Page 1

Бїгінгі нґмірде: Орал саябаєы баєытын ґзгертпейді

Байкалдан Балќанєа дейін 3-бет Отбасы – Отанныѕ ошаєы 4-бет Атакəсіпті ардаќтап, текеметті «тірілтсек» 8-бет

№177 (28400) 11 ҚЫРКҮЙЕК БЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Ґзгерістер ґѕірлердіѕ ґркендеуіне негіз ќалайды

● Жағымды жаңалық

ФАРМАЦЕВТИКА ЗАУЫТЫ Атырауда дəрі-дəрмек шыєаратын жаѕа ґндірістіѕ ќўрылысы басталды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Мұнайлы Атырауда Индустрияландыру картасы аясында жалпы құны 1,6 триллион теңгені құрайтын, іске қосылған мезгілде бес мыңға тарта жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік беретін 40-тан астам инвестициялық жобаны жүзеге асырудың жоспары нақтылаған. Енді соның қатарына дəрі-дəрмек өнімдерін шығаратын фармацевтикалық зауыт та қосылмақ. Бұл жобаны Атырауда іске асыруға «Lumpan Caspian Pharmaceutical LLP» серіктестігі бастамашы болыпты. Сонымен қатар, Атыраудағы «Медицина» АҚ, «Атырау» ƏКК жəне «САВА Хелскейр», «Лайфлайн Фзе», «ALIM COM» компаниялары жобаның қатысушылары ретінде атсалыспақ. Бой көтергелі отырған зауыттың жобалық құны 3,7 миллиард теңгені құрайды. Зау ыт құрылысын жобалауды «Атырау стройпроект» ЖШС міндетіне алыпты. Жобаға қатысатын компаниялар өкілдері мəлім еткендей, фармацевтикалық зауытта 180 адам тұрақты жұмыспен қамтылмақ

екен. Зауытта жылына 800 миллион таблетка, 300 миллион капсула мен 78 миллион ампула түріндегі дəрі, 3 миллион қораптағы жақпа май, 12 миллион пластикалық құтыдағы ерітінді секілді 50-ден

астам фармацевтикалық өнім түрлерін шығару көзделіп отыр. Сапалы өнім шығаруға қажетті шикізаттарды Үндістан мен Қытайдан əкелу жоспары бар. Зауытта экологиялық таза əрі

Əкімдермен бейнеселекторлыќ əѕгіме

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы міндетін уақытша атқарушы Ə.Жақсыбеков Ақмола, Атырау, Батыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар жəне Солтүстік Қазақстан облыстарының əкімдерімен бейне-селекторлық кеңес өткізді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Іс-шараға, сондай-ақ, Ішкі істер министрі Қ.Қасымов қатысты. Кеңес барысында ішкі істер органдары аумақтық бөлімшелерінің материалдық-техникалық жарақтандырылу мəселелері талқыланды.

Кеңесте Ə.Жақсыбеков қоғамдық тəртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудің айрықша рөлін атап өтті, сондайақ, аумақтық полиция бөлімшелерінің жұмысын сапалық тұрғыдан жақсартуға бағытталған тапсырмалар берді.

сапалы өнім қалдықсыз технология үрдісімен шығарылады. «Бұл зауытта пайдаланылатын су мөлшерін 126 мың текше метрге дейін үнемдеуге жол ашады», дейді əлемдік дəрі-дəрмек

Кездесу барысында қорғаныс өнеркəсібі саласындағы ынты мақтастықты əрі қарай дамытудың,

кəсіпорындардың арнайы өнім шығару бойынша өн ді рістік жəне ғылыми кооперациялануының өзекті

Азия кеѕесі аясындаєы кездесу Қазақстан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес (АӨСШК) мəселелері бойынша Қытай Сыртқы істер министрлігі Мақсатты тобының басшысы Гу Цзыпинмен кездесіп, екі елдің АӨСШК шеңберіндегі өзара ықпалдастығының келешегі мен болашақ даму үдерістерін талқылады, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Үстіміздегі жылғы 21 тамызда Қазақстан сыртқы саясат ведомствосы басшысының АӨСШК

Хатшылығының жаңадан тағайындалған Атқарушы директоры Гун Цзяньвэймен кездесуі өтіп,

АҚПАРАТТАР аєыны ● Қазақстанда қазірге дейін 43 нысан 1,3 млрд. теңгеге сатылды. Осыған орай Қаржы вице-министрі Руслан Дəленов биыл жекешелендіруге ұсынылатын нысандар саны 295-тен 305-ке көбейгенін айтты. «Қазіргі таңда сатылымның жалпы сомасы 1 339 млн. теңгені құрады, бұл бастапқы болжамнан 1,35 есеге артық», деді ол. ● Халықаралық ұйымдар Шығыс Қазақстан облысының дамуына 644 мың доллар қаржы қарастырды. Бұған БҰҰ мен облыс əкімдігінің 4 жылдан бері жүргізіп келе жатқан бірлескен бағдарламасының арқасында қол жетті. Аталған қаржыға Абай, Жарма, Үржар жəне Аягөз аудандарындағы 30 əлеуметтік нысанда жылыжай салу қолға алынды. ● Қазақстанда Əдебиет жəне өнер жөнінде кеңес құрылады. Бұл туралы Мəдениет жəне спорт вицеминистрі Асқар Бөрібаев мəлім етті. «Саланы жəне басқару мəселелерін бұдан əрі қарай қайта құру мақсатында Əдебиет жəне өнер жөніндегі ұлттық кеңес, сондай-ақ, салалар бойынша

нарығында танымал болған «САВА Хелскейр» компаниясы бас директорының орынбасары Авинаш Динкар Кулкарни. – Бұл зауыттың құрылысы Қа зақстанның үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының екінші бесжылдық стратегиясын іске асыруда жəне əлемнің бəсекеге қабілетті 30 елінің қатарына кіруі үшін жасалынған маңызды қадам, – деді облыс əкімі Б.Ізмұхамбетов. – Аталған іс-шара елімізге озық өндірістік технологияларды тартуға бағытталған экономикалық саясаттың басымдықтарымен тікелей байланысты. Фармацевтика саласы да сол басым бағыттардың бірінен саналады. Өңір басшысы мен жоба қатысушылары тараптар арасында жасалған уағдаластықты бекітті. Сонан соң мұнайлы өңірде бой көтеретін фармацевтика зауытының іргетасы қаланды. Зауыттың бірінші кезегі алдағы жыл дың үшінші тоқсанында іске қосылмақ. Атырау облысы.

–––––––––––––––––––– Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

Ќорєаныс ґнеркəсібі кешеніндегі ґзара іс-ќимыл Кеше Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Серік Ахметов импорт алмастыру жəне қорғаныс кəсіпорындарын интеграциялау мəселелері жөніндегі бірлескен сарапшылар тобының отырысы шеңберінде Ресей Федерациясы Өнеркəсіп жəне сауда министрінің орынбасары Александр Потаповпен кездесті.

тараптар еліміз Сыртқы істер министрлігінің АӨСШК Хатшылығымен өзара ықпалдасу мəселелерін талқылағанын еске сала кетейік. Е.Ыдырысовтың Гу Цзыпинмен кездесуі барысында ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин айтқан бастамалар талқыланды. Е.Ыдырысов атап көрсеткендей, олардың көбісі Қазақстанның АӨСШК шеңберіндегі

көркемдік кеңестер құру жоспарланып отыр», деп түсіндірді ол мұны. ● Қазақстандық түлектерге Түркия тарапынан 400 оқу гранты бөлінді. Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ қабылдау комиссиясының жауапты хатшысы Мұрат Жүнісовтің айтуынша, бұлардың 200-і биылғы оқу жылында ҰБТ мен кешенді тестке қатысып, жоғары ұпай жинаған, алайда, Қазақстан грантына түсе алмаған талапкерлерге берілген. ● Алматы қаласының бюджеті 10,9 млрд. теңгеге ұлғайтылды. Қалалық əкімдіктен хабарланғандай, аталмыш қаржы білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет, көлік, энергетика салалары мен қала маңын дамыту істеріне жұмсалатын болады. Осылайша, оңтүстік мегаполистің 2014 жылғы бюджеті 437,2 млрд. теңгеге жетті. Қала əкімі Ахметжан Есімов жыл басынан бері жергілікті бюджет көлемі 45,5 млрд. теңгеге ұлғайғанын атап өтті. ● Қызылордада «Ақ бұлақ» бағдарламасы бойынша 8 млрд. теңге игерілді. Мұндай рекордтық соманы облыс 20-дан астам сумен қамту ныса нын салуға, сондай-ақ, сумен

ба сымдықтарымен үндес жəне қа зақ стандық тарап олардың жүзеге асырылуына жан-жақты қолдау көрсетуге дайын. АӨСШК-нің болашақта институттық нығаюы туралы сөз қозғаған Е.Ыдырысов Кеңестің негізінде Азиядағы қауіпсіздік жəне даму ұйымын құру туралы Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаев бастамасына тоқ талып, бұл қадам өңірдегі

қамтамасыз ету ұйымдары қызметін субсидиялауға жұмсады. Бұдан бөлек, Су ресурстары комитеті Жиделі топтық су таратқышына 8 елді мекенді қосу үшін 1,1 млрд. теңге, Талап топтық су құбырына қосу үшін 1,2 млрд. теңге бөлді. ● Шығыс Қазақстандағы мектептер оқушыларының 80 пайызы тегін балмен жəне сүтпен қамтамасыз етілуі тиіс. Облыс əкімі Бердібек Сапарбаев қалалар мен аудандар əкімдері алдарына осындай міндеттер қойды. Қазір бірқатар аудандарда бұл көрсеткіш 100 пайыздық деңгейге барған. ● Маңғыстау облысында жұмыс істеушілер қатары 7,3 мың адамға көбейді. Облыстық еңбекпен қамту жəне əлеуметтік бағдарламалар басқар масынан хабарланғандай, 2014 жылғы 1 қыркүйекте өңірде жұмыс істеушілер саны 266,3 мың адамды құраған. Бұл жыл басынан бері көрсеткіштің 7,3 мың адамға артқанын көрсетеді. Хабарлар «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», BNews.kz, «Тумба», egemen.kz сайттарының деректері бойынша дайындалды.

2-бет

мəселелері талқыланды. Тараптардың пікірінше, 2014-2016 жылдарға арналған Қазақстан-Ресей əскеритехникалық ынтымақтастық саласындағы бірлескен жұмыстар бағдарламасын іске асыру əскери жəне қос мақсаттағы өнім өндіруге оң ықпал ететін болады, деп хабарлады еліміздің Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. қауіп сіздіктің нығаюына жəне өзара сенімділіктің артуына мүмкіндік туғызатынын атап өтті. Жалпы белгілі болғандай, АӨСШК құру бастамасы Н.Ə. Назарбаевтың 1992 жылы 5 қазанда тəуелсіз Қазақстанның Президенті ретінде БҰҰ Бас Ассамблеясында алғаш рет сөйлеген сөзінде ұсынылды. Қазіргі таңда АӨСШК құрамына 26 мемлекет кіреді, жеті мемлекет жəне төрт халықаралық ұйым Кеңестің бақылаушылары болып табылады.

Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыповтың жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында он сегіз мəселе қаралды. Депутаттар 2015-2017 жылдарға арналған республикалық бюджетті өндіріске алып, мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажыратуға қатысты заң жобаларын талқыға салды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республи касының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» Конс титуциялық заң жобасы бойынша баяндаманы Ұлттық эко номика министрі Ерболат Досаев жасады. Заң жобасы Мем лекет басшысының тапсырмасына сəйкес əзірленсе, онда Үкі меттің, министрліктер мен ведомстволардың, Үкімет құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың құзіретіне қатысты өзгерістер енгізу көзделген. Заңдылықты іске асыру үшін мемлекеттің əлеуметтікэкономикалық саясатын, қорғаныс қабілетін, қауіпсіздігін жəне қоғамдық тəртібін сақтауды қамтамасыз етудің негізгі бағыттарын əзірлеу бойынша Үкімет құзіреті нақтыланған. Министрліктер мен Үкімет құрамына кірмейтін атқарушы органдарға қадағалау мен реттеуден өзге стратегиялық жоспарлау мен бағдарламаларды іске асыру өкілеттіктері берілсе, ведомстволар құзіретіне нормативтікқұқықтық актілерді бекіту жөніндегі функциялар берілген. Бұдан кейін күн тəртібіне шығарылған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік басқару

деңгейлері арасындағы өкілет тіктердің аражігін ажырату мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы да бірінші оқылымда қолдау тапты. Онда министрліктердің мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын əзірлеу мен мемлекеттік органдардың стратегиялық жос парларын бекіту бойынша өкілеттіктерін кеңейту көзделеді. Бұдан өзге, орталық мемлекеттік органдардан жергілікті атқарушы органдарға құрылыс, тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық жəне жер ресурстарын басқару саласында жергілікті билік органдарына сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс саласындағы лицензиялау, аттестаттау, бақылау жəне жер ресурстарын басқару саласындағы функциялар беру қарастырылыпты. (Соңы 2-бетте).

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.

● Айтайын дегенім...

Жастардыѕ жайы жанєа батады Өткен жолы екі студент бір-біріне: «Қалтамыздың түбі көрініп барады», – деп күрсініп қалған еді. Алғашында əдемі теңеудей естілгені анық. Бірақ, үңіліп мəн берсеңіз, тереңдей түссеңіз мұның астарында жастардың көкейкесті мəселесі жатқанын аңғарасыз. Мемлекетіміздің ертеңгі тірегі – жас тар. Келесі толқынның бастауы, жаңа көзқарас иелері де солар. Жаңа көзқарас иелерінің қазіргі хал-жағдайы қандай? Олар немен айналысып жүр? Айтар ойлары қандай? Ауылдан қалаға сан қырлы арманмақсаттарын ала келген талапкерлердің бар ойы жақсы білім алсам, əкешешемнің үмітін ақтасам, ең бастысы – азат еліме адал еңбек етсем дегенге саяды. Иə, олар қайдан білсін қаланың қым-қуыт өмірін. Алып-ұшып жүргенде жол ақысының жолыңды тіліп түсетінін, азық-түліктің арзан еместігін, баспананың басты қатыратындығын сезді дейсің бе. Қалаға келген соң артқа қайтар жол бар ма? Жоқ. Білім ордалары жатақхананы тек мемлекеттік грант иегерлеріне ғана береді. Ал ақылы

бөлімде оқитын студенттерге жатақхана қарастырылмаған. Мұны бір деп қойыңыз. Жарайды, жатақхана алды дейік. Жайғасты. Студенттің ай сайынғы шəкіртақысы 19500 теңге. Оның өзі тек беске оқығандардың еншісінде. Ол ақшаны бір айға шағатын болсақ, күнделікті сабаққа барып келуі 180 теңге, түскі асы кем дегенде 300 теңгені құрайды. Қарап тұрсаңыз, бір күнге қарапайым есеппен 500 теңге кетті. Олол ма?! Оның арасында іс-шара, мейрамдар бар. Оған кем дегенде 3000 теңге шығын кетеді. Сатып алатын кітабың, киімің – ол бір төбе. Олардың құны да мəз емес. Осыдан кейін қалтаңды қаққан теңгені есептей беріңіз. Осындай кезде студент жастар не істеуі керек? Сабақ оқып, білім нəрімен сусындай ма, əлде, жан бағудың əлегімен жұмыс іздеп, көше кезу керек пе? Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында: «Сендер – болашаққа деген үкілі үмітіміздің тірегісіңдер. Біздің бүгінгі атқарып жатқан қыруар шаруа ларымыз тек сендер үшін жасалуда. Сендер тəуелсіз Қазақ елінің

перзенттерісіңдер. Тəуелсіз елде туып, тəуелсіз елде тəрбие алдыңдар. Сендердің азат ойларың мен кемел білімдерің – еліміздің қазір бізге көз жетпес алыста, қол жетпес қиянда көрінетін тың мақсаттарға апаратын құдіретті күш», – деді. Бұл бізді қанаттандырды. Ендеше, алдағы уақытта Елбасы тапсырмасына орай, тиісті орындар жастарға, əсіресе, қала тірлігіндегі студенттерге жағдай жасауды қарастырса дегіміз келеді. Əрине, шəкіртақы өседі. Бірақ оның соңынан қымбатшылық шыға келетіні де бар. Атам қазақта «Бұлақ көрсең, көзін аш», деген сөз бар. Ашылған бұлақтың арнасын кеңейтсе, жастар кемелді болып өсетіні сөзсіз. Бір кездері АҚШ президенті болған Дж. Кеннеди: «Бізге өзімізде ешқашан болмаған дүниелер жайлы армандайтын жастар керек», деген екен. Біздің жастар осындай рухты талпыныста өсіп келеді. Бірақ жоғарыдағыдай қиын түйіндер ойымызды орап кететін кездер де аз емес. Рəбия КЕРІМБАЙ, Еуразия ұлттық университетінің студенті.


2

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

Ґзгерістер ґѕірлердіѕ ґркендеуіне негіз ќалайды (Соңы. Басы 1-бетте). Бұл ретте, аумақтық жер инспекциялары мен сəулет-қала құрылысын бақылау департаменттері жергілікті атқарушы органдарға тиісті штат санын бере отырып, таратылмақ. Ал Ауыл шаруа шылығы министрлігінен жергілікті атқарушы органдарға Ветеринарлық бақылау жəне қадағалау комитетінің аумақтық бөлімшелерінің штат санынан жергілікті атқарушы органдарға бере отырып, ветеринария мен тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі саласындағы бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асыру жөніндегі функциялар өтетіндігі белгілі болды. Жергілікті атқарушы органдарға, сондай-ақ, аудандық АХАЖ-дардың штат саны есебінен азаматтық хал актілерін жазу бойынша Əділет министрлігінің

аумақтық департаменттерінің функциялары берілмек. Заңдық құжатта табиғи монополиялар, туризм, білім беру жəне денсаулық сақтау салаларындағы жекелеген функциялар да беріледі деп жоспарланған. Алайда, орталық мемлекеттік органдарда аталған салалардағы жергілікті атқарушы органдарды бақылау бойынша өкілеттіктер сақталады. Сонымен қатар, заң жобасымен өкілеттіктерді облыстан аудандық деңгейге беру қарастырылған. Депутаттардың тиісті өзгерістерге сəйкес сауалдарына жауап қатқан Е.Досаев аталған заң жобасымен 261 функция орталық органдардан жергілікті атқару органдарына берілетінін атап көрсетті. Оның сөзіне қарағанда, бірінші кезеңде жергілікті атқарушы органдарға 5 мың адам берілсе, екінші кезеңде орталықтан жергілікті деңгейге берілетін

штаттық сан 1967-ге жетеді деп күтілуде. Сөз реті келгенде министр бұрын шешімнің орындалуы 7 айға дейін созылып келгенін тілге тиек ете келіп, енді əр лауазым иесі өзінің құзыреттік шеңберінде шешімді дер кезінде қабылдауына мүмкіндік туарын ортаға салды. Депутаттар мемлекеттік органдар өкілеттіктерінің аражігін ажыратуға қатысты екі заң жобасын да жан-жақты талқыға салып, бірінші оқылымда мақұлдады. Күн тəртібінде қаралған «Еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасына жəрдемдесетін негіздер туралы конвенцияны (187-конвенция) ратификациялау туралы» заң жобасы да депутаттар тарапынан қолдау тапты. Ол бойынша баяндама жасаған Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрі Тамара Дүйсенова статистика деректеріне сүйене отырып, елімізде зиянды жəне қауіпті еңбек жағдайларында

жұмыс істейтін қызметкерлер саны үстіміздегі жылы 376 мың адамды құрағандығын жеткізді. Министрдің сөзіне қарағанда, зиянды жəне қауіпті еңбек жағдайында жұмыс істейтіндердің 40 пайызы (153,8 мың адам) шу жəне тербеліс деңгейі жоғары жағдайда, ал 35 пайызы (132,9 мың адам) газдануы мен тозаңдануы көп жерлерде еңбек етеді екен. Палата бұдан басқа бесiншi сайланған Парламент Мəжiлiсiнiң өкiлеттiктерiн iске асырудың төртiншi сессияға арналған негiзгi iс-шаралар жоспарын бекітті. Мəжіліс вице-спикері Сергей Дьяченко төртінші сессиядағы жұмыс жоспарымен таныстыру барысында Президенттің тапсырмасы жоспардың бірінші бөлімінде арнайы көрсетілгенін, оның ішінде депутаттық каникул мерзімін қысқарту мəселесі де қамтылғандығын жеткізді.

Отандыќ компаниялардыѕ бəсекеде бəсі тґмен Кеше Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаевтың қатысуымен Орталық коммуникациялар қызметінде Үкімет отырысының қорытындысы бойынша брифинг болды. Онда ел экономикасына қатысты бірқатар маңызды ақпараттар айтылды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Брифингте Дүние жүзілік экономикалық форумның 2014-2015 жылдарға ар нал ған Жаһан дық бəсекеге қабі леттілік индексіндегі еліміздің орны, 2014-2016 жылдарға арналған жекешелендірудің кешенді бағдарламасының іске асырылу барысы, Мəдени сая сат тұ жырымдамасының жобасы, сондайақ, Еуразиялық эко но микалық одақ пен Дүние жүзілік сауда ұйымына қосылу жағдайындағы отандық агробизнестің бəсекеге қабілеттілігін дамыту мəселелері туралы баяндалды. Сондайақ, елімізде жүргізіліп жатқан жекешелендіру шарасының екінші толқыны да басты назарға алынды. Онда Ауыл шаруашылығы вицеминистрі С.Омаров, Қаржы вицеминистрі Р.Дəленов, Мəдениет жəне спорт вице-министрі А.Бөрібаев, «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Е.Бахмутова, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы басқарма

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифинг нейрохирургтердің Х Азия конгресіне арналып, БАҚ өкілдеріне конгресс туралы біршама мəлімет берілді. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Екі күннен бері елордада өтіп жатқан конгрестің ұйым дастырушылары – «Қазақ нейрохирургия ассоциациясы» мен «Ұлттық нейрохирургия орталығы» акционерлік қоғамы. 1996 жылы тұңғыш рет Лахор (Пəкістан) қаласында өткізілген нейрохирургтердің Азия конгресі одан кейін Жапония, Қытай, Үндістан, Индонезия, Малайзия жəне Түркия сынды белсенді дамып келе жатқан Азия елдерінде өткізілген. Ал біздің елімізде оны өткізу туралы ұсыныс Малайзия астанасында айтылғанда еліміздің тез дамып келе жатқаны, бірқатар салалардағы жақсы жетістіктері ескеріліпті. Бұл туралы Ұлттық нейрохирургия орталығы» АҚ президенті Серік Ақшолақов

бірінші 30 елдің қатарына қазірдің өзінде кіріп үлгірген. Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақ пен Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру шарт тары жағдайында халықаралық нарықтарда қазақстандық компаниялардың бəсекеге қабілеттілігін арттыру керектігі де баса айтылды. «Компаниялардың бəсекеге қабілеттілігі» факторы бойынша 94-орыннан 91-орынға көтеріліп, жақсарғанына қарамастан, əлемдік көрсеткіштермен салыстырғанда, ішкі нарықтағы өнім берушілердің саны мен сапасы, кластерлердің дамығандығы, бəсекелестіктегі артықшылық негіздері, халықаралық дистрибуцияны бақылау көрсеткіштерінде төмен болып отыр. Сондықтан, еліміздің ЕАЭО жəне ДСҰ-ға кіру шарттарында халықаралық нарықтарда қазақстандық компаниялардың бəсекеге қабілеттілігінің артуына назар аудару қажет», деді Е.Досаев. Сөйтіп, кез келген бəсекеге төтеп беретін компаниялар құру керектігін айтып, сонда ғана əлем нарығында лайықты орын алуға болатынын жеткізді. Брифинг барысында Ұлттық экономика министрі биылғы сегіз айда Қазақстанның ішкі жалпы өнім өсімі 4,1 пайызды құрағанын да айтты. «Болжамды есептеу

бойынша ағымдағы жылғы 8 айда ІЖӨ өсімі 104,1 пайызды құрады. Жеті айдағы кезеңмен салыстырғанда, оның деңгейі 0,1 пайызға артты», деді ол. Оның пайымына зер салсақ, өнеркəсіптік өнім көлемінің индексі 99,9 пайызды, ауыл шаруашылығы индексі 102,5 пайызды, құрылыста 104,7 пайызды, саудада 109,4 пайызды құрап, сондай-ақ, көлік саласында 107 пайызға қол жеткізіліпті. Қазақстанның халықаралық рейтингтердегі орнын жақсарту мақсатында ағымдағы жылдың ақпанында «Макроэкономика», «Институттар», «Бизнес», «Технологиялар жəне инновациялар», «Адами даму» деген бес фактор бойынша Қазақстанның бəсекеге қабілеттілігін арттыру бойынша шеберлік-жоспарлар бекітілгені мəлім. Енді ДЭФ ЖБҚИ 20142015 жарияланған рейтингін ескере отырып, шеберлік-жоспарлар Дүниежүзілік банктің бұрын қабылданған 2016 жылға қарайғы «Doing Business» рейтингінің бірінші 30 елінің қатарына кіруі бойынша іс-шаралар жоспарына ұқсатып, маңызы тағы да арттырылатыны белгілі болды. Брифингтің екінші бөлімінде ведомство жетекшілері журналистерді қызықтырған сұрақтарға жауап берді.

АЗИЯ КОНГРЕСІ

медициналық қызмет көрсетудің жақсы дамығанын есепке алады. Маджид Самии мұндай үлкен деңгейдегі конгресс өткізу үшін бірінші кезекте сол саладағы тұлға мен салалық инфрақұрылымның маңызды рөл ойнайтынын жеткізіп, бұл тұрғыда отандық нейрохирургияның халықаралық деңгейде екенін айтты. «Сіздерде бұдан да жоғары деңгейге жетуге зор əлеует бар», – деді ол. Ал, Александр Потапов нейрохирургия ең алдымен жоғары технологияны қажет ететін мамандық дегенді баса айтты. «Оның деңгейі орталықтың заманауи диагностикалық техникамен, заманауи магнитті-резонансты тамографпен қаншалықты жабдықталғанына байланысты. Қазіргі кезде мидың үшөлшемді бейнесін, кез келген науқастың жеке анатомиясын көрсететін аппарат магнитті-резонансты тамографтар. Бұл хирургке өз жұмысын жоспарлап алуға мүмкіндік береді. Отаға дейін де, ота кезінде де бұл өте керек. Қазіргі кезде нейрохирургияны ми туралы іргелі білімнің доноры деп атауға толық негіз бар», – деді ол.

төрағасының орынбасары Р.Ошақбаев өз саласы бойынша атқарылған жұмыстар туралы əңгімеледі. Үкімет ағымдағы жылдың 3 қыркүйегінде жарияланған Дүниежүзілік экономикалық форумның Жаһандық бəсекеге қабілеттілік туралы 2014-2015 жылдарға арналған есебін талқылаған болатын. Жаһандық бəсекеге қабілеттілік индексінде Қазақстан тиімділік жəне инновациялық даму факторларына жоғары мəн беретін ел ретінде танылды. Сөй тіп, тиімді өрлеудің екінші кезеңінен инновациялық дамудың жоғарғы үшінші кезеңіне ауыспалы позициядағы елдер тобында өз орнын сақтай отырып, 4,42 деген орташа балмен 144 елдің ішінде 50-орынға ие болды, деді Ұлттық экономика министрі. Сондай-ақ, ол өткен 2013 жылы да еліміз 4,41балмен 50-орынға тұрақтағанын еске салды. Ал бұрнағы жылы 51-орында болған екенбіз. Министрдің сөзіне қарағанда, ДЭФ ЖБИ рейтингінде елдер 12 фактор бойынша бағаланады, олардың екеуі бойынша Қазақстан

ел жетістігініѕ кґрсеткіші баяндай келе, конгрестің тек құрғақ жиналыс емес екендігін, оның аясында 9 елдің мамандары 7 шеберлік сыныптарын өткізіп, шетелдіктер тарапынан оталар жасалғанын, ал оның отандық нейрохирургияны одан əрі дамытуға серпін беретінін мəлімдеді. Ол, сондай-ақ, бүгінде нейрохирургияны дамытуға қатысты мəселелердің бірі – радиохирургия саласын дамыту екенін, жиында осы мəселенің де талқыланатынын жеткізді. Нейрохирургтердің Х Азия конгресіне əлемнің 50 мемлекетінен 500-ге жуық мамандар келген. Олардың арасында Нейрохирургтердің Азия конгресінің президенті Йоко Като, Дүниежүзілік нейрохирургтер қоғамы федерациясының президенті Питер Блэк, Дүниежүзілік нейрохирургтер қоғамы федерациясының құрметті президенті, Халықаралық нейроғылымдар институтының президенті

Маджид Самии, Дүниежүзілік нейрохирургтер қоғамы федерациясының құрметті президенті Александр Коновалов, Дүниежүзілік нейрохирургтер қоғамы федерациясының вицепрезиденті Александр Потапов сынды əлем ге əйгілі нейрохирургтер бар. Аталған брифингке бұл азаматтар да қатысып, еліміздегі нейрохирургияның деңгейі туралы өз пікірлерін білдірді. Мысалы, Александр Коноваловтың ойынша, қазақстандық нейрохирургияда мидың ең бір күрделі оталарының өзі сəтті жасалуда. Ұлттық нейрохирургия орталығы құрылған алты жыл үшін бұл өте жақсы көрсеткіш. Дегенмен, бір елдің медицинасының озық екендігі тек қана бір саламен бағаланбайды. Емделу үшін шетелге, соның ішінде Германия, Израиль, АҚШ сынды елдерге баратын азаматтар сол елдер дегі бүтін медицинаның,

Кəсіпкерлікке кедергі кемімей тўр 10 қыркүйек күні Ұлттық кəсіпкерлер палатасы жанындағы кəсіпкерлер құқын қорғау жөніндегі кеңестің IX отырысы өтті. Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Онда кəсіпкерлер құқының бұзылуына жол беретін мемлекеттік органдарды анықтау, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы мен өңірлік кəсіпкерлер палатасына кəсіпкерлерден түскен арыз-шағымның қанша екендігін көрсету, жер телімін бөлуде кəсіпкерлердің заңды құқын бұзушылардың нақты кімдер екендігін атап өту мəселелері талқыланды. Отырысты кеңес төрағасы Ғани Қасымов жүргізе отырып, жақын арада Кəсіпкерлер құқығын қорғау жөніндегі кеңес жəне өңірлердегі кеңестердің күн тəртібіне мəселелерді енгізудің бірыңғай критерийлері əзірленетінін мəлімдеді. Осы жылдың қыркүйегінде кеңес көшпелі отырыстар өткізу

тəжірибесін қайта қолға алып, Қазақстанның барлық өңірлеріне, атап айтқанда, Қарағанды, Көкшетау, Талдықорған, Алматы, Атырау, Ақтау, Орал, Ақтөбе, Қостанай қалаларына баруды жоспарлап отырғандығын айтып өтті. Сондай-ақ, осы жылдың екінші жартысында Қызылорда, Шымкент, Тараз, Петропавл, Өскемен, Павлодар өңірлеріне бару жоспарымен де таныстырды. Басқосуда басқарма төрағасы Абылай Мырзахметов кəсіпкерлік мəселелерін шешуде прокуратура органдарының рөлін ерекше атады. Оның айтуынша, Ұлттық кəсіпкерлер палатасына кəсіпкерлерден түсетін өтінішарыздар бойынша қабылданған сот актілеріне Бас прокуратура тарапынан 8 наразылық танытылған. Ұлттық кəсіпкерлер палатасына 3168 арыз түсіп,

оның ішінде 600-ге жуығы қанағаттандырылғандығын айтып өтті. Арыз-шағымдардың ішінде жер теліміне байланысты туындаған мəселелер көп болып тұрған көрінеді. Кəсіпкерлер құқын қорғау кеңесінің 8 отырысы өткізіліп, оның ішінде өңірлік отырыс Шымкент қаласында өткен. Бизнесті қорғау жүйесі бойынша 24 мəселе қаралып, оның 15-і шешіліп отырғандығын айтты. А.Мырзахметовтің айтуынша, кəсіпкерлер көп жағдайда жер алу мəселесінде жергілікті атқарушы органдар тарапынан кедергілерге кезігеді. Осы мəселеге қатысты келіп түскен арыз-шағымның саны бизнесмендерден түскен жалпы өтініштер санынан 14 пайыз артық. Ол бұл тақырып төңірегінде бірнеше мəселелердің бар екендігін айтты. Мысалы, Солтүстік Қазақстан облысының кəсіпкерлер палатасына түскен арыз-шағымдардың басым көпшілігі салық

органдарына, ал Алматы қаласының кəсіпкерлер палатасына түскен арыз-шағымның үле сі ауыл шаруашылығына тие сілі екен. Отырыстың күн тəр тібінде жергілікті атқару органдары тарапынан сот актілерін, прокурорлық əрекет ету акті лері жəне жалпы заңнама нор маларының ескерілмеуіне қа тыс ты нақты мəселелер қарастырылды. Кеңес отырысында аталған шенеуніктерді тəртіптік жауапкершілікке тарту туралы шешім қабылдау мəселесімен жаңадан құрылған Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл агенттігіне жүгіну туралы шешім қабылданды. Отырыста əкімдіктер жанындағы жер комиссиясы құрамына кəсіпкерлер палаталарының өкілдерін қосу мəселесі қозғалды. Басқарма төрағасы А.Мырзахметов кəсіпкерлер палаталары өкілдерінің жер комиссиясы жұмысына толыққанды қатысуы бизнес субъектілерінің бірқатар өзекті мəселелерін шешуге мүмкіндік беретінін атап өтті.

● Мəселенің мəнісі

Орал саябаєы баєытын ґзгертпейді Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Бұған дейін газетімізде хабарланғанындай, жекешелендірудің екінші толқынын жүргізудегі басты мақсат – елімізде кəсіпкерліктің кеңінен дамуына қолайлы жағдайлар туғызу, бизнестің бəсекеге қабілеттілігін көтеру. Тұтастай алғанда, осындай оң факторлар арқылы ел экономикасының өрге басуын қамтамасыз ету. Түптей келгенде, мұның бəрі республика азаматтарының өмір сүру сапасын тереңдетуге бағытталған. Егер жаңа меншік иелері жекешелендірілген нысандар мен мүліктерді неғұрлым тиімдірек пайдалануды мұрат тұтса, екінші толқын да соғұрлым тезірек тиісті нəтиже бермек. Біз бұған дейін де Ақжайық аймағында биыл жəне алдағы жылдары мемлекет меншігіндегі нысандардың қаншасы жекеменшік иелерінің қолына өтетіні жөнінде жазған едік. Алдын ала жасалған талдаулар солардың үштен бірі əлеуметтік сипаттағы нысандар екенін көрсетеді. Əлеуметтік деген атауынан көрініп тұрғанындай, бірқатар жағдайларда мұндай мүліктердің жекешелендірілуі əлеуметтің көңілкүйіне əсер етпей қоймайды. Дəл осындай көзқараспен қарағанда, жекешелендірілетін нысандар тізіміне енгізілген Орал сая бағының алдағы тағдырына алаңдаушылық білдірген Орал қаласы тұрғындарының көңілкүйін де түсінуге болатын секілді. Яғни, олар бұл мəселеге тіпті де енжар, селқос қарай алмайтынын танытып отыр. Орал қалалық əкімдігі мəдениет жəне тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Сайран Дүйсентегінің мəлімдеуінше, соңғы уақытта саябақ қызметі жаңа сапа лық деңгейге көтерілген. Тек биылғы жылдың өзінде мұнда бизнес өкілдерімен 148 келісімшарт жасалған. Соның нəтижесінде жаңадан 200 жұмыс орны ашылған. Бұл жайт саябақ аумағында ондаған дəмханалдар мен жедел тамақтандыру нүктелері жəне су аттракциондары жұмыс істеуіне алғышарт қалаған. Айтайын дегеніміз, тұрғындар

арасында Қасым ақын жырға қосқан ерке Шаған өзенінің жағасында орналасқан ежелгі Орал саябағы жекеменшік иесінің қолына өткен жағдайда оның бұған дейінгі өзегі мен өрісі өзгеріп кетіп жүрмей ме деп қауіп ететіндер де жеткілікті. Сондықтан да біз осы материалды газетке əзірлеу барысында мəселенің мəнісіне тереңірек үңілуге жəне оның аныққанығына көз жеткізуге ұмтылдық. Жасалған журналистік зерттеулер мен талдаулар мұндай қауіптің негізсіз екенін көрсетіп берді. Өйткені, саябақты жекешелендіру тө мендегідей талаптарға арқа сүйейтінін анықтадық. Біріншіден, Орал саябағының бұған дейінгі атқарып келген қызметі өзгеріске түспейді. Яғни, əлеуметтік нысан о бастағы бейіні мен мақсатты бағытынан айнымайды. Оны бұрынғыша сақтап қалады. Осы кезге дейінгідей жергілікті тұрғындар мен қала қонақтары үшін саябаққа тегін кіру құқы сақталмақ. Сондай-ақ, саябақ аумағы орналасқан жер мемлекеттік қор есебінде қала бермек. Сөйтіп, жекеменшік иесінің қолына тек басқару құқы ғана берілмек. Бұдан төрт жыл бұрын Орал мəдениет жəне демалыс саябағы мемлекеттік қорғауға алынған болатын. Бұл өз кезегінде саябақ сəу леті ескерткіштері ұдайы мем лекет бақылауында болады деген сөз. Орал саябағының жоспарлы құрылымы да өте бай. Республиканың өзге

қалаларындағы саябақтармен салыстыра қарағанда, мұнда талтеректер мен ағаш түрлерінің сан алуандығы, оның кейбірі ғасырлар бойы жасап, жайқалып келе жатқаны кім-кімді де таңғалдырмай, тамсандырмай қоймайды. Нағыз байлық, нағыз табиғат ескерткіші деп осыны айтыңыз. Оны көздің қарашығындай қорғаудың жауапкершілігі өте жоғары екені анық. Жекешелендіру барысында Орал саябағын өз иелігіне алған жаңа меншік иесі сонымен бірге, «Тарихи-мəдени мұралар нысандарын қорғау мен пайдалану» жөніндегі республика заңына сəйкес саябақ ескерткіштерін қорғау мен сақтау жөніндегі келісімге қол қояды. Соған сəйкес, жаңа меншік иесі қалыптасқан тəртіпті сақтауға міндетті. Егер ол осы шарт тың қандай да бір болмасын тиісті тармақтарын сақтамаса нысанды пайдалану мен басқару құқығынан айырылуы мүмкін деді, газет тілшісімен ой бөліскен өңірдегі тарихи-мəдени мұраларды сақтау жөніндегі мемлекеттік инспекцияның бас инспекторы Анатолий Гриднев. Сонымен бірге, Азаматтық альянс өкілдері де саябақ ескерткіштерінің сақталуына қоғамдық бақылау орнатпақ. Иə, жоғарыда айтылғандай, елімізде баламасы жоқ көрікті де келбетті, сəнді де сəулетті ежелгі Орал саябағы бұрынғы бағытын өзгертпейтініне сенгіміз келеді. ОРАЛ.


www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

3

● Ел жəне Елбасы

БАЙКАЛДАН БАЛЌАНЄА ДЕЙІН баєдар болар байламды бəтуа

Қасиетті мекен Ұлытауда Елбасының берген тағылымды сұхбаты көпшіліктің көңілінен шығып, жүрегіне жол тапты. Қазіргі кезде баршаны ойландырған сан сауалға нақты жауап берген Нұрсұлтан Əбішұлы Қазақ елінің бүгінін бүтіндеп, келешегін кемелдендірудің бағытбағдарларын тағы бір қадап айтты. Терең мəселелерді қаузаған салиқалы сұхбат бізге де үлкен ой салды. Елбасымыз бүгінде тек Қазақ елінің ғана емес, түгел түркінің көшбасшысы һəм ортақ мақтаны ретінде мойындалды. Бұл ретте Түркі əлемінің ынтымақтастығының ықпалды тетіктеріне айналып келе жатқан ТҮРКСОЙ, Түркі кеңесі, ТүркПА мен Түркі академиясы сынды институттардың барлығы Қазақстан Президентінің тікелей бастамасымен дүниеге келген ұйымдар екенін айта кетуіміз керек. Сондықтан Елбасының Ұлытаудағы сарабдал əңгімесі кең ауқымда алып қарағанымызда Қазақ елі ғана емес, қазір бірқатар түйткілдермен бетпе-бет келіп отырған түркі əлемі үшін де үлкен бағдарлы сұхбат болды деуге толық негіз бар. Оның үстіне сұхбат үшін арнайы таңдап алынған жер де біздің сөзімізді қуаттай түседі. Қасиет қонған Ұлытау өңірі – ұлан-ғайыр тарихымызда айрықша орын алатын киелі жер. Жошы хан мен Алаша ханның мазары орналасқан, Алтын Орданың қазығы қағылған құтты қоныс – түбі бір түркі жұртшылығы үшін де айрықша қастерлі мекен. Əмір Темір Тоқтамысқа қарсы жорығында осында келіп, көне түркі тілінде бітік жазған. Бұл жазуды сол кезеңде мұсылман əлеміне кең таралған парсы немесе араб графикасы негізіндегі шағатай тілінде емес, көне түркі сынасымен жаздыруы да бағзы таудың баһадүр бабалар үшін қасиетті жер екенін дəлелдей түседі. Анадолыны асып, Бурсаны бағындырған оғыздар алғашқы астаналары орналасқан тауды «Ұлытау» деп атаған екен. Қаратаудың басынан көш құлап, ел басына күн туғанда жоңғарға қарсы жорықты Ұлытауда ұйымдастырған Абылай хан 1757 жылы күз айларында Цин патшалығының елшілерін Ұлытауда қабылдаған. Сондықтан ұлттың ұясындай Ұлытауда айтқан Елбасының ұлағатты сөзі қастерлі жерден тамыр тартқан туыс халықтар үшін де бағдар болары анық. Дархан ҚЫДЫРƏЛІ,

Халықаралық Түркі академиясының президенті, тарих ғылымдарының докторы.

Ќарашаѕыраќ – ќазаќта Тағылымды сұхбат үшін таңдалған орын тарихи болған соң əңгіме тақырыбы да тарлан тарих арқылы тарқатылды. Мемлекет басшысы сөзінің басында құтты мекеннің қасиетіне тоқталып, Берел мен Сарайшықты, Түркістан мен Ұлытауды тілге тиек етті. Расында, тақтары тұрмақ, аттары да алтынмен апталған қаһарлы қағандар мекені болып саналатын Берелден бастау алатын асқақ Алтай – күллі түркінің бағзы замандарда кіндік байлаған кен ордасы. Батыстағы Сарайшық пен Сығанақтың арасы, күңіренген қобызымен тіршілік атаулыны ұйытқан қасиетті Қорқыттың қонысы – бүгінде Түркия, Əзербайжан, Түрікменстанда мемлекет құрған оғыздар əулетінің берекелі бесігі. Оңтүстіктегі əзірет қон ған əз қала – Түркістанға ислам дінін қабылдаған күллі түркі жұртшылығы тағзым етеді. Ертегіден басталып, Едігемен жалғасатын Ұлытау жері – кезінде Дешті Қыпшақ аталған Ұлы Даланың алтын ордасы. Осы төрт қақпаның тура төрінде, Сарыарқаның белінде самұрығы самғаған, мəңгілік мұраты айқындалған Астана төрт құбыласы тең қазақ елінің ғана емес, түгел түркінің тегеурінді байтағына баланып отыр. Осының бəрі шабыты шалқар Мағжан ақынның: «Көп түрік енші алып тарасқанда, қазаққа қара шаңырақ қалған жоқ па?» – деген сөздерінің шындыққа айналғанын айғақтайды. «Тарихын білмеген ұлттың бо лашағы бұлыңғыр» деген Елбасы тарихи сананы жаңғыртатын, мемлекетшілдік сезімді бекемдейтін байтақ əңгіме айтты. «Біздің елдігіміз, қазақ жұртының арғы түбі ғұндардан басталады. Ғұндардан кейін көк түріктерге жалғасады. Одан кейін Алтын Орда орнығады» деп Ұлы Далада мыңжылдықтардан бастау алатын мемлекеттік дəстүр сабақтастығының алтын арқауы үзілмей жалғасып келе жатқанын əңгімеледі. Сол арқылы қазақ шежіресін ғана емес, түркі кіндігінен тарайтын тамырлас, туыс елдердің тұтас тарихын да таратып берді. Жылқының жалында туып, қуатты империялар құрған бағзы түріктер ежелгі Мысыр, Қытай, Иран, Үндістан, Рим жəне Византия секілді іргелі елдермен қарым-қатынас орнатып, көптеген ұлттардың қалыптасуына ықпал еткен. Ұлан-ғайыр аймақта əр кезеңдерде ғұмыр кешкен түрлі тайпалық одақтардың атаулары мен пішіндері əрқилы болғанымен, олар тілі мен тарихы, дəстүрі мен діні қатар өріліп, Елбасы айтқандай «тамырын тереңге тартқан, дауылдарға шыдас берген алып емендей» бүгінгі тəуелсіз мемлекеттерге дейін жетті. Солардың ішінде бүгінде туыстас халықтардың баршасы түпкі аталары ретінде даусыз қабылдайтын алғашқы империя – құдіретті Ғұн мемлекеті болған. Расында, ықылым заманнан

бері ғұндардың қара шаңырақ ата қонысы, өсіп-өнген түп қазығы – осы Ұлы Дала! Қыран ұшса қанаты талатын, құлан жортса тұяғы тозатын шексіз кеңістікте ғұмыр кешкен баһадүр бабалар тоқпақ жалды тарпаңды ерттеп мініп, арғымақтың тұяғы жеткен жерге иелік еткен. Алтын тақта отырып билік жүргізген айбарлы қағандар мен айбынды абыздар Мəңгілік Ел орнатуды армандаған. Асыл арқауы қадымнан бақиға үзілмей жеткен өміршең мұраттарын болашақ ұрпаққа табыстап, аманатын мұқалмас мəңгі тастарға қашап жазған. Еуразияның Байкалдан Балқанға дейінгі орасан зор аймағына иелік еткен олар адамзат тарихында ірі бетбұрыстар жасап, Ұлы Дала өркениетін қалыптастырған. Біздің дəуірімізден бұрынғы мыңжылдықтың соңында тарих сахнасына шығып, Орталық Азияда үстемдік құрған Ғұн империясы Қиыр Шығыс, Қытай мен Шығыс Еуропа, солтүстік халықтары мен Үндістан, Иран сияқты елдердің арасында көпір қызметін атқарып, экономикалық жəне мəдени байланыстардың дамуына үлкен үлес қосқан. Кейіннен ЕділЖайық жазығы, Солтүстік Кавказ бен Қара теңіздің солтүстігінен басталып, Еуропаға жайылған əйгілі Атилла бастаған Еуропа Ғұн мемлекетінің негізі де осы Ғұн империясы кезінде қаланған. Ұлы Далада Ғұн мемлекетінен кейінгі ең ірі империя ретінде тарих сахнасына шыққан Көктүрік қағандығының Алтайдан Шығыс Еуропаға дейінгі аймақта созылып жатқан Еуразия кеңістігінде орасан зор ықпалын жүргізгені белгілі. Орталығы Жетісуда болып, қысқа мерзімде Қиыр Шығыс тан Қара теңіздің солтүстігіне, Оңтүстік-батыс Сібірден Сол түстік Үндістанға дейінгі ұлан-ғайыр жерді алып жатқан Түрік қағандығы Еуразия кеңіс тігіндегі экономикалықмəдени байланыстардың дамуына дəнекер болған. Сондықтан Түрік қағандығы мемлекеттік құрылымы тұрғысынан (мұны 100-ден астам атақ, дəреже, лауазымдардан көруге болады) да, атауы жағынан да кейінгі түркітекті мемлекеттердің қалыптасуына зор ықпал еткен. Əсіресе, қазіргі Қазақстан жерінде құрылған Қимақ, Қарлұқ жəне Оғыз елдері мемлекеттік құрылымы жағынан Көктүрік қағандығының жалғасы ретінде Алтайдан Атырауға дейінгі жерлерге қоныстанды. Ал Ұлытаудағы Жошыдан тарайтын құдіретті Алтын Орданың Ақ Орда мемлекеті арқылы Қазақ хандығының бастауында тұрғаны талассыз шындық екені белгілі. Бір айта кетерлік жайт, – Алтын Орда мемлекеті мен бүгінгі Қазақ елі арасындағы сабақтастық пен үндестік. Бүгінде Қазақстан Алтын Орда орналасқан ұлан-ғайыр аймақтың басым бөлігін алып, Шығыс пен Батысты, Еуропа мен Азияны жалғап жатыр. Толеранттылық танытып, өзге этностардың тіліне, дініне құрметпен қарау, олардың мəдениеттерін сақтап, дəстүрлерін дамыту – екі мемлекетке де тəн қасиет. Сондықтан Ертіс пен Жайықтың арасындағы алып аймаққа орналасқан қазақ елін Алтын Орданың бүгінгі мұрагері

ретінде қарастыруға толық негіз бар. Жалпы, Л.Н.Гумилев атап өткендей, Еуразия кеңістігінің тарихи қабаттары, мəдени келбеті мен мемлекеттілік дəстүрін ғұн, көктүрік, Алтын Орданың қалыптастырғаны анық. Ендеше, аталған тарихи алғышарттар Еуразияны түркілік кеңістік деуге мүмкіндік береді. Өкінішке қарай, елімізде осы кезеңнің тарихын зерттеу мəселесі кенжелеп қалғаны жасырын емес. Сондықтан Елбасының бұл тарихи сөзі зерттеушілерге үлкен ой салады деген үміттеміз. Қазір Түркі академиясы Түркі кеңесіне мүше мемлекеттер басшыларының шешіміне сəйкес туыс елдерде оқытылатын ортақ тарихты жазу ісімен айна-

халқымыз ата-бабалар жолымен жүреді деп санаймын», деп дін мен дəстүрге байланысты келелі ойлар айтты, елді имандылыққа, парасаттылыққа шақырды. Дін тақырыбы, əсіресе, Таяу Шығыста шиеленісе түскен зиянды ағымдардың шектен шыққан содыр əрекеттері бүгінде тек қазақ жұртшылығы ғана емес, бүкіл адамзатты алаңдатып отырған өзекті мəселе болғандықтан, Елбасының Ұлытаудағы ұлағатты сөздері тұтас түркі əлемі үшін де аса маңызды. Жалпы, діни құндылықтар азаматтардың бойына имандылық пен əдепті ұялатады, кісілікті орнықтырып, жат қылықтардан тыяды, отбасын ұйытып, қоғамды ұйыстырады. Бұл ретте діннің əуелі көркем мінезбен əдіптелген өнегелі өмір екенін ұмытпаған абзал. «Отанды сүю – иманнан» деген қағидаға жүгінсек, мұсылманның діндарлығы оның отаншылдығымен де өлшенеді. Біздіңше, абзал мұсылман – елдің тыныштығын ойлап, отбасының амандығын тілейтін мемлекетшіл азамат. Өйткені, тəуелсіздік – тəубе дегізер, тəуекел еткізер қастерлі бойтұмар, талайдың тағдырына бұйырмаған ерен бақыт. Азаматтарының діни сенім бостандықтарын қамтамасыз ететін азат ел болмаса, діннің де еркін тыныстай алмасы анық. Тұрақтылық пен тыныштық орнамаған елде діннің ахуалы да оңалмайды. Біз мұны жақын тарихымыздан жақсы білеміз. Сондықтан, діннің өрістеуі үшін əуелі тəуелсіздік пен тұрақтылық, татулық пен тыныштық қажет. Болмысында берекесіздікке қарсы ислам елдің бірлігі мен мемлекеттің тұтастығын қамтамасыз етеді. Елбасы айтқандай, «Елдің

орын алғаны белгілі. Оның тамыры қазақ даласына ислам діні ресми түрде қабылданған Қарахан мемлекеті дəуірінде жатыр. Осы кезеңде өмір сүрген, Құран ілімін тəпсірлеген Рази сынды ғалымдар, хадис ілімінің ұстыны болған имам Бұхари сияқты ғұламалар, ақида ілімінің негізін қалаған Матуриди тəрізді имамдар, фикх ғылымын қалыптастырған Əбу Ханифа іспетті факихтар, Қожа Ахмет Ясауи бастаған руханият ілімінің шоқтығы биік ұстаздары Құран мен сүннетті басшылыққа ала отырып, діннің өркен жаюына қалтқысыз қызмет етті. Осы кезеңде Түркістан аймағында философия, математика, алгебра, геометрия, география, астрономия, медицина сияқты ғылым салаларында төңкеріс жасап, адамзат өркениетіне зор жаңалықтар енгізді. Исламдық қайнардан нəр алған əл-Фараби, Ибн Сина сынды ғұламалар Батыс өркениетінің өрлеуіне түрткі болды. Біздіңше, м ұ н ы ң б і р н е ш е с е бе б і б а р . Біріншіден, Қарахан мемлекетінде тұрақтылық пен тыныштық болды. Екіншіден, ел тұрғындары бір мəзһабты – имам Ағзам жолын ұстанды. Үшіншіден, мемлекет басты нысана ретінде білім жолын таңдады. Елде іргелі оқу орындары ашылып, ғалымдарға құрмет көрсетілді. Дəстүр мен дінді ұштастырған жергілікті ғұламалар жетіліп, қалалар ғылым мен мəдениеттің ошақтарына айналды. Қазір осы құбылысты зерттеу бағытында Түркі академиясында белгілі ғалымдардың қатысуымен «Түркілердің діни танымы қалыптасуының тарихи, мəдени жəне өркениеттік қабаттары (Қарахан дəуірі)» атты халықаралық жоба жүзеге асуда. Академия бұл тақырыптағы

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

лысуда. Биыл мамыр айында осы мəселе төңірегінде Астанада жиын да өткізді. Осы қыркүйек айында «Ұлы Далада мемлекеттік дəстүр сабақтастығы» деген тақырыпта халықаралық семинар өткізеді. Оған 12 мемлекеттен ғалымдар қатысады деп күтілуде. Академия ғалымдары түркі жұртына ортақ тарихты ғұндардан бастап, көк түріктер арқылы сабақтастыра қарастыруды қолдауда. Сонымен қатар, академияда түркі тарихына қатысты бірнеше іргелі жобалар жүзеге асуда. Олардың қатарында шетелдік жəне отандық көрнекті ғалымдардың қатысуымен жасалып жатқан «Батыс түрік қағанатының мемлекеттік құрылымы», «Шығыс түрік қағанатының тарихы» деген жобалар бар. Бұл жобалар қазірдің өзінде нəтижелер бере бастады. Айталық, белгілі археолог ғалым З.Самашевтің басшылығымен Алтайда жүргізілген қазба жұмыстары барысында қарау-жарағы, аты жəне музыкалық аспабымен бірге, түркі дəуірінің жауынгер-жырауының сүйегі табылды. Бұл зерттеулер Ресей, Қытай, Түркия, Моңғолия, Мажарстан жəне т.б. елдердің ғалымдарымен бірге жалғасын табады.

«Дінніѕ діѕгегі дəстїрмен берік» Əулиебұлақтың басында сұхбат берген Елбасы: «Осындай əулиелі жерден қуат алған

басын біріктіреді». Əйгілі Ибн Халдун «Мұқаддима» деп аталатын еңбегінде діннің қоғамдық қатынастарды реттеп, мемлекет істеріне болысатынын, тиісінше, биліктің де дінге қамқор болатынын атап көрсеткен екен. Имам Ғазали да бұл туралы «Биліктің міндеті дінді сақтау болса, дінді қор ғаудың жолы да биліктің нығаюы арқылы жүзеге асады. Сондықтан, мемлекеттілікті сақтап, билікке мойынсұну керек», деп жазған. Елбасы өз сөзінде теріс жолға түсіп, халифат құрамыз деп соғысып жүрген радикал топтардан сақтандырды. Құран Кəрімде бір адамды өлтірудің бүкіл адамзатты өлтіргенмен бірдей екені айтылады. Əз пайғамбар өлтіру мақсатында қару кезенген пенденің жұмаққа бармайтынын ескерткен. Ендеше, дүмшеліктен туындайтын осындай зиянды ағымдардың алдын алу үшін Елбасы ескерткендей, кісілікке үндейтін имандылық жолын, ғасырлар безбенінен өткен дəстүрлі бабалар жолын насихаттаған жөн. Мемлекет басшысы бір сөзінде «Діннің діңгегі дəстүрмен берік» деген болатын. Бұл дəстүр ғасырлар бойы сын елегінен өтіп, берік қалыптасқан. Ислам ұлттық дəстүрлерді терістемейді, ғұрыпты шариғат үкімдерінің негізін құрайтын бұлақ көздердің бірі деп біледі. Бабалардың бағдары болған ислам қазақ халқының күнделікті өмір салтында берік

жобаларға болашақта да басымдық беретін болады.

Жаќсы сґзде жаттыќ жоќ Əлемдегі сан түрлі ұлттардың алуан құндылықтар төңірегіне топтасатыны белгілі. Ал түркінің терең тарихына көз жүгіртсек, «Өнер алды – қызыл тіл» дегендей, берекелі бірліктің бекем бастауы əрқашан тіл болған екен. Күлтегін, Тоныкөк сынды бабаларымыздың бəдіздеп тасқа қашаған асыл сөздері мен Махмұд Қашқаридің əйгілі сөздігі де түркі тілінің тұғыр болуына қызмет еткен. Бертінде Əлішер Науаи шұрайлы тіліміздің əлемдегі ешбір тілден кем емес екенін мақтанышпен айтты. Расында, түркі тілі көптеген мəдениеттермен иық тірестіріп тең тұрып, қажетті сөздерді өз бойына сіңіру арқылы байып, күшейіп отырды. Түркі дүниесінің қасиеті мен құндылықтары оның тілі арқылы сақталып, болашақ ұрпақтарға жалғасып келген. Бұл орайда, Елбасы атап көрсеткендей, халықтың «тілі жоғалса, қасиеті де жоғалатын еді». Сондықтан «Түгел сөздің түбі бір» дегендей, ұлан-ғайыр аймақты алып жатқан түркі əлемін жағрапиялық шалғайлыққа, мəзһаб пен дін айырмашылығына қарамастан, тұтастырып тұрған да осы тіл факторы екені анық. Тағдыры талқыға түсіп, түрлі теперіш көргенде де

тамырлас жұрттың құндылықтары мен қасиеті тіл арқылы жалғасын тапты. Большевиктік билік орнап, дүние астан-кестен болып жатқанда айбынды ақын Мағжанның: Ерлік, елдік, бірлік, қайрат, бақ, ардың, Жауыз тағдыр жойды бəрін не бардың... Алтын Күннен бағасыз бір белгі боп, Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың! – деп жырлауы сондықтан болса керек. Тəубе, жұтылып, ұмытылып кетудің аз алдында тұрған қазақ тілі тəуелсіздік арқылы қанатын кеңге жайды. Тəуелсіздікпен бірге жаңа биікке көтерілді. Енді Елбасы айтқандай, «дүниеде тəуелсіз қазақ деген ұлт барда қазақ тілі мəңгі жасай береді»! ХІХ ғасырдағы түркі əлемінің жарық жұлдызы Исмаил бек Ғаспыралы 1886 жылы «Тəржіман» газетінде жариялаған тілге қатысты терең мақаласында «Шыңғыс пен Темір заманынан бері тамырдан қол үзбеген қазақ тілінің түбінде түгел түркіге ортақ тіл болуы мүмкін екенін» жазады. Расында, Астанадағы Халықаралық Түркі академиясының ашылуымен бірге, қазақ тілі түркі əлемінің ғалымдарын топтастыратын тілге айналып келеді. Түркі академиясы тілді байыту, дамыту жəне насихаттау мəселесіне ерекше ден қояды. Бұл ретте биыл 18 мамыр күні алғаш рет танымал ғалымдар мен белгілі қоғам қайраткерлерінің қатысуымен халықаралық «Түркі жазуы күні» форумын өткізді. Мемлекет басшысы салиқалы сұхбатында термин мəселесін өте орынды көтерді деп ойлаймыз. Біздіңше, халықаралық терминдер тілімізді байыта түседі. Ал жөн-жосықсыз сөз жасау тілімізді шұбарлаумен қатар, қазақ тілін оқшаулауға, тіпті, түбі бір туыс елдермен арамызды алшақтатуға апарып соғары сөзсіз. Оған соңғы 20 жылда жасалған сөзжасамдар нақты мысал бола алады. Мəселен, кейбір қазақ фонтанға – шаптырма, балконға – қылтима дейік десе, Алатаудың арғы жағындағы ағайындар арасында ұстараны – «жүналғы», радионы – «үналғы» деп атауды ұсынғандар шыққан. Өзге бауырлас елдерде де бұл көрініс бар. Мұның іргелес қоныстанып, ғасырлар бойы етене араласып келе жатқан ағайындардың алшақтауына апарып соғары анық. Осындай мəселелерді ескеріп, жуырда тілдік тұтастықты сақтау үшін академия жанынан терминология комитеті құрылады. Комитет түрік əлеміндегі терминология, əліпбиді біріздендіру, сөздіктер шығару, олардың қағидаттарын негіздеу сынды жұмыстармен айналысады. Əлемдік көштен қалмай, дамыған елге айналу үшін көп тіл білу ауадай қажет. Бұл ретте Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың «үш тұғырлы тіл» ұстанымы заман үдесінен шығуда. Пайғам барымыз да көп тіл білуге шақырған. Сондықтан бүгінде академияға кемі үш тіл білетін кəсіби мамандар топтасқан. Бұл бізге заманауи үдерістің көшінен қалмай, ғылыми əлеуетіміздің артуы мен əрқашан озық болып, дамудың даңғылына түсуге мүмкіндік береді.

Жаѕєырєан Жібек жолы Шығыс пен Батыстың, түстік пен теріскейдің арасын жалғаған «Ұлы Жібек жолы» арқылы түркі даласы əлемдік сауданың күретамырына, дүниежүзілік дипломатияның дəнекеріне айналғаны белгілі. Сондықтан көптеген ғалымдар түркілерді жойқын басқыншы емес, сауда-саттықтың, мəдени диалогтың жебеушісі ретінде қарастыруды ұсынуда. Ғұн, Көктүрік, Қарахан жəне Алтын Орда дəуірінде бұл жол

Еуразия кеңістігіндегі мəдени, экономикалық, саяси-əлеуметтік қарым-қатынастардың алтын арқауы болды. Тоғыз жолдың торабы болған қазіргі қазақ даласы да осы жол арқылы дамыды, күш-қуаты артып, қалалары өркен жайды. Ал жаңа балама жолдар мен теңіз тасымалы белең алып, «Жібек жолы» өз маңызын жоғалтқаннан бастап Ұлы Даладағы империялар мен мемлекеттер əлсірей бастады. Экономиканың күретамырына қан жүгірмегендіктен, елдің тұрғындары босып, қалалар қаңырап қалды. Оның ақыры хандықтардың қирауына, басқаға бодан болуға апарып соқты. Ендеше, «қазақтың «теңізі» Қытай мен Ресей екенін, олармен қарымқатынас жасамаған жағдайда экономиканың өспейтінін» ескерткен Елбасының «экономика өсіп-өнбесе, басқа шаруаның бəрі шешілмейді» деген сөзін осы тұрғыдан қарастырған жөн. Бүгінде Еуразияда бірнеше түркі мемлекетінің тарих сахнасына шығуымен бірге, «Ұлы Жібек жолын» жаңғыртудың əртүрлі жобалары талқылана бастады. Себебі, бірнеше ғасыр бойы бір-бірінен ажырап қалған туыс халықтардың өз тəуелсіздіктерін сақтап, іргелі экономикалық күшке айналуы, ұлан-ғайыр территорияларының транзиттік əлеуетін игеруі осы салада бірлесіп жұмыс істеулеріне байланысты екені белгілі. Түркі елдерінің жан-жақты ынтымақтастығын дамыту үшін құрылған Түркі кеңесі көлік жəне тасымал мəселесіне де ерекше көңіл бөлуде. 2012 жылы өткен Түркі кеңесі II Саммитінде Мемлекет басшылары көлік министрлеріне тұрақты түрде кездесіп тұруды тапсырды. Қазақстан Президентінің ұсынысымен 2013 жылы Əзербайжанда өткен Түркі кеңесінің ІІІ Саммитінің тақырыбы да көлік, тасымал саласындағы ынтымақтастыққа арналды. Алқалы жиында Нұрсұлтан Əбішұлы мүше мемлекеттердiң аумағынан өтетiн транзиттiк көлiк дəліздерінің жүк тасымалдаудағы əлеуетiнiң арта түскенiне назар аударып, Шығыс – Батыс бағытындағы осы əлеуеттi жүзеге асыру мақсатында ынтымақтастықты ұлғайту керектiгiн айтты. Бұл тұрғыдан алғанда, Жібек жолын жаңа заманға сай қайта жаңғыртатын, құрлық көлігін дамытатын «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» жолының маңызы ерекше екені белгілі. Жезқазған жерінде жүзеге асқан стратегиялық жасампаз жолды да теріскей мен күнгейді, Шығыс пен Батысты жалғайтын осы ғасыр жобасы төңірегінде қарастыруға болады. Жалпы, тəуелсіздік жылдары 2300 шақырымнан астам теміржол салынған екен. Ал «Бейнеу – Жезқазған» теміржолы – тəуелсіздік алғаннан бергі жаңадан салынған ең ұзын теміржол желісі. Мамандардың айтуынша, жаңа жолдың арқасында жылына 21 млн. тонна тауар өткізуге болады. Жол бойына 8 теміржол бекеті мен стансалар салынады, 400ден астам жұмыс орны ашылады. Жол бойындағы елді мекендердің əлеуметтік мəселелері шешіледі, тұрғындардың жағдайы жақсарады. Жаңа теміржолдар жүктер тасымалдау қашықтығын қысқартады, еліміздің көлік мүм кіндіктерін əлденеше есе кеңейтеді. Бейнеуден Жезқазғанға тартылған жаңа жол аймақтың дамуына зор серпін береді. Арқаның тау-кен өнімдерін Ақтау арқылы Еуропаға, Парсы шығанағы елдеріне шығаруға зор мүмкіндік туды. Бұл стратегиялық жоба Қазақстанның орталық өңірінен жөнелтілетін жүкті Батысқа, одан əрі Еуропаға тікелей шығуын қамтамасыз етпек. Мұның барлығы Елбасының асқақ арманы – Қазақ елінің Мəңгілік Ел болуына қызмет етеді.

ТҮЙІН: Ел арасында «Ел қамын жеген Едіге» деген қанатты сөз бар. Сол есіл ер мəңгілік байыз тапқан қасиетті мекенде Елбасы елдіктің сөзін айтты. «Менің арманым – Қазақстанның мəңгі болуы!.. Біздің ең жоғары бағалайтын байлығымыз – Тəуелсіздік! Ата-бабамыздың қанымен, терімен келген тəуелсіздікті біз ешкімге бере алмаймыз. Оны қасық қанымыз қалғанша қорғауымыз керек», деп кесіп айтты. Бұл бəтуалы сөз біз үшін болашаққа бағыт етер басты байлам болмақ.


4

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

ОТБАСЫ – ОТАННЫЅ ОШАЄЫ

Үйдің берекесі қабырғасының қиюымен емес, теңінің жиюымен, отбасындағы сыйластықпен, татулықпен кіреді.

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Теѕізге тамєан тамшы

Шуаќты шаѕыраќ шаттыєы Отбасылыќ їлгідегі балалар ауылы таєы екі тўрєын їймен толыќты

Тоғыз ай көтерген шаранасын жат босағаға тастап, өз ұясынан безген безбүйрек аналардың қатары жыл өткен сайын көбейіп бара жатқаны жасырын емес. Осындайда дүние есігін енді ғана ашқан сəбидің жазығы қандай! Бірақ тумай жатып қатал тағдыр шеңгеліне тап болуы неліктен деген сауал көкейге еріксіз оралады. Бұл санаттағы жəутеңкөздердің бір тобы Петропавл қаласының шеткері аумағында орналасқан отбасылық үлгідегі балалар ауылында тұрады. Олар мемлекеттің əлеуетті əлеуметтік қамқорлықтарына зəру емес. Сонда да ата-ананың ыстық құшағына, жүрек жылуына ештеңе жетпейтінін сəби жүрек бəрібір сездіртіп қояды. Мекеме директоры Арыстан Əкімжановтың педагогикалық саладағы іс-тəжірибесі мол. Осы шағын қалашық ашылғаннан бері жетекшілік етіп келеді. Əңгіменің майын тамызып айтатын əдетімен əріден орағытып, аяғын тəй-тəй басқан бала өміріндегі отбасының маңызы, бүгінгідей жаһандану кезеңінде жиі кездесетін келеңсіз құбылыстардың, қоршаған ортаның, айналаның əсері, ата-ананың бақылауынсыз өсу салдарынан психологиядағы, мінез-құлықтағы, дағдыдағы өзгерістер, ұлттық, халықтық құндылықтар төңірегінде тағылымды ой-пікірлер өрбітті. – Қазақ – жетімін де, жесірін де жылатпаған, өзгеге телміртпеген халық. Енді, міне, қатал заман талабы ма, əлде адамдар бойынан мейірімділік, бауырмалдық қасиеттердің суалуынан ба, біліп болмайды, «бала – бауыр етіміз», «жас ұрпақ – алтын діңгегіміз» деп əспеттейтін тектілігімізді уысымыздан шығарыңқырап, бір қанатынан айырылған аққу құстың күйін кешіп отырған жайымыз бар. Оның нақты мысалы: жыл санап артпаса, балалар үйінің кемитін түрі байқалмайды. Мемлекет əке мен шешенің орнын алмастыра алмайтыны анық. Соған қарамастан «жетім көрсең – жебей жүр» деген сөзді басты бағдар еткен ел Үкіметі тастанды балалардың ешнəрседен таршылық көрмей ертеңгі еліне абыройлы қызмет ететін азамат қатарына қосылу міндетін өз мойнына алып, айтарлықтай көмек көрсетіп келеді. – Арыстан Мырзахметұлы, Сара Назарбаеваның бастамасымен құрылған «Бөбек» қайырымдылық қоры Қызылжар өңірінде алғашқы отбасылық үлгідегі балалар ауылын тұрғызуға мұрындық болған жоқ па? – Дұрыс айтасыз, жетім жəне ата-ананың қамқорлығынсыз қалған балаларға арнап өзгеше үлгіде салынған шағын қалашық 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Жуырда тағы екі үй салынып, қосымша 18 баланы қабылдауға мүмкіндік туды. Төрт адам жұмысқа орналасты. – Бұл баспаналар қандай қаражат есебінен тұрғызылды? – Сөз арасында өңірге жаңадан тағайындалған облыс əкімі Ерік Сұлтановқа ризашылығым ды айта кеткім келеді. Ерік Хамзаұлы Халықаралық балаларды қорғау күні мекемеде арнайы болып, тыныс-тіршілігімен танысты. Балалардың хал-жағдайларын сұрастырып, ноутбук сыйлады. Жылы жүздесуден кейін Елбасы жүктеген тапсырмаларға сəйкес тағы екі үй салуға тиісті орындарға тапсырма жүктеді. Бұл нысандар жаңа оқу жылы қарсаңында есігін айқара ашты. Қос баспананың

жалпы аумағы 170 шаршы метрді құрайды. Сенесіз бе, бас мердігер «Контракт-Энерго» ЖШС» өз қаражатына тұрғызып, үш аптаның ішінде пайдалануға берді. «Петропавл құрылыс материалдары» кəсіпорны шығаратын панельді қабырғалар кеңінен қолданылды. Үйішілік жұмсақ жиһаздар мен басқадай қажетті дүние мүліктер де жекелеген демеуш іл ердің к ө мег і мен т о л ық қамтамасыз етілді. Олардың қатарында Нағашыбай Барлыбаев, Болат Əбілмəжінов, Асқар Қапезов секілді азаматтар ерекше белсенділік көрсетті. – Бюджеттің ақшасын шашау шығармай көмек қолын созғандары құптарлық екен. Мұнда қай жастағы балалар қабылданады? – Бүгінгі күні 7 мен 18 жас аралығындағы 54 тəрбиеленуші бар. Олардың он шақтысы таза жетімдер санатынан. Мекеменің «Отбасылық үлгідегі балалар ауылы» деген атауға ие болу себебі, тəрбиеленушілер əр үйде 9 адамнан тұрады. Əр отбасыға екі тəрбиешіден бекітілген. Олардың педагогикалық білімі мен көп жылдық еңбек өтілі бірінші кезекте ескеріліп, конкурс арқылы іріктеледі. Бір сөзбен айтқанда, жыл он екі ай бойы бүлдіршіндердің туған анасындай қамқоршысына айналып, өз беттерімен өмір сүруге, тамақ əзірлеуге, елді, жерді қадірлеуге үйретеді, сабақ үлгерімін қадағалайды. Басқа да міндеттер мен жауапкершіліктер белгіленген. Айшат Мұқышева, Ирина Драчевская, Əлия Қоспанова сияқты отаналар бала тəрбиесіне өлшеусіз үлес қосып келеді. Тəрбиеленушілердің толыққанды отбасы мүшелері ретінде сезінулері үшін барлық жағдай қарастырылған. Республикалық бюджеттен қаржы жеткілікті түрде бөлінеді. Жалпыға бірдей жетім балалар үйлеріне қарағанда мұндағылардың жағдайы мүлдем бөлек. Өйткені, бұлардың баспаналарының кəдімгі тұрғын үйден еш айырмашылығы жоқ. Ағалы-інілідей, апалы-сіңлідей

бір-біріне бауырмалдығы жүрек елжіретеді. Үйлердің əрқайсысының жанындағы шағын бақшалықтарға көктемде көкөніс отырғызылады. Жазғы каникул кездерінде балалар лагерьлерде тынығып, демалады. Биыл 24 жолдаманы демеушілер сатып əперді. – Мектеп тəмамдаған түлектердің одан əрі оқуын жалғастыруы, жұмысқа орналасу жайы қалай шешілген? – Мекеме өз алдына шаңырақ көтергеннен бері 47 түлегіміз қанат қағып, өмірден өз орындарын тапты. Олардың алды шетелдерде еңбек етеді. Мəселен, Кристина Рыжикова Польшада магистратурада, ал Елена Соколова Санкт-Петербург қаласының дизайн институтында білім алып жүр. Оксана Смагло заңгер мамандығын алып шықты. Елена Лушникова Астанадағы медицина академиясында, Вова Сердцев Алматыдағы Абай атындағы университетте оқиды. Атамановтар да мақтаулы түлектеріміздің бірі. Бауыржан мен Таңат ауылда мұғалімдік қызмет атқарса, Қанат – журналист. Тəрбиеленушілеріміз түгелге жуық жоғары, арнаулы білім алып, əр салада жемісті еңбек етеді. Екі түлегіміз баспана алса, қалғандары үй кезегінде тұр. – Басқа өңірлердегі осы үлгідегі мекемелермен қарымқатынас жасайсыздар ма? – Еліміз бойынша 11 отбасылық үлгідегі балалар ауылы жұмыс істейді. Олармен əріптестік байланысымыз жақсы. Мы салы, Астана қаласындағы балалар үйінің əлеуметтік ұстазы осында болып, тəжірибе алмасып қайтты. Енді біздің психолог маманымыз бен екі тəрбиешіміз өзара тəжірибе алысу мақсатымен Қостанайға барады. Мұндай іскерлік байланыстардың берері мол. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Солтүстік Қазақстан облысы.

Кеше ғана басталған алтын күзбен бірге мектептерде алғашқы қоңырау сыңғыр қақты. Жүздері бал-бұл жанған шəкірттермен қатар кішкентай бүлдіршіндер де мектеп табалдырығынан аттады. Абай мектебінде болғанымызда бірінші сыныпқа барған 79 бала қолдарына гүл ұстап, тізіліп тұрды. Кекілдерін жел желпіген ботақандар мен ақ бантик таққан сүйкімділерді 4 сыныпқа бөліп қойыпты. Соның бірінің сынып жетекшісі, біздің бүгінгі əңгімеміздің бас кейіпкері – Айгүл Каримова екен. Осы орта бойлы, қараторы жүзінен мейірім төгілген жас ұстаз алғашқы қоңырауда бастауыш сынып жетекшілері атынан сөйледі. Қоңыр əуезді үнімен жаңа оқу жылын бастаған шəкірттер мен ұстаздарды, атааналарды құттықтап, ақ тілегін арнады. Көз алдыма өзімнің алғашқы ұстазым, бүгінде зейнетке шыққан Света Юсупова апай келіп, толқып кеттім. Менің ойымша, мектепте ең қиыны – бастауыш сынып жетекшісі болу. Себебі, бұрын еркелетіп өсіргенге, дегенін жасағанға еті үйреніп кеткен кішкентайларды жаңа тəртіпке баулу қиындау. Іштерінде атасы мен əжесінің бауырында өскендері де бар. Мүмкін сондықтан шығар, кейін ержеткенде де көбімізге «əліппе» ұстатқан алғашқы ұстаз дың оттай ыстық көрінетіні. Абай

мектебін бітіре сала 1995 жылы ұстаздық жолын бастаған Айгүл Аманбайқызының алдынан осындай бүлдіршіндердің талайының қанаты қатайды. Бұл туралы мектеп директоры Нəйла Хасанова ұстазға мынадай мінездеме береді: «Айгүл əріптестерінің арасында ашық-жарқын мінезімен, шынш ы л ə р і т а л а п ш ы л ды ғ ы м е н үлгі. Оқытқан шəкірттері білімдерінің тиянақтылығымен, тəртіптерінің мықтылығымен, жан-жақтылығымен ерекшеленеді. Мұның өзі шəкірт біліміне қойылған бағаның əділдігін, ұстаз дарытқан тəрбиенің өміршеңдігін дəлелдейді». Айгүл үлгілі Гайсиндер отбасының ұйытқысы. Отағасы Арман Гайсин жеке кəсіпкер. Өз шаруасын дөңгелентіп ұстап жүрген азамат. Кейбір əкелердей бала тəрбиесін жұбайының мойнына арта салмай, əкелік міндетін адал атқаруда. Шағын ғана мемлекет – отбасының бар жағдайын жасауда. Енді Айгүлдің өзіне келсек, Білім жəне ғылым министрлігінің порталындағы «Мұғалімдердің даңқ кітабына» есімі енгізілген. Облыстық «Үздік экспериментатор» байқауының бас жүлдегері. 2014 жылы өткен облыстық педагогикалық оқудың жеңімпазы. Атырау облыстық білім беру басқармасының Құрмет грамотасының, аудандық білім беру бөлімінің Алғыс хаттарының

иегері. «Жыл мұғалімі-2011» бас жүлдесін алған. Сонымен қатар, республикалық «Бастауыш сынып», «Бастауыш мектеп», «Мұғалім kz», «Мектеп – 45 минут», басылымдарында іс-тəжірибелері жарияланып, елімізге таратылған. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деген ғой халқымыз. Осындай шаңырақта тəрбие алған баланың да осал болмасы анық. Арман мен Айгүл дің қызы Тұрсынай оқу үздігі. Рес публикаға танымал «Нұртамшы» балалар қоғамдық бірлестігінің белсенді мүшесі. Бірлестіктің республикалық, облыстық, аудандық жоғары жетістіктерінде оның да үлесі мол. Тұрсынай оқитын 8 «а» эксперимент сыныбының жетекшісі, Алтынсарин медалінің иегері Зоя Есқалиева шəкірті жайлы пікірінде: «Бастауыш сыныптан бастап мектептің намысын қорғап, облыстық, аудандық білім жəне өнер сайыстарында өзін биік белестерден көрсетіп жүр. Халықаралық «Кенгуру», «Кенгуру-математик», республикалық «Ақ бота» сайыстарының жеңімпазы. Облыстық «Жас Ұлан» бірыңғай балалар мен жасөспірімдер ұйымы көшбасшыларының «Ұланымыз ұлы елдің!» ІІ форумында «Жас патриот» аталынымы бойынша бас жүлдеге қол жеткізді.

