Page 1

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың Брюссельге сапары үлкен табыспен қорытындыланды. Қазақстан Республикасы Еуропалық одақпен екінші буын келісіміне қол қоятын Орталық Азиядағы бірден-бір мемлекетке айналды.

№198 (28421) 10 ҚАЗАН ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

Серіктестіктіѕ серпінді кезеѕі

Ќазаќстан мен Еуропалыќ одаќ арасындаєы ќатынастар жаѕа деѕгейге кґтерілетін болады Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан» – Брюссельден.

Бұдан бұрын хабарланғанындай, кеше Брюссельде Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Еуропалық комиссияның төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті. Бұл кездесудің маңызын ашу үшін əңгімемізді ең алдымен негізгі атқарушы органы Еуропалық комиссия болып табылатын Еуропалық одақ атты алып ұйым мен оның басқару құрылымдарынан бастағанды жөн көріп отырмыз. Еуропалық одақ (ЕО) осы құрлықта орналасқан мемлекеттердің əлемдегі аса ірі саясиэкономикалық бірлестігі болып табылады. Бұл одақтың құрылуының басты жаңалығы – оған мүше мемлекеттер өздерінің ұлттық егемендіктерінің бір бөлігінен осы саяси бірлестіктің мүддесі жолында бас тартып, оны Одақтың өкілетті құрылымдарына беруі. Өйткені, Одаққа мүше елдер енді оған тəн бір басқару құрылымының аясында өмір сүретін болды. Одаққа бүгінде 28 мемлекет мүше болып табылады. Оның жалпы аумағы 4381 мың шаршы шақырымды алып жатыр. Халқының саны – 505 миллион адам. Еуропалық одақтың бірнеше басқару құрылымы бар. Соның бастыларының бірі Еуропалық кеңес – Одақтың басты саяси органы саналады. Оның құрамына Одаққа мүше мемлекеттер мен үкіметтердің басшылары, Еуропалық кеңес төрағасы мен Еурокомиссияның төрағасы енеді. Кеңес Еуропалық одақтың негізгі стратегиялық даму бағытын айқындайды. Кеңес отырысы жылына кем дегенде екі рет өткізіледі. Мұнан кейін Одаққа мүше мемлекеттердің сыртқы істер министрлерінен құрылатын тағы бір орган бар. Ол əрі атқарушы əрі заң шығарушы билік өкілі ретінде де əрекет етеді. Былайша айтқанда, Одақтың ортақ үкіметі секілді əрекет ететін Еуропалық комиссияның негізгі əкімші ретінде жеке-дара билеп-төстеп кетуіне жол бермейді. Бұл екі органның өкілеттіктері нақты айқындалған. Еуропалық комис сия негізінен алғанда таза атқарушы биліктің істерімен шұғылданса, Еуропалық

кеңес көбінесе істің саяси жағын қарастырады. Ал Еуропалық Парламент құрамы Одаққа мүше мемлекеттердің азаматтары тікелей сайлайтын 751 депутаттан тұрады. Депутаттар бес жылға, Парламент төрағасы екі жарым жылға сайланады. Лиссабон шартының күшіне енуіне байланысты Еуропарламент үлкен өкілеттіктерге ие болды. Оның заң шығарудағы рөлі Еуропалық кеңеспен теңестірілген. Еуропалық кеңес өзінің кез келген шешімін Парламенттің мақұлдауымен қабылдайды. Парламент, сондайақ, Еурокомиссияның жұмысын да бақылап отырады. Енді Елбасының Брюссельге келіп, кездесу өткізуіне байланысты біздің бүгінгі мақаламыздың негізгі өзегіне айналып отырған Еуропалық комиссия өкілеттігіне келетін болсақ, ол – Еуропалық одақтың жоғары атқарушы билік органы болып табылады. Еурокомиссия мүшелері Одақ құрамындағы əрбір елден сайланған бір өкілден, яғни 28 адамнан тұрады. Өздерінің өкілетті міндетін атқарған кезде олардың əрқайсысы тəуелсіз болып табылады. Тек ЕО мүддесі жолында ғана əрекет етеді. Басқадай іспен шұғылдануларына жол берілмейді. Мəселен, Одаққа мүше мемлекеттің өзіміздің жіберген өкіліміз ғой деген ниетпен Еурокомиссия мүшесінің қызметіне ықпал етуіне болмайды. Еурокомиссияның құрамы əр бес жылда жаңадан жасақталады. Оның төрағасын Еуропалық кеңестің ұсынысымен Еуропарламент көпшілік дауыс пен сайлайды. Ал комиссия мүшелерін Еуропалық кеңес мүшелері дауыс беру жолымен тағайындайды. Комиссияның əрбір мүшесі Еуропалық одақ саясатының белгілі бір саласы үшін жауап береді. Жалпы, Еуропалық одаққа мүше мемлекеттер адамзат дамуының алдыңғы легіндегі, оның қазіргі өркениеттік жетістіктерінің көшбастаушысы есебіндегі елдерден құралғандықтан, бұл Одақтың даму барысы мен болашағы бүкіл адамзат қауымының назарында екендігі белгілі. Одақ құрамындағы елдер ауыр қаржы дағдарысына тап болған кезде «Одақ осымен құрыды, енді ол қайта ыдырайтын болады» деген əңгімелердің де көтерілгені белгілі. Бірақ қиын сəтте ол іргетасының берік

Елбасы Минскіге келді

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Беларусь Республикасына жұмыс сапарымен келді, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Қазақстан Президенті Минск қаласына ТМД Мемлекет басшылары кеңесінің, сондай-ақ, Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Мемлекетаралық кеңесінің жəне Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің мемлекеттер басшылары деңгейіндегі отырыстарына қатысу үшін келіп отыр.

Шарт кедергілерді жоюдыѕ тетігі болуєа тиіс Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт талқыланды. Сондай-ақ депутаттар ветеринарлық-санитарлық жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау функцияларын кеден органдарына беру, экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл мəселелерін қарады. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Палата Төрағасы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың тарихи сипатына назар аударта келіп, құжаттың ерекше маңызын атап көрсетті. Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың бастамасы бойынша қол қойылған шарт жаңа геосаяси жағдайда еуразиялық интеграцияны дамытуға бағытталған.

«Еуразиялық экономикалық одақ – бұл терең экономикалық ынтымақтастықты көздейтін аса үлкен жоба. Одақ шеңберінде ортақ нарық құрып, инвестициялар тартуда, жаңа өндіріс орындарын ашуда, ең бастысы, халықтың əл-ауқатын арттыруда тың мүмкіндіктер туындайтынына сенім мол», деді Қ.Тоқаев. (Соңы 2-бетте).

екендігін байқатты. Қайта бірлесіп күш-жігер жұмсауларының нəтижесінде дағдарыс тұңғиығына батуға айналған жекелеген елдерді тығырықтан алып шығып, адамзат қауымы үшін бірлесе отырып əрекет етудің пайдалы екендігі жөнінде үлгі көрсете білді. Бүкіл адамзат қауымын қызықтырып отырған бұл Одақтың тағы бір пайдалы жағы – оған мүше елдерде өмір сүретін адам дардың əлеуметтік жағынан жақсы қорғалуы. Бірқатар сарапшылар мұны, ең алдымен, АҚШ пен Еуро палық одақ елдерінің ұс танған əлеуметтік саясатынан анық байқалатындығын айтады. Мəселен, АҚШ-та əлеуметтік шығындарға ішкі жалпы өнімнің 11 пайызы ғана жұмсалса, Еуропада бұл көрсеткіш 26 пайызды құрайды. Осының нəтижесінде əрбір орташа америкалықтың дəулеті əрбір орташа еуропалықтан 28 пайыз артық болғанымен, өмірдің сапасы жағынан алғанда еуропалықтар америкалықтардың алдына түсіп отыр.

«Еуропадағы қазіргі əлеуметтік жүйе мен саясат – бұл адамзат қауымының даму барысындағы ортақ жетістік жəне адамзат қауы мы баруға тиісті болашақ қоғамның белгісі. Сондықтан оны сақтау керек. Егер біз дағдарыстың басты себепкері ретінде Еуропа елдерінің əлеуметтік тұрғыдағы жеткен жетістіктерімен күресетін болсақ, онда қалыптасқан экономикалық қатынастың өзін құлатамыз. Себебі, халықтың əлеуметтік жағдайы мен тұрмысы нашарлап, ол кедейленетін болса, тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс күрт төмендейді, гүл денген экономика мен өмір құлайды» деген болжам айтады осы жағдайға байланысты енді бірқатар ғалымдар мен сарапшылар. Қазақстанның, міне, осындай адамзат қауымының алдыңғы легіндегі алып ұйыммен қатынас орнатқанына біраз жылдың жүзі болды. Егер қарым-қатынас тарихына қысқаша шолу жасайтын болсақ, Қазақстан Республикасы мен Еуропалық одақ арасында

дипломатиялық қарым-қатынастар 1993 жылғы 2 ақпанда орнатылды. Осы жылдың желтоқсанында Брюссель қаласында Қазақстанның Еуропалық одақ жанындағы өкілдігі ашылса, 1994 жылғы қазанда Алматы қаласында Еу ро палық комиссиясының өкілдігі іске кірісті. 2012 жылғы 8 маусымнан бастап ЕО-дағы Қазақстан Өкілдігінің бас шысы болып Бельгиядағы Төтенше жəне өкілетті елші Алмас Хамзаев тағайындалды. Ал Еуропалық одақтың Қазақстан Республикасындағы Өкілдігіне Төтенше жəне өкілетті елші Аурелиа Бушез басшылық етеді. Осы уақытқа дейін Қазақстан Республикасы Президентінің Брюссельге 6 сапары (1993 жылғы ақпан, 2000 жылғы маусым, 2002 жылғы қараша, 2006 жылғы желтоқсан, 2010 жылғы сəуір мен қазан) ұйымдастырылып, олардың барысында Еуропалық одақ басшылығымен екіжақты келіссөздер өткізілді. 2010 жылғы 1-2 желтоқсанда Еуропалық одақтың төрағасы Х.Ван

Ромпейдің Қазақстанға алғашқы ресми сапары өтіп, осы сапар барысында ол Астанадағы ЕҚЫҰ Саммитінің жұмысына қатысты. 2012 жылғы 2 мамырда Қазақстан Премьер-Министрі К.Мəсімов Брюссельде Еуропалық одақтың төрағасы Х.Ван Ромпеймен, Еуропалық комиссияның төрағасы Ж.М.Баррозумен жəне Сауда жөніндегі еурокомиссар К.Де Гюхтпен кездесулер өткізді. 2013 жылғы 2-3 маусымда Еуропалық комиссияның төрағасы Ж.М.Баррозу Қазақстанға алғашқы ресми сапарымен келіп кетті. Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы қарым-қатынастардың құқықтық негізі 1999 жылғы Əріптестік жəне ынтымақтастық туралы келісім арқылы қалыптасқан болатын. Мұнан кейін 2011 жылғы 11 маусымда Брюссель қаласында ынты мақтастық пен əріптестікті одан əрі кеңейтуге мүмкіндік беретін жаңа келісімді əзірлеу жөніндегі келіссөздер ресми түрде бастау алды. Сөйтіп, 2011 жылғы

● Заманмен үндес заңғар басылым

Байыпты басылымдаєы бетбўрыс Жаңа мыңжылдыққа қадам басқан тұста мемлекетімізде көптеген өзгерістер жасалды. Бұл бетбұрыс қазақ басылымдарына да тəн. Осы орайда, бас басылымның беттерінен қоғам тамырын дөп басатын өзекті мақалалармен бірге, уақыт ағымына ілескен жеделдікті, заманға сай нақтылық пен нанымдылықты көреміз. Ең бастысы, Елбасының елдік саясаты мен мемлекетшілдікті кеңінен насихаттайтын газет редакциясының ұжымы ұлт пен ұлысты ұйытуға елеулі еңбек етуде. Бүгінде күнделікті газет беттерінен «Сайт сөзі» сияқты айдарларды, газеттің электрондық сілтемесін байқауға болады. Бұл – байыпты басылымның бағытындағы жаңашылдық деп танимын. Қазіргі кезде еліміздің жастары өзге өркениетті елдердің өрендеріндей электронды оқу түріне көшті. Америкалық жəне батысеуропалық қоғам мерзімді баспасөзді электронды түрде оқуға дағдыланған. Əрине, газетке адалдық танытып келе жатқан дəстүрлі оқырмандары да бар. Осы үрдіс елімізде де қалыптасып келеді. Бү гінде баршамыздың қо лымызда гаджеттер, смартфондар бар. Ғаламтор желісіне қосылғандықтан осы құралдар арқылы дүниенің төрт тарабынан ақпарат алып отырамыз. Оның ішінде газеттер де өздерінің мобилдік

нұсқасының үлгілерін ұсынып жатыр. Жаңа бағыттың бастамашыларының бірі – «Егемен Қазақстан» газеті. Бас басылым сағат сайын egemen.kz сайтын жаңартып, газет қызметінің ауқымынан тыс ақпараттың мол қорын ұсынуда. Бұл ақпараттың сонылығын, жеделдігін қалыптастырады. Сондайақ, басылымның еліміздегі ең үлкен таралыммен тарап отырғаны кез келген оқырманды қызықтырады. 200 мыңнан астам дана газет 200 мыңнан астам отбасы мен мекемеге барады деген сөз. Сондықтан, бас басылымның бетіне барлығы шыққысы келеді. Осы тұрғыдан алғанда басылым басшылығы

мен ұжымның өз оқырмандарына барлық қолайлы жағдайды ұсынып отырғаны қуантады. Əлбетте, газет оқырмандарының елеулі бөлігі жастар болуға тиіс. Биыл бас басылымның 95 жылдық мерейтойы Өскемендегі Қазақстан-Америка еркін университетінің 20 жылдық мерейтойымен қатар келді. Аталған жоғары оқу орны елімізде халықаралық əріптестік аясында ең алғаш рет құрылған жекеменшік университет ретінде белгілі. Университеттің тұсауын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев кескен болатын. Бүгінде көптеген шет елдерде біздің түлектеріміз табысты еңбек етіп жатыр. Біз – Мемлекет басшысы үнемі айтып жүрген үштілділікті қалыптастыруға сүбелі үлес қосып келе жатқан оқу орны санатындамыз. Студенттеріміз – «Егемен Қазақстан» газетін тұрақты түрде оқып, оқу үдерісіне, ғылыми ізденістеріне пайдаланып тұрады.Университетіміздің барлық оқу залдарында газет тігінділері бар. Оқытушылар құрамы да газетке тұрақты жазылады. Ережеп МƏМБЕТҚАЗИЕВ, ҰҒА академигі, Қазақстан-Америка еркін университетінің президенті.

ӨСКЕМЕН.

маусымнан бастап осы уақытқа дейін жаңа келісімнің мəтінін əзірлеу бойынша келіссөздердің 8 ресми кезеңі өткізілді. Қорытынды кезең 2014 жылғы 9-11 қыркүйекте Ас тана қаласында болып, содан кейін оны дəйектеу, қол қою жəне ратификациялау бойынша рəсімдер өткен еді. Ал Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Еуропалық комиссияның төрағасы Жозе Мануэль Баррозудың Брюссельде өткен осы жолғы кездесуінде сол келіс сөздердің қорытындысы шыға рылып, үш жылдан астам уақыттан бері даярлану үстіндегі маңызды құжат мəтінінің толық əзір ленгендігі мəлім болды. Қазақстан Президенті мен Еуропалық комиссия төрағасы осы оқиғаға байланысты екіжақты қарым-қатынастың кең көлемді мəселелерін талқылады. Кездесуде алда қол қойылатын Қазақстан мен Еуропалық одақтың арасындағы кеңейтілген серіктестік жəне ынтымақтастық туралы келісім аясындағы өзара іс-қимылдың кең ауқымды мəселелері талқыланды. Тараптар сондай-ақ халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелерге қатысты да сөз қозғады. Нұрсұлтан Назарбаев пен Ж.М.Баррозу бірлесе жұмыс жүргізген жылдары ынтымақтастықтың жоғары деңгейіне қол жеткізілгенін атап өтті. Қазақстан Президенті Еуропалық комиссия басшысына біздің еліміз бен Еуропалық одақ арасындағы өзара іс-қимылды дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін алғыс айтып, оған табыс тіледі. Осы жерде Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы осындай маңызды келісімнің жасалуына мүдделілік танытып, достық ниетін танытқан Ж.М.Баррозудың саяси портретіне де қысқаша шолу жасай кетсек артық болмас. Жозе Мануэль Дуаро Баррозу 1956 жылдың 23 наурызында Лиссабон қаласында (Португалия) дүниеге келген. 1978 жылы Лиссабон университетін құқық бакалавры дəрежесінде үздік бітіреді. 19751976 жылдары уни вер ситеттің заң факультеті акаде миялық ассоциациясының президенті болып, өзінің қоғамдық жұмысқа деген бейімділігін танытады. (Соңы 2-бетте).

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз.


2

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

Серіктестіктіѕ серпінді кезеѕі (Соңы. Басы 1-бетте).

Сонымен қатар, университетте жүріп, саясатпен де айналыса бастайды. Сту денттердің маркстік-лениндік федерациясына мүше болып кіреді. Бірақ көп өтпей-ақ өзінің саяси көзқарасын өзгертіп, социал-демократиялық қозғалысқа барып қосылады. 1979 жылы Қазіргі заманғы еуропалық зерттеулер мəселелері бойынша университеттер қауымдастығының негізін қалайды. 1981 жылы Женева университетінде саяси ғылымдар магистрі дəрежесіне ие болады. Одан кейін Вашингтондағы Джорджтаун университетінде оқиды. Отанына қайта оралып, Лиссабон университетіндегі заң факультетінде сабақ береді. Оқумен бірге, саяси қызметпен де шұғылданып, оңшыл бағыттағы Португалия социал-демократиялық партиясына мүшелікке өтеді, оның Ұлттық кеңесінің құрамына кіреді. Кейіннен партияның сыртқы саяси комитетін басқарады. Осы партияның атынан Португалия парламентіне бірнеше рет депутат болып сайланады. 1992 жылы елдің Сыртқы істер министрі болып тағайындалады. Социал-демократиялық партия сайлауда жеңілген кезде оппозицияға кетіп, оқытушылық қызметпен шұғылданады. Қайтадан парламент депутаты болып сайланады. 1999 жылы сол тұста оппозицияда жүрген өз партиясына төраға болып сайланып, саяси жетекшілік рөлге ие болады. 2002 жылы партия сайлауда қайта жеңіске жеткен тұста елдің коалициялық үкіметін басқарады. Алайда, Баррозу Португалия үкіметінің басшысы ретінде екі жыл ғана жұмыс істеді. 2004 жы лы оны Еуропа Парламенті Еу ропалық комиссияның басшысы етіп бекітті. Баррозудың кезінде Еуроодаққа Румыния мен Болгария қосылды. 2006 жылы «European Voice» журналы

оны «Жыл еуропалығы» деп жариялады. 2009 жылы Еуропа Парламенті Ж.М.Баррозуды Еуропалық ко мис сия президенттігіне қайтадан бекітті. Енді, міне, Жозе Мануэль Баррозудың аталған беделді ұйымның басшысы ретіндегі екінші мерзімі де аяқталып, оның бұл қызметтен кететіндігі мəлім болып отыр. Тəртіпке сəйкес, Еуропалық комиссияны енді жаңа адам басқаруға тиіс. 28 елдің қатысуымен бұл жөніндегі сайлау болып өткендіктен, бүгін жаңа тұлғаның кандидатурасы да белгілі. Алайда, осы арада ай та кететін бір мəселе – Ж.М.Баррозудың Еуропалық комиссияны өзі басқарған тұста біздің Елбасымыз арқылы Қазақстанмен жақсы қарым-қатынаста болып, Еуропалық одақ пен Қазақстан арасындағы жаңа келісімді əзірлеу ісін аяқтауға дейін жеткізуі. Брюссельде өткен кешегі кездесудің өзі осындай жақсы ниеттен туындаған істі тиянақтау мақсатын көздегендігін айта кетсек артық болмас. Қазақстан Президенті мен Еу ро палық комиссия төрағасы арасындағы кездесу аяқталғаннан кейін Қазақстан Респуб ликасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов пен Еуропалық сыртқы əрекеттер қызметінің бас басқарушысы Дэвид О’ Салливан «Қазақстан Республикасы мен Еуропалық одақ арасындағы Кеңейтілген əріптестік пен ынтымақтастық туралы келісім жобасы жөніндегі келіссөздердің аяқталғандығы туралы» Бірлескен құжатқа қолдарын қойды. Бұл бірлескен құжатта үстіміздегі жылдың 12 қыркүйегінде Астана қаласында болып өткен келіссөздер үдерісінің сəтті аяқталғандығы атап көрсетілген. Мұның өзі келісім мəтіні толықтай келісілді деген ұғымды білдіреді. Енді Қазақстан мен Еуропалық одақ өз заңдарында қарастырылған қажетті мемлекетішілік үдерістерді жүргізгеннен кейін негізгі құжаттың өзі келісімге келіп

отырған тараптар арқылы бекітілетін болады. Əрине, қызметі сан қырынан жанданған əлемдегі ең алдыңғы қатарлы интеграцияланған ұйыммен біздің ендігі қарым-қатынастарымыздың көкжиегін белгілейтін мұндай құжатты жасасудың өзі оңай емес. Біздің естуімізше, құжаттың өзі 288 бетті қамтиды екен, яғни көлемі бір кітапқа жүк болғандай. Сондай-ақ, осы маңызды құжатпен қатар, «Қазақстан Республикасының Бүкілəлемдік сауда ұйымына кіру барысында Қазақстан мен Еуропалық одақ арасында екіжақты өткізілген келіссөздердің аяқталғандығы туралы» құжатқа қол қойылды. Бұл құжатқа Қазақстан Республикасының Экономикалық интеграция істері министрі Жанар Айтжанова мен Еуропалық Сауда комиссары Карел де Гюхт қолдарын қойды. Құжаттарға қол қою шарасы аяқталғаннан кейін Нұрсұлтан На зарбаев пен Жозе Мануэль Бар розу журналистер алдында «Қа зақстан Республикасы мен Еуро палық одақ арасындағы Кеңейтілген əріптестік пен ынтымақтастық туралы келісім жобасы жөніндегі келіссөздердің аяқталғандығы туралы» ауызша мəлімдеме жасады. Қазақстан Президенті өз сөзінде Қазақстан мен Еуропалық одақтың арасында дипломатиялық қатынастар орнатқан сəттен бері жиырма жыл өткеніне жəне осы жылдардың бəрінде өзара ісқимылымыз өрлеп отырғанына тоқталды. – Қазақстанның сыртқы саудасының 50 пайызы мен елімізге келген жəне экономикамызды көтерген тікелей шетелдік инвестициялардың 50 пайыздан астамы ЕО елдерінің үлесіне тиеді. Қазақстан өз кезегінде біріккен Еуропаның Орталық Азиядағы негізгі сауда-экономикалық серіктесіне айналды, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев Ж.М.Бар розумен бірге бүгін Қазақ стан Республикасы мен

Еуропалық одақтың Кеңейтілген серіктестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісімі бойынша келіссөздердің аяқталғаны ресми түрде қуатталғанын айтты. – Сондай-ақ, бүгін Қазақстан Рес публикасы мен Еуропалық одақтың Қазақстанның БСҰ-ға кіруі аясындағы екіжақты келіссөздерін аяқтау туралы құжатқа да қол қойылды. Осы екі құжат та біздің ел үшін зор мəнге ие. Жаңа келісім дайындау мəселесін біз алғаш 2006 жылы қозғадық. Соңғы 3-4 жылда бұл бағытта келіссөздер белсенді жүр гізілді жəне атқарылған жұмыстардың арқасында табысты аяқталды. Қазақстан – Еуропалық одақпен екінші буын келісіміне қол қоятын Орталық Азиядағы бірден-бір мемлекет. Бұл біздің Еуропалық одақпен үнқатысудың жаңа сапалы деңгейге шыққанын айғақтайды жəне серіктестігіміздің стратегиялық сипаты мен кемелденгенін көрсетеді, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Қазақстан мен Еуропалық одақтың арасындағы ынтымақтастықты көптеген салалар бойынша тереңдетуді қарастырған мықты заңнамалық іргетас қаланғанына назар аударды. – Ол халықаралық қауіпсіздік пен тұрақтылыққа атсалысуды қоса қамтитын саяси үнқатысуды, сондай-ақ, білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет, инновациялар енгізу мəселелерін қам тиды. Біз құқықтық салада, соның ішінде терроризмге қар сы тұру, ұйымдасқан жəне транс ұлттық қылмыспен, сыбайлас жемқорлықпен күрес саласындағы ынтымақтастықты күшейтуге ниеттіміз. Сонымен қатар, жаңа келісімде өңірлік ынтымақтастықты жандандыру жағы да көрініс тапқан, – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев жаңартылған Сауда тарауы жаңа келісімнің негізгі аспектілерінің бірі болып табылатынын атап өтті. – Ол Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі

аясында қабылдайтын, сондайақ, Кеден одағы мен Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт аясында қабылданған міндеттемелерін ескерген. Тараптар арасында виза режімін жеңілдету туралы келісімді Реадмиссия туралы келісіммен бір мезгілде əзірлеу мүмкіндігі туралы уағдаластық Қазақстан мен ЕО қарым-қатынасындағы нағыз серпілістің бірі болғанын айрықша атап өткім келеді, – деді Қазақстан басшысы. Қазақстан Президенті келісімді жүзеге асыру Қазақстан мен ЕО арасындағы экономикалық байланыстардың кеңеюіне септігін тигізетініне сенім білдірді. – Жаңа келісім – қазақстандық жəне еуропалық кəсіпкерлердің табысты қызметі үшін қажетті жағдайды қамтамасыз ететін практикалық құрал. Сонымен қатар, ол азаматтарымыздың арасындағы байланыстарды нығайтатын болады. Қазақстан 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын қабылдап, озық 30 елдің қатарына қосылуды мақсат етіп қойды. Еуро палық одақтың орасан əлеуеті мен бірегей тəжірибесін ескере отырып, біз еліміздің алдында тұрған кеуделі міндеттерді жүзеге асыруда оның қолдауына үміт артамыз, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан басшысы Ж.М.Баррозумен кездесуі барысында өңірлік аядағы көптеген мəселелер талқыланғанын айтты. – Бізді Украинада болып жатқан оқиғалар алаңдатады. Біз осы елдегі жағдайды тұрақтандыруға атсалысуға дайынбыз, бұл қақтығысушы тараптардың да, жалпы əлемдік экономиканың да дамуына кедергі болып отырған санкцияларды біртіндеп алып тастауға негіз қалар еді, – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев сапалы үнқатысу мен келіссөздерді аяқтау туралы құжатқа қол қойылғаны үшін Ж.М.Баррозу мен Еуропалық комиссия мүшелеріне тағы да ризашылығын білдірді.

Еуропалық комиссия басшысы өз кезегінде соңғы жылдары серіктестіктің нығайғанын, ал байланыстар барынша қарқын алғанын атап өтті. – Қазақстан қазіргі кезде Еуропалық одаққа сауда-экономика саласында ғана емес, өңірде бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайту саласында да маңызды серіктес болып саналады. Жəне біздің ынтымақтастығымыз кеңейіп келеді. Қазақстан мен ЕО арасындағы Кеңейтілген серіктестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісім барынша берік саяси, экономикалық жəне стратегиялық өзара іс-қимылға едəуір септігін тигізеді, сондайақ, тауар айналымы мен тараптар арасындағы инвестицияларды қамтитын болады, – деді Еуропалық комиссия төрағасы. Ж.М.Баррозу, сонымен қатар, Н.Назарбаевтың Украинадағы ахуалды реттеудегі рөлін де атап өтті. Соңында Еуропалық комиссия төрағасы Қазақстан Президентінің сапары маңызды болғанын атай отырып, ынтымақтастықты бұдан əрі дамыту бойынша тұшымды пікір алмасулар үшін Елбасына алғыс айтты. Қазақстан басшысы мен Еурокомиссия төрағасының кездесуі аяқталғаннан кейін еліміздің Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов пен Экономикалық интеграция істері министрі Жанар Айтжанова қазақстандық журналистер үшін шағын сұхбат берді. «Еуропалық одақ пен Қазақстан арасындағы бірінші келісім өткен ғасырдың 90-жылдарының ортасында жасалған болатын. Оның күші 2011 жылы аяқталды. Ал бұл келісімнің жасалуына Қазақстанның қарқынды дамуы да үлкен əсер етті. Бірінші келісімнен бері біздің екіжақты сауда айналымымыз 10 есе, инвестициялар көлемі 13 есе өскен екен. Бұл – үлкен көрсеткіш. Ал мына жаңа келісім бұрынғыға қарағанда əлдеқайда ауқымды болып отыр. Сондықтан мұның

бізге беретін пайдасы да мол болады деген сенімдеміз», деді Ерлан Ыдырысов. Жанар Айтжанова өз кезегінде Қазақстанның Бүкілəлемдік сауда ұйымына қосылу жөніндегі жүргізіп жатқан келіссөздер үдерісі осы жаңа келісімде жақсы көрініс тапқандығын айтып өтті. Жалпылай алғанда, аталған келіссөздер үдерісі ЕО мем лекеттерімен аяқталып отыр. Енді АҚШ-пен арадағы келіссөздер келесі аптада қайтадан жалғасатын болады. Бұған ЕО-мен арада жасалатын жаңа келісімнің жағымды ықпал жасайтындығы анық. Осындай брифинг Қазақстан Президенті мен Еурокомиссия төрағасы кездесуінің қарсаңында Еурокомиссияның Брюссельдегі штаб-пəтерінде де өткізіліп, ол да Қазақстан жəне Еуропалық одақ тақырыбына арналған еді. Оған қазақстандық жəне еуропалық бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты. Журналистер сұрақтарына жауап берген Еуропалық сыртқы істер қызметінің Ресей, Шығыс əріптестігі жəне Орталық Азия елдерімен байланыс жөніндегі департаментінің директоры Гуннар Виганд пен Еурокомиссия бас дирек циясының сауда жөніндегі өкілі Лук Девигне Еуропалық комиссияның Қазақстанмен əріптестікті жоғары бағалайтын дығын жеткізді. Қазақстан атына жылы лебіздерін білдірді. Сонымен, мақаламызды қорытындылай келгенде айтарымыз, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Брюссельге жасаған сапары үлкен табыспен қо рытындыланды. Біз бірінші келісім мен «Еуропаға жол» бағдарламасы жəне екіжақты əріп тестіктің дамуы арқылы Еуропаға терезе ашсақ, енді бұл үдеріс өзінің жаңа деңгейіне көтерілмек. Бұған мəтіні толықтай келісілген жаңа келісім жақсы негіз қалайтын болады. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Шарт кедергілерді жоюдыѕ тетігі болуєа тиіс (Соңы. Басы 1-бетте). Бұдан кейін «Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартты ратификациялау туралы» заң жобасы бойынша баяндама жасаған Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев еуразиялық интеграцияның экономикалық əлеуеті жоғары екендігіне кеңінен тоқталды. Министрдің сөзіне қарағанда, мүше елдер экономикасының жиынтық көлемі 2,2 триллион АҚШ долларын құраса, ал осы үш елдің өнеркəсіп өнімінің жалпы шығарылу көлемі 1,5 триллион долларға жетеді екен. Бұл ретте 2025 жылға қарай өзара саудада мұнай жəне мұнай өнімдерінің жалпы нарығы қалыптастырылатыны жəне əріптес елдердің, ең алдымен, Ресейдің газ-көлік инфрақұрылымына тең қол жеткізу ұсынылатыны атап

өтілді. Қазіргі таңда Қазақстан жылына 8 миллиард текше метрден астам газ экспорттаса, Қашаған мен Қарашығанақ кен орындары толық қуатына көшкенде еліміздің бұл бағыттағы əлеуеті артады деп күтілуде. Е.Досаев, сонымен қатар, көлік инфрақұрылымына қол жеткізу Қазақстанның Еуропа мен Қытай арасындағы транзиттік рөлін нығайтуға ықпал ететінін де атап көрсетті. Ынтымақтастықтың тағы бір маңызды бағыты электр энергетикасы саласы болатынын тілге тиек еткен министр Белоруссияның, Қазақстан мен Ресейдің ұлттық электр энергиясы нарықтарын интеграциялау арқылы жалпы электр энергетикасының нарығын 2019 жылға қарай қалыптастыру жоспарланып отырғандығынан да хабардар ете кетті. Электр энергетикасы саласын дамыту жоспарына сəйкес

2030 жылға қарай оны өндіру 6 миллиард киловатт-сағаттан асып, энергия жүйесінің тұрақтылығын арттырады. Тағы бір белгілі болғаны, 2013 жылы əріптес елдердегі қазақстандық экспорт 2009 жылмен салыстырғанда 65 пайызға, Кеден одағы елдеріне экспорттаудың жалпы көлеміндегі өңделген тауарлардың үлесі 45-тен 54 пайызға дейін өскен. Ал Қазақстанның өңдеу өнеркəсібіне тікелей шетелдік инвестициялар көлемі Кеден одағы жұмыс істегеннен бастап 4 жыл ішінде, оның алдындағы төрт жылдық кезеңмен салыстырғанда, 2,5 есе артыпты. Ерболат Асқарбекұлы өз сөзінде шарттың нысанасы тек экономикалық ынтымақтастық мəселелері болып табылатынын тағы бір баса айтып кетті. Ол Еуразиялық экономикалық одақ органдарының барлық деңгейлерінде шешімдер

қабылдау консенсустық негізде шеші летінін де қаперге салды. Экономикалық одақта тұрақты жұмыс істейтін екі орган – Еуразиялық экономикалық комиссия мен Сот болса, оларда да теңқұқықтық қағидаты сақталатын болады. Талқылау барысында сенаторлар да өз ойларын ортаға салып, сөздерін бірқатар дəлелді дəйектермен негіздеді. Сөйтіп, шартты ратификациялауға бірауыздан дауыс беріп, мақұлдады. Бұдан кейін палата Еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасына жəрдемдесетін негіздер туралы конвенцияны (187-конвен ция) да ратификациялады. Еліміздің аталған конвенцияға қатысуы жəне оның ережелерін ұлттық заңнама арқылы іске асыру жұ мыс берушілердің еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасы саласындағы жауаптылығын арттырып, өндірісте жарақат алу

жəне кəсіп тік ауруға шалдығу деңгейін төмендетеді деп күтілуде. Сондай-ақ, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы автомобиль өткізу пункттерінде ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау функцияларын кеден органдарына беру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын екі оқылымда қараған депутаттар бірқатар түзетулерімен Мəжіліске жіберді. Сол сияқты, екінші оқылымда қаралған «Қазақстан Рес публи касының кейбір заңнамалық акті леріне экстремизмге жəне терро ризмге қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы да Мəжіліске қайтарылды.


3

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

НЎРЛЫ ЖОЛ – БОЛАШАЌЌА ЖОЛ Биыл Орал қаласының бірқатар жолдары мен көшелері күрделі жөндеуден өткізілу үстінде. Бұған көлік жүргізушілерімен қатар қала тұрғындары да қуанысып қалуда. Бұл іс, əсіресе, қоңыр күздің алғашқы айларында қызу қарқын алды. Осы аралықта көптеген көше жолдарына күрек жүзі тиді. Бүгінде күні ертең жауын-шашын жиілеген тұста көшелеріміз жөнделіп үлгермей қалып жүрмей ме деген қала тұрғындарының қаупі сейіліп келеді.

Кїрек жїзі тиген ќўрылыс алдаєы жылы жалєаспаќ Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан»

Жол жөндеу мəселелерімен шұғылданатын Орал қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушы көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімі абаттандыру секторының меңгерушісі Ержан Əубəкіров биыл облыс орталығындағы көше жолдарының 40 шақырымына жөндеу жасалатынын, бүгінгі күні оның 80 пайызына жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанын алға тартты. Оның айтуынша, тұрғындар екінші жұмысшы ауданы деп атап кеткен шағын кенттегі Нефтяная, Котельный, Кооперативная, Ашха бадская көшелерінің екі шақырымына орташа жөндеу жұмыстарын жүргізетін «Uniserv» ЖШС ғана өз қызметіне кешігіп кіріскен. Дегенмен, əлеуетті компанияның межелі жұмысты белгіленген уақытта еңсеретініне сенім мол. Өткен жылы Желаев кенті

бағытындағы жолдың Желаев астық қабылдау кəсіпорнына дейін гі бөлігі жөнделген болатын. Биыл сол жолды əрі қарай Желаев кентіне жеткізу жұмыстары жалғастырылмақ. Бұл үшін жақында мердігерді анықтау үрдістері жүргізіліп, тиісті келісімшарт жасалды. Оралдықтар жөнделуін көптен күтіп жүрген Алматы көшесінің бойына да жол мамандарының күрегі тиді. Мұнда бірнеше бұр ы лысты алып жатқан көше орам дары мен жол бөліктеріне күрделі жөндеу жұмыстары басталды. Аталған аумақтағы нысан құрылысын алдағы жылы да одан əрі жалғастыру ұйғарылған. Бүгінде көшедегі су құбырын жаңалау жұмыстары аяқталды. Мұндағы мердігер «АзияТехСтрой» ЖШС жол жөндеу жұмыстарын еңсеріп келеді. Компания бұдан басқа да бірнеше жол бөліктерін тегістеу жұмыстарын қоса атқару үстінде. Бұл істің қай-қайсысының да

сапалы əрі уақытында жүргізіліп жатқаны аңғарылады. Ал, Құрманғазы көшесінен Дина Нұрпейісова көшесіне дейінгі аралықтағы Некрасов, Лермонтов көшелерінің құрылысы «НұрЖолСтрой» ЖШС-нің маман-жұмысшылары күшімен атқарылуда. Жол бөлігінің асфальт бетонды ескі қабаты алынып, қайтадан төселді. Қазіргі уақытта бұл тұстағы жаяу жүргіншілер жолы құрылысы да мəреге таяды. Нысандағы жұмыс алдағы жылы одан əрі жалғастырылмақ. Сондай-ақ, облыс орталығындағы Сырым Датов, