуына бақылау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: : жоғары білім немесе ортадан кейінгі: əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе менеджмент немесе маркетинг) саласында жоғары немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит (салалар бойынша) саласында немесе құқық (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) салаларында немесе менеджмент (салалар бойынша жəне қолдану аясында) немесе маркетинг (салалар бойынша). 6. Қызылжар ауданы ішкі істер бөлімі қаржымен қамтамасыз ету тобының бас маманы (1 бірлік, «С-R-4» санаты). Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есептердің негізгі қаражаттарын, материалдарын, ақша қаражатының есебін жəне басқа да құндылықтарды жүзеге асыру, ақша жəне еңбек жалақысын беруді

қамтамасыз ету, қызметкерлердің есеп айырысуын енгізу, кассалық жəне есеп тəртібін қатаң сақтауды қамтамасыз ету. Алынатын қаражатты тағайындау бойынша шығындау, бухгалтерлік құжаттама мен бухгалтерлік мұрағатты дұрыс сақтау, алынатын материалдық құндылықтардың есепке алудың сақталуын қамтамасыз ету. Қаржылық-шаруашылық қызмет бойынша статистикалық есеп құру, тауарға, қызмет жəне жұмысқа алушылармен келісімшартқа отыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе менеджмент немесе маркетинг). Сервис, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит (салалар бойынша) саласында немесе менеджмент (салалар бойынша), маркетинг (салалар бойынша) саласында ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. 7. Ғ.Мүсірепов ат. ауданы ішкі істер бөлімі қаржымен қамтамасыз ету тобының бас маманы (1 бірлік, «С-R-4» санаты). Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есептердің негізгі қаражаттарын, материалдарын, ақша қаражатының есебін жəне басқа да құндылықтарды жүзеге асыру, ақша жəне еңбек жалақысын беруді қамтамасыз ету, қызметкерлердің есеп айырысуын енгізу, кассалық жəне есеп тəртібін қатаң сақтауды қамтамасыз ету. Алынатын қаражатты тағайындау бойынша шығындау, бухгалтерлік құжаттама мен бухгалтерлік мұрағатты дұрыс сақтау, алынатын материалдық құндылықтардың есепке алудың сақталуын қамтамасыз ету. Қаржылық-шаруашылық қызмет бойынша статистикалық есеп құру, тауарға, қызмет жəне жұмысқа алушылармен келісім шартқа отыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе менеджмент немесе маркетинг). Сервис, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит (салалар бойынша) саласында немесе менеджмент (салалар бойынша), маркетинг (салалар бойынша) саласында ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. 8. Мамлют ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманы (1 бірлік, «С-R-5» санаты). Функционалды міндеттері: кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмыс жүргізу. Бұйрықтармен жұмысы үшін құпия жəне құпия емес құжаттаманы уақытында тіркеу жəне тағайындалуы бойынша тапсыру үшін жауапкершілігі. Істерді дайындау жəне мұрағатқа тапсыру. Номенклатуралық істердің əзірленуіне, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім немесе ортадан кейінгі: білім саласында немесе гуманитарлық ғылымдар саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика немесе қаржы немесе есеп жəне аудит немесе мұрағаттану, құжаттану жəне құжатпен қамтамасыз ету) саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында жоғары немесе білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім) немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит салаларында (салалар бойынша) немесе электроэнергетика саласында немесе машина жасау технологиясы саласында немесе көлікті өндіру, жөндеу, пайдалану саласында немесе аударма ісі саласында ортадан кейінгі білім. 9. Уалиханов ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманы (1 бірлік, «С-R-5» санаты). Функционалды міндеттері: кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмыс жүргізу. Бұйрықтармен жұмысы үшін құпия жəне құпия емес құжаттаманы уақытында тіркеу жəне тағайындалуы бойынша тапсыру үшін жауапкершілігі. Істерді дайындау жəне мұрағатқа тапсыру. Номенклатуралық істердің əзірленуіне, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім немесе ортадан кейінгі: білім саласында немесе гуманитарлық ғылымдар саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика немесе қаржы немесе есеп жəне аудит немесе мұрағаттану, құжаттану жəне құжатпен қамтамасыз ету) саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында жоғары немесе білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім) немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит салаларында (салалар бойынша) немесе электроэнергетика саласында немесе машина жасау технологиясы саласында немесе көлікті өндіру, жөндеу, пайдалану саласында немесе аударма ісі саласында ортадан кейінгі білім. 10. Жамбыл ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманы («С-R-5» санаты). Функционалды міндеттері: кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмыс жүргізу. Бұйрықтармен жұмысы үшін құпия жəне құпия емес құжаттаманы уақытында тіркеу жəне тағайындалуы бойынша тапсыру үшін жауапкершілігі. Істерді дайындау жəне мұрағатқа тапсыру. Номенклатуралық істердің əзірленуіне, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім немесе ортадан кейінгі: білім саласында немесе гуманитарлық ғылымдар саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика немесе қаржы немесе есеп жəне аудит немесе мұрағаттану, құжаттану жəне құжатпен қамтамасыз ету) саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында жоғары немесе білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім) немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит салаларында (салалар бойынша) немесе электроэнергетика саласында немесе машина жасау технологиясы саласында немесе көлікті өндіру, жөндеу, пайдалану

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Аршалы ауданының əкімдігі ауыл шаруашылығы өндірісін жəне шаруашылық қожалығын жүргізу үшін уақытша өтемді жер пайдалануға жер учаскелерін беру бойынша 2014 жылғы 11 желтоқсанда сағат 11.00-де конкурс өткізеді, мекенжайы: Ақмола облысы, Аршалы ауданы, Аршалы кенті, Тəшенов көшесі, 47, мəжіліс залы Жер Жер учаскесіне қысқаша учассипаттама (құрамы жəне кесі пайдалынатын жер түрлері, № бонитет баллы) 1 Егістік жер, бонитет баллы

1769,0

3 жыл

2

378,9

1 жыл

Егістік жер, бонитет баллы

Аумағы, га

Жалға беру мерзімі

3

Егістік жер, бонитет баллы

414,4

2 жыл

4

Барлығы осының ішінде: егістік жер, бонитет баллы егістік жер, бонитет баллы Барлығы осының ішінде: егістік жер, бонитет баллы

219,7

2 жыл

139,5 80,2 166,9

2 жыл

6

жайылым жер, бонитет баллы Егістік жер, бонитет баллы

110,0 503,4

1 жыл

7

Егістік жер, бонитет баллы

694,9

2 жыл

8

Егістік жер, бонитет баллы

465,8

1 жыл

9

251,9

2 жыл

10

Барлығы осының ішінде: егістік жер, бонитет баллы егістік жер, бонитет баллы Егістік жер, бонитет баллы

150,2 101,7 491,4

1 жыл

11

Егістік жер, бонитет баллы

303,7

1 жыл

12

Тамырынан жақсартылатын жай- 275,7 ылым жер,бонитет баллы

1 жыл

13

757,38

2 жыл

70

1 жыл

16

Тамырынан жақсартылатын жайылым жер,бонитет баллы Барлығы осының ішінде: егістік жер, бонитет баллы егістік жер, бонитет баллы Тамырынан жақсартылаты жайылым жер,бонитет баллы Егістік жер, бонитет баллы

17

5

14

156,9

47,9 22,1 315,32

1 жыл

676,7

2 жыл

Егістік жер, бонитет баллы

1375,4

3 жыл

18

Егістік жер, бонитет баллы

432,9

1 жыл

19

Дақылды-суландырылатын жай- 54,3 ылым жер, бонитет баллы

1 жыл

20

Егістік жер, бонитет баллы

3 жыл

15

3630,7

11 қараша 2014 жыл

Жер учаскесінің орналасқан жері (аудан орталығынан жəне шаруашылықтан орташа арақашықтығы) Константинов селолық округі, Белоярка селосына дейін – 3 км, Константинов селосына дейін – 10,5 км. Константинов селолық округі, Белоярка селосына дейін – 8 км, Константинов селосына дейін – 9,5 км. Константинов селолық округі, Константинов селосына дейін – 1,8 км. Константинов селолық округі, Сейтен селосына дейін – 9,5 км, Ольгинка селосына дейін – 14 км. Константинов селолық округі, Константинов селосына дейін – 7,7 км, Шортанды селосына дейін – 9,0 км. Константинов селосына дейін – 3,5 км, Шортанды селосына дейін – 12,5 км. Константинов селолық округі, Сейтен селосына дейін – 4,5 км. Константинов селолық округі, Сейтен селосына дейін – 10 км, Белоярка селосына дейін – 4,5 км. Бірсуат селолық округі, Байдала селосына дейін – 17,5 км, Бірсуат селосына дейін – 20 км. Бірсуат селолық округі, Байдала селосына дейін – 22,5 км, Бірсуат селосына дейін – 20 км. Бірсуат селолық округі, Байдала селосына дейін – 1,5 км, Бірсуат селосына дейін – 3,5 км. Бірсуат селолық округі, Байдала селосына дейін – 1,5 км, Бірсуат селосына дейін – 3,5 км. Бірсуат селолық округі, Ақбұлақ селосына дейін – 7 км, Бірсуат селосына дейін – 2,5 км. Сараба селолық округі, Сараба селосына дейін – 3 км. Түрген ауылдық округі Түрген ауылына дейін – 4,5 км, Шортанды селосына дейін – 7 км. Михайлов селолық округі, Михайлов селосына дейін – 2,5 км. Түрген ауылдық округі Родник селосына дейін – 1км, Аршалы кентіне дейін – 9 км. Түрген ауылдық округі Родник селосына дейін – 4 км, Аршалы кентіне дейін – 4 км. Аршалы кенті, Аршалы кентіне дейін – 3 км, Түрген ауылына дейін – 3,5 км. Константинов селолық округі Константинов селосына дейін – 8 км, Шортанды селосына дейін – 6 км. Бұлақсай ауылдық округі, Бұлақсай ауылына дейін – 9,5 км, Ақжар селосына дейін – 7 км.

Жер учаскелерін пайдаланудың шарттары мен талаптары: 1 лот бойынша нысаналы бағыттарына сəйкес сүт-тауары фермасын құру, 200 ірі қара малмен міндетті түрде мақсаттық бағытымен; «Сыбаға», «Алтын Асық», «Құнан» мемлекеттік бағдарламаларына жəне басқа да ауылшаруашылық жəне кəсіпкерлікті дамыту үшін қатысуы. Конкурсқа қатысушы ретінде тіркелу үшін жеке басының куəландыратын құжатты жəне конкурстық өтінім тапсыру қажет. Конкурсқа қатысушыларды тіркеу мына мекенжайында: Ақмола облысы, Аршалы ауданы, Аршалы кенті, Тəшенов көшесі, 47 мекенжайында өткізіледі. Конкурстық өтінім берудің ақырғы мерзімі – 2014 жылғы 11 желтоқсанда сағат 18.00-ге дейін. Анықтама телефоны: 8 (71644) 2 -13-56. «Аршалы ауданының жер қатынастары бөлімі» ММ.

саласында немесе аударма ісі саласында ортадан кейінгі білім. 11. Шал ақын ауданының ішкі істер бөлімі көші-қон полиция тобының жетекші маманы (1 бірлік, «С-R-5» санаты). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының азаматтарын құжаттандыруды жүзеге асыру; орындарға шығумен азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша заңнаманың сақталуына тексерістер жүргізу, азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша азаматтардың өтініштері мен шағымдарын қарау;аудандық (қалалық) ішкі істер органдарының азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу саласындағы қызметіне ұйымдастырушылық-бақылау функцияларын жүзеге асыру; азаматтардың құжаттандыруға жəне тіркеуге ұсынылған құжаттарын қарау; азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша анықтамалық жəне өзге ақпараттық аналитикалық материалдарды дайындау; азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша бұқаралық ақпарат құралдарында түсіндіру жұмысын дайындау; азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша аналитикалық ақпараттар мен есептер дайындау, бөлімде іс жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім немесе ортадан кейінгі: білім саласында немесе гуманитарлық ғылымдар саласында немесе құқық саласында немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика немесе қаржы немесе есеп жəне аудит, мұрағаттану немесе құжаттану жəне құжатпен қамтамасыз ету) саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында жоғары немесе білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім) немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша жəне қолдану аясында), экономика (салалар бойынша) немесе қаржы (салалар бойынша) немесе есеп жəне аудит салаларында (салалар бойынша) немесе электроэнергетика саласында немесе машина жасау технологиясы саласында немесе көлікті өндіру, жөндеу, пайдалану саласында немесе аударма ісі саласында ортадан кейінгі білім. IV. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы жанындағы Материалдық-техникалық қамсыздандыру басқармасы, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 14-үй, № 229-бөлме, 7172923@prokuror.kz, анықтамалар үшін телефоны: 8 (7172) 71-28-79, 30-17-72, бос мемлекеттік əкiмшiлiк лауазымдарына бойынша конкурс жариялайды: 1. Басқарманың ақпараттандыру жəне байланыс бөлімінің басшысы (С-О-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: ҚР БП-ны жəне ведомстволық бағынысты ұйымдарды ақпараттандырудың бағдарламалық-техникалық құралдарымен жарақтандыру іс-шараларын өткізу; прокуратураның органдары мен мекемелерін компьютерлендіру жəне ақпараттық қамтамасыз ету, телекоммуникациялық технологиялар саласында Қазақстан Республикасының прокуратура органдарының жұмысын жетілдіру жəне ұйымдастыру; прокуратура органдары мен мекемелерінде жұмыс істейтін ақпараттық қорлардың, міндеттер кешендерінің ақпараттық жинақтау жəне өзекті ету жүйелерін ұйымдастыру; прокуратура органдары мен мекемелерінің ақпараттық жүйелерінің аппараттық жəне бағдарламалық компоненттерін енгізу, жүйелік жəне техникалық қызмет көрсету, сүйемелдеу жəне əкімшілік ету процестерін ұйымдастыру жəне бақылау; прокуратура органдарының телекоммуникациялық жүйелерінде ақпаратты қорғауды қамтамасыз етудің негізгі қағидаларын қамтитын əдістемелік жəне нормативтік құқықтық құжаттарды əзірлеуге қатысу; прокуратура органдарының телекоммуникациялық жүйелерінде автоматтандырылған ақпараттық жүйелерді жобалау жəне əзірлеу кезінде ақпарат қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселелері бойынша техникалық шешімдерді əзірлеуге қатысу; ҚР БПның байланыс тораптарын салу кезінде техникалық қадағалауды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылым жəне технология саласындағы («Ақпараттық жүйе», «есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету», «автоматтандыру жəне басқару» мамандығы бойынша) , құқық, əлеуметтік ғылымдар экономика жəне бизнес. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамаларын білу. Осы санаттың нақты лауазымының мамандандырылуына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдерінің болуы. Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарының сəйкестігі. Word, Excel бағдарламалары бар дербес компьютермен, ұйымдастыру техникасымен жұмыс істеу. V. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің Қарағанды облысы бойынша Қазынашылық департаменті Октябрь аудандық қазынашылық басқармасы, 100001, Қарағанды облысы, Қарағанды қаласы, Архитектурная көшесі, 7-үй, анықтама үшін телефоны: 8(7212) 45-77-47, 45-88-86, электронды мекенжайы: kazna.kar3019@minfin.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Қаржылық жəне шарттарды тіркеу тобының бас маман – бас қазынашысы, (уақытша, негізгі қызметкердің бала күту демалыс кезеңіне 06.06.2017ж. дейін), C-R-4санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қаржыландырудың жиынтық жəне жеке жоспарын, мемлекеттік мекемелердің тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) сатудан түскен ақшаларының олардың өз өкімдігінде қалатындарын жоспарлауларын жүргізу, азаматтық-құқықтық мəмілелерді

тіркеу, түсімдер мен шығындар бойынша бюджетті атқару жөніндегі есептерді қалыптастыру, республикалық бюджет есебінен ұсталатын мемлекеттік мекемелердің тоқсандық жəне жылдық есептерін қабылдау жəне тексеру, мемлекеттік мекемелердің жəне квазимемлекеттік сектор субъектілерінен құжаттар жиынтығын жүргізу жəне қалыптастыру, мəліметтер дайындау əрі салық жəне басқа да бюджетке төленетін міндетті төлемдерді төлеуге екінші деңгейдегі банк арқылы өкілеттік тұлғалардан қабылданған қолма қол ақшалардың уақытында жəне толық аударылуын тексеруді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық. Ортадан кейінгі білімі болғанда: мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе экономика немесе қаржы саласында екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда рұқсат етіледі. Компьютерде жұмыс істей білуі. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті Павлодар облысы бойынша Қазынашылық департаментінің Баянауыл аудандық қазынашылық басқармасы, 140300, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Сəтбаев көшесі, 55-үй, анықтама телефоны: 8 (71840) 9-15-49, факс: 8(71840) 9-15-49, электрондық мекенжайы: ye.sagadatov@minfin.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтiлiгiн қамтамасыз ету үшiн оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол берiледi. Қаржылық жəне шарттарды тіркеу тобының бас маман-бас қазынашысы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қаржыландыру ЖБ қаржыландыру жоспарларын орындау, ММ өздерінің билігінде қалған тауарларды (жұмыстарды,көрсетілетін қызметті) сатудан түсетін ақша, оларға өзгерістер енгізуге арналған анықтамалар жоспарларын жүргізу; нақтыланған, түзетілген жергілікті бюжетті ҚБАЖ-ға енгізу; бюджетке артық төленген соммаларды қайтару жəне түсімдердің бюджеттік сыныптамасы кодтарының, салық органдарының арасындағы түсімдерді есепке алу бойынша құжаттарды орындау;салықты жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуге уəкілетті тұлғалардан банк арқылы қолма-қол алынған бюджетке есептелген ақша туралы мəліметті дайындау; 4-20, 5-52, мідет бойынша ЖҚЖ-мен БК-ЖҚЖ-РБ(ЖО,ЖР); төлемдер бойынша ЖҚЖ-мен БК-ЖҚЖРБ(ЖО,ЖР); мінд БК-ЖҚЖ төлем ЖҚЖ-мен; БК-Бек/Нақ/Қаржы жоспарыРБ(МО,МР); БК –төлем бойынша ЖҚЖ –касса шығыстар; БК-ЖҚЖ-РБ (МО,МР)бюджет төлемдер нысандарды қалыптастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Компьютерде жұмыс істей білу. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті Павлодар облысы бойынша Қазынашылық департаментінің Ертіс аудандық қазынашылық басқармасы, 140500, Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Ертіс ауылы, Желтоқсан көшесі, 104-үй, анықтама телефоны: 8 (71832) 2-23-62, факс: 8 (71832) 2-23-62, электрондық мекенжайы: m.dosova@minfin.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтiлiгiн қамтамасыз ету үшiн оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол берiледi. Операциялық топтың бас маман-бас қазынашысы, (уақытша, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне 1.02.2015 ж. дейін), С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: мемлекеттік мекеме қызметкерлеріне еңбек ақылары мен басқа ақша төлемдеріне арналған, салымдар бойынша жинақтау шоттарына немесе карт-шоттар арқылы жеке тұлғаларға аудару жолдарымен төлеуге арналған, əлеуметтік жəне міндетті зейнетақы салымдарын аударуға арналған төлем шоттарды орындау.қайтадан шоттардың/ төлем тапсырыстарын енгізілуін жүзеге асыру, есепке алу талаптарын сақтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, əлеуметтік ғылымдар экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару). Ортадан кейінгі білімге рұқсат етіледі (экономикалық). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалдық көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшада көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істей тін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне

ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ Акимат Аршалынского района проводит конкурс по предоставлению земельных участков во временное возмездное землепользование для ведения сельскохозяйственного производства и крестьянского хозяйства, который состоится 11 декабря 2014 года в 11 часов 00 минут по адресу: Акмолинская область, Аршалынский район, п. Аршалы, ул. Ташенова, 47, зал заседаний.

№ Краткая характеристика зе- ПлоСрок аренды лота мельного участка (состав и щадь, виды угодий, балл бонитета) га Лот Пашня, балл бонитета 28 1769,0 1 год с последую№1 щим продлением в случае освоения Лот Пастбище, балл бонитета 20 378,9 1 год с последую№2 щим продлением в случае освоения Лот Пашня, балл бонитета 28 414,4 1 год с последую№3 щим продлением в случае освоения Лот Всего 219,7 1 год с последую№ 4 в том числе: щим продлением в пашня, балл бонитета 28 139,5 случае освоения пашня, балл бонитета 28 80,2 Лот Всего 266,9 1 год с последую№ 5 в том числе: щим продлением в пашня, балл бонитета 28 156,9 случае освоения пастбище, балл бонитета 20 Пастбище, балл бонитета 20

110,0 503,4

Лот №7

Пастбище, балл бонитета 20

694,9

Лот №8

Пастбище, балл бонитета19

465,8

Лот №9

Всего в том числе: пастбище, балл бонитета 19 пастбище, балл бонитета 19 Пастбище, балл бонитета 19

251,9

Лот Пастбище, балл бонитета 19 № 11

303,7

Лот №6

Лот № 10

150,2 101,7 491,4

Лот Пастбище коренного улучше- 275,7 № 12 ния, балл бонитета 23 Лот Пастбище коренного улучше- 757,38 № 13 ния, балл бонитета 18 Лот Всего № 14 в том числе: пастбище, балл бонитета 19 пастбище, балл бонитета 19 Лот Пастбище коренного улучше№ 15 ния, балл бонитета 21

70

Лот Пастбище, балл бонитета 19 № 16

676,7

Лот Пастбище, балл бонитета 19 № 17

1375,4

Лот Пастбище, балл бонитета 16 № 18

432,9

47,9 22,1 315,32

Лот Культурно-орошаемое пастби- 54,3 № 19 ще, балл бонитета 20 Лот Пастбище, балл бонитета13 № 20

3630,7

Месторасположение земельного участка (среднее расстояние от хозяйственного и районного центра) Константиновский сельский округ, расстояние до с. Белоярка – 3км. до с.Константиновка – 10,5 км. Константиновский сельский округ, расстояние до с.Белоярка – 8 км. до с.Константиновка – 9,5 км. Константиновский сельский округ, расстояние до с.Константиновка – 1,8 км. Константиновский сельский округ, расстояние до с.Сейтень – 9,5 км. до с.Ольгинка – 14 км. Константиновский сельский округ. расстояние до с.Константиновка – 7,7 км. до с.Шортанды – 9,0 км.

до с.Константиновка – 3,5 км. до с.Шортанды – 12,5 км 1 год с последую- Константиновский сельский округ, щим продлением в расстояние до с.Сейтень – 4,5 км. случае освоения 1 год с последую- Константиновский сельский округ, щим продлением в расстояние до с.Сейтень – 10 км. до случае освоения с.Белоярка – 4,5 км. 1 год с последую- Берсуатский аульный округ, расщим продлением в стояние до с.Байдалы – 17,5 км. до случае освоения с.Берсуат – 20 км. 1 год с последующим продлением в Берсуатский аульный округ. случае освоения расстояние до с.Байдалы – 22,5 км. до с.Берсуат – 20 км. 1 год с последую- Берсуатский аульный округ, расщим продлением в стояние до с.Байдалы – 1,5 км. до случае освоения с.Берсуат – 3,5км. 1 год с последую- Берсуатский аульный округ, расщим продлением в стояние до с.Байдалы – 1,5 км. до случае освоения с.Берсуат – 3,5 км. 1 год с последую- Берсуатский аульный округ, расстоящим продлением в ние до а.Берсуат – 2,5 км. до с.Акбулак – 7 км. случае освоения 1 год с последую- Сарабинский сельский округ, расстоящим продлением в ние до с.Сараба – 3 км. случае освоения 1 год с последую- Аульный округ Турген. щим продлением в расстояние до а.Турген – 4,5 км. случае освоения расстояние до с.Шортанды – 7 км. 1 год с последующим продлением в случае освоения 1 год с последующим продлением в случае освоения 1 год с последующим продлением в случае освоения 1 год с последующим продлением в случае освоения 1 год с последующим продлением в случае освоения 1 год с последующим продлением в случае освоения

Михайловский сельский округ, расстояние до с.Михайловка – 2,5 км. Аульный округ Турген, расстояние до с.Родники – 1км, до п. Аршалы – 9 км.

беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе пошта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электрондық пошта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электрондық пошта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының 2013 жылғы 19 наурыздағы 06-7/32 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымдарға орналасуға конкурс өткiзу жəне конкурс комиссиясын қалыптастыру қағидаларына сəйкес Конкурс комиссиясының отырысына сарапшылар мен байқаушылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде - конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. Байқаушылар ретінде – Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-1, С-2, С-3 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтікқұқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. C-4, С-5, С-О-4, С-О-5, С-О-6, C-R-4 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңы, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; C-R-5 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.gov.kz

«Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК 2014-2015 оқу жылына ғылыми қызметкерлердің бос лауазымдарына тағайындауға мына бос лауазымдар бойынша конкурс жариялайды: 1. Азық-түлік жəне экология қауіпсіздігі зертханасы: Зертхана жетекшісі – 1, Аға ғылыми қызметкер – 2. 2. «Электрондық микроскопия» инженерлік профильді зертханасы: Ғылыми қызметкер – 1, Кіші ғылыми қызметкер – 1. 3. Анималогия мəселелері ғылыми-зерттеу институты: Ғылыми қызметкер - 1. Конкурсқа қатысу үшін өтініш беру мерзімі – конкурс жарияланған күннен бастап 30 күн. Өтінішті жəне құжаттарды мына мекенжайға өткізу қажет: 050010, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 8, кадрлық жұмыстар бөлімі. Анықтама телефондары: 8 (727) 262-17-46, 262-17-68; факс: 8 (727) 262-11-08.

«Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңның 18-2 тармағына сəйкес, «Алматытемір» АҚ облигацияларды қамтамасыз ету тəсіліне, сондай-ақ оны өтеу тəртібіне қатысты 2014 жылғы 7 қарашадағы (ҰСН KZ2C0Y17C783), облигацияларды ұстаушылардың жалпы жиналысының отырысында қабылданған шешімдер туралы хабарлайды. Толық ақпарат алу үшін мына деректемелерге хабарласуды сұраймыз: Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Əуезов к-сі, 2, телефондар: 8 (727) 379-19-75, 379-24-65, 393-73-58 жəне электронды почта: zhetysu2003@mail.ru

В соответствии со ст. 18-2 Закона «О рынке ценных бумаг», АО «Алматытемир» уведомляет о принятых решениях на заседании общего собрания держателей облигаций 7 ноября 2014 года в отношении способа обеспечения облигаций (НИН KZ2C0Y17C783), а также порядка их погашении. За более подробной информацией просим обратиться по следующим реквизитам: Республика Казахстан, г. Алматы, ул. Ауезова, 2, телефоны: 8 (727) 379-19-75, 379-24-65, 393-73-58 и электронная почта: zhetysu2003@mail.ru

2009 жылғы 17 қарашадағы Астана қ., Сембинов көшесі, 10/4 мекенжайы бойынша орналасқан, қосып салынған орынжайлары бар «Егемен» көппəтерлі тұрғын үйін пайдалануға беру актісі жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

В связи с утерей акта ввода в эксплуатацию многоквартирного жилого дома со встроенными помещениями «Егемен» по адресу: г. Астана, ул. Сембинова, 10/4 от 17 ноября 2009 года считать недействительным.

Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің басшылығы Ұлы Отан соғысының ардагері, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры, авиация генерал-майоры Талғат Жақыпбекұлы БИГЕЛДИНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті жəне «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті органдарының ардагерлері» республикалық қоғамдық бірлестігі Ұлы Отан соғысының ардагері, авиация генерал-майоры, екі мəрте Кеңес Одағының Батыры Талғат Жақыпбекұлы БИГЕЛДИНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туғандары мен жақындарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Аульный округ Турген, расстояние до с.Родники – 4 км, до п. Аршалы – 4 км. п. Аршалы расстояние до п.Аршалы – 3 км, до а.Турген – 3,5 км.

Ардагерлердің Орталық кеңесі екі мəрте Кеңес Одағының Батыры, Ұлы Отан соғысының даңқты ұшқышы, ардагерлер қозғалысына белсенді түрде қатысушы Талғат Жақыпбекұлы БИГЕЛДИНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туыстары мен жақындарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Константиновский сельский округ, расстояние до с.Константиновка – 8км, до с.Шортанды – 6 км. Булаксайский аульный округ, расстояние до а. Булаксай – 9,5 км, с.Акжар – 7 км.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары жəне палата аппаратының қызметкерлері Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Айгүл Нұркинаға əкесі Қабдеш ТЕМІРБАЙҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Условия и требования по использованию земельных участков: По лоту № 1 обязательное создание молочно-товарной фермы с поголовьем не менее 200 голов крупно-рогатого скота в соответствии с целевым назначением; Участие в государственныхпрограммах «Сыбага», «Алтын Асык», «Кунан» и другие программы по развитию сельского хозяйства и бизнеса. Для регистрации в качестве участника конкурса необходимо предоставить документ удостоверяющий личность и конкурсную заявку. Регистрация участников конкурса производится по адресу: Акмолинская область, Аршалынский район, п. Аршалы, ул. Ташенова, 47. Окончательный срок представления конкурсных заявок – до 18 часов 00 минут 11 декабря 2014 года. Телефон для справок 8 (716-44) 2-13-56. ГУ «Отдел земельных отношений Аршалынского района».

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті жəне «Қазақстан Ре спуб ликасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті органдарының ардагерлері» респуб ли калық қоғамдық бірлестігі генерал-майор Мақсұт Əнуарбекұлы Нұри мановқа əкесі Əнуарбек НҰРИМАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Павлодар облысының əкімі Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Айгүл Қабдешқызы Нұркинаға, туған-туысқандарына соғыс жəне еңбек ардагері, Александр Невский орденінің иегері, облыстың құрметті азаматы Қабдеш Темірбайұлы НҰРКИННІҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


Ќазаќ аќыны халыќаралыќ деѕгейде ардаќталды

өз сөзінде бұрынғы кеңестің кеңістікте болған республикалар арасында мəдени, əдеби байланыстар үзіліп көрмегенін алдымен атап өтті. Екі көршілес жатқан елдер арасындағы əдеби байланыстардың да одан əрі дами түсетініне үлкен сенім білдіріп, оған бүгінгі күннің өзінде анық көз жеткізуге болатынын айтты. «Көптеген ұлттардан тұратын ақын-жазушылардың арасынан қазақ ақыны Қазыбек Исаға Есенин атындағы сыйлықтың берілуі қазақ əдебиетіне, қазақ халқына деген ерекше құрмет деп түсініңіздер. Биыл Қазақстан Жазушылар одағының құрылғанына 80 жыл толып отыр. Өз тарихында талай ұрпақты тəрбиелеген, қоғамға қашанда рухани байлықтар сыйлаған шығармашылық одақтың халқына сіңірген еңбегі орасан. Мен Ресейдегі ақынжазушылар атынан қазақстандық қаламдастарымызды айтулы мерекемен құттықтап, оларға зор шығармашылық табыстар тілеймін, қазақ əдебиетінің беделі мен мерейі өсе берсін дегім келеді» – деді орыс жазушысы. Əлемнің 37 елінің жазушылар одақтарының басын қосатын аталмыш ауқымды ұйымға ТМД мен Ресей Федерациясындағы республикалар мен əлемнің түрлі ұлт қаламгерлері құрылтайшылық етеді. Кеш иесі ақын Қазыбек Иса аталмыш салтанатты шараға жиналған қауым мен Ресейден арнайы ат арытып келген құрметті қонақтарға өз алғысын айтып, Есенин жырлары мен өз өлеңдерін оқып берді. Зейнолла АБАЖАН.

 Өнер

«Астана Опера» театры нидерландтыќ ґнерсїйер ќауымныѕ ерекше ыќыласына бґленді

Роттердам қаласындағы «De Doelen» концерт залында «Астана Опера» театрының алғашқы əлемдік турнесінің қорытынды кеші өтті. Кештің алдында ұйымдастырылған баспасөз мəслихаты аясында нидерланд қауымына «Астана Опера» атты бейнефильм ұсынылып, көрсетілімнен кейін «Астана Опера» театрының жетекшісі Төлеген Мұхамеджанов нидерландтық мəдени қауымдастық пен журналистерге театрды кеңінен таныстырып өтті. Мəдени кештің салтанатты ашылуы Қазақстан Республикасының Нидерланд Корольдігіндегі елшісі М.Мырзамадиеваның, Гаагада орналасқан Халықаралық қылмыстық сот төрағасы СанХюн Сонгтың, Роттердам қаласы басшысының орынбасары Адриаан Виссер мен «Астана Опера» директоры Төлеген Мұхамеджановтың құттықтау сөздерімен басталды. Абзал Мұхитдиновтың басқаруымен Еркеғали Рахмадиевтің «Құдаша Думан» күйін орындаған симфоникалық оркестр кештің шымылдығын ашып берді. Кеш жетекші солистер Дина Хамзина мен Байғали Момбековтің орындауындағы Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамидидің «Абай» операсының көрінісімен жалғасты. «Астана Опера» солистерінің орындауындағы Джузеппе Вердидің «Аида» операсының «триумф» көрінісін Нидерланд қауымы ерекше ықыласпен жылы қарсы алды. Кештің екінші бөлімінде қонақтар Мұқан Төлебаевтың « Б ір ж а н - С ар а» о п ер асын ың көріністеріне, Төлеген Мұхамеджановтың «Толғау» күйі мен Модест Мусоргскийдің «Борис Годунов» операсының көріністе ріне, сондай-ақ, «Ромео мен Джульетта» операсындағы

Джулье тта вальсі мен «Князь Игорь» операсының көріністеріне тəнті болды. Концерт соңында жергілікті өнерсүйер қауым қазақстандық əртістерді орындарынан тұра қошеметке бөледі. Концерт залына жиналған қауым өздерінің кештен алған ерекше əсерсезімдерімен қуана бөлісіп жатты. Беделді халықаралық ұйым басшылары, Нидерланд Корольді гі нің Парламент мүшелері, дипломатиялық өкілдіктер басшылары, Нидерландтың ірі компаниялары мен банк жетекшілері, Бенилюкс мемлекеттерінің мəдени зиялы қауымы өкілдері мен көптеген қазақ диаспорасы жəне Нидерландта білім алып жүрген Қазақстан студенттері кешке келген қонақтар қатарын толықтырған болатын. Химиялық қаруға тыйым салу ұйымының Бас хатшысы Ахмет Узумджю өзінің БАҚ өкілдеріне берген сұхбатында: «Бүгін біз «Астана Опера» əртістерінің əлемнің үздік классикалық туындылары мен қазақтың ұлттық музыкасы керемет орындалуының куəгері болдық. Театр əртістері бізге өнердің ұмытылмас кешін сыйлап, Қазақстанның қай салада да қарқынды дамушы мемлекет екенін көрсетті», – деді. Нидерланд Корольдігі Парламенті Сенатының депутаты Ингрид ду Калуве: «Бүгінгі кеш қазақ халқының қаншалықты өнерлі екенін паш етті жəне əртүрлі музыкалық жанрлардың жоғары деңгейде орындалуының куəгері болу мен үшін үлкен мəртебе», – деді. «Егемен-ақпарат».

CӨЗ СОЙЫЛ ƏЗІЛ - ОСПАЌ, СЫН - СЫЌАЌ

Бүгін күн жексенбі. Рахат, демалып жатырмын. Жұма күні жалақы алып жарып қалғам. Сенбі күні тойға барып, ал бүгін... Айтпақшы, осы мен «меңзең» болып неге жатырмын? Қой одан да сыртқа шығып, «құрыстырысымды» жазайын. Базарға барып, балаларға базарлық алайын. Осыны ойлағаным мұң екен, орнымнан атып тұрдым да, ас бөлмеде жүрген əйелімнің «жынұрғандай жүгіріп қайда барасың, бүгін демалыс қой» деген сөзін құлаққа қыстырмай, жолға шығып көлікке қол көтердім. Таксист маған таяп келіп, лық тоқтады. – Қайда барасыз? – Базарға. – «Базар жоқ». – Онда кеттік, – дедім де алдыңғы жақ орындыққа жайғаса кеттім. Көлік иесі маған: – Оу, көке, мен сізге «базар жоқ» деп шынымды айтып тұрмын. Қазір онда тек полицейлер жүр, бəрібір кіргізбейді, – деді. – Көсегеміз көгерген бүгінгі күнге дейін кідіріссіз жұмыс істеп келген базар айдың күннің аманында қайда кетті? – Сіз не, телевизор көр мейсіз бе? – деп таксисімнің таң дайы тақ ете қалды. – Енді түріктердің телесериалын тапжылмай отырып тамашалаймыз ғой, – дедім мен де сызданып. – Телесериал емес, «Жаңалықтарды» көру керек. Шыдамның да шегі бар, дəл осы жерде: «Əй, сен кімсің өзі маған ақыл айтатын!» деп айқайға басқым келді де, өз-өзімді сабырға шақырдым да: – Иə онда не дейді? – деген сөзді тісімнің арасынан сыздықтатып отырып шығардым. – Онда екі мың жылдық тарихы бар Тараз қаласының бар байлығы орталық базардың астында жатыр, соны қазып алу керек дейді, – деді ол. – Онда не тұрыс, тарттық сонда. – Болмайды. – Неге? – Бөтен бір адамды жібермейді, тек археологтар ғана жүр. – Қап, Тараздың зор байлығынан құр қалатын болдықау?.. Жарайды, байлығы да, басқасы да құрысын. Маған базар керек, базар, – деп ақырып жібергенімді байқамай қалдым. – Көке, сіз де қоймадыңыз ғой

тегі. Жарайды, қазір бізде бір емес, үш базар жаңадан салынып жатыр. – Онда соның біреуіне тарт. – Жоқ, сізге не керек, соны айтыңыз? Киім-кешек пе, құрылыс материалы ма, жоқ əлде азық-түлік пен көкөніс пе? – Онда сенің қандай шаруаң бар? – Болғанда қандай. Бұрынғыдай олар бір жерде емес, үшеуі үш жерде сатылады. Құр босқа сандалмай біліп алайын дегенім ғой. – Жарайды, киімкешекке кеттік. – Оған барудың қажеті жоқ. – Неге? – Онда өрт шығып, даудамай болып жатыр. – Кім өртепті? – Кім болушы еді, бəсекелестері де. Базар дегенің бүгінде ең бас ты байлық, қып-қызыл ақша. Бекерден-бекер жапты дейсіз бе бұрынғысын. Қазір Таразда базар дауы қызып тұр. Бір-бірлерін аяйтын да, аянып қалатын да түрлері жоқ. Базарды қайтесіз, оданда мен сізді киім-кешек сататын сауда дүкеніне апарайын. Мен сасайын дедім, қаржым да оңып тұрған жоқ. – Енді былай, базардың аты базар ғой. Аралайсың, саудаласасың, арзандатып аласың дегендей... – деп міңгірледім. – Ой, көке, бізде аралап көретін қай бір оңған базар бар дейсіз. Соғылып бітпей қирап жатыр. – Қап-ай, ə. Енді қайттім... Базары құрысын, сауда үйіне тарт. Дүкеннен киім-кешек алмағалы қашан? Ақшам жете ме, жоқ па? Машина зуылдаған сайын, жүрегім зырылдайды. Жарайды, бара көрермін. Айтпақшы... Бұрынғы базар астынан не шықты екен? Алтын, күміс, жауһар мен гауһар?.. Əйтеуір əне бір жолы телевизордан бір-екі құмыра табылды дегеннен басқа тілшілер де, тыңшылар да тіс жарған жоқ. Қой, бір-екі құмыра мен баяғыда құрдымға кеткен моншаның сынық құбыры үшін халықтың басты күнкөрісін алып базарды жауып тастамайтын шығар. Не болса да мұнда бір гəп бар. Бірақ оны айтпайды. Əрине, айтпайды. «Алтын көрсе періште де жолдан таяр» деген. Айтса елдің барлығы күрек пен кетпен алып сонда шауып кетпей ме. Мен қас қараңғы болғанда...

«Б А З А Р ЖОЌ»

Ўры мен кїзетшi Колбаса шыєаратын жекеменшiк цехтыѕ иесi Єариф ака милиционер досы Фархадќа мўѕын ша єып отыр: Кїзеттi кїшейтiп-аќ жатырмын. Бəрiбiр ўрлауды ќояр емес. Кеше, мəселен, 12 келi колбаса ўрланыпты. Фархад досына кґзiн сыєырайтыѕќырап ќарады: – Кїзетте ќанша адам iстейдi? – 12 адам. – Мен саєан бiр аќыл айтайын. Осы кїзеттiѕ теѕ жартысын ќысќартшы. Бўйрыќ берiп, дəл бїгiн ќысќарт! – Ойбай-ау, онда ўрылар цехымды тїгел кґшiрiп əкетпей ме?! О не дегенiѕ?! – Жоќ, Єариф, мен айтќандай жасашы. Ертеѕ келiп, iстiѕ мəн-жайын бiлiп кетемiн. *** – Тексерттiѕ бе, бїгiн ќанша ўрлапты? – 6 келi ўрланыпты.

– Кеше кїзеттегi 12 адамныѕ алтауын ќысќарттыѕ єой? – Ґзiѕ айтќандай, сен кеткеннен кейiн-аќ бўйрыќ берiп, алтауын ќысќартып тастаєам. – Онда, Єариф, былай жаса! Саєан 2 кїзетшi де жетедi, бїгiн бўйрыќ берiп, таєы 4 кїзетшiѕдi ќысќартып жiбершi. Жарай ма?

Ќашќын

– Не болды, жын-пері қуып келе ме соншама ышқынып? – He, жын-пері қуып келе жатса, көмектесейін деп пе ең? – Жо-ға, бірге қашайын дегенім де...

«Жанкїйер»

Дəупен «мен кеттім» деп табалдырықтың арғы бетіне аман-есен өте беріп еді, інісі Дашок орнынан атып тұрып:

– Өмірде əділдік бар ма өзі? – Бар, бірақ ол өте қымбат тұрады.

С Ұ Р А Қ

Ж А У А П

– Мен де балам, – деді. – Қал, бармайсың! – Балам. – Мен саған не айтып тұрмын, əй, щенок? Айттым ғой бармайсың деп. Жолда бұзық балалар көп. Анада өзіме тиісіп, өлтіріп кете жаздады. – Бəлібіл балам. – Барғанда, түрің мынау, сықпытың мынау, жақтасқанда не қиратасың? – Жоқ, мен сенің бұзық балалалмен төбелескеніңді төбенің басына шығып қалап тұлам. Үмбетбай УАЙДИН.

АЛМАТЫ.

– Халықтың ең жақсы көретін баспа өнімі не? – Ақша.

– Англияда туды, Бразилияда ержетті, Қазақстанға келіп өлді. Ол не? – Футбол.

Далада ќалды

Соѕєы хабарлар

Күйеуі «кет» деп еcірді, Əйелі кешірді. Көбейтті «вешірді», Əйелі кешірді. «Тоқал алам» деп есірді, Соңғы сөз əйел үшін, Санада қалды, ...Еркек далада қалды.

Ќўстырар

– Алдыңғы үш балаңды балабақшаға бермей, кенжеңді беріпсің ғой. – Үлкен ұлым үшін кезекке тұрған едім, соның кезегі төртінші балам туылғанда ғана тиді емес пе?!

«Кредит алсам ба екен» деп, Сонда байға жетем деп, Банкке кедей шабады, Мəстегімен тепеңдеп. Əй, тасмаңдай кедейім, Енді саған не дейін. Банк қулық іс қылар, Жаз күніңді қыс қылар, Еселеп, естен тандырып, Кредит-əка құстырар.

Ўлыќќа

Бір кісі көршісіне: – Өзің жұмыс істемейсің, бірақ кредитіңді қалай жаптың? – Кредит алып...

Елі сенген ұлықты, Параға болма құлықты. Көрсетпе, ұлық, еліңе, Ондай теріс қылықты.

Осы жерде өз ойымнан өзім «селк» ете түстім... Таксист балаға қараймын, оның менде еш шаруасы жоқ сияқты. Қуанып кеттім... Иə, не болса да күрек алып, түнде барып көру керек...

– «Аудиомен» соғысыпты Түгеншенің «Камазы», Ертең онға намазы. – Түнде болған шамасы Пəленшенің авариядан, Қайтыс бопты баласы. – Бір жыл бойы қайғырды, Үлкені мен жасы. Сенбі күнге шақырамыз, Ағамыздың асы. Көбейіп кетті тосын жай, Хабарлар соңғы осындай. ...Көше толы «темір тұлпар», Түбі адамды темір құртар.

Арман

Айналымға бір кірсем, Сол «кругтен» шықпасам. Жем тілеген тауықтай, Қыт, қыт, қыт-тасам. Шықпастай боп бір кірсем, Кіріп шіркін, үлгерсем. Төбесіне талайдың, Шығып алып сіңбірсем. Орынбасар ƏЛЖІК. ҚЫЗЫЛОРДА.

Ауылдыѕ айтќыштары

Трактор – маймен жүреді, Базар – нанмен жүреді

Бақытжан СОВЕТҰЛЫ.

ТАРАЗ.

– Жарайды. *** Милиционер Фархад ќаќпадан кiре Єарифке: – Тексерттiѕ бе, бїгiн ќанша ўрланыпты? – дедi. – 2 келi. Иə, екi келi ўрланыпты. – Тїсiндiѕ єой ендi, колбасаны кiмдер ўрлап жїргенiн? – Тїсiндiм, тїсiндiм, досым...

60-жылдардың екінші жартысында «Қызбел» кеңшарының үшінші бөлімшесінде шөп шабу науқаны қызып жатады. Техника атаулыны жүргізе білмейтін Базар Салымбайұлы доңғалақты тракторға тіркеуші болып, шөп тырмалап жүреді. Шөпшілерге түскі ас дала қосында беріледі екен. Бір күні кең шар наубайшыларының кінəсінен жейтін нан болмай қалады. Еті мол салмаға тойып, қызыл шайға қанған еңбеккерлер жұмысқа көтеріле ді. Тап осы уақытта қызыл трактордың жанынан бажыл даған дауыс естіліп, жұрттың бəрі сол жерге жиналып қалады. Тракторшы жігіт тіркеушінің қолынан тартып, бригадир оның арқасынан итеріп, тракторға мінгізе алмай жүреді. – Мен бүгін түсте нан жеген жоқпын. Тракторға зəпрəпкə жасалды, маған «зəпрəпкə» жасалған жоқ. Трактор – маймен жүреді, Базар – нанмен жүреді, – деп гүжілдейді Базекең. Амалы құрыған бригадир өзінің үйінен бір таба нан əкеліп беріп, тырмашыны жұмысқа шығарыпты.

Рашид ТОҚТАХУНОВ, өзбек сатиригi.

 Əзілің жарасса...

Суретті салған В.Дидюкин.

 Бəрекелді!

Жақында Алматы қаласындағы Ұлттық кітапханада Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, республикалық «Қазақ үні» газетінің президенті, «Ақ жол» демократиялық партиясы төрағасының орынбасары, «Құрмет» орденінің иегері, талантты ақын Қазыбек Исаға Мəскеудегі Халықаралық Жазушылар одақтары қауымдастығының Сергей Есенин атындағы «Алтын күз» орденін тапсыру салтанаты болып өтті. Шараға Дулат Исабеков, Темірхан Медетбек, Бақыт Сарбалаев, Аманхан Əлім сияқты бір топ белгілі ақын-жазушылар, республикалық БАҚ өкілдері мен Азат Перуашев бастаған бірқатар саясаткерлер мен қоғам қайраткерлері жəне оңтүстік астана тұрғындары қатысты. Көпшілікке кеңінен танымал «Керімсал», «Қызыл жыңғыл», «Тəтті шөл» секілді жыр жинақтары арқылы əдебиетсүйер қауымның көңілінің төрінен орын алып, өзіндік өрнегі бар өлеңдері жоғары бағаланған ақын Қазыбек Иса көптеген республикалық жыр мүшəйраларының да жеңімпазы. Шынайылық пен терең ойға, бедерлі бейнелеу мен нəзік лиризмге толы шайыр шығармалары қазақ оқырмандарының жүрегіне жол тауып, халықаралық деңгейде де танымал бола бастады. Сергей Есенин атындағы «Алтын күз» ордені иегері атануы соның айғағы дер едік. Марапаттауға Мəскеуден арнайы келген Халықаралық Жазушылар одақтары қауымдастығы төрағасының орынбасары, жазушы Владимир Середин қазақ ақынына сыйлықты өз қолымен табыс етті. Владимир Середин

13

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

Ақын бала мен молда

көздері шалып, пайдакүнем молда əлгі балықты ұстап қоржынына салып алады. Түс кезінде олар Теке өзенінің жағасына келіп тоқтайды да, жолбасшы болып келе жатқан тақуа: – Алланың бұйыртқан несібесін асып жейік. Сен мына балықты өзенге жуып əкел. Мен дəрет алып қайтайын, – дейді. – Тап-таза шортанды несіне жуамын, жаңа ғана судан алған жоқпыз ба? – деп жауап қайырады ақын бала. – Жумасаң мəкүрік болады, – деп, зарлап қоя береді құдайшыл қырсық. Елгезек бала балықты жумақшы болып өзенге еңкейе бергенде, бұлт ете қалған шортан суға түсіп кетеді. Бұтаның түбінен оралған діндар: «Балық қайда?» деп, аңырайып тұрып қалады. Сол уақытта Күдері атамыз: – Байқасам, өмір – ғайып, дидар – ғайып, Шолп етіп шортан кетті қолдан тайып. «Мəкүрік, мəкүрік» деп зарлап болдың, Енді не жер екенсің суға шайып, – деген екен. Жұмағали АРҒЫНБАЕВ. Қостанай облысы.

От ауызды, орақ тілді Күдері Жолдыбайұлының бала кезі екен. Көктем уақыты, ауылдың бір молдасы екеуі екі атпен келе жатады. Бір уақытта қайраңда жүрген шортанды

Мїйісті жїргізетін Берік САДЫР


14

www.egemen.kz

11 қараша 2014 жыл

 Сүйінші!

Зїлфия Чиншанло – əлем чемпионы! Əлем рекордшысы! Кеше, 10 қараша күні Алматыда өтіп жатқан ауыр атлетикадан əлем чемпионатында 53 килоға дейінгі салмақтағы қазақстандық Олимпиада чемпионы Зүлфия Чиншанло екі бірдей əлем рекордын жаңарта отырып, алтын медальдің иегері атанды. Ал біріншілік өткен сенбіден бері оңтүстік мегаполистегі Балуан Шолақ атындағы спорт сарайында өтіп жатыр. Оған жер жүзінің 78 елінен 680 атлет қатысуда. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Осы кезде біздің есімізге түсіп отыр, таяуда Оңтүстік Кореяның Инчхон қаласында өткен Азия ойындарында Тайпей атлетіне жол беріп алып, тұғырдың екінші сатысында қалып қойған Зүлфия мұның қарымтасын Алматыда қайтаратынын айтып, уəде берген еді. Шынашақтай қайсар қыз сол сөзінде тұрды! Ол бірінші жаттығу – жұлқа көтеруде 98 киломен екінші орынға тұрақтады. Ал Азия ойындарында жеңіс бермей кеткен басты қарсыласы – Сюй Шу-Чин 99 киломен топ бастады. Бұл негізгі тартыстың екінші

жаттығуда болатынын анық байқ атты. Себебі, біздің құра мадағы көптеген атлеттер тəрізді Зүлфияның «оң жамбасқа» алатын бəсекесі серпе көтеру еді. Мұнда біздің қыз алдымен 121 килоға тапсырыс берді. Ал тайпейлік 125 килоны көрсетті. Бірақ екеуі де мұны артынша өзгертті. Атап айтқанда, Сюй 119 килоға тоқтады да, Чиншанло 127 килоға ауысты. Екеуі де осы салмақтарды оңай бағындырды. Алайда, бұдан кейін тайпейлік 127-ні екі талпынысында да ала алмады. Ал Зүлфия ары кетті. Ол алдымен 133 килоны тік көтеріп, өзінің бұрынғы рекордын 1 килоға жаңартты. Содан кейін 134 килоны да алды. Сөйтіп серпе

көтеруде екі бірдей рекордқа аяқ артты. Осылайша қоссайыста 232 кило жинаған Чиншанло əлем чемпионы атанды. Тайпейлік спортшы 218 киломен екінші болса, 214 кило салмақ алған қытайлық, 2013 жылғы əлем чемпионы Ли Яцзюнь үшінші орынды қанағат тұтты. Енді біріншіліктің басталған шағына келейік. Сол алғашқы күні бір ғана медальдар жиынтығы сарапқа түсті. Шымылдықты 56 килоға дейінгі ерлер көтерді. Осы сапта өнер көрсеткен қазақстандық Арли Чонтей 6-орынға табан тіреп, команда қорына біршама ұпай қосты. Ол жұлқа көтеруде – 129, серпе көтеруде 145 кг салмақтарды алып, қоссайыста 274 кг көрсеткішіне қол жеткізді. Бапкерлер де одан осыны күткен сияқты. Себебі, осы жəне келесі жылы Хьюстонда өтетін əлем чемпионаттары 2016 жылғы Олимпиаданың іріктеу турнирлері болып табылады. Сондықтан, бұл чемпионаттар бізге ең алдымен командалық ұпай қорын барынша көптеп жинау үшін керек. Чемпионаттың медалі үшін

«Шабыт» XVII халықаралық шығармашыл жастар байқауы өз мəресіне жетті. Өз еліміздің дарынды жастары мен Қытай, Өзбекстан, Ресей, Қырғызстан мемлекеттерінің өнерде таласы бар өрендері жиылған 6 күн бойына Бейбітшілік жəне келісім сарайына жиналған қауымға олжа салған 495 өнерпаз 6 номинация бойынша бақтарын сынады.

Шабыттыѕ ерттеп тўлпарын

Əр өнерпаздың сəтті орындаған шығармасына қуана қол соққан халық пен жауқазындарды жасытып алмай, дұрыс бағасын берейік, талаптарын ұштай түсейік деген қазылар алқасына шын жүйріктерді анықтау да оңайға түспеді. Бірақ, сайыс болған соң оның қорытындысы шығып, жеңімпаздардың анықталуы заңдылық. Бейбітшілік жəне келісім сарайына Гала концертке жиналған жұртшылық сол сəтті асыға күтті. Жеңімпаздар, яғни Президент кубогының иегерлері болып «Классикалық музыка» номинациясының «Композиторлар жарысы» аталымы бойынша Қазақ ұлттық консерваториясының 3-курс студенті Рахатби Əбдісағын; «Камералық ансамбль» номинациясы

бойынша Өзбекстанның Ташкент қаласынан келген «ZEBO» квартеті, жетекшісі профессор Ұлық бек Иманов; «Бейнелеу өнері» номинациясы бойынша көкшетаулық Лолита Хугаева; «Халық музыкасы» номинациясының «Ұлттық үрмелі ас паптар» аталымы бойынша алматылық Райхан Омар; «Халық музыкасы» номинациясының «Ұлттық шертпелі аспаптар» аталымы бойынша алматылық Асылай Əпенова; «Камералық хор» номинациясы бойынша Астана қаласы əкімдігінің Мемлекеттік филармониясының камералық хоры; «Ең үздік əдеби туынды» номинациясы бойынша Түркістан қаласынан Батырхан Сəрсенхан; «Хореография» номинациясы бойынша астаналық Еркін Рахметуллаев қатарластары арасынан суырылып алға шыққан. Шабытта көрерменнің көңілін көншіткен тағы бір елеулі оқиға ол – бүгінгі күні арамызда болмағанымен, ұлттық өнер мен білімнің дамуына өздерінің өлшеусіз үлестерін қосқан, еңбектері сіңген аға ұрпақтың атына арналып арнайы сыйлықтардың тағайындалуы еді. Профессор Фудиман Яков атындағы сыйлықты – Əйгерім Дəуітбаева, Айгүл Аушан иеленсе, Қазақ КСРінің халық əртісі Ахмет Жұбанов атындағы сыйлықты – Никита Пологнюк, КСРО халық əртісі Еркеғали Рахмадиев атындағы сыйлықты – Əлібек Адырбаев, халық суретшісі Нығымбек Нұрмұхаммедов атындағы сыйлықты – Хакшиназ Ахмад Зия, Болат Сарыбай атындағы сыйлықты – Ғанибат Сарқытұлы, Қазақстан жəне КСРО халық əртісі Ғазиза Жұбанова атындағы сыйлықты – Алматы қаласы Чайковский атындағы колледждің «Алатау» хоры, ақын, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Фариза Оңғарсынова атындағы сыйлықты – Əлия Іңкəрбек, КСРО халық əртісі Рамазан Бапов атындағы сыйлықты Еркін Рахметуллаев еншілеп, Шабыттың дипломанттары атанды.

басты талас 20 жастағы екі жасөспірім – вьетнамдық Тхат Ким Куан мен Солтүстік Корея атлеті Ом Юн Чоль арасында өтті. Бұлардың алғашқысы жұлқа көтеруде бəсекелесінен біраз озып кетіп еді. Есесіне, екіншісі оның орнын серпе көтеруде толық жаба білді. Сөйтіп, вьетнамдық қоссайыста 296 (135+161) кг салмақпен тоқтады. Артынша серпе көтеруде алдына жан салмаған корей саңлағы оны қуып жетті – 296 (128+168). Мұнда салмағы қарсыласынан 40 грамм ғана жеңіл шыққан Ом Юн Чольдің бағы жанып, чемпионаттың ең алғашқы алтын медалінің иесі атанды. Қола медаль 293 (133+160) кг салмақ жиынтығына қол жеткізген қытайлық атлет 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасының чемпионы Лун Цинцюаньге бұйырды. Келесі күні əйелдердің 48 килоға дейінгі бəсекесі жарыс көрігін қыздырды. Сайыс қытайлық əлем чемпионы Тянь Юаньның толық жеңісімен аяқталды. Ол жұлқа көтеруде – 85, серпе көтеруде 109 кило салмақтарды

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Ал бұрнағы күні 62 килоға дейінгі салмақтағы ерлер тұғыр үстінде таласты. Ол тағы да КХДР тарланының жеңісімен аяқталды. Атап айтқанда, 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының чемпионы, 2014 жылғы Азия ойындарының чемпионы Ким Ун Гукке тең келер ешкім болмады. Ол жұлқа көтеруде – 150, серпе көтеруде – 175, жиынтығында 325 кг салмақты бағындырып, өзінен кейінгі атлеттен 9 кг алға кетті. Екінші орынға 316 (141+175) кг салмақ алған индонезиялық Эло

қарсыласын 5:1 етіп ұтқан болатын. «Астана» командасы, жоғарыда айтқанымыздай, бұған дейін екі рет еліміз чемпионатының күміс жүлдесін алып еді. Бұдан басқа, 2010 жəне 2012 жылдары Қазақстан Кубогын, 2011 жылы Суперкубогын жеңіп алған болатын. Бұл чемпионатта команда 32 ойыннан 45 ұпай жинап, қарсыластарынан біраз алға кетті. Екінші орынға 40 ұпаймен «Ақтөбе» орналасты. Чемпионаттың қола жүлдесін 38 ұпайлы «Қайрат» алды. Ал төртінші орынға Шымкенттің «Ордабасы» командасы табан тіреді. «Алтылық ты» Қызылорданың «Қайсары» мен Қарағандының «Шахтері» тиянақтайды. Мұнда

Қарашаның 9-ы күні еліміздің футбол марафоны мəреге жетті. Ол премьер-лиганың жаңа үздігінің есімін атады. Бұл жолғы алтын жүлдені «Астана» командасы ешбір күмəнсіз, айқын басымдықпен жеңіп алды. Мұның өзі 2009 жылы құрылған, содан бері екі рет (2009, 2013 жылдар) чемпионаттың күміс медаліне қол жеткізген команданың үлкен жеңіске ұмтылған жолының сəттілікпен аяқталғаны сияқты.

Біріншілік бастан-аяқ тартысты өтті. Оның екінші белесі ауғаннан бастап астаналықтар алға шыға бастады. Елорда командасының үздіктігі чемпионаттың көмбесі жақындаған сайын айқын көріне берді. Бұл аралықта астаналықтар 24-турдан қалған бір ойынын 5 қараша күні Ақтөбеде жергілікті командаға қарсы ойынында 0:3 болып ойсырай ұтылып қалғаны болмаса, бұған дейінгі кездесулерін біркелкі жоғары деңгейде өткізді.

Суреттерді түсірген Алмас МАНАП.

Астаналықтар аламанның Алматыда «Қайратпен» өткен соңғы ойынын да өте жоғары деңгейде өрбіте білді. Нəтижесінде алаң иелерін 3:2 есебімен ұтып шығып, бұдан бұрын белгілі болып қойған чемпиондығын айғақтай түсті. Мұның өзінде қонақтар есепті 3:0-ге жеткізгеннен кейін ғана қайраттықтар оның 2 добының қарымтасын қайтарып еді. Ал бұдан сəл ғана бұрын ел байтағында ойналған матчта биылғы чемпион осы

шымкенттіктер мен қызылордалықтар еншілерінде 27 ұпайдан болса, қарағандылықтар 21 ұпайға ие болды. Чемпионаттың ең соңғы, 12-орнында биыл ғана премьерлигаға көтеріліп келген Семейдің «Спартагы» қалып қойды. Енді қазақ футболының туы тігілген қаланың кезінде еліміздің үш дүркін чемпионы атанған жасағы төменгі топта ойнайды. Сол сияқты 11-орында қалған «Тараз» үшін алда премьер-лигада ойнау құқығын сақтау үшін сынақ матчы болғалы тұр. Ол бұл жолдаманы бірінші лигада 2-орын алған Шымкенттің «Қыран» командасымен сарапқа салады. Руслан ИГІЛІК.

Ќадірлі оќырман! www.egemen.kz

«Егемен Қазақстан» газетіне 2015 жылға жазылу жүріп жатыр! Жазылу мерзімі

Индекс

65392

15392

жеке жазылушылар үшін

кəсіпорындар мен ұйымдар үшін

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

АЛМАТЫ.

Зүлфия Чиншанлоның өнер көрсеткен сəті туралы интернет-редакция қызметкерлері əзірлеген видеожелі материалдың газет сайтындағы (egemen.kz) нұсқасы соңында беріліп отыр.

Жазылу бағасы Аймақта қала

аудан/ауыл

3 ай

1 434,45

1 459,08

6 ай

2 868,90

2 918,16

12 ай

5 737,80

5 836,32

3 ай 6 ай 12 ай

2 385,45 4 770,90 9 541,80

2 410,08 4 820,16 9 640,32

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Юли Ираван орын тепті. Үшінші орын алған Қытай зілтеміршісі Дин Цзяньцзюнь 312 (142+170) кг салмақты бағындырды. Бұл сайысқа Қазақстаннан ешкім қатысқан жоқ. Кеше кешкісін 69 килоға дейінгі салмақтағы ерлер күш сынасты. Оның нəтижесі туралы ақпарды газет сайтынан көре аласыздар.

«Астана» – еліміз біріншілігініѕ жеѕімпазы

«Егемен-ақпарат».

Меншік иесі:

алып, жиынтығында 194 килоға қол артты. Екінші орынға 189 кило салмақпен 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдегері, түрік қызы Сибель Озкан орналасты. Ол жұлқа көтеруде – 84, серпе көтеруде 105 килолық нəтиже көр сетті. Чемпионаттың қола медаліне ие болған таиландтық Панид Хамсри де қоссайыста 189 (81+108) ұпай жинады. Бірақ жеке салмағының ауырлығынан үшінші орынға сырғып кетті. Осы салмақта еліміздің намысын қорғаған таяуда өткен Азия ойындарының чемпионы Маргарита Елисеева бəсекеге түспей жатып-ақ «жанып кетті». Оған қайта-қайта сайыс салмағын ауыстыра беру «ойыны» əсер еткен сияқты. Қалай дегенде де, жұлқа көтеруде алдымен – 78, сосын – 80, ақыр соңында 82 килоға тапсырыс берген спортшымыз оны үш талпынысында да ала алмады. Бірақ оның бұл салмақты оп-оңай бағындыра алатыны анық байқалды. Барлық пəле психологияда жатқанға ұқсайды...

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Анықтама телефондар: (717 2) 37-65-27, 37-19-87

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №436 ek

Profile for Egemen

11112014  

1111201411112014

11112014  

1111201411112014

Profile for daulet
Advertisement