Ќара шаѕыраќтыѕ ўйытќысы 15 баланыѕ анасы Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Өмірге 15 бала əкеліп, қатарынан қалдырмай өсірген ардақты ана Зағипа Далбайқызымен əңгімелесіп отырғанда, оның бойынан адамдықты, адалдықты, кісілікті, кішілікті, ізетті, инабатты айқын аңғардық. Тілде ғайбат, ойда арамдық жоқ. Əжім торлаған нұрлы жүзінен нағыз қазақы қасиет, ұлттық үлгі менмұндалап тұр. Бар болғаны төрт сыныпты бітіріпті. Бірақ, сөзі ақықтай тұнық. Ой санасы салиқалы. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары өмірге келіп, 40-шы жылдардағы сұрапыл соғыстың ызғарын көріп, масақ теріп майданға жібергенін есіне түсіреді. Одан кейінгі қилы кезеңдер туралы да ой тербейді. «Бүгінгі басшы-қосшыға рахмет. «Тыл ардагері» деген медальді омырауыма тақты», деп қояды. – Өмірдің талай өткелін артқа тастадық қой. Отағамыз Нұрболат жақсы азамат еді. Соғыстың ызғарын ол да көрген. Атамыз соғысқа кетіп, қарғадайынан жұмысқа араласыпты. 14 жасынан зейнетке шыққаннан кейін қой бақты. Көрші ауылдың жігіті еді. Үлкендер жағы құдаласып бізді қатарға қосты. Ол кезде бүгінгідей сəн-салтанат кемшін. Шағын той өткеннен кейін, Нұрекең мені арбаға отырғызып алды да кетті. Содан 50 жыл отастық. 15 баланың ата-анасы болдық, – деп сол 15 баланың біреуі Күлшархан деген қызының 25 жасында өмірден озғанын өкінішпен айтып, қазір 14 баласынан 53 немере, 14 шөбере сүйіп отырғанын жеткізді. – Балаларымның көбі көшіпқонып жүргенде дүниеге келді. Бірлі-жарымын ғана перзентханада босандым. Тəңірім жақсы енеге кездестірді. Сол ененің үлгісін өзім орындап жүрмін. Келіндердің де бойына сіңіріп, жақсы салтты жалғастырыңдар деймін. Иə, сол асыл енем немерелерінің басынан шыбын ұшырмай бағып-қақты. Біз тау-таста қос-қолаңымызды көлікке артып, қой соңында жүрдік. Тəубе, жаман болғанымыз жоқ. Атақты малшы болдық. Жоғары жақ құрметтеп, темір тұлпар мінгізді. Ол кезде біз жағдай керек

деп жар сала бермедік. Суытқыш дегенді кейін көріп жүрміз ғой. Соғымның қазысын жылдан-жылға жеткізетінбіз. Қап-қап ұнның ішіне сақтайтын едік. Ал қысқа деген қозы, саулық, еркек қойдың қарынына салған майды өзен суын қоғамдап соған, не тастай бастау басына сақтайтын едік. Мұздай болып тұратын. Қазір сол таудың арқыраған өзенінің суы азайып, бастаулардың көбі тартылып кетті. Ол кездің дастарқанының сəні бүгінгідей түрлі-түсті конфеттер емес, құрт-май, қой мен сиыр, ешкі сүтінен қайнатқан сары алтындай ірімшік болатын. Əсіресе, сол ірімшікті қосып жасаған сықпа құрт керемет еді ғой! Ол кезде мұндай ұлттық нəрселерді саудалау жоқ болатын. Келген-кеткенге үлестіріп беретінбіз, – деген Зағипа ана өзінен тараған келін балаларының алды бес, арты үштен ұл-қыз өсіріп отырғанын тілге тиек етіп, «Заман солай ма, қайдам. Біз Алланың берген баласын өмірге

əкелдік. «Бір қозы туса бір жусан артық шығады» деген сөз болушы еді», деп сəл үнсіз отырып қалды. Одан кейін 15 баласының тəлім-тəрбиесін айтып, осы күндері көп жұрттың қалаға кетіп жатқанын, онда кейбіреулерінің пəтер жағалап, тұрмысын түзей алмай қиналып жүргенін тілге тиек етіп, «Екі балам ғана қала жақта жүр. Қалғаны осы ауыл, елде. Ауыл айналайын алтын бесік, береке ғой. Есің кетсе ешкі бағып ішегіңді ағартасың. Кезінде анау сəбет заманында ауыл гүлденіп еді. Небір əдемі үйлер салынған. Қазір соның көбі босап қалды. Тіпті, кейбір жерлерде саудыраған кемпір-шал отыр. Киім мен тамақ болатын ауылды көркейтсек деген жақсы бастамаларды естіп қуанып қаламын. Жасы 80-ге таяған бізге көп дүниенің керегі жоқ. Кейінгілер қиналмасын деген ниетім ғой», деп Атыраудан келін алғанын, Семейге қыз беріп, өрісінің кеңейгенін мақтан етіп,

Болашақта Тұрсынайдан Тəуелсіз еліміздің туын көкке желбіретер патриот, білімді де білікті азаматша қалыптасатынына сенімім мол» дейді. Ұзақ жылдар шəкірт тəрбиелеп келе жатқан тəжірибелі ұстаздың бұл сөзіне алыпқосарымыз жоқ. Ұстаз сөзіне тұздық – оқушының əр жылдары түрлі дəрежедегі сайыстардан алған отыздың үстіндегі Алғыс хаттары, дипломдары, сертификаттары, «Қоқыс қалдықтары жəне оларды жою жолдары» атты ғылыми ізденісінің облыстық жинаққа енгені жəне өлеңдерінің 2011 жылы республикалық «Алақай, балақай» журналының №2 санында жарияланғаны. «Отбасы» атты шағын мемлекеттің іргесі берік болса, еліміз дамиды. Ауданымызда осындай үлгілі отбасы бары көңілімізге мерей. Ынтымағы жарасқан, өз ортасында беделді, елге сыйлы, қоғамға адал қызмет жасап жүрген Гайсиндер отбасы Елбасымыздың саясатын жергілікті жерде қолдап, жас ұрпақ тəрбиесіне зор көңіл бөліп жүрген жандар. Қанат ҒҰМАРОВ, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.

Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Ганюшкино ауылы.

қазақтың қасиетті қара шаңырағы туралы ойға ойысқанда, тіпті жүзі жадырай жөнелді. «Қара шаңырақ қасиетті. Қасиетін қашырмасақ екен. Бір замандары сөзде ғана қала ма деген қаупім де бар. Ол үйдегі əр бұйым көненің көзі секілді. Сол отбасынан өсіпөнгендер табалдырықтан имене аттайды. Бұл баяғыдан келе жатқан салт-сана. Үлкен үй деп отау үйдің иелері құрмет көрсетеді. Жақсы болса кенже бала мен кенже келінді алақандарында ұстайды. Тəубе, менің Кенжеғалиым келін екеуі сондай бір иманды болып тұр. Содан шығар, Кенжеғалиымды алдындағы ағалары мен əпкелері, жеңгелері мен жезделері аталары мен əжелерінің, əкелерінің өзі болмаса да көзіндей көреді. Мен кейде өз сөзімнен гөрі өзгелердің жақсы сөзіне ден қойыңдар деп отырамын» деген Зағипа анамыз қазақтың текті ұлы Дінмұхамед Қонаевтың мына бір сөзін есіне түсірді. «Асып-таспадым, шүкірлік жасадым. Сап-сап көңілім деп өзімді-өзім сабырға шақырдым. Биікке көтерілдім. Халықтан аласа екенімді ұмытпадым. Қайтып ашар есігімді қатты жаппадым» деген қанатты сөзін дамыта келіп, «Балаларымның тірлігі жаман емес. Əрқайсысының шаруашылықтары бар. Тұрмыстары да түзелді. Қалталары да қалыңдады. «Соған мастанбаңдар. Асып артық сөйлемеңдер. Күпірлік жасамаңдар, бір замандары ел иесі болған Димекеңнен үлгі алыңдар деп отырамын. Шыңғыс деген хан болған екен. Сол кісі: «Өз түтінін жақсы басқарған адам – он түтінді жақсы басқара алады. Он түтінді басқара алған адам – жүз түтінді басқара алады. Жүз түтінді басқара алған адам – мың түтінді басқара алады. Мың түтінді басқара алған адам – бір мемлекетті басқара алады», депті. Қандай тəлімді сөз. Отбасына ие бола алмаған адам өзгені оңалта ма, Отанын жарыта ма?» деп Зағипа анамыз сөз аяғын түйгенде, тақылдаған тасты емес, ауылдағы бұрқылдаған топырақты басқандардың арасында да көзі ашық, көңілі ояу, кеудесі күмбірлеп тұратын жақсылардың онда да бар екенін іштей сездік. Қарапайым тірлігімен, аналық ақылымен қара шаңыраққа ұйытқы болып отырған Зағипа Далбайқызы секілді көнекөз аналар қазақ топырағында аз ба? Үлгілі отбасы туралы ой қозғағанда көбінде осындай жан дүниесі сара адамдар туралы жазсақ кейінгіге үлгі болумен қатар, одан ойлы жас сабақ алары ақиқат. Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Сүмбе ауылы.


 Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған Белгілі эстрада əншісі, педагог, Қазақ КСР-ның халық əртісі Лаки (Пантелей) Кесоглудың еліміздің Мемлекеттік сыйлығына ұсынылып жатқанын естігенде, менің ойыма ең алдымен жастық шағымызда көп естіген гректің сыңсыған лираның даусына ұқсас əуезбен жүректің қылын жүйелеп шертетін «Бузуки» атты əдемі əні оралды. Сол замандарда осы əн жазылған грампластинка оңтүстік өңірдегі екі үйдің бірінен

кезінде түріктің ыңғайына қарай «Кесоглу» болып өзгеріп кеткені болмаса, бұлар түптөркіні бір əулеттің ұрпақтары көрінеді. Қазір қарап тұрсам, сол жылдары осы жігіттерден əншінің өмірбаяны мен шығармашылығына қатысты əр түрлі деректерге қаныға жүріп, өзімнің де оған деген ерекше əуесім ояна бастаған екен. Ал тағдыры өзгеше болып қалыптасқан əншінің өзі мен шығармашылығы туралы сөз ет-

жұртшылыққа танымал етіп, осы дəрежеме жеткізген – қасиетті қазақ топырағы. Менің өмірім мен өнерімнің барлық қызықты да думанды шақтарының бəрі осында өтуде. Ендеше, мен үшін бұл өмірді өзгертудің еш мəні жоқ. Лаки есін білгелі əн салып келеді екен. Бұған ата-ана сының музыкаға жақын адамдар болғаны да қатты əсер еткен сияқты. Əкесі Константин Апостолович негізінен шаруа ада-

Ґмірді ґлеѕімен ґрнектеген Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

кездесуші еді. Мұның үстіне, сонау 70-жылдардың басында Бүкілодақтық «Мелодия» фирмасынан пластинкасын шығара алған қазақ орындаушылары да көп емес-тін. Ол мұндай құрметке 1972 жылы Мəскеудегі Одақ үйінің Колонна залында алғаш рет концертке қатысып, күллі кеңес əнсүйер қауымына əлгіндегі «Бузукимен» аты танылғанынан кейін қол жеткізді. Ал Колонна залында өнер көрсетудің өзі, əлбетте, екінің бірінің еншісіне жазыла қоймаған зор марапат болатын. Менің Лаки Кесоглу атты өзіндік үні мен өрнегі бар əншіге деген қошеметімнің арта түсуіне тағы мынадай бір жағдай əсер етті. Өткен ғасырдың 80-ші жылдарының бас жағында Қызылорда облысы Шиелі аудандық «Өскен өңір» газетіне қызметке келдім. Аудан орталығы мен оған жапсарлас ауылдарда өзге ұлттардың өкілдері, солардың ішінде гректер де баршылық еді. Міне, сол понтийліктердің шоқтай шоғыры арасында Лазо (Лазарь) жəне Юрий Кесов деген жігіттер де жүрді. Кейін өздерімен етене араласа келгенде білгенім, Лаки ағамыз бұлардың аталас туысы болып шықты. Тек Анадолы жеріндегі Трапезунд өңірінде туып-өскен атасы Апостолдың тегі

5

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

кенде, оның өмірбаянының ілкі тұсына аз-кем болса да үңіліп өткен лəзім. Өйткені, Лаки ағаны жүрегі нəзік, жаны жомарт əнші етіп жаратқан да оның осы жазмышы болса керек. Жəне мұны айтпасақ, өзін үш бірдей жердің пұшпағына ортақ адам санайтын азаматтың тұлғасы да ашылмай қалар еді. Сол үш тағанның басы – Грузияның Батуми қаласы оның кіндік қаны тамған қасиетті мекені. Мұнда 1939 жылдың 22 шілдесінде туған Лаки жасы онға толғанда, 1949 жылдың маусымында атаанасымен бірге депортациялық жолмен өз өміріндегі екінші таған – Қазақстанға қоныс аударады. Кейін Лаки Константинович Қазақстанның тəуелсіздік алуымен бірге, өзінің үшінші тағанын тауып, түпкі тарихи отаны – Грекиямен де тығыз байланыс орнатты. Қазір оның ұлы Константин, қыздары Елизавета мен Елена ежелгі Эллада жерінде тұрады. Бірақ Лаки Константинович осы үш тағанның ішінен мəңгіге Қазақстанды таңдады... – Шынын айтқанда, менде Грекияға барып тұру, сонда шығармашылығымды жалғастыру туралы ой ешқашан болған емес, – дейді қазір ол. – Ол жақта мансап жасау үшін сонда туып-өсу керек. Ал мен өзімнің творчестволық тұңғыш қадамым мен өркендеуімнің өзегін түгелдей қазақ жерінде жасадым. Мені

мы болғанымен, гректің лирика аспабында керемет ойнаған. Анасы Панаила Исааковна Яннакиди өте жақсы даусы бар əнші болыпты. Сондықтан олар қабілетті ұлдарын скрипка тартуға бейімдепті. Ал Оңтүстік Қазақстан облысы Шəуілдір (қазіргі Отырар) ауданының Темір елді мекеніне келіп, топ ете түскеннен кейін баланың əншілік қабілетін жетілдіре түсуге ден қояды. Бұған оның əнге құмарлығы, радиоқабылдағыш алдында сағаттар бойы тапжылмай алуан түрлі əуендерді тыңдап отыратыны негіз болса керек. Сол талаппен кішкентай Лаки кейін Түркістан қаласына көшіп келгендерінен бастап мектептің көркемөнерпаздар үйірмесіне жазылады. – Бірақ мен жасөспірім шағымда сұмдық ұялшақ едім. Өзімнің соныма намыстанып... кейде айнаның алдында жылап та алатынмын. Есейген сайын оның бəрі біртіндеп қала бастады, – деп еске алады қазір сол күндерді Лаки Константинович. Бұған жас жігіттің бір жолы мектептегі концертте сахнаға бірінші рет жеке шығуы əсер етті. Сол сəтте композитор жанға жайлы, əуелетуге əрлі əндерінің бірін шырқағаны есінде. Мұның ақыры 1958 жылы жас жігітті Шымкенттегі музыка училищесіне жетелеп алып келді. Бұл оны 1962 жылы үздік бітірді де, бірден Алматы консерваториясына

жолдама алды. Тап сол кездері əкесі мен шешесі өздері туған Батумиге қайта оралуға рұқсат алып, сол жаққа қайта көшіп кетті. Ал Лакидің жолы Алатаудың аясындағы ақшаңқан қалаға қарай бұрылды. Мұның əкесі мен шешесінде бұрыннан «Эллада корольдігінің» паспорты бар еді. Мектеп бітіргеннен кейін Лаки де соған ие болды. Ол осы құжатымен Алматыда үш жыл жүргесін, күндердің күнінде кеңес паспортын алуға шешім қабылдады. – Бұл менің өмірімді өзгертіп, келешегімді айқындап берді, – дейді Лаки Кесоглу осы орайда. – Бұған үшінші курсқа келгенда өзімнің нағыз ұстаздарыма жолыққаным себеп болған сияқты. Əуелі Аркадия Леонтьева деген керемет əйелден сабақ алдым. Ол Абай атындағы опера жəне балет театрында əн салатын еді. Менің алғаш опера саласына жетелеген де сол кісі. Бұдан кейін осы театрдың солисі, республикаға еңбегі сіңген əртіс Виталий Орлениннің алдынан өттім. Бұл кісі менің солист ретінде аяғымнан тік тұрып кетуіме көмектесті. Лаки Кесоглу шынында да басында опера əншісі ретінде дəріс алған екен. Консерваторияны да жоғарыдағы В.Орлениннің класында классикалық вокал бойынша бітірген. Сондықтан оның репертуарында сол кездерден қалған 5 опералық партия бар. Алайда, бұл жоғары оқу орнын 1967 жылы бітіретін Лаки 1964 жылы студент кезінің өзінде-ақ Қазақ радиосы мен телевидениесі симфониялық оркестріне тап келеді. Мұнда, Василий Лисица жетекшілік ететін ұжымда енді жағымды баритон дауысты эстрада əншісі ретінде қалыптаса бастайды. Іс жүзінде осы оркестрді құрушылардың бірі болған ол 1972 жылы нақты штатқа алынып, оған ең соңына дейін қалтқысыз қызмет етеді. Осы жылдары оркестрмен бірге 400-ден аса туынды жаздырып, республикада өткізілген фестивальдердің бəріне үзіліссіз қатысады. Лаки Кесоглудың эстрада əншісі ретінде Одақ деңгейіне дейін шығып кетуі осы белсенді творчестволық қызметінің арқасында мүмкін болды. Ол 1970 жылы эстрада əртістерінің

IV Бүкілодақтық конкурсының дипломанты атанды. Содан кейін жоғарыда айтылған Колонна залының кезегі келді. Осыдан бастап мұнда Одақ тарағанға дейін жылына 6-7 ретке дейін концерт беріп жүрді. Ал сол жылы жарыққа шыққан «Бузуки» миньонының таралымы 2 млн. данадан асып түсіп, Қазақстандағы рекордты ақырына дейін ұстап тұрды. Белгілі əншінің репертуарында қазақ, грек жəне орыс əндері бар. Əннің киесінен именетін біздің кейіпкеріміз ешқашан фонограммамен шырқап көрген емес. Ол əлі күнге дейін осы салада белсенді қызмет етіп жүргенінің бір себебін осыдан көреді. Сосын əртіс өзін осы жолға нық қойған ұстаздарының еңбегі үлкен деп біледі. Соның ішінде Виталий Николаевич Орлениннің алдында өзін қарыздар сезінеді. Сонымен бірге, «ұстазы жақсының ұстамы жақсы» болатынын бүгінде өзі де жақсы біледі. Олай болатыны, 30 жылға жуық уақыттан бері ұстаздық етіп келеді. 1985 жылдан бері педагогтік жолда жүрген тарлан талант иесі қазір Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында өнер жəне эстрада кафедрасын басқарады. Осы жылдарда оның алдынан қанаттанып ұшып шыққан түлектерде есеп жоқ. Олардың арасындағы Нағима Есқалиева, Айжан Нұрмағамбетова, Жеңіс Ысқақова, Гүлсім Мақытова сынды талантты шəкірттерінің атақ-даңқтары ел шегінен асып кеткелі қашан! Ел, халық алдындағы осындай қалтқысыз еңбегі үшін Лаки Кесоглу 1989 жылы Қазақ КСР-ның халық əртісі атанса, 2003 жылы Тəуелсіз «Тарлан» сыйлығының лауреаты болды. 2008 жылы бұрынғы Одақ республикалары өнер жұлдыздары үшін тағайындалған «Периферия» атты наградаға қол жеткізді. Бұдан бөлек, оның омырауында екінші дəрежелі «Достық» ордені жарқырайды. Елу жылға жуық уақыт бойы өмірін өлеңімен өрнектеп келе жатқан айтулы əнші қазір тағы бір толғамды таңдаудың алдында тұр. Біз оны Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болуға лайық деп есептейміз. АСТАНА.

 Театр

Адам бір кґшкен керуен

Алматыда Татар академиялыќ драма театрыныѕ гастролі жїріп жатыр Ғ.Камал атындағы Татар мемлекеттік академиялық драма театрының гастрольдік сапары талантты жас драматург Ильгиз Зайниевтің «Бабайлар чуағы» пьесасы бойынша қойылған екі бөлімді лирикалық комедиямен ашылды. Өмір жайлы өрелі сыр шертетін спектакль театрдың бас режиссері Фарит Бикчантаевтың қойылымында көрермен талқысына ұсынылды. Жаңагүл СҰЛТАНОВА, театртанушы.

Жұмыр басты пенденің жер бетіндегі өлшеулі тіршілігі əрқилы болып, алуан түрлі арнада айшықталуы мүмкін. Бірақ жаратқан жеткілікті ғұмыр беріп жатса, солардың қай-қайсының да айналып өте алмайтын бір белдеулі бекеті бар. Ол – кəрілік. Біз көрген «Бабайлар чуағы» пьесасы осы қарттық кезең мен жастық сезім туралы толғанысқа толы дүние екен. Спектакль атауының өзі – метафора. Ол жылдың белгілі бір маусымын емес, адам өмірінің нақтылы кезеңін меңзейді. Ал татар ұғымындағы «бабайлар чуағы», яғни «атайлар шуағы» – адамның шау тартқан шағына сілтеме жасайды. Сол арқылы кімкімнің де күндердің күні болғанда, мезгілі жетіп, бұл жалғанмен қайыр-қош айтысып кете баратын көшпелі керуен екенін, сондықтан оның əрбір кезеңін көңілден шығатындай етіп өткізу керектігін еске салады. Қойылымның желісі де соншалықты бір күрделі емес. Ол бүкіл саналы ғұмырын опера театрының кəстөм тігетін цехында өткізген, бұдан біраз жылдар бұрын күйеуі қайтыс болған, енді жасы ұлғайған шағында қызының шақыруымен аяқ астынан туған Қазанын тастап, сонау бір қиырдағы Владивостокқа көшпек ниетін білдірген Халима Əмірқызының (актриса Наиля Гараева) төңірегінен өрбитін сюжетке құралады. Бірақ оның бұлайша бəрін тəрк етіп кетіп қалуына ешбір келісе алмайтын төртеу бар. Осы төрт еркек қырық жылға жуық уақыттан бері Халимаға ғашық. Оның сұлулығына ынтық. Шау тартып қалғандарына қарамастан, төртеуінің де арманы өздерін жас кездерінен еліктірген əйбат əйелмен көңіл қосу. Сондықтан оның жер түкпірі қияндағы шаһарда тұратын қызы Жизель (актриса Венера Шакирова) мен немересі Аленге (актер Эмиль Талипов) біржола кетпекші болуы бұлардың қимылдарын қайран, ойларын ойран етеді.

Осы қимаушылық төрт еркекті ақырында Халиманың кетіп қалуына кедергі келтіретін тірнекті тірліктерге итермелейді. Мұнда, əсіресе, Анас Адрасұлының (актер Ринат Тазетдинов) белсенділігі ерекше. Оның сахнада жүруінің өзінен əлдеқандай бір шуақ шашырап тұрады. Құдды бір бойынан қуат тарайтын экстрасенс тəрізді. Тағы бір тоқтала кететін жайт, театрдың бас режиссері Фарит Бикчантаев гастроль басталатын күні Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында студенттер үшін жүргізген шеберлік сыныбында атап өткендей, əкелінген үш спектакльдің де діңгегін театрдың ең сақа əртістері құрайды. Мұның артық тұсы алғашқы қойылым барысында анық байқалды. Басында баяу екпінмен желі өрбіткен спектакль бірте-бірте айшықты айналым алып, барған сайын көрерменді баурап алып бара жатты. Ақырында жоғарыда аталған «төрттік» лирикалық рəуіште жазылған пьесаны заматында жарқ-жұрқ еткен аласапыран комедияға айналдырып жіберді. Əрбірден соң сахна төріндегі актерлер тиісті рөлдер үшін жазылып қойылған диалогтарды емес, өздері табан астында ойдан шығарған мəтіндерді айтып тұрғандай болып кетті. Өз кезегінде сахнадағы Халима Əмірқызы да өзіне жасалып жатқан осыншама құрмет пен қошеметке тұратын жан болып елестейді. Актриса Наиля Гараева өз кейіпкерін бейне бір падишаны ойнап жатқандай етіп əспеттеді. Паң, тəкаппар, сұлу, кербез əйелдің пəтері жұпыны интерьерінің өзінде керемет болып көрінеді. Ол жиі ауыстыра беретін гардеробымен ғана емес, сонымен бірге өзіне деген сенімділігі арқылы жасап алған образы негізінде де асқақтай түседі. Оны Камал театрының жоғарыда аталған корифейлері келіп толықтырғанда, қойылымның құны мен құнары бірден аспандап сала береді. Бір сөзбен айтқанда, 23 жастағы драматург Ильгиз Зайниевтің қаламынан туған «Бабайлар чуағы» пьесасы өнегелі өнер ордасының аға ұрпақ өкілдерін барлық

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Конгрестіѕ рўќсатын кїтпейтін сияќты АҚШ президенті Барак Обама елдегі екі партияның жетекшілерімен кездесуде «Ислам мемлекетімен» күресу үшін Конгрестің рұқсаты қажет емес деп мəлімдеген. Бұл жөнінде кеше «Рейтер» агенттігі хабарлады. Конгрестегі өкілдер палатасының спикері, Республикашылар партиясының мүшесі Джон Бейнер президенттің бастамасына қолдау білдіре келіп, бұл сириялық оппозицияның бірқатар топтарына тиімді болар еді деген көрінеді. Айта кетейік, бүгін, 11 қыркүйекте Барак Обаманың исламшылармен күрес жөніндегі бағдарламалық сөз сөйлеуі жоспарланып отыр. Ал АҚШ-та президент Конгрестің мақұлдауынсыз 60 күн ішінде соғыс жүргізуге құқық беретін заң бар.

Премьер-министр отставкаєа кетті Польшаның премьер-министрі Дональд Туск өзінің отставкаға кететінін мəлімдеді. Бұған оның Еуропа кеңесіне президент болып сайлануы себеп болып отыр. Осы жылдың маусымында поляк оппозициясы Дональд Тусктің жоғары лауазымды шенеуніктермен телефон арқылы сөйлескен сөздерінің жазбасы Wprost басылымында жарияланғаннан кейін, оның отставкаға кетуін талап еткен болатын. Сол жазбада премьер ұлттық банк басшысымен, ішкі істер министрімен елдің қаржы министрі Я.Ростовский жайлы сөз қозғағаны жария етілген. Бірақ, Д.Туск премьерліктен кетуден бас тартқан еді. Туск 2005 жылы президенттік сайлауға қатысып, екінші орын алған-ды.

Ірі банктер ескерту жасады Əлемдегі ірі банктер Шотландияның тəуелсіздік туралы референдум өткізуіне қатысты Ұлыбритания экономикасын инвестициялау тəуекеліне ескерту жасады. Болуы мүмкін тəуекелдер негізінен Ұлыбританияның, Францияның, АҚШ-тың, Швейцарияның, Канаданың жəне Германияның бірқатар банктерінің клиенттері хабардар етілген. Егер Шотландия бөліну туралы дауыс беріп, шешім қабылдаса, 2015 жылы Ұлыбританияның ІЖӨ-сі бір пайызға төмендейді екен. Бұл – бір инвестициялық топтың жасаған болжамы.

Грузия президенті їйленді «Тренд» басылымының хабарлауынша, Грузия президенті Георгий Маргвелашвили ресми түрде некеге тұрған. 45 жастағы ол өзінің танысы Макс Чичуаға үйленіпті. Бұған дейін екеуі азаматтық некеде бірге тұрып келген екен. Грузия басшысы өзінің М.Чичуамен жақын қарым-қатынаста екенін көпшіліктен жасырмапты. Президенттің зайыбы суретші жəне актриса көрінеді. Ел басшысының отбасылық жағдайы оның президенттік сайлау кезінде де сөз болған еді. Маргвелашвилидің бұрынғы əйелінен бір қызы бар.

Канада əскерилері Иракќа жеткізілді Канадалық арнайы мақсаттағы күш бөлімдері «Ислам мемлекеті» содырларымен күресу үшін Иракқа жеткізілді. Канада сыртқы істер министрі Джон Бэрдтің сөзіне қарағанда, канадалық əскерилер «Ислам мемлекетінің» шабуылын тоқтатуға көмектесу жəне Ирак əскерлеріне қолдау көрсету үшін келіп отыр. Кейбір ақпарат агенттіктері Ирактың солтүстігіне жалпы саны 100-ге жуық əскерді орналастыру жоспарланғанын келтіреді. Канаданың қорғаныс министрі Роб Николсон «Ислам мемлекетін» өркениет үшін қауіпті, канадалықтар олардың үкіметінің жұмыс істеуін қаламайды, деп атаған. Сондай-ақ, ол «демократияға сенімді халық оларға қарсы тұруы керек», деп мəлімдепті.

Ресей Иранєа электр стансасын салмаќ Ресей Иранға жаңа электр стансасын салуы мүмкін. Бұл жөнінде Ресейдің энергетика министрі Александр Новак «Россия 24» телеарнасына берген сұхбатында айтқан.

қырынан таныту үшін сахналанғандай болып əсер береді. Біз сөз етіп отырған спектакль – өмір жайлы өрім секілді. Оның өзіндік поэзиясы өмірдің өзінен өрбиді. Əйелге деген сүйіспеншілік, шынтуайттап келгенде, өмірге деген құштарлық. Ал өмір сүру деген – өткелден өте салу емес. Бұған талантты режиссер Фарит Бикчантаевтың пьеса финалына айрықша екпін беруі де айғақ бола түседі. Бүкіл спектакль осы «финалдан» арқау тартады. Ондағы оқиғалар желісі түгелдей осыған қызмет етеді. Ең ақырында режиссерге адамның өмірде бір көшкен керуен екенін ұғындырудың орайы келеді. Ол өмірдің шынында да Арқыраған ағын екенін ұғындырады. Міне, осы арқылы анасы – Наиля Гараеваға деген балалық махаббаты мен шынайы алғыс сезімін финалдан өріп шығарады. Расында да алғаш ГИТИС-ті бітіріп келген ұлының режиссер болып қалыптасуына ықпал еткен де актрисаның өзі екен. Спектакльдің арқауында ересектер сахнасынан бөлек, жастар өмірін жырлайтын екінші параллель желі де бар. Одан біз жастық сезіміне бөленіп жүрген Ален мен Халима Əмірқызының көршісі Əлия

(актриса Нафиса Хайруллина) секілді қазіргі жас ұрпақ өкілдерін көреміз. Бұл екеудің бір-біріне деген ынтықтығы көз алдында өсіп, ақыр соңында Ален Қазанда біржола қалуға шешім қабылдайды. Немересінің бұл ұйғарымы Халима Əмірқызының да басындағы жұмбақтың түйінін тарқатып жібереді. Сөйтіп, əйгілі төртеу үшін де бұл финал қуанышты аяқталады. Алайда, спектакль соңғы салмақты тек бұған ғана салмаған екен. Оның шымылдығы патриоттық рухта жабылады. Владивостокқа қайтпайтынына қуанған Ален əжесі мен шешесіне «татарлар Татарстанда тұрулары керек» дегенді де айтып салады. Бұл басқалардан гөрі туған тілі мен мəдениетінің тағдырына қатты алаңдап жүрген Ансарға айрықша ұнайды... Ең соңынан М.Əуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының сахнасында көрсетілген бұл спектакльдің суретші Булат Ибрагимов жасаған декорация арқылы көтеріле түскенін айта кетуіміз керек. Қойылымға келген алматылық театрсүйер қауым оған риза болып тарқасты. АЛМАТЫ.

Министрдің хабардар етуінше, Иранның «Tavanir» компаниясы мен Ресейдің «Технопромэкспорт» компаниясы Иранда электроэнергетикалық жобаны жүзеге асыру бойынша ниеттестік туралы келісімге қол қойған. Сонымен қатар, ол стансаның қуаткүшіне де тоқталып өтіпті. Электр стансаның құрылысы 8-ден 10ға дейінгі блоктан тұрады, жалпы қуаты – 3 гигаватт. Энергетика министрінің айтуынша, қазіргі кезде Ресейден Əзербайжан арқылы Иранға электр энергиясын жеткізуді арттыру мəселесі талқыланып жатыр.

Шыєын мґлшері миллиондарды ќўрайды Өзбекстанның бас прокуратурасы ел президентінің қызы Гүлнара Каримованың ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне қатысты қылмыстық істі жеке өндіріске ауыстырып, топ мүшелеріне іздеу жариялады. Бас прокуратураның таратқан баспасөз релизіндегі ақпараттарға қарағанда, Гүлнара Каримованың ұйымдасқан тобының мүшелері 2011-2013 жылдары аралығында кəсіпкерлікті желеу етіп, неше түрлі қылмыстар жасаған. Бопсалау, қорқыту, сондай-ақ, құжаттарды бұрмалау арқылы мемлекетке аса ірі көлемде шығын келтірген. Бұған қоса, ұйымдасқан қылмыстық топ мемлекеттік активтерді төмендетілген бағамен сатып алыпты. Қадағалаушы орган олар келтірген шығын көлемін 200 миллион долларға бағалап отыр. Қазіргі кезде Гүлнара Каримова үйқамақта отырған көрінеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

 Өңір өмірі

Сыр елініѕ болашаєы металлургиялыќ кластермен тікелей байланысты Қазақта «Үш күндігін ойламаған əйелден без, үш жылдығын ойламаған еркектен без» деген сөз бар. Мұның отбасы салтына, оның отағасы мен отанасына қатысты айтылғаны белгілі. Рас, алдағы ісін жоспарлап отырмаса отбасы тіршілігінде береке болмасы анық. Егер отбасында үш жылдығын ойлауы тиіс болса, онда үлкен мемлекет ондаған жылдардағы даму болашағын айқындап отыруы қажет екені айтпаса да түсінікті. Бұл ретте, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев белгілеген «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасы осындай құжат екенін еске сала кетейік. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – ел ертеңін еңселендірген жоба. Оның қазақстандықтардың екі-үш буыны үшін ойластырған маңызды міндет екенін Елбасының өзі атап айтқан болатын. Үлкен мақсат қойып отырған Стратегияны жүзеге асыруда Мемлекет басшысы өзінің үзеңгілес серіктеріне сенім артатыны белгілі. Олардың арасында облыс əкімдерінің орны бір бөлек. Өйткені, еліміздің өңірлерінде Елбасы саясатының сəтті жүзеге асуы аймақ басшыларына, олардың біліктілігі мен білімділігіне, қажыр-қайратына тікелей байланысты. Сондықтан да Президент облыстарды басқаруға тəжірибелі, сыннан өткен жандарды жіберетіні түсінікті. Қызыл орда облысына бұған дейін өңірлерге, министрліктерге басшылық еткен Қырымбек Көшербаевты жібергенде де осындай ұстанымда болғаны ақиқат. Нұрсұлтан Əбішұлы Қызылорда облысы əкімінің алдына бірінші кезекте аймақ экономикасын əртараптандыру міндетін жүктеді. Себебі Сыр елінің экономикасы осы уақытқа дейін негізінен шикізатқа, атап айтқанда, мұнай мен уранға тəуелді болып келді. Мұнай мен ураннан түскен табыс облыстың кіріс көзінің 93,4 пайызын құрады. Бұлай жалғаса беруі мүмкін емес еді. Біріншіден, мұнай өндіру жылдан жылға кеми түсуде. Қоры азайып келеді. Сондықтан болашақта мұнайдың орнын басатын өнеркəсіп орындарын ашу керек. Екіншіден, өңдеу өнеркəсібі кенжелеп, шағын жəне орта бизнестің үлесі тым аз болды. Міне, алдында осындай күрделі міндет тұрған Қ.Көшербаев бірден іске кірісіп кетті. Алда тұрған міндеттерді саралап, облыс əкімінің іс-қимыл жоспарын жасады. Тыным таппайтын, жұмыс дегенде өзін де, өзгені аямайтын əкім облыстың жағдайымен жіті танысу үшін аймақтағы барлық 263 елді мекенді келген бетте аралап шықты. Барлық саланы жете түсінетін ол жан-жақты жұмысқа көшті. Салықшыларды жинап, игерілмей жатқан тұстарды көрсетті. Экономикалық форумдар өткізді. Бір жыл өтпей жатыпақ оның оң нəтижелері көріне бастады. Инвестиция көлемі 40 пайызға, облыс бюджеті 39 миллиард теңгеге артты. Күріштен рекордтық өнім жиналды. Ұзын саны отыздан астам сақалды құрылыстар күрт қысқарып, біреуі ғана қалды. Біржарым жыл ішінд е Қызылорда қайта түлеп сала берді. Халықаралық əуежай құрылысы басталды. Əлеуметтікэкономикалық даму көрсеткіші бойынша республикада соңғы орындардан көрініп жүрген облыс көшбасшылар қатарына қосылды. Қысқасы, аз ғана уақыт аралығында көптеген жетістіктерге қол жеткізілді. Оның бəрі бір мақаланың аясына сыймайды жəне оларды жіпке тізіп шығу міндет емес. Əйтсе де, осы жолдардың авторы Қ.Көшербаевты реформатор əкім деп санайды. Бұл менің жеке пікірім. Бұған қазір көпшілік келісе қоймауы мүмкін. Бірақ уақыт өте келе пікірді қоштаушылар көбейері анық. Бүгінгінің қамымен қалмай, аймақтың ертеңін де ойластырған əкімнің тікелей бастамасымен Қызылорда облысының 2020 жылға дейінгі даму стратегиясы қабылданды. Осы арқы лы əлеу меттік-экономикалық бағытта дамуы кешеуілдеп, көш соңында қалған кейбір салаларды республикалық орта деңгейге жеткізуді көздеп отыр. Əлбетте, аймақ дамуының негізгі бағыты мен бағдары Елбасының халыққа арнаған «Қазақстан жолы-2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауынан бастау алатыны түсінікті. Əкім тапсырмасымен ғалымдар мен мамандар бірлесе отырып, аймақта игерілмей жатқан мүмкіндіктерімізге сараптама жасап, болашақ бағдар айқындалды. Ол – металлургия саласы. Облыс экономикасын əртараптандырудың бірденбір жолы. Қысқасы, облыс та металлургиялық кластер құру

бағытындағы жұмыстар басталып кетті. «Шалқия» кенішінде кен өндірумен айналысатын «Шалқия Цинк ЛТД» кəсіпорнын қайта жандандыру, оған екінші өмір беру солардың бірі. Жаһандық дағдарыстың əсерінен тоқтап қалған өндірісті қайтадан іске қосу мақсатында бірнеше мəрте əрекет жасалған болатын, бірақ олардың бəрі нəтижесіз аяқталды. Тек 2013 жылы Қырымбек Көшербаевтың тікелей ықпалымен «Шалқия» кен орнына жаңа тыныс берілді. «СамұрықҚазына» ұлттық əл-ауқат қорымен аталған кен орнын қайта жандандыру жөніндегі келіссөздер жүргізіле бастады. Нəтижесінде биылғы жылдың 19 наурызында «Шалқия» кен орнының толығымен «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамының меншігіне өтуі туралы келісімшартқа қол қойылды. Ал шілде айында «Шалқия Цинк» АҚ-тың акциялары «Тау-Кен Самұрық» АҚ-тың жар ғылық капиталына енді. Ендігі жерде, «Тау-Кен Самұрық» АҚ-тың басты міндеті – «Шалқия» кен орнындағы полиметалл рудаларын өндіру, оның қуаттылығын 4 миллион тоннаға дейін жеткізу жəне кен байыту фабрикасын салу болып табылады. Бірінші кезекте «Кен байыту фабрикасы құрылысының I кезеңін жүргізу, 2017 жылдың аяғында полиметалл рудасын өндіру, кен байыту фабрикасының I кезеңін іске қосу» жобасы жүзеге асырылады. I кезеңнің құны 467,3 миллион долларды құрайды. Ал екінші кезекте (2019 жылға дейін) «Шалқия кен орнындағы полиметалл рудаларының өндіру қуаттылығын 4 миллион тоннаға дейін жеткізу. Кен байыту фабрикасының II кезеңін іске қосу» жоспарланған. Бұрын өндірілген шикізатты кеніштен 165-170 шақырым жердегі Кентау қаласына тасымалдауға тура келетін. Бұның шығыны көп болатын. Ендігі жағдайда мұндай шығындардан арылады. Кен байыту комбинаты іске қосылғаннан кейін онда жылына 112 мың тонна мырыш, 29 мың тонна қорғасын концентраттары өндірілетін болады. Жалпы, кеніштің қайта түлейтіндігі туралы жақсы жаңалық тарағалы бері бұрынғы кеншілер де бір-бірінен сүйінші сұрасуда. Кезінде кеніш жұмысын тоқтатуға мəжбүр болғанда жоғары білікті деген 641 жұмысшы мен инженертехник қызметкерлер ерікіз түрде қысқартылып, күнкөріс көзінен айырылған еді. Бала-шағаларын асырау қамымен Қазақстанның түкпір-түкпірінде, одан қалды ТМД елдерін шарлап кеткендері қаншама. Ал енді Шалқия қайта шалқығанда 965 жаңа жұмыс орны ашылмақ жəне келешекте толық іске қосылғанда 1540 жаңа жұмыс орны ашылады деп жоспарлануда. «Шалқия Цинк» кенішінің директоры Мақсат Жайсаңбаев бекітілген «Тау-кен жұмыстарының даму жоспарына» сəйкес шахтаның ішкі алаңдық жолдары, «Выдачная» шахтасының қосымша ғимараттары, компрессор, орталық қойма, механикалық жөндеу шеберханасы, қосалқы станса жəне əскери-құтқару бөлімі жөндеуден өткенін мəлімдеді. Жыл аяғына дейін 300 орындық асханасы бар 5 қабатты əкімшілік-тұрмыс ғимаратын жөндеу, кең көлемді технологиялық зерттеулер жүргізу мақсатында мүдделі жақтармен келіссөздер жүргізу секілді басқа да маңызды мəселелер шешімін таппақ. Биылғы Жолдауында Елбасы «Дəстүрлі салаларда жоғары өңделген өнімдер шығаруға көшуді, ғылымды қажет ететін салалар үшін маңызды болып табылатын сирек кездесетін металдарды барлауын арттыруды» міндет етіп қойды. Осы ретте Мемлекет басшысының биылғы Жолдауына идеологиялық түсіндіруге арналған актив жиынында Қызылорда облысының əкімі аймақтағы инвестицияларды тартудың басты көзі металлургиялық сала екенін атап өтті. Ол үшін ең алдымен металлургиялық кластер

құруды жолға қою керек екенін көрсетті. Сыр өңірі əлеуетті минералды шикізатты қазбаларға бай аймақ саналады. Геологиялық барлау жұмыстарының нəтижесі көрсеткендей, облыста қосалқы пайдалы қазбалар көп таралған. Республикадағы ванадийдің 65 пайызы, цинктің 15,1 пайызы, уранның 13,7 пайызы, қорғасынның 9,6 пайызы, алтынның 0,5 пайызы, күмістің 0,8 пайызы, мұнайдың 2,5 пайызы, газдың 1,8 пайызы біздің облыс аумағында орналасқан. Облыс көлемінде «Баласауысқандық» жəне «Құрымсақ» кеніштерінде ванадий кен орындары орналасқан. Аталған кеніштердегі ванадий қоры əлемдегі ірі бестікке кіреді. Осы орайда, облыс əкімінің тапсырмасымен, қазіргі таңда пайдалы қазбаларды тиімді пайдалану мақсатында, металлургиялық кластер құру тұжырымдамасы əзірленді. Тұжырымдамаға сəйкес инновациялық-сервистік инфрақұрылым құру, сондай-ақ жаңа мыс, темір кен орындарында өндірістік қорларды айқындау жөнінде жұмыстар жүргізу болжанады. Қызылорда облысындағы металлургиялық кластерді негізгі екі бөлімге бөліп қарастыруға болады. Олар – қара металлургия жəне түсті металлургия. Қара металлургия саласында қазіргі таңда «Фирма Балауса» ЖШС «Баласауысқандық» ванадий кен орнын игеруде. Металлургиялық кластер қалыптастыруға «Баласауы сқандық» кенішін кеңейте отырып, кен өңдеу ісін жылына 1 млн. тоннаға жеткізу жобасы бар. Аталған кəсіпорын 2011 жылдан бастап облыста «Баласауысқандық» кен орнында қара тақта тасты автоклавты өңдеу» жобасын жүзеге асырып келеді. Жобаның жүзеге асуы 2018 жылға дейін жалғаспақ. Бұл жоба үш кезеңде жүзеге асырылады жəне үш кезеңнің құны 34,9 миллиард теңгені немесе 233,3 миллион АҚШ долларын құрайды. Жоба бойынша І кезеңде (2011-2012 жылдар) 0,9 миллиард теңгенің инвестициясы игерілсе, ІІ кезеңге (2013-2015 жылдары) 6,9 миллиард теңге инвестиция тарту жоспарлануда. Қазіргі таңда инвестор тарапынан жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылды. Сонымен бірге зерттеу жұмыстары жүргізіліп, 240 жаңа жұмыс орны ашылды. Тəжірибелікөнеркəсіп кəсіпорнында жаңа технология бойынша руданы байыту схемасы қолданылуда. Бүгінге дейін жаңа технология бойынша 13 патент алынды. Кəсіпорын қарқынды даму үстінде жəне алдағы уақытта жанынан қосымша қосылған құны жоғары 10 өндіріс орнын ашу мүмкіндігі бар. Оларды атап өтелік. Оның алғашқысы сұйық-калийлі тыңайтқыштар, жер қыртысын тұзсыздандыруға арналған үлкен тоннажды сорбенттер шығару зауыты болса, одан кейінгі кезекте құрылыс материалдарын шығару зауыты келеді. Сол секілді, кремний карбиді зауыты, аморфты кремний шығару жəне тазарту зауыты, күкірт-бетон зауыты, ауызсуды ыдысқа құюға арналған зауыт, газ-турбиналы электр стансасы, газдандыру стансасы жəне VRB аккумуляторлары зауыты пайда болуы мүмкін. Алдағы уақытта бұл бағыттағы жұмыстар металлургиялық кластерді дамыту тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылатын болады. Үшінші жоба бойынша Қызыл орда қаласында жылдық қуаттылығы 162 мың тонна болатын ферроқорытпа зауытын салу жоспарлануда. Облыс əкімі Қырымбек Көшербаев жақында болып өткен облыстық мəслихаттың сессиясында Қызылордада салынатын ферроқорытпа зауытының стратегиялық инвесторы белгіленгені туралы мəлім етті. Ол – қытайлық ірі мұнай-химиялық «Ningxia Baota Petrochemical Technology Industrial Development Co., Ltd» («ВАОТА») компаниясы. Бұл компанияның үлесі 33 пайызды немесе 80 миллион АҚШ долларын құрайды. Бұл ресурстар қоры қазірдің өзінде Қытайдың Сауда-өнеркəсіп банкінде сақтаулы тұр. Стратегиялық инвестор – Қытайдың ірі мұнай-химиялық «Ningxia Baota Petrochemical Technology Industrial Development Co., Ltd» («BАОТА» компаниясы) машина жасау жəне мұнай өңдеу салаларында белсенді жұмыс жасайды. Компанияның жылдық айналымы шамамен 20 миллиард АҚШ долларын құрайды. Аталмыш компания 4 мұнай өңдеу зауыты мен 2 машина жасау зауытының иесі болып табылады.

Сөз жоқ, бұл облыс халқы үшін өте жағымды жаңалық. Зауыт салынып, іске қосылған жағдайда мұнда 700-ге жуық адам еңбек етеді. Иə, бұл облыс əкімінің бастамасымен қолға алынып жатқан аймақ экономикасын əртараптандыру, оның ішінде металлургиялық кластерді қалыптастырудағы алғашқы ірі нəтижелердің бірі деп сеніммен айтуға болады. Ферроқорытпа дегеніміз бүгінгі таңда жоғары технологиялық болат өндірісінде берік, сапалы болат алу үшін қолданылатын қоспа түрі. Оның да əр түрі болады. Қызыл орда қаласында салынатын зауыт соның ішінде төмен алюминийлі ферросилиций өндіретін болады. Ферросилиций негізінен болаттың барлық қолайлы сорттарын байыту үшін, сонымен бірге трансформаторлық жəне конструкциялық болаттардың бірқатар белгілерін күшейту үшін қолданылып келеді. Сарапшылардың деректеріне сəйкес, əлемдік нарықта төмен алюминийлі ферросилицийға жыл сайынғы сұраныстың өсуі 300 мың тоннаны құрайды. Ресейлік «МеталлТорг.ру» сауда жүйесінің 2014 жылғы маусым айындағы деректеріне сəйкес, кремний құрамы 75 пайыз болатын ферросилицийдің 1 тоннасының құны Еуроодақ нарығында – 1595, АҚШ-та – 2122, Ресейде 1735 долларды құрады. «Ферроқорытпа зауытының құрылысы» жобасының болжамды құны 240 миллион доллар болса, құрылысқа салынатын инвестиция көлемі 211,5 миллион долларды құрамақ. Таза өнімді өткізу бағасы 1 тоннасына 1307 доллар. Жобаның өтелу мерзімі – 6 жыл. – Ферроқорытпа зауытын бағасы 1 КВт/сағаты 6 теңгеден жоғары болмайтын 200 МВт көлеміндегі электр қуатпен қамту қажеттігін ескере отырып, жылу-электр орталы ғын жаңғырту жұмыстарын қамтамасыз ету қажет. Бұл да оңай шаруа емес, алайда оны тез арада шешуіміз қажет, – деді өңір басшысы. Иə, айтпақшы, Қызылорда ЖЭС-ын жаңғырту жобасы да қолға алынуда. Зауыт іске қосылғанда шамамен 200 маман металлург пен технолог керек болады. Бұл мəселе де алдын ала ойластырылып, облыс əкімдігі ықпалымен Мəскеудің болат жəне қорытпалар институтына тау-кен, металлургия саласына мамандар даярлау үшін шамамен 70 адам оқуға жіберіліп отыр. Санкт-Петербург дамушы полимерлер технологиялық университетіне де қызылордалық жастар қабылданды. Одан бөлек, Қ.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде жəне басқа да оқу орындарында мамандар даярлау жоспарлануда. Премьер-Министр Кəрім Мəсімовтің төрағалық етуімен өткен тау-кен металлургия жəне пайдалы қазба байлықтары жөніндегі Президент жанындағы жер қойнауын пайдалану саласы кеңесінде Қызылорда облысында металлургиялық кластерді дамытудың жол картасы мақұлданды. «Өңір эконо микасын тұрақты қамтамасыз ету үшін 2016-2017 жылдары аймақ экономикасын əртараптандырып, басымдықты тау-кен металлургиялық саланы дамытуға беру керек», деді кеңес отырысында облыс басшысы. Үкімет басшысы Қызылорда облысында қолға алынып жатқан жұмыстарға оң бағасын берді жəне Сырдағы серпілісті «Инвестиция тартуды қызылордалықтардан үйреніңдер», деп өзге өңірлер басшыларына үлгі етті. Қазіргі күні жоғарыда аталған жобалардың техникалық-экономикалық негіздемелері дайындалды. Жалпы, тау-кен металлургия кешені əлемдегі көптеген елдердің экономикалық, əлеуметтік жəне технологиялық дамуын анықтайтын маңызды салалардың бірі. Ал, Қазақстанның тау-кен металлургия кешені – ел экономикасының маңызды бір бөлігі. Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаевтың бастамасымен қолға алынған жұмыстар нəтижесінде болашақта Сыр өңірі де осы маңызды салаға өз үлесін қосатын болады. Сонымен «Жыр елі», «Ырысты, күрішті» атанған, мұнайлы-шырайлы өлкеге айналған Сыр елінің енді тау-кен металлургия саласын дамытатын шағы да алыс емес. Ыдырыс ТҰРЛЫҒҰЛОВ, журналист.

ҚЫЗЫЛОРДА.

«Белсенді ґмір – жїз жастыќ ўзаќ єўмыр!»

ўранымен денсаулыќ фестивалі ґткізілді Тəуелсіздік алғалы көптеген оң өзгерістерге қол жеткізудеміз. Соның ішінде денсаулық саласы да ілгері қадам басып, үнемі даму үстінде. Бұл орайда өскелең ұрпақтың денсаулығы мықты болуына барлық жағдай жасалып отыр. 1999 жылдан бері Денсаулық сақтау министрлігінің жəне Саламатты өмір салтын қа лыптастыру ұлттық орталығының ұйымдастыруымен елімізде қыркүйек айында денсаулық фестивалі ұйымдастырылып келеді. Денсаулық фестивалін өткізудегі мақсат – тұрғындардың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарап, зиянды əдеттен бас тартуды, дене тəрбиесі белсен ділі гін арттырып, спортпен

айналысу, саламатты өмір салтын қалыптастыру болып отыр. Жақында Шымкент қаласында облыс əкімдігінің қолдауымен, денсаулық сақтау басқармасының ұйымдастыруымен биылғы фестиваль Əл-Фараби алаңында «Белсенді өмір – жүз жастық ұзақ ғұмыр» ұранымен өткізілді. Фестиваль аясында «Жаяу жүру сағаты» шеруіне 1750 адам қатысты. Шеруге облыстық əкімдікке қарасты басқармалар мен департаменттердің қызметкерлері, жоғары оқу орындарының студенттері, спортшылар мен тұрғындар қатысты. Шара барысында медицина саласының қызметкерлері қажетті кеңес беріп, көмек көрсетті. Сондай-ақ, облыстық саламатты өмір салтын

қалыптастыру орталығында дайындалған 5160 дана ақпараттық əдістемелік құрал халыққа таратылды. Спортты жанына серік еткен 10 отбасы да жарысқа қатысып «Ликбез» қоғамдық бірлестігінің арнайы сыйлықтарымен марапатталды. Облыстық филармонияның əншілері мен бишілері жиналған жұртшылыққа əсем əн мен күмбірлеген күй сыйлады. Жалпы, бұл іс-шараға бес мыңнан астам адам қатысып, белсенділік танытты. Захиджан РУЗМЕТОВ, Оңтүстік Қазақстан облыстық саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығы директорының міндетін уақытша атқарушы.

Бїкілəлемдік бірегей спорт жарысы Кґшпенділердіѕ ойын ґрнегіне арналды Алатаудың баурайында қанаттас жатқан Қырғыз елінің Шолпаната қаласында көшпенділердің ойын өрнектеріне арналған Бүкілəлемдік жарыс өз жұмысын бастады. Бұл – ұлттық спорт түрлері мен халық шеберлерінің қолөнер туындыларын біріктірген бірегей жоба. Мұнда түркі дүниесін мекен еткен бауырластар ата-бабаларынан бері жалғасып келе жатқан құндылықтарды көрсетіп, ұлттық ойындар аясында бəсекеге түседі. Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Көшпенділердің бірінші бүкілəлемдік ойындарына қатысушыларға Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев құттықтау хат жолдап, онда Елбасы: «Көшпенділердің бірінші бүкілəлемдік ойындары – көшпенді халықтың рухани құндылықтарын сақтауға бағытталған тағы бір мүмкіндік. Сіздер өз халықтарыңыздың тарихи-мəдени мұрасын сүйетін мəдениет саласының жарқын өкілісіздер. Осындай іс-шаралар түркі əлемі халықтарының басын біріктіреді, генетикалық кодтың жандануына себеп болып, тарихи сананы қалыптастырады. Көшпенділердің

бірін ші Бүкілəлемдік ойындары мəдениетаралық диалогты қамтамасыз ету бойынша мемлекеттер интеграциясы жолында жасалған тағы бір қадам, əрі елдеріміздің бай мұрасын насихаттауға қосар үлес болмақ» деп атап өткен. Осы арада бұл игі істің мақсатына тоқталар болсақ, аймақтағы көршілік қарым-қатынасты, түркітілдес елдердің ауызбіршілігін нығайту, көшпенді елдер мəдениетінің ұқсастығы мен бабалар мұрасын сақтап қалу идеясын дамытуға жаңа серпін беру. Қазақстанның ресми делегациясын Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы мен Отанымыздың Қырғыз республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті елшісі

ТОО «Даниловское и К» уведомляет Вас о проведении внеочередного общего собрания участников ТОО «Даниловское и К» назначенного на 26 сентября 2014 г. в 10 часов 00 минут по времени г. Астаны, по адресу: Республика Казахстан, Акмолинская область, Буландынский район, с. Алтынды, ул. Урицкого, 11 (здание центральной конторы) Утверждены следующие вопросы повестки дня: 1. Об одобрении ранее принятых решений - Согласно протокола № 2 от 13 мая 2014 г. приняты и одобрены следующие действия: - Получение в АО «Аграрная кредитная корпорация» займа на приобретение КРС для развития животноводства в размере (29 895 000) тенге, со ставкой вознаграждения 6 (шесть) % годовых, сроком на 84 месяца. - О предоставлении в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Даниловское и К» в залог в АО «Аграрная кредитная корпорация» следующее имущество: 1. Здание зерносклада общей площадью 950,6 кв.м., с земельным участком площадью 0,1012 га кадастровый номер 01-009-005-826 (частная собственность), расположенный: Акмолинская область, Буландынский р-н, с. Боярка, ул. Приозерная, д.86А 2. Здание зерносклад дробилка общей площадью 231,0 кв.м. с земельным участком 0,0322 га кадастровый номер 01-009-005-852 (частная собственность) и земельным участком площадью 0,0278 га, кадастровый номер 01-009-005-902 (право временного возмездного землепользования (аренды) на 49 лет до 10.08.2060 г.), расположенный: Акмолинская

область, Буландынский р-н, с. Боярка, ул. Приозерная, д.86 Б 3.Прицепное оборудование - Борона тяжелая пружинная Striegel Catros 16252 KS серийный № СФЕ 0013672 - 1 ед., год выпуска 2011, частная собственность 4. Прицепное оборудование – Жатка навесная-двухбарабанная очесывающего типа «Славянка УАС-6» «Славянка КАС-7» - 4 ед., год выпуска 2013 г. частная собственность. 5. Здание животноводческой базы общей площадью – 1266,2 кв.м., с земельным участком – 0,1794 га кадастровый номер 01-009-005-905 (временное возмездное землепользование на 10 лет до 03.09.2024 г.) - О предоставлении согласия АО «Аграрная кредитная корпорация» на внесудебную реализацию вышеуказанного имущества, в случае неисполнения или ненадлежащего исполнения обязательств ТОО «Даниловское и К» по всем заключаемым договорам и дополнительных соглашений. - О наделении полномочиями исполнительного директора ТОО «Даниловское и К» – Максимова Виктора Георгиевича на подписание договора займа, кредитного договора, рамочного соглашения, договоров залога, гарантии, дополнительных соглашений к ним и иных документов, необходимых для получения/пролонгации займа от имени ТОО «Даниловское и К». 2. Об одобрении и принятии всех действий (в том числе сделок), совершенных директором Наратау К.Б. и исполнительным директором Максимовым В.Г. в рамках предоставленных ему полномочий с 13.05.2014 г. до момента принятия настоящего решения.

«Ишим-Астык» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Есіл ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 16.07.2014 ж. жасалған №120/0204-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. 28.11.2012 ж. №120/5687-12 Бас несие келісімі бойынша «АПКИнвест» корпорациясы» ЖШС-ның міндеттемесіне компанияның жылжымайтын мүлкін (бұдан əрі – мүлік) кепілге таратуды қарастыратын «Цеснабанк» АҚ-пен (бұдан əрі – банк) жасалған 19.02.2013 ж. №120/5687-12/3 ипотекалық шартқа қосымша келісімді жəне банк алдындағы міндеттемелерді «АПК-Инвест» корпорациясы» ЖШС-ның жəне компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке берумен, займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін жасау. 6. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. Ізтілеуов Рахметулла Жəдігерұлына Алматы темір жол транспорты инженерлер институты берген МВ № 102596 дипломының қосымшасы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Бейбіт Исабаев бастап барғанын айта кетсек дейміз. Көшпенділердің Бүкілəлемдік ойындарына елімізден 45 спортшы мен 11 жаттықтырушы қатысуда. Олар ұлттық спорттың 10 түрі бойынша бақ сынайды. Ол ойындардың қатарында əр этностың құндылықтары, нақтылай түссек, аламан бəйге, құнан бəйге, ат жарыс, асық ату, тоғызқұмалақ, қазақ күресі, қырғыз күресі, алаш, көкпар, аударыспақ бар. Жарысқа Түркия, Қазақстан, Өзбекстан, Тəжікстан, Түрікменстан, Гагаузия, Əзербайжан, Моңғолия, Ресей Федерациясы, Қытайдың спорт делегациялары қатысуда. Қыршын жайлауында бас талған мəдени іс-шара, «Дастарқан» ұлттық тағамдар мен сусындар фестиваліне ұласып, этноқалашықтың ашылуына ұштасады. Орталық Азия халықтарының тұрмысынан сыр шертетін «Көшпенділер дауысы» концерттік бағдарламасы кең қанат жайып, 14 қыркүйек күні 3D форматында жабылу рəсімі болады.

«Жосалы-Агро» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақтөбе облысы, Қарғалы ауданы, Жосалы ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 10.02.2014 ж. жасалған №120/0036-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 3. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 4. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру.

В финансовой отчетности за 2013 год АО «Досжан темир жолы(ДТЖ)», опубликованной в №175 (28398) от 9 сентября 2014 года, название таблицы №3 «Отчет об изменениях капитала» считать ошибочным и изложить в следующей редакции «Отчет о движении денежных средств».


АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 2 қазанда (Астана уақытымен) сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде №11 электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 070 NS, Газ-3110 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 82 700 теңге. Бастапқы бағасы – 165 400 теңге. Кепілді жарна – 24 810 теңге. 2. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 050 NS, Газ-3110 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 83 300 теңге. Бастапқы бағасы – 166 600 теңге. Кепілді жарна – 24 990 теңге. 3. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 030 NS, Ваз-21099 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 83 550 теңге. Бастапқы бағасы – 167 100 теңге. Кепілді жарна – 25 065 теңге. 4. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 028 NS, Ваз-21122 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 84 750 теңге. Бастапқы бағасы – 169 500 теңге. Кепілді жарна – 25 425 теңге. 5. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 015 NS, Ваз-21102 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 84 900 теңге. Бастапқы бағасы – 169 800 теңге. Кепілді жарна – 25 470 теңге. 6. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 017 NS, Ваз-21122 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 86 200 теңге. Бастапқы бағасы – 172 400 теңге. Кепілді жарна – 25 860 теңге. 7. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 023 NS, Ваз-21093 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 86 250 теңге. Бастапқы бағасы – 172 500 теңге. Кепілді жарна – 25 875 теңге. 8. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 027 NS, Ваз 21102 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 82 900 теңге. Бастапқы бағасы – 165 800 теңге. Кепілді жарна – 24 870 теңге. 9. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 026 NS, Ваз-21099 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 86 500 теңге. Бастапқы бағасы – 173 000 теңге. Кепілді жарна – 25 950 теңге. 10. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 024 NS, Ваз-21150 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 87 650 теңге. Бастапқы бағасы – 175 300 теңге. Кепілді жарна – 26 295 теңге. 11. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 014 NS, Ваз-21122 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 84 450 теңге. Бастапқы бағасы – 168 900 теңге. Кепілді жарна – 25 335 теңге. 12. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 240 АВ 06, Ваз-21213-11000 автокөлігі. Атырау қ., Лесхоз ш/а., 49а. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Атырау облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы бағасы – 78 600 теңге. Бастапқы бағасы – 157 200 теңге. Кепілді жарна – 23 580 теңге.

7

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

13. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E 883 BW, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қ., Азаттық д-лы, 140. Баланс ұстау шы – Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі Сот актілерін орындау комитетінің «Атырау облысының сот актілерін орындау департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 97 650 теңге. Бастапқы бағасы –195 300 теңге. Кепілді жарна – 29 295 теңге. 14. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E 895 BW, Газ-31105-100 автокөлігі. Атырау қ., Азаттық д-лы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі Сот актілерін орындау комитетінің Атырау облысының сот актілерін орындау департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 89 300 теңге. Бастапқы бағасы – 178 600 теңге. Кепілді жарна – 26 790 теңге. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 220 АW, Газ 3110-411 автокөлігі. Атырау қ., Лесхоз ш/а., 49а. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің «Республикалық ветеринариялық зертхана» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 81 050 теңге. Бастапқы бағасы – 162 100 теңге. Кепілді жарна – 24 315 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мем лекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: ММ коды – 2170168, ИИК (депозиттік шот) – KZ450705012170168006, БИКKKMFKZ2A, БИН – 120240020907, КНП171, КБЕ – 11, алушы банк – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемді тағайындау – аукционға қатысу кепілді жарнасы (кепілді жарна мөлшеріне банк қызметінің төлемі кірмейді). Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Департаменттің депозиттік есеп-шотына кепілді жарналардың уақтылы түсуі мақсатында кепілді жарнаны өтінімді қабылдау аяқталғанға дейін үш күн бұрын төлеу ұсынылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілім вебпорталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді осы Қағидаға қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Назар аударыңыз! Қатысушының осы Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Тізілім дерекқорында сатушының шо тына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілдік жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім вебпорталында қатысушының өтінімі кері қайтарылады. Автоматты түрдегі тексеру нəтижелері бойынша Тізілім веб-порталында қаты сушының өтінімінде көрсетілген

«Золотой Колос» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Пресногорьковка ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 16.07.2014 ж. жасалған №120/0203-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. 28.11.2012 ж. №120/5687-12 Бас несие келісімі бойын ша «АПК-Инвест» корпорациясы» ЖШС-ның міндеттемесіне компанияның жылжымайтын мүлкін (бұдан əрі – мүлік) кепілге таратуды қарастыратын «Цеснабанк» АҚ-пен (бұдан əрі – банк) жасалған 15.03.2013 ж. №120/5687-12/2 ипотекалық шартқа қосымша келісімді жəне банк алдындағы міндеттемелерді «АПК-Инвест» корпорациясы» ЖШС-ның жəне компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке берумен, займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін жасау. 6. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру.

элек трондық мекенжайына өтінімді қабылдау туралы электрондық хабарлама не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жіберіледі. Аукционға жіберілген қатысушыға Тізілім веб-порталында берілетін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі. Сатушы аукционға қатысудан жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында бас тартқан қатысушының аукцион нөмірін оны өткізгенге дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей жояды. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып, аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында аукцион бас талған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Осы Қағиданың 36-4-тармағының төртінші бөлігінде, 36-5-тармағында, 36-7-тармағының 1) тармақшасында жəне 36-8-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген жағдайларда сатушы Тізілімнің веб-порталынан басып шығарылатын аукционның өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпа ратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7122) 35-43-22 телефондар арқылы алуға болады.

«Червонное-Агро» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Ғ.Мүсірепов атындағы аудан, Червонное а. Күн тəртібінде мынадай мəсе лелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 10.02.2014 ж. жасалған №120/0038-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 3. Займ шарты бойынша міндет темелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 4. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. Утеряны следующие регистрационные удостоверения на препараты ТОО «Астана-Нан», выданные 27 февраля 2012 года: • № III-196 Витакс, в.с.к. (карбоксин, 170 г/л + тирам, 170 г/л) • № IV-680 Эстетик Профи, (2,4-Д кислота в виде 2-этилгексилового эфира, 850 г/л) • № II-193 Тиракс Дуо, к.с. (тиофанат-метил, 310 г/л + эпоксиконазол, 187 г/л) • № II-192 Пропикон, к.э. (пропиконазол, 250 г/л) • № IV-679 Смерч, в.р. (глифосат, 540 г/л) • № IV-681 Грами Супер, к.э. (феноксапроп-п-этил, 100 г/л + антидот, 27 г/л) • № I-534 Лятрин, к.э. (лямбда-цигалотрин, 50 г/л) • № I-533 Клорид, в.к. (имидаклоприд, 200 г/л) • № I-535 Диурон, с.к. (дифлубензурон, 480 г/л)

«Кирилловка-Айыртау» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Айыртау ауданы, Кирилловка а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 07.02.2014 ж. жасалған №120/0019-14 Бас несие келісімін (бұдан əрі – келісім) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне келісім бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Келісім бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. «Алиби-Ишим» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Ғ.Мүсірепов атындағы аудан, Бірлік а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 16.07.2014 ж. жасалған №120/0200-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/ немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. «Актюбе-О» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Жарқайың ауданы, Отрадное ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 29.07.2013 ж. жасалған №120/0188-13 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша компанияның міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. «Атбасарская Нива» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Атбасар ауданы, Октябрь ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 06.02.2014 ж. жасалған №120/0015-14 Бас несие келісімін (бұдан əрі – келісім) мақұлдау. 2. «Қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау Ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту Бағдарламасындағы» келісім бойынша компанияның қатысуын мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне келісім бойынша компанияның міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 4. Келісім бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 5. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. «Терновское» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Тайынша ауданы, Терновское а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 10.02.2014 ж. жасалған №120/0037-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 3. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 4. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. «Жамбыл облысы əкімдігінің денсаулық сақтау басқармасы» КММ медициналық техниканы 2 лот бойынша сатып алу тендерін өткізетіндігін жариялайды Жалпы сомасы: 17 350 000,00 теңге. Сатып алынатын тауарлардың тізімі, олардың саны жəне ерекшеліктері тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауарлар Жамбыл облысы бойынша жеткізілуі тиіс. Жеткізу мерзімі № 1 қосымша бойынша тендерлік құжаттамаға сəйкес келісімшарт жасалған сəттен бастап. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы «Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету бойынша дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу ережесін бекіту туралы» № 1729 қаулысының 8-9-тармақтарында көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес келетін барлық əлеуетті өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттама топтамасын əлеуетті өнім беруші 2014 жылғы 30 қыркүйекте сағат 11.00-ге дейінгі мерзімді қоса алғанда мына мекенжай бойынша: Тараз қ., Желтоқсан к-сі, 78, № 326 бөлмеден сағат 9.00-ден сағат 19.00-ге дейін немесе dzo_goszakup@mail. ru электронды поштамен алуға болады. Тендерге қатысуға өтінімдер берудің соңғы мерзімі 2014 жылғы 1 қазанда сағат 10.00-ге дейін. Тендерге қатысуға өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы 1 қазанда сағат 11.00-де мына мекенжай бойынша: Тараз қаласы, Желтоқсан к-сі, 78, мəжіліс залында ашылады. Əлеуетті өнім берушілер тендерге қатысу өтінімдері салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7262) 43-27-49. КГУ «Управление здравоохранения акимата Жамбылской области» объявляет о проведении тендера по закупу медицинской техники по 2 лотам на 2014 год Общая сумма: 17 350 000,00 тенге. Полный перечень закупаемых товаров, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Товары должны быть поставлены по Жамбылской области. Требуемый срок поставки в соответствии с тендерной документацией согласно приложения № 1 с момента заключения договора. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в п. 8-9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года № 1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 11.00 часов 30 сентября 2014 года включительно по адресу: г. Тараз, ул. Желтоксан, 78, кабинет № 326, время с 09.00 до 19.00 часов или по электронной почте по адресу: dzo_goszakup@mail.ru. Окончательный срок представления тендерных заявок до 10.00 часов 1 октября 2014 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11.00 часов 1 октября 2014 года по следующему адресу: г. Тараз, ул. Желтоксан, 78, зал заседаний. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7262) 43-27-49.

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүліктерге сауда-саттық жариялайды: Лот №1 – жер телімі, жалпы алаңы 140,0000 га (кадастрлық нөмірі 03-046-198020), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, аудан қорындағы жер. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – тауарлы ауылшаруашылық өндірісін жүргізу үшін. Бастапқы баға – 303 725 000 (үш жүз үш миллион жеті жүз жиырма бес мың) теңге. Лот №2 – жер телімі, жалпы алаңы 67,0000 га (кадастрлық нөмірі 03-046-220324), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, аудан қорындағы жер (бұрынғы «Рауан» ӨК). Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – тауарлы ауылшаруашылық өндірісін жүргізу үшін. Бастапқы баға – 164 870 000 (жүз алпыс төрт миллион сегіз жүз жетпіс мың) теңге. Лот №3 – жер телімі, жалпы алаңы 7,4000 га (кадастрлық нөмірі 03-046-220311), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, «Рауан» өндірістік кооперативі. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – шаруа қожалығын жүргізу үшін. Бастапқы баға – 21 680 000 теңге (жиырма бір миллион алты жүз сексен мың) теңге. Лот №4 – жер телімі, жалпы алаңы 21,8000 га (кадастрлық нөмірі 03-046220-350), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, «Рауан» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – шаруа қожалығын жүргізу. Бастапқы баға – 60 143 000 теңге (алпыс миллион жүз қырық үш мың) теңге. Лот №5 – жер телімі, жалпы алаңы 59,0000 га (кадастрлық нөмірі 03-046220-361), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, Іле ауданы қорындағы жер. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – шаруа қожалығын жүргізу. Бастапқы баға – 153 744 000 теңге (жүз елу үш миллион жеті жүз қырық төрт мың) теңге. Лот №6 – жер телімі, жалпы алаңы 28,2800 га (кадастрлық нөмірі 03-046-221424), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, «Рауан» өндірістік кооперативі. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – шаруа қожалығын жүргізу үшін. Бастапқы баға – 77 933 000 теңге (жетпіс жеті миллион тоғыз жүз отыз үш мың) теңге. Лот №7 – жер телімі, жалпы алаңы 4,7300 га (кадастрлық нөмірі 03-046-220-365), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, Іле ауданы қорындағы жер. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – шаруа қожалығын жүргізу. Бастапқы баға – 13 964 000 теңге (он үш миллион тоғыз жүз алпыс төрт мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысу өтінімдеріне қажетті құжаттар тізілімін алу үшін сенім білдірілген өкілге бару керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2014 жылғы 22 қыркүйекте сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2014 жылғы 23 қыркүйекте сағат 15.00-де мына мекенжайда болады: Алматы облысы, Іле ауд., Өтеген батыр кенті, Абай к-сі, 23а. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚтың сенім білдірілген тұлғасы Төремұратов Азат Болатұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ246010011286000043, БИН 940140000385, Кбе 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 16 80, 330 17 57.

«Меркурий» ЖШС (бұдан əрі – компания) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 27.09.2014 жылы сағат 10.00де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Тайынша ауданы, Озерное а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1.«Цеснабанк» АҚ-пен бұдан бұрын 10.02.2014 ж. жасалған №120/0031-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге беру. 3. Займ шарты бойынша міндеттемелерді компанияның орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты банкке беру. 4. Компанияның атқарушы органына мəмілелер жасауға жəне қажетті құжаттарға қол қоюға барлық өкілеттіктерді беру. ХАБАРЛАНДЫРУ

«Атырау МӨЗ» ЖШС «2015-2017 жылдарға арналған қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шаралар жоспары» тақырыбына қоғамдық тыңдауларды өткізу туралы хабарлайды. Өткізу күні мен орны: 2014 жылғы 24 қыркүйекте сағат 11.00-де. Тіркеу уақыты сағат 10.00-де Атырау қаласы, Əйтеке би көшесі, 55, Ренко қонақ үйі, мəжіліс залы мекенжайы бойынша. Барлық қызығушылық білдірген тұлғалар жоба бойынша материалдармен мына мекен-жайы бойынша таныса алады: Атырау қ., Островский көшесі, 4-а, Жайық-Каспий Орхусс орталығының кеңсесі жəне www.aarhus-atyrau.kz , www.atyrau.gov.kz интернетсайттарында. Өз ескертулеріңізді жəне ұсыныстарыңызды 30-50-33, 50-10-37 телефондары бойынша немесе iztshynar@aarhus-atyrau.kz e-mail бойынша енгізуге болады. Барлық мəселелер жөнінде 30-50-33 телефоны бойынша хабарласыңыздар.

Қанипа Омарғалиқызы БІТІБАЕВА 9 қыр күйек те Өскемен қаласындағы Жамбыл атындағы облыстық дарынды балаларға арналған мектеп-лицей-интер натының мұғалімі Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева өмірден өтті. Елінің ардақты қызы, жарты ғасырлық ғұмырын қазақ мектебінің жаңашыл тұрпатын қалыптастыруға арнаған ұлағат ты ұстаз Қанипа Омар ғалиқызы Бітібаева өскелең ұрпақтың отаншыл болуына, жері мен тілін жанындай сүюге тəрбиелеп, күш-жігері мен таудай талабын білім беруге арнаған болатын. Қанипа Омарғалиқызы еліміздегі мұғалімдер білік тілігін арттыруға ерекше үлес қосқан ғалым ұстаз, 50-ден астам оқулық пен əдістемелік құралдың авторы, халықаралық

жəне республикалық ғылымиəдістемелік атаулы зертхананың жетекшісі еді. Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі, Білім беру жүйесінің басшы жəне ғы лымипедагогикалық кадрлары біліктілігін арттыратын республикалық институтының профессоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, оқу-ағарту саласына өшпес із қалдырған Қанипа Омарғалиқызының жарқын бейнесі жүздеген шəкірттері мен əріптестерінің жадында əрдайым сақталады. Əріптесіміздің дүниеден озуына байланысты отбасы мен туғантуыстарына, жақындарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтамыз. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамының басқармасы.

Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі Қанипа Омарғалиқызы БІТІБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Құрмет» орденінің иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі, университеттің құрметті профессоры Қанипа Омарғалиқызы БІТІБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру жəне электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының ұжымы мен əкімшілігі энергия үнемдеу жəне автоматика кафедрасының профессоры Өтебай ӨТЕШЕВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамының филиалы – Білім беру жүйесінің басшы жəне ғылыми-педагогикалық кадрлары біліктілігін арттыратын республикалық институтының басшылығы мен ұжымы КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Құрмет» орденінің иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі Қанипа Омарғалиқызы БІТІБАЕВАНЫҢ дүниеден өтуіне байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Келешек-РСФМСШИ» мекемесінің ұжымы жəне қамқоршылар кеңесі мен мектеп бітірушілер қоры Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, ұлағатты ұстаз Күлəш Еркімбекқызы ТОЛЫМБЕКОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

 Ойласу

 Кітап көкжиегі

Атакəсіпті ардаќтап, текеметті «тірілтсек»

уақыттан соң текеметті қайта жайып, ою-өрнекпен ұлттық нақышта əшекейлеп, безендіретін. Мұндайда қошқар мүйіз ою-өрнек құлпырып шыға келетін. Бұл өлмей-өшпей келе жатқан ұлттық үлгінің бір əдемі көрінісі болатын. Текемет басу – көнеден келе жатқан кəсіп қой. Кəсіп дегенмен, оның əдіс-тəсілдерін көнекөз апаəжелеріміз болмаса, кейінгі жастар яғни, бүгінгі қыз-келіншектердің бəрі бірдей біле бермесі анық. Бізден гөрі шеттегі қандастарымыз қатты қадірлейтінін естіп те, көріп те отырмыз. Соны үлгі етіп, қайта «тірілтсек», заманға қарай жаңартсақ ұтылмас едік. Иə, кезінде қазақтың тұрмыстіршілігінде сырмақ, алаша, ши, кесте, желбау сияқты қолөнер бұйымдары құнды дүние болып табылған ғой. Ал бүгін көбіміздің қолданысымыздан сусып шығып бара жатыр. Жасыратыны жоқ, оларды тек мұра жай дан ғана көруге жақын қалдық. Текеметтің кереметі бағасы қалтаңды онша қақпайды, əрі жылы, денсаулыққа тигізер пайдасы ұшан-теңіз. Таяуда ғаламторға «Италияның Милан қаласындағы ALTAI дүкенінде текемет сатылып жатыр. Текеметтер 11 000-43 000 АҚШ доллар арасында бағаланып отыр», деп жазыпты (massaget.kz). 2002 жылы ALTAI сəулетшілері мен дизайнерлері ақылдаса отырып, Өзбекстанда да тігін шеберханасын ашқан. Барлық шикізат өзбекстандық өндірушілерден сатып алынған өнімдерінен көрме де ұйымдастырған. Бізде де осындай ұтымды істер атқарылса, ұлттық құндылықтарымыз құлпырып шығар еді. 2017 жылы болатын ЭКСПО көрмесінде көз жауын алып тұрса, кəне!

ол кісі біздің жасаған кейбір «еркеліктерімізге» кешіріммен қарайтын. Арасында «тəйт, əрі!» дейтіні болмаса, одан арыға бармайтын. Апам текемет басарда алдымен ауылдағы сыйлас төрт-бес əйелді сүт қатылған қою шайы, ыстық таба наны мен сары майына тойдырып, көңілдерін жадыратып алатын да сосын кеп білек сыбанып іске кірісетін. Тері тулақты жайып жіберіп, жүнді ұзындығы бір метр, жуандығы саусақтай ғана сабаумен сабайтын. Шаң-тозаң, тікенек шоғайнадан тазаратын. Түтілген жүнді төрт бұрыштап жаятын. Одан соң шиға

Менің балалық шағым сонау кеңестік дəуірдің соңғы тұсында өтті. Жазғы демалысқа шыққан бойда анамыз нағашы атамыздың үйіне апарып тастайтын. Ондағы ойы бізді ағарған ішіп, қауынқарбыз жеп, ауылдың таза, саф ауасымен тыныстап, біраз тынығып келсін дегені болар. Жаз бойы сонда жүретінбіз. Ауыл өмірі қызық қой. Суға түсеміз, күбі пісеміз, талқан түйеміз, құрт жаямыз, алқаптан жүгері əкеліп, пісіреміз. Қандай керемет кездер... Жаз бойы апамыз текемет басып, кілем тоқитын. Кішкентай болсақ та қызық көріп кілемнің жиегін тоқуға, жүн сабауға таласушы едік. Түркістанның базарынан алуан түрлі бояулар əкеліп, əуелі жіптерді бояп алатын.

Бейбіш апамыз жан баласына дауыс көтеріп ұрыспайтын момын жан болатын. Содан да болар,

орап, білектеп басуға кіріседі. Сыртынан ыстық су құйып, əбден пісіретін. Белгіленген

Раушан СҮЛЕЙМЕН, журналист.

Ќазаќ тілді журналистер арасында «Алтын ќалам» V шыєармашылыќ байќауы басталады Еуразиялық Топ ENRC-дің үздік дəстүрлерін жалғастырып, «Егемен Қазақстан» республикалық газетімен бірге V шығармашылық «Алтын қалам» байқауының басталғандығы туралы хабарлайды. Байқауға республикалық жəне өңірлік басылымдардың, теледидар, радио жəне Интернет басылымдарының журналистері қатыса алады. Байқаудың мақсаты – тау-кен жəне металлургия саласындағы мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы мен ҮИИД бағдарламасының жобаларының жүзеге асырылуы, еңбек адамдары туралы жазған журналистерді анықтап, марапаттау. Байқау қорытындысы мен журналистерді марапаттау Қазақстан Республикасы Тəуелсіздігі күні мерекесіне қарай шығарылады. Материалдарға қойылатын талаптар

 Байқауға жолданған материалдар тау-кен жəне металлургия саласындағы мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы, салалық мəселелер мен салада қызмет ететін еңбек адамдары туралы болуы қажет;  Материалдар республикалық жəне өңірлік қазақ тілді басылымдарда, Интернет басылымдарында немесе телеарналар мен радиода 2014 жылы жарық көрген болуы қажет. Жолданған материалдарда басылымның, телеарнаның немесе радионың атауы, материалдың мерзімі мен авторы көрсетілуі керек;  Кемінде үш материалдың (мақала, теле-, радиосюжет) түпнұсқасы қабылданады;  Материалдар 2014 жылдың 15 қарашасына дейін қабылданады;  Материалдар рецензияланбайды жəне кері қайтарылмайды.

Материалдарды бағалау өлшемдері Ақпараттық құндылығы. Сараптамалық тереңдігі. Тақырып өзектілігі. Журналистік шеберлігі. Байқау жеңімпаздарына белгіленген сыйлықтар Конкурс қорытындысы бойынша мынадай жүлделі орындар белгіленген: 1 орын – бір аталым – 500 мың теңге. 2 орын – екі аталым – 400 мың теңгеден. 3 орын – үш аталым – 300 мың теңгеден. Материалдарды «Байқауға» белгісімен мына мекенжайға жіберу керек: Астана қ., Қабанбай батыр даңғылы, 30 а, 401-бөлме. Қосымша ақпарат алу үшін хабарласыңыз: тел: +7 (7172) 592-218, ұялы тел: 8-701-960-69-72, yerzat.tursunkulov@kz.enrc.com    

Ғалымдардың көп жылғы табанды еңбегі барлық халықтардың тілдері мен қазіргі қолданыстағы сөздердің тегі мен түбі айналып келгенде бір-бірімен тығыз байланыста екендігін көрсетеді. Мұның растығына кеше қазақстандық ардагер-журналист Юрий Тараковтың Ұлттық академиялық кітапханада тұсауы кесілген «Орыс тілінің түсіндірме сөздігі» арқылы тағы да айқын көз жеткізген жайымыз бар.

Тіл тўтастырады Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

– Бұл əлем тілдерінің шығу төркінін ғылыми тұрғыда жанжақты зерттеп-зерделеген Қазақстандағы тұңғыш «Орыс тілінің түсіндірме сөздігі» болып табылады, – дейді автор кітаптың тұсаукесер рəсімінде. – Əрине, орыс тіл ғылымында мұндай дүниелер жеткілікті. Владимир Даль, Сергей Ожегов, Дмитрий Ушаков, орыс тілінің этимологиялық сөздігін құрастырушы Макс Фасмер, тізе берсек, бұл салаға ат ізін салған орыс ғалымдары өте көп. Ал енді мына кітапты қолына алғаш рет ұстап отырған адам «Бұл сөздік не үшін қажет?» деп сұрауы мүмкін. Қарапайым сұрақ. Жауап та сондай. Ол тілімізді тереңірек таныпбілу үшін, əсіресе, кейінгі ұрпақ үшін ауадай қажет дүние болып саналады. Қазіргі жастар, тіпті тіл білімі мамандарының өзі кейбір сөздердің қайдан, қалай шыққанын дəл ажыратып бере алмайтын жағдайлар кездеседі. Соларға бұл өте жақсы көмекші құрал болады деп есептеймін. Екіншіден, бұл сөздікті қолға алуымның бірнеше себебі бар. Біріншіден, мен Ленинград облысы, Ладейнопольск ауданы, Гумбарицы деревнясында дүниеге келдім. Мұнда ғайыптан бара қалған адам ондағы орыстың көптеген сөздерін түсінбейді. Өйткені, ол жер баяғыдан келе жатқан байырғы сөздерге өте бай. Туған тілдің түпкі мəн-мағынасына деген қызығушылық осыдан пайда болуы əбден мүмкін. Бұдан кейін автор мұндай үлкен еңбекке кейбір қаламгерлердің роман, эсселерін оқығаннан кейін баруға біржола тəуекел еткенін тілге тиек ете келіп, тағы бір себебі, соңғы уақытта кейбір пысықайлар орыс тіліндегі

 Спорт

Теѕ ойнаєанымен, тебірентті Бұрнағы күні Астанада 2016 жылғы Еуропа чемпионаты іріктеу турнирінің 1-турында Қазақстан құрамасы Латвия командасымен ойнады. Тартысты өткен матч 0:0 есебімен тең аяқталды. Бірақ бұл Қазақ елі бас жасағының ресми жарыстардағы ойын тізгінін басынан аяғына дейін дерлік өз уысында ұстаған, төрешінің соңғы ысқырығы естілгенше қарсы қақпа жаққа тынымсыз шабуыл жасаған бірінші матчы болды. Мұның алдында ғана өткен Қырғызстан құрамасымен жолдастық кездесу қалай айтқанда да, мына матчпен пар емес. Оның көңілге қонатыны – жігіттерімізді жауапты сын алдында желпіндіріп, жігерлерін жани түсуге керемет дəрумен болып шықты. Соның əсері шығар, құрама ойыншылары басында иелік еткен жоғары қарқындарын бүкіл ойын бойына бір рет те төмен түсірген жоқ. Сондықтан бұл жолы жеңістің желкені керілмегенімен, жерлес терінің ойынға деген көзқарастарына көңілдері толған жанкүйерлер стадионнан көтеріңкі көңіл күймен тарасты. Шынында да қазақстандықтарға

бұл күні кішкентай ғана сəттілік жетіспеді. Əйтпесе, тоқсан минут бойы аттың үстінде жөңкіле шапқандай болып, алдыңғы шепте атойлап жүрген футболшыларымыз жорықтардың бірінде жалғыз мəрте ғана қарсы жақтың торын дүр еткізсе де, біз қазір бұл əңгімені басқаша ауанмен баяндап отырар едік. Жалғыз ғана гол

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

соғылғанда, республика құрамасы межелі үш ұпайын алып, қазір топ бастаушылардың қатарынан табыла қалған да болар еді... Бұл жерде ойынның қалай өрбіп, өріс алғанын суреттеп жату мұрат емес. Оны қазақ футболына бүйрегі бұратын жанкүйердің өзі не стадионнан, не көгілдір экран алдында отырып көріп

шықты. Бізді тек алаң ететін бір ғана жайт бар. Команда соншама уақыт басымдық көрсеткенімен, нақты қақпаны ала қоятын тура соққыны тым көп жасай алмады. Анығын айтқанда, біздің тарапымыздан ондай бір ғана соққы жасалды. Оның өзі бірінші таймда. Оң қапталдан Сергей Хижниченко жеткізген допты айып алаңының ортасында алған Дмитрий Шомко қақпадан 2-3 метр жерде тұрып, оны биік бағанның үстінен зу еткізді. Қонақтар бізге бұдан артық еркіндікті бере қоймады. Ал матчтың тағдыры шешілгелі тұрған, ұжым шабуылды өршіте түскен екінші таймда бізге «əттегене-ай», деп сан соққызған бірде-бір соққы болмапты. Бұл нені көрсетеді? Бұл ең алдымен шабуыл шебіндегі жігіттерімізде əлі де болса жеке шеберліктің кем түсіп жатқанын, сосын олардың шешуші сəттерде асығыстыққа тез ұрынып қалатынын аңғартады. Бұлардың екеуі де, айналып келгенде, тəжірибенің олқылығынан орын алады. Бұған керісінше, бүкіл ойын бойына дерлік өз қақпалары маңынан шиырлап

сөздерді өз пайдасына олжалап, қитұрқы əрекеттерге бой ұрып жүр дейді. Бір жағы сондай қырсыздықтың жолын кесу үшін десе, екінші жағы, қазір əсіресе қай тілге де шеттен еніп жатқан сөз көп. Олардың ар жағын, шығу төркінін зерттеп, зерделей келсеңіз, бəрінің кейде бір тамырдан бастау алып жатқанын көресіз. Ал əр сөздің түбіне ой сəулесін түсірген сайын сол ғажайыптың шыңырауына өзіңіздің де дендеп батып бара жатқаныңызды аңғарасыз, деген ғалым оған біраз мысалдар келтірді. Мəселен, «Москва», «Русь», «пельмен» сөздері қайдан шыққанын, қандай мағына беретінін танып-білу басқалар түгілі, сол ұлттың өкілдерінің өзіне қызық жаңалық болары сөзсіз. Автордың тың туындысына орай əріптестері, тіл мамандары мен жанашырлары ғалымның бұл бағыттағы жұмыстарының жалғаса беруіне тілектестік білдіріп, жаңа сөздік туралы ойларымен бөлісті. «Егемен

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Апыр-ай! шықпаған латыштар екі рет анық гол соғудың мүмкіндігін мүлт жіберді. Тұтастай алғанда, Латвия бізді ештеңесімен таң қалдыра қойған жоқ. Ол бұрыннан келе жатқан тактикасынан бір де ауытқымады. Меймандар əдеттегідей негізгі күшті қорғанысқа ұйыстырып, соңғы шепте барынша тығыз ойнады. Олардың бұл шеңберін бұзып-жарып өту оңай болмады. Қиын болғаны сондай, қимылы ауырлап қалған қақпашы Александр Клиньконың өзін артық қимылдату біздер үшін біраз күшке түсті. Мұндағы ойын құрылымын автоматизм деңгейіне дейін жеткізіп алған латыштар өздеріне орайы келген кезде ғана өте қауіпті шабуылдарға шығып тұрды. Соның өзінде қақпаға тікелей қауіп төндіру жағынан олар бізден асып түсті. Шыны керек, мынадай тығыз қорғаныс алдарынан шыға қалғандай болса, оның тұйығынан шығып кететін тəсіл бізде əлі жоқ екен. Команданың бас жаттықтырушысы Юрий Красножанның ендігі жердегі бас ауыртатын басты тақырыбы да осы болуға тиіс. Ал біз əзірге жігіттеріміздің жақсы ойнауға деген бетбұрысты ниет теріне разылығымызды ғана білдіріп, əліптің артын күте тұрайық. Руслан ИГІЛІК.

Нəзік жандылар арасында белеѕ алып барады Жуырда облыстық СПИД орталығының бас дəрігері Айман Сыздықова «ғасыр індеті» саналатын аса қатерлі ауру жайлы жаңа мəліметтер таратты. Оның айтуынша, өңірде жалпы жағдай тұрақты саналғанымен, биыл ВИЧ жұқпасына шалдыққандар санының артқаны байқалған. Былтыр бұл көрсеткіш 33 болса, биыл 37-ге жеткен. Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

– ВИЧ жұқпасына шал дық қан 600-дей адам болса, 400-дейі дис пансерлік тіркеу ге алынған. Қалғандары тұрғылықты мекенжайларын ауыстырғандықтан, басқа елдерге көшіп кеткендіктен, нақты дерек айту қиын. Олардан иммунитет тапшылығы синдромына /СПИД/ тап болғандар – 50, – дейді Айман Кеңесқызы. Жеті айда ВИЧ жұқпасының «тəуекел топтары» арқылы (есірткі тұтынушылар, гомосексуалистер, т.б. 9 адамға жұққаны анықталған. Негізінен, 30-38 жас аралығындағы жастардың қамтылып отырғаны алаңдатпай қоймайды. Ауруханаларда тексеруден өткен 9 адамның

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының президенті С.Абдрахманов мұны жалпы əлемдік тіл біліміндегі елеулі еңбектердің бірі дей келіп, «Осынау ірі сөздіктің Қазақстанда жазылып, дүниеге келуі – мемлекеттегі ахуалдың, мұндағы көңіл-күйдің жарқын көрінісі. Тіл мен тілді жақындастыратын еңбек ел мен елдің арасын жақындатады» деді. Ұлттық музейдің директоры Д.Мыңбай: «Юрий Тараковтың бүгін елордада тұсауы кесіліп отырған Түсіндірме сөздігі орыс тіліне түркі тілдерінен енген сөздердің ғылыми сипаттамасы берілген тұңғыш тұшымды еңбек. Сонымен қатар, бұл сөздік журналистер мен тіл мамандары үшін аса құнды кітап болып табылады», деп баға берді. М.В.Ломоносов атындағы ММУ-дің Қазақстан филиалы директорының орынбасары, филология ғылымдарының кандидаты Т.Котлярова ғылыми ізденіс мұнымен шектеліп қалмайтын ұзақ үдеріс екеніне тоқталса, тележурналистиканың майталманы Ғ.Шалахметов өз сөзінде бүкіл адамзат баласына ортақ мұндай рухани құндылықтарға құрмет қашанда биік болып қала беретінін жəне оның кейінгі ғылыми еңбектерге дайын азық екенін айтты. Ардагер-журналист М. Гольдберг автор еңбегіне табыс тілей келіп, сөздіктің барлық оқырмандар үшін тиімділігін сөз етті. Сонымен қатар, ол Ұлттық академиялық кітапхананың директоры Ү.Мұңалбаевамен бірге жаңа сөздіктің лентасын қию құрметіне ие болды. Мəдени шараны белгілі тележурналист, Бас редакторлар клубының президенті Бибігүл Жексенбай жүргізіп отырды. ––––––––––––––

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

бойында иммунитет тапшылығы жұқпасының белгілері байқалған. Бас дəрігер аты жаман кеселдің жыл өткен сайын əйелдер арасында белең алып бара жатқанын, бүгінгі күні 150ді құрап отырғанын, олардың бірінің айы-күні жетіп отырғанын да жасырмады. Оның басты себептерінің бірі жыныстық қатынас арқылы таралу үлесінің көбейіп бара жатқаны. ВИЧ/СПИД-тен сақтанудың бірден-бір жолы – алдын ала тексерілу. Өкініштісі сол, болашақ жас жұбайлар əртүрлі сылтаулар айтып, мұндай қадамдарға бара бермейді. Отау тіккен 50 отбасы отағасының, болмаса отанасының ВИЧ жұқпасына душар болғаны біраз жайтты аңғартса керек. Солтүстік Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Александр ТАСБОЛАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 11 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №393 ek


9

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ

№ 898

Астана, Үкімет Үйі

«Энергия өндіруші ұйымдар үшін күзгі-қысқы кезеңде пайдаланылатын отын қорының нормаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 24 қазандағы № 1143 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 2. «Энергия өндіруші ұйымдар үшін күзгі-қысқы кезеңде пайдаланылатын отын қорының нормаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 24 қазандағы № 1143 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 62, 850-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген энергия өндіруші ұйымдар үшін күзгі-қысқы кезеңде пайдаланылатын отын қорының нормасында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қатты жəне сұйық отынмен жұмыс істейтін энергия өндіруші ұйымдар үшін: 1) жеткізу қашықтығы 200 километрге дейін болғанда 10 тəулікке арналған негізгі жəне резерві отын мөлшері; 2) жеткізу қашықтығы 200 километрден астам болғанда 20 тəулікке арналған негізгі жəне резервті отын мөлшері.». 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К. МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 900

Астана, Үкімет Үйі

Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларын бекіту туралы «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» 2005 жылғы 8 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 10-2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К. МƏСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 900 қаулысымен бекітілген Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 ақпандағы № 151 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасында агроөнеркəсіптік кешенді дамыту жөніндегі 2013 – 2020 жылдарға арналған «Агробизнес-2020» бағдарламасына сəйкес əзірленді жəне қарыздарды кепілдендіру мен сақтандыру кезінде агроөнеркəсіптік кешен субъектілеріне (бұдан əрі – АӨК субъектілері) мемлекеттік қолдау көрсетудің тəртібі мен шарттарын айқындайды. 2. АӨК субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялаудың негізгі мақсаттары АӨК субъектілерінің кредит ресурстарына қолжетімділігін кеңейту жəне қамтамасыз ету болып табылады. 2. Терминдер мен анықтамалар 3. Осы Қағидаларда мынадай терминдер мен анықтамалар пайдаланылады: 1) əкімші – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі; 2) жұмыс органы – облыстар, Астана, Алматы қалалары əкімдіктерінің ауыл шаруашылығы басқармасы; 3) кепіл беруші – банктік қызметті жүзеге асыру құқығына тиісті лицензиясы бар қаржы институттары, қаржы ұйымдары, сондай-ақ өңірлердің əлеуметтік-кəсіпкерлік корпорациялары; 4) кепілдендіру/сақтандыру шарты – осы Қағидалардың шарттарында қарыз алушы мен кепіл беруші/сақтандыру ұйымы арасында жасалатын жазбаша келісім; 5) кепілдік көлемі/сақтандыру сомасы – кепілдік берілген немесе талап ету құқығы туындаған кезде кепіл берушінің/сақтандыру ұйымының кредитор алдындағы жауапкершілігінің шекті көлемі болып табылатын кредиттің бір бөлігі сақтандырылған ақша сомасы; 6) кепілдік бойынша төлем/сақтандыру төлемі – кепіл беруші/сақтандыру ұйымы талап ету құқығы туындаған кезде кепілдік сомасы/сақтандыру сомасы шегінде кредиторға төлейтін ақша қаражатының сомасы; 7) кепілдік бойынша комиссия/сақтандыру сыйлықақысы – талап ету құқығы туындаған кезде кредиторға кредиттің кепілдендірілген/ сақтандырылған бөлігін төлеуді жүргізу міндеттемелерін алғаны үшін қарыз алушы кепіл берушіге/сақтандыру ұйымына төлеуге міндетті ақша қаражатының сомасы; 8) кепілдік бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялау – кредит бөлігінің қайтарылмау тəуекелін қамтамасыз ететін кепіл берушілерге қарыз алушылар төлейтін комиссияның бір бөлігін өтеуге бағытталған мемлекеттік қолдаудың нысаны; 9) Комиссия – қарыздарды кепілдендіру мен сақтандыру кезінде субсидиялар ұсыну/ұсынудан бас тарту туралы шешім қабылдауға уəкілетті тұрақты жұмыс істейтін консультациялық-кеңесші орган; 10) қарыз алушы – заңнамаға сəйкес АӨК субъектісі; 11) кредит (қарыз) – қарыз алушыға айналым қаражатын толықтыруға ақылылық, жеделдік жəне қайтарымдылық шарттарында кредитор ұсынатын ақша сомасы; 12) кредитор – екінші деңгейдегі банктер, «ҚазАгро», ұлттық басқарушы холдингі» акционерлік қоғамының еншілес ұйымдары, сондай-ақ банк қызметтерін жүзеге асыру құқығына тиісті лицензиясы бар кредиттік ұйымдар; 13) оператор – «Қазагромаркетинг» акционерлік қоғамы; 14) сақтандыру ұйымы – сақтандыруды жүзеге асыратын жəне сақтандыру жағдайы немесе сақтандыру шартында айқындалған өзге оқиға туындаған кезде оның пайдасына шарт жасалған кредиторға сақтандыру сомасы шегінде сақтандыру төлемін жүргізуге міндетті компания; 15) сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін субсидиялау – сақтандыру ұйымдарына қарыз алушы төлейтін, кредиттің бір бөлігінің қайтарылмау тəуекелін қамтамасыз ететін сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін өтеуге бағытталған мемлекеттік қолдау нысаны; 16) талап ету құқығы – оның туындауы кепілдендіру/сақтандыру шарты кепілдік/сақтандыру бойынша төлемді жүзеге асыруды көздейтін оқиға. 3. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялаудың жалпы шарттары 4. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес АӨК-ні дамытудың басым бағыттарына сəйкес ауыл шаруашылығы қызметін жүзеге асыру үшін айналым қаражатын толықтыруға берілетін кредиттер жатады. Комиссияның бір отырысы шеңберінде субсидиялар сомасын бөлу келесі бағыттың өтінімдерін жəне осы Қағидаларға 1-қосымшада көрсетілген АӨК-ні дамытудың басым бағыттарына қосылмаған ауыл шаруашылығы қызметінің басқа түрлерін қанағаттандыруға көшкенге дейін жоғары тұрған бағыттың қажеттілігін толық қанағаттандыруды болжайды. Қайта өңдеу кəсіпорындарының айналым қаражатын толықтыруға берілетін кредиттер жөніндегі кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бөлігін субсидиялауға осы Қағидаларға 2-қосымшада көзделген қызмет түрлерімен айналысатын кəсіпорындар ғана жатады. Басымдықтың бір бағыты шеңберінде субсидиялар сомасын бөлу қарыз алушының өтінім берген күніне байланысты жүзеге асырылады. 5. Бұрын алынған кредиттер бойынша кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға жол берілмейді. 4. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялау шарттары 6. Субсидиялауға сыйақы мөлшерлемесі теңгемен жылдық 14 (он төрт) пайыздан аспайтын кредиттерді кепілдендіру мен сақтандыру жатады. 7. Кепілдендіру кредит сомасының 100 (жүз) пайызына дейін жүзеге асырылуы мүмкін, бұл ретте кредит сомасының 50 (елу) пайызына есептелген комиссия субсидиялауға жатады. 8. Кредитті кепілдендіру кезінде 50 (елу) пайыз мөлшеріндегі кепілдік бойынша комиссия субсидияланады, бұл ретте субсидияның ең жоғары көлемі кепілдік көлемінің субсидияланатын бөлігінің 3 (үш) пайызынан аспауы тиіс. 9. Сақтандыру сомасы кредит сомасының 50 (елу) пайызынан аспауы тиіс. 10. Кредитті сақтандыру кезінде сақтандыру сыйлықақысы құнының 50 (елу) пайызы мөлшерінде жүзеге асырылады. 11. Сақтандыру сыйлықақысы сақтандыру сомасының 20 (жиырма) пайызы мөлшерінен аспауы тиіс. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның қалған бөлігін, егер кепілдендіру/ сақтандыру шартында өзгеше көзделмесе, қарыз алушы өзі жəне бір рет кепіл берушіге/сақтандыру ұйымына төлейді. 5. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға қатысушылардың өзара іс-қимыл жасауының жалпы тəртібі 12. Жұмыс органы мен оператор арасындағы өзара қарым-қатынасты реттеу үшін жыл сайын, тиісті жылдың 20 қаңтарына дейін (2014 жылды қоспағанда) оператордың көрсетілетін қызметтеріне төлем сомалары көрсетіле отырып, оператордың көрсетілетін қызметтер ұсыну тəртібін, шарттарын, сондай-ақ тараптардың жауапкершілігі мен өзге де шарттарды көздейтін қызмет көрсету жөніндегі шарт жасалады. 13. Оператордың көрсетілетін қызметтеріне қызметтер көрсету жөніндегі жасалған шартқа сəйкес тиісті қаржы жылына арналған АӨК субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру жəне сақтандыру кезіндегі кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға көзделген қаражат шеңберінде ақы төленеді. 14. Оператор қызметтер көрсету жөніндегі шарт күшіне енгеннен кейін 3 (үш) жұмыс күні ішінде облыс/қала аумағында таралатын бұқаралық ақпарат құралдарында жəне облыстық/қалалық əкімдіктің интернет-ресурстарында АӨК субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру жəне сақтандыру кезінде кепілдік/ сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялау бойынша бағдарламаның басталғаны туралы хабарландыру орналастырады. 15. Оператор тоқсан сайын, есепті кезеңнен кейінгі айдың 30-күніне дейін жұмыс органы мен əкімшіге осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялау бойынша орындалған жұмыс туралы есеп береді. 6. Кепілдік бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға қатысушылардың өзара іс-қимыл жасауының тəртібі

7. Сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін субсидиялауға қатысушылардың өзара іс-қимыл жасау тəртібі 32. Кредиторлар ішкі құжаттарға сəйкес əрбір қаржы жылының 15 қаңтарына дейінгі мерзімде сақтандыру шарттары қарыз алушылардың кредиттері бойынша ішінара қамтамасыз ету ретінде қабылданатын əлеуетті сақтандыру ұйымдарының тізбесін (бұдан əрі – тізбе) айқындайды. 33. Қарыз алушы кредит алу үшін кредиторға жүгінеді жəне тізбеден сақтандыру ұйымын өз бетінше таңдайды жəне бұл туралы кредиторға хабарлайды. 34. Кредитор ішкі рəсімдерге сəйкес қарыз алушының өтінішін қарайды, ол ұсынған құжаттар мен қарыз алушының қаржылық жағдайын талдайды, содан кейін бір бөлігі сақтандырумен қамтамасыз етілетін кредитті беру мүмкіндігі немесе мүмкін еместігі туралы шешім шығарады. 35. Кредитор кредит беру мүмкіндігі туралы шешім қабылдағаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушы мен сақтандыру ұйымына қарыз алушыға кредит беруге келісу, кредиттің шарттары туралы, сақтандыру өтемімен қамтамасыз етілуге тиіс соманың есебі туралы тиісті хаттарды, сондай-ақ сақтандыру ұйымы олардың негізінде қарыз алушы кредитінің бір бөлігін сақтандыру туралы шешім қабылдайтын, сақтандыру ұйымдары үшін қарыз алушыдан талап етілетін құжаттардың тізімін жолдайды. Кредитор кредит беруден бас тарту туралы шешім қабылдаған кезде тиісті хат тек қарыз алушыға ғана жолданады. 36. Қарыз алушы кредитордан хат алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде сақтандыру ұйымына жүгінеді жəне талап етілетін құжаттарды ұсынады. 37. Сақтандыру ұйымы 10 (он) жұмыс күні ішінде қарыз алушының құжаттарын қарайды жəне қарыз алушы кредитінің бір бөлігін сақтандыруға келісу немесе бас тарту туралы шешім қабылдайды. Ұсынылған құжаттарға ескертулер болған жəне/немесе қосымша ақпарат беру қажеттілігі туындаған жағдайда, қарыз алушыға анықталған ескертулерді түзеу жəне/немесе қажетті ақпарат беру үшін қосымша 5 (бес) жұмыс күні беріледі. Бұл ретте сақтандыру ұйымы үшін құжаттарды қарау мерзімі қайтадан басталады. 38. Сақтандыру ұйымы қарыз алушы кредитінің бір бөлігін сақтандыру туралы оң шешім қабылдаған жағдайда, сақтандыру ұйымы 5 (бес) жұмыс күні ішінде операторға мыналарды: 1) осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес қарыз алушы туралы мəліметтерді; 2) қарыз алушының уəкілетті адамының мөрімен жəне қолымен расталған қарыз алушыны мемлекеттік тіркеу туралы анықтаманың/куəліктің көшірмесін; 3) сақтандыру сомасын өтеу есебімен қарыз алушыға кредит беру мүмкіндігі туралы шешімі бар кредитордың хатын; 4) сақтандыру ұйымының уəкілетті адамы қол қойған сақтандыруды ұсыну туралы сақтандыру ұйымының хаттарын қоса бере отырып, қарыз алушы кредитінің бір бөлігін сақтандыру мүмкіндігі туралы шешім көрсетілген хат жібереді. 39. Оператор сақтандыру ұйымынан қажетті құжаттарды алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде мынадай іс-шараларды жүзеге асырады: 1) қарыз алушы ұсынған құжаттардың толықтығын тексереді. Құжаттар топтамасы толық ұсынылмаған не бекітілген тиісті талаптарға сəйкес келмейтін құжаттар ұсынылған жағдайда, оператор оларды жою үшін нақты кемшіліктерді көрсете отырып, ұсынылған құжаттарды сақтандыру ұйымына қайтарады; 2) қарыз алушының жəне оның кредитінің осы Қағидалардың шарттарына сəйкестігін тексереді; 3) қарыз алушы ұсынған құжаттарды қарайды жəне Комиссия үшін ұсынымдар əзірлейді; 4) ұсыныстарды, күн тəртібін қалыптастырады, Комиссия отырысының күнін, уақыты мен өтетін орнын айқындайды; 5) қарыз алушылар бойынша мəліметтерді қоса бере отырып, тізімді жəне құжаттардың толық топтамасын Комиссияның қарауына енгізеді. 40. Комиссияның отырысын ұйымдастыру жəне шешім қабылдау осы Қағидалардың 8-бөліміне сəйкес жүзеге асырылады. 41. Жұмыс органы Комиссия оң шешім қабылдағаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде осы Қағидалардың шарттарына сəйкес сақтандыруды субсидиялаудың тəртібі мен шарттары туралы сақтандыру ұйымымен шарт жасасады. 42. Сақтандыру ұйымы осы Қағидалардың 41-тармағында көрсетілген шартқа қол қойылғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушы кредитінің бір бөлігін сақтандыру шартына қол қояды жəне оны кредиторға жолдайды. 43. Кредитор сақтандыру ұйымынан сақтандыру шартын алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде оған қол қояды жəне оны қарыз алушыға қол қою үшін береді. Қарыз алушы сақтандыру шартына қол қойғаннан кейін кредитор 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушымен сақтандыру шартын жасасады жəне қарыз алушыға кредитті нақты беруді жүзеге асырады. 44. Қарыз алушыға кредит берілгеннен кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде кредитор растаған қарыз алу шартының, ақша аудару туралы төлем тапсырмасының, қарыз алушының несиелік шотынан ақшаны алғаны туралы үзіндінің көшірмелерін сақтандыру ұйымына жолдайды. 45. Сақтандыру ұйымы қажет болған жағдайда, бірақ айына бір реттен жиілетпей операторға мына құжаттарды: 1) кредитор, сақтандыру ұйымы жəне қарыз алушы арасындағы сақтандыру шартының көшірмесін; 2) қарыз алушының сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін төлегені туралы растауды; 3) кредитор растаған кредитор мен қарыз алушы арасындағы сақтандыру шартының көшірмесін; 4) кредитор растаған қарыз алушының шотына кредитті аудару туралы төлем тапсырмасының көшірмесін қоса бере отырып, осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес қарыз алушының кредитін сақтандыру туралы мəліметті жолдайды. 46. Оператор 3 (үш) жұмыс күні ішінде ұсынылған құжаттарды қарайды жəне тиісті хатты жұмыс органына жолдайды. 47. Жұмыс органы оператордан хат алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде сақтандыру ұйымының шотына субсидияны аударуды жүзеге асырады. 48. Сақтандыру ұйымынан кредиттің сақтандырылған жəне қайтарылмаған бөлігінің сомасын өтеу бойынша талап ету құқығы қарыз алушы кредитормен жасасқан қарыз шарты бойынша кредитті өтеу шарттарын орындамаған кезде туындайды. 49. Сақтандыру шарты екінші кезектегі қарыздардың өтелуін қамтамасыз етеді. Егер қарыздың өтелмеген/мерзімі өткен бөлігі берілген қарыз сомасының 50 (елу) пайызынан аспаса, сақтандыру шарты сақтандыру төлемін жүзеге асыруды көздемейді. Қарыздың өтелмеген/мерзімі өткен бөлігі берілген қарыз сомасының 50 (елу) пайызынан асқан кезде, сақтандыру ұйымы сақтандыру төлемін берілген қарыздың 50 (елу) пайызы мен өтелмеген/мерзімі өткен бөлігінің мөлшері арасындағы айырмадан аспайтын мөлшерде жүзеге асырады. 50. Сақтандыру бойынша төлемнің тəртібі мен көлемі, талап ету құқығының туындау мерзімі мен шарттары қарызды сақтандыру шартында белгіленеді. 8. Кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялауға кредит алушылардың өтінімдерін Комиссияның қарау тəртібі 51. Субсидиялауды жүзеге асыру үшін жұмыс органы тиісті облыстардың, Астана, Алматы қалалары əкімдерінің өкімімен бекітілетін, құрамында Комиссия төрағасы, мүшелері жəне хатшы бар Комиссия құрады. Əкімнің орынбасары Комиссияның төрағасы болып табылады. Бұл ретте Комиссияның сандық құрамы тақ болуы жəне жеті адамнан кем болмауы тиіс. Комиссия хатшысы комиссияның мүшесі болып табылмайды. 52. Егер Комиссия отырысына мүшелердің жалпы санының кемінде үштен екі бөлігі қатысса, Комиссияның отырысы заңды деп есептеледі. 53. Оператор кепіл берушілер мен сақтандыру ұйымдары ұсынған құжаттарды осы Қағидалардың шарттарына сəйкестігі тұрғысынан қарап, өтінімдер болған жағдайда, əр айдың 10-күнінен кешіктірмей Комиссия отырысын шақырады. Оператор Комиссия төрағасымен келісім бойынша Комиссия отырысын өткізу орнын, уақыты мен күнін айқындайды. 54. Комиссия отырысын шақыру туралы хабарландыруға электрондық жеткізгіште мынадай материалдар қоса беріледі: 1) осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес қарыз алушы туралы мəліметтер; 2) қарыз алушыға кредит беру мүмкіндігі туралы кредитордың оң шешімі бар хаты; 3) кепіл берушінің/сақтандыру ұйымының уəкілетті адамы қол қойған кепілдік/сақтандыру полисін беру туралы кепіл берушінің/сақтандыру ұйымының хаты; 4) қарыз алушылардың осы Қағидалардың шарттарына сəйкестігі/сəйкессіздігі туралы оператордың қорытындысы. 55. Қарыз алушылардың өтінімдерін мақұлдау/мақұлдамау туралы шешімді Комиссия қатысып отырған мүшелерінің көпшілік дауысымен қабылдайды жəне ол хаттама түрінде ресімделеді. Бұл ретте Комиссия қарыз алушылардың өтінімдерін мақұлдау/мақұлдамау туралы шешімді қабылдау кезінде оператордың қорытындысын жəне осы Қағидалардың 53-тармағында көрсетілген құжаттарды басшылыққа алады. 56. Комиссияның хаттамалық шешімінде мыналар қамтылуы тиіс: 1) кредитордың, кепіл берушінің/сақтандыру ұйымының атауы мен орналасқан орны; 2) мақұлданған/бас тартылған қарыз алушылардың атаулы тізімі, бас тартудың себептері; 3) əрбір қарыз алушының əрбір кредиттік шарты бойынша қарыздың сомасы; 4) əрбір қарыз алушының əрбір кредиттік шарты бойынша қарыздың мерзімі; 5) əрбір қарыз алушының əрбір кредиттік шарты бойынша нысаналы мақсаты; 6) əрбір қарыз алушының əрбір кредиттік шарты бойынша кепілдік/сақтандыру сыйлықақысы бойынша комиссияның бір бөлігін субсидиялау сомасы. 57. Оператор ұсынған құжаттарды қарау кезінде сұрақтар туындаған жағдайда, Комиссия оператордан қосымша ақпарат сұратады. Бұл ретте қарыз алушы, кредитор, кепіл беруші, сақтандыру ұйымы оператордың бірінші талабы бойынша қажетті құжаттар мен ақпаратты береді. Қарыз алушының толықтырылған құжаттар топтамасы Комиссияның кезекті отырысында қаралуы тиіс. 58. Оператор 5 (бес) жұмыс күні ішінде Комиссия мүшелерінің қолдарын жинайды жəне қол қойылғаннан кейін бір күн мерзімде кейін хатшы қол қойған, мөрмен расталған осы үзіндінің түпнұсқасын жібере отырып, Комиссия отырысы хаттамасынан үзінді көшірмелерді электрондық почта арқылы кредиторға, кепіл берушіге /сақтандыру ұйымына жолдайды. 9. Ескертпелер 59. Осы Қағидалар шеңберінде талап етілетін немесе жасалған кез келген ескертпе, хабарлама, хат немесе сұрау салу жазбаша нысанда ұсынылады. Осындай ескертпе, хабарлама, хат немесе сұрау салу почта немесе курьерлік байланыс, факсимильді жəне телекс байланысы арқылы жеткізілсе ғана қаралатын болады. Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларына 1-қосымша Агроөнеркəсіптік кешенді дамытудың басым бағыттары Ет жəне сүт бағытындағы мал шаруашылығы Қой шаруашылығы Жылқы шаруашылығы Шошқа шаруашылығы Жемшөп өндірісі Жемшөпті өңдеу Жайылымдарды суландыру

Р/с АӨК № субъектісінің атауы

Қаржы Кредит Сақтанинстисомасы дыру тутының (теңге) ұйымы(кредит ның беруші) атауы атауы

Сақтандыру сомасы

Сақтандыру сыйлықақы сының мөлшері

1

3

6

7

2

4

5

Сақтан- Кепілдің Кепілдыру атауы дік сыйкөлемі лықақы сын арзандату сомасы 8 9 10

Комиссия мөлшері

Комиссияны арзандату сомасы

11

12

Бірінші басшы _________________ (қолы, Т.А.Ə.) М.О. Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларына 4-қосымша Қарыз алушы туралы мəліметтер 1. Толық атауы, ұйымдық-құқықтық нысаны ____________________________ ___________________________________________________________________ 2. Меншік нысаны ___________________________________________________ 3. Заңды, нақты жəне электрондық мекенжайы, телефондары, факсы_________ ___________________________________________ 4. Мемлекеттік тіркеу туралы куəлік/анықтама, берген мекеме, нөмірі, күні жəне орны ________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ 5. Құрылтайшылар___________________________________________________ 6. Банктік деректемелер______________________________________________ 7. Бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты, жұмыс жəне үй телефондары ___ __________________________________________________________________________ 8. Негізгі қызметінің түрі ____________________________________________ __________________________________________________________________________ 9. Кредит (лизинг) сомасы теңге/АҚШ доллары/евро____________________ 10. Кредит (лизинг) мерзімі, ай ______________________________________ 11. Кепілдендіру/сақтандыру сомасының көлемі, теңге/ АҚШ доллары/евро __________________________________________________________________________ 12. Кредиттің нысаналы мақсаты _______________________________________ Бірінші басшы __________________________________________ (Т.А.Ə) (лауазымы) (қолы) М.О. (күні) Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларына 5-қосымша Қарыз алушыларға кредит беру жəне кепілдендіру комиссияның/ сақтандыру сыйлықақысының бір бөлігін олардың ішінара төлеуі туралы мəлімет Р/с №

Сақтандыру сомасы/ Кепілдендіру сомасы

бөлі- 2 гін 1

3

4

5

Сақтандыру сыйақысы / кепілдендіру комиссиясы

6

7

8

9

10

АӨК субъектісі төлеген сақтандыру сыйлық ақысының бөлігі Сақтандыру сыйлық ақысының бір бөлігін төлеу үшін қажетті сома

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

Қарыз алушының қарызын кепілдендіруді мен сақтандыруды іске асыру барысы туралы 20__жылғы мəліметтер жəне 20___жылға субсидия аударуға арналған өтінім

Кепілдендіру комиссиясының бөлігін төлеу үшін қажетті сома

Техникалық-экономикалық негіздеме əзірлеу талап етілмейтін жобалардың тізбесі 1. Үлгі жобалар, қайта қолданылатын жобалар бойынша объектілерді жəне техникалық жағынан күрделі емес объектілерді салуды көздейтін жобалар. 2. Əлеуметтік-мəдени, қоғамдық жəне əкімшілік мақсаттағы объектілерді салуды, сондай-ақ инфрақұрылымды қамтамасыз етуді көздейтін жобалар, оның ішінде: 1) қоса алғанда 1200 оқушыға дейінгі жалпы білім беру мектептері мен интернаттық мекемелерді салу; 2) қоса алғанда 500 орынға дейінгі мектепке дейінгі балалар мекемелерін салу; 3) қоса алғанда 600 орынға дейінгі кəсіптік лицейлер салу; 4) қоса алғанда жұмыс істеп тұрған мектептерге 900 оқушыға дейінгі интернаттар салу; 5) мүмкіндіктері шектеулі (нашар көретін, естімейтін жəне нашар еститін, сөйлеу қабілеті бұзылған жəне т.с.с.) балалар үшін қоса алғанда 500 орынға дейінгі мектеп-интернаттар салу; 6) тəулік бойы жұмыс істейтін мамандандырылған санаторийлік балалар мекемелерін салу; 7) жоғары оқу орындарының жанынан 1000 төсек-орынға дейінгі студенттік жатақханалар салу; 8) жалпы білім беретін мектептердің спорт залдарын жəне шеберханаларын салу; 9) жетім балаларға арналған мекемелер салу; 10) қоса алғанда 300 төсекке дейінгі психоневрологиялық ауруханалар салу; 11) дəрігерлік амбулаториялар салу; 12) медициналық пункттер салу; 13) фельдшерлік-акушерлік пункттер салу; 14) перзентхана бөлімшесі бар 180 төсекке дейінгі көп бейінді ауруханалар салу; 15) қоса алғанда 300 төсекке дейінгі көп бейінді ауруханалар жəне перинаталдық орталықтар салу; 16) қоса алғанда 200 төсекке дейінгі көп бейінді балалар ауруханаларын салу; 17) қоса алғанда 100 төсекке дейінгі ауылдық ауруханалар салу; 18) 60 төсекке дейінгі перзентханалар салу; 19) қоса алғанда бір ауысымда 250 адамға дейін қабылдайтын аудандық жəне ауылдық емханалар салу; 20) бір ауысымда 500 адамға дейін қабылдайтын қалалық емханалар салу; 21) қоса алғанда 100 төсекке жəне бір ауысымда 150 адамға дейінгі туберкулезге қарсы диспансерлер салу; 22) дайындау көлемі жылына қоса алғанда 20000 литрге дейін қан орталықтарын салу; 23) онкологиялық қызмет объектілерін салу жəне қайта жаңарту; 24) қоса алғанда бір ауысымда 100 адамға дейін қабылдайтын емханалары бар 60 төсек-орынға дейінгі госпитальдар салу; 25) жобалық қуатты 50 орынға дейінгі мүгедек балаларға жəне (немесе) мүгедектерге арналған оңалту орталығын салу; 26) тұрғын үйлер жəне жатақханалар, оның ішінде əскери қалашықтардың аумағында салу; 27) қоса алғанда 400 орынға дейінгі мəдени мақсаттағы объектілер (кітапханалар, мұрағаттар, мəдениет үйлері, клубтар) салу жəне қайта жаңарту; 28) сақтау бірлігі 1000000 бірлікке дейінгі (облыстық мұрағаттар), сақтау бірлігі 100000 бірлікке дейінгі (аудандық) сақтау көлемі бар мұрағат мекемелерінің ғимараттарын салу жəне қайта құру; 29) геологиялық жағдайлары қалыпты аудандар үшін биіктігі – қоса алғанда 3 қабатқа дейінгі көп функционалды қоғамдық, сондай-ақ жеке тұрған əкімшілік, қызметтік-басқару жəне мəдени-ағарту ғимараттарын (бір мезгілде 300-ден аспайтын адам болатын) салу; 30) сейсмикалық белсенділігі жоғары (7 жəне одан жоғары балл) немесе құрылыс кезінде арнайы жобалау шешімдері мен іс-шараларды талап ететін өзге де айрықша геологиялық (гидрогеологиялық) жəне геотехникалық жағдайдағы аудандар үшін – биіктігі қоса алғанда 2 қабатқа дейінгі көп функционалдық қоғамдық, сондай-ақ жеке тұрған əкімшілік, қызметтік-басқару жəне мəдени-ағарту ғимараттарын салу; 31) салық органдарының аумақтық бөлімшелерін орналастыру үшін ғимараттарды, салық органдарының ақпаратын қабылдау жəне өңдеу орталықтарын салу; 32) аумақтық қазынашылық бөлімшелерін орналастыру үшін ғимараттар салу; 33) əкімшілік-тұрмыстық ғимараттарға жапсарлас құрылыстар салу; 34) соттар (жалпы, соның ішінде əскери) ғимараттарын салу жəне қайта құру; 35) биіктігі 5 қабатқа дейін қоса алғанда, халыққа қызмет көрсету орталықтарын (бір мезгілде 300-ден аспайтын адам болатын) салу; 36) биіктігі 5 қабатқа дейін қоса алғанда, инфрақұрылым объектілері бар автокөлікті тіркеу жəне жүргізуші куəлігін беру үшін мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтарын (бір мезгілде 300-ден аспайтын адам болатын) салу; 37) геологиялық жағдайлары қалыпты аудандар үшін сыйымдылығы 300 көрермен орнына дейінгі залдары бар спорттық-ойын-сауық ғимараттары мен жабық құрылыстар салу; 38) республикалық жəне облыстық маңызы бар аудандарда, қалаларда өткізу қабілеті қоса алғанда 320 адамға дейінгі дене шынықтыру-сауықтыру кешендерінің объектілерін салу; 39) қоса алғанда 75 адамға дейінгі күту залдары бар теңіз жəне өзен вокзалдарын (жүзетін айлақтарды жəне дебаркадерлерді қоспағанда) салу; 40) сыйымдылығы қоса алғанда 100 автомобильден аспайтын жеке тұрған бір қабатты (жер үстіндегі немесе жер астындағы) гараж-тұрақтарын салу; 41) су шаруашылығы жүйелері мен құрылыстарын қайта жаңарту жəне қалпына келтіру; 42) гидромелиоративтік жүйелер объектілерін қайта жаңарту жəне қалпына келтіру; 43) су объектілеріндегі жағалауды бекіту, түбін тереңдету жəне арнаны түзеу жұмыстары; 44) жобалық қуаты қоса алғанда 50 Гкал/сағатқа дейінгі, оның ішінде əскери қалашықтар аумағында қазандықтар салу жəне қайта жаңарту; 45) елді мекендердегі көшелер мен жолдарға электр жарығын салу жəне қайта жаңарту; 46) ауылдық елді мекендер мен облыстық жəне республикалық маңызы бар қаларда жаппай тұрғын үй құрылысы салынып жатқан массивтерде электр желілерін салу жəне қайта жаңарту; 47) қалалардың шағын аудандары мен тұрғын үй массивтерінде, сондай-ақ халқының саны 25000 тұрғынға дейінгі жекелеген елді мекендерде тарату (сумен жабдықтау жəне су тарту, 220 кВт дейін электрмен жабдықтау, газбен жабдықтау жəне жылумен жабдықтау) желілерін салу жəне қайта жаңарту; 48) газдандырудың бекітілген өңірлік схемаларында көзделген кентішілік газ құбырларын, бұрғыш газ құбырларын жəне автоматтандырылған газ тарататын станциялар салу жəне қайта жаңарту; 49) суармалы сумен жабдықтау объектілерін салу жəне қайта жаңарту; 50) жергілікті маңызы бар автомобиль жолдарында қоса алғанда 100 қума метрге дейінгі көпірлер салу; 51) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи-қорық қоры объектілерінің тізбесіне енгізілген мемлекеттік табиғи-қорық қоры объектілерін қайта құру жəне қалпына келтіру; 52) су объектілерінің балық шаруашылығы мелиорациясы, өзеннің құйылатын жерін, арнасын, тармақтарын тазалау, бағалы балық түрлерінің уылдырық шашатын жерлерін қалпына келтіру. 3. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, Прокуратура, Азаматтық қорғаныс органдарының, арнаулы мемлекеттік органдардың, басқа да əскерлер мен əскери құралымдардың, құқық қорғау жəне қылмыстық-атқару жүйелерінің объектілерінің, сондай-ақ тұтынушылардың құқықтарын қорғау бойынша жəне санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылықты, сот-медицина сараптамасын, өрт, фитосанитариялық, ветеринариялық жəне өзге де қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі объектілерді салуды көздейтін жобалар, оның ішінде: 1) желілік, аудандық, саптық бөлімшелерді, қалалық бөлімдер мен департаменттерді орналастыру үшін ғимараттар (кешендер), құрылыстар салу жəне қайта жаңарту; 2) прокуратура органдарының ғимараттарын салу жəне қайта жаңарту; 3) көшеттіктер жəне ағаш тұқымы шаруашылығының объектілерін салу; 4) мемлекеттік орман күзеті жəне табиғат қорғау мекемелерінің мемлекеттік инспекторлары үшін қызметтік кордондар салу; 5) орман шаруашылығын жүргізетін ұйымдардың жəне табиғат қорғау мекемелерінің бақылауөткізу пункттерін салу; 6) орман шаруашылығын жүргізетін ұйымдардың жəне табиғат қорғау мекемелерінің өртті қадағалау мұнараларын салу; 7) табиғат қорғау мекемелерінің өрт-химия станцияларын салу; 8) орман шаруашылығын жүргізетін ұйымдар мен табиғат қорғау мекемелері үшін өртке қарсы жабдықтарды сақтауға арналған қалқалар салу; 9) түзеу мекемелерін қорғау жөніндегі ішкі əскерлердің əскери қызметшілерін орналастыру үшін объектілер салу; 10) генетикалық түрлендірілген организмдерді зерттейтін ветеринариялық зертхана салу; 11) заңсыз мигранттарды ұстау орталықтарын салу; 12) кинология орталығын, кинологиялық қызмет орталығын салу; 13) мамандандырылған түзеу мекемелерін салу; 14) əкімшілік қамауға алынған адамдарды ұстауға арналған арнайы қабылдау орындарын салу; 15) тергеу изоляторларын салу; 16) мал ауруларының диагностикасы жəне азық-түлік пен жануарлардан алынатын шикізаттың азықтық қауіпсіздігін анықтау жөніндегі ветеринариялық зертхана салу; 17) мал соятын орындар, ет өңдейтін кəсіпорындар салу; 18) ветеринариялық станциялар мен ветеринариялық пункттер салу; 19) ветеринариялық дəрі-дəрмектерді өндіру жəне/немесе сақтау жөніндегі ветеринариялық объектілер салу; 20) ветеринариялық емханалар, дəріханалар жəне клиникалар салу; 21) биологиялық қалдықтарды жою жөніндегі объектілер салу (Беккери шұңқыры); 22) дезинфекциялық барьерлері бар ветеринариялық-санитариялық өткізгіштер салу; 23) жасанды ұрықтандыру пунктін салу; 24) ветеринариялық лазареттер салу; 25) карантин зертханаларын салу; 26) тұқымның сапасын сараптау жөніндегі зертханалар салу; 27) 2, 4, 6 жəне 8 қақпалы өрт депосын салу; 28) əскери, оның ішінде құтқару орталықтары жəне Азаматтық қорғаныстың əскери бөлімшелері үшін қалашықтар салу; 29) шекара қызметі үшін заставалар салу; 30) комендатуралар салу; 31) бақылау-өткізу пункттерін салу; 32) көп бейінді қоймалар жəне материалдық-техникалық жəне жауынгерлік мүлікке, Азаматтық қорғаныс мүлкіне, мемлекеттік материалдық резервке арналған қоймалар салу; 33) əскери мекемелер үшін қызметтік-техникалық ғимараттар салу; 34) шекара қызметінің медициналық көмек көрсету пункттерін салу; 35) шекара қызметінің авиациялық техникасы үшін тұрақтар салу; 36) шекара қызметі үшін тікұшақ алаңдарын салу; 37) 16, 24, 32 бірлік доңғалақты (шынжыр табанды) техникаға арналған сақтау қоймаларын салу; 38) сыйымдылығы 16 жəне 20 вагонға арналған қоймалар салу; 39) 2 жəне 4 бекетке арналған техникалық қызмет көрсету жəне техника жөндеу пункттерін салу; 40) аккумуляторлық зарядтау станциясын салу; 41) бақылау-техника пунктін салу; 42) автомобильге май құю станциясын салу; 43) əскери қалашығының аумағында қоса алғанда бір ауысымда 40 адамға дейінгі монша-кір жуу комбинатын салу; 44) қоса алғанда 250 төсек/орынға дейінгі госпитальдар салу; 45) штаб салу; 46) қоса алғанда 600 тесек/орынға дейінгі казармалар салу; 47) оқу корпустарын салу; 48) қоса алғанда 150 отыратын орынға дейінгі асханалар салу; 49) трибунасы бар плацтар салу; 50) кедергілер жолақтарын салу; 51) қарауыл үй-жайларын жəне қарауыл қалашықтарын салу; 52) əскери қалашықтардың аумағында күніне 240 адамға дейін қызмет көрсететін спорттық кешендер салу; 53) əскери қалашықтардың аумағында спорттық алаңқайлар салу; 54) май таратушы орны бар жанар-жағармай материалдарын құю пункттерін салу; 55) жекелеген радиолокациялық роталар кешендерін салу; 56) авиацияны бағыттау пункттерін салу; 57) авиатехника-пайдалану бөлімінің, оның ішінде құтқару авиациясының ғимараттарын салу; 58) ангарлар, оның ішінде құтқару авиациясының ангарларын салу; 59) автомобиль парктерін салу; 60) əуе-десанттық кешен салу; 61) өрт-техникалық зертханалар салу; 62) медициналық жəне апаттық, медициналық-психологиялық сауықтыру орталықтарының ғимараттарын салу; 63) өрт сөндіру жəне кəсіптік авариялық құтқару қызметтері мен құралымдарының техникалары үшін қалқалар жəне гараж бокстерін салу; 64) сел көшкіні, су тасқыны жəне қар көшкіні жағдайын бақылауға арналған автоматтандырылған пункттер (бекеттер, станциялар) салу; 65) жер сілкінісін болжамдаудың бақылау желілерін салу; 66) əуе техникасы жəне тікұшақ алаңы, оның ішінде құтқару авиациясы үшін тұрақтар салу; 67) қорғау құрылыстарын салу (паналайын орын, радиацияға қарсы жасырын орын); 68) Азаматтық қорғаныстың қалалық жəне қала сыртындағы қосалқы басқару пункттерін салу; 69) қосалқы командалық басқару пункттерін салу; 70) өрт сөндірушілерді, кəсіптік авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарының құтқарушыларын даярлау, қайта даярлау, біліктілігін арттыру үшін жабық спорт манеждерін, оқужаттығу орталықтарын, полигондар, кешендер салу; 71) суда құтқару қызметтерінің, кəсіптік авариялық құтқару қызметтері мен құралымдарының құтқару станцияларын, айлақтарын, бекеттерін орналастыру үшін жеке тұрған ғимараттар (кешендер) салу; 72) авиация, оның ішінде құтқару авиациясы үшін рульдеу жолдарын салу; 73) тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың аумақтық органдарын, ғылыми орталықтарды, санитариялық-эпидемиологиялық сараптама орталықтарын, дезинфекциялық жəне обаға қарсы станцияларды орналастыру үшін ғимараттар мен құрылыстар салу; 74) сот медицинасы орталықтарын жəне мəйітханалар салу; 75) əскери лазареттер салу; 76) гауптвахталар салу;

Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларына 3-қосымша

АӨК субъектісінің төлеген кепілдендіру комиссия сының бөлігі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 879 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 29 желтоқсандағы № 2225 қаулысымен бекітілген

Қайта өңдеу: 1) сүт өнімдерін өндіру; 2) ет өнімдерін өндіру; 3) май-тоң май өнімдерін өндіру; 4) астық дақылдарын тереңдетіп өңдеу; 5) жеміс-жидек жəне көкөністерді өңдеу; 6) қант өндіру; 7) жүн мен теріні бастапқы өңдеу.

Сақтанды ру сыйлық ақының көлемі (теңге)

К. МƏСІМОВ.

Агроөнеркəсіптік кешенді дамытудың басым бағыттары

Кепілдендіру комиссия сының көлемі (теңге)

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру мен сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларына 2-қосымша

Сақтан дыру сомасы (теңге)

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Техникалық-экономикалық негіздеме əзірлеу талап етілмейтін бюджеттік инвестициялық жобалардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 29 желтоқсандағы № 2225 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 3, 23-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: кіріспе мынадай редакцияда жазылсын: «2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 153-бабының 4-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді:»; көрсетілген қаулымен бекітілген техникалық-экономикалық негіздеме əзірлеу талап етілмейтін жобалардың тізбесі осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

16. Қарыз алушы кредит алуға өтінішпен кредиторға жүгінеді. 17. Кредитор ішкі рəсімдерге сəйкес қарыз алушының өтінішін қарайды, оның ұсынған құжаттары мен қарыз алушының қаржылық жағдайын талдайды, содан кейін бір бөлігі кепілдікпен қамтамасыз етілетін кредит беру мүмкіндігі немесе мүмкін еместігі туралы шешім шығарады. 18. Кредитор кредит беру мүмкіндігі немесе мүмкін еместігі туралы шешім қабылдағаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушыға кредит беруге келісу не беруден бас тарту, кредиттің шарттары туралы, кепілдік құны мөлшерінің есебі жəне əлеуетті кепіл берушіге қойылатын талаптар туралы хат жолдайды. 19. Қарыз алушы кредитордың талаптарына сəйкес кепіл берушіні өзі іздеп табады. Кепіл беруші кредиторға өзінің кредит талаптарына сəйкестігін растайтын қажетті құжаттарды ұсынады, бұл ретте қажет болған жағдайда кредитордың кепіл берушіден төлем қабілеттілігін растайтын қосымша құжаттарды талап етуге құқығы бар. 20. Кредитор кепіл берушіден құжаттардың толық топтамасын алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде қабылданған шешім туралы қарыз алушы мен кепіл берушіні жазбаша хабардар етеді. 21. Кепіл беруші мақұлдағаннан кейін 5 (бес) күн ішінде Қарыз алушы операторға: 1) осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша қарыз алушы туралы мəліметтерді; 2) қарыз алушының мөрімен жəне қолымен расталған қарыз алушыны мемлекеттік тіркеу туралы анықтаманың/куəліктің көшірмелерін; 3) кепілдік құнының есебімен қарыз алушыға кредит берудің мүмкіндіктері туралы кредитордың оң шешімдері бар хаттарын; 4) кепіл берушінің уəкілетті адамы растаған кепілдік беру туралы кепіл берушінің хаттарын қоса бере отырып, кепілді субсидиялауға өтінімді жолдайды. 22. Оператор қарыз алушыдан құжаттарды алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде мынадай ісшараларды жүзеге асырады: 1) қарыз алушы ұсынған құжаттардың толықтығын тексереді. Құжаттар топтамасы толық ұсынылмаған не бекітілген тиісті талаптарға сəйкес келмейтін құжаттар ұсынылған жағдайда, оператор оларды жою үшін нақты кемшіліктерді көрсете отырып, ұсынылған құжаттарды қарыз алушыға қайтарады; 2) қарыз алушының жəне оның кредитінің осы Қағидалардың шарттарына сəйкестігін тексереді; 3) қарыз алушы ұсынған құжаттарды қарайды жəне Комиссия үшін ұсынымдар əзірлейді; 4) ұсыныстарды, күн тəртібін қалыптастырады, Комиссия отырысының күнін, уақыты мен өтетін орнын айқындайды; 5) қарыз алушылар бойынша мəліметтерді қоса бере отырып, тізімді жəне құжаттардың толық топтамасын Комиссияның қарауына енгізеді. 23. Комиссияның отырысын ұйымдастыру жəне шешім қабылдау осы Қағидалардың 8-бөліміне сəйкес жүзеге асырылады. 24. Жұмыс органы Комиссия оң шешім қабылдағаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде осы Қағидалардың шарттарына сəйкес кепіл бойынша комиссияны субсидиялау тəртібі мен шарттары туралы кепіл берушімен шарт жасасады. 25. Кепіл беруші осы Қағидалардың 24-тармағында көрсетілген шартқа қол қойылғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушы кредитінің бір бөлігін кепілдендіру шартына қол қояды жəне оны кредиторға жібереді. 26. Кредитор кепіл берушіден кепілдендіру шартын алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде оған қол қояды жəне оны қарыз алушыға қол қою үшін береді. Қарыз алушы кепілдендіру шартына қол қойғаннан кейін кредитор 5 (бес) жұмыс күні ішінде қарыз алушымен кепілдік шартын жасасады жəне қарыз алушыға кредитті нақты беруді жүзеге асырады. 27. Қарыз алушыға кредит берілгеннен кейін кредитор 5 (бес) жұмыс күні ішінде кредитор растаған қарыз алу шартының, ақша аудару туралы төлем тапсырмасының, қарыз алушының несиелік шотынан ақшаны алғаны туралы үзіндінің көшірмелерін кепіл берушіге жолдайды. 28. Кепіл беруші кредит берілгеннен кейін 10 (он) жұмыс күні ішінде операторға мына құжаттарды: 1) кепіл беруші растаған кредитор, кепіл беруші жəне қарыз алушы арасындағы кепілдендіру шартының көшірмесін; 2) қарыз алушының кепілдік бойынша комиссияның субсидияланбайтын бөлігін төлегені туралы растауды; 3) кредитор растаған кредитор мен қарыз алушы арасындағы қарыз шартының көшірмесін; 4) кредитор растаған қарыз алушының шотына кредитті аудару туралы төлем тапсырмасының көшірмесін қоса бере отырып, осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес қарыз алушының кредитін кепілдендіру туралы мəліметтерді жолдайды. 29. Оператор 3 (үш) жұмыс күні ішінде ұсынылған құжаттарды қарайды жəне тиісті хатты жұмыс органына жолдайды. 30. Жұмыс органы оператордан хат алғаннан кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде кепіл берушінің шотына субсидия аударуды жүзеге асырады. 31. Кепіл берушіден кепілдендірілген жəне қайтарылмаған кредиттің бір бөлігінің сомасын өтеу бойынша талап ету құқығы қарыз алушы кредитормен жасалған қарыз шарты бойынша кредитті өтеу шарттарын орындамаған кезде туындайды. Бұл ретте кепілдік бойынша төлемнің көлемі мен тəртібі, талап ету құқығының туындау мерзімі мен шарты қарызды кепілдендіру шартында белгіленеді.

Кепілдендіру сомасы (теңге)

«Техникалық-экономикалық негіздеме əзірлеу талап етілмейтін бюджеттік инвестициялық жобалардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 29 желтоқсандағы № 2225 қаулысына өзгерістер енгізу туралы

77) командалық-диспетчерлік пункт салу; 78) авиациялық, танктік жəне жаяу əскердің ұрыс машиналарына арналған оқу-жаттығу орталықтары ғимараттарын салу; 79) ғимараттар мен құрылыстардың периметрі бойынша қоршаулар салу; 80) экологиялық мониторингтің химиялық зертханаларын салу; 81) гидрометеорологиялық мақсаттағы бақылайтын желілер объектілерін салу; 82) табиғат қорғау мекемелерінің əкімшілік ғимаратын (офис) салу жəне қайта жаңарту; 83) табиғат қорғау мекемесінің Сапар орталығын салу; 84) сот сараптамасы орталықтарын салу; 85) корабльдер мен катерлердің орналасуына арналған пункт салу; 86) су алу жəне су ірку ұңғымаларын бұрғылау жəне қайта жаңарту; 87) далалық оқу орталықтарын салу; 88) байланыс жүйелерін, желілері мен құрылыстарын (беру желілері – кабельдік, радиорелелік, спутниктік жəне т.б.), физикалық тізбектерді жəне желілік-кабельдік байланыс құрылыстарын, оның ішінде магистральдық) ақпараттық-коммуникациялық желілерді салу, кеңейту жəне жаңғырту; 89) мемлекеттік шекара учаскесінде автомобиль өткізу пункттерін салу; 90) шекара қызметінің радиотехникалық тораптары мен жедел пункттерін орналастыру үшін ғимараттар мен құрылыстар кешендерін салу; 91) шекара заставаларының созылыңқы учаскелерін жəне Шекара қызметінің басқа да объектілерін күзетудің бейнебақылау жүйелері мен дабыл беру кешендерін салу (жабдықтау); 92) Шекара қызметінің шекара заставалары үшін техникалық бақылау бекеттерін салу; 93) бөлімшелер салу. 4. Жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының қолданыстағы учаскелерін, ұшу-қону жолақтарын, қолданыстағы əуеайлақтардың, аэровокзалдар мен аэронавигация объектілерінің кірме автомобиль жолдарын салу мен қайта жаңартуды көздейтін жобалар, оның ішінде: 1) жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының қолданыстағы учаскелерін қайта жаңарту; 2) қолданыстағы əуеайлақтар мен əуежайлардың ұшу-қону жолақтарын қайта жаңарту; 3) қолданыстағы əуеайлақтардың, əуежайлардың жəне аэронавигация объектілерінің кірме автомобиль жолдарын қайта жаңарту; 4) тəулігіне қоса алғанда 100 жолаушыға дейінгі өткізу қабілеті бар темір жол вокзалдарын салу; 5) қоса алғанда 75 адамға дейінгі күту залдары бар сапаржайлар салу; 6) авиажолаушыларға қызмет көрсетуге арналған, сағатына қоса алғанда 75 жолаушыға дейінгі өткізу қабілеті бар аэровокзалдары мен əуежай терминалдарын салу; 7) мемлекеттік шекара учаскесінде автомобиль жолдарын салу; 8) халықаралық, республикалық жəне жергілікті маңызы бар тарихи жəне мəдени ескерткіштердің мемлекеттік тізіміне енген тарихи-мəдени мұра объектілерінің, мемлекеттік маңызы бар объектілердің, туристік объектілердің кірме жолдарын салу; 9) ерекше қорғалатын табиғи аумаққа кірме жолдарды салу жəне қайта жаңарту. 5. Ғимараттар мен құрылыстардың сейсмикалылығын күшейту көзделетін жобалар. 6. Төтенше жағдайлардың алдын алу жəне жою саласындағы объектілерді салу көзделетін жобалар, оның ішінде: 1) диспетчерлік пункттерді салу; 2) селден қорғау құрылыстарын салу; 3) таулы жерлерде уақытша тікұшақ алаңдарын салу; 4) сел полигондарын салу; 5) қар көшкіні қаупі бар учаскелерде қар көшкінінен қорғау құрылыстарын салу; 6) көшкін учаскелерінде көшкінге қарсы құрылыстарды салу; 7) қауіпті табиғат құбылыстары мониторингінің кешенді станцияларын салу жəне тау өзендері арналарында хабарландыру жүйелерін орнату; 8) сел тасқынының, қар көшкіндерінің, көшкін процестерінің алдын алу мақсатындағы фитомелиоративтік жұмыстар; 9) трансформаторлық қосалқы станциялар салу; 10) байланыс бекеттері мен тораптарын салу; 11) радиожабдық антенналары үшін антенна діңгектерін салу; 12) уақытша инженерлік су тасқынынан қорғау құрылыстарын салу; 13) су тасқындарынан қорғау бөгеттерін салу жəне қайта жаңарту; 14) өзен арналарының өткізу қабілеттілігін қамтамасыз ету бойынша инженерлік жұмыстарды көздейтін объектілерді салу.

Кредит сомасы (теңге)

Астана , Үкімет Үйі

Кредит беруші нің атауы

№ 879

АӨК субъекті сінің атауы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

11

12

Бірінші басшы _________________ (қолы, Т.А.Ə.) М.О.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 901

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 6 сəуірдегі № 310 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 6 сəуірдегі № 310 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 14,168-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі туралы ережеде: 16-тармақта: 11) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «11) мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктерді сынақтардан жəне байқаулардан өткізу əдістемесін əзірлейді жəне бекітеді;»; мынадай мазмұндағы 11-1) тармақшамен толықтырылсын: «11-1) Қазақстан Республикасында пайдалануға рұқсат етілген мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізілімін жүргізу қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді;»; 63-1), 75), 87), 88) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «63-1) өсімдіктерді қорғау саласындағы халықаралық ұйымдармен жəне мемлекеттік органдармен ынтымақтастықты жүзеге асырады;»; «75) ветеринариялық ғылыми зерттеулерді жəне ветеринария саласындағы мамандарды, ветеринария саласында кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғаларды қайта даярлауды ұйымдастырады;»; «87) жануарлар өсіруді, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты дайындауды (союды), сақтауды, қайта өңдеуді жəне өткізуді жүзеге асыратын өндіріс объектілеріне, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды, жемшөп жəне жемшөптік қоспаларды өндіру, сақтау жəне өткізу жөніндегі ұйымдарға есептік нөмірлер беру тəртібін əзірлейді; 88) орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілердің жəне биологиялық материалдың сынамаларын іріктеп алу қағидаларын əзірлейді;»; 89) тармақша алып тасталсын; 96), 97), 98), 103), 104) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «96) ветеринариялық (ветеринариялық-санитариялық) нормаларды, ветеринариялық есепке алу жəне есептілік нысандарын əзірлейді жəне бекітеді; 97) ветеринариялық есепке алуды жəне есептілікті жүргізу, ұсыну тəртібін əзірлейді; 98) ветеринария саласында кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғаларды есептік тіркеу тəртібін бекітеді жəне оны өткізеді;»; «103) жануарлардың аса қауіпті ауруларына қарсы ветеринариялық іс-шараларды жоспарлау жəне өткізу қағидаларын бекітеді; 104) жаңа, жетілдірілген ветеринариялық препараттарға, азықтық қоспаларға нормативтіктехникалық құжаттаманы келісу тəртібін бекітеді;»; мынадай мазмұндағы 105-1), 105-2), 105-3), 105-4), 105-5), 105-6), 105-7), 105-8), 105-9), 105-10), 105-11), 105-12), 105-13), 105-14), 105-15), 105-16) тармақшалармен толықтырылсын: «105-1) мемлекеттік ветеринариялық ұйымдар желісінің мемлекеттік нормативін əзірлейді; 105-2) биологиялық қалдықтарды кəдеге жарату, жою тəртібін əзірлейді; 105-3) тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік мониторинг жоспарын бекітеді; 105-4) сараптама актісін (сынақтар хаттамасын) беру қағидаларын əзірлейді; 105-5) ветеринариялық-санитариялық сараптаманы өткізу қағидаларын əзірлейді; 105-6) ветеринариялық препараттарды, азықтық қоспаларды мемлекеттік тіркеуді өткізу қағидаларын əзірлейді; 105-7) жануарларды өткізу қағидаларын əзірлейді; 105-8) жануарларды карантинге қою қағидаларын əзірлейді; 105-9) дезинфекциялауды, дезинсекциялауды, дератизациялауды өткізу қағидаларын əзірлейді; 105-10) эпизоотиялық мониторинг жүргізу қағидаларын əзірлейді; 105-11) ветеринариялық препараттарды жəне азықтық қоспаларды байқаудан өткізу қағидаларын бекітеді; 105-12) жануарлармен жұмыс істеу қағидаларын əзірлейді; 105-13) шектеу іс-шараларын жəне карантинді белгілеу жəне алып тастау қағидаларын əзірлейді; 105-14) ветеринариялық іс-шараларды өткізу кезінде мемлекеттік органдардың өзара іс-қимыл жасау қағидаларын əзірлейді; 105-15) диагностикалық зерттеулерді жүргізу қағидаларын бекітеді; 105-16) жануарлардың аса қауіпті ауруларының профилактикасы, диагностикасы жəне оларды жою жөніндегі ветеринариялық іс-шараларды бекітеді;»; 166-2) тармақша алып тасталсын; мынадай мазмұндағы 168-1), 168-2), 168-3), 168-4), 168-5) тармақшалармен толықтырылсын: «168-1) өңірлер бойынша азық-түлік тауарларының запастарын есепке алу жəне есептілік ұсыну нысандарын бекітеді; 168-2) ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу өнімдерін өндіру үшін оларды сатып алуға қайта өңдеу кəсіпорындарының шығындарын субсидиялау қағидаларын əзірлейді; 168-3) олар бойынша кепілдендірілген сатып алу бағасы жəне сатып алу бағасы белгіленетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің тізбесін əзірлейді; 168-4) агроөнеркəсіптік кешен субъектілерінің қарыздарын кепілдендіру жəне сақтандыру шеңберінде субсидиялау қағидаларын əзірлейді; 168-5) агроөнеркəсіптік кешен субъектілері инвестициялық салымдар кезінде жұмсаған шығыстардың бір бөлігін өтеу бойынша субсидиялау қағидаларын əзірлейді;»; 169) тармақ алып тасталсын; мынадай мазмұндағы 173-1), 173-2), 173-3), 173-4), 173-5), 173-6), 173-7), 174-1), 174-2) тармақшалармен толықтырылсын: «173-1) топырақты агрохимиялық зерттеп тексеруді өткізу қағидаларын əзірлейді; 173-2) ауыл шаруашылығы өндірісіне агрохимиялық қызмет көрсетудің заттай нормаларын əзірлейді; 173-3) агрохимикаттарды мемлекеттік тіркеуді өткізу қағидаларын əзірлейді; 173-4) агрохимикаттарды мемлекеттік тіркеуді жүзеге асырады; 173-5) ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің агрохимиялық жай-күйі туралы ақпараттық деректер банкін құру жəне жүргізу қағидаларын бекітеді; 173-6) ауыл шаруашылығы өнімдерінің жəне оны қайта өңдеу өнімдерінің табиғи кему, кебу, нығыздалу, бүліну нормаларын əзірлейді; 173-7) ауылдық елді мекендерге тартылатын агроөнеркəсіптік кешен мамандары лауазымдарының тізбесін əзірлейді;»; «174-1) «Агроөнеркəсіптік кешендегі кəсібі бойынша үздік» конкурсын өткізу қағидаларын əзірлейді; 174-2) агроөнеркəсіптік кешен өнімдерінің республикалық көрмелерін, жəрмеңкелерін ұйымдастырады;»; 175) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «175) субсидия алушы міндеттемесінің нысанын бекітеді;» мынадай мазмұндағы 177-1), 232-1), 232-2), 232-3), 232-4), 232-5), 232-6), 232-7), 232-8), 238-1) тармақшалармен толықтырылсын: «177-1) мыналарды: жоғары құнды өсімдіктердің жəне ауыл шаруашылығы жануарлары, құстары мен балықтар тұқымдарының гендік қорын сақтауды жəне дамытуды; тұқым шаруашылығын дамытуды; мал шаруашылығы өнімдерінің өнімділігі мен сапасын дамытуды; асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды; аквадақыл (балық өсіру) өнімдерінің өнімділігі мен сапасын көтеруді; басым дақылдар өндірісін субсидиялау жолымен өсімдік шаруашылығы өнімдерінің өсімділігі мен сапасын жоғарлатуды, көктемгі егіс жəне астық жинау жұмыстарын өткізу үшін қажетті жанар-жағармай материалдарының жəне басқа тауарлық-материалдық құндылықтардың құнын; тыңайтқыштардың құнын (органикалық тыңайтқыштарды қоспағанда); өсімдіктерді қорғау мақсатында ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеуге арналған гербицидтердің, биоагенттердің (энтомофагтардың) жəне биопрепараттардың құнын; ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге су беру жөніндегі көрсетілетін қызметтердің құнын; жеміс-жидек дақылдарының жəне жүзімнің көпжылдық екпелерін отырғызу жəне өсіру (соның ішінде қалпына келтіру) шығындарының құнын; ауыл шаруашылығы дақылдарын қорғалған топырақта өңдеу шығындарының құнын; отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу үлесін арттыруды; технологиялық жабдық кредиттері мен лизингі бойынша сыйақы мөлшерлемесін; шитті мақтаның жəне мақта талшығының сапасын сараптауға шығындардың құнын; ауыл шаруашылығы өнімінің өндірісін басқару жүйесін дамытуды; ауыл шаруашылығы техникасының лизингі бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау қағидаларын əзірлейді;»;

(Соңы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 9-бетте). «232-1) агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттерінің қолжетімділігін қамтамасыз етеді; 232-2) көрсетілетін қызметті алушылардың агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы хабардар болуын қамтамасыз етеді; 232-3) көрсетілетін қызметті алушылардың агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері бойынша өтініштерін қарайды; 232-4) агроөнеркəсіптік кешен облысындағы уəкілетті органмен келісілген ақпараттандыру сферасы бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік қызмет көрсетуді оңтайландыру мен автоматизациялау процесстері бойынша шара қолданылады; 232-5) мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын бағалауды өткізу, сонымен қоса акпаратты мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын реті мен мерзіміне сəйкес өткізу, Қазақстан Республикасының заңнамасымен бекітілген ішкі бақылау нəтижелері үшін агроөнеркəсіптік кешен облысындағы мемлекеттік қызмет көрсетуге баға беру мен сапасын бақылау уəкілетті органға ақпарат беруді қамтамасыз етеді; 232-6) егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, халыққа қызмет көрсету орталықтарына агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсету үшін қажетті мəліметтерді қамтитын ақпараттық жүйелерге қолжетімділікті ұсынады; 232-7) мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығына агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсету тəртібі туралы ақпарат береді; 232-8) көрсетілетін қызметті берушілердің агроөнеркəсіптік кешен саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын сақтауын қамтамасыз етеді;»; «238-1) «Қазақстан республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес тексерулер жүргізу жоспарын əзірлейді жəне бекітеді;»; 17-тармақта: 8-1), 9) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «8-1) экспорттаушы елдердің құзыретті органдары ірі қара малдың импортталған асыл тұқымды өніміне (материалға) берген, оны тану ірі қара мал тұқымдары бойынша республикалық палата жүзеге асыратын асыл тұқымдық куəлікті немесе оған барабар құжатты қоспағанда, экспорттаушы елдердің құзыретті органдары импортталған асыл тұқымды өнімге (материалға) берген асыл тұқымдық куəлікті тануды жүзеге асырады;»; «9) мал шаруашылығы саласындағы селекциялық жетістіктерді сынақтан жəне байқаудан өткізеді;»; мынадай мазмұндағы 17-3) тармақшамен толықтырылсын: «17-3) өсімдіктерді қорғау саласындағы халықаралық бағдарламаларды іске асыруға қатысады;»; 126), 162) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «126) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылауды жəне қадағалауды, фитосанитариялық бақылауды жүзеге асырады;»; «162) жануарлардың аса қауіпті ауруларының профилактикасы, диагностикасы жəне оларды жою жөніндегі ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастырады жəне қамтамасыз етеді;»; мынадай мазмұндағы 180-1) тармақшамен толықтырылсын: «180-1) жануарлар өсіруді, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты дайындауды (союды), сақтауды, қайта өңдеуді жəне өткізуді жүзеге асыратын өндіріс объектілеріне, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды, жемшөп жəне жемшөптік қоспаларды өндіру, сақтау жəне өткізу жөніндегі ұйымдарға есептік нөмірлер береді;»; 184), 186) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «184) ішкі сауда объектілерінде, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты өндіру, дайындау (сою), сақтау, пайдалану, қайта өңдеу жəне өткізу жөніндегі ұйымдарда, мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақыланатын жəне қадағаланатын жүктерді Кеден одағының кедендік шекарасымен тұспа-тұс келетін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы тасымалдау (орнын ауыстыру) кезінде шекаралық жəне кедендік пункттерде (Кеден одағының кедендік шекарасымен тұспа-тұс келетін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттерінде), сондай-ақ жануарлар мен құстардың аса қауіпті аурулары бойынша карантиндік аймақтарда жəне қолайсыз пункттерде жануарлардың жұқпалы ауруларының ошақтарын, таралуын болдырмау, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету жəне Қазақстан Республикасының аумағын жануарлардың аса қауіпті жəне экзотикалық ауруларын басқа мемлекеттерден əкелуден жəне олардың таралуынан қорғау бойынша Қазақстан Республикасы заңдарының, Қазақстан Республикасының Президенті жарлықтарының жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулыларының ветеринария саласындағы талаптарын сақтау тұрғынына күн сайынғы мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылауды жəне қадағалауды жүзеге асырады;»; «186) эпизоотиялық мониторингті, эпизоотиялық ошақтар пайда болған жағдайда оларды тексеруді жүргізеді;»; 199) тармақша алып тасталсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К. МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 902

Астана, Үкімет Үйі

Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларын бекiту туралы «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» 2005 жылғы 8 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 15-6) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi: 1. Қоса берiлiп отырған Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидалары бекiтiлсiн. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi К.МƏСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №902 қаулысымен бекітілген Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» 2005 жылғы 8 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес əзірленді жəне ауыл шаруашылығы өндірісіне агрохимиялық қызмет көрсету саласындағы мемлекеттік мекеменің (бұдан əрі – мемлекеттік мекеме) егістік топырағын агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізуі тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидаларда мынадай терминдер пайдаланылады: 1) агрохимиялық зерттеп қарау – топырақтағы өсімдіктерді минералдық қоректендіру элементтері, қарашірік, рН жəне тұз режимі, микроэлементтер құрамын айқындау; 2) агрохимиялық картограмма – топырақтың өсімдіктер үшін сіңімді қоректік элементтермен қамтамасыз етілу дəрежесін түрлі-түсті көріністе көрсететін карта; 3) агрохимиялық мониторинг – топырақ құнарлылығының, өсімдік шаруашылығы өнімдері мен оны қайта өндеу өнімдері сапасының өзгеруін уақтылы анықтау үшін ауыл шаруашылығы алқаптарының жай-күйін байқау жүйесі; 4) ауыл шаруашылығы алқаптары – ауыл шаруашылығы өнімін алу үшін жүйелі түрде пайдаланылатын алқаптар; 5) əсер етуші зат – қоректік элементтің атауы жəне оның агрохимикаттағы пайызбен көрсетілген құрамы; 6) біріккен сынама (үлгі) – элементарлық учаске шегінде іріктеп алынған жеке (нақтыланған) сынамалардың қоспасы; 7) геоақпараттық жүйе – цифрлық картографиялық, ұқсас жəне мəтіндік ақпаратты пайдалана отырып, деректерді жинауға, өңдеуге, талдауға, үлгілеуге жəне көрсетуге, сондай-ақ ақпараттық жəне есептік міндеттерді шешуге арналған автоматтандырылған жүйе; 8) жер учаскесі – тұйық шекараларда бөлінген, заңнамада белгіленген тəртіппен жер қатынастары субъектілеріне бекітіліп берілген жер бөлігі; 9) жерді пайдалану жоспары – жерді пайдаланудың кеңістіктегі жағдайы мен мөлшері туралы көрнекі түсінік беретін, жерлердің құрамы мен алқабы туралы ақпаратты қамтитын жерді пайдалануға арналған картографиялық құжат; 10) жиынтық талдау ведомосі – топырақтағы макро- жəне микроэлементтер құрамына жүргізілген химиялық талдаулар нəтижелерінен тұратын агрохимиялық көрсеткіштердің есептік құжаты; 11) жұмыс учаскесі (танап) – рельефтер (суайрық, беткей, беткейдің төмендеуі, жайылма алқап) бойынша белгілі бір орын алатын жəне жерге орналастыру жұмыстарын жүргізу кезінде ішкі шаруашылықтың жерге орналастыру жоспарында бөлінетін ауыл шаруашылығы жерлерінің жеке өңделетін алқабының бөлігі; 12) жыртылатын қабат – топырақтың жыл сайын немесе дүркін-дүркін барынша тереңдікке жаппай өңделетін қабаты; 13) зерттеп қарауды жүргізу жоспары – əкімшілік аудандар, округтер бойынша жұмыстар жүргізудің кезектілігі; 14) зерттеп қараудың мерзімділігі – агрохимиялық зерттеп қарау турлары арасындағы уақытша кезең; 15) қарашірік – өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарының биохимиялық өзгеруі нəтижесінде пайда болатын шірінді, топырақтың органикалық, əдетте қара түсті бөлігі; 16) қойтастану – топырақта қойтастардың (тастардың) болуы; 17) микроэлементтер – топырақта, өсімдіктерде жəне тірі организмдерде мардымсыз мөлшерде болатын химиялық элементтер; 18) өзен алқабы – өзен алабының ұзақ уақыт бойы су астында қалатын бөлігі; 19) паспорттық ведомость – əрбір танаптың егжей-тегжейлі топырақ-агрохимиялық жəне агрономиялық сипаттамасын қамтитын құжат; 20) суармалы жерлер – ауыл шаруашылығы дақылдары суармалы жағдайда өсірілетін жерлер; 21) тəлімі жерлер – ауыл шаруашылығы дақылдары суарылмай өсірілетін жерлер; 22) топырақ – судың, ауаның жəне организмдердің бірлескен əсерінен литосфераның жоғары қабаттарының өзгеруі нəтижесінде туындайтын, генетикалық байланысты қабаттардан тұратын (топырақ пішінін құрайды), тірі жəне тірі емес табиғатқа тəн бірқатар қасиеттері бар ерекше табиғи құрылым; 23) топырақ кешені – үзбей қайталанып, бірін-бірі бірнеше метрден кейін алмастырып отыратын, əртүрлі топырақтың кезектелетін ұсақ учаскелерінен тұратын теңбіл топырақ жамылғысы; 24) топырақ құнарлылығы – топырақтың өсімдіктерді сіңімді қоректік заттармен, ылғалмен қамтамасыз ету жəне өнім беру қабілеті; 25) топырақ сынамасы – зертханалық зерттеу үшін іріктеп алынған топырақ материалының сынамасы; 26) топырақтың ластануы – топырақтың беткі қабатының тозуын немесе бүлінуін, топырақтың физикалық-химиялық қасиетінің нашарлауын тудыратын улы зиянды заттардың топырақта антропогендік жинақталуы; 27) топырақтың сортаңдануы – түбінде өсімдіктердің өсіп-өнуіне мүмкіндік бермейтін топырақтағы тұздар шоғырлануының артуы; 28) топырақтың эрозияға ұшырауы – топырақтың жоғары қабатының бұзылуы, шайылуы жəне желмен ұшуы; 29) чек – күріш өсіруге арналған танап учаскесі; 30) элементарлық учаске – біріккен бір сынамамен сипатталатын ауыл шаруашылығы жерінің алқабы. 2. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу шарттары мен тəртібі 3. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарау егістік топырағының құнарлылығы көрсеткіштерін айқындау үшін жүргізіледі. Бұл ретте жер учаскелерінің меншік иелері жəне (немесе) жер пайдаланушылар топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу үшін жер учаскелеріне қол жеткізуді қамтамасыз етуге міндетті. 4. Топырақ құнарлылығы көрсеткіштеріне: 1) қара шірік; 2) жылжымалы фосфор; 3) ауыспалы калий; 4) жеңіл ыдырайтын, сілтілі ыдырайтын жəне нитратты азот; 5) рН; 6) микроэлементтердің (марганец, мырыш, мыс, кобальт, молибден, күкірт, бор, никель, темір, хром) жылжымалы қоспалары; 7) су сығындысының катиондық-аниондық құрамының болуы жатады. 5. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу кезінде Қазақстан Республикасының аумағы күрделілік дəрежесіне қарай мынадай санаттарға бөлінеді: бірінші санат: зерттеп қаралатын алқапта 10 пайыздан аспайтын топырақ кешені болған кезде рельефі жазық, əлсіз бөлшектелген жəне біркелкі топырақ жамылғысы бар далалық жəне шөлейттік аймақ аудандары; екінші санат: 1) зерттеп қаралатын алқапта 10 пайыздан аспайтын топырақ кешені болған кезде рельефі жай көлбеу беткейлі, кең сайаралық кеңістіктерге бөлшектелген біркелкі топырақ жамылғысы бар орманды далалық, далалық жəне шөлейттік аймақ аудандары; 2) топырақ кешендері немесе топырағы эрозияға ұшыраған алқаптар 10-нан 20 пайызға дейінгі бірінші санатты аудандар; үшінші санат: 1) рельефі жай ойлы-қырлы, құлдилылығы жəне ұзындығы əртүрлі беткейлі кең сайаралық аумақтарға бөлшектелген біркелкі емес топырақ жамылғысы бар орманды далалық жəне далалық аймақ аудандары; 2) топырақ кешендері немесе топырағы эрозияға ұшыраған алқаптар 20-дан 40 пайызға дейінгі бірінші санатты аудандар жəне топырақ кешендері немесе топырағы эрозияға ұшыраған алқаптар 10нан 20 пайызға дейінгі екінші санатты аудандар; 3) əртүрлі дəрежеде қойтасталған топырақ; 4) қайталама сортаңдану белгілері жоқ жақсы күйдегі суармалы жерлер; 5) қайталама немесе қалдықты батпақтану белгілері жоқ жақсы күйдегі құрғатылған жерлер; төртінші санат: 1) рельефі бөлшектелген, түрлі топыраққұрауыш жынысты жəне топырағының 20-40 пайызы эрозияға ұшыраған орманды далалық аймақ аудандары; 2) топырағы күшті кешенделген жəне эрозияланған, аудандар аумағының 40-60 пайызын құрайтын далалық, шөлейт жəне шөлді аумақтар; 3) 15 пайызға дейінгі алқаптағы топырағы қайталама сортаңдалған суармалы жерлер; 4) 15 пайызға дейінгі алқабының қайталама немесе қалдықты батпақтану белгілері бар құрғатылған жерлер; 5) 20 пайызға дейін сортаңдалған жəне бұталанған алқаптары бар өзен алқаптары, сағалары жəне атырауларының топырағы; 6) бөлшектелген аумақтар; бесінші санат: 1) топырақтың кешенделуі мен эрозиялануы 60 пайыздан астам дамыған далалық, шөлейт жəне шөлді аумақтар; 2) таулар жəне орманды тау етектері; 3) күрделі біркелкі емес топырақ жамылғысы бар алқаптар, сағалар жəне атыраулар (механикалық құрамы түрлі, сортаңдану, алқабының 20 пайыздан астамы батпақтанған немесе сортаңданған); 4) 15 пайыздан астам алқапта қайталама сортаңдану белгілері бар суармалы жерлер; 5) 15 пайыздан астам алқапта қайталама немесе қалдықты батпақтану белгілері бар құрғатылған жерлер. 6. Жыртылатын қабаттағы қарашіріктің, жылжымалы фосфордың, ауыспалы калийдің, жеңіл ыдырайтын, сілтілі ыдырайтын жəне нитратты азоттың, рН-тың, микроэлементтердің (марганец, мырыш, мыс, кобальт, молибден, күкірт, бор, никель, темір, хром) жылжымалы қоспаларының орташа өлшемдік құрамы көрсеткіштері мынадай кезенділікпен жүргізілетін топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері бойынша айқындалады: тəлімі жерлер үшін – 7 жыл; суармалы жерлер үшін – 5 жыл; химиялық мелиоранттар қолданатын шаруашылықтар үшін – 5 жыл; мемлекеттік сорттық учаскелер, эксперименталды шаруашылықтар үшін – 3 жыл. Жер учаскелерінің меншік иелерінің жəне (немесе) жер пайдаланушылардың өтінімдері бойынша қайта зерттеп қараулар арасындағы мерзімді қысқартуға жол беріледі. 7. Мемлекеттік мекеме жыл сайынғы жұмыс жоспарларын жасайды жəне облыстық ауыл шаруашылығы басқармасымен келіседі, оларда:

11 қыркүйек 2014 жыл

1) зерттеп қарауға жататын топырақ алқаптарының көлемдері; 2) əкімшілік аудандар бойынша жұмыс жүргізу кезектілігі; 3) осы Қағидалардың 6-тармағында көрсетілген топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу кезенділігі көзделеді. Əкімшілік ауданның, ауылдық округтің топырағын агрохимиялық зерттеп қарау бір далалық маусымда жүргізіледі. Зерттеп қарауға жататын егістіктің алқабы зерттеп қарау алдындағы жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша есептеледі. Мемлекеттік мекеме топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес бюджет қаражаты есебінен жəне жер учаскесінің меншік иесінің жəне (немесе) жер пайдаланушының өтінімі бойынша – ақылы негізде жүргізеді. 8. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды бюджет қаражаты есебінен жүргізер алдында мемлекеттік мекеме жер учаскелерінің меншік иелеріне жəне (немесе) жер пайдаланушыларға осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша хабарлама береді. 9. Жер учаскелерінің контурлары салынған аумақтың жерін пайдалану жоспары топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізудің картографиялық негізі болып табылады. 10. Топырақты зерттеп қарауды жүргізуді бастар алдында мемлекеттік мекеменің қызметкері жер учаскесінің меншік иесімен жəне (немесе) жер пайдаланушымен бірге жер алқаптарын байқап қарайды, топырақтың типі мен түрін айқындайды, көзбен қарап нақтылайды жəне жер пайдалану жоспарына жағдайдағы (жаңа жолдар, танаптар шекаралары, отырғызылған ағаштар) өзгерістерді енгізеді, жұмыс учаскелерінің схемасы мен оларды нөмірлеуді келіседі, жол бойындағы жəне фермалар маңындағы ерекше зерттеп қарау аймақтарын, су қорғау аймақтарын бөледі, соңғы 3 жыл ішіндегі ауыл шаруашылығы дақылдары егістерінің орналасуын, олардың жай-күйін, ластану, фитоулылық біліну деңгейін нақтылайды, тыңайтқыштардың жоғары мөлшерімен жүйелі түрде тыңайтылатын танаптар мен өндірістік учаскелерді бөледі, танаптардың эрозияланғанын, бұталанғанын жəне қойтасталғанын белгілейді, суармалы учаскелер бетіндегі тұздың шөгіндісін белгілейді. 11. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу кезінде айқындалатын барлық көрсеткіштер бойынша агрохимиялық картограммалар жасалады. Агрохимиялық картограммаларды əзірлеу геоақпараттық жүйе көмегімен жүргізіледі. Далалық зерттеп қараулардың графикалық нəтижелері далалық жұмыс даналарынан цифрлық карталық негізге ауыстырылады жəне топырақты агрохимиялық талдау нəтижелерімен байланыстырылады. Аудандық агрохимиялық картограммаларда картографиялаудың ең төменгі бірлігіне танап, облыстық картограммаларда – шаруашылық қабылданады. 12. Біріккен топырақ сынамаларын іріктеу былайша жүргізіледі: 1) суарылмайтын егіншілік танаптарында минералдық тыңайтқыштарды төмен деңгейде қолдану кезінде топырақ сынамалары барлық өсіп-өну кезеңі ішінде іріктеп алынады; 2) суармалы жерлерде əсер етуші затпен гектарына 90 килограмнан аспайтын минералды тыңайтқыштар жүйелі түрде енгізілген жағдайда топырақ сынамалары барлық өсіп-өну кезеңі ішінде, ал əсерлі затпен гектарына 90 килограмнан артық енгізілген жағдайда – тыңайтқыштар енгізгенге дейін көктемде немесе оларды енгізгеннен кейін 2 жəне одан көп айдан соң іріктеп алынады; 3) чектерді толтырып немесе батырып суару кезінде топырақ сынамаларын іріктеу батырудан бұрын немесе су қайтқаннан жəне егін жинағаннан кейін жүргізіледі. Біріккен сынамаларды іріктеу жиілігі топырақ жамылғысының түрлілігі мен енгізілетін тыңайтқыштар мөлшеріне байланысты белгіленеді жəне элементарлық учаскелердің ауқымымен айқындалады. Əрбір элементарлық учаскеге реттік нөмір беріледі. 13. Тəлімі жерлерде элементарлық учаскелер торкөзін топырақ жамылғысы мен рельефтегі орнын ескере отырып енгізеді. Элементарлық учаскенің ең жоғары алқабы – 75 гектарды, суармалы жерде – 10 гектарды құрайды. Элементарлық учаскелердің кестесін картографиялық негізге енгізу кезінде олардың шекаралары алдыңғы зерттеп қараудың элементарлық учаскелерінің шекараларына, спутниктік навигация жүйесінің координаталарына дəл келуі қажет. 14. Əрбір элементарлық учаскеден біріккен бір сынама алынады. Нүктелік сынамалар қарашірік шегін ескере отырып, 0-ден 20 сантиметрге дейін жыртылатын қабат тереңдігінен алынады. Топырақ жамылғысының түрлілігін ескере отырып, біріккен сынаманы топырақтың барлық типтерінде 20-30 нүктелік сынамадан құрайды. Біріккен сынаманың салмағы 500 грамнан кем болмауы тиіс. 15. Шаруашылықта іріктеп алынған барлық топырақ үлгілеріне элементарлық учаскелер нөмірлеріне сəйкес келетін кезекті бірізділікпен реттік нөмірлер беріледі, олар бір жыл бойы сақталады. 16. Органикалық затты (қарашірікті), жылжымалы фосфор мен калийді, жеңіл ыдырайтын, сілтілі ыдырайтын жəне нитратты азотты, рН, марганецтің, мырыштың, мыстың, кобальттың, молибденнің, кадмийдің, қорғасынның, күкірттің, бордың, никельдің, темірдің жəне хромның жылжымалы қосындыларын, су сығындысының катиондық-аниондық құрамын айқындау бойынша топырақты химиялық талдаулар осы Қағидаларға 2-қосымшада көрсетілген мемлекеттік стандарттарға жəне əдістемелік нұсқауларға сəйкес жүргізіледі. 17. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері шаруашылық, аудан, облыс, республика деңгейінде қорытылады.

Үлгі

Танап

1

2

S Cu Zn мг/кг топыраққа 3 4 5

Co

Mn

6

7

Үлгі Танап S Cu Zn мг/кг топыраққа 8 9 10 11 12

Co

Mn

Тау-кен өндіру жəне көмір кəсіпорындарына қызмет көрсететін авариялық-құтқару қызметі мен құралымының оқу-жаттығу полигонын жарақтандыру тізбесі

13

14

Р/с Жарақ атауы № 1. Қызмет көрсетілетін объектілерде қолданылатын тау-кен қазбаларының тіреуіштері (металл, ағаш жəне т.б.) 2. Аралық жалғағыштарды қосуға арналған бұрамасы бар Ø = 100,125 жəне 159 мм өртке қарсы құбыр 3. Көлемі 8,0 – 10,0м3 суға арналған сыйымдылық 4. Өнімділігі 10,0-20,0 м3/сағ су сорғысы 5. Жанғыш сұйықтығы бар өрт ошағын жасауға арналған жалпақ қаңылтыр таба 6. Оқу полигонының схемасы 7. Теренкур, кемінде L = 10,0 см 8. ЖПБ (парашют) орнатуға жəне ауа көлемін өлшеуге арналған қазба, кемінде L = 6,0 см 9. Темірбетон блоктар мен плиталардан жасалған конструкция

Зерттеп қарауды жүргізген _________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты (жеке басын растайтын құжатта бар болса), лауазымы) S

Cu

Zn

Co

Mn

Талдау жүргізген (тегі, аты, əкесінің аты (жеке басын растайтын құжатта болған жағдайда), лауазымы) Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 4-қосымша Облыс _____________________________ Аудан _______________________________ Шаруашылық, ауылдық округ ______________ Зерттеп қарау жылы _____________________ Паспорттық ведомость

1

2

Топы- Жеңіл ыдырақ райтын азот типі мг/кг құрамы топы- бойынраққа ша топ 4 5 6

3

Жылжымалы фосфор мг/кг құрамы топы- бойынраққа ша топ 7 8

Cu құрамы мг/кг бойын- топыша топ раққа

Ауыспалы Қарашірік калий мг/кг құрамы % құрамы топы- бойынбойынраққа ша топ ша топ 9 10 11 12

1

6

2

3

4

5

7

Zn құрамы мг/кг бойын- топыша раққа топ 8 9

Хабарлама

Мемлекеттік мекеменің мынадай өкілдері: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 20__ жылғы ______________ 20__ жылғы _______________ дейінгі мерзімде _________________________________________________ топырағын жоспарлы (жер учаскесінің меншік иесі жəне (немесе) жер пайдаланушы) агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізетінін хабарлаймыз. Зерттеп қарауға жататын танаптарға мемлекеттік мекеме өкілдерінің кедергісіз кіруін қамтамасыз етуді сұраймын. Зерттеп қарауды жүргізу кезінде жер учаскесінің меншік иесі жəне (немесе) жер пайдаланушы тарапынан қатысуға жəне бақылау жүргізуге жол беріледі.

Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 2-қосымша Топырақ үлгілерін талдау жөніндегі құжаттар тізбесі ОАҚКИ модификациясында Тюрин əдісімен органикалық затты (қарашірікті) анықтау. МемСТ 26213-91; Никитин модификациясындағы Тюрин əдісімен органикалық затты (қарашірікті) анықтау. МемТ 62213-91; Тюрин жəне Кононова əдісімен жеңіл ыдырайтын азотты анықтау. Агрохимия бойынша практикум: Минеев редакциясы, 2001 жыл; Корнфилд əдісімен сілтілі ыдырайтын азотты анықтау. Агрохимия бойынша практикум: Минеев редакциясы, 2001 жыл; Гранвальд-Ляжу əдісімен нитраттық азотты анықтау. Агрохимия бойынша практикум: Минеев редакциясы, 2001 жыл; Ионометриялық əдіспен нитраттарды анықтау. МемСТ 26951-86; ОАҚКИ əдісімен нитраттарды анықтау. МемСТ 26488-85; ОАҚКИ модификациясында Мачигин əдісімен карбонаттық топырақтағы жылжымалы фосфор мен калийді анықтау. МемСТ 26205-91; ОАҚКИ модификациясында Чириков əдісімен карбонаттық емес топырақтағы жылжымалы фосфор мен калийді анықтау. МемСТ 26204-91; ОАҚКИ модификациясында Кирсанов əдісімен фосфор мен калийдің жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 26207; ОАҚКИ жаңа технологиясы бойынша (автоматтандырылған талдау жүйесінде) Чириков немесе Мачигин бойынша топырақ сығындыларында фосфор мен калийді анықтау. МемСТ 10 256-2000, МемСТ 10 258-2000; ОАҚКИ модификациясында Тюрин əдісімен қарашірікті анықтау (автоматтандырылған талдау жүйесінде); Ю.М. Логинов, А.Н. Стрельцов. Талдау жұмыстарын автоматтандыру жəне топырақ құнарлылығы мен өсімдік шаруашылығы өнімінің сапасы мониторингін аспаппен қамтамасыз ету. – М.: Агробизнес – орталық, 2010; Топырақтағы ауыр металдарды анықтау (автоматтандырылған талдау жүйесінде); Ю.М. Логинов, А.Н. Стрельцов. Талдау жұмыстарын автоматтандыру жəне топырақ құнарлылығы мен өсімдік шаруашылығы өнімінің сапасы мониторингін аспаппен қамтамасыз ету. – М.: Агробизнес – орталық, 2010; PRIMACSsnc, SKALAR SAN++ талдауыштарында топырақ құрамын автоматты анықтау (ISO, EN, AOAS, ASBC жəне т.б. халықаралық талаптарға сəйкестік); Су сығындысының салыстырмалы электр өткізгіштігін, рН, қатты қалдығын анықтау. МемСТ 26423-85; Тұз сығындысының салыстырмалы электр өткізгіштігін, рН, қатты қалдығын анықтау. МемСТ 26483-85; Веригина-Аринушкина бойынша екі- жəне үшвалентті темірдің жылжымалы қосындыларын анықтау əдісі. МемСТ 27395-87; Өсімдіктердің ылғалдылығын, мейлінше гигроскопиялық ылғалдылығын жəне тұрақты солу ылғалдылығын анықтау əдісі. МемСТ 28268-89; Ауыл шаруашылығы алқаптарындағы жəне өсімдік өнімдеріндегі ауыр металдарды анықтау, Əдістемелік нұсқаулықтар, Мəскеу, 1992 жыл; ОАҚКИ модификациясындағы Крупский мен Александрова əдісімен карбонаттық топырақтағы мыс пен кобальттың жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50683-94; ОАҚКИ модификациясында Пейве мен Ринькис əдісімен мыстың жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50684-94; ОАҚКИ модификациясында Пейве мен Ринькис əдісімен кобальттың жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50687-94; ОАҚКИ модификациясында Крупский мен Александрова əдісімен карбонаттық топырақтағы марганецтің жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50685-94; ОАҚКИ модификациясында Пейве мен Ринькис əдісімен марганецтің жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50682-94; ОАҚКИ модификациясында Крупский мен Александрова əдісімен карбонаттық топырақтағы мырыштың жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50686-94; ОАҚКИ модификациясында Григг əдісімен молибденнің жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50689-94; Топырақтар. ОАҚКИ əдісімен жылжымалы күкіртті анықтау. МемСТ 26490-85; ОАҚКИ модификациясындағы Бергер мен Труог əдісімен бордың жылжымалы қосындыларын анықтау. МемСТ 50688-94; Су сығындысындағы карбонат иондарын жəне бикарбонаттарды анықтау əдістері. МемСТ 26424-85; Су сығындысындағы кальций мен магнийді анықтау əдістері. МемСТ 26428-85; АҚКОИ əдісімен ауыспалы кальций мен ауыспалы (жылжымалы) магнийді анықтау əдістері. МемСТ 26487-85; Су сығындысындағы хлорид ионын анықтау əдістері. МемСТ 26425-85; Су сығындысындағы сульфат ионын анықтау əдістері. МемСТ 26426-85; Су сығындысындағы натрий мен калийді анықтау əдістері. МемСТ 26427-85; Суда еритін кальций мен магнийді анықтау əдістері. МЕМСТ 27753.9-88;

1

3

4

Co құрамы мг/кг бойын- топыша топ раққа 10

11

Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 3-қосымша Облыс _____________________________ Аудан _______________________________ Шаруашылық, ауылдық округ ______________ Зерттеп қарау жылы _____________________ Жиынтық талдамалық ведомость үлгілер

№ _____ пен № _____ аралығындағы

Үлгі

Танап N P2O5 K2O мг/кг топыраққа

1

2

3

4

5

Қарашірік % 6

рН Үлгі Танап N P2O5 K2O мг/кг топыраққа 7

8

9

10

11

12

Қарашірік % 13

рН 14

Зерттеп қарауды жүргізген _________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты (жеке басын растайтын құжатта бар болса), лауазымы) N

P2O5 K2O

Қарашірік рН

Талдау жүргізген (тегі, аты, əкесінің аты (жеке басын растайтын құжатта бар болса), лауазымы) Микроэлементтер бойынша жиынтық талдамалық ведомості үлгілер

Астана, Үкімет Үйі

№ _____ мен № _____ аралығындағы

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №907 қаулысына қосымша Қызылорда қаласының əкімшілік аумағынан Қызылорда қаласының шекарасына (шегіне) қосылатын жерлердің бір бөлігінің экспликациясы

458,6

босалқы өнеркəсіп, көлік, байжерлер ланыс, ғарыш қызметі, қорғаныс, ұлттық қауіпсіздік мұқтажына арналған жер жəне ауыл шаруашылығына арналмаған өзге де жерлер 3390,2 55,2

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 893

Астана, Үкімет Үйі

Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 50) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне мынадай өзгерістер енгізілсін: 1) «Авариялық-құтқару қызметтерін, құрамаларын жəне құтқарушыларды аттестаттаудың кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 12 маусымдағы № 808 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001ж., № 22, 274-құжат) 1-тармағының 2) тармақшасы алып тасталсын; 2) «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 12 маусымдағы № 808 жəне 2006 жылғы 30 маусымдағы № 626 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 20 қыркүйектегі № 820 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 34, 384-құжат) 1-тармағы 1) тармақшасының екінші, үшінші, он алтыншы, он жетінші, он сегізінші, он тоғызыншы, жиырмасыншы абзацтары алып тасталсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К. МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №893 қаулысымен бекітілген Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптары 1. Жалпы ережелер 1. Осы авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптары (бұдан əрі – талаптар) «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 50) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарының кəсіптік даярлықтарының, олардың арнайы жəне құтқару техникасымен, құралсайманмен, жарақпен, авариялық-құтқару жəне өрт сөндіру жабдығымен, керек-жарақтармен жəне материалдармен жарақталу деңгейін, сондай-ақ табиғи жəне техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды жоюға əзірлігі дəрежелерін айқындайды. 2. Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптары 2. Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына мынадай біліктілік талаптары қойылады: 1) қайталама, мерзімді жəне кезектен тыс аттестаттауды өткізген кезде авариялық-құтқару жұмыстары мен кезек күттірмейтін жұмыстарды жүргізуге құқық беретін куəліктің (бұдан əрі – куəлік) болуы; 2) бастапқы аттестаттаудан өткен құтқарушылармен жасақталуы; 3) Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген кəсіпқой авариялық-құтқару қызметтеріне арналған жарақтау нормаларына сəйкес арнайы жəне құтқару техникасымен, авариялық-құтқару жəне өрт сөндіру жабдығымен құрал-сайманмен, жарақпен, керек-жарақтармен жəне материалдармен жарақталуы; 4) тəулік бойы кезекшілік өткеруді, бос ауысымның демалысын, азаматтық қорғау саласындағы уəкілетті органның аумақтық бөлімшелерімен жəне қызмет көрсетілетін объектілермен байланысты, жеке құрамды құлақтандыру жүйелерін қамтамасыз ететін үй-жайлардың жəне жабдықтардың, сондай-ақ авариялық-құтқару қызметінің орналасу схемасына сəйкес мүлік пен белгіленген материалдық құралдар қорына арналған үй-жайдың болуы; 5) авариялық-құтқару жұмыстарының белгілі бір түрлерін жүргізуге мүмкіндік беретін оқужаттығу базасының болуы. 3. Қауіпті өндірістік объектілерге қызмет көрсететін авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына осы талаптардың 2-тармағын толықтыру үшін қосымша мынадай біліктілік талаптар қажет: 1) қажетті персоналмен жəне жабдықпен жасақталған шаң-газ талдау зертханасының болуы; 2) осы Талаптарға 1, 2 жəне 3-қосымшаларға сəйкес жарақталған оқу-жаттығу полигоны, оқу шахтасы, жылуға төзімділікке машықтандыру бойынша кешеннің болуы; 3) авариялық-құтқару жəне кезек күттірмейтін жұмыстарды орындауға жіберілген құтқарушыларда парамедик сертификатының жəне өнеркəсіптік қауіпсіздік саласында оқытудан өткенін растайтын азаматтық қорғау саласындағы уəкілетті орган берген куəліктің болуы қажет. Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптарына 1-қосымша

Өлшем бірлігі

2

Саны

3

4

1

2

2.

Ұңғыманың бұрғыланған оқпаны

3.

Ұңғыма сағасында орналасқан шахта

4.

Шегендеу бағаналары

метр

Ұңғыманың конструкция сына сəйкес

5.

Бұрғылау бағанасы

метр

10

6.

Бұрғылау қондырғысының шығарылатын көпірлері

жиынтық

1

7.

Саға жабдықтары: бағана басы мен шығарындыға қарсы жабдық жиынтығы

жиынтық

1

8.

Шығарындыға қарсы жабдықты гидравликалық басқару пульті

жиынтық

1

9.

Басу жəне дроссельдеу блогы

жиынтық

1

10. Көлемі 10 м3 техникалық суға арналған резервуар немесе сыйымдылық

дана

1

11. Босатқыш қалқандары бар плашкалық превенторларды қолмен басқару тұтқасы

дана

1

Mn құрамы мг/кг құрамы бойын- топы- бойынша раққа ша топ топ 12 13 14

2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 13-бабының 5) тармақшасына жəне «Қазақстан Республикасының əкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» 1993 жылғы 8 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес Қызылорда қаласының əкімшілік аумағынан жалпы алаңы 6955 гектар жердің бір бөлігін Қызылорда қаласының шекарасына (шегіне) қосу жолымен «Қазақстан Республикасы Үкіметіне Қызылорда облысы Қызылорда қаласының шекарасын (шегін) өзгерту жөнінде ұсыныс енгізу туралы» Қызылорда облыстық мəслихатының 2013 жылғы 22 қазандағы № 148 шешіміне жəне Қызылорда облысы əкімдігінің 2013 жылғы 22 қазандағы №326 қаулысына келісім берілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

3051,0

1

жиынтық

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

6955 Жерлердің жиыны: 6955

жиынтық

Бұрғылау қондырғысы

Агрохимиялық очеркті ресімдеу 1. Мемлекеттік мекеменің басшысы бекіткен титул парағы. 2. Орындаушылар тізімі. 3. Кіріспе, топырақты агрохимиялық зерттеп қарау мақсаттары, міндеттері. 4. Негізгі бөлігі (агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері, жер учаскелерінің иелері жəне (немесе) жер пайдаланушылар туралы мəліметтер, топырақ топтамалары, агрохимиялық картограммалар). 5. Қорытынды. 6. Қосымшалар.

Оның ішінде: орман су қорының қорының жері жері

1 1 1

Жарақ атауы

1

Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 6-қосымша

Қызылорда қаласының шекарасына (шегіне) қосылатын жерлердің ауданы (гектар)

дана дана дана

1.

14

Қызылорда облысы Қызылорда қаласының шекарасын (шегін) өзгерту туралы

Мөр орны

1 1 1

13

Агрохимиялық картограмма

№907

дана дана дана

Р/с №

Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 5-қосымша

2014 жылғы 5 тамыз

Басшы: __________________________ ________________ (тегі, аты, əкесінің аты (жеке басын (қолы) растайтын құжатта бар болса)

əр түрінен 3 1

Қышқылдығы рН топ

3. Қорытынды ережелер 18. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу нəтижелері бойынша: 1) осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес жиынтық талдамалық ведомость; 2) осы Қағидаларға 4-қосымшаға паспорттық ведомость; 3) осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес агрохимиялық картограмма жасалады. 19. Осы Қағидалардың 18-тармағында көрсетілген құжаттардың негізінде осы Қағидаларға 6-қосымшаға сəйкес нысанда агрохимиялық очерк жасалады. Агрохимиялық очерктің нəтижелері бойынша топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері туралы қорытынды жасалады, ол жер учаскесінің иесіне жəне (немесе) жер пайдаланушыға беріледі. 20. Жиынтық талдамалық ведомось, паспорттық ведомось жəне топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері туралы қорытындыны қамтитын құжаттар топтамасы екі данада (бір-бірден – жер учаскесінің иесіне жəне (немесе) жер пайдаланушыға жəне мемлекеттік мекемеге) жасалады, нөмірленеді, тігіледі жəне мемлекеттік мекеменің мөрімен расталады. Құжаттар топтамасының данасын алған кезде жер учаскесінің иесі жəне (немесе) жер пайдаланушы мемлекеттік мекеменің данасына алғаны туралы қол қойып, қолын мөрмен растайды. 21. Мемлекеттік мекеме топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері бойынша аудан, облыс топырағы құнарлылығының агрохимиялық атласын жасайды. Топырақ құнарлылығының агрохимиялық атласы зерттеп қарау циклі аяқталғаннан кейін əр облыс үшін аудандар бөлінісінде жəне əр аудан үшін шаруашылықтар бөлінісінде жасалады. Атлас қоректік элементтер мен қарашірік құрамының түрлі-түсті картограммаларын жəне оларға түсініктемелерді қамтиды. 22. Осы Қағидалардың 20-тармағында көрсетілген құжаттар мемлекеттік мекемеде 7 жыл бойы сақталуы тиіс. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері агроөнеркəсіптік кешенді дамыту саласындағы уəкілетті мемлекеттік орган бекіткен тəртіппен ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің агрохимиялық жағдайы туралы ақпараттық деректер банкінде сақталады. Ақпараттық деректер банкін қорғау ондағы ақпаратты шифрлеу кілтін пайдалана отырып шифрлау жолымен жүзеге асырылады, оған мемлекеттік мекеме басшысы немесе оның алмастыратын тұлға ғана қол жеткізе алады. 23. Жерді пайдалану жəне қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектордың сұратуы бойынша мемлекеттік мекеме топырақты агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелері туралы қорытындылардың көшірмелерін ұсынады. 24. Топырақты соңғы екі агрохимиялық зерттеп қарау нəтижелерін салыстыру кезінде анықталған топырақ құнарлылығының көрсеткіштері төмендеген кезде мемлекеттік мекеме ол туралы жерді пайдалану жəне қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторды хабардар етеді. Топырақты агрохимиялық зерттеп қарауды жүргізу қағидаларына 1-қосымша

жиынтық

Мұнай жəне газ кəсіпорындарына қызмет көрсететін авариялық-құтқару қызметі мен құралымының оқу-жаттығу полигонын жарақтандыру тізбесі

Микроэлементтер Рет Та- Ал- Топы- S № нап қап, рақ мг/кг га типі топыраққа

Саны

Ескертпе. Оқу-жаттығу полигонын 3, 4, 6-позициялар бойынша жарақтау бөлімшенің оқу шахтасымен бірыңғай болуы мүмкін.

Жер учаскелері топырағының негізгі агрохимиялық сипаттамалары Рет Та- Ал№ нап қап, га

Өлшем бірлігі жиынтық

1 1

12. Шығарындыға қарсы жабдықтың шығару желілері

жиынтық

1

13. Басқару кілті бар шар краны

жиынтық

1

14. Ашуға арналған аспабы бар қайтарма клапан

жиынтық

1

15. Жарықпен жəне дыбыспен беретін құлақтандыру сигнал жүйесі

жиынтық

1

16. Желдің бағытын анықтауға арналған құрылғы (конус, флюгер)

дана

1

17. Өрт сөндіру құралдары

жиынтық

2

18. Су беруге арналған сорғы

дана

1

19. Ауа компрессоры

дана

2

20. Бұрғылау, сағалық жəне шығарындыға қарсы, қосалқы жабдық элементтері көрсетілген оқу бұрғылау полигонының орналасу схемасы

дана

2

21. Авариялық қор қоймасы: стандартты емес авариялық жабдықтың жиынтықтары

жиынтық

15

22. Сағалық жəне шығарындыға қарсы жабдықты сығымдауға арналған стенд

жиынтық

1

23. Темір кескіш жəне темір өңдеуші станоктары бар жөндеу цехы

жиынтық

1

24. Шығарындыға қарсы жабдықтың жиынтықтары: қызмет көрсетілетін объектілерде қолданылатын əмбебап жəне сағалық төрт тармағы бар плашкалық превенторлар

жиынтық

1

25. НГ-50 қондырғысы (шығарындыға қарсы жабдықтың жиынтығын авариялық ұңғыма сағасына тасығыш)

жиынтық

1

26. Жанып жатқан ашық атқыламаны жоюға ұқсас қимылға арналған оқу алаңы

жиынтық

1

27. Шығарындыға қарсы жабдықты қысымдағы ұңғыма сағасына бұруға ұқсас қимылға арналған оқу алаңы

жиынтық

1

28. Қысымдағы құбырды бұрғылауға ұқсас қимылға арналған оқу алаңы

жиынтық

1

29. Шегендеу бағаналарын кесуге ұқсас қимылға арналған оқу алаңы

жиынтық

1

30. Құтқарушылардың дене жəне моральдық-психологиялық дайындықтарын тəжірибелік сынауды жүргізуге арналған оқутренажерлық кешен

жиынтық

1

31. Өрт сөндіру құралдары

жиынтық

1

32. Оқу полигонының схемасы

дана

2

Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптарына 2-қосымша Оқу шахтасын жарақтандыру тізбесі Р\с Жарақ атауы №

Өлшем бірлігі

саны

1

2

3

4

1.

Авариялық сигнализация қоңырауы

дана

1

2.

Кезекшімен байланысуға арналған телефон (шахталық телефон аппараты) дана

1

3.

Қызмет көрсетілетін объектілерде қолданылатын металл тіреуіш

жақтау

5

Тіреу жақтауларын орнатуға арналған ағаш бағаналар

жақтау

10

4.

Бетонит (қож-блок)

дана

100

5.

Құм

м3

1

6.

Құрылыс ерітіндісін дайындауға арналған сыйымдылық

дана

1

7.

Қазбалар бойынша жүргізілген Ø = 100, 125, 159 мм өртке қарсы құбыр

жиынтық

1

8.

Гидроқақпасы бар Ø = 100 немесе 150 мм су əкететін құбыр

дана

1

9.

Диаметрі 35-40 мм жəне сынамаларды алуға арналған бұрмасы бар ауадан дана сынамалар алуға арналған құбыр

1

10. Ойық құбырлар секциясы, біреуінің қақпағы бар

дана

4

11. Іске қосу аппаратурасы бар оқу шахтасын желдету желдеткіші

жиынтық

1

12. Іске қосу аппаратурасы бар тұйық қазбаны жергілікті желдету желдеткіші жиынтық

1

13. Қимасы 0,8 х 1,0 м2 ұзындығы кемінде 10 метр теренкур

дана

1

14. Шегелер (100-120 мм)

кг

3

15. Құрылыс тоғындары

дана

30

16. Саны оқу шахтасы жағдайында екі қатарлы бөгеттерді тұрғызуды қамтамасыз ете алатын

жиынтық

1

18. Түтін жіберуге арналған құрылғы

дана

1

19. Арнайы дайындыққа арналған динамометрлері (6 данадан аз емес) жəне калорифері бар жылу камерасы

жиынтық

1

20. +100 С дейінгі қалыпты термометр

дана

1

21. Психрометр

дана

1

22. Ілуге арналған арқаны бар ЖМБ-ға арналған, ұзындығы 20 м желдету құбыры

дана

1 1

17. шаршы қималы (16 х 16 см немесе 18 х 18 см) ағаш қырлы бөренелер

о

23. Өнімділігі 5 м3/сағ ауа компрессоры

дана

24. Көлемі 8-10 м3 суға арналған сыйымдылық (өртке қарсы резервуар)

дана

1

25. Өнімділігі 10-20 м3/сағ өртке қарсы құбырға су беруге арналған сорғы

дана

1

26. Ауа көлемін анықтауға арналған өлшеу станциясы

дана

1

27. Қазбалар, техникалық құрылыстар, электр желілері, іске қосу аппаратура- дана сы мен жабдығы көрсетілген оқу-жаттығу кешенінің схемасы

1

28. Өрт сөндіру құралдары

жиынтық

1

29. Оқу шахтасының аварияларын жою жоспары

жиынтық

1

Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптарына 3-қосымша Жылуға төзімділікке машықтандыру бойынша кешен 1. Жылуға төзімділікке машықтандыру бойынша кешен кемінде екі үй-жайдан тұруы қажет: 1) жылуға төзімділікке жаттығу жүргізуге арналған үй-жай; 2) медициналық қызметкерге арналған үй-жай. 2. Жылуға төзімділікке жаттығу жүргізуге арналған үй-жайда мынадай жарақтар болуы қажет: 1) +150 оС дейінгі қалыпты термометр, саны 1 дана; 2) психрометр, саны 1 дана; 3) шашыратқышы бар (құрғақ сап) Ø=50 мм өртке қарсы құбыр, саны 1 жиынтық.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 896

Астана, Үкімет Үйі

Еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының өтілін есептеу қағидаларын бекіту туралы «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 35) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының өтілін есептеу қағидалары бекітілсін. 2. «Қызмет өткерген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметі мен құрамалары құтқарушыларының жұмыс стажын есептеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 3 тамыздағы №1185 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2000 ж., № 32-33, 405-құжат) күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №896 қаулысымен бекітілген Еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының өтілін есептеу қағидалары 1. Осы Еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының өтілін есептеу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) еңбек сіңірген жылдарына байланысты лауазымдық жалақыларына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының (бұдан əрі – құтқарушы) өтілін есептеу тəртібін айқындайды. 2. Құтқарушының еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы алуға құқық беретін өтіліне: 1) кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарындағы жұмыс істеген; 2) Қарулы Күштерде, басқа да əскерлер мен əскери құралымдарда əскери қызмет, сондай-ақ Қазақстан Республикасының мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдарында қызмет өткеру; 3) кəсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарының жолдамалары бойынша жұмыстан қол үзіп кадрларды даярлау, қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру курстарында оқыған уақыты есептеледі. 3. Қауіпті өндірістік объектілері бар ұйымдарға қызмет көрсететін, республикалық бюджет есебінен ұсталмайтын құтқарушыларға еңбек сіңірген жылдары үшін пайыздық үстемеақы алуға құқық беретін өтіліне азаматтық қорғау саласындағы уəкілетті орган бөлімшелері мен қауіпті өндірістік объектілерде жұмыс істеген уақыты қосылады. 4. Өтілі, сондай-ақ осы Қағидалар сəйкес еңбек сіңірген жылдарына есептелетін уақыт күнтізбелік есептеумен ескеріледі. 5. Еңбек сіңірген жылдары үшін үстемеақы алуға құқық беретін өтіліне қосу үшін құтқарушы Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес өзінің еңбек қызметін растайтын тиісті құжаттарды тапсырады.


Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

№ 894

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Астана, Үкімет Үйі

2014 жылғы 5 тамыз

Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидаларын бекіту туралы «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 53) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №894 қаулысымен бекітілген Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидалары 1. Осы Қағидалар жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде (бұдан əрі – қорғалмаған елді мекендер) өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру тəртібін айқындайды. 2. Жергілікті атқарушы органдар өрт сөндіру бекеттерін қорғалмаған елді мекендерде кезекші ауысымға, өрт сөндіру автомобиліне немесе өрт сөндіруге бейімделген жылжымалы техникаға арналған, телефон байланысымен, электр энергиясымен, жылумен жəне сумен қамтумен қамтамасыз етілген үйжайлары бар ғимараттарда құрады. 3. Тиісті əкімшілік аумақтарда өрт сөндіру бекеттерін құру, олардың қызметін ұйымдастыру, материалдық-техникалық қамтамасыз ету жергілікті атқарушы органдардың шешімі бойынша тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджетте көзделген қаражат есебінен жəне шегінде жүзеге асырылады. 4. Өрт сөндіру бекеттері осы Қағидаларға 1 жəне 2-қосымшаларға сəйкес өрт-техникалық жабдық пен жарақтың ең аз санымен жасақталған өрт сөндіру автомобилімен немесе өрт сөндіруге бейімделген жылжымалы техникамен жарақталады. 5. Өрт сөндіру автомобилі не өрт сөндіруге бейімделген жылжымалы техника жанар-жағармай материалдарымен жəне өрт сөндіргіш заттармен қамтамасыз етіледі, олардың қорын жергілікті атқарушы органмен келісім бойынша өрт сөндіру бекетінің басшысы айқындайды. 6. Өрт сөндіру бекеттерінің жұмыс істеуі үшін ерікті өрт сөндірушілер, сондай-ақ еңбек заңнамасына сəйкес басқа да адамдар тартылады. 7. Өрт сөндіру бекеттерін өрттерді сөндіруге тарту тəртібі тиісті өртке қарсы қызмет гарнизонының күштері мен құралдарын тартудың аудандық жоспарымен айқындалады. Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидаларына 1-қосымша Өрт сөндіру автомобиліне өрт-техникалық жабдық пен жарақтың ең аз тізбесі Р/с № 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

22 23 24 25

26

Жабдық пен жарақтың атауы Сорғыш түтік, ұзындығы 4 м, диаметрі 125 мм Сорғыш түтік, ұзындығы 4 м, диаметрі 75 мм Тегеурінді түтік, гидранттан жұмыс істеу үшін латексті, ұзындығы 4-5 м, диаметрі 77 мм Тегеурінді түтік, латексті, ұзындығы 20 м, диаметрі 66 мм Тегеурінді түтік, латексті, ұзындығы 20 м, диаметрі 51 мм Тегеурінді түтік үшін СВ-125 торы, ұзындығы 12 м жібімен РТ-70 (РТ-80) 3 тармақты тарамдалу СВ-125 қақпашалары бар түтікті су жинағыш Өрт бағаны РСК-50 оқпаны Лафетті жылжымалы оқпан Орташа еселікті көбік генераторы ГПС-600 Көлденең ара Таяқ-саты Ұзындығы 2,5 м металл багор Сүймен Ағаш ұстасының балтасы Жеңіл өрт ілмегі Сүйір күрек Ағаш қораптағы ағаш кесетін қол ара Электр желілерін кесуге арналған аспаптар жиынтығы, оның ішінде: диэлектрлік тұтқасы бар қайшы диэлектрлік қолғап диэлектрлік боты диэлектрлік кілемше Электрлік топтық фонарь Автомобилге техникалық қызмет көрсетуге арналған аспаптар жиынтығы Автомобильдік радиостанция Сигналдық-дауыс зорайтқыш құрылғысы Өрт сөндіру автомобиліндегі бөлімшенің құрамына кіретін бір жұмысшыға арналған жеке жарақ, оның ішінде: өрт сөндірушінің жауынгерлік киімі өрт сөндірушінің етігі өрт сөндіру каскасы өрт сөндіру құтқару белбеуі өрт сөндіру карабині өрт сөндіру балтасы өрт сөндіру балтасының кобурасы

Өлшем бірлігі дана дана дана

Саны

дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана дана

10 6 1

дана жұп жұп дана дана жиынтық

1 1 1 1 1 1

дана дана

1 1

жиынтық жұп дана дана дана дана дана

1 1 1 1 1 1 1

2 2 2

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

4 5 6 7 8 9 10 11

12

13

Тегеурінді түтік, латексті, ұзындығы 20 м, диаметрі 51 мм Тегеурінді түтік, латексті, ұзындығы 20 м, диаметрі 66 мм Тегеурінді түтік, гидранттан жұмыс істеу үшін латексті, ұзындығы 4-5 м, диаметрі 77 мм РТ-70 3-тармақты тарамдалу РСК-50 оқпаны Таяқ-саты Ұзындығы 2,5 м металл багор Сүймен Ағаш ұстасының балтасы Ағаш қораптағы ағаш кесетін қол ара Əлектр желілерін кесуге арналған аспаптар жиынтығы, оның ішінде: диэлектрлік тұтқасы бар қайшы диэлектрлік қолғап диэлектрлік боты Электрлік топтық фонарь Өрт сөндіруге бейімделген жылжымалы өрт техникасындағы бөлімшенің құрамына кіретін бір жұмыскерге арналған жеке жарақ, оның ішінде: өрт сөндірушінің жауынгерлік киімі өрт сөндірушінің етігі өрт сөндіру каскасы өрт сөндіру құтқару белбеуі өрт сөндіру карабині өрт сөндіру балтасы

№ 895

«Жол жүрісі туралы» 2014 жылғы 17 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 76-бабының 1-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Көлік құралдары уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілген адамдарды тіркеу жəне есепке алу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 20 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014жылғы 5 тамыздағы №888 қаулысымен бекітілген Көлік құралдары уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілген адамдарды тіркеу жəне есепке алу қағидалары 1. Осы Көлік құралдары уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілген адамдарды тіркеу жəне есепке алу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) көлік құралдарын сенімхаттың негізінде пайдаланатын адамдарды (бұдан əрі – сенім білдірілген адамдарды) тіркеу жəне есепке алу тəртібін айқындайды. 2. Көлік құралдары уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілген адамдарды тіркеу жəне есепке алу үшін сенім білдірілген адамдар ішкі істер органдарының тіркеу-емтихан бөліністеріне, халыққа қызмет көрсету орталықтарына (бұдан əрі – ТЕБ/ХҚО) жүгінеді, сондай-ақ www.e.gov.kz. «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы тіркеле алады. 3. Тіркеу үшін ТЕБ/ХҚО-га жүгінген кезде сенім білдірілген адам: 1) көлік құралын басқаруға сенімхатты; 2) көлік құралын тіркеу туралы куəлікті; 3) сенім білдірілген адамның жеке куəлігін ұсынады. Қарапайым жазбаша нысанда ресімделген сенімхатты ұсынған жағдайда көлік құралы иесі өзінің жеке куəлігімен қатысуы қажет. 4. Сенім білдірілген адамдар тіркеу үшін ТЕБ/ХҚО-ға жүгінген кезде ТЕБ/ХҚО-ның қызметкері ішкі істер органдарының ақпараттық жүйесіне мынадай деректерді: 1) көлік құралы туралы мəліметтерді (маркасы/моделі, шығарылған жылы, шанақ нөмірі, шасси нөмірі, мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісі, көлік құралын тіркеу туралы куəліктің сериясы, нөмірі мен берілген күні); 2) көлік құралының иесі туралы мəліметтерді (тегі, аты, əкесінің аты, туған күні, жеке сəйкестендіру нөмірі, тұрақты не уақытша тіркелген мекенжайы, жұмыс орны, байланыс телефоны); 3) сенім білдірілген адам туралы мəліметтерді (тегі, аты, əкесінің аты, туған күні, жынысы, жеке басын куəландыратын құжаттың сериясы, нөмірі мен түрі, кім жəне қашан берген, жеке сəйкестендіру нөмірі, тұрақты не уақытша тіркелген мекенжайы, жұмыс орны, байланыс телефоны); 4) сенім білдірілген адамның көлік құралын пайдалануына негіз болатын құжат туралы деректерді: қарапайым жазбаша нысанда ресімделген сенімхатты ұсынған жағдайда – сенімхаттың атауын, кім жəне қашан бергенін, сенімхаттың қолданылу мерзімін; нотариат ресімдеген сенімхатты ұсынған жағдайда – сенімхаттың атауын, кім жəне қашан бергенін, сенімхаттың қолданылу мерзімін, сенімхаттың сериясы мен нөмірін, тіркелген күні мен тізілім бойынша беру нөмірін енгізуді қамтамасыз етеді. 5. «Электрондық үкіметтің» веб-порталы арқылы жүгінген кезде көлік құралының иесі электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы сұрау салуды жібереді. 6. Көлік құралы иесінің, сенім білдірілген адамның жеке басын куəландыратын құжаттардың, көлік құралын тіркеу туралы куəліктің мəліметтерін ТЕБ/ХҚО қызметкері электрондық құжаттар нысанында тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алады. 7. «Электрондық үкіметтің» веб-порталы арқылы жүгінген кезде көлік құралының иесі «электрондық үкіметтің» веб-порталындағы «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметтің нəтижесін алу күні мен уақыты көрсетіліп, сұрау салудың қабылданғаны туралы хабарлама алады. 8. Осы Қағидалардың 4-тармағының 1), 2), 3) тармақшаларында көрсетілген деректерді уəкілетті органның ақпараттық жүйесіне енгізу кезінде көлік құралдарының нөмірлік агрегаттарына айдап əкету жəне көлік құралын тіркеу заңдылығы тұрғысынан, сенім білдірілген адамның сауалнамалық деректерін – іздестіру тұрғысынан тексеру жүргізуге автоматты түрде сұрау салу қалыптастырылады. 9. Тіркеу іс-əрекеттерін жүргізу процесінде сенімхатта: 1) ТЕБ/ХҚО атауы бар мөртаңба; 2) сенімхаттың тіркелген күні; 3) ТЕБ/ХҚО қызметкерінің қолы, тегі мен аты-жөні көрсетіледі. «Электрондық үкіметтің» веб-порталындағы «жеке кабинетінде» алған көлік құралын басқару құқығына сенімхатты көлік құралының иесі өзі басып шығарады. Бүл ретте сенімхатты ТЕБ/ХҚО-да қосымша тіркеу талап етілмейді. 10. Сенім білдірілген адамды ТЕБ-те тіркеу жəне есепке алу уақыты құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап – 1 сағаттан, «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы тіркеу кезінде – 2 сағаттан аспайды. 11. Тіркеу іс-əрекеттері аяқталғаннан кейін осы Қағидалардың 3-тармағында көрсетілген құжаттар сенім білдірілген адамға қайтарылады.

№ 905

Астана, Үкімет Үйі

«Көлік құралы паспортының (көлік құралы шанағының паспортының) және өзі жүретін машина мен техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандарын енгізу және электрондық паспорттар жүйелерін ұйымдастыру туралы келісімге қол қою туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 тамыздағы №895 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Көлік кұралы паспортының (көлік құралы шанағының паспортының) жəне өзі жүретін машина мен техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандарын енгізу жəне электрондық паспорттар жүйелерін ұйымдастыру туралы келісімге қол қою туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 тамыздағы №895 қаулысына мынадай өзгерістер енгізілсін: 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Бақытжан Əбдірұлы Сағынтаевқа Көлік құралы паспортының (көлік құралы шанағының паспортының) жəне өзі жүретін машина мен техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандарын енгізу жəне электрондық паспорттар жүйелерін ұйымдастыру туралы келісімге Қазақстан Республикасының Үкіметі атынан қол қоюға өкілеттік берілсін.»; көрсетілген қаулымен мақұлданған Көлік құралы паспортының (көлік құралы шанағының паспортының) жəне өзі жүретін машина мен техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандарын енгізу жəне электрондық паспорттар жүйелерін ұйымдастыру туралы келісімнің жобасы осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ.

6-бап Тараптар белгілейтін органдар (ұйымдар) көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машинаның жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарына қойылатын негізгі талаптарға сəйкес көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машинаның жəне техниканың басқа да түрлерінің паспортын қорғау элементтеріне қойылатын талаптарды айқындайды жəне оларды көлік құралдарын мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын Тараптар мемлекеттері органдарының, өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерін мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын Тараптар мемлекеттері органдарының назарына жеткізеді. 7-бап Көлік құралдарының электрондық паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарының жүйелері көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын ресімдеу процесінің бірыңғай серпінді ақпараттық моделін қолдауды қамтамасыз етеді жəне осы жүйелерге қатысушылардың ақпараттық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін белгіленген функцияларды орындаудың ақпараттық технологиясын іске асырады. Көрсетілген жүйелер арқылы ақпараттық өрістің біртұтастығы, қолжетімділікті бірыңғай бақылау, деректердің қауіпсіздігін, тұтастығын жəне анықтығын қамтамасыз ету жөніндегі бірыңғай іс-шаралар қамтамасыз етіледі, осы жүйелерге қатысушылармен жəне билік органдарымен орталықтандырылған өзара іс-қимыл жасасу, көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын ресімдеу кезеңінде Тараптар мемлекеттерінің заңнамасын үндестіру үшін қажетті қосымша шараларға бастамашылық ету, Тараптар өзара танитын техникалық регламенттердің міндетті талаптарының орындалуын бірыңғай бақылау, сондай-ақ ақпараттың анықтылығын орталықтандырылған тексеру, Тараптардың міндетті талаптарының біртұтастығын қамтамасыз етудің жəне көлік құралдарының (көлік құралдары шассиінің), өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің сəйкестігін бағалаудың бірыңғай нысандары мен қағидаларын қолданудың орталықтандырылған мониторингі ұйымдастырылады. Еуразиялық экономикалық комиссия Тараптар мемлекеттерінің бірінің ұйымын көлік құралдарының электрондық паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттары жүйелерінің əкімшісі ретінде айқындайды. 8-бап Көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарын қолдану басталғанға дейін Тараптар айқындайтын Беларусь Республикасы мен Қазақстан Республикасының уəкілетті органдарын Ресей Федерациясының уəкілетті органы Беларусь Республикасы мен Қазақстан Республикасы уəкілетті органдарының өтінімдеріне сəйкес көлік құралдарын (көлік құралдарының шассиін) Ресей Федерациясына жеткізу үшін Ресей тарапы айқындайтын тəртіппен Ресей Федерациясы көлік құралдарының паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) бланкілерінің қажетті санымен қамтамасыз етеді. Көлік құралының немесе көлік құралы шассиінің Ресей Федерациясының дөңгелекті көлік құралдарын техникалық реттеу саласындағы заңнамасының талаптарына сəйкес келетіндігін растайтын, көлік құралының типін мақұлдаудың немесе көлі құралы шассиінің типін мақұлдаудың болуы Ресей Федерациясы көлік құралының паспортын (көлік құралы шассиінің паспортын) ресімдеу шарты болып табылады. Ресей Федерациясының көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) бланкісін толтыруды Ресей Федерациясының уəкілетті органы айқындайтын тəртіппен Беларусь Республикасы мен Қазақстан Республикасының жасаушы ұйымдары жүзеге асырады. Ресей Федерациясы көлік құралдарының паспорттары (көлік құралы шассиінің паспорттары) бланкілерінің пайдаланылуын есепке алу мен бақылауды Тараптар мемлекеттерінің уəкілетті органдары жүзеге асырады. Ресей Федерациясының көлік құралдары паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) бланкілерін пайдалану туралы мəліметтер алмасуды жүзеге асыру тəртібі Тараптар мемлекеттерінің уəкілетті органдарымен келісіледі. 9-бап Осы Келісімді түсіндіруге жəне (немесе) қолдануға байланысты Тараптар арасындағы даулар консультациялар мен келіссөздер жүргізу арқылы шешіледі. Егер Тараптар дауды консультациялар мен келіссөздер жүргізу туралы бір Тарап екінші Тарапқа жіберген ресми жазбаша өтініш келіп түскен күннен бастап 6 ай ішінде реттемесе, онда дауды шешу тəсіліне қатысты Тараптар арасында басқа уағдаластық болмаған кезде, Тараптардың кез келгені бұл дауды Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Сотына қарау үшін береді. 10-бап Тараптардың уағдаластығы бойынша осы Келісімге жекелеген хаттамалармен ресімделетін өзгерістер енгізілуі мүмкін. 11-бап Осы Келісім ратификациялауға жатады жəне қол қойылған күннен бастап 60 күн өткен соң уақытша қолданылады жəне осы Келісімнің күшіне енуі үшін қажетті мемлекетішілік рəсімдерді Тараптар мемлекеттерінің орындағаны туралы соңғы жазбаша хабарламаны депозитарий дипломатиялық арналар арқылы алған күннен кейін күнтізбелік 5 күн өткен соң күшіне енеді. Осы Келісімнің төлнұсқа данасы Еуразиялық экономикалық комиссияда сақталады, ол осы Келісімнің депозитарийі бола отырып, оның куəландырылған көшірмесін əрбір Тарапқа жібереді. ________ жылғы « » ______ ______ қаласында орыс тілінде бір төлнұсқа данада жасалады. Беларусь Республикасының Үкіметі үшін

Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін

Өлшем бірлігі дана дана дана

Саны

дана дана дана дана дана дана дана

1 2 1 1 1 1 1

дана жұп жұп дана

1 1 1 1

жиынтық жұп дана дана дана дана

1 1 1 1 1 1

6 4 2

Астана, Үкімет Үйі

Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту қағидаларын бекіту туралы «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 52) тармақшасын іске асыру мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 895 қаулысымен бекітілген Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту қағидалары «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 52) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары (бұдан əрі - медициналық ұйымдар) базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту (бұдан əрі - оңалту) тəртібін айқындайды. 2. Міндеттерін атқару кезінде жараланған, контузия алған, жарақаттанған, мертіккен жəне сырқаттанған азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін (бұдан əрі - қызметкерлер) оңалту тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде жүзеге асырылады. 3. Оңалту қызметкер ағзасының функцияларын сақтауға, бұзылғандарын жəне (немесе) жойылғандарын, жартылай немесе толық қалпына келтіруге бағытталған медициналық қызметтер кешені болып табылады. 2. Медициналық мекемелер мен оңалту орталықтары базасында азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін медициналық жəне психологиялық оңалту тəртібі 4. Қызметкерлерді оңалту мынадай нысандарда жүзеге асырылады: 1) амбулаториялық-емханалық көмек; 2) стационарлық көмек; 3) қалпына келтіріп емдеу; 4) санаторий-курорттық емдеу. 5. Төтенше жағдайларды жою барысында қызметкерлерді оңалтуды төтенше жағдай ауданында орналасқан медициналық ұйымдар жүргізеді. Амбулаториялық-емханалық жəне стационарлық көмекті қызметкерлер бекітілген медициналық ұйымдар көрсетеді. Қызметкерлерді қалпына келтіріп емдеу жəне санаторий-курорттық емдеу медициналық ұйымдарда, оңалту орталықтарында, санаторийлерде көрсетіледі. 6. Денсаулықтың, психофизиологиялық көңіл-күйдің бұзылуын, қажығандықты жəне кəсіби жұмыс істеу қабілетінің төмендеуін уақтылы анықтау мақсатында қызметкерлерді міндетті медициналық тексеру өткізіледі: 1) жыл сайынғы - жылына бір рет; 2) ауысым алдындағы медициналық куəландыру – жұмыс ауысымының басталуына бір сағат қалғанда (төтенше жағдайды жою барысында жүмыс ауысымына дейін жəне одан кейін). Жыл сайынғы медициналық тексерулер қызметкерлер тіркелген медициналық ұйымдарда өткізіледі. Қызметкерлерді ауысым алдында медициналық куəландыруды азаматтық қорғау органдарының авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарының штаттық персоналы жүргізеді. 7. Оңалту жүргізетін медициналық ұйымдарда емделу үшін қызметкерге амбулаториялықемханалық жəне стационарлық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарының медициналық жоғары білімі бар медицина қызметкерінің жолдамасы, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган бекіткен нысан бойынша амбулаториялық картасынан немесе науқастың стационарлық картасынан үзінді қажет. 8. Қызметкерлерге жүргізілетін оңалту іс-шараларының көлемі жəне оңалтудың барлық кезеңдерінде болу ұзақтығы ағза функцияларының, денсаулықтың бұзылу дəрежесіне жəне тіршілік əрекетінің шектелуіне, оңалту көмегінің деңгейіне жəне сатысына байланысты. 9. Қызметкерлер төтенше жағдайларды жоюға қатысқаннан кейінгі бір жыл ішінде медициналық айғақтар болған кезде қайтадан оңалтуды жүзеге асыруға болады. 10. Оңалтуды жүргізу мерзіміне жəне оңалту орнына бару мен кері қайту күндеріне (кезекті жəне қосымша демалыстарды есепке алмағанда) қызметкерлерге еңбекке уақытша жарамсыздық парағы ұзартылады. 11. Қызметкерлер санаторий-курорттық емделуге азаматтық қорғау органдары комиссияларының шешімі бойынша жіберіледі. 12. Қызметкерлер санаторий-курорттық емделуге жіберілген кезде денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті орган бекіткен нысан бойынша медициналық құжаттама ресімделеді. 13. Қызметкерлерді санаторий-курорттық емдеу республикалық бюджетте көзделген қаражат есебінен жəне шегінде жүргізіледі.

Көлік құралы паспортының (көлік құралы шанағының паспортының) жəне өзі жүретін машина мен техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандарын енгізу жəне электрондық паспорттар жүйелерін ұйымдастыру туралы КЕЛІСІМ Бұдан əрі Тараптар деп аталатын Еуразиялық экономикалық қоғамдастық шеңберіндегі Кеден одағына мүше мемлекеттердің үкіметтері, 2000 жылғы 10 қазандағы Еуразиялық экономикалық қоғамдастық құру туралы шартты, 2007 жылғы 6 қазандағы Бірыңғай кеден аумағын құру жəне кедендік одақты қалыптастыру туралы шартты, 2011 жылғы 18 қарашадағы Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шартты негізге ала отырып, көлік құралдарының (көлік құралдары шассиінің), өздігінен жүретін машиналар мен техниканың басқа да түрлерінің Кеден одағының бірыңғай кедендік аумағында еркін айналысын қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасау жəне көлік құралдарының паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорттарын бірыңғай нысандар бойынша ресімдеу тəртібін айқындау мақсатында төмендегілер туралы келісті: 1-бап Осы Келісім мынадай мəселелерді реттейді: Тараптар мемлекеттерінің аумақтарында жасап шығарылған жəне Тараптар мемлекеттерінің аумақтарында тіркелуге жататын көлік құралдарына (көлік құралдарының шассиіне), өздігінен жүретін машиналарға жəне техниканың басқа да түрлеріне берілетін көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарын қолдану; Тараптар мемлекеттерінің аумақтарында тіркелуге жататын көлік құралдарына (көлік құралдарының шассиіне), өздігінен жүретін машиналарға жəне техниканың басқа да түрлеріне ресімделетін көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын қолдану. 2-бап Осы Келісімде пайдаланылатын терминдер мынаны білдіреді: «көлік құралдарының электрондық паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттары жүйелерінің əкімшісі» - көлік құралдары электрондық паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарының жүйелерін пайдалануға енгізуді, пайдалануды, өнімділікті оңтайландыруды, қол жеткізуді қамтамасыз ету мен бақылауды, қауіпсіздікті қамтамасыз етуді, техникалық қамтамасыз ету мəселелерін қадағалауды, жүйелерге қатысушылармен жəне билік органдарымен өзара іс-қимыл жасасуды, осы жүйелерге жаңа қатысушыларды қосуды, сондай-ақ Тараптар мемлекеттерінің осы жүйелер функциялары саласындағы заңнамасын үндестіру үшін қажетті шараларға бастамашылық жасауды қоса алғанда, осы жүйелерді жобалау жөніндегі іс-қимылдарды үйлестіру функциясы жүктелген ұйым; «өздігінен жүретін машинаның жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорты» - жұмыс көлемі 50 текше сантиметрден асатын іштен жану қозғалтқышы немесе ең жоғары (жиынтық) қуаты 4 кВт-тан асатын электр қозғалтқышы(тары) бар тракторларға, өздігінен жүретін жол-құрылысы, коммуналдық, ауыл шаруашылығы машиналары мен жер үстінде рельссіз жүретін басқа да механикалық көлік құралдарына (жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарымен жүруге арналған, ең жоғары конструктивтік жылдамдығы сағатына 50 км-ден асатын автомотокөлік құралдарын қоспағанда) жəне олардың тіркемелеріне берілетін паспорт; «көлік құралының паспорты (көлік құралы шассиінің паспорты)» - жұмыс көлемі 50 текше сантиметрден асатын іштен жану қозғалтқышы немесе ең жоғары (жиынтық) қуаты 4 кВт-тан асатын жəне (немесе) ең жоғары конструктивтік жылдамдығы сағатына 50 км электр қозғалтқышы(тары) бар, жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарымен жүруге арналған автомотокөлік құралдарына жəне олардың тіркемелеріне берілетін паспорт (шассилер тұтынушыларға жеткізіп берілетін жағдайда көлік құралының шассиіне берілетін паспорт); «көлік құралдарының электрондық паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарының жүйелері» - есептеуіш жəне коммуникациялық жабдықты, бағдарламалық жасақтаманы, лингвистикалық құралдарды, ақпараттық ресурстарды, жүйе персоналын жəне осы жүйелерде белгіленген қағидалар бойынша өзара іс-қимыл жасасатын, сондай-ақ осы жүйелердің белгіленген функцияларын орындаудың ақпараттық технологиясын іске асыратын қатысушылар мен пайдаланушыларды қамтитын құрылымдалған кешендер; «өздігінен жүретін машинаның жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорты» - өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттары жүйесінде осы Келісімге сəйкес белгіленген тəртіппен ресімделген өздігінен жүретін машинаның жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорты; «көлік құралының электрондық паспорты (көлік құралы шассиінің паспорттары) - көлік құралдарының электрондық паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) жүйесінде осы Келісімге сəйкес белгіленген тəртіппен ресімделген көлік құралының паспорты (көлік құралы шассиінің паспорты). 3-бап Көлік құралдарының электрондық паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттары жүйелерінің жұмыс істеу тəртібін Еуразиялық экономикалық комиссия айқындайды. Көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа түрлерінің электрондық паспорттарын ресімдеу қағидаларын, олардың құрылымы мен форматын Еуразиялық экономикалық комиссия бекітеді. Көлік құралдарының электрондық паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарының жүйелері қолданысқа енгізілгенге дейін көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа түрлері паспортының бірыңғай нысандары қолданылады. Көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарына қойылатын негізгі талаптарды, оларды толтыру тəртібін жəне көлік құралдары паспорттарының (көлік құралдарының шассиі паспорттарының) жəне өздігінен жүретін машиналар жəне техниканың басқа да түрлері паспорттарының бланкілері туралы мəліметтер алмасу тəртібін, сондай-ақ оларды қолдануды бастау мерзімін Еуразиялық экономикалық комиссия бекітеді. Көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарын толтыру кезінде «Ерекше белгілер» деген жолда аумағында нақты көлік құралы (көлік құралының шассиі), өздігінен жүретін машина немесе техниканың басқа да түрі Кеден одағына осы мүше мемлекетте белгіленген талаптарға расталған сəйкестігі кезінде бастапқы айналысқа арналған Кеден одағына мүше мемлекет көрсетіледі. Көлік құралы паспортының (көлік құралының шассиі паспортының) жəне өздігінен жүретін машина жəне техниканың басқа да түрлері паспортының бірыңғай нысандарын қолдану басталғанға дейін көлік құралдарының паспорттары (көлік құралдары шассиінің паспорттары) осы Келісімнің 8-бабына сəйкес ресімделеді. 4-бап Осы Келісімді іске асыру мақсатында көлік құралдарының паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорттарын ресімдеуді, оның ішінде көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын ресімдеуді жүзеге асыратын, Кеден одағына мүше мемлекеттер уəкілетті органдарының (ұйымдарының) жəне көлік құралдарын (көлік құралдарының шассиін), өздігінен жүретін машиналарды жəне техниканың басқа да түрлерін жасаушы ұйымдардың бірыңғай тізілімі (бұдан əрі Бірыңғай тізілім) қалыптастырылады. Бірыңғай тізілімді қалыптастыру мен жүргізу тəртібін Еуразиялық экономикалық комиссия бекітеді. Бірыңғай тізілімді қалыптастыруды жəне жүргізуді Еуразиялық экономикалық комиссия жүзеге асырады. 5-бап Көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын қолдану басталғанға дейін көлік құралдарының паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорттарын Бірыңғай тізілімге енгізілген, көлік құралдарын (көлік құралдарының шассиін), өздігінен жүретін машиналарды жəне техниканың басқа да түрлерін жасаушы ұйымдар (бұдан əрі - жасаушы ұйымдар) өздері жасап шығарған көлік құралдарына (көлік құралдарының шассиіне), өздігінен жүретін машиналарға жəне техниканың басқа да түрлеріне ресімдейді. Көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын қолдану басталғанға дейін көлік құралдарының паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің паспорттарын Тараптар мемлекеттерінің заңнамасында көзделген жағдайларда Тараптардың мемлекеттерінің уəкілетті органдары (ұйымдары) да ресімдейді. Көлік құралдарының электрондық паспорттарын (көлік құралдары шассиінің паспорттарын) жəне өздігінен жүретін машиналардың жəне техниканың басқа да түрлерінің электрондық паспорттарын 2015 жылғы 1 шілдеден бастап Тараптар мемлекеттерінің уəкілетті органдары (ұйымдары) жəне Бірыңғай тізілімге енгізілген жасаушы ұйымдар Еуразиялық экономикалық комиссия бекітетін

Ресей Федерациясының Үкіметі үшін

АП.03

2013 жылғы 24 сәуір

№150

енгізу машиналары. Өсімдіктерді химиялық қорғау машиналары. Азық дайындау машиналары. Астық жинау машиналары. Жүгері жинау машиналары. Астықты жинағаннанкейін өңдеу машиналары. Тамыр жемістілерді жинау машиналары. көкөністерді жинау машиналары жəне бақтағы жүзімдіктегіжұмыстарды механикаландыру. Орман шаруашылығына арналған машиналар мен құралдар. Мелиоративті жəне жер қазуға арналған машиналар. Суару машиналары. Техникалық қызмет көрсету мен машина жөндеу Тракторлардың жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракторларды басқару тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі жұмысы, кривошатунды механизм, цилиндр блогы мен басы, тарату механизмі, қозғалтқыштың қоректену механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың байланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды басқару механизмі жəне артқы мост, трактордың жүргізуші бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, тракорларды техникалық қызмет көрсету.

АП.03

Көлік құралдарының құрылысы мен техникалық қызмет көрсету Автомобильдердің жіктелуі, жалпы құрылысы. Автомобильдердің техникалық қызмет көрсету жүйесі. Еңбек қауіпсіздігі. Қозғалтқыштар: іштен жану қозғалтқышының жалпы құрылысы жəне жұмыс оралымы, кривошип-шатун тетігі, салқындату жүйесі, майлау жүйесі. Қоректену жүйесі жəне оның түрі, карбюраторлы, дизельді қозғалтқыштың, газ баллонды автомобильдің қоректену жүйесі. Ток көздері.

АП.04

Автокөлік құқығының негіздері мен қозғалыс қауіпсіздігі Жол қозғалысының қауіпсізідігін қамтамасыз ету. Қауіпті жол-көлік жəне қиын жағдайлардағы жүргізушінің іс-əрекеттері. Автомобильді үнемді басқару техникасы мен амалдары. Жол көлік оқиғасы. Жүргізушінің кəсіби сенімділігі. Жүргізушінің психофизиологилық сипаттамасы. Жол жағдайын болжау. Жүргізушінің мінез құлық əдебі. Автомобильдің пайдалану қасиеттері.

Астана қаласы

(Жалғасы. Басы 2013 жылғы 252, 255, 257, 272, 275, 277, 279, 282, 284, 285 2014 жылғы 4, 11, 14, 20, 22, 27, 29, 32, 37, 114, 116, 119, 121, 124, 129,134,139,147, 151, 171-нөмірлерде). Көлік құралдарының құрылысы мен техникалық қызмет көрсету Автомобильдердің жіктелуі, жалпы құрылысы. Автомобильдердің техникалық қызмет көрсету жүйесі. Еңбек қауіпсіздігі. Қозғалтқыштар: іштен жану қозғалтқышының жалпы құрылысы жəне жұмыс оралымы, кривошип-шатун тетігі, салқындату жүйесі, майлау жүйесі. Қоректену жүйесі жəне оның түрі, карбюраторлы, дизельді қозғалтқыштың, газ баллонды автомобильдің қоректену жүйесі. Ток көздері.

АП.04

АП.05

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

ЖКП.03

ЖКП.04

ЖКП.05

АП.00 АП.01

АП.02

Автокөлік құқығының негіздері мен қозғалыс қауіпсіздігі Жол қозғалысының қауіпсізідігін қамтамасыз ету. Қауіпті жол-көлік жəне қиын жағдайлардағы жүргізушінің іс-əрекеттері. Автомобильді үнемді басқару техникасы мен амалдары. Жол көлік оқиғасы. Жүргізушінің кəсіби сенімділігі. Жүргізушінің психофизиологилық сипаттамасы. Жол жағдайын болжау. Жүргізушінің мінез құлық əдебі. Автомобильдің пайдалану қасиеттері.

Білімі: Техника қауіпсіздігі ережесін. Көлік құралдарының құрылысы, белгілері, типтері, жүріс бөліктері, тарту сыныптары бойынша тракторлардың, өздігінен жүретін шассилердің, автомобильдердің жіктелуін. Автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі тетіктері мен жүйелерін, олардың бағытын. Қозғалтқыштардың техникалық сипаттамаларын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді.

Білімі: Жүргізушілердің, жолаушылардың, жаяу жүргіншілердің міндеттерін, жолда жүру ережесінің ұғымдары мен атауларын, автокөлік құқығының қайнар көздерін, заңды тұлғалардың белгілерін, кəсіпорындардың түрлерін, АӨК-тің құқықтық жағдайын. Міндеттемелер мен келісімдер туралы ережелерді. Іскерлігі: Санаттары бойынша бойынша көлік құралдарын ажыратуды, жүктерді тасымалдауға шарт жобасын құрастыруды, шартты бекітуге хаттама толтыруды. Білімі: Жолда жүру ережелері Жалпы ережелер. Жүргізушілер, жаяу Барлық қозғалысқа қатысушылардың жүргіншілер, жəне жолаушылар міндеттерінің жаяу жүргіншінің, жолаушының, автокөлік негізгі ұғымдары мен атаулары. Жол жүргізушінің мінез-құлық ережелерін, белгілері. Жол таңбалары жəне олардың жол, нөмірлі жəне тану белгілерін, барлық сипаттамасы. Қозғалыс тəртібі, көлік қозғалысқа қатысушылардың міндеттерін. құралдарының аялдамасы жəне тұрағы, жол Іскерлігі: қозғалысын реттеу, қиылыстардан жаяу Қозғалысты ұйымдастыру мен реттеу жүргіншілердің жолды кесіп өтуін, жалкезінде барлық қатысушылардың мінезпы пайдаланылатын көлік құралдарының құлық ережелерін сақтауды, қозғалыс үшін аялдамаларындағы жəне темір жол қолайлы жағдай жасауды. өтпелеріндегі қозғалыс тəртібін реттеу. Біліктілігі: 150410 2 – Слесарь-жөндеуші Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Білімі: Пəннің мақсаты мен міндеті. Конструкторлық Сызба, нобай, рұқсат, у, эскиз, отырғызу, құжаттаманың бірыңғай жүйесінің құрылымы кесінді, қиылысу, жалпы көрініс, үстіңгі мен арналуы (КҚБЖ). Сызбалардың көрініс, жанынан көрініс, МСТ-ға сəйкес графикалық ресімделуі. Жобалық сызу. форматтардың мөлшерлері, жобалау түрлері Техникалық сурет жəне сызу. Бөлшектердің туралы ұғымдарды. сызбалары мен нобайларын орындаудың жал- Іскерлігі: пы ережелері. Жазуларды орындауды, контурлар сызуды, жинау сызбалары мен сұлбаларын оқуды, геометриялық салуларды орындауды, сызбаларды орындау кезінде стандарттарды пайдалануды. Техникалық суреттерді, бөлшектердің кесінділерін, нобайларды, қиылысулар мен кесінділерді орындауды. Ауыл шаруашылығында электр энергиясын Білімі: пайдалану мен электротехника негіздері Электроқондырғылардың, аккумуляЭлектротехника негіздері. Тракторлар торлар мен генераторларының реле мен комбаиндерде элетроқуатын пайдагенераторларының, стартерлерінің жалпы лануды. Жоғары қуат кезінде магнетоның құрылысын. Автомобиль мен тракторларды жану жүйесі.генераторлар. ішкі жану пайдалану ережелерін, ТҚ ережесін. қозғалтқышының электрлі іске қосу. Іскерлігі: Тракторлар мен комбаиндердің қосымша Автомобиль мен тракторлардың құралдары мен электрлі жарықтандыруы. электроқұралдарының техникалы жағдайын Тракторлар мен комбаиндердің тексеруді. Автомобиль мен тракторларының электроқондырғылар жүйесі. электроқұралдарының ақауларын тауып, Основы электротехники. Применение элекжөндеуді. Электроқұралдарды техникалық трической энергии на тракторах и комбайқызмет көрсетуді жəне пайдалануды. нах. Система зажигания от магнето высокоЭлектрлі желілердің ақауларын жөндеуді. го напряжения. Генераторы. Электрический пуск двигателей внутреннего сгорания. Электрическое освещение и вспомогательное оборудование тракторов и комбайнов. Конструкциялық материалдар технологиясы Білімі: металдардың қасиетін, олардың жіктелуін, мен материалтану Металдардың құрылысы мен қасиеттері. Металдар мен қоспалар тура- əдісін; лы жалпы мəліметтер. Қара жəне түсті метал- шойынды өндірудің даму болашағын, ақ пен дарды өндіру. Темірдің көміртегімен қоспасы сұр шойынның айырмашылығын, оларды қолдану саласын; жəне олардың қасиеттерінің өзгеру əдістері. Түсті металдар мен қоспалар, ұнтақты матери- болатты өндіріп алу процесінің мəнін; түсті металдарды өндіріп алудың алдар, металдар коррозиясы. Желілі өндіріс. Металдарды қысыммен өңдеу. Пісіріп өндіру. ерекшеліктерін жəне олардың қажеттілігін; Металдарды дəнекерлеп өңдеу. Металкескіш алюминий мен мыстың қасиеті мен оларды станоктар туралы негізгі мəліметтер. қолдану саласын; темірдің көміртегімен қоспасының Металдарды өңдеу. құрылымын жəне оның сипаттамасын; теміркөміртегі қоспасының салқындатылған кездегі өзгерісі. Іскерлігі: металдарды қасиеттері бойынша ажырата білу; балқытуға кететін материалдардың қажеттілігін түсіндіре білу жəне домен пешіндегі негізгі əсер етулерін жазуды, Көміртегінің пішіні мен саны арасындағы жəне шойынның қасиеттері арасындағы тəуелділікті бекіту; Болатты өндіріп алудың экономикалық тиімді тəсілін таңдау принциптерін түсіндіре білу. Білімі: Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі -өндірістік санитария туралы жалпы түсінік; Өрт қауіпсізідігі. -қауіпсіздік техникасын; Құрал жабдықтардың жіктелуі. -электроқауіпсіздік негізін; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, таңдау критерилері, пайдаланудағы -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. Іскерлігі: қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, - тазалық ережелері мен техника құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік қауіпсізідігін сақтай білуді; аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау - өндірістік заықмдану кезінде көмек бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, көрсетуді; сақтандыру шаралары, түрлері жəне құралдары. -өрт қауіпсіздігін сақтауды. Қоршаған ортаны қорғау Білімі: - экология жайлы жалпы түсінікті, попуЭкология жəне қоршаған ортаны қорғау, ляцияны, биоценоз, симбиоз. Экожүйені. экологиялық факторлар мен организмдер. Атмосфераны, биотехнологиялық туралы, Популяция. Биоценоз. Экожүйе. Биосфера жəне адамның құралу қызметі. Жасанды био- - осы заманғы экологиян құрылымын, міндеттерін, агробиоценозды; ценоздар. Агробиоценоз. - экологиялық зерттеу əдістерін; Ауыл шаруашылық өндірісте табиғат ресур- қоршаған табиғат ортасытуралы старын қорғауды. Табиғатқа антропогенді дүниежүзілік мəселені; əсер ету. Шуылдан қорғау. Электромагнитті - табиғат ресурстарын рационалды қолдану жəне иноды сəулелендіруден қорғау. Нарық туралы мəселерді; жағдайындағы экология жəне табиғат Іскерлігі: мəселлері. - экологиялық зерттеу əдістерін қолдануды Атмосфера ауасын қорғау. Жер жəне жер қойнауларын қорғау жəне рационалды пайда- - қоршаған ортаны қорғау бойынша шаралану. Өсімдік жəне жануарлар əлемін қорғау. ларды жүргізуді. Арнайы пəндер Тракторлар мен автомобильдер Білімі: Тракторлар мен автомобильдердің Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракбелгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша торлар мен автомобильдердің басқару жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың негізгі жұмысы, кривошатунды мехажіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі низм, цилиндр блогы мен басы, тарамеханизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. ту механизмі, қозғалтқыштың қоректену Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың бай- Қозғалтқыштардың жұмыс циклі тураланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, лы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу басқару механизмі жəне артқы мост, тракматериалдарын. Көлік құралдарының тор мен автомобильдердің жүргізуші бөлігі, электроқондырғыларының, трансмиссия, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, беріліс қораптарының тарату қорабының, тракорлар мен автомобильдердің техникалық жүргізуші бөлігінің, басқаруының қызмет көрсету. тормозының жалпы құрылысын жəне жұмыс істеу принципін, жұмыс істеу ережесін. Техникалық диагностика түрлерінің жіктелуін. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Ауыл шаруашылығы машиналары мен Білімі: мал шаруашылығы кешендеріне арналған Ауыл шаруашылық машиналардың жабдықтар агртоехникалық талаптарын, белгілерін, Топырақ өңдеуші машиналар мен құрылғылар, құрылғыларын, жұмыс істеу принциптерін, егу жəне себу машиналары. Тыңайтқыштарды техникалық сипаттамасын, машиналарды

БҚ 2, БҚ 4, КҚ 1.4.2; КҚ 1.4.4; КҚ 1.4.6;

АП.05

БҚ 2, КҚ 1.4.1; КҚ 1.4.5; КҚ 1.4.7;

ЖКП.00 ЖКП.01

БҚ 8, БҚ 9, КҚ 1.4.2; КҚ 1.4.4; КҚ 1.4.6;

ЖКП.02

БҚ 1, БҚ 4, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.6;

БҚ 3, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.6;

ЖКП.03

БҚ 1, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.7;

ЖКП.04

ЖКП.05

БҚ 2, БҚ 8, БҚ 9, КҚ 1.5. 4;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.8;

АП.00 АП.01

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.7;

АП.02

БҚ 2, БҚ 9, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.6;

БҚ 3, БҚ 6, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.4; КҚ 1.5.8;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.4; КҚ 1.5.8;

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 6, БҚ 7, БҚ 8, БҚ 10

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 6, БҚ 7, БҚ 8, БҚ 10

Пəндер циклі жəне кəсіптік практика бойынша білім бағдарламасының мазмұны (жоғары деңгей) Біліктілігі: 150401 2 – Бухгалтер 150402 2 – Машинамен сауу операторы 150403 2 –Жеміс-көкөніс өсіруші 150404 2 –Аспазшы 150405 2 – Сатушы 150406 2 –Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы-машинисі 150407 2 – Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының реттеушісі 150408 2 – Автокөлік жүргізуші 150409 2 – Электроқондырғыларды жөндеу бойынша электромонтер 150410 2 – Жөндеуші-дəнекерлеуші

Техникалық және кәсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік білім беретін оқу бағдарламаларын бекіту туралы

АП.03

техникалық қызметк көрсету, техника қауіпсіздігін Іскерлігі: агротехникалық талаптарға сай мал шаруашылығына а/ш машиналарын жұмысқа дайындауды, мал шаруашылығына арнап а\ш машиналарын реттеу жəне жөндеуді.

Біліктілігі: Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, белгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі механизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. Қозғалтқыштардың жұмыс циклі туралы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу материалдарын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. АП.04 Слесарлық жөндеу ісі Біліктілігі: Дəнекерлеу ісі, өлшеу техникасы, құралдарды Жөндеу дəнекерлеу жұмысы кезінде технижинау, металдарыд майыстыру, жөндеу, ка қауіпсізідігін, металдарды кесу, балқыту, иілту, дəнекерлеу, кесу, иілтіп түзеу, металмайыстыру, бұрау, пісіру тəсілдерін жөндеу дарды кесу. жұмыстарының түрлерін. Жөндеу ісі. КШМ, ГСМ, қоректену Іскерлігі: жүйесін, суыту, майлау, күш берілісін, рабөлшектердің тозу мөлшері мен сималарды, тиеу құрылымын, жүргізушінің патын анықтауды, соған сəйкес алаңын, транспортерлер мен элеваторларды техникалыққұралдарды қолдануды, жөндеу. Қозғалтқышты, артқы жəне артқы жөндеу жұмыстарын орындауды, КШМ, дөңгелектерді жөндеуден кейінгі жинау, ЖЖМ, суыту жүйесін, қоректену жүйесін, өңдеу жəне реттеу, тексеру. Топырақ өңдеу күш берілісін, жүргізуші бөлігін, тиеу машиналарын, жинау, егу, себу, өсімдік құрылысын, транспортер мен элеваторларды қорғау машиналарын жөндеу. жəне сым желілерін жөндеуді. ӨО жəне Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика КП 00 ӨО жəне Оқу практикасы Іскерлігі: Техникалық қауіпсіздік нормаларын КП.01 Кəсіптік тəжірибе бағдарламасы кəсіптік сақтау барысында жұмыс жүргізу; тəжірибенің барлық кезеңдерінде білім Қадағалау журналын жүргізу. алушыларда тəжірибелік қабілеттер мен Дағдысы: Алғашқы құжаттарды ресімдеу дағдыларды қалыптастыру үрдісінің дидактикалық негізделген бірізділігін қамтамасыз ететін тəжірибелік оқытудың мазмұны мен көлемін анықтайды. ӨО жəне Өндірістік-технологиялық Іскерлігі: Өндірістік процестерді ұйымдастыру; Кəсіптік өнеркəсіпте жұмыс КП.02 тəжірибе жасау. Көмекші материалдар жəне қажетті Тəжірибеден өтушілер, өндірістік шикізаттарды есептеу; технологиялық тəжірибенің бірінші Дағдысы: Технологиялық жабдықтармен кезеңінен өтудің жұмыс жоспарына жұмыс жасау бойынша; Дайын өнімнің, сəйкес, жабдықтар мен технологиялық үрдістерді оқып үйрену үшін цехтар мен шикізаттың химиялық құрамын жүргізу бойынша игеру. бөлімшелер бойынша бөлінеді. Əр студент, цех басшылығымен, бөлімшедегі техникалық қызметкерлердің бөлінуімен, кезекшілік ұйымдастырумен, жабдықтарды ұстау жəне қызмет көрсету ережесімен, техникалық ұйымдастырумен, техникалық қызметкерлердің жұмыс сапасын бағалаумен танысуы тиіс.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы №905 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 29 тамыздағы № 895 қаулысына қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 5 тамыз

тəртіппен ресімдейді.

Астана, Үкімет Үйі

Көлік құралдары уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілген адамдарды тіркеу жəне есепке алу қағидаларын бекіту туралы

2014 жылғы 5 тамыз

Өрт сөндіруге бейімделген жылжымалы техникаға өрт-техникалық жабдық пен жарақтың ең аз тізбесі Жабдық пен жарақтың атауы

№ 888

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидаларына 2-қосымша

Р/с № 1 2 3

11

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

Білімі: Техника қауіпсіздігі ережесін. Көлік құралдарының құрылысы, белгілері, типтері, жүріс бөліктері, тарту сыныптары бойынша тракторлардың, өздігінен жүретін шассилердің, автомобильдердің жіктелуін. Автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі тетіктері мен жүйелерін, олардың бағытын. Қозғалтқыштардың техникалық сипаттамаларын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді.

Білімі: Жүргізушілердің, жолаушылардың, жаяу жүргіншілердің міндеттерін, жолда жүру ережесінің ұғымдары мен атауларын, автокөлік құқығының қайнар көздерін, заңды тұлғалардың белгілерін, кəсіпорындардың түрлерін, АӨК-тің құқықтық жағдайын. Міндеттемелер мен келісімдер туралы ережелерді. Іскерлігі: Санаттары бойынша бойынша көлік құралдарын ажыратуды, жүктерді тасымалдауға шарт жобасын құрастыруды, шартты бекітуге хаттама толтыруды. Жолда жүру ережелері Білімі: Жалпы ережелер. Жүргізушілер, жаяу Барлық қозғалысқа қатысушылардың жүргіншілер, жəне жолаушылар міндеттерінің жаяу жүргіншінің, жолаушының, автокөлік негізгі ұғымдары мен атаулары. Жол жүргізушінің мінез-құлық ережелерін, белгілері. Жол таңбалары жəне олардың жол, нөмірлі жəне тану белгілерін, барлық қозғалысқа қатысушылардың міндеттерін. сипаттамасы. Қозғалыс тəртібі, көлік құралдарының аялдамасы жəне тұрағы, жол Іскерлігі: қозғалысын реттеу, қиылыстардан жаяу Қозғалысты ұйымдастыру мен реттеу жүргіншілердің жолды кесіп өтуін, жалкезінде барлық қатысушылардың мінезқұлық ережелерін сақтауды, қозғалыс үшін пы пайдаланылатын көлік құралдарының қолайлы жағдай жасауды. аялдамаларындағы жəне темір жол өтпелеріндегі қозғалыс тəртібін реттеу. Біліктілігі: 150410 2 – Слесарь-жөндеуші Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Білімі: Пəннің мақсаты мен міндеті. Конструкторлық Сызба, нобай, рұқсат, у, эскиз, отырғызу, құжаттаманың бірыңғай жүйесінің құрылымы кесінді, қиылысу, жалпы көрініс, үстіңгі мен арналуы (КҚБЖ). Сызбалардың көрініс, жанынан көрініс, МСТ-ға сəйкес графикалық ресімделуі. Жобалық сызу. форматтардың мөлшерлері, жобалау түрлері Техникалық сурет жəне сызу. Бөлшектердің туралы ұғымдарды. сызбалары мен нобайларын орындаудың жал- Іскерлігі: пы ережелері. Жазуларды орындауды, контурлар сызуды, жинау сызбалары мен сұлбаларын оқуды, геометриялық салуларды орындауды, сызбаларды орындау кезінде стандарттарды пайдалануды. Техникалық суреттерді, бөлшектердің кесінділерін, нобайларды, қиылысулар мен кесінділерді орындауды. Ауыл шаруашылығында электр энергиясын Білімі: пайдалану мен электротехника негіздері Электроқондырғылардың, аккумуляЭлектротехника негіздері. Тракторлар торлар мен генераторларының реле мен комбаиндерде элетроқуатын пайдагенераторларының, стартерлерінің жалпы лануды. Жоғары қуат кезінде магнетоның құрылысын. Автомобиль мен тракторларды жану жүйесі.генераторлар. ішкі жану пайдалану ережелерін, ТҚ ережесін. қозғалтқышының электрлі іске қосу. Іскерлігі: Тракторлар мен комбаиндердің қосымша Автомобиль мен тракторлардың құралдары мен электрлі жарықтандыруы. электроқұралдарының техникалы жағдайын Тракторлар мен комбаиндердің тексеруді. Автомобиль мен тракторларының электроқондырғылар жүйесі. электроқұралдарының ақауларын тауып, Основы электротехники. Применение элекжөндеуді. Электроқұралдарды техникалық трической энергии на тракторах и комбайқызмет көрсетуді жəне пайдалануды. нах. Система зажигания от магнето высокоЭлектрлі желілердің ақауларын жөндеуді. го напряжения. Генераторы. Электрический пуск двигателей внутреннего сгорания. Электрическое освещение и вспомогательное оборудование тракторов и комбайнов. Конструкциялық материалдар технологиясы Білімі: металдардың қасиетін, олардың жіктелуін, мен материалтану Металдардың құрылысы мен қасиеттері. Металдар мен қоспалар тура- əдісін; лы жалпы мəліметтер. Қара жəне түсті метал- шойынды өндірудің даму болашағын, ақ пен дарды өндіру. Темірдің көміртегімен қоспасы сұр шойынның айырмашылығын, оларды жəне олардың қасиеттерінің өзгеру əдістері. қолдану саласын; Түсті металдар мен қоспалар, ұнтақты матери- болатты өндіріп алу процесінің мəнін; түсті металдарды өндіріп алудың алдар, металдар коррозиясы. Желілі өндіріс. Металдарды қысыммен өңдеу. Пісіріп өндіру. ерекшеліктерін жəне олардың қажеттілігін; Металдарды дəнекерлеп өңдеу. Металкескіш алюминий мен мыстың қасиеті мен оларды қолдану саласын; станоктар туралы негізгі мəліметтер. Металдарды өңдеу. темірдің көміртегімен қоспасының құрылымын жəне оның сипаттамасын; теміркөміртегі қоспасының салқындатылған кездегі өзгерісі. Іскерлігі: металдарды қасиеттері бойынша ажырата білу; балқытуға кететін материалдардың қажеттілігін түсіндіре білу жəне домен пешіндегі негізгі əсер етулерін жазуды, Көміртегінің пішіні мен саны арасындағы жəне шойынның қасиеттері арасындағы тəуелділікті бекіту; Болатты өндіріп алудың экономикалық тиімді тəсілін таңдау принциптерін түсіндіре білу. Білімі: Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі -өндірістік санитария туралы жалпы түсінік; Өрт қауіпсізідігі. -қауіпсіздік техникасын; Құрал жабдықтардың жіктелуі. -электроқауіпсіздік негізін; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, таңдау критерилері, пайдаланудағы -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. Іскерлігі: қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, - тазалық ережелері мен техника құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік қауіпсізідігін сақтай білуді; аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау - өндірістік заықмдану кезінде көмек бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, сақтандыру шаралары, түрлері жəне көрсетуді; -өрт қауіпсіздігін сақтауды. құралдары. Қоршаған ортаны қорғау Білімі: Экология жəне қоршаған ортаны қорғау, - экология жайлы жалпы түсінікті, попуэкологиялық факторлар мен организмдер. ляцияны, биоценоз, симбиоз. Экожүйені. Популяция. Биоценоз. Экожүйе. Биосфера Атмосфераны, биотехнологиялық туралы, жəне адамның құралу қызметі. Жасанды био- - осы заманғы экологиян құрылымын, ценоздар. Агробиоценоз. міндеттерін, агробиоценозды; Ауыл шаруашылық өндірісте табиғат ресур- экологиялық зерттеу əдістерін; старын қорғауды. Табиғатқа антропогенді - қоршаған табиғат ортасытуралы əсер ету. Шуылдан қорғау. Электромагнитті дүниежүзілік мəселені; жəне иноды сəулелендіруден қорғау. Нарық - табиғат ресурстарын рационалды қолдану жағдайындағы экология жəне табиғат туралы мəселерді; мəселлері. Іскерлігі: Атмосфера ауасын қорғау. Жер жəне жер - экологиялық зерттеу əдістерін қолдануды қойнауларын қорғау жəне рационалды пайда- - қоршаған ортаны қорғау бойынша шаралану. Өсімдік жəне жануарлар əлемін қорғау. ларды жүргізуді. Арнайы пəндер Тракторлар мен автомобильдер Білімі: Тракторлар мен автомобильдердің Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракбелгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша торлар мен автомобильдердің басқару жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың негізгі жұмысы, кривошатунды мехажіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі низм, цилиндр блогы мен басы, тарамеханизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. ту механизмі, қозғалтқыштың қоректену Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың бай- Қозғалтқыштардың жұмыс циклі тураланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, лы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу басқару механизмі жəне артқы мост, тракматериалдарын. Көлік құралдарының тор мен автомобильдердің жүргізуші бөлігі, электроқондырғыларының, трансмиссия, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, беріліс қораптарының тарату қорабының, тракорлар мен автомобильдердің техникалық жүргізуші бөлігінің, басқаруының қызмет көрсету. тормозының жалпы құрылысын жəне жұмыс істеу принципін, жұмыс істеу ережесін. Техникалық диагностика түрлерінің жіктелуін. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Ауыл шаруашылығы машиналары мен Білімі: мал шаруашылығы кешендеріне арналған Ауыл шаруашылық машиналардың жабдықтар агртоехникалық талаптарын, белгілерін, Топырақ өңдеуші машиналар мен құрылғыларын, жұмыс істеу принциптерін, құрылғылар, егу жəне себу машиналатехникалық сипаттамасын, машиналарры. Тыңайтқыштарды енгізу машиналары. ды техникалық қызметк көрсету, техника Өсімдіктерді химиялық қорғау машиналары. қауіпсіздігін Азық дайындау машиналары. Астық жинау Іскерлігі: машиналары. Жүгері жинау машиналары. агротехникалық талаптарға сай мал Астықты жинағаннанкейін өңдеу машинашаруашылығына а/ш машиналарын лары. Тамыр жемістілерді жинау машиналажұмысқа дайындауды, мал шаруашылығына ры. көкөністерді жинау машиналары жəне арнап а\ш машиналарын реттеу жəне бақтағы жүзімдіктегіжұмыстарды механика- жөндеуді. ландыру. Орман шаруашылығына арналған машиналар мен құралдар. Мелиоративті жəне жер қазуға арналған машиналар. Суару машиналары.

(Жалғасы 12-бетте).

БҚ 2, БҚ 4, КҚ 1.4.2; КҚ 1.4.4; КҚ 1.4.6;

БҚ 2, КҚ 1.4.1; КҚ 1.4.5; КҚ 1.4.7;

БҚ 8, БҚ 9, КҚ 1.4.2; КҚ 1.4.4; КҚ 1.4.6;

БҚ 1, БҚ 4, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.6;

БҚ 3, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.6;

БҚ 1, БҚ 6, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.7;

БҚ 2, БҚ 8, БҚ 9, КҚ 1.5. 4;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.8;

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.3; КҚ 1.5.7;

БҚ 2, БҚ 9, КҚ 1.5.1; КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.6;


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте). АП.03

Техникалық қызмет көрсету мен машина жөндеу Тракторлардың жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракторларды басқару тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі жұмысы, кривошатунды механизм, цилиндр блогы мен басы, тарату механизмі, қозғалтқыштың қоректену механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың байланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды басқару механизмі жəне артқы мост, трактордың жүргізуші бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, тракорларды техникалық қызмет көрсету.

АП.07

Біліктілігі: Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, белгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі механизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. Қозғалтқыштардың жұмыс циклі туралы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу материалдарын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. АП.04 Слесарлық жөндеу ісі Біліктілігі: Дəнекерлеу ісі, өлшеу техникасы, құралдарды Жөндеу дəнекерлеу жұмысы кезінде технижинау, металдарыд майыстыру, жөндеу, ка қауіпсізідігін, металдарды кесу, балқыту, иілту, дəнекерлеу, кесу, иілтіп түзеу, металмайыстыру, бұрау, пісіру тəсілдерін жөндеу дарды кесу. жұмыстарының түрлерін. Жөндеу ісі. КШМ, ГСМ, қоректену Іскерлігі: жүйесін, суыту, майлау, күш берілісін, рабөлшектердің тозу мөлшері мен сималарды, тиеу құрылымын, жүргізушінің патын анықтауды, соған сəйкес алаңын, транспортерлер мен элеваторларды техникалыққұралдарды қолдануды, жөндеу. Қозғалтқышты, артқы жəне артқы жөндеу жұмыстарын орындауды, КШМ, дөңгелектерді жөндеуден кейінгі жинау, ЖЖМ, суыту жүйесін, қоректену жүйесін, өңдеу жəне реттеу, тексеру. Топырақ өңдеу күш берілісін, жүргізуші бөлігін, тиеу машиналарын, жинау, егу, себу, өсімдік құрылысын, транспортер мен элеваторларды қорғау машиналарын жөндеу. жəне сым желілерін жөндеуді. ӨО жəне Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика КП 00 ӨО жəне Оқу практикасы Іскерлігі: Техникалық қауіпсіздік нормаларын КП.01 Кəсіптік тəжірибе бағдарламасы кəсіптік сақтау барысында жұмыс жүргізу; тəжірибенің барлық кезеңдерінде білім Қадағалау журналын жүргізу. алушыларда тəжірибелік қабілеттер мен Дағдысы: Алғашқы құжаттарды ресімдеу дағдыларды қалыптастыру үрдісінің дидактикалық негізделген бірізділігін қамтамасыз ететін тəжірибелік оқытудың мазмұны мен көлемін анықтайды. ӨО жəне Өндірістік-технологиялық тəжірибе Іскерлігі: Өндірістік процестерді КП.02 Тəжірибеден өтушілер, өндірістік ұйымдастыру; Кəсіптік өнеркəсіпте жұмыс технологиялық тəжірибенің бірінші кезеңінен жасау. Көмекші материалдар жəне қажетті өтудің жұмыс жоспарына сəйкес, жабдықтар шикізаттарды есептеу; мен технологиялық үрдістерді оқып үйрену Дағдысы: Технологиялық жабдықтармен үшін цехтар мен бөлімшелер бойынша жұмыс жасау бойынша; Дайын өнімнің, бөлінеді. Əр студент, цех басшылығымен, шикізаттың химиялық құрамын жүргізу бойбөлімшедегі техникалық қызметкерлердің ынша игеру. бөлінуімен, кезекшілік ұйымдастырумен, жабдықтарды ұстау жəне қызмет көрсету ережесімен, техникалық ұйымдастырумен, техникалық қызметкерлердің жұмыс сапасын бағалаумен танысуы тиіс.

БҚ 3, БҚ 6, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.4; КҚ 1.5.8;

АП.08

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 1.5.2; КҚ 1.5.4; КҚ 1.5.8; ЖКП.00 ЖКП.01

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 6, БҚ 7, БҚ 8, БҚ 10 ЖКП.02 БҚ 1, БҚ 3, БҚ 6, БҚ 7, БҚ 8, БҚ 10

ЖКП.03

Пəндер циклі жəне кəсіптік практика бойынша білім бағдарламасының мазмұны (жоғары деңгей) Біліктілігі: 150401 2 – Бухгалтер 150402 2 – Машинамен сауу операторы 150403 2 –Жеміс-көкөніс өсіруші 150404 2 –Аспазшы 150405 2 – Сатушы 150406 2 –Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы-машинисі 150407 2 – Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының реттеушісі 150408 2 – Автокөлік жүргізуші 150409 2 – Электроқондырғыларды жөндеу бойынша электромонтер 150410 2 – Жөндеуші-дəнекерлеуші Циклдің Пəннің, практиканың атауы жəне негізгі Қалыптасатын білім, Біліктіліктер мен индексі бөлімдері дағдылар ЖБП.00 Жалпы білім беру пəндері ЖГП.00 Жалпы гуманитарлық пəндер ЖГП. 01 Кəсіби қазақ тілі (орыс тілі) Кəсіби қазақ Білімі: тілінің рөлі. Мамандықтар бойынша терми- Кəсіби бағытта мəтіндерді оқу жəне ауданология. Қазақ (орыс) тілінің синтаксисі. ру, қажетті грамматикалық минимумдарды Оқу жəне аудару техникасы (сөздік бойын- жəне лексикалық мəтіндермен мемлекеттік ша) кəсіби бағдарлық мəтіндер. тілде жəне орыс тілінде сөйлеу. Мəтіндер бойынша əңгімелер жəне диаІскерлігі: логтар құрастыру, болашақ мамандығына кəсіби лексиканы сауатты пайдалану; бағдар. Өздерінің кəсіби қызметтерінде қазақ жəне орыс тілінен алған білімдерін пайдалану. ЖГП. 02 Кəсіби шетел тілі Білімі: Мамандық бойынша іскер тілдің негіздері, Мамандықтар бойынша лексикалық, кəсіби лексика, фразеологиялық терминдер. грамматикалық материал. Аудару техникасы (сөздік бойынша) Кəсіби Іскерлігі: Кəсіби бағыттағы мəтіндерді бағдар беретін мəтіндер. Кəсіби қарым оқу жəне аудару (сөздік бойынша) қатынас, тілді дамыту. Грамматикалық минимумды пайдалану. ЖГП. 03 Дене тəрбиесі Білімі: салауатты өмір салты негіздері; Мамандарды даярлауда дене тəрбиесінің Адамның кəсіби жəне əлеуметтік дамуынрөлі. да дене тəрбиесінің рөлі туралы білу; Салауатты өмір салтын қалыптастыру. Іскерлігі: денсаулықты нығайту үшін Дене тəрбиесінің əлеуметті-биологиялық алған білімдерін пайдалану, Өмір жетістігі жəне психофизиологиялық негіздері. Жеке жəне кəсіби мақсаты үшін, жеке тұлғаны тұлғаны жəне спортты жетілдіру негіздері жетілдіре білуге тырысу керек. Кəсіби жеке тұлғаны дайындау. Біліктілігі: 150401 2 – Бухгалтер ЖКП.00 Жалпы кəсіптік пəндер Білімі: ЖКП. 01 Сала технологиясы Ауылшаруашылық өндірісті ұйымдастыру. Ауылшаруашылықтың маңызы мен даму жолдарын. Басқа салалармен АӨКді ұйымдастыру негіздерін. АӨКте байланысын. Ауылшаруашылықты ауылшаруашылық өнімдерін өндіруді аймақтары бойынша мамандандыру. ұйымдастыру. Агрономия негіздері. Ауылшаруашылық өсімдіктерінің өмір сүру Ауылшаруашылықта ресурстарды пайжағдайы. Жүйелілік. Топырақ жəне топырақ далануды ұйымдастыру. Ұйымдастыру түрлері. Ауылшаруашылық өнімдерін түрлері. Қазақстандағы топырақ түрлері. өндіруді ұйымдастыруды жетілдіру бойынБонитировка. Жер шаруашылығының ша мəселелерді. Экологиялық қауіпсіздікті. аймақтық жүйесі. Ауыспалыегіс. Топыраққұралуын; топырақтың негізгі тыңайтқыштар жүйесі жəне оны қолдану. Топырақты өңдеу. Мелиорация жəне эрози- түрлерінің құрамын, құрылымы мен қасиетін, топырақтың қасиетін сақтаудың ямен күресу шаралары.ауылшаруашылық жəне жақсартудың əдістерін, арам дақылдарын өсірудің погрессивті техношөптермен күресу туралы. логиясы. Іскерлігі: заңды тұлғалардың түрлері мен түсінігін. Заңды тұлғалардың құқықтық статусын.заңды тұлғалардың міндетті құқықтары. Акционерлік қоғамдарды ұйымдастыру мен қызметтерін құқықтық реттеу. Өндірістік қызметтерді реттеу. Шаруашылық келісімдердің түрлері мен түсінігі. Салық жүйесінің құқықтық негіздерін. Істей білуі керек: құқықтық нормаларды қолдана білу жəне нормативті құқықты актілермен жұмыс жасауды Білімі: ЖКП. 02 Кəсіпорынның шаруашылық қызметін Заңды тұлғалардың түрлері мен түсінігін. құқықтық реттеу Заңды тұлғалардың құқықтық стаНарықтық экономиканы басқару механизмінде шаруашылық құқықтар. тусын.заңды тұлғалардың міндетті құқықтары. Акционерлік қоғамдарды Шаруашылық құқықтың принциптері мен ұйымдастыру мен қызметтерін құқықтық тəсілдері. Жəне көздері. Шаруашылық реттеу. Өндірістік қызметтерді реттеу. құқықтық қатынастың субъектісі. Шаруашылық келісімдердің түрлері Заңды тұлғалардың ұйымдастыру мен түсінігі. Салық жүйесінің құқықтық құқықтық түрлері жəне олардың статусы. негіздерін. Шаруашылық қарым қатынаста міндетті Іскерлігі: құқықтарды. Акционерлік қоғамдарды Құқықтық нормаларды қолдана білу жəне ұйымдастыру мен қызметтерін құқықтық нормативті құқықты актілермен жұмыс реттеу. жасауды. Білімі: ЖКП. 03 Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі -өндірістік санитария туралы жалпы Өрт қауіпсізідігі. түсінік; Құрал жабдықтардың жіктелуі: -қауіпсіздік техникасын; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, -электроқауіпсіздік негізін; таңдау критерилері, пайдаланудағы -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік Іскерлігі: - тазалық ережелері мен техника аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына қауіпсізідігін сақтай білуді; əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, - өндірістік заықмдану кезінде көмек сақтандыру шаралары, түрлері жəне көрсетуді; құралдары. -өрт қауіпсіздігін сақтауды. АП. 00 Арнайы пəндер Білімі: АП.01 Бухгалтерлік есеп негіздері Шаруашылық есептің түсінігі мен Бухгалтерлік есеп, оның мəні мен маңызы. түрлерін. Бухгалтерлік есептің міндеті Бухгалтерлік есептің пəні мен əдістері. мен мəнін, негізгі принциптерін, əдістерін, Бухгалтерлік баланс жəне есеп беру. есепте қолданылатын өлшем бірліктерін. Бухгалтерлік есеп шоттары жəне қосарлы кəсіпорынның мүлкінің жіктелуі мен жазу. Бухгалтерлік есептің жіктелуі мен шоттар жоспары. Құжаттау жəне түгендеу. құрамын. Кəсіпорындар активі мен пассивтерінің сипатын. Бухгалтерлік Калькуляция жəне бағалау. Шаруашылық есептің əдістерінің элементтерін. процестер есебі. Бухгалтерлік есеп түрлері мен регистрлері.Қазақстан Республикасында Баланстың құрылымын, түрлерін, мəні мен маңызын, шаруашылықта болатын баланс бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы. өзгермелілігі жөнінде. Іскерлігі: нұсқаулық жəне заңды материалдарды пайдалануды. Кəсіпорын мүлкін құралу көздеріне қарай, құрамы мен орналасуына қарай топтастыруды,. Бухгалтерлік есептің əдістерінің элементтерін қолдану: түгендеу жəне құжаттау, бағалау жəне калькуляциялау, баланс жəне есеп беру, шоттар жəне қосарлы жазу. Шаруашылық құралдардың қалдығы мен құралу көздері бойынша бухгалтерлік мəліметтер негізінде бухгалтерлік баланс құрастыру. Білімі: АП.02 Қаржылық есеп Қазақстан Республикасының бухгалатерлік Нарықтық қатынас кезінде Қазақстан есеп стандарттарына, Бас шоттар жоРеспубликасының экономикасында спарына, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есептің орны, ролі жəне мəні. Субъектінің қаржылық шаруашылық салық салу жүйесі салық саясатына сəйкес қызметінде бухгалтерлік есептің стандартта- бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды; ры жəне бас шоттар жоспары. бухгалтерлік есепті жүргізу туралы Бухгалтерлік есептің пəні мен əдісі. ережені жəне статистикалық есеп беруді Шаруашылық операция құжаттары. Іскерлігі: Бухгалтерлік есеп түрлері мен регистрлері. Шаруашылық операциялар бойынша Шаруашылық құралдарды түгендеу. алғашқы жəне жинақтық құжаттарды Қаржылық есеп беруді бағалау жəне кальқұрастыруды; бухгалтерлік есеп шоткуляция. тарында көрсете білуді; тоқсандық жəне жылдық есеп беруді; субъектінің қаржылық ныəтижелерін анықтауды жəне оныы есепте көрсете білуді; АП.03 Агроөндірістік кешендегі қаржы жəне несие Білімі: Қаржының мəні мен маңызы. Мемлекеттік Мемлекеттік бюджеттің түрлері мен бюджет. Қаржылы-несиелі жүйе. Банктерді қызметтерін; бірінші жəне екінші мемлекеттік басқару. Есеп айырысуды деңгейдегі банктер қызметін, тұрғындарды ұйымдастыру негізі. əлеметтік тұрғыда көмек беру үшін жеке жəне мемлекеттік қорлардың құрылуы мен пайдалануды; Қазақстан Республикасының салық кодексін Іскерлігі: бюджет бойынша шығыстар мен табыстардың сметасын құрастыруды;банктте шот ашу үшін құжаттарды толтыра білуді жəне төлем құжаттарын толтыра білуді; əлеуметтік сақтандыру аударымдары бойынша есеп айрысуды жүргізуді; салықтың барлық түрі бойынша декларация толтыру. АП.04 Салық жəне салық салу Білімі: ҚР салық жүйесінің даму кезеңдері, салық Салықтың шығу тарихын, салық жүйесі , экономикалық мəні, салық түрлері: белгілерін, салық функциясын, салық жер, табыс, көлікке салынатын, қосылған салу принциптерін; салық мөлшерлерінің құн, акциздер, жеке жəне корпоротивті түрлерін,салықтың жіктелуін. салық, əлеуметтік салық,арнайы салық Іскерлігі: мерзімдері мен жəне басқа да төлемдер. салық заңдылықтарында болған өзгерістерді экономикада болған өзгерістер ретінде талдау жүргізу; салық салу объектісін анықтауды;Салық кодексімен жұмыс істей білуі, салықтың барлық түрі бойынша есептеулерді есептегенде өндірістік жағдайларды шешу;шотфактураларды, ағымдағы төлемдермен есеп айырысу бланкілерін, салықтар бойынша декларацияларды толтыра білу АП.05 Қаржылық есеп беруді талдау Білімі: Шаруашылық субъектінің қаржылық Кəсіпорынның қаржылық жағдайының жағдайын талдау əдістері мен мазмұны. мəні мен түсінігін; басқару шешімдерді Қаржылық есеп беру мен оны талдау. қабылдаған кезде талдау нəтижелерінің Қаржылық белсенділікті талдау, қызметтің маңызы мен меңгеру қажеттілігі, тиімділігі, кəсіпорын тəуелділігі мен кəсіпорынның қаржылық жағдайын талшаруашылық субъектінің құлдырауы. дау əдістері мен тəсілдерін, көрсеткішетірн жəне пəнін. Қаржылық талдудың жүйесін, қаржылық есеп беру түрлерін жəне оларды талдауды, қаржылық коэффициенттер жүйесін. Іскерлігі: арнаулы əдебиеттермен жұмыс істей білу, кесте құрастырып жəне көрсеткіштерді есептей алуды, алынған мəліметтерді меңгеруді, қаржылық есеп беруді талдауда қолданылған көрсеткіштерді есептеуді, кəсіпорынның мүлкітерінің жағдайын талдауды, кəсіпорынның төлеу қабілеті мен балансты жоюды анықтауды. АП.06

Экономикалық талдау Экономикалық талдау түрлері. Аналитикалық жұмыстарды ұйымдастыру. Жерді, негізгі құралдардың жағдайы мен пайдалануды талдау.Өнімді өндіруді талдау. Тұрмыстық қызметті талдау.өнімді қолдануды талдау.қаржылық жағдайды талдау. Қызметтің нəтижесін кешенді бағалау.

Білімі: Шаруашылық субъектінің экономикалық талдау əдістері мен тəсілдерін,талдауды жүргізудегі мəліметтер көздерін, кəсіпорын жұмысының бағалау үшін негізгі көрсеткіштерді. Іскерлігі: кəсіпорынға экономикалық талдау жүргізуді, өнімнің өзіндік құнын анықтауды, қаржылық қызметтің нəтижесін анықтауды,шығындарды тауып, оны жабу жолдарын анықтауды.

Қалыптасатын құзыреттер коды БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4 АП.00 АП.01

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

АП.02

БҚ1, БҚ 3, БҚ 5; КҚ 2.1.1; КҚ 2.1.3;

АП.03

БҚ1, БҚ 5; КҚ 2.1.2.; КҚ 2.1.3

АП.04

БҚ 3, БҚ 5; КҚ 2.1.3.; КҚ 2.1.5.

БҚ 5, КҚ 2.1.3.;

АП.05

БҚ 3, БҚ 5, КҚ 2.1.6, КҚ 2.1.8

ЖКП.00 ЖКП. 01

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.2; КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.4; КҚ 2.1.7;

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.4; КҚ 2.1.7;

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.2; КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.7;

ЖКП.02

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.2; КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.4; КҚ 2.1.7;

11 қыркүйек 2014 жыл

Аудит жəне ревизия Аудит негіздерін, мəні мен міндеттерін жəне нарықтық экономикадағы орнын,. аудиттің əдістер, түрлері мен тəсілдері жəне сипаттамасы. Аудыитті ұйымдастыру жəне негізгі кезеңдері. Аудиттің стандарттары мен нормативтері.компьютерлік саладағы аудит. Ауылшаруашылық кəсіпорындағы аудит. есеп айырысу мен несие операцияларындағы, ақша қаражаттарындағы аудит. Негізгі құралдар мен материалдық емес активтер аудиті.

Білімі: Аудиттің принциптері, функциялары мен əдістерін, элементтерін жəне негізгі түсінігі мен анықтамаларын, ішкі жəне сыртқы аудитті. Аудитті жүргізу негіздері мен келісім шарттары мен хаттарды, аудиторлық қызмет туралы Заңды, аудитті жүргізу кезеңдерін. Негізгі талаптары мен постулаттарды, аудит стандарттарын, аудит нормативтерін. Іскерлігі: есеп беруді, резервтерді табуды,құжатты жəне нақты бақылау тəсілдерін қолдануды,экономикалық мəліметтерді компьютерлік өңдеуді ұйымдастыру жəне жүргізуді, мəліметтерді бақылауды, жұмысты талдауды, тəуекелдікті бағалауды, қаржылық есеп беру түрлерінің барлығына аудит жүргізуді. 1С бухгалтерия Білімі: ДК жəне оның сипаттамасы.1 С ДК құрылым мен құрамын, ДК жұмыс Бухгалтерия бағдарламасымен жұмыс істеудегі ТҚ шот жоспарын, журналдарды, жасау негіздері. Жүйенің базалық жəне олардың белгілерін. жалпы түсінігі. Бухгалтерлік нəтижені Іскерлігі: есептеу кезеңін құрастыру. Анықтамалар. ДК жұмыс істеуді, бағдарламаны қосуды, Енгізу балансының құралуы. Негізгі, ақша терезелермен, тергішпен жұмыс істей қаражаттары, есеп айырысу мен еңбек білуді, анықтамалармен жұмыс атқаруды, ақы, тауарларды сату мен сатып алу есебі, балансты құрастыруды, есептің барлық өндіріс шығындары есебі. Салықсалу табы- түрін жүргізуді, салық салудағы тбысты сын анықтау. анықтауды. Біліктілігі: 150402 2 – Машинамен сауу операторы Жалпы кəсіптік пəндер Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі Білімі: Өрт қауіпсізідігі. -өндірістік санитария туралы жалпы Құрал жабдықтардың жіктелуі: түсінік; -қауіпсіздік техникасын; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, -электроқауіпсіздік негізін; таңдау критерилері, пайдаланудағы -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік Іскерлігі: - тазалық ережелері мен техника аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына қауіпсізідігін сақтай білуді; əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, - өндірістік заықмдану кезінде көмек сақтандыру шаралары, түрлері жəне көрсетуді; құралдары. -өрт қауіпсіздігін сақтауды. Білімі: Қоршаған ортаны қорғау - экология жайлы жалпы түсінікті, попуЭкология жəне қоршаған ортаны қорғау, ляцияны, биоценоз, симбиоз. Экожүйені. экологиялық факторлар мен организмдер. Атмосфераны, биотехнологиялық туралы, Популяция. Биоценоз. Экожүйе. Биосфера - осы заманғы экологиян құрылымын, жəне адамның құралу қызметі. Жасанды міндеттерін, агробиоценозды; биоценоздар. Агробиоценоз. Ауыл шаруашылық өндірісте табиғат ресур- - экологиялық зерттеу əдістерін; старын қорғауды. Табиғатқа антропогенді - қоршаған табиғат ортасытуралы əсер ету. Шуылдан қорғау. Электромагнитті дүниежүзілік мəселесі туралы. жəне иноды сəулелендіруден қорғау. Нарық Іскерлігі: жағдайындағы экология жəне табиғат - экологиялық зерттеу əдістерін қолдануды мəселлері. - қоршаған ортаны қорғау бойынша шараларды жүргізуді. Атмосфера ауасын қорғау. Жер жəне жер қойнауларын қорғау жəне рационалды пайдалану. Өсімдік жəне жануарлар əлемін қорғау. Ауыл шаруашылығындағы электротехника Білімі: жəне электр энергисян пайдалану негіздері ауыспалы тоқтың үшфазалы тізбегі жəне оларды қосу тəсілдері; тұрақты жəне ауТұрақты тоқтың электрлі тізбегі. сыпалы тоқтың электрлі машиналарын, Электромагнетизм. Ауыспалы тоқтың бірфазалы электротізбегі. іске қосу жəне қорғау аппаратураларын; Ауымпалы тоқтың үшфазалы электротізбегі. автоматика жүйесінде қолданылатын қарапайым электрондық құралдарды, Электротехникалық өлшемдер мен трансформатордың жұмыс істеу құрылысы құралдар. Трансформаторлар. мен принципі. Ауыспалы тоқтың электромашиналары. Іскерлігі: Тұрақты тоқтың электромашиналары. электрлі тізбектің сызбасын құрастыруды, Электрлі қозғалтқыштарды пайдалану. Басқарудың аппаратурасы мен электрожелі. тұрақты тоқтың бір жəне үшфазалы электрлі тізбегін есептеуді, тұрақты Ішкі электрлі сымдар. Сымдар мен желіліредің түрлері менқиылысуын таңдау. тоқтың қарапайым электрлі тізбегінің негізгі параметрлерін анықтауды, тұрақты Ионды жəне электровакумды құралдар. тоқ тізбегінің қарапайым есептеулерін орындауды,электрлі тізбектің негізгі параметрлерін өлшеуді, электротізбегінің ерекшеліктерін ажырата білуді, қосулардың түрін ажырата білу. Арнайы пəндер Зоотехния негіздері Білімі: Аауылшаруашылық анатомиясы мен фиТүсінік: малдардың организмдегі органдар жүйесіндегі анатомия, физиология, оргазиологиясы, ауылшаруашылық малдарды низм, клетка, ұлпалар, мүшелер. азықтандыру. Ауылшаруашылық малТүсінігі болу керек: организмнің, жеке дарды өсіруді. Сиыршаруашылығы, қой мүшелердің, мүшелер жүйесінің жалшаруашылығы, жылқы шаруашылығы, шошқа шаруашылығы, құс шаруашылығы, пы құрылыс мен фукциялары жайлы, малшаруашылығы, арашаруашылғы жəне ара шаруашылығы,мамық жүнді аң аңшаруашылығы салалары жайлы. шаруашылығы, балық шаруашылығы. Іскерлігі: Малдармен жұмыс жасаған кезде анатомия мен физиология негіздерін қолдана білуді Білімі: Мал шаруашылығындағы үрдістерді автоМал шаруашылығындағы машинаматтандыру жəне механикаландыру лар жүйесі мен оның құрылымы тураМал шаруашылығындағы кешендер мен лы түсінікті,осы заманғы фермаларды фермалардағы санитралы техникалық құралдардың жалпы құрылысы мен орнала- жəне олардың санитарлы техникалық суы.мал шаруашылығының фермалары мен құралдарын, сиырларды саууға арналған кешендерінің түрлері, жоспарлауы, орнала- машиналардың құрылымы мен жұмысын, суы.ғимараттарды жарықтандыру, желдету, сүтті алғашқы жəне қайта өңдеуді, кешенді жылыту. Сумен қаматамасыздандыру меха- механизация үшін осы заманғы машинанизациясы. Жүктерді тиеу мен тасымалдау лар жүйесін үшін машиналар мен құралдар. Азықтарды Іскерлігі: кешенді механизация құралдарын қолдануды, жеңіл ақауларды дайындау механиациясы. Сиырларды сауу жөндеуді, сумен қаматамасыздандыру механизациясы, сүтті алғашқы жəне қайта механизмін реттеуді жəне сынақтан өңдеу: сауу аппараты. өткізуді, сауу аппаратын, құрылғыларды, сеператорларды, пасетризаторларды, тоңазытқыш құралдарды іске қосуды жəне тоқтатуды, реттеуді, жөндеуді. Зоогигиена ветеринария негіздерімен Білімі: Ауыл шаруашылығы жануарларының Күн радиациясының мəнін. Азықтың денсаулығына ғимараттың климаты мен құрамы мен малдарды толық атмосфералық факторларының тигізетін азықтандырудың мəнін жəне азық сапасын, əсері. Ауыл шаруашылығы малдарын суару мал ауруларының алдын алуды, азықтың жəне топырақ, сумен қамтамасыздандыру сапасын бағалауды, азықты дайындаугигиенасы.малдарды азықтандыру мен ды. Азықтың сапасы мен сақталуының азықтардың гигиенасы. Малшаруашылығы санитарлы гигиеналы бақылауды. ғимаратына қойылатын санитарно Малшаруашылығы кəсіпорындары мен гигиеналық талаптар. Малдарды байлап ветеринарлы объектілердің технологиялық ұстау гигиенасы.малдардың жазғы күтіп жоспарлаудың мөлшерін. Малдардың əр баптау гигиенасы. түріне арналған ғимараттарға қойылатын талаптарды. Іскерлігі: фермаларды санитарлы гигиеналы тəртіпті сақтауды, жұмыс жағдайын, жеке гигиенаны. Мал шаруашылығы ғимаратындағы температураны, ылғалдылықты, ауа айналысының жылдамдығын, зиянды газдардың қоспасын, жарықтандыруды анықтай білу. Мал шаруашылығы ғимаратындағы микроклиматты бағалауды. Судың химиялық құрамын (иіс, дəмін, тұнықтылығын) жəне химиялық қоспаларын (окисляемость, аммонийный азот, нитраты, азот нитратов, хлориды, сульфаты, сұйықтық) анықтау Сүт шаруашылығы негіздері Білімі: Сүттің химиялық құрамы мен биохмиялық, Сүттің физико-химиялық жəне физикалық қасиеті. Сапалы сүт өндіру. технологиялық құрамын, жеке Сүтті тарту. Сүттің технологиялық қасиеті құрамының азықтық жəне технологиялық жəне олардан қышқыл сүтті өнімдерді, бағалығын,сүттің құрамдық заттарын, сыр, май жіне сүт консервілерін өндірудіге химиялық қарымының ерекшеліктерін, қасиеттің өзгеруі. Сүтті қайта өңдеу сүттің құрамы мен қасиетін өзгертетін жəне алынған өнімдерді пайдалану.сүт негізгі факторлар, сүттің сапасына шаруашылығындағы есеп. қойылатын негізгі талаптар. Ауру малдардан сүтті алу ережесі мен оны пайдалану талапатары, сеператорлармен, сүт тазалағыш құралдардың құрылымы мен онымен жұмыс істеу ережесін. Іскерлігі: өнімнің сапасына бақылау жасауды, сауылғаны бойынша сүттің орташасын алып, оны консервілеуді, сүттің жəне одан жасалған өнімдердің органолептикалық бағасын алуды, сүттің тығыздылығын, қышқылдығын, майлылығын, ақуыздың құрамын, құрғақ заттарды, майсыз заттардың қалдығын жəне тазалығының деңгейін анықтауды. Сүт өндірісінің технологиясы Білімі: Ірі қара малдың сүттілігі мен оның мал кон- Сиыршаруашылығының халық ституциясы мен экстерьермен байланысы. шаруашылығындағы маңызы, дамуы, сүт бағытындағы сиыр тұқымдары, табынды негізгі түсінігі, сиыршаруашылығын қалыптатыру. Сүт шаруашылығында малинтенсивті енгізу əдістері, жоғарыөнімді дарды бағып қағу технологиясы. Малдарды тұқымды малдарды өсіру бойынша сеазықтандыру ережелері.сиырларды малекция жұмыстарының тəсілдерін, сиыршинамен сауу. Сүтті өндірудің ағымдыларды саосы сауудың, азықтандырудың цехты жүйесі. Сүт бағытындағы мал осы заманғы күтіп баптау технолошаруашылығындағы тұқымдық жұмыстар гиясын, сауу аппаратын пайдалану мен зоотехникалық есеп. ережесін, сүтті өндірудің ағымды цехты жүйесін, малдардың сүтті тұқымын, мал шаруашылығында күтіп баптау технологиясын. Іскерлігі: сүтті сауу бойынша жоспарлық тапсырманы орындауды, салмақ қосуды, төл алуды жəне берілген тапсырмаға жеткізуді, есеп беру формаларын толтыруды, малдарды өлшеуді, қайталап саууды, жасы мен мерзіміне қарай малдардың орташа төл басын санауды, конституциясы бойынша сиырлар мен бұзауларды бағалауды, ірі есеп жүргізу үшін бонитировка жасауды, азық пен жайылымның қажеттілігін анықтауды, малдардың физиологиялық жағдайы мен жасына қарай азықтың рационын құрастыруды. Біліктілігі: 150403 2 – Жеміс-көкөніс шаруашылығы Жалпы кəсіптік пəндер Ауыл шаруашылық мелиорациясы Білімі: Геодезия туралы негізгі мəліметтер. Геодезия жұмыстарын. Масштаб, жоспар, Топырақтың белсенді қабатының су режимі. карта, профиль, жергілікті геодезиялық Суғару мелиорациясы. Ылғалды жəне белгілер, азимут, румб, дирекциялы батпақты жерлерді құрғату шаралары. бұрыш түсініктерін жəне олардың байТопырақты қопсыту жəне оның құнарлығын ланысын. Геодезиялық құралдарды. арттыру, сақтау. Топырақтың белсенді қабатының су балансын жəне оның құрамын анықтауды. топырақтағы тұз бен судың механизмі туралы түсінікті. Суару жүйесін, оның элементтері мен қойылатын талаптарды. Суару үшін арналған су көздерін. Жер асты суларының жіктелуін. өзендер режимі туралы түсінік. Ағындар жəне олардың жіктелуін. Гидротехникалық ғимараттар мен суару желілерінің конструкциясын. Сумұнаралары, олардың типтері мен насосты станциялар түрлері. Ауылшаруашылық дақылдарын суару тəсілдері. Үстімен суару əдісін. Жаңбырлатып суаруды. Өнімді бағдарламалау кезінде суды жоспарлап пайдалану. Ағынды сумен суару. Ылғалды жəне батпақты жерлердің мелиорациясы бойынша жалпы мəліметтер. Құрақтау жүйесі мен элементтері. Құрғақтату жүйесінің түрлері мен типтері. Құрғақ жерлерде су режимін реттеу тəсілдерін. өнімді бағдарламалау кезде су режимін реттеу жоспарын. Топырақ эрозиясы мен онымен күресу шараларын. Іскерлігі: Жоспарлар мен карталарды оқи білу керек. Мелиорацияда қолданатын топырақтардың физикалық су көрсеткіштері. Гидромелиораторларлық жүйені жөндеу жəне құрылысында геодезиялық құралдарды пайдалануды. Жергілікті ағынды суды қолдануды. Жергілікті су ағынында суқоймаларын жобалау кезінде сушаруашылығы мен гидрологиялық есептеулерді жүргізуді, суармалы топырақтарда топырақтың құнарлығын жоғарлату жəне сақтау бойынша шараларды. Насосты құралдарды таңдай білу. Өнімді бағдарламалау кезінде су режимін реттеуді. Гидромелиораторлы жүйені пайдалануды. Құрғақ жəне ылғалды жерлерді игеру бойынша мəдени жəне техникалық шараларды жүргізуді. Орман өсіру жолымен топырақ эрозиясына жəне алқапты қорғау шараларын жүргізуін. Білімі: Ботаника жəне физиология Цитология. Өсімдік клеткасының құлысын, ядро мен Протопласт. Клетка мен ядроның бөлінуі. клетканың бөлінуін, түсті микроскоптың Өндірісті протопласт. Гистология. Түзілу құлрылымын жəне онымен жұмыс істеу жəне бүркемелі ұлпалар. Органография тəртібін, түзілу протопластына жататын жəне өсімдіктің көбеюі. Вегативті клетканың негізгі компоненттерін, (қор мүшелер. Тамыр, сабақ, өркен, жапырақ. өнімдері, вакуоль, клеткалы қабырға). Репродуктивті мүшелер. Гүл, тозаңдану. Жеміс беру. Тұқым морфологиясы. Құрғақ Ұлпа туралы түсігінік, өсімдіктің жəне шырынды жемістер. өсімдіктің көбеюі. вегативтік (тамыр, сабақ, жапырақ, өркен), репродуктивті (гүл, жемісі, өсімдіктің жүйелігі, төмен өсімдіктер. тұқымы) мүшелерін, олардың макро жəне Жүйелікке ену. Бактериялар, вирустар, микроскопиялық құрылымы мен фунфаги. Саңырауқұлақтар, балдырлар, шараналы саңырауқұлақтар. Жоғары өсімдіктер. цияларын, дамуы мен морфологиялық сипаты, фотосинтезбен байланысын. Бөлімдер. Өсімдік географиясының Микро жəне мегаспорогенездің мəні, элементтері. Флоралы география, тозаңдануды, өсімдік түрлерін; көбею экономикалық география. Өсімдік физиомен өркендеуі, адамның шаруашылық логиясы, өсімдік клеткасы. Фотосинтез. қызметіндегі маңызы, отнтогенез жəне Өсімдіктің тыныс алуы, су режимі. филогенез түсінігі, олардың байланыӨсімдіктің тамырлы қоректенуінің сын, бактериялар, вирустар, балдырфизиологиялық ерекшеліктері. Өсу жəне лар, саңыорауқұлақтар жəне шаранлы даму. Өсімдік отогенезі. Жағымсыз ортаға саңырауқұлақтар сипатын жəне олардың өсімдіктің төзімділігі. Өсімдік физиоқұрылымын, қоректену мен көбеюін, логиясы. шаруашылық қызметтегі жəне табиғаттағы

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.2; КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.4; КҚ 2.1.8;

БҚ2, БҚ5, КҚ 2.1.1; КҚ 2.1.2; КҚ 2.1.3; КҚ 2.1.4; КҚ 2.1.7;

ЖКП. 03

БҚ1, БҚ2, БҚ5, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.3; КҚ 2.2.7;

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.4; КҚ 2.2.6;

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.4;

ЖКП. 04

АП. 00 АП. 01

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.4; КҚ 2.2.6; КҚ 2.2.8; АП. 02

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.4; КҚ 2.2.7;

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.4; КҚ 2.2.8;

АП.03

БҚ2, БҚ6, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.4; КҚ 2.2.6;

маңызын. өсімдіктің əр түлісінің айрықша ерекшеліктерін, мəдени, жабайы жəне арам өсімдіктерді. Флора, өсімділіктің, фитоценоз, агрофитоценоз, флора патшалығы, көлденең жəне к ең аймақтылық, экологиялық фактор түсініктерін жəне олардың өсімдік өміріне тигізетін əсерін. Өсімдіктің физиологиясы, фотосинтез, өсімдіктің тыныс алуы, су режимі, өсімдік қоректенуінің физиологиялық негіздері. Өсімдік тұрақтылығын. Іскерлігі: Өсімдіктің морфологиялық сипатын жəне жүйелігін анықтайтын құралмен жұмыс істеуді, уақытша микроқұралдарды дайындауды, микроскоппен жұмыс істеуді, микропрепараттарда клетканың қор өнімін ажыратуды, өсімдік ұлпаларының байланысын мысал ретінде көрсетуді, микропрепараттарда ұлпаларды ажыратуды. Тамыр жүйесіне, өсімдіктің əр түлісініе морфологиялық сипаттама беруді, тамырды өзгеруін ажыратуды жəне гүлдің формуласын оқуды. Білімі: Егіншілік топырақтану негіздерімен Минерология, геология жəне Жердің шығу тегі мен құрылысы. Жер топырақтанудың бір бірімен байлақабатының құрамы мен пайда болуы. нысын. Қазақстан территориясында Топырақ жəне оның құнарлығы туратопырақ құралу процесінің. Топырақ жəне лы түсінік. Топырақтың пайда болу құнарлығы. Топырақ профилінің құралуы процесі жəне оның факторлары. Топырақ жəне оның шығу тегін. Топырақтың профилі жəне морфологилық нышандақасиеті жəне оның маңызын. Топырақтың ры. Топырақтың шығу тегі мен минезаңдылығы мен жіктелуін.Қазақстандағы ралды бөлігінің құрамы. Топырақтың топырақтың орналасуы мен оның факклассикалық құрамы. Топырақ коллоторларын. Топырақ картасы жəне картоиды. Топырақтың сіңіргіш қасиеті мен грамма. Жер шаруашылығының ғылыми əсері. Топырақтың сулы қасиеті мен су негіздері. Жер шаруашылығының режимі. Топырақ ауа жəне жылу режимі. заңдары мен оларды тəжірибеде Қазақстандағы топырақтың аймақтық сиқолдану. Арамшөптердің биологиялық паты мен диагностикасы. Қаратопырақты ерекшеліктері жəне олармен күресу шааймақ. Қызғылт топырақты аймақ. Сұр топырақты аймақ. Интроаймақтық топырақ. ралары. Ауыспалы егіс түсінігі жəне оның маңызын. Ауыспалы егістің түрлері Сор тапырақты жерлер. Сортаң жерлер. мен артықшылығын. Топырақты өңдеу Кермекті сұр топырақтар. Өзен жағалауы жүйесінің маңызын. əр түрлі дақылдарға мен таулы аймақтағы топырақ. Құм. топырақты өңдеу əдістері мен тəсілдерін. Топырақ картасы мен картограмма. Жер Эрозия туралы жəне оның болу себептерін. шаруашылығы аймақтары мен өсімдік Эрозиямен күресу шараларын. Жер өмірінің факторлары. Қарқынды жер шаруашылығы жүйесінің маңызын, мəнін шаруашылығындағы топырақ құнарлығын жəне мақсатын. Жер шаруашылығының өндіру. Арам шөптердің биологиялық негізгі зенолары мен оны игеру жолдарын. ерекшеліктері мен жіктелуі жəне олармен күресу шаралары. Ауыспалы егіс жəне оның Іскерлігі: Топырақты дұрыс пайдалану, оның агрономиялық маңызы. Ауыспалы егістің жіктелуі мен сызбасы. Топырақты өңдеудің кұнарлылығын көтеру, мелиоративтік жəне мəдениет-техникалық шараларды өткізу. ғылыми негіздері. Ауылшаруашылық Топырақты танаптық зерттеу материалдақылдарына топырақты өңдеу схемасы. Егіс жұмыстарының негізгі түрлеріне сапа- дарын камералық жəне лабораториялық өндеу. Ластанған танаптың картасын кұру. сын бақылау. Ауыспалы егісті енгізу жəне меңгеру. Танаптық жұмыстар сапасын бақылауды жүзіге асыру. Егіншіліктің топырақ қорғау жүйесін дайындауды. Білімі: Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі -өндірістік санитария туралы жалпы Өрт қауіпсізідігі. түсінік; Құрал жабдықтардың жіктелуі: -қауіпсіздік техникасын; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, -электроқауіпсіздік негізін; таңдау критерилері, пайдаланудағы -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік Іскерлігі: - тазалық ережелері мен техника аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына қауіпсізідігін сақтай білуді; əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, сақтандыру шаралары, түрлері жəне - өндірістік заықмдану кезінде көмек құралдары. көрсетуді; -өрт қауіпсіздігін сақтауды. Арнайы пəндер Жеміс-көкөніс шаруашылығы Көкөніс дақылдарының жіктелуі мен биологиялық ерекшеліктері. Жабық грунт ғимаратының құрылысы мен жылыту.жабық жəне ашық грунттарда көкөніс дақылдарын өсіру. Ашық грунттағы ауыспалы егіс жəне жабық грунттағы дақыл айналымы. Жемісжидек шаруашылығы. Жеміс дақылдарының биологиялық жəне морфологиялық ерекшеліктері. Жеміс өсімдіктерінің екпе материалдарын өсіру технологиясы.жас бақтарды күтіп баптау. Жидек дақылдары. Көкөніс пен жемістерді өңдеу жəне сақтау. Көкөністер мен жемістерді өңдеудің қарапайым тəсілдері. Ауыл шаруашылығын механикаландыру мен электрлендіру Тракторлар мен қозғалтқыштар туралы негізгі мəліметтер. Ішкі қозғалтқыш жүйесі мен механизмі. Ауылшаруашылық машиналар. Ауылшаруашылық машиналар мен қондырғылар жайлы жалпы мəлімет. өсімдіктерді күтіп баптау үшін жəне топырақты қопсытуға арналған машиналар мен қондырғылар, екпе жəне себу машиналары, тыңайтқыш енгізу машиналары, зиянкестермен, арамшөптермен күресуге арналған машиналар. Ауылшаруашылық дақылдарын жинауға арналған машиналар. Агротехникалық талапқа сай машиналарды дайындау. Ауылшаруашылық өндірісін механикаландыру мен автоматтандыру. Ауыл шаруашылығындағы электроқондырғыларды автоматты басқару аппараттары. өсімдік шаруашылығының өндіріс процесін атоматтандыру жəне электрлендірудегі жарықтандыру құрылғылары. Ауыл шаруашылығында жұмыс жасау кезіндегі техника қауіпсіздігі.

Агрохимия Өсімдіктің химиялық құрамы мен өнімнің сапасы. Өсімдіктің қоректенуі. Топырақтың құрамы жəне сіңіргіштігі. Топырақтың құнарлығының тиімділігі. Қазақстандағы негізгі топырақ түрлерінің агрохимиялық сипаты. Тыңайтқыштардың жіктелуі, олардың Қазақстанда шығарылуы мен пайдалану. Азотты, фосфорлы, калий, микротыңайтқыштар жəне кешенді тыңайтқыштар. Минералды тыңайтқыштарды қолдану технологиясы. Органикалық тыңайтқыштар жəне оларды қолдану технологиясы. Тыңайтқыштар жүйесінің құрылымының негізгі принциптері. Ауылшаруашылық дақылдарын қарқынды өсіруде жəне қоршаған ортаны қорғау кезінде тыңайтқыштарды қолдану. Ауыспалы егіс кезінде тыңайтқыштардың жүйесі. Ауыл шаруашылықтағы кешенді агрохимиялық қызмет көрсету жүйесі. Агрохимиялық зерттеу əдістері.

БҚ2, БҚ4, КҚ 2.2.1; КҚ 2.2.2; КҚ 2.2.8;

АП. 04

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; КҚ 2.3.8;

АП. 05

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; КҚ 2.3.8;

ЖКП. 00 ЖКП. 01

Өсімдік қорғау Ауылшаруашылық дақылдарының зиянкестері мен аурулары туралы жадпы мəлімет. Жалпы энтомология жайлы түсінік. Өсімдіктің ауруға төзімділігі мен жалпы фитопатология жайлы негізгі түсініктер. Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары мен зиянкестерімен күресудің əдістері. Күресудің агротехникалық, биологиялық, механикалық, физикалық əдістері. Химиялық əдіс, пестицидтермен жұмыс істеу кезіндегіқорғану шаралары. Өсімдік карантині. Қарқынды өсімдік қорғау туралы түсінік. Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары мен зиянкестері жəне олардан қорғану шаралары. Көпулы зиянкестер жəне олармен күресу. Дəнді дақылдардың аурулары мен зиянкестері жəне олардан қорғау жүйесі. Бидай аурулары мен зиянкестері, оларды сақтау кезіндегі қайта өңдеу жəне қорғау шаралары.бұршақ тұқымдас, техникалық дақылдарының, қызылша, картоп, көкөніс жəне жеміс дақылдарының аурулары мен зиянкестері жəне қорғау шаралар жүйесі. Сақтау кезіндегі көкөністер мен картоптың аурулары жəне олармен күресу шаралары. Орман жəне көшеттердің аурулары жəне олармен күресу шаралары.

Тұқым шаруашылығы Цитология негіздері. Клетка жəне оны компоненттері. Тұқымқуалаушы жəне өзгергіштік. Полиплоид туралы түсінік. Тұқымқуалаушылық коды. Сорт туралы түсінік. Ауылшаруашылық дақылдарының негізгі материалдары. Селекция жұмысындағы негізгі бағыттар мен принциптер. Селекция жұмыстарында полиплоидты, гаплодты жəне мутагенезді қолдану. Селекция жұмысында гетеразисті қолдану. Сұрыптау əдістері.селекция материалдарын бағалау. Селекция процесін ұйымдастыру мен техникасы. Тұқым шаруашылығының мəселесі мен даму тарихы. Сорт жаңарту. Өнеркəсіптік негізде тұқымдарды дайындау. Тұқым шаруашылығында егіс дақылдарына мемлекеттік жəне тұқымдық бақылау. егіс дақылдарының тұқым шаруашылығы. Бақша жəне көкөніс дақылдарының тұқым шаруашылығы. Біліктілігі: 150404 2 – Аспазшы Жалпы кəсіптік пəндер Калькуляция мен есеп негіздері Қаржы есебі: ұғымы, міндеттері, əдісі. Шаруашылық операцияларын механикаландыру; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарындағы есепті ұйымдастырудың жалпы қағидаттары; материалдық жауапкершілік; есеп құжаттары туралы ұғым; тағам жəне аспаздық бұйымдардың рецептураларының жинағы; қоғамдық

тамақтандыру кəсіпорындарына арналған ұн кондитерлік жəне бөлке өнімдерінің рецептуралар жинағы; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарындағы баға құрылымы жəне калькуляция; қоғамдық тамақтандырудағы баға құрылымы; калькуляция туралы ұғым.

БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6;

ЖКП. 02

Тұтынушыларға қызмет көрсетуді ұйымдастыру Келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру. Тұтынушылық сұраныс. Үйжайдың сипаттамасы. Залдарды жабдықтау жəне ресімдеу. Келушілерге қызмет көрсету нысандары, түрлері, сипаттамасы. Асханалық ыдыс пен саймандардың жіктелуі жəне тағайыны. Үстел жасау.

ЖКП. 03

Стандарттау мен сертификаттау негіздері Стандарттау жəне оның пайда болуы мен дамуы. Қазақстан Республикасындағы стандарттаудың нормативтік-құқықтық негізі, тамақтандыру кəсіпорындарындағы стандарттаудың қағидаттары. Халықаралық аймақтық стандарттау. Халықаралық ынтымақтастық. Өлшеу құралдары. Шама эталондары. Сертификаттау. Сертификаттау негіздері. Атаулар мен анықтамалар. Қазақстан Республикасындағы сертификаттау мен метрологияның нормативтікқұқықтық негізі, ауыл шаруашылық қызмет көрсетулерді тамақтандыру кəсіпорындарындағы сертификаттау. Өнім сапасы жəне сəйкестік туралы декларация.

ЖКП. 04

Тамақтану физиологиясы мен санитария негіздері Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарындағы тамақтану физиологиясы микробиология, гигиена жəне санитария туралы жалпы ұғым. Тамақтану физиологиясының негіздері. Азықтық заттар жəне олардың маңызы. Тамақтың ас қорытуы. Ас қорыту үрдісі туралы ұғым. Зат жəне энергия алмасуы. Əр түрлі тұрғындарды тамақтандыру. Тағамның энергетикалық құндылығы. Микробиология негіздері; микроорганизмдер туралы түсінік. Азықтық жұқпалар, тамақтан улану жəне ішқұрт аурулары. Азықтық жұқпалы аурулар. Жалпы аурулар.

ЖКП. 05

Азықтық өнімдердің тауартануы Тауартану пəні мен міндеті. Ассортимент жəне тауарлық сұрып туралы ұғым. Азықтүлік тауарларының сапасы. Негізгі дəнді дақылдар. Ұн. Жармалар. Нан-бөлке өнімдері. Нан-бөлке өнімдерінің ассортименті, сақтау жəне тасымалдау жағдайлары мен мерзімі. Макарон өнімдерінің түрлері, сапа көрсеткіштері, ақаулар, қаптама, сақтау жағдайлары. Жеміс-көкөніс тауарлары. Жіктелуі, негізгі түрлерінің сипаттамасы, сапа көрсеткіштері, сақтау жəне тасымалдау жағдайлары.

АП. 00 АП.01

Арнайы пəндер Тағам дайындау технологиясы Көкөністер мен саңырауқұлақтарды механикалық жəне аспаздық өңдеу. Технологиялық үрдіс. Шикізат. Жартылай фабрикаттар. Дайын өнім. Көкөністерді өңдеу ережесі. Балықты жəне балық емес теңіз өнімдерін механикалық аспаздық өңдеу: технологиялық үрдіс, негізгі кесу түрлері. Жартылай фабрикаттар: ассортимент, дайындау технологиясы, аспаздық пайдалану, сапаға қойылатын талаптар, сақтау жағдайлары жəне мерзімі. Котлет массасы: рецептура, дайындау технологиясы, одан жасалған жартылай фабрикаттар.

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; КҚ 2.3.8;

Білімі: Көкөніс дақылдарының жіктелуін. Көкөніс дақылдарының қарқынды өсіру жолдарын. Жеміс-жидек дақылдарының ерекшеліктері. Екпе материалдарын өсіру технологиясы жəне оларды көбейту əдістері. Бақтарды өсіру технологиясы. Көкөністерді, жеміс пен жидектерді өңдеу жəне сақтау технологиясы. Іскерлігі: Ауыспалы егістің əр түрлілігін құрастыруды. Жас бақты күтіп баптауды. Жидектерді отырғызу мен күтуді.

БҚ2, БҚ4, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.8;

Білімі: Тракторлар мен автомобильдердің жалпы құрылымы мен жіктелуін; қозғалтқыштардың жалпы құрылысы мен негізгі принциптері; шатунды жəне газды механизмдердің құрылысы мен жұмыстарын жəне оларды реттеуді, қоректену жəне майлау жүйесінің жұмысы мен құрылымын; Қозғалтқыштарды іске қосу мен суыту жүйесін, тракторлар мен автомобильдердің электроқұрылғысын, тракторлар мен автомобильдердің басқару органдары мен жүргізу бөлігін, тракторлар мен автомобильдердің техникалық пайдалану ережелерін, тракторлар мен қозғалтқыштардың жалпы құрылысы мен жіктелуін. Ішкі жану қозғалтқышының жұмыс істеу принципін. Іскерлігі: Шатунды механизмді жинау жəне шашуды. Газ тарату механизмін шашу жəне жинауды. Газтарату механизмін реттеуді. Форсункалардың жағдайын тексеруді. Майды тарату қысымын анықтауды. Қалыпты қысымға форсунканы реттеуді. Майлау жүйесінің клапандарын реттеп, жұмыс істеуін. Майлау цетрофигураның реактивті жұмыс істеуін тексеру. Қозғалтқыштың магнето жəне тарату құрылғыларын. Магнетоның байланысытын. Култиватор мен плугтың жұмысқа дайындығын. Білімі: Ауылшаруашылық дақылдарының химиялық құрамының ерекшеліктерін жəне оның өнім сапасына тигізетін əсерін. Өсімдіктердің қоректенуінің негізгі элементтерінің ролі жəне олардың ауыл шаруашылық дақылдарының құралуындағы қажеттілік. Өсімдік қоректенуінің химиялық диагностика негіздерін. Ауыл шаруашылық дақылдарына гипстеудің əсерін жəне тыңайтқыштың тиімділігін. Минералды тыңайтқыштардың жіктелуін жəне олардың сапасына қойылатын стандарт талапатарын. Азотты, фосфорлы, калий, микротыңайтқыштар, кешенді тыңайтқыштар жəне Қазақстандағы олардың ассортименті, оларды алу тəсілдерін. Минералды тыңайтқыштардың негізгі түрлерінің ерекшеліктерін, қасиетін, құрамын жəне топырақпен байланыстылығын. Минералды тыңайтқыштарды енгізуді, босатуды, сақтау жəне тасымалдау ережелерін. Тыңайтқыштардың сапасын төмендетпеу шаралар жүйесін. Минералды, органикалық тыңайтқыштарды қолдану кезінде табиғатты қорғау бойынша шараларды жəне техника қауіпсіздігін. Органикалық тыңайтқыштың маңызын, мəнін, құрамын жəне оны енгізу тиімділігін, сақтау ережесін. Органкиалық тыңайтқыштарды қолданатын аудандарды.сидераттарды қолдану тəсілдерін. Органикалық тыңайтқыштарды пайдалану тиімділігін жəне технологиясын. Тыңайтқыштар жүйесінің міндеттерін. Тыңайтқыштардың мөлшерін анықтауды. Тыңайтқыштарды енгізу тəсілдерін. Іскерлігі: «Экспресс - метод» нəтижесі мен арнайы нышандары бойынша ауылшаруашылық дақылдарының қоректенуінің негізгі элементтерінің қамтамасыздануын анықтауды. Талдау жасау кезінде техника қауіпсізідігін сақтай отырып зертхана құралдарын дұрыс қолдана білуді. ЭЕМ қолдана отырып жобалы құжаттарды құрастыру үшін шығыс материалдарын дайындауды. Минералды тыңайтқыштарды қолданудың тиімділігін анықтауды. Тыңайтқыштарды дұрыс енгізу мен сақтауды ұйымдастыруды. Агрохимиялық талдау бойынша органикалық тыңайтқыштың сапасын анықтауды. Тыңайтқыштың мөлшерлі дозасын анықтауды. Білімі: Жəндіктер мен кенелердің, нематодтар мен кеміргіштердің жіктелуі мен морфологилық, анатомиялық құрылысын жəне жүйелілік принципін. Жəндіктердің биологиялық даму ерекшеліктерін. Жəндіктердің басты отрядтарының сипаттамасын. Зиянкестерге əсерін тигізетін экологиялық факторлар. Өсімдік ауруларының жіктелуін жəне аурулардың себептерін, паразит жəне оның түрлерін. Өсімдіктің жұқпалы ауруларын туғызатын морфологиялық, биологиялық, экологиялық микроорганизмдер жіне олардың жүйелігін. Өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың негізгі əдістерін жəне құралдарын. Пестицидтармен жұмыс істеу кезінде қорғану шаралары мен құралдарын. Көпулы зиянкестердің көптараған түрлерін, олардың биологиясын, олармен күресу шараларын. Ауыл шаруашылық дақылдары зиянкестерінің көп тараған түрлерін, таралуын, зиякестігін, биологиясын. Ауылшаруашылық дақылдарының аурулар түрлерін жəне олармен күресу шараларын. Арамшөптермен күресуді. Тұқымдарды ауруға шалдыққандығын сараптау тəсілдерін.ауылшаруашылық дақылдарының зиякестерінің түрлері жəне олардың өнімдерін сақтау кезінде қайта өңдеу, күресу шараларын. көшеттер мен егістікті қорғау ормандарының негізгі аурулары мен зиянкестерін. Іскерлігі: Жəндіктерді жас фазалары, типтері, гербаридің зақымдануы, материалдар арқылы отрядтарын анықтауды. Жəндіктерді, нематодтарды, кенелерді, кеміргіштерді сыртқы құрылысы бойынша ажырата білуді. Өсімдіктің ауруға төзімділігін анықтауды. Аурулардың негізгі түрлерін анықтауды. Ауру туғызғыштар тобының əр түрлілігіне микроскопиялық дайындауды. Пестицидтердің мөлшерін анықтауды. Өсімдікті өңдеу үшін сұйық заттар дайындауды.ауылшаруашылықтағы көпулы зиянкестерді морфологиялық жəне зақымдану мөлшеріне қарай анықтауды. Ауру туғызғыштарының меңгерудің микроскопиялық құралдарын дайындауды. Зиянкестермен жəне аурулармен күресу кезінде алдын алу шараларын жүргізуді. Білімі: Цитология негіздері. Клетка жəне оны компоненттері. Тұқымқуалаушы жəне өзгергіштік. Сорттардың маңызын жəне селекциялы процестің негізгі бағыттарын. Селекция əдістері жəне будандастыру түрлері. Гетерозис туралы түсінік жəне оның заңдылықтарын. Селкция материалдарын бағалауды. Тұқымшараушылығының ғылыми ұйымдастыруды.ізде тұқымдарды өндіру. Іскерлігі: Тұқымдарды өндіру бойынша селекция процестерін ұйымдастырды.

БҚ2, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; КҚ 2.3.8;

Білімі: Қаржы есебі: ұғымын, міндеттерін, əдісін. Шаруашылық операцияларын механикаландыруды. Баға жəне баға құрылымын. Калькуляция, нормативтер бойынша шикізат мөлшерін есептеу туралы ұғымдарды. Өндірістегі жəне кондитерлік цехтағы шикізат пен дайын өнім сапасының есебін. Құжаттық

БҚ 5, БҚ 10, КҚ 2.4.1; КҚ 2.4.2; КҚ 2.4.4; КҚ 2.4.5;

АП.02

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; АП.03

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

БҚ2, БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.4; КҚ 2.3.6; КҚ 2.3.8;

ЖКП.03

ОПД.04

ЖКП.05

БҚ4, БҚ6, КҚ 2.3.1; КҚ 2.3.2; КҚ 2.3.4; АП.00 АП.01

ресімдеуді, тізімнен шығару тəртібін. Іскерлігі: Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындардағы есепті ұйымдастыру. Шаруашылық есептеуін жүргізуді. Калькуляциялық карточкалар құрастыруды. Шикізаттық жəне дайын өнім есебі бойынша құжат ресімдеуді. Материалдық-техникалық жарақтандыру заттарына есеп жүргізуді. Білімі: Үйжайды жинастыруды, жиһазды қоюды, асханалық ыдыс пен саймандарды алуды. Дəмдеуіштер мен дəмтатымдарды, үстел жасау ережесін. Қызмет көрсету нысандарын, түрлерін. Үйлену тойлары мен мерекелік дастарқандарды ұйымдастыру мен қызмет көрсету ерекшеліктерін. Келушілерді қарсы алу тəртібін жəне ережесін, сусындарды жəне тағамдарды ұсыну тəртібін. Іскерлігі: а Арақ-шарап жəне темекі абак өнімдерін ұсыну ережелері мен тəртібін сақтау, бақылау-кассалық машиналармен жұмыс істеу бойынша. Банкет түрлерін, банкетке келішілерді қарсы алу тəртібін жəне ережелерін. Білімі: Стандарттау негіздерін. Стандарттаудың пайда болуы мен даму тарихын. «Стандарттау туралы» ҚР Заңын. Тамақтандыру кəсіпорындарындағы стандарттаудың қағидаттарын. Метрология, сертификаттау негіздерін. «Сертификаттау туралы» ҚР Заңын. Өлшеу құралдарын. Шама эталондарын. Іскерлігі: Халықаралық аймақтық стандарттаумен, сертификаттаумен ынтымақтастықты. Атаулар мен олардың анықтамаларын қолдануды. Тамақтандыру кəсіпорындарындағы қызмет көрсетулерді сертификаттау. Өнім сапасын анықтау жəне сəйкестік бойынша декларация. Сапа менеджменті жүйесін əзірлеу жəне енгізу. Білімі: Азықтық заттар жəне олардың маңызы. Тамақтың ас қорытуы. Ас қорыту үрдісі туралы ұғым. Зат жəне энергия алмасуы. Əр түрлі тұрғындарды тамақтандыру. Еңбек гигиенасы, жеке гигиена, санитарлық мəдениет, медициналық тексеру негіздерін, дəрігерге дейінгі көмек бойынша. Санитарлық-тағамдық заңнаманы, санитарлық-тағамдық қадағалауды ұйымдастыруды. Іскерлігі: Азықтық заттар мен тағамның энергетикалық құндылығын есептеуді, энергия шығынын анықтауды. Өндірістегі санитарлық тəртіпті сақтауды. Зардап шеккен адамға дəрігерге дейінгі көмек көрсетуді. Технологиялық жабдықтарды, ыдысты жəне мүлікті таңдауды. Білімі: Тауартану пəні мен міндетін, азықтүлік тауарларының ассортименті жəне тауарлық сұрыптары туралы ұғымдарды. Өнім сапасын жəне оларды бағалау əдістерін. Сақтау тəсілдері мен жағдайларын. Ұн, жарма, нан-бөлке, макарон өнімдерінің түрлерін. Жеміскөкөніс тауарларын. Іскерлігі: Азық-түлік тауарларының сапасын анықтау жəне бақылау. Ақауларды анықтау. Сақтау тəртібін анықтау. Дəнді дақылдардың сапасын анықтау жəне бақылау. Жеміс-көкөніс тауарларының сапасын анықтау жəне бақылау. Дəмдік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау. Крахмалдың, қанттың жəне кондитерлік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау. Сүт тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау.

Білімі: Өнімді механикалық аспаздық өңдеуді. Пісіру мен қуыруды. Жылумен өңдеудің аралас жəне қосалқы амалдарын. Көже, сорпа сипаттамасын, сорпа дайындау технологиясын. Көже дайындау технологиясын, сапасына қойылатын талаптарды. Қоспалардың сипаттамаларын. Еттен, балықтан, құстан, көкөністен, жармадан, бұршақтан жəне макарон өнімдерінен жасалған тағамдардың сипаттамаларын. Іскерлігі: Өнімді жылумен өңдеудің ұтымды тəсілдерін таңдауды. Ірімшік пен жұмыртқадан көжелер, қоспалар, сорпалар, салаттар, дəмтатымдар жəне құйма сорпалар, тəтті сорпалар дайындау технологиясын жəне рецептурасын сақтау. Білімі: Тамақтандыру кəсіпорындарындағы құралМашиналар туралы жалпы мəліметтерді. жабдықтар Машиналарды пайдаланудың жалпы Машиналар туралы жалпы мəліметтер. ережелерін. Көкөністер мен картопты Машина туралы ұғым, жіктелуі, өңдеуге арналған машиналар туралы. Ет машиналардың негізгі бөліктері мен пен балық өңдеуге, кондитерлік шикізат бөлшектері, оларды пайдалану белгілері, дайындауға, қамыр мен жартылай фабриберіліс тетігі туралы түсінік. Электр жетегі каттарды дайындауға арналған машинатуралы ұғым. Басқару аппаратурасы жəне ларды пайдалану ережесін. электр жетектерін қорғау. Машиналардың Іскерлігі: техникалық құжаттамасы. Машиналарды Электр жетекткрін басқару аппаратупайдаланудың жалпы ережесі. Еңбек расын пайдалануды. Машиналардың қауіпсіздігінің талаптары. Əмбебап жетектехникалық құжаттамасын ресімдеуді. тер: тағайыны, құрылғысының қағидаты, Машиналарды дұрыс пайдалануды. Еңбек ауысымдық тетіктердің жиынтықтары жəне қауіпсіздігінің талаптарын сақтауды. оларды бекіту, пайдалану ережесі, еңбек Көкөніс пен картопты, ет пен балықты қауіпсіздігінің талаптары. өңдеуге арналған машиналарды пайдалануды. Кондитерлік шикізат дайындауға арналған машиналарды пайдалануды. Тамақтандыру кəсіпорындарындағы өндірісті Білімі: Қоғамдық тамақтандыру ұйымдастыру Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарының кəсіпорындарының сипаттамасын. Өлшеу шаруашылығын ұйымдастыру бойынша. сипаттамасы. Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарын жабдықтауды ұйымдастыру. Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындары өндірісін ұйымдастыруды. Өндірістік Өлшеу шаруашылығын ұйымдастыру. үйжайларға жəне жұмыс орындарын Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындары ұйымдастыруға қойылатын жалпы таөндірісін ұйымдастыру. Өндірістік лаптарды. үйжайларға жəне жұмыс орындарын ұйымдастыруға қойылатын жалпы талаптар. Іскерлігі: Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарын жабдықтауды Цехтардың жұмысын ұйымдастыру. Жұмыс ұйымдастыруды. Жұмыс орындарын орындарын ұйымдастыру. Қызметкерлердің ұйымдастыру. Жұмысты бөлуді, орындақұрамы, оны олардың арасына қою жəне рын ұйымдастыруды. міндеттерді бөлу. Біліктілік: 150405 2 – Сатушы Жалпы кəсіптік пəндер Білімі: Сауда есебі Өлшеу бірліктерінің халықаралық «Сауда есептеулері» пəнінің мəні мен жүйесін, баға жəне бағаның құралуы мазмұны, міндеті. Есептеу теориясының туралы түсінікті, есептеу əдістері мен негізгі ережелері. Сауда есептеулерінің пəні. өлшеу шамалары. Есептеу əдістері мен тəсілдерін, есептеу таблицаларын, ЕТ жұмысының жіктелуі мен принциптерін, түрлері. Электронды есептеуіш құралдары. техника қауіпсізідігн, брутто жəне нетто Микрокалькуляторлар түрлері жəне оларды туралы түсінікті. ерекшеліктері. Іскерлігі: Есептеудің рационалды əдісін қолдануды, ауызша есептеу дағдысын, саудада ЕТ құралдарын қолдануды, сауда есептеулерінде микрокалькуляторларды қолдану, проценті есептеуді жүргізуді, орташа шамаларды қолдануды, пропорциялы бөлуді, тауарлық есептеуді, тауардың массасы мен құнын есептеуді. Білімі: Есеп жəне есеп беру Есептің мəнін, ролін, маңызы мен мəнін, Шаруашылық есептің сипаттамасы: есепте қолданатын өлшеулер, түскен бухгалтерлік, жедел жəне статистикалық. Сауда орындағы материалдық жауапкершілік. тауарлардың жағдайы, түрлері, негізгі нышандарын, құжаттар туралы түсінікті, Құжаттар. Бухгалтерлік есеп. Құжат айжіктелуін, негізгі реквизиттарын, налымы. Тауарлардың түсімі.ақша сақтауға қойылатын талаптарды, тауарды қаражаттарының қозғалысы есебі. қабылдау көздерін, жабдықтаушылармен Негізгі құралдардың, арзан жəне тез келісім шарттарды, тауарларды тозатынзаттардың қозғалыс есебі. Тауарлық қабылдау жəне кіріске алу тəртібін, ақша операциялар есебі. қаражаттары туралы түснік. Іскерлігі: Бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды, материалды жауапкершілік туралы келісім шарт жасауды, алғашқы есепті жүргізуді, құжаттарды дұрыс толтыруды жəне сақтауды, құжаттарды бухгалтерлік өңдеуді, сауда нүктелерінде тауарлардың есебін жүргізуді, ілеспе құжаттарды дайындауды, саны мен сапасына қарай тауарларды қабылдауды, тауарлық жоғалту есебін, тауарлардың артығын, істен шығаруды, қайта бағалауды. . Эстетика жəне этика Білімі: Біліктілік мəдениет. Эстетикалық мəдениет. Мəдениет туралы түсінік жəне оның Этикет. Эстетикалық тəрбиедегі өнердің қоғамдағы ролі, қарым қатынас туралы жалпы түсінік, қарым қатынас ролі. Эстетикалық мəдениет. Сауда мəдениетінің мəні, эстетика, этика туралы орындарындағы жұмысшыларға қойылатын жалпы түсінік, олардың кəсіби қызметтегі мінез құлықтық талаптар. ролі, эстетикалық мəдениет саласы, эстетикалық тəрбие мəні жəне оның маңызы, эстетикалық талғам туралы түсінік, этика жəне этикалық мəдениет, жеке тұлғаның қалыптасуындағы моралдың ролі, Іскерлігі: Сауда орындағы жұмысшының эстетикалық талаптарын орындай білуді, кəсіби этиканы. Білімі: Біліктілік қатынас психологиясы Психологиялық процестер, Қатынас психологиясы. Біліктілік қатынас мəдениеті. Коммуникация жəне оның психологиялық қасиет, пен адамның ерекшеліктері. Тіл қарым қатынасының мəні психологиялық жағдайы туралы мен маңызы негізгі мəліметтер, қарым қатынастың психологиялық негізі,жеке тұлға түсінігін, сауда орындарындағы қызметкердің еңбек қызметінің спецификасын, Біліктілік қарым қатынас процесінің сипатын, тиімді коммуникацияның негізгі факторлары, коммуникация каналдары, Біліктілік қатынастың құралдарын, стилін, ұрыс керістің көздерін, жəне оны тоқтату тəсілдерін Іскерлігі: жұмыста қарым қатынастың психологиялық аспектілерін есепке алуды, аралық қатынастың мəдениетін сақтауды, ұрыс керісті болдырмауды Білімі: Санитария жəне гигиена өндірістік жəне жеке гигиена түсінігін, Еңбек гигиенасы. Кəсіби зиянкес жəне сауда кəсіпорындарындағы құралдарға, өндірістік зақымдану. Санитарлы жұмыс жабдықтарға жəне тасымалдауға тауаркестесі.санитарлы гигиена. Медициналы санитарлық тексеру. Санитарлық талапларды сақтауға қойылатын санитарлық тар. Санитарлық заңдар жəне санитарлық талаптарды, алдын алу екпелерді жəне қадағалауды ұйымдастыру. санитарлық заңдылықарды. Іскерлігі: жеке жəне өндірістік гигиенаны сақтай білуі керек, санитарлық талаптарды, өндірістік зақымданудың алдын алуды, дəрігерге дейінгі алғашқы көмек көрсетуді, санитарлы гигиеналық бақылау жүргізуді. Арнайы пəндер Ауыл шаруашылық тауарларының тауартануы Ауыл шаруашылық тауартануы. Ауыл шаруашылық тауарларының сапасы. Стандарттау мен сертификаттау. Ауыл шаруашылық өнімдері. Негізгі дəнді дақылдар. Жеміс-көкөніс тауарлары. Дəмдік тауарлар. Тəтті тағамдар, дəмтатымдық тағамдар. Сусындар. Крахмал, қант жəне кондитерлік тауарлар. Сүт тауарлары. Азықтық майлар. Ет тауарлары. Жұмыртқа тауарлары. Балық. Елтірі тауарлары.

Білімі: Тауартанудың міндеттерін, ассортимент жəне тауарлық сұрып туралы ұғымдарды. Ауыл шаруашылық өнімдерінің сапасын жəне оған ықпал ететін факторларды. Астық жəне одан алынатын өнімдердің – жарманың, ұнның, нан өнімдерінің, макарон өнімдерінің, жеміс-көкөніс тауарларының, жемістерді, көкөністерді жəне саңырауқұлақтарды қайта өңдеу тауарларының, дəмді тауарлардың, сусындардың, ұн, сүт, кондитерлік, ет, жұмыртқа тауарларының, азықтық майлардың, балықтың сапа көрсеткіштерін Іскерлігі: негізгі түрлерінің жіктелуін, сапа көрсеткіштерін, орамын, маркасын, анықтауды, ауыл шаруашылық, көкөніс тауарларының сақталуын, қайта өңделген, тəтті, сүт, ет, жұмыртқа, ет жəне ұн тағамдарының сақталуын

(Жалғасы 13-бетте).

БҚ 5, БҚ 6, БҚ 10, КҚ 2.4.1; КҚ 2.4.2; КҚ 2.4.4; КҚ 2.4.5;

БҚ 5, БҚ 6, БҚ 10, КҚ 2.4.1; КҚ 2.4.2; КҚ 2.4.4;

БҚ 6, БҚ 10, КҚ 2.4.1; КҚ 2.4.2; КҚ 2.4.4; КҚ 2.4.5;

БҚ 5, БҚ 10, КҚ 2.4.1; КҚ 2.4.2; КҚ 2.4.4; КҚ 2.4.5;

БҚ 4, БҚ 10, БҚ 12, КҚ 2.4.8; КҚ 2.4.9; КҚ 2.4.12;

БҚ 5, БҚ 11, БҚ 13, КҚ 2.4.8; КҚ 2.4.9; КҚ 2.4.12;

БҚ 8, БҚ 11, КҚ 2.4.5; КҚ 2.4.7; КҚ 2.4.9;

БҚ 5, БҚ 10, БҚ 12, КҚ 2.5.2; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.8;

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 9, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.6;

БҚ 3, БҚ 4, БҚ 9, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.7;

БҚ 1 БҚ 4, БҚ 7, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.2; КҚ 2.5.5;

БҚ 5, КҚ 2.5.2; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.12;

БҚ10, БҚ12, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.8;


Жалғасы Басы 11 12 беттерде АП.02

АП.03

АП.04

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

ЖКП.03

ЖКП.04

ЖКП.05

ЖКП.06

АП.00 АП.01

АП.02

АП.03

АП.04

АП.05

Сауда орындарындағы құрал-жабдықтар Пəннің міндеттері. Механикалық емес құралдар мен жабдықтар. Таразы: тауарлық, бақылау, автоматты, жартылай автоматты. Механикалық жəне жылу жабдықтары. Өнімдерді кесуге арналған жабдықтар, тауарларды орау. Бақылау-кассалық жабдықтар. Тоңазыту жабдықтары. Сауда автоматтары. Көтеру-тасымалдау жабдықтары.

Білімі: Сауда жабдықтарының түрлерін, бақылау-кассалық машиналарды жəне басқа да сауда жабдықтарын пайдалану ережесін жəне жіктелуін. Сауда жабдықтарының, қосалқы үйжайлардың бағытын, түрлерін жіктелуін. Сауда құрастырмаларының типтері мен ерекшеліктерін, оларға қойылатын талаптарды. Жұмыс орнына жəне қосалқы үйжайға мүліктер мен аспаптарды орналастыру ережесін. Таразы типтерін, олардың бағытын, құрылысын, оларға қойылатын талаптарды, пайдалану жағдайларын. Іскерлігі: Жаңа техниканы игеруді, мүлікті, сауда жəне таразы-өлшеу жабдықтарын пайдалану кезіндегі пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережелерін сақтауды. Таразы тексеруді, орналастыруды жəне тауарды өлшеп, салуды, əр түрлі салмақтағы гирмен тауарды өлшеуді. Стандарттау мен сертификаттау негіздері Білімі: Стандарттау жəне оның пайда болуы мен Стандарттау негіздерін. Стандарттаудың пайда болу тарихы мен дамуын. дамуы «Стандарттау туралы» ҚР Заңы. «Стандарттау туралы» ҚР Заңын. Тамақтану кəсіпорындарында стандарттау Тамақтандыру кəсіпорындарындағы қағидаттары. Халықаралық аймақтық станстандарттау қағидаттарын. Метрология дарттау. Халықаралық ынтымақтастық. Өлшеу құралдары. Шама эталондары. негіздерін. Сертификаттау негіздерін. Сертификаттау. Сертификаттау негіздері. «Сертификаттау туралы» ҚР Заңын. Атаулар мен анықтамалар. «Сертификаттау Өлшеу құралдарын. туралы» ҚР Заңы. Шама эталондарын. Іскерлігі: Халықаралық аймақтық старттаумен ынтымақтастықты. Сертификаттауды. Атаулар мен олардың анықтамаларын қолдануды. Тамақтандыру кəсіпорындарындағы сертификаттау қызметін көрсетуді. өнім сапасын анықтауды жəне сəйкестік туралы декларацияны. Бөлшек сауда технологиясы Білімі: Бөлшек сауданың мəні, міндеті, нысандаБөлшек сауда түсінігі, бөлшек сауда желісінің сипаттамасы, саудадағы ры. Бөлшек сауда желісі. Технологиялық басқару жəне бақылау органдары, үрдістер. Мамандандырылған сауда фирмалары. Сауда желісін мамандандыру. Бөлшек технологиялық процестердің мəні, бөлшек сауда кəсіпорындарының сауда кəсіпорындарын тауармен жабдықтау түрлері, сауда дүкендері мен залын жəне əкелу технологиясы. Тасымалдау кезінде тауарларды реттеу жəне тиеу ережесі технологиялық жоспарлау түрлері, дүкендердің негізгі түрлері. жəне техникасы. Тауарларды сатып алуды Іскерлігі: Тауарлармен қамтамасыз ету ұйымдастыру. үшін тапсырыс беру жəне тауарларды қабылдау құжаттарын құрастыруды, тауарларды қабылдау технологиясын қолдануды, ілесу құжаттарын, тауар сапасы мен санын растайтын актілерді құрастыру жəне толтыруды. Біліктілігі: 150406 2 –Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы-машинисі Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Білімі: Пəннің мақсаттары мен міндеттері. Ұғымдар: сызба, нобай, рұқсат, отырғызу, Құрастырмалық құжаттаманың бірыңғай кесінді, қиылысу, жалпы көрініс, жүйесінің (ҚҚБЖ) құрылымы мен арнажоғарыдан көрініс, бүйірден көрініс, луы. Сызбаларды графикалық ресімдеу. МЕМСТ бойынша форматтардың Жобалық сызу. Техникалық сурет жəне сызу. мөлшері, жобалаулардың түрлері. Сызбалар мен нобайларды орындаудың жал- Іскерлігі: Жазуларды орындау, контурларды сызу. пы ережелері. Жинау сызбалары мен сұлбаларын оқу. Геометриялық салуларды орындау, сызбаларды ресімдеу кезінде стандарттарды пайдалану. Ауыл шаруашылығында электр энергиясын білімі: қолдану, электротехника негіздері Электрлік жабдықтардың, аккумуляторлардың, генераторлардың, Электротехника негіздері. Тракторлар мен реле-генераторлардың, стартерлердің, комбайндарда электр энергиясын қолдану. жану жүйесі саймандарының жалпы Жоғары қуатты магнетодан жану жүйесі. Генераторлар. Іштен жану қозғалтқыштарын құрылысы, жұмыс істеу қағидаттары, құрастырмалары жəне сипаттамалары. электрлік іске қосу. Тракторлар мен комТракторлар мен комбайндарды дайындау байндарды электрлік жарықтандыру жəне жəне оларды пайдалану ережесі. ТҚ жəне қосымша жабдықтары. Тракторлар мен жөндеу ережесі. комбайндардың электрлік жабдықтарының Іскерлігі: сұлбасы. Автомобильдер мен тракторлардың электрлік жабдықтарының техникалық жай күйін тексеру. Автомобильдер мен тракторлардың электрлік жабдықтарының ақауларын анықтау жəне жою. Білімі: Құрастырма металдар технологиясы жəне Металдардың, қорытпалардың түрлері, материалтану Қара металдар, түсті металдар жəне химиялық жəне физикалық қасиеттері. қорытпалар. Металдарды термиялық өңдеу, Іскерлігі: қосымша материалдар, бөлшектердің бетін Металдарды түрлері мен қасиеттері бойкоррозиядан қорғау. ынша ажырату. Білімі: Еңбекті қорғау жəне техникалық қауіпсіздік Еңбекті қорғаудың құқықтық жəне ұйымдық Еңбекті қорғаудың құқықтық жəне негіздері. «Еңбекті қорғау туралы» ҚР Заңы. ұйымдық негіздері. Өндірістік санитария туралы жалпы мəліметтер. Қауіпсіздік Еңбекті қорғау туралы ҚР заң актілері. техникасы. Электр қауіпсіздігі негіздерін. Нормативтік-құқықтық актілердегі еңбекті Өрт қауіпсіздігі туралы жалпы қорғау талаптары. Өндірістік санитария. мəліметтер. Оның маңызы жəне міндеттері. Жұмыс Іскерлігі: аймағындағы зиянды заттар жəне олардың Қауіпсіздік техникасын жəне санипараметрлерін қалыптандыру. Басқыншы тария ережелерін сақтау. й білуді; жəне улы заттар жəне олардан қорғау шаралары. Өндірістік шу, ультрадыбыс, діріл жəне Электр қауіпсіздігін сақтау. Өндірістік жарақаттану кезінде көмек көрсету. Өрт оларды параметрлерін қалыптандыру. қауіпсіздігін сақтау. Білімі: Қоршаған ортаны қорғау Осы заманғы экологияның құрылымы. Экология негіздері: экология туралы ұғым, Экологияның даму тарихы. Аутэкология, экологиялық факторлар жəне организмдер. демэкология, синэкология жəне биоПопуляция, биоценоз экожүйе. Биосфера сфера. Экологиялық факторлар жəне жəне адам. Агробиоценоздар. Қоршаған олардың жіктелуі туралы. Орта фактабиғи ортаны қорғау жəне табиғи ат реторлары, популяция, қауымдастық сурстарды ұтымды пайдалану. Ауыл шаруашылық өндірісіндегі қоршаған ортаны жəне биоценоз туралы. Об экологиялық жүйелер жəне олардың жіктелуі турақорғаудың осы заманғы мəселелері. лы. Биогеохимиялық оралымдар туралы. Экологиялық сукцессиялар туралы. В. И. Вернадскийдің биосфера туралы ілімі жөнінде. Іскерлігі: Табиғатты қорғау қорғау қызметінің, агроэкология мəселелері. Негізгі химиялық элементтердің биогеохимиялық айналымын анықтау. Экологиялық факторларды жəне олардың тірі организмдерге ықпал етуін анықтау. Механикаландырылған ық жұмыстарды тех- Білімі: нологиясы жəне ұйымдастыру Ауыл шаруашылық дақылдарының Агрегаттарды кешендеу. А/ш агрегаттарының өнімділігі жəне өндірістік операциөнімділігі. Диспетчерлік қызмет. ялар бойынша. Ауыл шаруашылық Агрегаттардың қозғалыс тəсілдері. Жырту агрегаттардың жалпы жіктелуі. Ауыл технологиясы. Тыңайтқыштарды енгізу жəне шаруаышылқ машиналардың қасиеті дайындау, культивация, картопты егу, себу, мен пайдалану көрсеткіштерін. көкөністерді жинау кезіндегі техно-логиясы. Агрегаттардың ПƏК-і. Іскерлігі: Тыңайтқыштарды дайындау мен сіңіруді. Ауыл шаруашылық дақылдарды күту бойынша агротехникалық шараларды орындау, агрегаттарды жинақтап, дақылдарды жинауға дайындау. Арнайы пəндер Тракторлардың құрылғысы жəне техникалық Білімі: қызмет көрсету Тракторлар мен автомобильдерді Тракторлардың жіктелуі мен жалпы құрылысы, белгілері, типтері, жүргізу құрылымы, тракторларды басқару тəсілдері, бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар ішкі жану қозғалтқышының негізгі жұмысы, мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. кривошатунды механизм, цилиндр блогы Қозғалтқыштардың жіктелуін, мен басы, тарату механизмі, қозғалтқыштың қозғалтқыштардың негізгі механизмі қоректену механизмі,реттеуіштер, мен жүйелерін олардың белгілерін. қозғалтқыштың байланыс жүйесі, Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. озғалтқыштың суыту жүйесі, қозғалтқыштың Қозғалтқыштардың жұмыс циклі туралы іске қосу құрылысы, ілесу муфтасы жəне түсініктерді. Негізгі механизмдер мен беріліс қорабы, тракторларды басқару қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен механизмі жəне артқы мост, трактордың жұмысын. жүргізуші бөлігі, гидравликалық жүйе жəне Іскерлігі: басқа да құралдар, тракорларды техникалық қозғалтқыштардың негізгі механизмін, қызмет көрсету. жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Техникалық қызмет көрсету жүйесінің жоспарлы сақтандыру жəне техникалық диагностиканы орындауды, бақылау жəне күнделікті техникалық қызмет көрсетуді. Ауыл шаруашылық машиналары мен мал Білімі: шаруашылығына арналған жабдықтар Ауыл шаруашылық машиналардың Топырақ өңдеуші машиналар мен агртоехникалық талаптарын, құрылғылар, егу жəне себу машиналабелгілерін, құрылғыларын, жұмыс істеу ры. Тыңайтқыштарды енгізу машиналары. принциптерін, техникалық сипаттамаӨсімдіктерді химиялық қорғау машиналары. сын, машиналарды техникалық қызметк Азық дайындау машиналары. Астық жинау көрсету, техника қауіпсіздігін. машиналары. Жүгері жинау машиналары. Іскерлігі: Астықты жинағаннан кейінгі өңдеу машиАгротехникалық талаптарға сай налары. мал шаруашылығына а/ш машиналарын жұмысқа дайындауды, мал шаруашылығына арнап а\ш машиналарын реттеу жəне жөндеуді. Машиналарға техникалық қызмет көрсету Білімі: жəне жөндеу Тракторлар мен автомобильдерді Тракторлардың жіктелуі мен жалқұрылысы, белгілері, типтері, жүргізу пы құрылымы, тракторларды басқару бөліктері бойынша жіктелуін. тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының Тракторлар мен автомникалық сипатын. негізгі жұмысы, кривошатунды мехаҚозғалтқыштардың жұмыс циклі туранизм, цилиндр блогы мен басы, таралы түсініктерді. Негізгі механизмдер ту механизмі, қозғалтқыштың қоректену мен қозғалтқыш жүйелерінің құрылым механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың мен жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, байланыс жүйесі, озғалтқыштың суөңдеу материалдарын. Тракторлардың ыту жүйесі, қозғалтқыштың іске қосу қозғалтқыш жүйелері мен тетіктерінің, құрылысы, ілесу муфтасы жəне беріліс ілініс муфтасы мен беріліс қорабының, қорабы, тракторларды басқару механизмі артқы мосты мен басқару тетіктерінің, жəне артқы мост, трактордың жүргізуші жүріс бөлігінің, гидравликалық аспалы бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да жүйесінің жəне басқа да жабдықтарының құралдар, тракорларды техникалық қызмет құрылғыларын, негізгі ақауларын, оларкөрсету. Машиналар мен жабдықтарды ды жою тəсілдерін. Көлік құралдарының күрделі жөндеу: жөндеу туралы жалпы электрлік жабдықтарының, трансмиссия мəліметтер, бөлшектер мен қарсылықтарды мен ілініс, беріліс қорабының, карданақауландыру жəне жинақтау. Қолмен жəне ды берілістің, рульдік басқару, тежеуіш механикаландырылған дəнекерлеу, пайжүйесі, кабинаның, платформаның камен дəнекерлеу, пісіру. Машиналар мен жəне қосымша жабдықтардың жалпы жабдықтардың жинау бірліктерін жөндеу: құрылғысы, жұмыс істеу қағидаттары, алынбалы құрастырмалар, каркастар мен дайындау ережелері, оларды тексекабиналар, блок-картерлер, цилиндрлердің ру туралы. Жөндеу-қалпына келтіру бастары, корпустық бөлшектер мен кожұмыстарын жүргізу кезіндегі жухалар, цилиндр–поршень тобының қауіпсіздік техникасы ережелері туралы. бөлшектері, насостардың кривошип-шатун Бөлшектер мен қарсыласуларды жөндеу, жəне газ тарату тетіктері, сүзгілер, радиаақауландыру жəне жинақтау туралы жалторлар мен турбокомпрессорлар, отын жəне пы мəліметтерді. гидравликалық аппаратура. Аккумуляторлар Іскерлігі: мен электрлік жабдықтарды күрделі жөндеу. Қозғалтқыштың негізгі тетіктерін, Біліктерді, катоктарды, роликтерді, ступижетекші мостыны, жинау, бөлшектеу цаларды, дискілерді, шестерняларды, айдау жəне ретке келтіру. Қозғалтқыш жүйелері айгөлектерін, жетекші доңғалақтар мен шын- мен тетіктерінің, трансмиссия мен жыр табанның буындарын, рессорларды, ілініс, беріліс қорабының, карданды рөлдік басқару жəне алдыңғы мостылардың, берілістің, рульдік басқару, тежеуіш цилиндрлердің, гидрожүйелердің бөлшектерін жүйесі, кабинаның, платформаның жəне қалпына келтіру. Ауыл шаруашылық машиқосымша жабдықтардың ақауларын налары мен мал шаруашылық фермаларының табуды жəне түзетуді. Техникалық диажабдықтарын қалпына келтіру. Тоңазыту гностиканы жəне ТҚ жоспарлы-алдын қондырғыларын, пастеризаторларды жəне алу жүйелерін орындауды, бақылау жəне сепараторларды, қой қырқуға арналған күнделікті техникалық қызмет көрсетуді жабдықтарды жөндеу. Мал шаруашылық орындауды. фермаларының электрлік қозғалтқыштарын жəне төмен вольтты іске қосу қорғау аппаратураларын, жабдықтарын жөндеу. Жолда жүру ережелері Білімі: Жалпы ережелер. Жаяу жүргіншінің, Қозғалысқа қатысушылардың ережелерін: жолаушының жəне жүргізушінің негізгі жаяу жүргінші, жолаушы, автокөлік түсініктері мен терминдері. Жол белгілері. жүргізуші, номерлі жəне тану белгілерін, Жол таңбалары жəне оның сипаттамасы. жол жүргіншілерінің міндеттерін. Жолда жүру тəртібі, көлік құралдарының Іскерлігі: бекеті, жол қозғалысын реттеу, Қозғалысты ұйымдастыру мен жағдай қиылысуларды, жаяу жүргіншілердің жолын жасау кезінде жол жүргіншілердің кесіп өту, жалпылай пайдаланылатын аялережелерін сақтауды,жолды реттеу, дамалар мен темір жол аялдамаларындағы қозғалыс үшін жағдай жасауды қозғалыс тəртібі, жол жүру қозғалысын реттеу. Агрономия негіздері Білімі: Өсімдіктер жəне олардың өмір сүру Өсімдік құрылысы. Табиғаттағы, жағдайлары, оларды реттеу тəсілдері. адам өміріндегі өсімдіктің маңызы. Топырақтың түзілуі, құрамы жəне қасиеттері, Жабық тұқымдастықтарының вегативті топырақ түзілу үрдісі. Арамшөптер жəне мүшелерінің негізгі құрылғылары, жабық олармен күрес. Ауыспалы егіс. Топырақты тұқымдастықтарының репродуктивті өңдеу (топырақты өңдеудің міндеттері мен құрылысы, тұқымдар мен жемістердің амалдары, жүйесі, топырақты эрозиядан пайда болу процесі. Топырақтың қорғау). Аймақтық егіншілік жүйелері. Ауыл құрылуы. Топырақтың негізгі түрлерінің шаруашылық дақылдарының аурулары құрамы, құрылыс жəне қасиеті. мен зиянкестері, олармен күрес шаралары. Іскерлігі: Тыңайтқыштар жəне оларды қолдану. Анықтауыштың көмегімен өсімдікке морфологиялық талдау жүргізу. Өсімдіктің шаруашылық құндылығын анықтау. Тəжірибелік жұмыста агрометрологиялық ақпаратты қолдану. Топырақтағы гумус құрамын, топырақтың механикалық құрамын, сіңіргіштік қабілеттерін жəне реакциясын анықтау. Тыңайтқыш сіңіру мөлшерін есептеу. Біліктілігі: 150407 2 – Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының реттеушісі

13

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

ЖКП.00 ЖКП.01 БҚ 2 БҚ 10, БҚ 11, КҚ 2.5.2; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.8;

ЖКП.02

ЖКП.03 БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.2; КҚ 2.5.5;

БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.5.1; КҚ 2.5.3; КҚ 2.5.4;

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.6

АП.00 АП.01

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2; КҚ 2.7.5;

Білімі: Өндрістік санитария туралы жалпы мəліметтерді. Техника қауіпсізідігін. Электрлік қауіпсіздік негіздерін. Өрт қауіпсізідігі туралы жалпы мəліметтерді. Іскерлігі: Техника қауіпсізідігі мен санитария ережелерін сақтау. Электр қауіпсізідігін сақтау. Өндірістік жарақаттану жəрдем көрсетуді. Өрт қауіпсіздігін сақтау.

БҚ 2 БҚ 8, БҚ 9, КҚ 2.8.2; КҚ 2.8.3; КҚ 2.8.8;

Білімі: Көлік құралдарында медициналық дəрі-дəрмек қорабының болуын. Адам организмнің негізгі жүйесі мен олардың құрылысын. Қан кету түрлерін жəне оларды тоқтату тəсілдерін, инфекция себептерін жəне нышандарын, олармен күресу шараларын. Клиникалық өлімнің себебін, реанимация техникасын, естен тану түрлерін. Іскерлігі: Оқатты байлау, қолдағы құралдармен қан тоқтатуды, жарақат алған кезде алғашқы көмек көрсетуді: таңу, жүрекке массаж жасау арқылы, жасанды жолмен тыныс алдыруды. Жарақат алған адамды автомобильден түсіріп, дəрігерге дейінгі көмек көрсетуді. Білімі: Металдардың түрлерін, химиялық жəне физикалық қасиеттерін. Іскерлігі: металдарды түрлеріне қарай ажырата білуді

БҚ 2 БҚ 3, БҚ 6, КҚ 2.8.1; КҚ 2.8.3; КҚ 2.8.6;

Білімі: Электроқондырғылардың, аккумуляторлардың, генераторлардың, реле- генераторлардың, стартерлердің, жану жүйесінің жалпы құрылысы, жұмыс істеу қағидаты, құрастырмасы жəне сипаттамалары. Автомобильдерді дайындау жəне оларды пайдалану ережелері, ТҚ ережесі. Іскерлігі: Автомобильдердің электрлік жабдықтарының техникалық жағдайын тексеру. Автомобильдердің электрлік жабдықтарының ақауларын анықтау жəне жою. Электрлік жабдықтарды пайдалану жəне техникалық қызмет көрсету. Білімі: Слесарлық жөндеу ісі Слесарлық іс, өлшеу техникасы, аспаптарды Слесарлық-жөндеу жұмыстарын жүргізу кезіндегі техника қауіпсіздігі, аспаптартолтыру, металдарды белгілеу, кесу, түзету, ды толтыру, металдарды белгілеу, кесу, майыстыру, құю, бұрғылау, бұрау, бұранда түзету, майыстыру, құю, бұрғылау, бұрау, кесу, қысу, пісіру, шыңдау, сығу. бұранда кесу, қысу, пісіру, шыңдау, сығу тəсілдері. Жөндеу жұмыстары. Іскерлігі: Бөлшектердің тозу мөлшері мен сипатын анықтауды, сəйкес техникалық құралдарды қолдануды. Жөндеу жұмыстарын орындауды, КТМ, ЖЖМ, қоректендіру, салқындату, майлау жүйелерін, , күш берілісін, жүріс бөлігін, қаңқаны, жүргізуші алаңын жөндеуді. Көлік құралдарының құрылысы мен Білімі: техникалық қызмет көрсету Техника қауіпсіздігі ережесін. Көлік Автомобильдердің жіктелуі, жалпы құралдарының құрылысы, белгілері, құрылысы. Автомобильдердің техникалық типтері, жүріс бөліктері, тарту сыныпқызмет көрсету жүйесі. Еңбек қауіпсіздігі. тары бойынша тракторлардың, өздігінен Қозғалтқыштар: іштен жану қозғалтқышының жүретін шассилердің, автомобильдердің жалпы құрылысы жəне жұмыс оралымы, кри- жіктелуін. Автомобильдердің негізгі вошип-шатун тетігі, салқындату жүйесі, май- бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, лау жүйесі. Қоректену жүйесі жəне оның түрі, қозғалтқыштардың негізгі тетіктері карбюраторлы, дизельді қозғалтқыштың, газ мен жүйелерін, олардың бағытын. баллонды автомобильдің қоректену жүйесі. Қозғалтқыштардың техникалық сипатТок көздері. тамаларын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Автокөлік құқығының негіздері мен қозғалыс Білімі: қауіпсіздігі Жүргізушілердің, жолаушылардың, Жол қозғалысының қауіпсізідігін қамтамасыз жаяу жүргіншілердің міндеттерін, жолету. Қауіпті жол-көлік жəне қиын да жүру ережесінің ұғымдары мен атажағдайлардағы жүргізушінің іс-əрекеттері. уларын, автокөлік құқығының қайнар Автомобильді үнемді басқару техникасы мен көздерін, заңды тұлғалардың белгілерін, амалдары. Жол көлік оқиғасы. Жүргізушінің кəсіпорындардың түрлерін, АӨК-тің кəсіби сенімділігі. Жүргізушінің құқықтық жағдайын. Міндеттемелер мен психофизиологилық сипаттамасы. Жол келісімдер туралы ережелерді. жағдайын болжау. Жүргізушінің мінез құлық Іскерлігі: əдебі. Автомобильдің пайдалану қасиеттері. Санаттары бойынша бойынша көлік құралдарын ажыратуды, жүктерді тасымалдауға шарт жобасын құрастыруды, шартты бекітуге хаттама толтыруды. Жолда жүру ережелері Білімі: Жалпы ережелер. Жүргізушілер, жаяу Барлық қозғалысқа қатысушылардың жүргіншілер, жəне жолаушылар міндеттерінің - жаяу жүргіншінің, жолаушының, негізгі ұғымдары мен атаулары. Жол автокөлік жүргізушінің мінез-құлық белгілері. Жол таңбалары жəне олардың ережелерін, жол, нөмірлі жəне сипаттамасы. Қозғалыс тəртібі, көлік тану белгілерін, барлық қозғалысқа құралдарының аялдамасы жəне тұрағы, жол қатысушылардың міндеттерін. қозғалысын реттеу, қиылыстардан жаяу Іскерлігі: жүргіншілердің жолды кесіп өтуін, жалҚозғалысты ұйымдастыру мен реттеу пы пайдаланылатын көлік құралдарының кезінде барлық қатысушылардың мінезаялдамаларындағы жəне темір жол құлық ережелерін сақтауды, қозғалыс өтпелеріндегі қозғалыс тəртібін реттеу. үшін қолайлы жағдай жасауды. Біліктілігі: 150409 2 – Электроқондырғыларды жөндеу бойынша электромонтер Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Білімі: Пəннің мақсаттары мен міндеттері. Құрастырма құжаттарының бірыңғай Конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесі (КҚБЖ). Сызбалар мен нобайларжүйесінің (КҚБЖ) құрылымы мен арнады орындауды қабылдау жəне ережесі. луы. Сызбаларды графикалық безендіру. Геометриялық сызу негіздері жəне Проекциялық сызу. Техникалық сурет жəне проекциялық сызу. сызу. Бөлшектердің С сызбалары мен нобай- Іскерлігі: ларын орындаудың жалпы ережелері. Мамандықтар бойынша сызбаларды безендіру жəне орындау, оның ішінде компьютерлік графика əдістері.

БҚ 1 БҚ 6, БҚ 8, КҚ 2.8.1; КҚ 2.8.3; КҚ 2.8.9;

Тракторлардың құрылғылары жəне техникалық қызмет көрсету Тракторлардың жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракторларды басқару тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі жұмысы, кривошатунды механизм, цилиндр блогы мен басы, тарату механизмі, қозғалтқыштың қоректену механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың байланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды басқару механизмі жəне артқы мост, трактордың жүргізуші бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, тракорларды техникалық қызмет көрсету.

АП.04

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.3; КҚ 2.6.8;

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

ЖКП.03

АП.00 АП.01 БҚ 1, БҚ 5, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.3; КҚ 2.6.4;

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.5;

Білімі: Электрлік жабдықтардың, аккумуляторлардың, генераторлардың, реле генераторлардың, стартерлердің, жану жүйесі саймандарының жалпы құрылысы, жұмыс істеу қағидаттары, құрастырмалары жəне сапаттамалары. Автомобильдер мен таркторларды дайындау жəне оларды пайдалану ережесі, ТҚ жəне жөндеу ережесі. Іскерлігі: Автомобильдер мен тракторлардың электрлік жабдықтарының техникалық жағдайын тексеру. Автомобильдер мен тракторлардың электрлік жабдықтарының ақауларын анықтау жəне жою. Электрлік жабдықтарды пайдалану жəне техникалық қызмет көрсету. Білімі: Слесарлық-жөндеу жұмыстарын жүргізу кезіндегі техника қауіпсіздігі, аспаптарды толтыру, металдарды белгілеу, кесу, түзету, майыстыру, құю, бұрғылау, бұрау, бұранда кесу, қысу, пісіру, шыңдау, сығу тəсілдері. Жөндеу жұмыстары. Іскерлігі: Бөлшектердің тозу мөлшері мен сипатын анықтауды, сəйкес техникалық құралдарды қолдануды. Жөндеу жұмыстарын орындауды, КТМ, ЖЖМ, қоректендіру, салқындату, майлау жүйелерін, , күш берілісін, жүріс бөлігін, қаңқаны, жүргізуші алаңын жөндеуді. Білімі: Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, белгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі механизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. Қозғалтқыштардың жұмыс циклі туралы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен жұмысын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Техникалық қызмет көрсету жүйесінің жоспарлы сақтандыру жəне техникалық диагностиканы орындауды, бақылау жəне күнделікті техникалық қызмет көрсетуді. Білімі: Ауыл шаруашылық машиналардың агртоехникалық талаптарын, белгілерін, құрылғыларын, жұмыс істеу принциптерін, техникалық сипаттамасын, машиналарды техникалық қызметк көрсету, техника қауіпсіздігін. Іскерлігі: агротехникалық талаптарға сай мал шаруашылығына а/ш машиналарын жұмысқа дайындауды, мал шаруашылығына арнап а\ш машиналарын реттеу жəне жөндеуді. Білімі: Техникалық диагностика түрлерінің жіктелуін. Техникалық диагностика міндеттерін. Диагностика тəсілдерін. Диагностиклау тəсілдерін, КШТ, цилиндрлі топтарды, газ таратушы механизмді, суыту жəне майлау жүйесін, комбаин агрегаттарын техникалық қызмет көрсетуді, диагносикасын жəне сараптауды, қоректену жүйесін, ауа тазартқышты, камераларды, комбайндардың мехинзмдерін сараптау жəне техникалық қызмет көрсетуді. Іскерлігі: диагностикалық нышандары мен қарапайым диагностикалық құралдар бойынша автомомбильдер мен тракторлардың қозғалтқыштары, жүргізуші бөліктері, басқару рульдерінің, трансмиссияларының жəне комбайнның гидравликалық жүйесінің техникалық жағдайларын анықтауды. Диагностикалау бақылау карталарын құрастыруды. ТҚК -1, ТҚҚ-2 кезінде жəне ағымды жөндеу кезінде автомобильдерді диагностикалауды.

Материалтану Қара металдар, түсті металдар жəне қорытпалар. Металдарды термиялық өңдеу. Қосымша материалдар. Бөлшектердің бетін коррозиядан қорғау. Арнайы пəндер Тракторлар мен комбайндардың электрлік жабдықтары жəне электротехника негніздері Электротехника негіздері. Тракторлар мен комбайындарда электр энергиясын қолдану. Жоғары қуатты магнитодан жану жүйесі Генератолар. Іштен жану қозғалтқыштарын электрлік іске қосу. Тракторлар мен комбайындарды электрлік жарықтандыру жəне қосымша жабдықтары

АП.03

АП.05

БҚ 1, БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.5;

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2; КҚ 2.7.4;

Слесарлық-жөндеу ісі Слесарлық іс, өлшеу техникасы, аспаптарды толтыру, металдарды белгілеу, кесу, түзету, майыстыру, құю, бұрғылау, бұрау, бұранда кесу, қысу, пісіру, шыңдау, сығу.

БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.6;

БҚ 1, БҚ 5, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.4;

Білімі: Өндірістік санитария туралы жалпы мəліметтерді. Қауіпсіздік техникасын. Электр қауіпсіздігі негіздерін. Өрт қауіпсіздігі туралы жалпы мəліметтерді. Іскерлігі: Санитария ережелері мен техника қауіпсізідігін сақтауды. Электр қауіпсіздігін сақтауды. Өндірістік жарақаттану кезінде көмек көрсетуді. Өрт қауіпсіздігін сақтауды. Білімі: Құрастырма құжаттарының бірыңғай жүйесі (КҚБЖ). Сызбалар мен нобайларды орындауды қабылдау жəне ережесі. Геометриялық сызу негіздері жəне проекциялық сызу. Іскерлігі: Мамандықтар бойынша сызбаларды безендіру жəне орындау, оның ішінде компьютерлік графика əдістері. Білімі: Металдардың түрлерін, химиялық жəне физикалық қасиеттерін. Іскерлігі: металдарды түрлеріне қарай ажырата білуді

АП.02

БК 1, БК 5, БК 6, ПК 2.6.1; ПК 2.6.2;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.3; КҚ 2.6.8;

Жалпы кəсіптік пəндер Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі Өрт қауіпсізідігі. Жабдықтардың жіктелуі. Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, таңдау критерилері, пайдаланудағы қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, сақтандыру шаралары, түрлері жəне құралдары. Сызу Пəннің мақсаттары мен міндеттері. Конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесінің (КҚБЖ) құрылымы мен арналуы. Сызбаларды графикалық безендіру. Проекциялық сызу. Техникалық сурет жəне сызу. Бөлшектердің С сызбалары мен нобайларын орындаудың жалпы ережелері.

АП.02

АП.03

АП.04

БҚ 1, БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.6;

АП.05

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.6.1; КҚ 2.6.2; КҚ 2.6.6;

ЖКП.00 ЖКП.01

Ауыл шаруашылық машиналары Топырақ өңдеуші машиналар мен құралсаймандар, егу жəне себу машиналары. Тыңайтқыштарды сіңіру машиналары. Өсімдіктерді химиялық қорғау машиналары. Жем-шөп дайындау машиналары. Астық жинау машиналары. Жүгері жинау машиналары. Астықты жинағаннан кейінгі өңдеу машиналары. Түйнек жемістілерді, тамыр жемістілерді жəне талшықты дақылдарды жинау машиналары. Автомобильдер, ауыл шарушылық техникалары жəне тракторлар диагностикасы Техникалық қызмет көрсету жəне техникалық диагностиканың негізгі ережелері. Диагностикалау тəртібі. Тракторлар мен комбайндарды диагностикалау. Автомобильдерді диагностикалау.машиналардың қалдық ресурстарын диагностикалау. Машиналарды диагностикалау құралдарының жіктелуі. Бақылау диагностикалау құралдары. МТП жағдайын диагностикалаудың құралдары. Электрондық диагностикалық саймандар.

Біліктілік: 150408 2 – Автомобиль жүргізуші Жалпы кəсіптік пəндер Техника қауіпсіздігі, өндірістік санитария жəне өртке қарсы шаралар Өрт қауіпсіздігі. Құралдардың жіктелуі: белгілері, жұмыс істеу қағидаттары, құрылысының ерекшеліктері, таңдау белгілері, қауіпсіз пайдалану ережесі. Еңбекті қорғау. Құқықтық жəне нормативтік база. Өндірістік жарақат жəне аурулар. Еңбек жағдайларына əсер ететін факторлар. Еңбекті қорғау бойынша шаралар. Техника қауіпсізідігі: сақтандыру түрлері, құралдары, шаралары. Жол-көлік оқиғасы кезінде зардап шеккендерге дəрігерге дейінгі алғашқы жəрдем көрсету Көлік жол зақымдануы. Автомобильді медициналық жарықтандыру. Адамның анатомиялық жəне физиологиялық негіздері. Жарақаттану кезіндегі алғашқы көмек. Алғашқы көмек көрсету кезіндегі жүргізушінің көмегі. Жүргізушінің қолданбалы кəсіптік дайындығы.

Материалтану Қара металдар, түсті металдар жəне қорытпалар. Металдарды термиялық өңдеу. Қосымша материалдар. Бөлшектердің бетін коррозиядан қорғау. Арнайы пəндер Автомобильдердің электрлік жабдықтары, электротехника негіздері Электротехника негіздері. Электр энергиясын автомобильдерге қолдану. Жоғары қуат кезіндегі магнетоның жану жүйесі. Генераторлар. Іштен жану қозғалтқышын электрлік іске қосу. Автомобильдерді электрлік жарықтандыру жəне қосалқы жабдықтары.

БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.4; КҚ 2.7.5;

ЖКП.02

Электроқауіпсіздік Құралдардың жіктелуі: белгілері, жұмыс істеу принциптері, құрылысының ерекшеліктері техника қауіпсізідігінің ерекшеліктері пайдаланудағы қауіпсіздік ережелері; еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік зақымдану мен аурулар; еңбек жағдайын əсерін тигізетін факторлар еңбекті қорғау бойынша шаралар техника қауіпсізідіг. Түрлері, сақтандыру шаралары.

ЖКП.03

Электротехника Тұрақты тоқтың электрлі тізбегі. Электромагнетизм. Ауыспалы тоқтың бірфазалы электротізбегі. Ауымпалы тоқтың үшфазалы электротізбегі. Электротехникалық өлшемдер мен құралдар. Трансформаторлар. Ауыспалы тоқтың электромашиналары. Тұрақты тоқтың электромашиналары.

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2; КҚ 2.7.4;

ЖКП.04

Электроматериалтану Қара, түсті металдар. Металдарды термикалық өңдеу. Қосымша материалдар. Бөлшектерді коррозиядан қорғау. Металдардың электромагниттік қасиеттері.

АП.00 АП.01

Арнайы пəндер Ауыл шаруашылық агрегаттары мен дəстүрлі емес электр энергиясы көздерін электрлік жабдықтау жəне автоматтандыру Электрлік жарықтандыруға жəне сəулелендіруге арналған қондырғылар. Электр жетегінің негіздері. Машиналардың, , агрегаттардың жəне ағындық желілердің автоматтандырылған электр жетегі. Электрлік қыздыру жəне электротехнологиялық қондырғылар.

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2;

АП.02 БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2;

АП.03

БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2;

АП.04 БҚ 1, БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.7.1; КҚ 2.7.2;

БҚ 1 БҚ 5, БҚ 6, КҚ 2.8.1; КҚ 2.8.2; КҚ 2.8.9;

БҚ 1 БҚ3, БҚ 7, КҚ 2.8.2; КҚ 2.8.4; КҚ 2.8.9;

БҚ 2, БҚ 4, КҚ 2.8.2; КҚ 2.8.4; КҚ 2.8.6;

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

ЖКП.03

ЖКП.04

ЖКП.05

АП. 00 АП.01

БҚ 2, КҚ 2.8.1; КҚ 2.8.5; КҚ 2.8.7;

БҚ8, БҚ 9, КҚ 2.8.2; КҚ 2.8.4; КҚ 2.8.6;

АП. 02

БҚ 1, БҚ 4, БҚ 6, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.3; КҚ 2.9.6; КҚ 2.9.8;

Ауыл шаруашылығын электрмен жабдықтау Электрлі қуатын тарату, өндіру туралы жалпы мəлімет. Сымдар мен желілер. Ішкі сымдар мен желілердің құрылысын, элетр желілірендегі шығындардың немесе жүктемелердің кестесі. Жабық желілердің есебі. Тарату құрылғыларының аппаратуралыр мен тоқ таратушы аппаратуралар. Олардың құрылысы. Бақылау өлшеу құралдары жəне трансформаторлар. Ауыл шаруашылық трансформаторлы постанциялары. Рельсті қорғаныс.

Электр машиналары мен аппараттар Тұрақты тоқ машиналары: жұмыс істеу принциптері мен құрылымы, зəкірді орау, коммуникация, генераторлар, қозғалтқыштар, микромашиналар. Трансформаторлар: жұмыс істеу принципі, белгілері, жұмыс істеу теориясы, пайдалану көрсеткіштері, үш фазалы трансформаторларды қосу схемасы.

Электроқондырғыларын, автоматтандыру құралдарын, дəстүрлі емес электр энергиясын пайдалану жəне техникалық қызмет көрсету Ауыл шаруашылықта электроқұралдарды пайдалануды ұйымдасытурды. Электроқондырғыларды тексеруді, күш трансформаторларын тексеруді, 1000В ты ауа жəне сым желілілерін пайдалану, электрлік қозғалтқыштар тексеру жəне пайдалану. 1000В қа дейінгі аппаратуралар мен тарату қондырғыларын пайдалану. Қондырғыларды автоматтандыру құралдары. Арнаы белгідегі электроқондырғыларды пайдалану мен жөндеу. Тракторлар, комбаиндар жəне электроқондырғыларды пайдалану мен жөндеу.

Біліктілігі: 150410 2 – Слесарь-жөндеуші Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Пəннің мақсаты мен міндеті. Конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесінің құрылымы мен арналуы (КҚБЖ). Сызбалардың графикалық ресімделуі. Жобалық сызу. Техникалық сурет жəне сызу. Бөлшектердің сызбалары мен нобайларын орындаудың жалпы ережелері.

Ауыл шаруашылығында электр энергиясын пайдалану мен электротехника негіздері Электротехника негіздері. Тракторлар мен комбаиндерде элетроқуатын пайдалануды. Жоғары қуат кезінде магнетоның жану жүйесі.генераторлар. ішкі жану қозғалтқышының электрлі іске қосу. Тракторлар мен комбаиндердің қосымша құралдары мен электрлі жарықтандыруы. Тракторлар мен комбаиндердің электроқондырғылар жүйесі. Основы электротехники. Применение электрической энергии на тракторах и комбайнах. Система зажигания от магнето высокого напряжения. Генераторы. Электрический пуск двигателей внутреннего сгорания. Электрическое освещение и вспомогательное оборудование тракторов и комбайнов. Конструкциялық материалдар технологиясы жəне материалтану Металдардың құрылысы мен қасиеттері. Металдар мен қоспалар туралы жалпы мəліметтер. Қара жəне түсті металдарды өндіру. Темірдің көміртегімен қоспасы жəне олардың қасиеттерінің өзгеру əдістері. Түсті металдар мен қоспалар, ұнтақты материалдар, металдар коррозиясы. Желілі өндіріс. Металдарды қысыммен өңдеу. Пісіріп өндіру. Металдарды дəнекерлеп өңдеу. Металкескіш станоктар туралы негізгі мəліметтер. Металдарды өңдеу.

Білімі: -өндрістік санитария туралы жалпы түсінік; -техника қауіпсізідігін -электро қауіпсізідк негіздерін; -өрт қауіпсізідігі туралы жалпы мəліметті Іскерлігі: техника қауіпсізідігін орындауды; -электроқауіпсізідігін орындауды; -өндірістік зақымдану кезіндегі алғашқы көме көрсетуді; -өрт қауіпсіздігін сақтауды Білімі: Ауыспалы тоқтың үшфазалы тізбегі жəне оларды қосу тəсілдері; тұрақты жəне аусыпалы тоқтың электрлі машиналарын, іске қосу жəне қорғау аппаратураларын; автоматика жүйесінде қолданылатын қарапайым электрондық құралдарды, трансформатордың жұмыс істеу құрылысы мен принципі туралы. Іскерлігі: Электрлі тізбектің сызбасын құрастыруды, тұрақты тоқтың бір жəне үшфазалы электрлі тізбегін есептеуді, тұрақты тоқтың қарапайым электрлі тізбегінің негізгі параметрлерін анықтауды, тұрақты тоқ тізбегінің қарапайым есептеулерін орындауды,электрлі тізбектің негізгі параметрлерін өлшеуді, электротізбегінің ерекшеліктерін ажырата білуді, қосулардың түрін ажырата білу. Білімі: Мателлдардың түрлерін, химиялық жəне физикалық қасиеттерін, Іскерлігі: Металдарды түрлері, қасиеттері, электр өткізгіштігі бойынша ажырату.

БҚ 1, БҚ 4, БҚ 6, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.3; КҚ 2.9.6;

Білімі: Негізгі ұғымдар мен анықтамаларды, өлшеу шамалары мен бірліктерін. Сəулелендіру мен өлшеуді оқып үйренуге арналған саймандарды. Əр түрлі шамды жарықтандыру қондырғыларын есептеу əдістемелерін. Салалық жарықтандыру талаптарын. Шырақтар мен сəулелендіргіштердің кеңістікте орналасу жүйесін. Іскерлігі: Əр түрлі сəулелендіру көздерінен сұлбаларды желіге қосуды жəне жұмысын зерттеуді. Люксметрмен үйжайдың жарықтандырылуын жəне сəулелендірілуін, қалыпты жарықтандырылуын өлшеу. Стационарлық жəне жылжымалы жануарлар мен құстарды ультракүлгін сəулелендіру қондырғыларын есептеуді жүргізу. Білімі: Электрлі машиналарды қолданудағы негізгі электротехника заңдылықтары, тұрақты тоқ машиналарының жұмыс істеу принциптерін, тұрақты тоқ машинасының жұмысына якордың тигізетін əсері. Коммутацияны талдау жəне мəні, тахогенераторлардың, электромашиналы күшейткіштердің, қозғалтқыштардың жұмысын талдауды. Электрлі машиналардан трансформаторлардың артықшылығын, трансформаторлардың жұмыс процесі, трансформаторлардың жұмыс істеу режимі, үш фазалы трансфооматорларды қосу схемаларын, трансформаторлардың паралельді жұмысы Іскерлігі: зəкірді орауды, жинауды, машиналарды жинауды, есептеуді, тұрақты тоқың қозғалтқышының бағытын өзгертуді, қуаттылықты реттеуді, жұмыс істеу сипатын, үшфазалы асинхронды қозғалтқышты қолдануды. Білімі: Электрлі машиналарды қолданудағы негізгі электротехника заңдылықтары, тұрақты тоқ машиналарының жұмыс істеу принциптерін, тұрақты тоқ машинасының жұмысына якордың тигізетін əсері. Коммутацияны талдау жəне мəні, тахогенераторлардың, электромашиналы күшейткіштердің, қозғалтқыштардың жұмысын талдауды. Іскерлігі: Зəкірді орауды, жинауды, машиналарды жинауды, есептеуді, тұрақты тоқың қозғалтқышының бағытын өзгертуді, қуаттылықты реттеуді, жұмыс істеу сипатын, үшфазалы асинхронды қозғалтқышты қолдануды. Білімі: Электр қондырғыларды сынақтан өткізу түрлерін, күш трансформаторларын пайдалану дың негізгі принциптерін, ауа жəне сымды желілерді пайдалану ережелері мен негзігі мөлшерін, желіні тексеру. өлшеу жұмыстарын білуді, сым желлілердің ақауларын жəне сынақтан өткізу тəсілдерін. а/ш электрлі қозғалтқыштарды пайдалану ерекшеліктерін, 1000В қа дейінгі қуатты аппаратураларды пайдалану ережелері мен мөлшерін, 1000В қа дейінгі қуатты аппаратураларды ағымды жəне күрделі жөндеу Іскерлігі: Пайдалану алдында трансформаторлар мен аппаратураларды тексеру, ақауларды анықтауды, оларды жөндеуді, трансформаторларды жөндеуден кейін тексеруді, алдын алу өлшемдерін жəне тексеруді жүргізу, техникалық қызмет көсретуді жүргізуді, электроқондырғыларды диагностикалауды. Ағымды жəне күрделі жөндеулердің көлемін анықтауды, жөндеу жұмыстарының сапасын бақылауды, жөндеуден кейін электроқозғалтқышты текссеруді, 1000 Вты қуатты аппаратураларды техникалық жөндеу жəне тексеру

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.5;

Білімі: Сызба, нобай, рұқсат, у, эскиз, отырғызу, кесінді, қиылысу, жалпы көрініс, үстіңгі көрініс, жанынан көрініс, МСТ-ға сəйкес форматтардың мөлшерлері, жобалау түрлері туралы ұғымдарды. Іскерлігі: Жазуларды орындауды, контурлар сызуды, жинау сызбалары мен сұлбаларын оқуды, геометриялық салуларды орындауды, сызбаларды орындау кезінде стандарттарды пайдалануды. Техникалық суреттерді, бөлшектердің кесінділерін, нобайларды, қиылысулар мен кесінділерді орындауды. Білімі: Электроқондырғылардың, аккумуляторлар мен генераторларының реле генераторларының, стартерлерінің жалпы құрылысын. Автомобиль мен тракторларды пайдалану ережелерін, ТҚ ережесін. Іскерлігі: Автомобиль мен тракторлардың электроқұралдарының техникалы жағдайын тексеруді. Автомобиль мен тракторларының электроқұралдарының ақауларын тауып, жөндеуді. Электроқұралдарды техникалық қызмет көрсетуді жəне пайдалануды. Электрлі желілердің ақауларын жөндеуді.

БҚ 1 БҚ 4, БҚ 6, КҚ 2.10.1; КҚ 2.10.3; КҚ 2.10.6;

Білімі: металдардың қасиетін, олардың жіктелуін, əдісін; шойынды өндірудің даму болашағын, ақ пен сұр шойынның айырмашылығын, оларды қолдану саласын; болатты өндіріп алу процесінің мəнін; түсті металдарды өндіріп алудың ерекшеліктерін жəне олардың қажеттілігін; алюминий мен мыстың қасиеті мен оларды қолдану саласын; темірдің көміртегімен қоспасының құрылымын жəне оның сипаттамасын; теміркөміртегі қоспасының салқындатылған кездегі өзгерісі. Іскерлігі: металдарды қасиеттері бойынша ажырата білу; балқытуға кететін материалдардың қажеттілігін түсіндіре білу жəне домен пешіндегі негізгі əсер етулерін жазуды, Көміртегінің пішіні мен саны арасындағы жəне шойынның қасиеттері арасындағы тəуелділікті бекіту; Болатты өндіріп алудың экономикалық тиімді тəсілін таңдау принциптерін түсіндіре білу. Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі Білімі: Өрт қауіпсізідігі. -өндірістік санитария туралы жалпы Құрал жабдықтардың жіктелуі. түсінік; Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, -қауіпсіздік техникасын; таңдау критерилері, пайдаланудағы -электроқауіпсіздік негізін; қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік Іскерлігі: аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына - тазалық ережелері мен техника əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау қауіпсізідігін сақтай білуді; бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; сақтандыру шаралары, түрлері жəне - өндірістік заықмдану кезінде көмек құралдары. көрсетуді; -өрт қауіпсіздігін сақтауды. Қоршаған ортаны қорғау Білімі: Экология жəне қоршаған ортаны қорғау, - экология жайлы жалпы түсінікті, попуэкологиялық факторлар мен организмдер. ляцияны, биоценоз, симбиоз. Экожүйені. Популяция. Биоценоз. Экожүйе. Биосфера Атмосфераны, биотехнологиялық туралы, жəне адамның құралу қызметі. Жасанды био- - осы заманғы экологиян құрылымын, ценоздар. Агробиоценоз. міндеттерін, агробиоценозды; Ауыл шаруашылық өндірісте табиғат ресур- - экологиялық зерттеу əдістерін; старын қорғауды. Табиғатқа антропогенді - қоршаған табиғат ортасытуралы əсер ету. Шуылдан қорғау. Электромагнитті дүниежүзілік мəселені; - табиғат ресурстарын рационалды жəне иноды сəулелендіруден қорғау. Нарық жағдайындағы экология жəне табиғат қолдану туралы мəселерді; мəселлері. Іскерлігі: Атмосфера ауасын қорғау. Жер жəне жер - экологиялық зерттеу əдістерін қойнауларын қорғау жəне рационалды пайда- қолдануды лану. Өсімдік жəне жануарлар əлемін қорғау. - қоршаған ортаны қорғау бойынша шараларды жүргізуді. Арнайы пəндер Тракторлар мен автомобильдер Білімі: Тракторлар мен автомобильдердің Тракторлар мен автомобильдерді жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракқұрылысы, белгілері, типтері, жүргізу торлар мен автомобильдердің басқару бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. негізгі жұмысы, кривошатунды мехаҚозғалтқыштардың жіктелуін, низм, цилиндр блогы мен басы, тарату қозғалтқыштардың негізгі механизмі механизмі, қозғалтқыштың қоректену мен жүйелерін олардың белгілерін. механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың бай- Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. ланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, Қозғалтқыштардың жұмыс циклі турақозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу лы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларқозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен ды басқару механизмі жəне артқы мост, жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу трактор мен автомобильдердің жүргізуші материалдарын. Көлік құралдарының бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да электроқондырғыларының, трансмиссия, құралдар, тракорлар мен автомобильдердің беріліс қораптарының тарату қорабының, техникалық қызмет көрсету. жүргізуші бөлігінің, басқаруының тормозының жалпы құрылысын жəне жұмыс істеу принципін, жұмыс істеу ережесін. Техникалық диагностика түрлерінің жіктелуін. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Ауыл шаруашылығы машиналары мен мал шаруашылығы кешендеріне арналған жабдықтар Топырақ өңдеуші машиналар мен құрылғылар, егу жəне себу машиналары. Тыңайтқыштарды енгізу машиналары. Өсімдіктерді химиялық қорғау машиналары. Азық дайындау машиналары. Астық жинау машиналары. Жүгері жинау машиналары. Астықты жинағаннанкейін өңдеу машиналары. Тамыр жемістілерді жинау машиналары. көкөністерді жинау машиналары жəне бақтағы жүзімдіктегіжұмыстарды механикаландыру. Орман шаруашылығына арналған машиналар мен құралдар. Мелиоративті жəне жер қазуға арналған машиналар. Суару машиналары.

Білімі: Ауыл шаруашылық машиналардың агртоехникалық талаптарын, белгілерін, құрылғыларын, жұмыс істеу принциптерін, техникалық сипаттамасын, машиналарды техникалық қызметк көрсету, техника қауіпсіздігін Іскерлігі: агротехникалық талаптарға сай мал шаруашылығына а/ш машиналарын жұмысқа дайындауды, мал шаруашылығына арнап а\ш машиналарын реттеу жəне жөндеуді.

АП. 03

БҚ 1, БҚ 4, БҚ 6, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.4; КҚ 2.9.6; КҚ 2.9.7;

АП.04

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.3; КҚ 2.9.5; ӨО жəне КТ 00 ӨО жəне КТ.01

ӨО жəне КТ.02

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.3;

ЖГП.00 ЖГП. 01

ЖГП. 02

ЖГП. 03

ƏЭП.00 ƏЭП. 01 БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.6;

ƏЭП. 02

ƏЭП. 03

ƏЭП. 04

БҚ 3 БҚ 6, КҚ 2.10.1; КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.6;

БҚ 1, БҚ 6, КҚ 2.10.1; КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.7;

Оқу тəжірибесі Кəсіптік тəжірибе бағдарламасы кəсіптік тəжірибенің барлық кезеңдерінде білім алушыларда тəжірибелік қабілеттер мен дағдыларды қалыптастыру үрдісінің дидактикалық негізделген бірізділігін қамтамасыз ететін тəжірибелік оқытудың мазмұны мен көлемін анықтайды. Технологиялық тəжірибе Тəжірибеден өтушілер, өндірістік технологиялық тəжірибенің бірінші кезеңінен өтудің жұмыс жоспарына сəйкес, жабдықтар мен технологиялық үрдістерді оқып үйрену үшін цехтар мен бөлімшелер бойынша бөлінеді. Əр студент, цех басшылығымен, бөлімшедегі техникалық қызметкерлердің бөлінуімен, кезекшілік ұйымдастырумен, жабдықтарды ұстау жəне қызмет көрсету ережесімен, техникалық ұйымдастырумен, техникалық қызметкерлердің жұмыс сапасын бағалаумен танысуы тиіс.

БҚ 3, БҚ 6, КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.4; КҚ 2.10.8;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.4; КҚ 2.10.8;

Іскерлігі: Техникалық қауіпсіздік нормала- БҚ 1; БҚ 3; БҚ6; рын сақтау барысында жұмыс жүргізу; БҚ 7; БҚ 8; БҚ 10 Қадағалау журналын жүргізу. Дағдысы: Алғашқы құжаттарды ресімдеу

Іскерлігі: Өндірістік процестерді БҚ 1; БҚ 3; БҚ6; ұйымдастыру; Кəсіптік өнеркəсіпте жұмыс БҚ 7; БҚ 8; БҚ 10 жасау. Көмекші материалдар жəне қажетті шикізаттарды есептеу; Дағдысы: Технологиялық жабдықтармен жұмыс жасау бойынша; Дайын өнімнің, шикізаттың химиялық құрамын жүргізу бойынша игеру.

Пəннің, практиканың атауы жəне негізгі Қалыптасатын білім, Біліктіліктер мен бөлімдері дағдылар Жалпы білім беру пəндері Біліктілігі: 150411 3 – Фермер Жалпы гуманитарлық пəндері Кəсіби қазақ тілі (орыс тілі) Кəсіби қазақ Білімі: тілінің рөлі. Мамандықтар бойынша терми- Кəсіби бағытта мəтіндерді оқу жəне ауданология. Қазақ (орыс) тілінің синтаксисі. ру, қажетті грамматикалық минимумдарды Оқу жəне аудару техникасы (сөздік бойын- жəне лексикалық мəтіндермен мемлекеттік ша) кəсіби бағдарлық мəтіндер. тілде жəне орыс тілінде сөйлеу. Мəтіндер бойынша əңгімелер жəне диаІскерлігі: логтар құрастыру, болашақ мамандығына кəсіби лексиканы сауатты пайдалану; бағдар. Өздерінің кəсіби қызметтерінде қазақ жəне орыс тілінен алған білімдерін пайдалану. Кəсіби шетел тілі Білімі: Мамандық бойынша іскер тілдің негіздері, Мамандықтар бойынша лексикалық, кəсіби лексика, фразеологиялық терминдер. грамматикалық материал. Аудару техникасы (сөздік бойынша) Кəсіби Іскерлігі: Кəсіби бағыттағы мəтіндерді бағдар беретін мəтіндер. Кəсіби қарым оқу жəне аудару (сөздік бойынша) қатынас, тілді дамыту. Грамматикалық минимумды пайдалану. Дене тəрбиесі Білімі: салауатты өмір салты негіздері; Мамандарды даярлауда дене тəрбиесінің Адамның кəсіби жəне əлеуметтік дамуынрөлі. да дене тəрбиесінің рөлі туралы білу; Салауатты өмір салтын қалыптастыру. Іскерлігі: денсаулықты нығайту үшін Дене тəрбиесінің əлеуметті-биологиялық алған білімдерін пайдалану, Өмір жетістігі жəне психофизиологиялық негіздері. Жеке жəне кəсіби мақсаты үшін, жеке тұлғаны тұлғаны жəне спортты жетілдіру негіздері жетілдіре білуге тырысу керек. Кəсіби жеке тұлғаны дайындау. Əлеуметтік-экономикалық пəндері Білімі: Мəдениеттану Қазақстанда мəдениеттің жəне ғылымның Мəдениет туралы түсінік. Мəдениет дамуы. жəне өркениет. Қазіргі əлем мəдениеті. Іскерлігі: Қазақстан терреториясында мекендеМəдениетке жəне ғылымға ген алғашқы халықтардың мəдениеті. Тайпалық одақтың ортағасырлық мəдениеті қызығушылықтарын арттыруға тəрбиелеу. жəне IX-XII ғ.ғ. қазақ хандығы. Қазақстан терреториясындағы ежелгі өркениет мəдениеті. XIV-XV ғ.ғ. Қазақстандағы халықтардың мəдениеті. Қазақстандағы XVI-XVII ғ.ғ.мəдениет. Қазақстандағы XVIII ғ. мəдениет. Қазақстандағы XIX ғ.мəдениеті. Қазақстантөңкерістік оқиға жылдарында жəне Кеңес үкіметінің орнауы. Культурное строительство в 20-30-ж.ж. Мəдени құрлыстардың көтерілуі. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы əдебиет, халықтық білім, ғылым. Ғылым жəне мəдениет. Білімі: Философия негіздері философия пəні, ғылымдағы рөлі. Философия пəні, Əлемдік философиялық Іскерлігі: пікірлердің негізгі кезеңдері. Адамның табиғатты жəне оның тіршілік етуінің теориялық білімін өмірде қолдана білу маңызы. Құдай жəне адам. Адам жəне космос. Адам, қоғам, мəдениет. Өркеиет, мəдениет. Бостандық жəне жеке тұлға жауапкершілігі. Ғылым жəне оның рөлі. Адамдық тану жəне қызмет. Адамзат глобальды мəселелер алдында. Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері Білімі: əлемдік саясат; əлемдік мəдениет; Əлеуметтану ғылымы. Қоғам əлеуметтік əлеуметтану ғылымы. мəдениет жүйесі. Əлеуметтік қоғам. Əлеуметтік жəне ұлттық қатынас. Жекелік: Іскерлігі: Əлеуметтік қақтығыстар. оның əлеуметтік рөлі жəне əлеуметтік тəртібі. Əлеуметтік қақтығыс жəне тəсілдері олардың рұқсаты. Саясаттану негіздері. Саяси үкімет жəне саяси қатынас. Саяси сана. Саяси мəдениет. Əлемдік саясат жəне халықаралық қатынастар. Қазақстанда əлеуметті-саяси процестер. Білімі: Экономика негіздері Экономика жəне экономика, халықтың кірістері, оның негізгі мəселелері. Ресурстар. экономикалық өсу мəселелері, Микроэкономика. Нарықтық баға белгілеу инфляциялық процестер, бизнес негізі. механизмдері. Бəсекелестік. Фирма Іскерлігі: қызметінің экономикалық негіздері. əлеуметті-экономикалық мəселелерді Антимонополиялық реттеу. Халықтың реттеу. кірістері. Əлеуметтік экономикалық мəселелерді реттеу. Макроэкономика. Қаржы. Инфляциялық процестер. Жұмыссыздық. Экономикалық өсудің мəселелері. Қазақстандық экономиканың микро жəне макроэкономикалық мəселелері. Əлемдік еңбектің бөлінуі.Тараудың, қызмет көрсетудің жəне валютаның əлемдік рыногы. Бизнес негіздері.

Қалыптасатын құзыреттер коды

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4

ƏЭП. 05

Құқық негіздері Құқық: түснік, көздері, жүйесі. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Жалпыға бірдей адам құқығының декларациясы. Жекелік, құқық, құқықты мемлекет. Адамныі заңгерлік жауаптылығы. Құқықтың негізгі саласы. Қазақстан Республикасы сот жүйесі. Құқық қорғау органдары.

ЖКП.00

Жалпы кəсіптік пəндер

ЖКП. 01

Еңбекті қорғау жəне техника қауіпсіздігі өрт қауіпсізідігі. Құрал жабдықтардың жіктелуі: Белгілері, құрылысының ерекшеліктері, таңдау критерилері, пайдаланудағы қауіпсіздік ережелерін, еңбекті қорғау, құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік аурулар мен зақымдану; еңбек жағдайына əсерін тигізетін факторлар, еңбекті қорғау бойынша шаралар, техника қауіпсіздігі, сақтандыру шаралары, түрлері жəне құралдары.

Білімі: -өндірістік санитария туралы жалпы түсінік; -қауіпсіздік техникасын; -электроқауіпсіздік негізін; -өрт қауіпсіздігі туралы жалпы түсінік. Іскерлігі: - тазалық ережелері мен техника қауіпсізідігін сақтай білуді; -электроқауіпсізідікті сақтай білуді; - өндірістік заықмдану кезінде көмек көрсетуді; -өрт қауіпсіздігін сақтауды.

БҚ 2, БҚ 3, КҚ 3.11.1; КҚ 3.11.2; КҚ 3.11.6;

ЖКП.02

Қоршаған ортаны қорғау Экология жəне қоршаған ортаны қорғау, экологиялық факторлар мен организмдер. Популяция. Биоценоз. Экожүйе. Биосфера жəне адамның құралу қызметі. Жасанды биоценоздар. Агробиоценоз. Ауыл шаруашылық өндірісте табиғат ресурстарын қорғауды. Табиғатқа антропогенді əсер ету. Шуылдан қорғау. Электромагнитті жəне иноды сəулелендіруден қорғау. Нарық жағдайындағы экология жəне табиғат мəселлері. Атмосфера ауасын қорғау. Жер жəне жер қойнауларын қорғау жəне рационалды пайдалану

Білімі: Экология, популяция, биоценоз, симбиоз жайлы жалпы түсінік. Экожүйе. Атмосфера, туралы; Осы заманғы экологиян құрылымын, міндеттерін, агробиоценоз туралы; Экологиялық зерттеу əдістері; Қоршаған табиғат ортасытуралы дүниежүзілік мəселесі; Табиғат ресурстарын рационалды қолдану туралы мəселер; Табиғат ресурстарын пайдалану туралы ҚР мемлекеттік саясаты туралы. Іскерлігі: Экологиялық зерттеу əдістерін қолдану; Қоршаған ортаны қорғау бойынша шараларды жүргізу.

БҚ 1, БҚ 2, БҚ 4, КҚ 3.11.2; КҚ 3.11.4; КҚ 3.11.5;

ЖКП. 03

Шаруашылық қызметін талдау Экономикалық талдау түрлері. Таолдау жұмыстарын ұйымдастыру. Пайдаланған жерлердің жəй-күйін жəне негізгі құралдарды талдау. Өнім шығару өндірісін талдау. Тұрмыстық қызметті талдау. Пайдаланылған өнімді талдау. Қаржылық жағдайды талдау. Қызмет нəтижесін кешенді талдау.

Білімі: Шаруашылық қызметінің əдістері мен тəсілдері туралы; Талдауға қажетті бастапқы мəліметтер жайлы; Өндірістің қызметін бағалауға қажетті көрсеткіштер туралы. Іскерлігі: Кəсіпорын жұмысына экономикалық талдау; Өнімнің өзіндік құнын есептеу; Қаржылық қызметінің нəтижесін анықтау; Шығындарды анықтау жəне оларды жою жолдарын қарастыру.

БҚ 8, БҚ 11, КҚ 3.11.1; КҚ 3.11.2; КҚ 3.11.4; КҚ 3.11.6;

ЖКП. 04

Аграрлық құқық Аграрлық құқықтың мəні мен функциясы. Меншік құқығы. Ауыл шаруашылық субъектілердің құқықтық жағдайы. Кəсіпкерліктің құқықтық жағдайы. Ауыл шаруашылық кəсіпорындар мен ұйымдар қызметінің шаруашылық келісім шарты мен оның ролі. Шаруашылық келісімнің жеке түрлері. Жер құқығы. Экологиялық құқық негіздері. Ауыл шаруашылық кəсіпорындар мен ұйымдарды құқықтық реттеу. Тəртіпті жəне материалды жауакершілік. Еңбек келіспеушіліктері жəне оны болдырмау тəртібі.

Білімі: Қазақстан республикасындағы «Жер туралы заң», нормативтік актілер, ауылшаруашылығындағы реттеу қатынастары, шаруашылық түрлері, ауыл шаруашылықты басқару құрылымы. Іскерлігі: Азаматтық жəне қылмыстық кодекстердің баптарын талдау, табиғат қорғау заң актілерін бұзуда əкімшілік жауапкершілік заңдылықтарын айыру, ҚР «Жер туралы Заңын» бұзу себептерін талдау, жəне басқа нормативтік актілер мен басқа да экономикалық мақсатта қолданылатын жер, табиғат ресурстары бойынша нормативтік актілерді талдау.

БҚ 1, БҚ 2, БҚ 6, КҚ 3.11.1; КҚ 3.11.2; КҚ 3.11.3; КҚ 3.11.5;

АП. 00

Арнайы пəндер

АП. 01

Фермер шаруашылығы экономикасы Фермер шаруашылығының маңызы, мəні мен міндеттері. Еңбек ресурстары мен оларды тиімді пайдалану. Жер ресурстары мен оларды тиімді пайдалану. Өндіріс құралдары мен оларды қолдану тиімділігі. Фермер шаруашылығын мамандандыру мен концентрациясы. Аграрлық өнім. Өнімнің өзіндік құны. Фермер шаруашылығының экономикалық тиімділігі. Фермер шаруашылығындағы тауар ақша қарым қатынасы. Фермер шаруашылығындағы өнімдерінің баға құралуының ерекшеліктері. Инфрақұрылымның аграрлық нарығы.

БҚ 2, БҚ 8, БҚ 9, КҚ 2.10.4;

БҚ 2, БҚ 8, КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.3; КҚ 2.10.8;

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.3; КҚ 2.10.7;

БҚ 2, БҚ 9, КҚ 2.10.1; КҚ 2.10.2; КҚ 2.10.6;

Біліктілігі: Тракторлар мен автомобильдерді құрылысы, белгілері, типтері, жүргізу бөліктері бойынша жіктелуін. Тракторлар мен автомобильдердің негізгі бөліктерін. Қозғалтқыштардың жіктелуін, қозғалтқыштардың негізгі механизмі мен жүйелерін олардың белгілерін. Қозғалтқыштардың техникалық сипатын. Қозғалтқыштардың жұмыс циклі туралы түсініктерді. Негізгі механизмдер мен қозғалтқыш жүйелерінің құрылым мен жұмысын. Бөлшектердің белгілерін, өңдеу материалдарын. Іскерлігі: қозғалтқыштардың негізгі механизмін, жүргізуші мостын шашуды, жинауды, реттеуді жəне ақауларын тауып, жөндеуді, трансмиссия, сцепления, коробка передач, тарату коропкасын, карданной передачи, мостов, жүргізуші бөліктерін, рулевого управления, тормозной системы, кабинаның, платформаның жəне қосымша құралдарының ақауларын тауып жөндеуді. Слесарлық жөндеу ісі Біліктілігі: Жөндеу дəнекерлеу жұмысы кезінде техДəнекерлеу ісі, өлшеу техникасы, ника қауіпсізідігін, металдарды кесу, құралдарды жинау, металдарыд майыстыбалқыту, майыстыру, бұрау, пісіру ру, жөндеу, иілту, дəнекерлеу, кесу, иілтіп тəсілдерін жөндеу жұмыстарының түзеу, металдарды кесу. Жөндеу ісі. КШМ, ГСМ, қоректену жүйесін, түрлерін. Іскерлігі: суыту, майлау, күш берілісін, рамаларды, бөлшектердің тозу мөлшері мен ситиеу құрылымын, жүргізушінің алаңын, транспортерлер мен элеваторларды патын анықтауды, соған сəйкес жөндеу. Қозғалтқышты, артқы жəне артқы техникалыққұралдарды қолдануды, дөңгелектерді жөндеуден кейінгі жинау, жөндеу жұмыстарын орындауды, КШМ, өңдеу жəне реттеу, тексеру. Топырақ өңдеу ЖЖМ, суыту жүйесін, қоректену жүйесін, машиналарын, жинау, егу, себу, өсімдік күш берілісін, жүргізуші бөлігін, тиеу қорғау машиналарын жөндеу. құрылысын, транспортер мен элеваторларды жəне сым желілерін жөндеуді. Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика

Пəндік циклдар жəне кəсіптік практика бойынша білім бағдарламасының мазмұны (орта буын маманы) Біліктілігі: 150411 3 – Фермер Циклдің индексі ЖБП.00

БҚ 1, БҚ 4, КҚ 2.9.1; КҚ 2.9.2; КҚ 2.9.7;

Машиналарға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Тракторлардың жіктелуі мен жалпы құрылымы, тракторларды басқару тəсілдері, ішкі жану қозғалтқышының негізгі жұмысы, кривошатунды механизм, цилиндр блогы мен басы, тарату механизмі, қозғалтқыштың қоректену механизмі,реттеуіштер, қозғалтқыштың байланыс жүйесі, озғалтқыштың суыту жүйесі, қозғалтқыштың іске қосу құрылысы, ілесу муфтасы жəне беріліс қорабы, тракторларды басқару механизмі жəне артқы мост, трактордың жүргізуші бөлігі, гидравликалық жүйе жəне басқа да құралдар, тракорларды техникалық қызмет көрсету.

Білімі: БҚ 1, БҚ 3, БҚ 4 құқық түсінігі, Қазақстан Республикасының Конституцисы. Жалпыға бірдей адам құқығының декларациясы., адамның заңды жауапкершілігі. Іскерлігі: Заңды жауапкершілік.

Білімі: Нарық жағдайындағы шаруашылық пен меншік түрлері, құнарлықтың негізгі түрлері жəне оны арттыруды, ауыл шаруашылықтағы инвестицияның ерекшеліктері, қор салымдары, қор салымын қаржыландыру көздері, мерзімді жұмыстардың орындалғанына қарай еңбек ресурстарын пайдалану сипаты, еңбек өнімділігін арттыру факторлары, жұмыссыздықтың пайда болуы туралы түсінігі; Ғылыми техникалық прогресс жəне оның нарық жағдайындағы маңызы, ҒТР жағдайындағы адам факторы, өндірістегі адам ролінің өзгеруі жəне жаңа жұмысшының құрылуы, нарықтық механизмнің қызметі мен мазмұны, нарық түрлерін, сұраныс пен ұсынысты, олардың өзара байланысын, баға мен бəсекеселстің байланысьылығын, нарықтың құрылымын, түрлерін, аграрлық экономикада нарық механизмінің ерекшеліктері туралы. Іскерлігі: Тауарлық өнімді анықтай білу, аукциондар мен жəрмеңкелерді өткізу, өнімдерді сатуға келісім шарт жасау жəне биржалық келісімдерді өткізу, ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын есептеу.

Жалғасы 14 бетте

БК 1, БК 6, БК ПК ПК ПК


www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

2.6. 150406 2 – Ауыл шаруашылық өндірісіндегі тракторшымашинист

2.7. 150407 2 – Ауыл шаруашылығында машина мен тракторды реттеуші

2.8. 150408 2 – Автомобиль жүргізуші

2.9. 150409 2 – Электр жабдықтарына қызмет көрсету жөніндегі электр монтер

КҚ 2.9.1. Электрлік жабдықтарды пайдалану уақытында жəне оны жөндеу үрдісінде тексеру кезінде ақауларды анықтау жəне жою КҚ 2.9.2. Электрлік жабдықтарды жөндеуге ақаулық актілер құрастыру КҚ 2.9.3. Электрлік тізбектердің сұлбаларын құрастыру жəне оқу КҚ 2.9.4. Аспаптардың бағытын білу, оларды қолдану мен сақтауды меңгеру КҚ 2.9.5. Өткізгіштер мен кабельдердің техникалық сипаттамаларын, олардың бағытын білу КҚ 2.9.6. Электрлік дəнекерлеу дағдысы КҚ 2.9.7. Электрлік жабдықтарға техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру, жинауды, монтаждауды, жөндеуді жəне тексеруді орындау КҚ 2.9.8. Жөнделген электрлік жабдықтың пайдалану сипаттамасына сəйкестігін тексеру

+

+ + +

8 + + + +

1

8 + + + +

+

+ +

1 +

+ +

1

3,4,5,6,7 3,4,5,6,7 5,6,7, 5,6,7

82 130

54 88

28 42

3,4,5 3,4,5,6,7

К Ф

82 41

58 41

24

3,4,5 7

3312 2075 1237 1620 684 72 720 144 180 72 60 12

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000-Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150501 2-Балық өсіруші 150502 2-Балықшы

Оқыту нысаны: күндізгі Окытудың нормативтік мерзімі: 2жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

1

2

ЖБП.00 ЖБП.01 ЖБП.02 ЖБП.03 ЖБП.04 ЖБП.05 ЖБП.06 ЖБП.07 ЖБП.08 ЖБП.09 ЖБП.10 ЖБП.11 ЖБП.12 ЖБП.13 ЖБП.14 ЖБП.15 ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07 ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11 АП.00 АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07

АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07 АП.08 АП.09 БҰАП. 00 ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 (ҚДДБ) К Ф

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Дүниежүзілік тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Өзін-өзі тану Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбек қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Нарықтық экономика негіздері Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудың экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік: «Балық өсіруші» Гидробиология Ихтиология Аквакультура Ихтиопатология Балық қорын қорғау Балықты сақтау жəне өңдеу Өнеркəсiптiк балықшылықтың саймандарының құрылғы, пайдалануы Біліктілік: «Балықшы» Ихтиология Аквакультура Аз мөлшерлі кемелердің құрылысы мен басқарудың негіздері Балық қорын қорғау Теңіз жəне балық құқығының негіздері Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автоматизациясы Ихтиопатология Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Танысу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

3

4

5

6

7

4 + + + + +

2 + + 4

+ +

+ + 3 + + +

3 + +

15 + + + + + + + + + + + + 3 + + + 6 + +

+ + + +

6 + + + + + + + 9 + + +

22 + + + + + + + + + + + + + + 2 + + 4

+ +

+ + 3 + +

+

5 + +

+ + +

Семестрлар бойынша бөлу*

оның ішінде Барлығы

8

9

10

1448 160 160 78 98 47 38 154 76 117 114 38 38 140 156 34 240 60 60 120 420 40 40 40 40 30 30 30

1004 444 160 110 50 78 98 47 38 96 58 38 38 97 20 74 40 28 10 38 110 30 36 120 34 40 200 20 40 20 40 120 286 134 28 12 28 12 28 12 28 12 20 10 20 10 20 10

50 40 40 40

30 28 28 28

20 12 12 12

390 390 70 100 120 30 20 20 30

272 272 46 70 90 20 12 12 22

118 118 24 30 30 10 8 8 8

11 1,2 1,2 1,2 1,2 1 1 1,2 1,2 1,2 1,2 2 2 1,2 1,2 2 3,4,5 3,4,5 3,4,5,6 4 3,4 3,4 4 4 4 3 3 3,4 3,4 3

5,6 3,4,5,6 3,4,5,6 5,6 5,6 4 5

390 50 40 25

279 30 28 18

111 20 12 7

4,5,6 5,6 5,6

40 20

28 12

12 8

5,6 5,6

+ +

+ +

55 60

41 46

14 14

4,5,6 4,5,6

+ +

+

40 60

30 46

10 14

3 4,5,6

58 2556 1512

684

4320 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 4960

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 310-қосымша

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000 - Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150503 3 - Техник

2

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

курстық жоба (жұмыс)

курстық жоба (жұмыс)

4 +

теориялық сабақ

сынақ

бақылау жұмыстарының саны

емтихан

4

174 20 22 22 22 8 8 8

4 3

40 32 30 30

28 10 10 20

12 22 20 10

5 3 3 3

620 620 76 72 66

430 430 50 40 46

190 190 26 32 20

3,4,5,6 3,4,5 3,4,5,6

Циклдер жəне пəндер индексі

+

+

+

122

86

36

3,4,5,6

+

+

+

+

154

130

24

3,4,5,6

+ +

20 50

8 30

12 20

6 5,6

+

30

20

10

5

+

30

20

10

6

1

54

5

1

ƏЭП.04 ƏЭП.05 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07 ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11 АП.00 АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07 АП.08 БҰАП. 00 ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 ҚА.02 (ҚДББ) К Ф

3

Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Қазақстан тарихы Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Саясаттану жəне əлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбек қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Нарықтық экономика Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудық экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік: «Техник-балық өсіруші» Ихтиология Аквакультура Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автоматизациясы Ихтиопатология Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Гидробиология Балық қорын қорғау Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Танысу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

3 + + + 1

+

+ + 4 + + +

+ 5 + + + + + 3

+ 8 + + +

3

+ +

+ +

+ +

+

+

+ + +

8 + + + +

1

8 + + + +

+

+ +

6

2 +

1 +

+ +

+ 1

Семестрлер бойынша бөлу*

оның ішінде

5

4 3 +

9

10

7

8

440 64 80 64 232 160 32 32 32

136 10 80 10 36 160 32 32 32

32 32 368 48 32 32 32 32 32 16

32 32 214 10 10 22 22 22 20 10

154 38 22 10 10 10 12 6

2 1 1 1 1 2 2

64 32 32 16

44 22 22 10

20 10 10 6

2 1 1 2

1080 1080 210 182 156 142

752 752 140 130 110 100

328 328 70 52 46 42

1,2,3,4,5 1,2,3,4,5 2,3,4,5 2,3,4,5

120 124

84 88

36 36

1,2,3,4 2,3,4

130 16 40

90 10 30

40 6 10

2,3,4,5 5 5

304 54

11 1,2 1 1,2 1,2,3,4,5

54 196

2 1 1 1 2

Оқыту нысаны: күндізді Оқытудың нормативтік мерзімі: 1жыл 10 ай жалпы орта білім базасында

1

2

ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ЖГП.04 ƏЭП.00 ƏЭП.01 ƏЭП.02 ƏЭП.03 ƏЭП.04 ƏЭП.05 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07 ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11 АП.00

Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби казақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Саясаттану жəне əлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбек қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Нарықтық экономика негіздері Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудың экологиялық негіздері Арнайы пəндер

3 2 + + 1

+ 3

+

+ +

5

6

7

1 +

2 + +

4 + + +

1

+ 8 + + + + + +

+ 3

+ +

+

+ +

Семестрлер бойынша бөлу*

оның ішінде

4

8

9

10

390 72 62 80 176 168 40 32 32

136 10 10 80 36 168 40 32 32

32 32 328 30 32 32 30 32 24 24

32 32 212 10 22 22 20 20 16 16

116 20 10 10 10 12 8 8

40 32 32 20

30 22 22 12

10 10 10 8

254 62 52 140

АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05

АП.08 АП.09 БҰАП. 00 ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 ҚА.02 (ҚДДБ) К Ф

Циклдер жəне пəндердің индексі

1

ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11 АП.00 АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07 АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07

БҰАП. 00 11 1,2 1,2 3,4 1,2,3,4

1 1 2 1 1 2 1 1 1 3 1 1 3

3

1584 1116 216 72 684 144 108 72 60 12 2880 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 3312

3

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Информатика Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбекті қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Нарықтық экономика Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудық экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік: «Балық өсіруші» Гидробиология Ихтиология Аквакультура Ихтиопатология Балық қорын қорғау Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Біліктілік: «Балықшы» Ихтиология Аквакультура Аз мөлшерлі кемелердің құрылысы мен басқарудың негіздері Балық қорын қорғау Теңіз жəне балық құқығының негіздері Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автоматизациясы Ихтиопатология Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Танысу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

4 + +

+ +

+ 3 + + +

3 + +

6

3 + + +

4

+

+ +

+

6 + + + + + + +

3 + +

9 + + +

5 + +

+ +

+ + +

Семестрлер бойынша бөлу*

оның ішінде

+ +

+ +

+

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

5

4 10 + + + + + + + 6 + +

+ 4

Барлығы

9

10

7

8

552 68 68 68 68 32 68 180 328 30 32 32 32 30 20 20

192 10 10 10 68 10 48 36 206 10 20 20 20 20 12 12

360 58 58 58

11

40 32 40 20

30 20 30 12

10 12 10 8

3 1 2 2

656 161 203 152 32 20 48 40

432 110 140 90 20 12 30 30

224 51 63 62 12 8 18 10

1,2 1,2 3,4 1 2 3,4 3

656 100 94 38

466 70 74 26

190 30 20 12

1,2,3,4 3,4 3,4

30 38

20 26

10 12

3 3,4

1,2 1,2 1,2 1,2 1 1,2 1,2,3,4

22 20 144 122 20 12 12 12 10 8 8

2 1 1 1 2 2 2

+ +

+ +

38 146

26 102

12 44

3,4 1,2,3,4

+ +

+

26 146

20 102

6 44

1,2 1,2,3,4

84

84

3,4

1620 1080 360 72 504 144 108 72 60 12 2880 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 3312

ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 ҚА.02 (ҚДДБ) К Ф

Циклдер жəне пəндердің атауы

2

ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ЖГП.04 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07

АП.08 АП.09

2 1 1

4

Бақылау нысаны

3744 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 4320

Барлығы

10

32

Оқу процесінің жоспары

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 312-қосымша

Циклдер жəне пəндер атауы

20

32

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000-Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150501 2-Балық өсіруші 150502 2-Балықшы

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000 - Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150503 3 - Техник

Циклдер жəне пəндер индексі

30 1

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 314-қосымша

648 72 648 144 72 72 60 12

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

4 3

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

2088 1512

Бақылау нысаны

15 20

*Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі

Оқу процесінің жоспары

АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 АП.06 АП.07

АП.06 АП.07

Оқыту нысаны: күндізгі Окытудың нормативтік мерзімі: 2жыл 6 ай жалпы орта білім базасында

2

ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ЖГП.04 ƏЭП.00 ƏЭП.01 ƏЭП.02 ƏЭП.03

35 30

2

АП.00

4320 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 4960

Барлығы

1,2,3,4

50 50

+

Оқыту нысаны: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 1жыл 10 ай негізгі орта білім базасында жалпы орта білім алусыз

Циклдер жəне пəндер атауы

1 ЖБП.00 ЖБП.01 ЖБП.02 ЖБП.03 ЖБП.04 ЖБП.05 ЖБП.06 ЖБП.07 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07 ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11

216 72 792 144 136 72 60 12

Циклдер жəне пəндер атауы

1,2,3,4

30

*Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі

Циклдер жəне пəндер индексі

+

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

30

100

Бақылау нысаны

+ +

Бақылау нысаны

88

138

Оқу процесінің жоспары

+

+

118

+

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000-Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150501 2-Балық өсіруші 150502 2-Балықшы

4 3 3 3 4 4 4

2888 1224

Оқу процесінің жоспары

6

576 72 720 144 180 72 60 12

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

4 +

40 32 144 10 10 10 10 12 12 12

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000 - Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150504 3 – Техник-балық өсіруші

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 309-қосымша

Циклдер жəне пəндер атауы

+

+

40 32 318 30 32 32 32 20 20 20

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 311-қосымша

5184 Оқу жылына 100 сағаттан артық болмауы керек Теориялық оқыту кезінде аптасына 4 сағаттан артық болмауы керек 5800

Бақылау нысаны

+

+

+

+

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 313-қосымша

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Циклдер жəне пəндер индексі

+

+

+

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі

Оқу процесінің жоспары

+

+

+

курстық жоба (жұмыс)

263 60 37 40 32

+

+ + +

+

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

626 131 120 105 70

+

3

4 3 3

1,2,3,4 1,2,3 1,2,3

теориялық сабақ

889 191 157 145 102

ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 ҚА.02 ҚДББ

БҰАП. 00

+

+ 8 + + +

3

3,4 3,4 3,4,5,6

197 28 26 20

курстық жоба (жұмыс)

6 3 3 5

АП.09

+

1

К Ф

469 70 60 46

+

сынақ

курстық жоба (жұмыс)

20 10 8 8

АП.08

4 + + +

ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 (ҚДДБ)

666 98 86 66

бақылау жұмыстарының саны

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

40 22 24 12

АП.06 АП.07

+ 1

1,2 1,2 1,2 1,2 1 1 1,2 1,2 1,2 1,2 2 2 1,2 1,2 2

БҰАП. 00

2

+

емтихан

теориялық сабақ

60 32 32 20

АП.05

4 3

+

АП.08 11

4 +

+ +

3

Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбекті қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Нарықтық экономика негіздері Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудың экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік: «Балық өсіруші» Гидробиология Ихтиология Аквакультура Ихтиопатология Балық қорын қорғау Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Біліктілік: «Балықшы» Ихтиология Аквакультура Аз мөлшерлі кемелердің құрылысы мен басқарудың негіздері Балық қорларын қорғау Теңіз жəне балық құқығының негіздері Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автоматизациясы Ихтиопатология Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

4 + + + 4 + + + +

+

3 + + +

3 + +

+ + 6 + +

+ + + + +

+ 4

+ +

+ +

6 + + + + + + +

3 + +

9 + + +

5 + +

+ +

Семестрлер бойынша бөлу*

оның ішінде

6

3 +

+ + +

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

5

4 10

Оқыту нысаны:: күндізгі Окытудың нормативтік мерзімі: 10 ай жалпы орта білім базасында

Барлығы

курстық жоба (жұмыс)

+

4 3 3 3 4 5 4

АП.04

+ 2 + +

АП.06 АП.07

4

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

+ +

164 30 26 26 10 10 10 6

4 3 3

АП.01 АП.02 АП.03

2 +

АП.05

4 +

теориялық сабақ

+ +

40 32 208 10 12 12 22 20 20 14

АП.00

3,4,5,6 3,4,5,6 3,4,5,6,7

+

АП.04

Біліктілік: «Техник » Ихтиология Аквакультура Балық шаруашылығы гидротехникасы Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автоматизациясы Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Балық қорын қорғау Гидробионттарды қорғау жəне қайта өңдеу Аз мөлшерлі кемелердің құрылысы мен басқарудың негіздері Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Танысу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

курстық жоба (жұмыс)

+ +

40 32 372 40 38 38 32 30 30 20

ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11

+

1004 444 160 110 50 78 98 47 38 96 58 38 38 97 20 74 40 28 10 38 110 30 36 120 34 20 252 10 60 10 60 132 176 40 32 32

АП.01 АП.02 АП.03

сынақ

3

курстық жоба (жұмыс)

+ + 3

+ 8 + + +

1,2 1,2 1,2 1,2 1 1 1,2 1,2 1,2 1,2 2 2 1,2 1,2 2

+

1448 160 160 78 98 47 38 154 76 117 114 38 38 140 156 34 272 70 70 132 176 40 32 32

10

курстық жоба (жұмыс)

+

1004 444 160 110 50 78 98 47 38 96 58 38 38 97 20 74 40 28 10 38 110 30 36 120 34 20 366 92 82 20 192 176 40 32 32

+ + + + + + + + + + + + + 1

22 + + + + + + + + + + + + +

9

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

+ 1

+ 2 + + 5 + + +

ƏЭП.04 ƏЭП.05 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07

1448 160 160 78 98 47 38 154 76 117 114 38 38 140 156 34 386 92 82 212 176 40 32 32

15

8

теориялық сабақ

2 +

11

7

курстық жоба (жұмыс)

+

10

6

сынақ

+

9

4 + +

5

курстық жоба (жұмыс)

2.5. 150405 2 – Сатушы

+

22 + + + + + + + + + + + + +

8

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Дүниежүзілік тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Өзін-өзі тану Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Саясаттану жəне əлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбек күзеті Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Салалық экономика Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудық экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік: «Техник » Ихтиология Аквакультура Балық шаруашылығы гидротехникасы Өнеркəсіптік балық аулау үрдісін механикаландыру жəне автоматтандыру Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Балық қорын қорғау Гидробионттарды қорғау жəне қайта өңдеу Аз мөлшерлі кемелердің құрылысы мен басқарудың негіздері Теңіз жəне балық аулау құқығы негіздері Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практика Танысу практика Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

4

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

2.4. 150404 2 – Аспазшы

КҚ 2.1.1. б Бюджет бойынша шығыстар мен кірістер сметасын құрастыру КҚ 2.1.2. Ұстап қалу бойынша қажетті есептер жүргізу КҚ 2.1.3. Барлық салық түрлері бойынша декларация құрастыру КҚ 2.1.4. Ақпаратты талдаудың негізгі əдістері мен амалдарын пайдаланып статистикалық бақылау жүргізу, алған мəліметтерді жинақтау жəне талдау КҚ 2.1.5. Кəсіпорынға экономикалық талдау жүргізу. КҚ 2.1.7. Есептеу техникасы мен автоматтандырылған есептеу жүйелерін қолданумен бухгалтерлік жəне қаржы есебін орындау КҚ 2.1.8. Қаржы операцияларында қарастырылған іс-əрекеттерді орындау КҚ 2.2.1. Жануарлармен жұмыс істеген кезде анатомия жəне физиология негіздерін білімге қолдану КҚ 2.2.3. Сауын аппаратын, сүт сепараторын, пастеризаторды, тоңазыту қондырғыларын жұмысқа дайындау КҚ 2.2.4. Мал сауу алдындағы санитарлық-гигиеналық шараларды ұйымдастыру КҚ 2.2.5. Малдың зоофизиологиялық жəне анатомиялық ерекшеліктерін білімге қолдану жəне оларды жұмыс кезінде есепке алу КҚ 2.2.6. Сүт өндірісінің болашақ жəне инновациялық əдістерін пайдалану КҚ 2.2.7. Сиырдың машинамен саууға жарамдылығын анықтау КҚ 2.2.8. Сүттің сапасын жедел бақылауды орындау КҚ 2.3.1. Егіс жұмыстарын ұйымдастыру КҚ 2.3.1. Отырғызу материалын, топырақты отырғызуға дайындау КҚ 2.3.1. Тыңайтқышты дайындау жəне топыраққа сіңіру КҚ 2.3.1. Өсіру жəне өнім жинау бойынша қажетті амалдарды орындау, өсіру жəне күтім жасау КҚ 2.3.1. Егіп өсірілген ауыл шаруашылық дақылдарының биологиялық ерекшеліктерін есепке алу жəне оларды реттеу КҚ 2.3.1. Ауыл шаруашылық дақылдарының болашақ аудандастырылған сұрыптарын пайдалану КҚ 2.4.1. Салқын тағамдар мен дəмтатымдарды дайындау КҚ 2.4.2. Алғашқы тағамдарды дайындау КҚ 2.4.3. Салқын жəне ыстық қоспалар дайындау КҚ 2.4.4. Көкөністер мен саңырауқұлақтардан ыстық тағамдар дайындау КҚ 2.4.5. Балықтан жəне теңіз өнімдерінен ыстық тағамдар дайындау КҚ 2.4.6. Еттен жəне ет өнімдерінен ыстық тағамдар дайындау КҚ 2.4.7. Диеталық, балалар жəне вегетариандық тағамдар дайындау КҚ 2.4.8. Мəзір құрастыру, жартылай фабрикаттар мен өнімдерге тапсырыстар беру КҚ 2.4.9. Шикізатты механикалық аспаздық өңдеудің технологиялық үрдісін жүргізу КҚ 2.4.10. Тамақ жəне аспаздық өнімдер дайындау КҚ 2.4.11. Дайындалған тамақ сапасын анықтау КҚ 2.5.1. Ауыл шаруашылық тауарларын жіктеуді білу КҚ 2.5.2. Тауарлардың тауартанушылық сипаттамасын анықтау КҚ 2.5.3. Тауар сапасының нормативтік құжаттамаға, тауарлық белгіге сəйкестігін танушылық сипаттамасын анықтау КҚ 2.5.4. Ауыл шаруашылық тауарларын ассортиментін оқып үйрену КҚ 2.5.5. Саны жəне сапасы бойынша тауар қабылдау КҚ 2.5.6. Есепке алу жəне есептік құжаттаманы жүргізуді меңгеру КҚ 2.5.7. Ауыл шаруашылық өнімдерін сатудың технологиялық үрдісін жүргізу КҚ 2.5.8. Сауда нүктелері жұмысының негізгі ережелерін оқып үйрену КҚ 2.5.9. Сатып алушыларға ауыл шаруашылық өнімдерінің тауарлық сапасы, сипаттамасы жəне бағасы туралы кеңес беру КҚ 2.6.1. Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының жұмысын ұйымдастыру жəне бақылау КҚ 2.6.2. Тракторлар мен ауыл шаруашылық машиналарын басқару КҚ 2.6.3. Техникаға техникалық қызмет көрсету жəне ағымдық жөндеу жүргізу, қозғалтқыштардың тетіктері мен жүйелерін ретке келтіру жəне реттеу КҚ 2.6.4. Орындалған механикаландырылған жұмыстарға қойылатын агротехникалық талаптарды сақтау КҚ 2.6.5. Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының жұмысын ұйымдастыру КҚ 2.6.6. Агрегаттардың, тораптардың сұлбаларын оқу КҚ 2.6.7. Тракторлар мен ауыл шаруашылық машиналарына қызмет көрсету техникасын сақтау КҚ 2.6.8. Тракторлар мен машиналарға қолданатын қарапайым реттеу операцияларын орындау КҚ 2.6.9. Тракторлар мен машиналарға техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді орындау КҚ 2.7.1. Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларының жұмысын реттеу КҚ 2.7.2. Жабдықтарды пайдалану уақытында жəне оны тексеру кезінде ақауларды анықтау жəне жою КҚ 2.7.3. Жөнделген жабдықтың жүктемемен жəне жүктемесіз пайдалану сипаттамасына сəйкестігін тексеру КҚ 2.7.4. Жабдықтарды жөндеуге ақаулық актілер құрастыру КҚ 2.7.5. Тракторларды, ауыл шаруашылық агрегаттарын, қондырғыларын, машиналарын жəне, жабдықтарын жөндеу бойынша реттеу жұмыстарын орындау КҚ 2.7.6. Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларын реттеу кезінде күрделілігі əр түрлі бөлшектер мен тораптарға техникалық қызмет көрсетуді орындау КҚ 2.7.7. Ауыл шаруашылық машиналары мен тракторларын жөндеуге, жинауға жəне пайдалануға арналған күрделілігі əр түрлі құрал-саймандар дайындау КҚ 2.8.1. Автомобиль көлігінің жұмысын ұйымдастыру жəне бақылау КҚ 2.8.2. Автокөлікті басқару КҚ 2.8.3. Жұмыс тəртібін сақтау, орындалған жұмыстардың сапасын бақылау КҚ 2.8.4. Автокөлікке техникалық қызмет көрсету жəне ағымдық жөндеу жүргізу КҚ 2.8.5. Көлік құралдары жұмысының барынша оңтайлы тəртібін таңдау КҚ 2.8.6. ЖЖМ-ға қажеттілікті есептеу КҚ 2.8.7. ЖЖМ-ді пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасы ережесін сақтау КҚ 2.8.8. Автомобильдерге техникалық қызмет көрсетуді жəне жөндеуді орындау

+ + + + + + + + + + + + + 3 + + + 4 + + +

7

ЖБП.00 ЖБП.01 ЖБП.02 ЖБП.03 ЖБП.04 ЖБП.05 ЖБП.06 ЖБП.07 ЖБП.08 ЖБП.09 ЖБП.10 ЖБП.11 ЖБП.12 ЖБП.13 ЖБП.14 ЖБП.15 ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ƏЭП.00 ƏЭП.01 ƏЭП.02 ƏЭП.03

3

теориялық сабақ

2.3. 150403 2 – Жеміс-көкөніс өсіруші

Кəсіптік құзыреттер (КҚ)

15

6

2

курстық жоба (жұмыс)

2-кесте Кəсіптік құзыреттер

2.2. 150402 2 – Машинамен сауу операторы

ӨО жəне КП КП.01 КП.02 КП.03 КП.04 АА.00 ҚА.00 ҚА.01 ҚА.02 (ҚДДБ)

4 + +

5

1

Барлығы

бақылау жұмыстарының саны

БК 1, БК 2, БК 3, БК 6; ПК 3.11.1.; ПК 3.11.3.; ПК 3.11.7.;

Жұмыс орнын ұйымдастыру Қауіпсіздік техникасы ережесін орындау Қызметті жүзеге асырудың барынша ұтымды тəсілдері мен құралдарын таңдау Бүкіл кəсіптік қызметінің бойында өзінің білімі мен дағдысын жаңарту Санитарлық талаптарды орындау Технологиялық үрдісте қарастырылған іс-əрекеттерді орындау Біліктілігі жоғары маманның басшылығымен жұмысты орындау Жол қозғалысы ережесін орындау Жүргізушілік тəртіпті орындау, жауапты, өзара сақ жəне мұқият болу Көлік құралдарының дəл жəне қауіпсіз қозғалыс жағдайларын жасау Тұлғааралық жəне коммуникативтік мінез-құлық, Біліктілік қатынас əдебі ережесін сақтау Қойылған мақсатты есепке алумен нақты міндеттерді орындауды жəне өзінің қызметін жоспарлауды Ақпарат көздерін анықтау жəне өз бетінше іздеу негізінде тəжірибелік есептер шешу Жұмысты орындаудың барынша тиімді жолдарын таңдау сұрақтары бойынша ұжымдық шешім қабылдауға қатысу Қосалқы қызметкерлермен жұмыс істеу

Біліктіліктің коды жəне атауы 2. Жоғары 2.1. 150401 2 – деңгей Бухгалтер

АП.07 БҰАП. 00

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Дүниежүзілік тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Өзін-өзі тану Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Саясаттану жəне əлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Аналитикалық химия Органикалық химия Микробиология Омыртқасыздар зоологиясы Еңбек қорғау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Салалық экономика Геодезия сызу негіздерімен Гидрология жəне гидрохимия Табиғатты қолданудың экологиялық негіздері Арнайы пəндер Біліктілік «Техник-балық өсіруші» Ихтиология Аквакультура Балықты сақтау жəне өңдеу Өндірістік балық аулау механизациясы жəне автомазизациясы Ихтиопатология Өндірістік балық аулау эксплуатация құрылғылары мен қондырғылары Гидробиология Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Теориялық оқытудың барлығы Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Оқу практикасы Танысу практикасы Технологиялық практика Диплом алды практика Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау Қорытынды аттестаттау Кəсіптік даярлық деңгеін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқытудың қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы

Барлығы

Циклдер жəне пəндер атауы

Семестрлар бойынша бөлу*

оның ішінде

сынақ

АП.05 АП.06

Базалық құзыреттер

ТжКБ деңгейі

ƏЭП.04 ƏЭП.05 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07

К Ф

Іскерлігі: Өнім сапасын жақсарту үшін, технологиялық процестерді жетілдіру бойынша шараларды əзірлеу; Кəсіби қызметте ақпаратты-коммуникациялық технологияларды пайдалану; Дағдысы: Технологиялық процестерді енгізу жəне өнімнің жаңа түрлерін меңгеру бойынша техникалық құжаттарды ресімдеу.

4

оның ішінде

Циклдер жəне пəндер индексі

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

бақылау жұмыстарының саны

БҚ 15

ЖБП 00 ЖБП.01 ЖБП.02 ЖБП.03 ЖБП.04 ЖБП.05 ЖБП.06 ЖБП.07 ЖБП.08 ЖБП.09 ЖБП.10 ЖБП.11 ЖБП.12 ЖБП.13 ЖБП.14 ЖБП.15 ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП.03 ƏЭП.00 ƏЭП.01 ƏЭП.02 ƏЭП.03

АП.01 АП.02 АП.03 АП.04

БК 1, БК 2, БК 3, БК 6; ПК 3.11.1.; ПК 3.11.3.; ПК 3.11.7.;

3

2

АП.00

1-кесте Базалық құзыреттер Құзыреттің коды БҚ 1 БҚ 2 БҚ 3 БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 8 БҚ 9 БҚ 10 БҚ 11 БҚ 12 БҚ 13 БҚ 14

1

ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11

БК 1, БК 2, БК 3, БК 6; ПК 3.11.1.; ПК 3.11.3.; ПК 3.11.7.;

Циклдер жəне пəндер атауы

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

Семестрлер бойынша бөлу*

Бақылау нысаны

емтихан

БК 5, БК 6, БК 7, ПК 3.11.1; ПК 3.11.2; ПК 3.11.4; ПК 3.11.6;

Бақылау нысаны Циклдер жəне пəндер индексі

сынақ

БК 1, БК 2, БК 6, ПК 3.11.1; ПК 3.11.2; ПК 3.11.4;

Оқыту нысаны: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 3жыл 6 ай негізгі орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары

бақылау жұмыстарының саны

БК 1, БК 4, БК 6, ПК 3.11.1; ПК 3.11.2; ПК 3.11.4; ПК 3.11.7;

Оқыту нысаны: күндізгі Окытудың нормативтік мерзімі: 2жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары

емтихан

Білім коды мен бейіні: 1500000-Ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы: 1505000 Балық шаруашылығы Біліктілігі: 150504 3 Техник-балық өсіруші

курстық жоба (жұмыс)

Іскерлігі: Өндірістік процестерді ұйымдастыру; Кəсіптік өнеркəсіпте жұмыс жасау. Көмекші материалдар жəне қажетті шикізаттарды есептеу; Дағдысы: Технологиялық жабдықтармен жұмыс жасау бойынша; Дайын өнімнің, шикізаттың химиялық құрамын жүргізу бойынша игеру.

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақ)

ӨО жəне КП 03

Іскерлігі: Техникалық қауіпсіздік нормаларын сақтау барысында жұмыс жүргізу; Қадағалау журналын жүргізу. Дағдысы: Алғашқы құжаттарды ресімдеу

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 308-қосымша

теориялық сабақ

ӨО жəне КП..02

Оқу практика Кəсіптік тəжірибе бағдарламасы кəсіптік тəжірибенің барлық кезеңдерінде білім алушыларда тəжірибелік қабілеттер мен дағдыларды қалыптастыру үрдісінің дидактикалық негізделген бірізділігін қамтамасыз ететін тəжірибелік оқытудың мазмұны мен көлемін анықтайды. Технологиялық практика Тəжірибеден өтушілер, өндірістік технологиялық тəжірибенің бірінші кезеңінен өтудің жұмыс жоспарына сəйкес, жабдықтар мен технологиялық үрдістерді оқып үйрену үшін цехтар мен бөлімшелер бойынша бөлінеді. Əр студент, цех басшылығымен, бөлімшедегі техникалық қызметкерлердің бөлінуімен, кезекшілік ұйымдастырумен, жабдықтарды ұстау жəне қызмет көрсету ережесімен, техникалық ұйымдастырумен, техникалық қызметкерлердің жұмыс сапасын бағалаумен танысуы тиіс. Диплом алды практика Жүйелеу, Оқушылардың теориялық жəне практикалық білімдерін кеңейту жəне бекіту. Арнайы технологиялар сұрақтарының кешенін тереңірек үйрету.

3.1. 150411 3 Фермер

курстық жоба (жұмыс)

ӨО жəне КП 00 ӨО жəне КП 01

3. Орта буын маманы

бақылау жұмыстарының саны

АП. 05

БК 2, БК 3, БК 4, ПК 3.11.1; ПК 3.11.2; ПК 3.11.4; ПК 3.11.7;

емтихан

АП. 04

Білімі: Өсімдік құрылысы, табиғаттағы, адам өміріндегі өсімдіктің маңызы; Жабықтұқымдастықтарының вегативті мүшелерінің негізгі құрылғылары, жабық тұқымдастықтарының репродуктивті құрылысы, тұқымдар мен жемістердің пайда болу процесі; Топырақтың құрылуы; топырақтың негізгі түрлерінің құрамы, құрылыс жəне қасиеті; Топырақтың құнарлығын арттыру тəсілдері, арам шөптердің жіктелуі мен биологиялық ерекшеліктерін, арам шөптермен күресу шараларын жүргізу туралы түсінік. Іскерлігі: Өсімдікке морфологиялық талдау жасау, анықтау құралы арқылы өсімдікті анықтау; өсімдіктің шаруашылық бағалығын анықтау; тəжірибелік жұмыста агрометрологиялық ақпаратты қолдану; топырақтың механикалық құрамы. Тыңайтқыштардың сапасын төмендетпеу шаралар жүйесі. Минералды, органикалық тыңайтқыштарды қолдану кезінде табиғатты қорғау бойынша шаралары жəне техника қауіпсіздігі. Білімі: Зоотехния Малдардың организмдегі органдар Аауылшаруашылық анатомиясы мен фижүйесіндегі анатомия, физиология, оргазиологиясы, ауылшаруашылық малдарды низм, клетка, ұлпалар, мүшелер жайлы азықтандыру. Ауылшаруашылық малтүсініктер. дарды өсіруді. Сиыршаруашылығы, қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, Организмнің, жеке мүшелердің, мүшелер шошқа шаруашылығы, құс шаруашылығы, жүйесінің жалпы құрылысы мен фукара шаруашылығы,мамық жүнді аң циялары жайлы, малшаруашылығы, шаруашылығы арашаруашылғы жəне аңшаруашылығы салалары жайлы ой-танымының қалыптасуы. Іскерлігі: Малдармен жұмыс жасаған кезде анатомия мен физиология негіздерін қолдана білу. Ауыл шаруашылығы өндірісін механикалан- Білімі: Тракторлар мен автомобильдердің дыру мен электрлендіру жалпы құрылымы мен жіктелуі; Тракторла мен қозғалтқыштар туралы қозғалтқыштардың жалпы құрылысы негізгі мəліметтер. Ішкі қозғалтқыш жүйесі мен негізгі принциптері; шатунды мен механизмі. Ауылшаруашылық машиналар. Ауылшаруашылық машиналар жəне газды механизмдердің құрылысы мен жұмыстары жəне оларды ретмен қондырғылар жайлы жалпы мəлімет. теу, қоректену жəне майлау жүйесінің өсімдіктерді күтіп баптау үшін жəне жұмысы мен құрылымын жайлы топырақты қопсытуға арналған машиналар мен қондырғылар, екпе жəне себу машинала- түсініктер; Қозғалтқыштарды іске қосу мен суыту ры, тыңайтқыш енгізу машиналары, зиянкежүйесі, тракторлар мен автомобильдердің стермен, арамшөптермен күресуге арналған электроқұрылғысы, тракторлар мен машиналар автомобильдердің басқару органдары мен жүргізу бөлігі, тракторлар мен автомобильдердің техникалық пайдалану ережелерін білу. Іскерлігі: Шатунды механизмді жинау жəне шашу. Газ тарату механизмін шашу жəне жинау. Газ тарату механизмін реттеу. Форсункалардың жағдайын тексеру. Майды тарату қысымын анықтау. Қалыпты қысымға форсунканы реттеу. Майлау жүйесінің клапандарын реттеу, жұмыс істеуін қадағалау. Майлау цетрофигураның реактивті жұмыс істеуін тексеру. Қозғалтқыштың магнето жəне тарату құрылғыларын қолдану. Култиватор мен плугтың жұмысқа дайындығын тексеру. Білімі: Аграрлық менеджмент, маркетинг пен Менеджмент қызметінің саласын, меагробизнесті ұйымдастыру негіздері Агроөндірістік кешенді басқару функциясы, неджмент деңгейін, менеджмент функциясын, осы заманғы менеджмент міндеті жəне принциптері. Басқару ғылымы мəселелерін, басқарудың классикалық ретіндегі менеджмент. Агроөндірістік мектебін, басқарудың ғылыми бағытын, кешенінің халықшаруашылық негізі жəне басқарудың əкімшілік бағытын, басқару мəні. Өндірісті басқарудың экономикалық бойынша тəжірибелі мемелкеттерді, тəсілі. басқару қызметінің заңдылықтарын, Басқару тəсілдері. Агроөндірістік кеауыл шаруашылық кəсіпорындардың шен. Жаңа ауылшаруашылық құрылымын қаржылық жағдайын тексеру схемасын, басқару жүйесін ұйымдастыру. Фермер ауыл шаруашылық кəсіпорындардағы шаруашылығын басқару. Осы заманғы маркетингтің мəні мен маңызы, қоршаған орта туралы білімдерін тереңдету. теориясы. Тұтынушыларды ұйымдастыру Іскерлігі: жəне олардың түрлері. Нарық түсінігі мен Мотивация моделін құрастыру, мəні. Тауарды тарату мен қозғалысын қажеттілік иерархиясын бейнелеу, ұйымдастыру. ұйымдастыру схемасын құрастыру, Жарнама: тұрмысты ынталандыру, жеке алғашқы құжаттармен жұмыс істеу, сату, маркетингті коммуникация жүйесі, қаржылық бақылауды жүргізу, кəсіпорынның бағасы жəне баға саясаты. кəсіпорынға тигізетін əсерлер: Маркетингті бақылау жəне жоспарлау. экологиялық, экономиялық, құқықтық, Бизнес жəне қоғам. Еркін кəсіпкерлік орсаяси, əлеуметтік, бəсекелестік орта, тасы, агробизнесті ұйымдастыру түрлері, жабдықтаушылар. Ауыл шаруашылық агробизнес кəсіпкерлігінің тəртібі, фермер кəспорындарының басшыларының этишаруашылығын жүргізудің ұйымдастыру касын анықтау, ақпараттармен жұмыс негізі, ұжымдық жеке меншік түріндегі жасау, кіріс жəне шығыс құжаттарымен агрокəсіпорынды ұйымдастыру, мемлекет жұмыс жасау, жарнамамен, каталогтаржəне бизнес, агроқұрылымды жоспарлау. мен, есеп құжаттарымен жұмыс жасау. Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика

сынақ

АП. 03

Агрономия Өсімдіктің химиялық құрамы мен өнімнің сапасы. Өсімдіктің қоректенуі. Топырақтың құрамы жəне сіңіргіштігі. Топырақтың құнарлығының тиімділігі. Қазақстандағы негізгі топырақ түрлерінің агрохимиялық сипаты. Тыңайтқыштардың жіктелуі, олардың Қазақстанда шығарылуы мен пайдалану. Азотты, фосфорлы, калий, микротыңайтқыштар жəне кешенді тыңайтқыштар. Минералды тыңайтқыштарды қолдану технологиясы. Органикалық тыңайтқыштар жəне оларды қолдану технологиясы.

КҚ 2.10.1. Жабдықтарды пайдалану уақытында жəне оны жөндеу үрдісінде тексеру кезінде ақауларды анықтау жəне жою КҚ 2.10.2. Жөнделген жабдықтың пайдалану сипаттамасына сəйкестігін тексеру КҚ 2.10.3. Жабдықтарды жөндеуге ақаулық актілер құрастыру КҚ 2.10.4. Мазмұны бойынша ұқсас басқа да міндеттерді орындау КҚ 2.10.5. Ауыл шаруашылық агрегаттарын, қондырғыларын, машиналарын, жабдықтарын жөндеу бойынша жинау-монтаждау жұмыстарын орындау КҚ 2.10.6. Жөндеу, жинау жəне жүргізіп сынау үрдісінде күрделілігі əр түрлі бөлшектер мен тораптарды слесарлық өңдеуді орындау КҚ 2.10.7. Жөндеу мен жинауға арналған күрделілігі əр түрлі құрал-саймандар дайындау КҚ 2.10.8. Жөндеу-техникалық жабдықтарды пайдалану дағдыларын меңгеру КҚ 3.11.1. Мал мен құсты ұстауға арналған талап етілетін жем-шөп мөлшерін анықтау КҚ 3.11.2. Мал мен құсты бағу, өсіру, күтіп бағу КҚ 3.11.3. Санитарлық-алдын алу жұмыстарын жүргізу КҚ 3.11.4. Мал мен құстың өнімділігіне есеп жүргізу КҚ 3.11.5. Ауыл шаруашылық өнімдерін өсіру, жинау, сақтау, тасымалдау жəне өткізу КҚ 3.11.6. Тасымалдау кезінде мал мен құсты алып жүру КҚ 3.11.7. Қызметкерлердің гигиена стандарттарын сақтауына, жабдықтар мен мүліктің санитарлық тазалығын, ауыл шаруашылық машиналары мен жабдықтарының техникалық жайкүйін қамтамасыз етуіне бақылауды жүзеге асыру

емтихан

АП. 02

2.10. 150410 2 – Жөндеуші дəнекерлеуші

емтихан

(Жалғасы. Басы 11-13-беттерде).

бақылау жұмыстарының саны

14

9

10

7

8

299 66 69 72 92 171 20 13 13 13 13 13 13

128 10 10 72 36 111 6 9 9 9 9 9 9

171 56 59

20 20 20 13

14 14 14 9

6 6 6 4

2 2 2 1

318 318 66 79 69 26 26 26 26

227 227 44 55 48 20 20 20 20

91 91 22 24 21 6 6 6 6

1,2 1,2 1,2 1 1 1 1

318 36 36 23

228 40 32 16

90 16 14 7

1,2 1,2 1,2

26 23

20 16

6 7

1 1,2

56 60 14 4 4 4 4 4 4

11 1,2 1,2 1,2 1,2 2 1 1 1 1 1 1

+ +

+ +

36 36

26 26

10 10

1,2 1,2

+ +

+

26 46

20 32

6 14

1 1,2

40

40

2

828 504 180 180 144 36 72 60 12 1440 Оқу жылына 100 с. артық емес Теориялық оқыту кезінде аптасына кемінде 4 рет 1656

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП - Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 315-қосымша 1505000-Балық шаруашылығы мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары Циклдық пəндер жəне кəсіптік практика бойынша жалпы білім беру бағдарламасының мазмұны (жоғары деңгей) 1505012 «Балық өсіруші», 1505022 «Балықшы»

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-14-беттерде). Циклдің белгіленуі ЖБП.00 ЖГП.00 ЖГП.01

ЖГП.02

ЖГП.03

ЖКП.00 ЖКП.01

ЖКП.02

ЖКП.03

ЖКП.04

ЖКП.05

ЖКП.06

ЖКП.07

ЖКП.08

ЖКП.09

ЖКП.10

ЖКП.11

АП.00 АП.01

АП.02

АП.03

АП.04

Пəннің, практиканың атауы жəне негізгі бөлімдері

Қалыптасатын білімдер, іскерліктер мен дағдылар

АП.05 Қалыптасатын құзырет коды

Жалпы білім беретін пəндер Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ тілі Білімдер: БҚ 1, 5, 8 Мамандық бойынша іскерлік тіл негіздері, кəсіби лекси- Оқу мен аударуға қажетті ка. Сөз сөйлеу дамуы. Мамандық бойынша терминолоЛексикалық жəне грамматикалық гия. Кəсіби бағдарланған мəтіндерді (сөздікпен) аудару минимум (сөздікпен), кəсіби лексика техникасы. Кəсіби сөз қатынасы мен терминдер. Мəтіндер құрастыру. Əңгімелесу, мамандықтарына қатысты мəтіндерді аудару. Іскерліктер: Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару, түсінігін айту. Кəсіби шетел тілі Білімдер: БҚ 1, 8, 5 Ағылшын тілінде сөз қатынасы негіздері: фонетика, Кəсіптік бағыттағы қажетті лексика, фразеология, грамматика. Мамандық бойынша ағылшын терминдері мен іскерлік тіл негіздері; кəсіби лексика, фразеологиялық мəтіндердің Грамматикалық жəне тіркестер мен терминдер, кəсіби бағдарланған мəтіндерді лексикалық минимумын (1200-1400 (сөздікпен) аудару техникасы. Лоцманмен, порт жəне лексикалық бірліктер), ағылшын кеден əкімшілігімен, штабпен, компания өкілдерімен тілінде қатынасты жеткілікті кəсіби сөз қатынасы. меңгеру. Іскерліктер: Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару жəне түсінігін айту. Əңгімелесу. Дене тəрбиесі Білімдер: БҚ 4, 7, 10 Дене шынықтырудың маманды даярлаудағы, оның салау- Адамның кəсіби жəне əлеуметтік атты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі. Оқушылардың дамуындағы физикалық дайындық физикалық дайындығы, салауатты өмір салтының түрлерінің дене тəрбиесі мен жалпы негіздері. Кəсіптік қолданбалы спорт түрлері. мəдениеттегі көрінісі. Іскерліктер: Кəсіби қолданбалы дене шынықтыруды дамыту: ұлттық ойындар, каүрес, туризм. Жалпы кəсіптік пəндер Компьютерлік техника негіздері Дербес компьютер сипаттамасы; операциялық жүйе түсінігі;Windows XP-де жұмыс істеу негіздері; Утилиттер; Электронды кеңсе; Дүниежүзілік компьютерлік Интернет жүйесі.

Білімдер: Дербес компьютер туралы жалпы мағлұмат, ЭЕМ функциалды кестесі, ЕЭМ ережесі мен жұмыс тəртібі. Іскерліктер: Ақпаратты түсіну, ақпарат қасиеттерін, ақпаратты кодпен жазуын, ақпаратты өлшеу бірліктерін. Есептеуіш техниканың тарихын, стандарттық қосымшалар. Аналитикалық химия Білімдер: Маңызды химиялық заңдар түсінігі; зат алмасу жəне Менделеевтің периодтық заңдары, химиялық байланыс; металлдар; көмірсутектер; спирт- валенттілік, химиялық элементтердің тер жəне фенолдар; ақуыз жəне қышқылдар. саны мен қатарлары. Химиялық байланыстар, тепе теңдік, атомдар құрылысы. Менделеевтің кестесін пайдалана Білімдер:, валенттілігін анықтау, реттік қатары, химиялық теңдіктерді жазу, химиялық символдарды жазу жəне Білімдер:; Іскерліктер: Дидактикалық материалдармен оқулықтарды пайдалана отырып жұмыстық Дағдылар:ды игеру; пəнаралық байланыс жасақтау, химиялық эксперементтер жəне қадағалау жүргізу, бірігудегі химиялық байланысты анықтау. Күнделікті өмірмен байланысты ескере отырып, химиялық заңдылықтарды түсіндіруде шығармашылықпен қарау. Органикалық химия Білімдер: Органикалық химия; А.М. Бутлеровтың химиялық А.М. Бутлеровтың органикалық затқалыптасу теориясы; гомологиялық қатар, изомерлер, тар теориясы жəне негізгі бағыттағы көмірсутектер, иісті көмірсутектер. Синтетикалық жəне дамуы. жоғары молекулалы заттар. Іскерліктер: Химиялық эксперементтер жəне қадағалау жұмыстарын жүргізу. Қазақстандағы пайдалы қазбалардың негізгі орындарын атау; қышқылды элементтердің валенттілігін анықтау; химиялық байланыстарды анықтау. Химиялық атом элементтер өатарын түсіну; Микробиология Білімдер: Микроорганизмдер əлемінің көптүрлілігі.; Табиғаттағы микробтардың маңызы микробтардың морфологиясы, физиологиясы, мен мағынасын, олардың морфологижүйеленуі жəне генетикасы; микробтардың табиғатта ясын, физиологиясын, экологиясын зат айналымындағы рөлі; топырақтағы, судағы жəне Іскерліктер: атмосферадағы микробтар; микроорганизмдердің Өндірістік биотехнологияда тіршілігін айқындайтын факторлар; патогенді микроб- микроорганизмдердің əдістерін тар жəне олардың вируленттігі;бациллажұқтырғыштық; қолдану. И.И.Мечниковтың фагоциттік теориясы; фагоцитоз; иммунитет; вакциналар мен сарысулар, оларды қолдану; микробтарды өнеркəсіпте жəне ауыл шаруашылығында пайдалану; микробтардың балық шаруашылығы жағдайындағы рөлі; микробтар саны, колититр жəне колииндекс. Омыртқасыздар зоологиясы Білімдер: Тірі организмдердің жалпы қасиеттері; жануарлардың Жануарлар əлемінің систематикасын: аман қалуы жəне олардың бейімделуі; биосферадағы қарапайым, дөңгелек құрттар түрлері, жанды зат; жануарлар əлемінің жүйеленуі; ұлулар, насекомдар тобы. қарапайымдылар типі; губкалар сипаттамасы; Іскерліктер: қуысшектілер; жалпақ құрттар; дөңгелек құрттар; Ағзаларды ажырата Білімдер:, қосжармақты моллюскалар; басаяқты моллюскақоректік базалар, насекомдар тобына лар; бунақаяқтылар типтері; тармақмұрттылар мен мінездеме беру. ескекаяқтылар; мизидтер отряды; бүйірімен жүзгіштер отряды; онаяқты шаяндар; жəндіктер класы; инелілер типі; омыртқасыздардың биологиялық процестердегі рөлі; табиғи су қоймаларын мекендеушілердің жем қорындағы омыртқасыздардың рөлі. Еңбекті қорғау Білімдер: Еңбекті қорғау міндеттері; Қазақстан Қазақстан Республикасының Республикасындағы еңбекті қорғау жөніндегі еңбекті қорғау жөніндегі құқықтық нормативтік актілер; флоттағы, балық өсіру жəне нормативтік актілері, ашық теңізде индустриалдық шаруашылықтардағы өндірістік жапа шеккендерге экстремалды қауіптілік жəне зиянды еңбек жағдайлары; травматизм, жағдайда алғашқы көмек көрсету оның көрсеткіштері, тергеу жəне есепке алу; өндірістік ережесі санитария; еңбекті қорғау туралы өндірістік нұсқаулық; Іскерліктер: электр қауіпсіздігі; өрт қауіпсіздігі; зақымдалушыларға Техника қауіпсіздігінің ережесін игеалғашқы медициналық көмек беру ережелері; флоттағы, ру, жұмыс жүргізу. балық өсіру кəсіпорындардағы қауіпсіздік техникасы. Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері Білімдер: Метрология, стандарттау жəне сертификаттаудың Стандарттау, сетификаттау жəне меқұқықтық негіздері, мақсаты, міндеті, принциптері, трология дегеніміз не. Құқықтық база, объектілері жəне құралдары. Метрология түсінігі, мемлекеттік стандарттар, техникалық метрологиялық қызмет, мемлекеттік метрологиялық жағдайлар. Іскерліктер: бақылау, қалағалау. Стандартқа сəйкес өнімді дайындауда Стандарттау жəне сапаны басқару саласындағы негізгі өндірісте қолдану. Өнімді сертифитерминдер, анықтамалар, ТМД-ғы халықаралық станкаттауда дұрыс жұмыс жүргізу. дарттау. Өнім сапасы, сапа көрсеткіштері жəне оларды бағалау əдістері, сертификаттау жүйесі, сертификаттау тəртібі мен ережесі, міндетті жəне ерікті сертификаттау, сертификаттау схемасы. Салалық экономика Білімдер: Салалық экономика ұйымдары; экономика дамуындағы Салалық экономиканың негізгі жағдайлар; бəсекелестік жəне оның түрлері; кəсіпкерлік заңдары, іскерлік қызметті жүргізу қызмет; маркетинг туралы түсінік; қаржыландыру негіздері; тауар, бəсекелестіктің негіздері; тауар; Жарнама; арнайы жəне кадрлық саясат. анықтамасы мен түрлері; жарнама Ішкіэкономикалық кəсіпкерлік қызмет; менеджмент түрлері; оның тапсырмалары; Макроэкономика; Инфляция; Іскерліктер: Тауар мен фирмаларды презентациялауда материалдар таңдау; жұмыс жоспарлау; Геодезия сызу негіздерімен Геодезия, жердің негізгі пішіндері мен формасы. Геодезиялық сызуларда жердің беткі қабатын түсіру, нүктесін анықтау. Жоспарлар жасақтау, сызуларды есептеу. Аэрофотосьемканың түсінігі

15

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

АП.06

АП.07

АП.01

БҚ 6 КҚ2.1.8.; КҚ 2.2.4.

АП.02 БҚ 8, 10 КҚ2.1.4.; КҚ2.2.4.

БҚ 8, 10 КҚ2.1.4.; КҚ 2.2.4.

АП.03

БҚ 7, 8, 10 КҚ2.1.4.; КҚ 2.2.6. АП.04

БҚ 7, 8, 10 КҚ2.1.2.; КҚ 2.2.6.

АП.05

БҚ 7, 8, 9 КҚ2.1.1; КҚ 2.1.10

АП.06 БҚ 7, 8, 9 КҚ2.1.1; КҚ2.2.2; КҚ 2.2.5.

БҚ 4, 5, 8 КҚ2.1.5.; КҚ 2.1.8.

Білімдер: БҚ 7, 8 Геодезиялық өлшеулер, жер бетінің КҚ 2.1.3. сызықтарын өлшеу. Тігінен жəне көлденең бұрыштарын өлшеу, масштабтары. Жер учаскесінің көлемін бөлу. Іскерліктер: Өлшеу есептерін жүргізу, графикалық жоспарлар құрастыру, аэрофото жоспармен карта жасақтау. Гидрология жəне гидрохимия Білімдер: БҚ 8, 10 Ауаның құрамы мен құрылысы, бұлттардан жаТабиғи сулардың физикалық КҚ2.1.4.; уатын жауын-шашын жəне жердің бетіндегі қасиеттерін, гидробонттарға олардың КҚ 2.2.4. жауын-шашын,су буларының конденсациясы мен əсері,табиғаттағы сулардың айналуы, сублимациясы,термолметрлер,су қоймаларының табиғи су тепе-теңдігі, гидрометрияны, су химиялық құрамы,су сақтайтын қойма,көлдер,өзендерге режимін, табиғи судың қозғалысы. сипатт ама. Гидрохимиялық зертханалардағы жұмыс Еріткіш ретінде судың құрамы мен кезіндегі жалпы талаптар;судың лайлылығын , қасиеті,табиғи су мен факторлардың сілтілігін,иісін,қаттылығын жəне Орал өзенінің химиялық құрамы, оның табиғи гидрохимиялық режимін анықтау. судың ластығының көзін жəне қорғаудағы мөлшерін анықтайтын; Іскерліктер: өзен стогын есептеу,судың көлемін, судың гидрографын сызу,су қоймасының морфоологиялық сипаттамасын қайта жасау; көлдердің морфометрикалығын санау,далалық жəне стационарлық жағдайда табиғи сулардың қазіргі заманғы сараптама əдістерін орындау; судың гидрохимиялық сараптамасын орындау. Табиғатты пайдаланудың экологиялық негізі. Білімдер: БҚ 5, 9 Қоршаған ортаның қазіргі заманғы жағдайы; Қоршаған ортаның глобальды КҚ2.1.1.; табиғатты пайдаланудың рациональды пайдаланудың проблемалары мен биосфераның КҚ 2.1.10.; принциптері; табиғи ресурстар мен ресурстық цикл; қазіргі заманғы жағдайы;тіршілік КҚ2.1.4.; табиғи ортаның сапа бағасы; зиянды заттардың жүйелерінің дамуы жəне қайта КҚ 2.1.3. шамамен жіберілген концентрациясы; қоршаған өңдеу, табиғатты пайдаланудың ортаның мониторингі; лақтырылған газдардың принциптері;қоршаған ортаны қорғау тазартылуы,зиянды заттардың сарапт амасы мен бойынша халықаралық жəне ұлттық бағасы;экологиялық сараптама; табиғатты қорғау талаптарға сəйкес экологиялық жөнінде заңшығарушы; қоршаған ортада халықаралық құқықтардың негізі,табиғи ынтымақтастық; үлкен экологиялық проблемалар. ресурстардың рациональдық қолданысы; Іскерліктер: Табиғат ресурстарын қолдануда заң шығару шеңберінде сараптама жүргізу; қоршаған ортаның мониторингі;табиғат ресурстарын қолдануда тиімділігін есептеу; Арнайы пəндер Біліктілік «Балық өсіруші» Гидробиология Білімдер:: БҚ 8, 10 Cу ортасындағы гидробионттар мекендейтін негізгі Гидробиоценоздардың құрамы, КҚ 2.1.4.; аймақтар. Континентальды теңіздің мекендейтін пеолардың жағдайына сыртқы ортаның КҚ 2.2.4. лагиали, бентали, супра жəне сублиторалилердің сафакторларының əсер етуі. палы құрамы. Балық шаруашылығын қолдану мен Іскерліктер:: тегі бойынша көлдерді сұрыптау. Мекендейтіндердің Сараптамадан байқау алу,планктон жағдайына су ағзаларының бейімделуі. Гидробионттар мен бентостың сапалы құрамын арасында қоректендіру мен тағамдық қарым-қатынас. анықтау. Гидробионттар балықтар үшін азықтық аймақ. Су қоймасының биологиялық өнімділігі. БҚ 8, 9 Ихтиология Білімдер: КҚ 2.1.3.; Балықтардың морфологиясы мен анатомиясы; балық Биологияны,анатомия мен КҚ 2.1.4. денесінің сыртық белгілері мен формалары, қаңқасы, балықтардың физиологиялық биобұлшық еттері; балықтардың ішкі органдары; тыныс логиясын, оларды жүргізудің алу, қан айналу, ас қорыту органдары; жүйке жүйесі, негізі,топтау мен жиын ауданы. зəр бөлу жəне жыныс жүйесі; балық экологиясы: топІскерліктер: тары, қоректенуі, көбеюі, өсуі, дамуы, мінез-құлық Балықтардың түрлері, өсу қарқыны, кемелденген жəне күйленген ерекшеліктері; ихтиологиялық зерттеу əдістері; кезеңдерін анықтайтын белгілер. балықтардың жүйелестірілуі; дөңгелек ауыздылар класы; шеміршекті балықтар класы; бекіретəрізділер тобы; шабақ тəрізділер тобы; арқанбалық тəрізділер тобы; тұқытəрізділер тобы; жайынтəрізділер тобы; нəлімтəрізділер тобы; кефалтəрізділер тобы; алабұғатəрізділер тобы; Қазақстанда мекендейтін балық түрлері. БҚ 8, 9 Аквакультура Білімдер: Аквакультура туралы түсінік; пəн мақсаты мен негізгі Балық өсіретін жəне тоған КҚ 2.1.1.; бағыттары; ТМД елдеріндегі жасанды балық өсіру шаруашылығындағы балықтарды КҚ 2.1.7. тарихы; өсіру нысандарының қысқаша сипаттамасы. көбейту жəне азық обьектілерінің Жыныс органдарының дамуы, овогенез жəне спермоге- биологиялық негізі. нез, партогенез туралы түсінік; жыныс органдарының Іскерліктер: жетілу сатысы; уылдықырқыт ұрықтандыру тəсілдері; Балықтардың жеке дамуындағы уылдырықты инкубациялау, оның дамуына қажет заңдылығын анықтау жағдайлар; аман қалу жəне өнеркəсіптік қайтарым кезеңдері,өндірушілердің көрсеткіштері; балық аурулары мен жаулары; физиологиялық ынталандыру индустриалдық балық өсіру туралы түсінік; тоған бойынша жұмыс орындау, тауар шаруашылығының типтері, жүйесі жəне айналымы; балықтары мен ұсақ балықтарды тоған түрлері мен олардың маңызы; зауыттан тыс өсіру. өсіруге арналған жабдықтар; бекіре, арқан балық жəне тұқы балықтардың уылдырықтарына арналған инкубациялық аппараттар; личинкалар мен тұқымдық балықты ұстауға арналған торлар; ВНИРО бассейндері; балық шаруашылығындағы селекция мен гибридтеу; балықтарды тоғанда өсіру; балықтарды торда өсіру; тірі жемдерді өсіру жəне тірі жемдерді тамақтандыру; бекіре балықтары мен олардың гибридтерін өсірудің биотехникасы; өсімдік қоректі балықтарды өсіру биотехникасы; арқан балықтарды жəне тұқы балықтарды жəне жаңа бейімделуші акклиматизанттарды өсіру биотехникасы; қоректік теңіз нысандарын өсіру; Ихтиопатология Білімдер:: БҚ 5, 9 Жалпы паразитология жəне эпизоотология, Уланудың жəне токсикологияның КҚ 2.1.1.; патологияның негіздері. Балықтардың инфекциялық, пайда болуының салдарынан КҚ 2.1.4. инвазиондық жəне жұқпалы емес аурулары. балықтардың ауруын тарататын Балықтардың анықталмаған аурулары. Балықтар жолдар. адамдар мен жануарлар арасында ауру таратушылар. Іскерліктер:: Инфекционные, инвазионные и незаразные болезни Патологияга іріктеуді рыб. Болезни рыб с невыясненной этиологией. Рыбы жүргізу,карантиндік шараларды как переносчики болезней человека и животных. өткізіп жəне анықтау. Балықтардағы аурулар диагностикасы жəне профилактика жолы. Аквакультурадағы аурулармен күресте профилактиканың формалары: карантин, жаздық кептіру, вакцинация.

АП.07

АП.08

АП.09

ӨО жəне КП ӨО.00 ӨО.01

ӨО.02

КП.00 КП.01.

КП.02.

Балық қорын қорғау Қоршаған ортаны қорғаудың құрамды бөлігі ретіндегі пəн туралы түсінік; Р.Оуэннің табиғи ресурстарды жіктеуі; биоценоздар, тағам тізбектері; табиғатты қорғау жөніндегі негізгі нормативтер мен заңдар; табиғи су көздерін ластаудың негізгі көздері; қалдық суларды тазалаудың қазіргі заманғы тəсілдері; Қазақстан Республикасының «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы»; Жайық-Каспий бассейніндегі жануарлар əлемі нысандарын пайдалануға қойылған шектеулер; табиғатпайдаланушыларға арналған төлемдердің экономикалық негіздері; Қазақстан Республикасы су қоймаларында балық аулау ережелері; заңбұзушылық үшін жауапкершілік; табиғи су қоймаларындағы балық қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар.

Білімдер: Халықаралық құқықтың заңды актілері. табиғи тепе-теңдіктің бұзылу формалары; популяция, қауымдастық, балық қорғау органдарының тапсырмалары мен құрылысы. Балық қорғау инспекторларының міндеттері мен құқықтары Іскерліктер: Қазақстан Республикасы су қоймаларында балық аулау ережелері; заңбұзушылық үшін жауапкершілік; табиғи су қоймаларындағы балық қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар. Білімдер: Гидробионттарды сақтау жəне қайта өңдеу. Гидробионттардың технологиялық қасиеттері жəне Гидробионттардың технологиялық олардың технологиялық ерекшеліктері.Шикізаттардың қасиеттері жəне олардың азықтық сапасын сақтау жəне қайта тасымалдау əдістері, сапасы. Елшінің теоретикалық негізі,тұзды, тұщы, уылдырықты Іскерліктер: Дайын өнімдерді алудың тиімді өнімдердің өндірісі. Кептіру,босаң,ыстау.Жайылым азықтары.Қорап жəне қораптық материалдар.Қайта түрлері,шикізатты жасақтаудың өңдеу жəне консервациялық майлардың технологиясы. технологиялық əдістерін таңдау. Өндірістік балық аулау эксплуатация кұрылғылары мен Білімдер:: қондырғылары Əр түрлі балық аулау құралдары мен гидробионттардың теңізде, өзенде, Аулау құралдарының сипаттамасы. Классификация көлде, су қоймаларында қолданудың орудий лова. Аулаудың стационарлық жəне ілмектік құралдары. Сетенастық материалдардың белгіленуі, тəсілдері. оларды дайындау мен қолданудың əрекеттері. Орнату Іскерліктер:: технологиясының аулау құралдары мен жөндеуі. Аулау Гидробионттарды өндіруде қолданылған əртүрлі əдістер. құралдарының жағдайына қарап істен алып кету. Біліктілік «Балықшы» Ихтиология Балықтардың морфологиясы мен анатомиясы; балық денесінің сыртық белгілері мен формалары, қаңқасы, бұлшық еттері; балықтардың ішкі органдары; тыныс алу, қан айналу, ас қорыту органдары; жүйке жүйесі, зəр бөлу жəне жыныс жүйесі; балық экологиясы: топтары, қоректенуі, көбеюі, өсуі, дамуы, мінезқұлық ерекшеліктері; ихтиологиялық зерттеу əдістері; балықтардың жүйелестірілуі; дөңгелек ауыздылар класы; шеміршекті балықтар класы; бекіретəрізділер тобы; шабақ тəрізділер тобы; арқанбалық тəрізділер тобы; тұқытəрізділер тобы; жайынтəрізділер тобы; нəлімтəрізділер тобы; кефалтəрізділер тобы; алабұғатəрізділер тобы; Қазақстанда мекендейтін балық түрлері. Аквакультура Аквакультура туралы түсінік; пəн мақсаты мен негізгі бағыттары; ТМД елдеріндегі жасанды балық өсіру тарихы; өсіру нысандарының қысқаша сипаттамасы. Жыныс органдарының дамуы, овогенез жəне спермогенез, партогенез туралы түсінік; жыныс органдарының жетілу сатысы; уылдықырқыт ұрықтандыру тəсілдері; уылдырықты инкубациялау, оның дамуына қажет жағдайлар; аман қалу жəне өнеркəсіптік қайтарым көрсеткіштері; балық аурулары мен жаулары; индустриалдық балық өсіру туралы түсінік; тоған шаруашылығының типтері, жүйесі жəне айналымы; тоған түрлері мен олардың маңызы; зауыттан тыс өсіруге арналған жабдықтар; бекіре, арқан балық жəне тұқы балықтардың уылдырықтарына арналған инкубациялық аппараттар; личинкалар мен тұқымдық балықты ұстауға арналған торлар; ВНИРО бассейндері; балық шаруашылығындағы селекция мен гибридтеу; балықтарды тоғанда өсіру; балықтарды торда өсіру; тірі жемдерді өсіру жəне тірі жемдерді тамақтандыру; бекіре балықтары мен олардың гибридтерін өсірудің биотехникасы; өсімдік қоректі балықтарды өсіру биотехникасы; арқан балықтарды жəне тұқы балықтарды жəне жаңа бейімделуші акклиматизанттарды өсіру биотехникасы; қоректік теңіз нысандарын өсіру; Шағын кемелердің құрылысы жəне басқару негіздері Кеменің құрылысы жəне техникалық пайдалану; кеме туралы жалпы мағлұматтар, техникалық қадағалау; кеме құрылғылары: кемені басқару: ҚР флотының кемелерінде қызметті ұйымдастыру, кеменің маневр жасау элементтері, кемені якорға қойған кезде жəне якордан алған кезде басқару, тар жолмен жүзген кезде кемені басқару,

Білімдер: Биологияны,анатомия мен балықтардың физиологиялық биологиясын, оларды жүргізудің негізі,топтау мен жиын ауданы. Іскерліктер: Балықтардың түрлері, өсу қарқыны, кемелденген жəне күйленген кезеңдерін анықтайтын белгілер.

БҚ 5, 9 КҚ 2.1.1.; КҚ 2.1.10.

ƏЭП.01

БҚ 6, 8 КҚ 2.1.3.

ƏЭП.02 БҚ 3, 5, 9 КҚ 2.1.4.

БҚ 4, 8, 9 КҚ 2.2.1.; КҚ 2.2.2.

ƏЭП.03

ƏЭП.04 Білімдер: Балық өсіретін жəне тоған шаруашылығындағы балықтарды көбейту жəне азық обьектілерінің биологиялық негізі. Іскерліктер: Балықтардың жеке дамуындағы заңдылығын анықтау кезеңдері,өндірушілердің физиологиялық ынталандыру бойынша жұмыс орындау,тауар балықтары мен ұсақ балықтарды өсіру.

Білімдер: кеме корпусының құрылысы, кемедегі рөлдік, шварттық, якорлық, сүйретпе, жүк, құтқару бөлмелері, кеме жүйелері, ҚР кемелеріндегі ҚТ; рангоут, такелаж, кеме жабдықтарының бұйымдары; Іскерліктер: кемені көзге көріну шектелген жағдайда басқару, кемені тайыздан алып шығу, кемедегі апаттық қызметтер, мұз жағдайында жүзген кезде кемені басқару, кемедегі сигнал беру жəне байланыс құралдары. Балық қорын қорғау Білімдер: Қоршаған ортаны қорғаудың құрамды бөлігі ретіндегі Халықаралық құқықтың заңды пəн туралы түсінік; Р.Оуэннің табиғи ресурстарактілері. табиғи тепе-теңдіктің ды жіктеуі; биоценоздар, тағам тізбектері; табиғатты бұзылу формалары; популяқорғау жөніндегі негізгі нормативтер мен заңдар; табиғи ция, қауымдастық, балық қорғау су көздерін ластаудың негізгі көздері; қалдық сулароргандарының тапсырмалары ды тазалаудың қазіргі заманғы тəсілдері; Қазақстан мен құрылысы. Балық қорғау Республикасының «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар инспекторларының міндеттері мен туралы»; Жайық-Каспий бассейніндегі жануарлар құқықтары əлемі нысандарын пайдалануға қойылған шектеуІскерліктер: лер; табиғатпайдаланушыларға арналған төлемдердің Қазақстан Республикасы экономикалық негіздері; Қазақстан Республикасы су су қоймаларында балық ауқоймаларында балық аулау ережелері; заңбұзушылық лау ережелері; заңбұзушылық үшін жауапкершілік; табиғи су қоймаларындағы балық үшін жауапкершілік; табиғи су қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар. қоймаларындағы балық қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар. Теңіз жəне балық аулау құқығы негіздері Білімдер: Балық шаруашылығын басқару жəне жоспарлаудың балық шаруашылығы флотының құқықтық сұрақтары; теңіз кемесі; теңіз кемесінің экипа- құқықтары мен мүддесін шетелжы; теңізде жүзу мен кəсіпшілік жүргізудің қауіпсіздігін де қорғау; балық шаруашылығы құқықтық қамтамасыз ету; теңіз кеңістіктерінің кемелерінде жүк тасымалдауды халықаралық-құқықтық режимі; Əлемдік мұхиттың құқықтық реттеу; кеме лизингі жанды ресурстар кəсіпшілігін халықаралық-құқықтық келісім-шарты; теңіз кемелерін реттеу; теңіздерді ластаудан құқықтық қорғау; Каспий агенттеу; теңізіндегі ғылыми зерттеулердің құқықтық режимі; Іскерліктер: балық шаруашылығы флотының құқықтары мен мүддесін сырқы пішініне қарап кемелерді шетелде қорғау; балық шаруашылығы кемелерінде жүк топтастыра Білімдер:; кеме тасымалдауды құқықтық реттеу; кеме лизингі келісімжүйелері мен насостарына шағын шарты; теңіз кемелерін агенттеу; теңізде сүйреу; теңізде жөндеу жұмыстарын жүргізе сақтандыру; теңізде құтқару жəне көмек көрсету; суға батқан кемелерді көтеруді құқықтық реттеу. Гидробионттарды сақтау жəне қайта өңдеу Білімдер: Гидробионттардың технологиялық қасиеттері жəне Гидробионттардың технологиялық олардың технологиялық ерекшеліктері: физикалыққасиеттері жəне олардың азықтық химиялық сипаттамасы, балықемес нысандардың сипат- сапасы. тамасы; шикізатты тасымалдау, сақтау жəне алдын ала Іскерліктер: дайындау; салқындатып консервациялау: салқындату, Дайын өнімдерді алудың тиімді тоңазыту, мұздату; балық пен уылдырықты тұздау: түрлері,шикізатты жасақтаудың тұздаудың теориялық негіздері, тұзды өнімдерді, технологиялық əдістерін таңдау. пресервтерді, уылдырық өнімдерін өндіру; кептіру, қақтау, ыстау; консерв технологиясы: ассортимент, жылу өңдеу, орау жəне тығындау, стерильдеу; құрамы мен құрылымы берілген өнімдер: формаланған, эмульсиялық, құрылымдық өнімдер; жем азықтық өнімдер; май технологиясы; Балық аулау өнеркəсібі процесіндегі механизация мен Білімдер:: автоматизация. Балық аулау үшін жəне шикізатты Балық кəсібінің фло тына сипаттама.Кəсіп бойынша қайта өндіруде құралдардың қолданылатын кемелерге жалпыкемелік сипаттама. орналастырылуы мен оларды Энергетикалық қондырғылардың автоматизациялық қолданудың əдістері. дəрежесі. Степень автоматизации энергетических устано- Іскерліктер:: вок. Балық аулау кемелеріндегі контейнеризация мен па- Олқылықтарды жою кетизация. Өзенге лақтырылған тор үшін жағалық роуль- Механизмдерді қондыру жəне стер. Жүк көтеретін арба жəне жүк стрелалары Теңізге қайта өңдеу. қондырылған торды монтаждау үшін қондырғылар. Бункерге балықтарды қабылдау жəне беру үшін транспортерлер. Балық насосының қондырғылары. Пресервтік бөлімдерге арналған қондырғылар.Балық турамасын өндіру үшін бағыт. Балық кемесіндегі мұздатқыштық қондырғылар. Балық кəсіпшілігінде құралдармен жұмыс жасау бойынша техника қауіпсіздігінің талабы. Ихтиопатология Білімдер:: Жалпы паразитология жəне эпизоотология, Уланудың жəне токсикологияның патологияның негіздері. Балықтардың инфекциялық, пайда болуының салдарынан инвазиондық жəне жұқпалы емес аурулары. Балықтардың балықтардың ауруын тарататын анықталмаған аурулары. Балықтар адамдар мен жажолдар. нуарлар арасында ауру таратушылар. Балықтардағы Іскерліктер:: аурулар диагностикасы жəне профилактика жолы. Патологияга іріктеуді жүргізу, Аквакультурадағы аурулармен күресте профилактиканың карантиндік шараларды өткізіп формалары: карантин, жаздық кептіру, вакцинация. жəне анықтау. Өндірістік балық аулау эксплуатация кұрылғылары мен Білімдер:: қондырғылары Əр түрлі балық аулау құралдары Аулау құралдарының сипаттамасы. Классификация мен гидробионттардың орудий лова. Аулаудың стационарлық жəне ілмектік теңізде,өзенде, көлде, су құралдары. Сетенастық материалдардың белгіленуі, қоймаларында қолданудың оларды дайындау мен қолданудың əрекеттері. Орнату тəсілдері. технологиясының аулау құралдары мен жөндеуі.Аулау Іскерліктер:: құралдарының жағдайына қарап істен алып кету. Гидробионттарды өндіруде қолданылған əртүрлі əдістер.

БҚ 4, 8, 9 КҚ 2.2.1.

СЭД.05

ЖКП.00 ЖКП.01

БҚ 3, 5, 9 КҚ 2.2.3. ЖКП.02

БҚ 5, 9 КҚ 2.2.1. ЖКП.03

ЖКП.04

БҚ 4, 9 КҚ2.2.3.; КҚ 2.2.7.

ЖКП.05 БҚ 6, 8 КҚ 2.2.6.

БҚ 5, 8, 10 КҚ 1.2.2.; КҚ 1.2.4.; КҚ 1.2.5.

БҚ 5, 9, 10 КҚ 2.2.1

ЖКП.06

ЖКП.07

БҚ 4, 5, 8 КҚ 2.2.2.; КҚ 2.2.5.; КҚ 2.2.8.

ЖКП.08

Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Өндірістік оқыту Танысу практика Ұйым мен мекемелерге мінездеме. Балық шаруашылығы саласында түсінік, балықты өсіру жəне балық өнімдерін өңдеу технологиясының түсінігі. Тəжірибелік, курстық жəне дипломдық жұмыстардың орындалу үлгілері.

Іскерліктер: Кəсіби беталыс; өндірістің барлық бағытындағы құрылымы; негізгі өндірістік процестер Дағдылар: Балық шаруашылығы саласы бойынша өкілеттілікті шектеужəне еңбекті бөлу Оқу практикасы Іскерліктер: Алған теориялық Білімдер:ін қолдана Білімдер:ді үйрену, Ихтиологиялық материалдарболашақ кəсібінің тəжірибелік Дағдылар: мен біліктерін ды жинау жəне консервациялау игеру. əдістерін Білімдер:. Бекіре, тұқы жəне алабұғатұқымдас жəне басқа да балықтардың ерекшеліктерін Білімдер:. Балықтың өсімталдығын, жынысын, кемеліне келу стадиясын, қабыршағы мен сүйектеріне қарап балық жасын анықтай Су өсімдіктерінің түрлерін анықтауды су өсімдіктері гербариін безендіруді; Дағдылар: Өсімдіктер мен зоопланктон маңызын Су қоймасындағы тереңдікті өлшеуді; қалтқының жəне гидрометрлік зырылдауықтың ағыс жылдамдығын өлшеуді су ағынындағы су шығынын анықтай Кəсіптік практика Технологиялық практика Іскерліктер: Балық өндірудің дамыған жолдаМамандығы бойынша біліктері мен Дағдылар:н жетілдіру; жиынтық технологиялық біліктер, Дағдылар:, ры, құмаршылық жəне қндірістік балық аулаудың ережелері, ұйымдастыру қабілетін игеру. Арнайы пəндерді оқып балықтардың негізгі кəсіпшілік үйренген кезде алған Білімдер:ін бекіту; кəсіпорынмен шектеуі жəне оның өндірістік қызметімен, өндірістегі еңбекті Дағдылар: қорғаумен танысу; Инкубациялық құралдарды жеткізу, балық аулау құрылғыларының заңды пайдаланылуы. Дипломалды практика Іскерліктер: Ұйымдастырушылық білікті меңгеру. Білімдер:ін Құжаттар дайындау, инструктаж жүйелеу. Мамандығы бойынша біліктерін жетілдіру. жұргізу Жұмыс практикан жинақтау. Мамандығы бойынша Дағдылар: алған кəсіби білімін өз бетімен қолдану. Қауіпсіз еңбек Балық аулау мен жасақтауда негізгі жағдайын ұйымдастыру. өндірістік бақылау жұмыстарын жүргізу.

КҚ 2.1.1.; КҚ 2.2.1. ЖКП.09

КҚ 2.1.2.; КҚ 2.2.2.

ЖКП.10

ЖКП.11

КҚ 2.1.5.; КҚ 2.1.8.; КҚ 2.1.7.; КҚ 2.2.5.; КҚ 2.2.6.; КҚ 2.2.8. АП.00 КҚ 2.1.9.; КҚ 2.1.6.; КҚ 2.1.10.; КҚ 2.2.1.; КҚ 2.2.4.; КҚ 2.2.7.; КҚ 2.2.8.

АП.01

Циклдық пəндер жəне кəсіптік практика бойынша жалпы білім беру бағдарламасының мазмұны (орта буын маманы) 150503 3 «Техник» Цикл белгілері

Пəндер мен тəжірибелердің атаулары жəне негізгі бөлімдері

ЖБП.00 ЖГП.00 ЖГП.01

Жалпы білім беретін пəндер Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ тілі Мамандық бойынша іскерлік тіл негіздері, кəсіби лексика. Сөз сөйлеу дамуы. Мамандық бойынша терминология. Кəсіби бағдарланған мəтіндерді (сөздікпен) аудару техникасы. Кəсіби сөз қатынасы

ЖГП.02

ЖГП.03

ƏЭП.00

Кəсіби шетел тілі Ағылшын тілінде сөз қатынасы негіздері: фонетика, лексика, фразеология, грамматика. Мамандық бойынша іскерлік тіл негіздері; кəсіби лексика, фразеологиялық тіркестер мен терминдер, кəсіби бағдарланған мəтіндерді (сөздікпен) аудару техникасы. Лоцманмен, порт жəне кеден əкімшілігімен, штабпен, компания өкілдерімен кəсіби сөз қатынасы. Дене тəрбиесі Дене шынықтырудың маманды даярлаудағы, оның салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі. Оқушылардың физикалық дайындығы, салауатты өмір салтының негіздері. Кəсіптік қолданбалы спорт түрлері. Əлеуметтік-экономикалық пəндер

Қалыптасқан білім, Іскерліктер: мен Дағдылар:

Қалыптасқан құзырет коды АП.02

Білімдер: БҚ 1, 5, 8 Оқу мен аударуға қажетті Лексикалық жəне грамматикалық минимум (сөздікпен), кəсіби лексика мен терминдер. Мəтіндер құрастыру. Əңгімелесу, мамандықтарына қатысты мəтіндерді аудару. Іскерліктер: Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару, түсінігін айту. Білімдер: БҚ 1, 5, 8 Кəсіптік бағыттағы қажетті ағылшын терминдері мен мəтіндердің Грамматикалық жəне лексикалық минимумын (1200-1400 лексикалық бірліктер), ағылшын тілінде қатынасты жеткілікті меңгеру. Іскерліктер: Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару жəне түсінігін айту. Əңгімелесу.

Білімдер: БҚ 4, Адамның кəсіби жəне əлеуметтік дамуындағы 7, 10 физикалық дайындық түрлерінің дене тəрбиесі мен жалпы мəдениеттегі көрінісі. Іскерліктер: Кəсіби қолданбалы дене шынықтыруды дамыту: ұлттық ойындар, каүрес, туризм.

Мəдениеттану Қоғам жəне мəдениет. Қазақстан мəдениеті əлемдік өркениеттің бір бөлігі ретінде. Мəдениеттің, дəстүрдің жəне жаңашылдықтың дамуы. Мəдениет сабақтастығы. Мəдениеттегі ұлттық жəне жалпы адамзаттық құрам. Өз халқыңның, ұлтыңның мəдени-тарихи құндылықтарын жалпы адамзаттық мəдениет жетістіктерімен қатарластыра тану. Өнердегі алғашқы қадамдар туындауынан бастап ерте қола дəуіріне дейінгі Қазақстан мəдениетінің даму тарихы. Қазақстан аумағы əлемдік өркениет ошақтарының бірі ретінде. Ежелгі Русь жəне Ұлы Дала. Түркі жазулары. Қазақстанның ортағасырлық халықтарының көркем мəдениеті, олардың салттары, дəстүрлері, əдетғұрыптары жəне халық өнері. Қазіргі заманғы Қазақстанның мəдениеті.

Білімдер: Анықтамалар, негізгі категориялар; гуманитарлық білім жүйесіндегі жəне ғылымдағы орны мен маңызы. «өркениет», «мəдениет» терминдерінің жаңашыл түсініктері, түрлері, формалары, мəдениет функциялары. Жаңашыл мəдениеттің ұлттық жəне жалпыадамдық байланыстары. «мəдениет» жəне «имандылық», «мəдениет» жəне «табиғат» ұғымының байланыстары. Мəдени еібек пен өндірістің мазмұны, қатынасы, саяси жəне экономикалық мəдениет. Бұрынғы уақыттан қазіргі уақытқа дейінгі Қазақстан мəдениетінің негізгі кезеңдік дамуы. Тəуелсіз Қазақстан мəдениетінің даму ерекшеліктері. Діннің маңызы мен рөлі. Діннің қалыптасуы жəне оның тарихи кезеңдері. Ислам, буддизм, христиан діндерінің негізгі жағдайлары. Іскерліктер: Қазақстанның өткен мəдениеті мен жаңашыл мəдениетін байланыстыру. Əлемдік мəдениет құндылықтары ретінде мəдениет байланысын анықтау жəне бағалау. Философия негіздері Білімдер: Философия негіздері, əлемдік Философиялық ғылыми жəне əлемдік діни философиялық ойдың негізгі даму сауаттылықты көрсету, адам өмірінің мағынасын, кезеңдері. Адам жаратылысы жəне оның жаңашыл қоғамда адам қалыптасуының тіршілік мəні. Құдай жəне Адам. Адам маңыздылығы, материалдық құндылықтардың жəне ғарыш. Адам, қоғам, өркениет қатынасы. Қоғам, өркениет; дүниеге деген жəне мəдениет. Тұлғаның еркіндігі жəне көзқарастың қалыптасуы табиғи, əлеуметтік жəне жауапкершілігі. Адам танымы жəне нақты мəдени ортаға тəуелді. қызметі. Ғылым жəне оның рөлі. Адамзат Іскерліктер: жəне ғаламдық проблемалар. Қазіргі заманның күрделі болмысына философиялық, ғылыми, діни талдау жасауға; философиялық білім дамуының маңызды кезеңдерімен, бағыттармен қайнарларымен таныстыру. Білімдер: Саясаттану жəне əлеуметтану негіздері Саясаттану пəні. Саяси билік жəне Саясаттану пəнінің міндеттері мен əдістерінің билік қатынастары. Саяси жүйе. Саясат маңызын; дүниежүзілік саяси ойлардың даму тарихын, субъектілері. Саяси сана. Саяси мəдениет. оның баламаларын, саяси қатынастар үлгілерін; саяси Əлемдік саясат. Əлеуметтану қоғам тубилік мазмұнын; саяси жүйе қызметін жəне даму тариралы ғылым ретінде. Əлеуметтану пəні. хын; өазіргі Қазақстан Республикасының саясатының Қоғам жəне əлеуметтік жүйе. Əлеуметтік даму ерекшеліктерін; Іскерліктер: жүйе жəне тұлға. Əлемдік саясат жəне Қазақстан Республикасының жаңашыл саясатының халықаралық қатынастар. Əлеуметтік жанжалдар жəне оларды шешу тəсілдері. даму құндылықтарын ажырата қоғамды тануда Қазақстандағы əлеуметтік-экономикалық əлеуметтік зерттеулерді қолдану процестер. Экономика негіздері Білімдер: Экономика жəне оның негізгі проЭкономикалық теорияның жалпы жағдайын; елдегі блемалары. Микроэкономика; ресуржəне шет елдегі макро жəне микроэкономикалық жағдайларын, салық саясаты жəне аша несие стар; нарықтық баға қою тетіктері; жағдайларын; мемлекеттік емес экономиканың негізгі бəсекелестік; фирма қызметінің экономикалық негіздері; халық кірістері; мəселелері. Іскерліктер: макроэкономика; ел экономикасының Қажетті экономикалық ақпараттарды табу жəне пайқұрылымы; қаржы; мемлекеттің ақшадалану; нарықтық экономика құрылымын, кəсіпкерлік несие жəне салық жүйесі; инфляция процестері; жұмыссыздық; экономикалық жəне іс. Жаңашыл өндіріс туралы, оның жағдайы өсу проблемалары; еңбектің халықаралық жөнінде мағлұматтар өз кəсібіне қатысты қажетті экономикалық ақпараттарды табу. бөлінуі; бизнес негіздері. Құқық негіздері Білімдер: Құқық: түсінігі, шығу көздері, жүйесі. ҚР Қазақстан Республикасының Конституциясы; Конституциясы-құқықтық жүйе ядросы. Қазақстан Республикасының мемлекеттікғ Жалпыға бірдей адам құқығы деклараəкімшілік, азаматтық, еңбек, отбасылық, қылмыстық циясы. Тұлға, құқық, құқықтық мемлеқұқықтарын; кет. Заңдық жауапкершілік жəне оның Іскерліктер: түрлері. Құқықтың негізгі салалары. Нормативтік құқықтық актілерді жүйелеу, құқықтық Қазақстан Республикасының сот жүйесі. нормаларды іске асыру жəне оған түсінік беру; құқық жəне азамат бостандығы жəне оның дамуы мен Құқыққорғау органдары. механизмі. Жалпы кəсіптік пəндер Білімдер: Компьютерлік техника негіздері Дербес компьютер туралы жалпы мағлұмат, ЭЕМ Дербес компьютер сипаттамасы; функциалды кестесі, ЕЭМ ережесі мен жұмыс тəртібі. операциялық жүйе түсінігі;Windows XP-де жұмыс істеу негіздері; Утилиттер; Іскерліктер: Электронды кеңсе; Дүниежүзілік Ақпаратты түсіну, ақпарат қасиеттерін, ақпаратты кодкомпьютерлік Интернет жүйесі. пен жазуын, ақпаратты өлшеу бірліктерін. Есептеуіш техниканың тарихын, стандарттық қосымшалар. Аналитикалық химия Білімдер: Маңызды химиялық заңдар түсінігі; зат Менделеевтің периодтық заңдары, валенттілік, алмасу жəне химиялық байланыс; металл- химиялық элементтердің саны мен қатарлары. дар; көмірсутектер; спирттер жəне фенол- Химиялық байланыстар, тепе теңдік, атомдар дар; ақуыз жəне қышқылдар. құрылысы. Менделеевтің кестесін пайдалана валенттілігін анықтау, реттік қатары, химиялық теңдіктерді жазу, химиялық символдарды жазу Іскерліктер: Дидактикалық материалдармен оқулықтарды пайдалана отырып жұмыстық Дағдыларды игеру; пəнаралық байланыс жасақтау, химиялық эксперементтер жəне қадағалау жүргізу, бірігудегі химиялық байланысты анықтау. Күнделікті өмірмен байланысты ескере отырып, химиялық заңдылықтарды түсіндіруде шығармашылықпен қарау. Органикалық химия Білімдер: Органикалық химия; А.М. Бутлеровтың А.М. Бутлеровтың органикалық заттар теориясы жəне химиялық қалыптасу теориясы; негізгі бағыттағы дамуы. гомологиялық қатар, изомерлер, Іскерліктер: Химиялық эксперементтер жəне қадағалау көмірсутектер, иісті көмірсутектер. жұмыстарын жүргізу. Қазақстандағы пайдалы Синтетикалық жəне жоғары молекулақазбалардың негізгі орындарын атау; қышқылды лы заттар. элементтердің валенттілігін анықтау; химиялық байланыстарды анықтау. Химиялыө атом элементтер өатарын түсіну; Білімдер: Микробиология Микроорганизмдер əлемінің көптүрлілігі.; Табиғаттағы микробтардың маңызы мен мағынасын, олардың морфологиясын, физиологиясын, экологиямикробтардың морфологиясы, физиосын Білімдер:. логиясы, жүйеленуі жəне генетикаІскерліктер: сы; микробтардың табиғатта зат Өндірістік биотехнологияда микроорганизмдердің айналымындағы рөлі; топырақтағы, əдістерін қолдану. судағы жəне атмосферадағы микробтар; микроорганизмдердің тіршілігін айқындайтын факторлар; патогенді микробтар жəне олардың вируленттігі;бац иллажұқтырғыштық; И.И.Мечниковтың фагоциттік теориясы; фагоцитоз; иммунитет; вакциналар мен сарысулар, оларды қолдану; микробтарды өнеркəсіпте жəне ауыл шаруашылығында пайдалану; микробтардың балық шаруашылығы жағдайындағы рөлі; микробтар саны, колититр жəне колииндекс. Омыртқасыздар зоологиясы Білімдер: Тірі организмдердің жалпы қасиеттері; Жануарлар əлемінің систематикасын: қарапайым, жануарлардың аман қалуы жəне олардың дөңгелек құрттар түрлері, ұлулар, насекомдар тобы. бейімделуі; биосферадағы жанды Іскерліктер: зат; жануарлар əлемінің жүйеленуі; Ағзаларды ажырата Білімдер:, қоректік базалар, насеқарапайымдылар типі; губкалар сипаткомдар тобына мінездеме беру. тамасы; қуысшектілер; жалпақ құрттар; дөңгелек құрттар; қосжармақты моллюскалар; басаяқты моллюскалар; бунақаяқтылар типтері; тармақмұрттылар мен ескекаяқтылар; мизидтер отряды; бүйірімен жүзгіштер отряды; онаяқты шаяндар; жəндіктер класы; инелілер типі; омыртқасыздардың биологиялық процестердегі рөлі; табиғи су қоймаларын мекендеушілердің жем қорындағы омыртқасыздардың рөлі. Еңбекті қорғау Білімдер: Еңбекті қорғау міндеттері; Қазақстан Қазақстан Республикасының еңбекті қорғау жөніндегі Республикасындағы еңбекті қорғау құқықтық нормативтік актілері, ашық теңізде жапа жөніндегі нормативтік актілер; флоттағы, шеккендерге экстремалды жағдайда алғашқы көмек балық өсіру жəне индустриалдық көрсету ережесі шаруашылықтардағы өндірістік қауіптілік Іскерліктер: жəне зиянды еңбек жағдайлары; травТехника қауіпсіздігінің ережесін игеру, жұмыс матизм, оның көрсеткіштері, тергеу жүргізу. жəне есепке алу; өндірістік санитария; еңбекті қорғау туралы өндірістік нұсқаулық; электр қауіпсіздігі; өрт қауіпсіздігі; зақымдалушыларға алғашқы медициналық көмек беру ережелері; флоттағы, балық өсіру кəсіпорындардағы қауіпсіздік техникасы. Стандарттау, сертификаттау жəне метро- Білімдер: логия негіздері Стандарттау, сетификаттау жəне метрология дегеніміз Метрология, стандарттау жəне не. Құқықтық база, мемлекеттік стандарттар, сертификаттаудың құқықтық негіздері, техникалық жағдайлар. Іскерліктер: мақсаты, міндеті, принциптері, Стандартқа сəйкес өнімді дайындауда өндірісте объектілері жəне құралдары. Метрология қолдану. Қнімді сертификаттауда дұрыс жұмыс түсінігі, метрологиялық қызмет, жүргізу. мемлекеттік метрологиялық бақылау, қалағалау. Стандарттау жəне сапаны басқару саласындағы негізгі терминдер, анықтамалар, ТМД-ғы халықаралық стандарттау. Өнім сапасы, сапа көрсеткіштері жəне оларды бағалау əдістері, сертификаттау жүйесі, сертификаттау тəртібі мен ережесі, міндетті жəне ерікті сертификаттау, сертификаттау схемасы. Салалық экономика Салалық экономиБілімдер: ка ұйымдары; экономика дамуындағы Салалық экономиканың негізгі заңдары, іскерлік жағдайлар; бəсекелестік жəне оның қызметті жүргізу негіздері; тауар, бəсекелестіктің түрлері; кəсіпкерлік қызмет; маркетинг анықтамасы мен түрлері; жарнама түрлері; туралы түсінік; қаржыландыру негіздері; Іскерліктер: тауар; Жарнама; арнайы жəне кадрлық Тауар мен фирмаларды презентациялауда материалдар саясат. Ішкіэкономикалық кəсіпкерлік таңдау; жұмыс жоспарлау; қызмет; менеджмент оның тапсырмалары; Макроэкономика; Инфляция; Геодезия сызу негіздерімен Білімдер: Геодезия, жердің негізгі пішіндері мен Геодезиялық өлшеулер, жер бетінің сызықтарын формасы. Геодезиялық сызуларда жердің өлшеу. Тігінен жəне көлденең бұрыштарын өлшеу, беткі қабатын түсіру, нүктесін анықтау. масштабтары. Жер учаскесінің көлемін бөлу. Жоспарлар жасақтау, сызуларды есептеу. Іскерліктер: Аэрофотосьемканың түсінігі Өлшеу есептерін жүргізу, графикалық жоспарлар құрастыру, аэрофото жоспармен карта жасақтау. Гидрология жəне гидрохимия Білімдер: Ауаның құрамы мен құрылысы, Табиғи сулардың физикалық қасиеттерін, бұлттардан жауатын жауын-шагидробонттарға олардың əсері,табиғаттағы сулардың шын жəне жердің бетіндегі жауынайналуы, су тепе-теңдігі, гидрометрияны, су режимін, шашын,су буларының конденсациясы табиғи судың қозғалысы.Еріткіш ретінде судың мен сублимациясы,термолметрлер,су құрамы мен қасиеті,табиғи су мен факторлардың қоймаларының табиғи химиялық құрамы, оның табиғи судың ластығының химиялық құрамы,су сақтайтын көзін жəне қорғаудағы мөлшерін анықтайтын; қойма,көлдер,өзендерге сипатт ама. Іскерліктер: Гидрохимиялық зертханалардағы өзен стогын есептеу,судың көлемін, судың гидрогражұмыс кезіндегі жалпы талаптар;судың фын сызу,су қоймасының морфоологиялық сипатталайлылығын , сілтілігін,иісін,қаттылығын масын қайта жасау; көлдердің морфометрикалығын жəне Орал өзенінің гидрохимиялық санау,далалық жəне стационарлық жағдайда табиғи режимін анықтау. сулардың қазіргі заманғы сараптама əдістерін орындау; судың гидрохимиялық сараптамасын орындау. Табиғатты пайдаланудың экологиялық Білімдер:: негізі. Қоршаған ортаның глобальды проблемалары мен Қоршаған ортаның қазіргі заманғы биосфераның қазіргі заманғы жағдайы;тіршілік жағдайы; табиғатты пайдаланудың ражүйелерінің дамуы жəне қайта өңдеу, табиғатты циональды пайдаланудың принциптері; пайдаланудың принциптері;қоршаған ортаны қорғау табиғи ресурстар мен ресурстық цикл; бойынша халықаралық жəне ұлттық талаптарға сəйкес табиғи ортаның сапа бағасы; зиянэкологиялық құқықтардың негізі,табиғи ресурстардың ды заттардың шамамен жіберілген рациональдық қолданысы; концентрациясы; қоршаған ортаның Іскерліктер:: мониторингі; лақтырылған газдардың Табиғат ресурстарын қолдануда заң шығару тазартылуы,зиянды заттардың сарапт ама- шеңберінде сараптама жүргізу;қоршаған ортаның сы мен бағасы;экологиялық сараптама; мониторингі;табиғат ресурстарын қолдануда табиғатты қорғау жөнінде заңшығарушы; тиімділігін есептеу; қоршаған ортада халықаралық ынтымақтастық; үлкен экологиялық проблемалар. Арнайы пəндер Біліктілік «Техник» Ихтиология Білімдер: Балықтардың морфологиясы мен анатомиясы; Биологияны,анатомия мен балықтардың балық денесінің сыртық белгілері мен форма- физиологиялық биологиясын, оларды жүргізудің лары, қаңқасы, бұлшық еттері; балықтардың негізі,топтау мен жиын ауданы. ішкі органдары; тыныс алу, қан айналу, ас Іскерліктер: қорыту органдары; жүйке жүйесі, зəр бөлу Балықтардың түрлері, өсу қарқыны, кемелденген жəне жыныс жүйесі; балық экологиясы: жəне күйленген кезеңдерін анықтайтын белгілер. топтары, қоректенуі, көбеюі, өсуі, дамуы, мінез-құлық ерекшеліктері; ихтиологиялық зерттеу əдістері; балықтардың жүйелестірілуі; дөңгелек ауыздылар класы; шеміршекті балықтар класы; бекіретəрізділер тобы; шабақ тəрізділер тобы; арқанбалық тəрізділер тобы; тұқытəрізділер тобы; жайынтəрізділер тобы; нəлімтəрізділер тобы; кефалтəрізділер тобы; алабұғатəрізділер тобы; Қазақстанда мекендейтін балық түрлері. Білімдер: Аквакультура Балық өсіретін жəне тоған шаруашылығындағы Аквакультура туралы түсінік; пəн мақсаты балықтарды көбейту жəне азық обьектілерінің мен негізгі бағыттары; ТМД елдеріндегі биологиялық негізі. жасанды балық өсіру тарихы; өсіру нысандарының қысқаша сипаттамасы. Жыныс Іскерліктер: Балықтардың жеке дамуындағы заңдылығын органдарының дамуы, овогенез жəне сперанықтау кезеңдері,өндірушілердің физиологиялық могенез, партогенез туралы түсінік; жыныс органдарының жетілу сатысы; уылдықырқыт ынталандыру бойынша жұмыс орындау,тауар балықтары мен ұсақ балықтарды өсіру. ұрықтандыру тəсілдері; уылдырықты инкубациялау, оның дамуына қажет жағдайлар; аман қалу жəне өнеркəсіптік қайтарым көрсеткіштері; балық аурулары мен жаулары; индустриалдық балық өсіру туралы түсінік; тоған шаруашылығының типтері, жүйесі жəне айналымы; тоған түрлері мен олардың маңызы; зауыттан тыс өсіруге арналған жабдықтар; бекіре, арқан балық жəне тұқы балықтардың уылдырықтарына арналған инкубациялық аппараттар; личинкалар мен тұқымдық балықты ұстауға арналған торлар; ВНИРО бассейндері; балық шаруашылығындағы селекция мен гибридтеу; балықтарды тоғанда өсіру; балықтарды торда өсіру; тірі жемдерді өсіру жəне тірі жемдерді тамақтандыру; бекіре балықтары мен олардың гибридтерін өсірудің биотехникасы; өсімдік қоректі балықтарды өсіру биотехникасы; арқан балықтарды жəне тұқы балықтарды жəне жаңа бейімделуші акклиматизанттарды өсіру биотехникасы; қоректік теңіз нысандарын өсіру;

БҚ 1, 2, 6

АП.03

БҚ 1, 2

АП.04 БҚ 1, 6, 9, 10

АП.05

БҚ 3, 6, 8

АП.06

БҚ 6, 8, 9, 10

БҚ 6 КҚ 3.3.8.

АП.07

БҚ 8, 10 КҚ3.3.9.

АП.08

БҚ 8, 10 КҚ 3.3.9.

АП.09 БҚ 7, 8, 10 КҚ 3.3.9.

БҚ 7, 8, 10 КҚ 3.3.9.

ӨО жəне КП ӨО.00 ӨО.01

Балық шаруашылық гидротехникасы Балық аулау шаруашылығының тоғандық құрылғысынығ кестесі. Тоған конструкциялары. Балық аулауда қолданылған гидротехникалық құралдардың сипаттамасы. Гидротехникалық жалғауларды түсіну. Жер платинасының түрлері. Жер платинасының төменгі күшке көрсетілген талаптар. Плотинадағы фильтрге қарсы құрылғы. Дренаж. Жер тас платинасы. Жер плотинасына типтік жобалардың байланысуы. Балық аулау шаруашылығындағы бас желілердің мүмкіндік кестесі. Сушашудың автоматикалық əрекеттері. Шығарылған мұз қорғау жарлары жəне басқа да мұз қорғау құрылғылары жəне олардың қолданылуы. Балық аулау тоғандарындағы балық аулауды шектеу құрылғысы. Су беру жүйесіндегі шебіндік жəне торлы балық қорғаныштары. Балық жинау тоғандарындағы балық қорғаныштары. Өзеннен сумен қамтамасыз етудегі құрылғылар. Каналдар, қайықтар трубажүйелер; оларды бақылаушы құрылғылар. Майысқыш жəне ауыспалы құрылғылар. Тоғандағы Балық жинау, кептіру жүйесі, су жіберу, қалдық каналдар. Су қабылдағышқа талаптар. Көлденең аққан судың мөлшерінің көбеюі, ағынның түзетілуі жəне тереңдетілуі, беркітілуі. Балық аулау зауыттарындағы сумен қамтамасыз ету жəне канализациялық жүйелер. Жабық жүйедегі балық өсіру бойынша сумен қамтамасыз ету құрылғысының ерекшелігі. Балық аулау өнеркəсібі процесіндегі механизация мен автоматизация. Икемді көтергіш , тартқыш бөлшектер,. Болат арқандар. Кəсіптік жүк көтергіш машиналардың жетегі. Тарту жылдамдығын реттеуші құралдар. Балық аулау құралдарының материалдық бөлігінің есебі.

Өндірістік балық аулау эксплуатация кұрылғылары мен қондырғылары Аулау құралдарының сипаттамасы. Классификация орудий лова. Аулаудың стационарлық жəне ілмектік құралдары. Сетенастық материалдардың белгіленуі, оларды дайындау мен қолданудың əрекеттері. Орнату технологиясының аулау құралдары мен жөндеуі.Аулау құралдарының жағдайына қарап істен алып кету. Балық қорын қорғау Қоршаған ортаны қорғаудың құрамды бөлігі ретіндегі пəн туралы түсінік; Р.Оуэннің табиғи ресурстарды жіктеуі; биоценоздар, тағам тізбектері; табиғатты қорғау жөніндегі негізгі нормативтер мен заңдар; табиғи су көздерін ластаудың негізгі көздері; қалдық суларды тазалаудың қазіргі заманғы тəсілдері; Қазақстан Республикасының «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы»; ЖайықКаспий бассейніндегі жануарлар əлемі нысандарын пайдалануға қойылған шектеулер; табиғатпайдаланушыларға арналған төлемдердің экономикалық негіздері; Қазақстан Республикасы су қоймаларында балық аулау ережелері; заңбұзушылық үшін жауапкершілік; табиғи су қоймаларындағы балық қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар. Гидробионттарды сақтау жəне қайта өңдеу Гидробионттардың технологиялық қасиеттері жəне олардың технологиялық ерекшеліктері: физикалық-химиялық сипаттамасы, балықемес нысандардың сипаттамасы; шикізатты тасымалдау, сақтау жəне алдын ала дайындау; салқындатып консервациялау: салқындату, тоңазыту, мұздату; балық пен уылдырықты тұздау: тұздаудың теориялық негіздері, тұзды өнімдерді, пресервтерді, уылдырық өнімдерін өндіру; кептіру, қақтау, ыстау; консерв технологиясы: ассортимент, жылу өңдеу, орау жəне тығындау, стерильдеу; құрамы мен құрылымы берілген өнімдер: формаланған, эмульсиялық, құрылымдық өнімдер; жем азықтық өнімдер; май технологиясы; Шағын кемелердің құрылысы жəне басқару негіздері Кеменің құрылысы жəне техникалық пайдалану; кеме туралы жалпы мағлұматтар, техникалық қадағалау; кеме құрылғылары: кемені басқару: ҚР флотының кемелерінде қызметті ұйымдастыру, кеменің маневр жасау элементтері, кемені якорға қойған кезде жəне якордан алған кезде басқару, тар жолмен жүзген кезде кемені басқару, Теңіз жəне балық аулау құқығы негіздері Балық шаруашылығын басқару жəне жоспарлаудың құқықтық сұрақтары; теңіз кемесі; теңіз кемесінің экипажы; теңізде жүзу мен кəсіпшілік жүргізудің қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету; теңіз кеңістіктерінің халықаралық-құқықтық режимі; Əлемдік мұхиттың жанды ресурстар кəсіпшілігін халықаралық-құқықтық реттеу; теңіздерді ластаудан құқықтық қорғау; Каспий теңізіндегі ғылыми зерттеулердің құқықтық режимі; балық шаруашылығы флотының құқықтары мен мүддесін шетелде қорғау; балық шаруашылығы кемелерінде жүк тасымалдауды құқықтық реттеу; кеме лизингі келісім-шарты; теңіз кемелерін агенттеу; теңізде сүйреу; теңізде сақтандыру; теңізде құтқару жəне көмек көрсету; суға батқан кемелерді көтеруді құқықтық реттеу. Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Өндірістік оқыту Танысу практика Ұйым мен мекемелерге мінездеме. Балық шаруашылығы саласында түсінік, балықты өсіру жəне балық өнімдерін өңдеу технологиясының түсінігі. Тəжірибелік, курстық жəне дипломдық жұмыстардың орындалу үлгілері.

ӨО.02

Оқу практика Алған теориялық Білімдер:ін қолдана Білімдер:ді үйрену, болашақ кəсібінің тəжірибелік Дағдылар: мен біліктерін игеру.

КП.00 КП.01.

Кəсіптік практика Технологиялық практика Мамандығы бойынша біліктері мен Дағдылар:н жетілдіру; жиынтық технологиялық біліктер, Дағдылар:, ұйымдастыру қабілетін игеру. Арнайы пəндерді оқып үйренген кезде алған Білімдер:ін бекіту; кəсіпорынмен жəне оның өндірістік қызметімен, өндірістегі еңбекті қорғаумен танысу;

КП.02.

Дипломалды практика Ұйымдастырушылық білікті меңгеру. Білімдер:ін жүйелеу. Мамандығы бойынша біліктерін жетілдіру. Жұмыс практикан жинақтау. Мамандығы бойынша алған кəсіби білімін өз бетімен қолдану. Қауіпсіз еңбек жағдайын ұйымдастыру.

БҚ 7, 8, 9 КҚ 3.3.4.; 231.5.

БҚ 5, 7, 10 КҚ 3.3.10

Білімдер:: Су өтпейтін грунттарды қолдану, оларға мінездеме, сипаттама беру; су берудің механикалық жалпы жүйесінің элементтері. Инкубациялық процесте суды қолданудағы дайындықтардың ерекшеліктері. Балық аулау өндірісіндегі негізгі гидротехникалық құрылғы. Зақымдалған ашық жəне трубалық Су жіберудің себептері. Гидротехникалық құрылғының жазғы жəне қысқы мазмұны. Іскерліктер: Судың тазалығын жəне оның кері мағынасын анықтау. Плотина мен дамбалардың зақымдалу себептерін анықтау. Плотинадағы, магистралды каналдардағы жер жұмыстарының көлемін анықтау, шабақтарды құтқару жұмыстарын жүргізу. Механикалық жəне химиялық күрес əдістерін жүргізу.

КҚ 3.3.4.; КҚ 3.3.7.

Білімдер: - балық аулау механизмінің негізгі өлшемдерін іріктеудің тəсілдері мен əдістері; - механикаландыру коэффициентінің бір күндік өнімділігін анықтау. Іскерліктер: - технологиялық үрдістерді орындай білу; балық аулау құралдарына ағымдағы жөндеуді жүргізе білу;

КҚ 3.3.4 КҚ 3.3.7

Білімдер:: Əр түрлі балық аулау құралдары мен гидробионттардың теңізде,өзенде, көлде,су қоймаларында қолданудың тəсілдері. Іскерліктер:: Гидробионттарды өндіруде қолданылған əртүрлі əдістер.

БҚ 3, 5 КҚ 3.3.6.

Білімдер: Халықаралық құқықтың заңды актілері. табиғи тепе-теңдіктің бұзылу формалары; популяция, қауымдастық, балық қорғау органдарының тапсырмалары мен құрылысы. Балық қорғау инспекторларының міндеттері мен құқықтары Іскерліктер: Қазақстан Республикасы су қоймаларында балық аулау ережелері; заңбұзушылық үшін жауапкершілік; табиғи су қоймаларындағы балық қорларын қалпына келтіру жөніндегі шаралар. Соблюдать

БҚ 5 КҚ 3.3.13.

БҚ 3, 5, 8 Білімдер: Гидробионттардың технологиялық қасиеттері КҚ 3.3 жəне олардың азықтық сапасы. .4.; 3.3.6. Іскерліктер: Дайын өнімдерді алудың тиімді түрлері,шикізатты жасақтаудың технологиялық əдістерін таңдау.

Білімдер: кеме корпусының құрылысы, кемедегі рөлдік, шварттық, якорлық, сүйретпе, жүк, құтқару бөлмелері, кеме жүйелері, ҚР кемелеріндегі ҚТ; рангоут, такелаж, кеме жабдықтарының бұйымдары; Іскерліктер: кемені көзге көріну шектелген жағдайда басқару, кемені тайыздан алып шығу, кемедегі апаттық қызметтер, мұз жағдайында жүзген кезде кемені басқару, кемедегі сигнал беру жəне байланыс құралдары. Білімдер: балық шаруашылығы флотының құқықтары мен мүддесін шетелде қорғау; балық шаруашылығы кемелерінде жүк тасымалдауды құқықтық реттеу; кеме лизингі келісім-шарты; теңіз кемелерін агенттеу; Іскерліктер: сырқы пішініне қарап кемелерді топтастыра Білімдер:; кеме жүйелері мен насостарына шағын жөндеу жұмыстарын жүргізе Білімдер:.

БҚ 2, 5 КҚ 3.3.3.

БҚ 7 КҚ 3.3.14.

Іскерліктер: Кəсіби беталыс; өндірістің барлық бағытындағы құрылымы; негізгі өндірістік процестер Дағдылар: Балық шаруашылығы саласы бойынша өкілеттілікті шектеужəне еңбекті бөлу

КҚ 3.3.1.

Іскерліктер: Ихтиологиялық материалдарды жинау жəне консервациялау əдістерін Білімдер:. Бекіре, тұқы жəне алабұғатұқымдас жəне басқа да балықтардың ерекшеліктерін Білімдер:. Балықтың өсімталдығын, жынысын, кемеліне келу стадиясын, қабыршағы мен сүйектеріне қарап балық жасын анықтай Білімдер:. Су өсімдіктерінің түрлерін анықтауды Білімдер:, су өсімдіктері гербариін безендіруді; Дағдылар: Өсімдіктер мен зоопланктон маңызын Білімдер:. Су қоймасындағы тереңдікті өлшеуді; қалтқының жəне гидрометрлік зырылдауықтың ағыс жылдамдығын өлшеуді Білімдер:; су ағынындағы су шығынын анықтай Білімдер:.

КҚ 3.3 .4.; 3.3.3.

Іскерліктер: КҚ 3.3.5.; Балық өндірудің дамыған жолдары, құмаршылық жəне 3.3.6.; қндірістік балық аулаудың ережелері, балықтардың 3.3.7. негізгі кəсіпшілік шектеуі Дағдылар: Инкубациялық құралдарды жеткізу, балық аулау құрылғыларының заңды пайдаланылуы.

Іскерліктер: КҚ 3.3.4.; Құжаттар дайындау, инструктаж жұргізу 3.3.5. Дағдылар: Балық аулау мен жасақтауда негізгі өндірістік бақылау жұмыстарын жүргізу.

1505043 «Техник-балық өсіруші»

БҚ 4, 5, 8 КҚ 3.3.11.

Цикл белгілері ЖБП.00 ЖГП.00 ЖГП.01

БҚ 7, 8 КҚ 3.3.12.

ЖГП.02

БҚ 5, 8 КҚ 3.3.4.

ЖГП.03

БҚ 2, 5, 7 КҚ 3.3.1.; 3.3.4.

Пəндер мен практикалардың атаулары жəне негізгі бөлімдері Жалпы білім беретін пəндер Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ тілі Мамандық бойынша іскерлік тіл негіздері, кəсіби лексика. Сөз сөйлеу дамуы. Мамандық бойынша терминология. Кəсіби бағдарланған мəтіндерді (сөздікпен) аудару техникасы. Кəсіби сөз қатынасы

Əлеуметтік-экономикалық пəндер

ƏЭП.01

Мəдениеттану Қоғам жəне мəдениет. Қазақстан мəдениеті əлемдік өркениеттің бір бөлігі ретінде. Мəдениеттің, дəстүрдің жəне жаңашылдықтың дамуы. Мəдениет сабақтастығы. Мəдениеттегі ұлттық жəне жалпы адамзаттық құрам. Өз халқыңның, ұлтыңның мəдени-тарихи құндылықтарын жалпы адамзаттық мəдениет жетістіктерімен қатарластыра тану. Өнердегі алғашқы қадамдар туындауынан бастап ерте қола дəуіріне дейінгі Қазақстан мəдениетінің даму тарихы. Қазақстан аумағы əлемдік өркениет ошақтарының бірі ретінде. Ежелгі Русь жəне Ұлы Дала. Түркі жазулары. Қазақстанның ортағасырлық халықтарының көркем мəдениеті, олардың салттары, дəстүрлері, əдет-ғұрыптары жəне халық өнері. Қазіргі заманғы Қазақстанның мəдениеті.

ƏЭП.02

Философия негіздері Философия негіздері, əлемдік философиялық ойдың негізгі даму кезеңдері. Адам жаратылысы жəне оның тіршілік мəні. Құдай жəне Адам. Адам жəне ғарыш. Адам, қоғам, өркениет жəне мəдениет. Тұлғаның еркіндігі жəне жауапкершілігі А м ымы ж ым ы ым ж ы А м ж м ы м

БҚ 5, 7, 9 КҚ 3.3.4.

Қалыптасқан құзырет коды

Білімдер: БҚ 11, 12, 16 Оқу мен аударуға қажетті Лексикалық жəне грамматикалық минимум (сөздікпен), кəсіби лексика мен терминдер. Мəтіндер құрастыру. Əңгімелесу, мамандықтарына қатысты мəтіндерді аудару. Іскерліктер: Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару, түсінігін айту. Кəсіби шетел тілі Білімдер: БҚ 11, 12, 16 Ағылшын тілінде сөз қатынасы негіздері: фоКəсіптік бағыттағы қажетті ағылшын нетика, лексика, фразеология, грамматика. терминдері мен мəтіндердің Мамандық бойынша іскерлік тіл негіздері; Грамматикалық жəне лексикалық миникəсіби лексика, фразеологиялық тіркестер мен мумын (1200-1400 лексикалық бірліктер), терминдер, кəсіби бағдарланған мəтіндерді ағылшын тілінде қатынасты жеткілікті (сөздікпен) аудару техникасы. Лоцманмен, порт меңгеру. жəне кеден əкімшілігімен, штабпен, компания Іскерліктер: өкілдерімен кəсіби сөз қатынасы. Термин сөздерді қолдана отырып мəтіндерді аудару жəне түсінігін айту. Əңгімелесу. Дене тəрбиесі Білімдер: БҚ 13, 17 Дене шынықтырудың маманды даярлаудағы, Адамның кəсіби жəне əлеуметтік оның салауатты өмір салтын қалыптастырудағы дамуындағы физикалық дайындық рөлі. Оқушылардың физикалық дайындығы, түрлерінің дене тəрбиесі мен жалпы салауатты өмір салтының негіздері. Кəсіптік мəдениеттегі көрінісі. қолданбалы спорт түрлері. Іскерліктер: Кəсіби қолданбалы дене шынықтыруды дамыту: ұлттық ойындар, каүрес, туризм.

ƏЭП.00

БҚ 5, 7, 8 КҚ 3.3.3.

Қалыптасқан білім

БҚ 11, 14 Білімдер: Анықтамалар, негізгі категориялар; гуманитарлық білім жүйесіндегі жəне ғылымдағы орны мен маңызы. «өркениет», «мəдениет» терминдерінің жаңашыл түсініктері, түрлері, формалары, мəдениет функциялары. Жаңашыл мəдениеттің ұлттық жəне жалпыадамдық байланыстары. «мəдениет» жəне «имандылық», «мəдениет» жəне «табиғат» ұғымының байланыстары. Мəдени еібек пен өндірістің мазмұны, қатынасы, саяси жəне экономикалық мəдениет. Бұрынғы уақыттан қазіргі уақытқа дейінгі Қазақстан мəдениетінің негізгі кезеңдік дамуы. Тəуелсіз Қазақстан мəдениетінің даму ерекшеліктері. Діннің маңызы мен рөлі. Діннің қалыптасуы жəне оның тарихи кезеңдері. Ислам, буддизм, христиан діндерінің негізгі жағдайлары. Іскерліктер: Қазақстанның өткен мəдениеті мен жаңашыл мəдениетін байланыстыру. Əлемдік мəдениет құндылықтары ретінде мəдениет байланысын анықтау жəне бағалау.

Ф

м

ф

ы ы ым ж м ы ы ы м м м ы ы ж шы м м ы ы ы м ы ы ы ы м ы ы ы ы ы ы Қ м ы ы ы м ж ым Қ м ы ф ф ы ы ым ж ф ф ы м ы ы м ым ы ы

ƏЭП

С С

ж ы

С Ə м Ə м Ə м ж ж ж Қ

ы С С

С м м Қ ж

м ж

С

ж

С

Ə м ы ы ым мж м ж Ə м ы ы ы Ə м ж ыш ш ы м м ы

ж

Қ

мы ы м ы

м

м м ыы ы м ы ы ы м м ы ж ж м ы ы ы ы ш ы ы м

м

м ы

(Жалғасы 16-бетте).

Қ

ж ы Қ ы

м ы ы м

Қ

м м ым м

ы ы ж шы ы ы ы жы м


16

www.egemen.kz

11 қыркүйек 2014 жыл

АП.02

АП.03

АП.04

АП.05

АП .04 АП.00

БҚ 16 БҚ 17 БҚ 18 БҚ 19

БҚ 7, 8, 9 Білімдер: Стандарттау, сетификаттау жəне меКҚ 3 .4.9. трология дегеніміз не. Құқықтық база, мемлекеттік стандарттар, техникалық жағдайлар. Іскерліктер: Стандартқа сəйкес өнімді дайындауда өндірісте қолдану. Қнімді сертификаттауда дұрыс жұмыс жүргізу.

БҚ 20 БҚ 21 БҚ 22

2 кесте. Кəсіптік құзыреттер ТжКБ деңгейі 2. Жоғары деңгей

Білімдер: Нарықтық экономиканың негізгі заңдары, іскерлік қызметті жүргізу негіздері; тауар, бəсекелестіктің анықтамасы мен түрлері; жарнама түрлері; Іскерліктер: Тауар мен фирмаларды презентациялауда материалдар таңдау; жұмыс жоспарлау;

Білімдер: Геодезиялық өлшеулер, жер бетінің сызықтарын өлшеу. Тігінен жəне көлденең бұрыштарын өлшеу, масштабтары. Жер учаскесінің көлемін бөлу. Іскерліктер: Өлшеу есептерін жүргізу, графикалық жоспарлар құрастыру, аэрофото жоспармен карта жасақтау. Гидрология жəне гидрохимия Білімдер: Ауаның құрамы мен құрылысы, бұлттардан Табиғи сулардың физикалық қасиеттерін, жауатын жауын-шашын жəне жердің бетіндегі гидробонттарға олардың əсері,табиғаттағы жауын-шашын,су буларының конденсацисулардың айналуы, су тепе-теңдігі, гиясы мен сублимациясы,термолметрлер,су дрометрияны, су режимін, табиғи судың қоймаларының табиғи химиялық құрамы,су қозғалысы.Еріткіш ретінде судың құрамы сақтайтын қойма,көлдер,өзендерге сипатт мен қасиеті,табиғи су мен факторлардың ама. Гидрохимиялық зертханалардағы жұмыс химиялық құрамы, оның табиғи судың кезіндегі жалпы талаптар;судың лайлылығын , ластығының көзін жəне қорғаудағы сілтілігін,иісін,қаттылығын жəне Орал өзенінің мөлшерін анықтайтын; гидрохимиялық режимін анықтау. Іскерліктер: өзен стогын есептеу,судың көлемін, судың гидрографын сызу,су қоймасының морфоологиялық сипаттамасын қайта жасау; көлдердің морфометрикалығын санау,далалық жəне стационарлық жағдайда табиғи сулардың қазіргі заманғы сараптама əдістерін орындау; судың гидрохимиялық сараптамасын орындау. Табиғатты пайдаланудың экологиялық негізі. Білімдер: Қоршаған ортаның қазіргі заманғы жағдайы; Қоршаған ортаның глобальды проблематабиғатты пайдаланудың рациональды лары мен биосфераның қазіргі заманғы пайдаланудың принциптері; табиғи ресуржағдайы;тіршілік жүйелерінің дамуы жəне стар мен ресурстық цикл; табиғи ортаның қайта өңдеу, табиғатты пайдаланудың сапа бағасы; зиянды заттардың шамамен принциптері;қоршаған ортаны қорғау бойжіберілген концентрациясы; қоршаған ынша халықаралық жəне ұлттық талаптарға ортаның мониторингі; лақтырылған газдардың сəйкес экологиялық құқықтардың тазартылуы,зиянды заттардың сарапт амасы негізі,табиғи ресурстардың рациональдық мен бағасы;экологиялық сараптама; табиғатты қолданысы; қорғау жөнінде заңшығарушы; қоршаған орІскерліктер: тада халықаралық ынтымақтастық; үлкен Табиғат ресурстарын қолдануда экологиялық проблемалар. заң шығару шеңберінде сараптама жүргізу;қоршаған ортаның мониторингі;табиғат ресурстарын қолдануда тиімділігін есептеу; Арнайы пəндер Біліктілігі «Техник балық-өсіруші» Ихтиология Білімдер: Балықтардың морфологиясы мен анатомиясы; Биологияны,анатомия мен балықтардың балық денесінің сыртық белгілері мен формафизиологиялық биологиясын, оларды лары, қаңқасы, бұлшық еттері; балықтардың жүргізудің негізі,топтау мен жиын ауданы. ішкі органдары; тыныс алу, қан айналу, ас Іскерліктер: қорыту органдары; жүйке жүйесі, зəр бөлу жəне Балықтардың түрлері, өсу қарқыны, кежыныс жүйесі; балық экологиясы: топтары, мелденген жəне күйленген кезеңдерін қоректенуі, көбеюі, өсуі, дамуы, мінез-құлық анықтайтын белгілер. ерекшеліктері; ихтиологиялық зерттеу əдістері; балықтардың жүйелестірілуі; дөңгелек ауыздылар класы; шеміршекті балықтар класы; бекіретəрізділер тобы; шабақ тəрізділер тобы; арқанбалық тəрізділер тобы; тұқытəрізділер тобы; жайынтəрізділер тобы; нəлімтəрізділер тобы; кефалтəрізділер тобы; алабұғатəрізділер тобы; Қазақстанда мекендейтін балық түрлері. Аквакультура Білімдер: Аквакультура туралы түсінік; пəн мақсаты мен Балық өсіретін жəне тоған негізгі бағыттары; ТМД елдеріндегі жасаншаруашылығындағы балықтарды көбейту ды балық өсіру тарихы; өсіру нысандарының жəне азық обьектілерінің биологиялық қысқаша сипаттамасы. Жыныс органдарының негізі. дамуы, овогенез жəне спермогенез, партоІскерліктер: генез туралы түсінік; жыныс органдарының Балықтардың жеке дамуындағы жетілу сатысы; уылдықырқыт ұрықтандыру заңдылығын анықтау тəсілдері; уылдырықты инкубациялау, оның кезеңдері,өндірушілердің физиологиялық дамуына қажет жағдайлар; аман қалу жəне ынталандыру бойынша жұмыс өнеркəсіптік қайтарым көрсеткіштері; балық орындау,тауар балықтары мен ұсақ аурулары мен жаулары; индустриалдық балық балықтарды өсіру. өсіру туралы түсінік; тоған шаруашылығының типтері, жүйесі жəне айналымы; тоған түрлері мен олардың маңызы; зауыттан тыс өсіруге арналған жабдықтар; бекіре, арқан балық жəне тұқы балықтардың уылдырықтарына арналған инкубациялық аппараттар; личинкалар мен тұқымдық балықты ұстауға арналған торлар; ВНИРО бассейндері; балық шаруашылығындағы селекция мен гибридтеу; балықтарды тоғанда өсіру; балықтарды торда өсіру; тірі жемдерді өсіру жəне тірі жемдерді тамақтандыру; бекіре балықтары мен олардың гибридтерін өсірудің биотехникасы; өсімдік қоректі балықтарды өсіру биотехникасы; арқан балықтарды жəне тұқы балықтарды жəне жаңа бейімделуші акклиматизанттарды өсіру биотехникасы; қоректік теңіз нысандарын өсіру; гидробионттарды жерсіндіру; маримəдениет; тірі балықты тасымалдау; Қазақстанынң ішкі су қоймаларын экономикалық бағалау; көлде тауарлық жəне лимандық балық өсіру. Гидробионттарды сақтау жəне қайта өңдеу. Білімдер:: Гидробионттардың технологиялық қасиеттері Гидробионттардың технологиялық жəне олардың технологиялық ерекшеліктері. қасиеттері жəне олардың азықтық сапасы. Іскерліктер:: Шикізаттардың сапасын сақтау жəне қайта тасымалдау əдістері, Елшінің теоретикалық Дайын өнімдерді алудың тиімді негізі,тұзды, тұщы, уылдырықты өнімдердің түрлері,шикізатты жасақтаудың өндірісі. Кептіру,босаң,ыстау.Жайылым технологиялық əдістерін таңдау. азықтары.Қорап жəне қораптық материалдар. Қайта өңдеу жəне консервациялық майлардың технологиясы. Ихтиопатология Білімдер: Жалпы паразитология жəне эпизоотолоУланудың жəне токсикологияның пайда гия, патологияның негіздері. Балықтардың болуының салдарынан балықтардың ауруинфекциялық, инвазиондық жəне жұқпалы ын тарататын жолдар. емес аурулары. Балықтардың анықталмаған Іскерліктер: аурулары. Балықтар адамдар мен жануарлар Патологияга іріктеуді жүргізу,карантиндік арасында ауру таратушылар. Балықтардағы шараларды өткізіп жəне анықтау. аурулар диагностикасы жəне профилактика жолы. Аквакультурадағы аурулармен күресте профилактиканың формалары: карантин, жаздық кептіру, вакцинация. Балық аулау өнеркəсібі процесіндегі механиза- Білімдер: ция мен автоматизация. Балық аулау үшін жəне шикізатты қайта Балық кəсібінің фло тына сипаттама.Кəсіп бой- өндіруде құралдардың орналастырылуы ынша қолданылатын кемелерге жалпыкемелік мен оларды қолданудың əдістері. сипаттама. Энергетикалық қондырғылардың Іскерліктер: автоматизациялық дəрежесі. Степень автомати- Олқылықтарды жою,Механизмдерді зации энергетических установок. Балық аулау қондыру жəне қайта өңдеу. кемелеріндегі контейнеризация мен пакетизация. Өзенге лақтырылған тор үшін жағалық роульстер. Жүк көтеретін арба жəне жүк стрелалары Теңізге қондырылған торды монтаждау үшін қондырғылар. Бункерге балықтарды қабылдау жəне беру үшін транспортерлер. Балық насосының қондырғылары. Пресервтік бөлімдерге арналған қондырғылар.Балық турамасын өндіру үшін бағыт. Балық кемесіндегі

БҚ 12, 16, 17 КҚ 3 .4.10.

БҚ 7, 8 КҚ 3 .4.9.

БҚ 8, 10 КҚ 3.4.5.; 3 .4.9.

3 Орта буын маманы

БҚ 5, 9 КҚ 3 .4.2.; 3 .4.7.

БҚ 8, 9 КҚ 3 .4.4.

Біліктілік 2.1. 1505012 Балық өсіруші

Кəсіптік құзыреттіліктер (КҚ) КҚ 2.1.1 Заңдар жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді қолдану КҚ 2.1.2.Алған білімді нақты ғылыми, тəжірибелік мəселелерді шешуде қолдану КҚ 2.1.3.Ғылыми-зерттеу, өндірістік жұмыстарды ұйымдастыру жəне жүргізу КҚ 2.1.4.Өндірістік балықтардың тəжірибелік қажеттілігін анықтау КҚ 2.1.5.Шикізат қорларын есептеу КҚ 2.1.6.Балықтарды өндірістік аулауды жүргізу, шабақтардан қорғауда мелиоративтік жұмыстарды жүргізу КҚ 2.1.7.Бекіре тұқымдас балықтарды өндірушілердің мазмұнын жəне іріктеуді, транспорттауды жүргізу КҚ 2.1.8.Экономикалық ақпараттармен өңделген қазіргі заманғы бағдарламаларды пайдалану КҚ 2.1.9.Өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын есептеуді құрастыру КҚ 2.1.10.Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңын сақтау 2.2. КҚ 2.2.1. Балықтардың мінез-құлқын басқару бойынша əдістерін қолдану 150502 2 «Балықшы» КҚ 2.2.2. Өндірістік балық аулау құралдарының əртүрлілігі мен жіктелуін жүргізу КҚ 2.2.3.Кеме механизмінде балық аулауды пайдалана білу, оны жөндеу КҚ 2.2.4. Өндірістік балық аулау құралдарының техникалық жағдайы мен параметрлерін бағалау КҚ 2.2.5. Балық аулау құралдарының шығыны мен коэффициентін есептеу жүргізу КҚ 2.2.5. Балық аулау құралдарын жөндеуді жүргізу КҚ 2.2.6. Балық аулау құралдарының жағдайына баға беру жəне сақтауды қамтамасыз ету КҚ 1.2.7. Кіші флот құралдарын пайдалана білу КҚ 2.2.8. Ауларды орнату, құру жəне балықтарды аулау үшін ілгекті құралдар мен ұстамаларды пайдалану. 3.1 КҚ 3.3.1 Пайдаланылатын табиғи судың жағдайын жəне оның биоресурс 150503 3 Техник құрамын білу КҚ 3.3.2. Өндірістік балық аулаудың тəртібін, оларды қолдану əдістерін білу жəне қадағалау. КҚ 3.3.3. Шикізаттың тағамдық құндылығын, қайта өңделу ережесін, тағамдық өнімнің ассортименттерін сақтау жəне жасақтау. КҚ 3.3.4. Тірі ресурстардың жасанды өндірілуін жəне оның қорларының жағдайын білу. КҚ 3.3.5. Балық шаруашылығына қатысты іс-шаралар жобалау жəне өткізу. КҚ 3.3.6. Шабақтарды құтқару жұмыстарына қатысу. КҚ 3.3.7. Балық өндіру үшін табиғи балық қорларын жақсартуға ат салысу. КҚ 3.3.8. Экономикалық ақпараттармен өңделген қазіргі заманғы бағдарламаларды пайдалану КҚ 3.3.9. Алған білімді нақты ғылыми, тəжірибелік мəселелерді шешуде қолдану КҚ 3.3.10. Заңдар жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді қолдану КҚ 3.3.11. Өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын есептеуді құрастыру КҚ 3.3.12. Ғылыми-зерттеу, өндірістік жұмыстарды ұйымдастыру жəне жүргізу КҚ 3.3.13. Кіші флот құралдарын пайдалана білу КҚ 3.3.14. Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңын сақтау 3.2 КҚ 3 .4.1. Қорлардың өнімділігін арттыру үшін биологиялық негіздерді білу КҚ 3 .4.2. Балық шаруашылығының ғылыми жетістіктері мен акклиматиза150504 3 ция бойынша тəжірибені білу, гидробионттардың көшіп қонуы, тұқымдық Техник-балық жұмыстарының жетістіктерін, əдістерін, бағытын білу. өсіруші КҚ 3 .4.3. Балық өнеркəсібінің механизациясының жəне автоматизациясының құралдарын пайдалану. КҚ 3 .4.4. Бағалы тұқымды балық түрлерінің тұқымының өсіру мен көбейту технологияларын білу КҚ 3 .4.5. Саудаға шығатын балықтың жылы суда өсірудегі технологиялық ерекшеліктерін білу КҚ 3 .4.6. Аулау əдістерін, бағалы тұқымды балықтарының физиологиялық жағдайынан хабардар болу КҚ 3 .4.7. Балық қорының өсу динамикасынан жəне өндірудегі үнемді басқарудан хабардар болу КҚ 32.8. Заңдар жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді қолдану КҚ 3 .4.9. Ғылыми-зерттеу, өндірістік жұмыстарды ұйымдастыру жəне жүргізу КҚ 3 .4.10. Өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын есептеуді құрастыру

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 316-қосымша

БҚ 8, 9 КҚ 3 .4.2.; 3 .4.4.; 3 .4.5.

1 ЖГП.00 ЖГП.01 ЖГП.02 ЖГП .03 ЖГП .04 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 АП.00 АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.00

БҚ 5, 9, 10 КҚ 3 .4.1.

АП.01 АП.02 АП.03 АП.04 АП.05 БҰАП. 00

БҚ 9, 10 КҚ 3 .4.3.; 3 .4.4.; 3 .4.5.

ӨО жəне КП КП.00 КП. 02 АА. 00 ҚА.00 ҚА. 01 ҚА. 02 (КДДБ) К Ф

Циклдер жəне пəндер атауы

2 Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Электротехника негіздері Конструкциялық материалдар технологиясы жəне материалтану Еңбекті қорғау жəне техникалық қауіпсіздік Қоршаған ортаны қорғау Арнайы пəндер Біліктілігі: 151001 2 – слесарьжөндеуші Тракторлар мен автомобильдер Ауыл шаруашылығына арналған машиналар мен құралдар Машиналарға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Слесарлық жөндеу ісі Арнайы пəндер Біліктілігі: 151002 2 – мал шаруашылық кешеніндегі жəне механикаландырылған ферма операторы Зоотехния негіздері Мал шаруашылығындағы үрдістерді автоматтандыру жəне механикаландыру Ветеринария негізіндегі зоогигиена Азықтандыру өндірісі Мал шаруашылығы кешеніндегі техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Білім беру ұйымы анықтайтын пəндер Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Кəсіптік практика Өндірістік-технологиялық практика Аралық аттестаттау: Қорытынды аттестаттау: Қорытынды аттестаттау: Кəсіптік даярлау деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқыту жиыны Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

3

+

5

6

4 + + + + + +

2 2 1 1 1 1

+ +

1

Барлығы

Циклдер жəне пəндер индексі

7

8

316 72 64 80 100 816 32 40 44

80 80

9

10

11

236 72 64

ƏЭП.04 ƏЭП.05 ЖКП.00 ЖКП.01 ЖКП.02 ЖКП.03 ЖКП.04 ЖКП.05 ЖКП.06 ЖКП.07 ЖКП.08 ЖКП.09 ЖКП.10 ЖКП.11 ЖКП.12 ЖКП.13 ЖКП.14 ЖКП.15 АП.00

АП.01 АП.02

542 4 24 30

100 274 28 16 14

36

26

10

48 330

36 166

12 124

1 1 1 1 40

2 2

82 90

40 50

42 40

+

2

76

36

20

20

1,2

+

2

82 330

40 178

22 112

20 40

1,2

1 2

64 94

40 40

24 34

+ + +

1 1 2

66 50 56

33 32 36

16 18 20

54

54

420 144 276 72 36 12 1440 100 100 1640

1,2 1,2

20 20

АП.04 АП.05

ӨО жəне КП 00 КП. 01 КП. 02 КП. 03 АА. 00 ҚА. 00 ҚА. 01 ҚА. 02 (КДДБ) К Ф

1

+ +

+ +

АП . 00

БҰАП. 00

1 1 1 1,2

1,2 1,2 1,2 1,2 1,2

практикалық (зертханалықПрактикалық сабақтар)

курстық жоба (жұмыс)

курстық жоба (жұмыс)

+

теориялық сабақ

сынақ

бақылау жұмыстарының саны

+

304

ЖКП .07 ЖКП .08 ЖКП .09 ЖКП .10 ЖКП .11

5,6 1,2,3,4 1,2,3

120 4 24 30

30 156 284 72 72 140 92 40 16 14

1

СД.01 СД.02

2 2 2

СД.04 СД.05

36

26

10

1

48 606

36 324

12 240

2 2

174 160

84 80

90 80

СД.04

40

СД.01 СД.02

5

+

2

130

68

40

20

+

2

142 604

92 364

30 200

20 40

БҰАП. 00

20

+

1 2

94 168

64 90

30 58

+ + +

1 1 2

90 100 152

60 62 88

30 18 64

76

ӨО жəне КП КП.00 КП . 1.1 КП . 1.2 КП. 1.3 КП. 1.4 КП. 1.5

20

КП. 1.6 КП. 1.7 КП. 1.8

76

1404

ӨО . 02 ӨО . 03 АА. 00 ҚА.00 ҚА. 01 ҚА. 02 (КДДБ)

828 576 180 36 24 12

К Ф

4320 300 300 4920

3

оның ішінде

4

5

6

10

11

+

1 1 1

40 32 816 60 68 62

40 32 542 30 58 46

274 30 10 16

+

1

+ +

472 72 64 80 256

1,2 1,2 1,2 1,2,3,4,5 4 3 1 1 1 1 1,2 1

50

32

18

1

+

44

26

18

1

+

44

26

18

1

1 1

32 76 60 42

22 56 40 26

10 20 20 16

1 3 5 1

+

1

74

42

32

1,2

+ + + +

1 1

56 50 38 60 770

34 30 30 44 440

22 20 8 16 290

40

1 1 1 3

20

+

+

9

8

180 40 32 36

2 2 1

+ + +

+

7

Семестрлар бойынша бөлу*

472 72 64 80 256 180 40 32 36

+ +

+ +

Оқу уақытының көлемі (сағ.)

Барлығы

+ +

1

+ +

2 1

188 110

98 70

90 20

+

2

210

110

100

+

1

130

70

40

+

1

132

92

40

770

440

290

40

20

+ +

2 1

188 110

98 70

90 20

+

2

210

110

100

+

1

130

70

40

+

1

132

92

40

+

2,3 4,5 3,4,5

20

4,5 4,5

3 4,5 3,4,5

20

4,5 4,5

66 1212 936 144 144 144 72 60 12

4 5

3744 260 256 4250

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 24 сəуірдегі №150 бұйрығына 319-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім Білім коды жəне бейіні: 1500000 - Ауылшаруашылығы, ветеринария жəне экология Мамандығы:1510000 – Ауыл шаруашылығын механикаландыру Біліктілігі:151003 3 – Еңбек сыйымдылығы үрдісін механикаландыру бойынша техник 151004 3 – Техник-механик

Оқыту нысаны: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 3 жыл 6 ай Негізгі орта білім базасында

Оқу үрдісінің жоспары Бақылау нысаны

1

2

ЖБП. 00 ЖБП.01 ЖБП.02 ЖБП.03 ЖБП. 04 ЖБП. 05 ЖБП. 06

Жалпы білім беру пəндері Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі Қазақстан тарихы Бүкіл əлем тарихы Қоғамтану

3

+ + +

Оқу уақытының көлемі (сағ.) оның ішінде Барлығы

4

5

6

7

+ + +

2 2 2

1448 160 160 72 116 52 58

Семестрлар бойынша бөлу*

8

9

10

11

160 160 72 116 52 58

Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік- экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Социология жəне саясаттану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кəсіптік пəндер Сызу Техникалық механика Жалпы электротехника жəне ауыл шаруашылығында электр қуатын қолдану Конструкциялық материалдар технологиясы жəне материалтану Өзара алмасу, стандартизация техникалық өлшем Жылу техникасы жəне гидравлика негіздері Жанар-жағар май материалдары Жолда жүру ережелері Аграрлық құқық Еңбекті қорғау жəне техникалық қауіпсіздік Бағдарламалау негіздерімен информатика Агрономия негіздері Мал шаруашылығы негіздері Қоршаған ортаны қорғау Ауыл шаруашылығы негіздері Арнайы пəндер Біліктілігі: 151003 3 - еңбек сыйымдылығы үрдісін механикаландыру бойынша техник Тракторлар мен автомобильдер Менеджмент, маркетинг негіздері жəне агробизнесті ұйымдастыру Ауыл шаруашылығына арналған машиналар мен құралдар Машиналарды жөндеу жəне қызмет көрсету технологиясы Механикалық жұмыс технологиясы Біліктілігі: 151004 3 – техник – механик Тракторлар мен автомобильдер Менеджмент, маркетинг негіздері жəне агробизнесті ұйымдастыру Ауыл шаруашылығына арналған машиналар мен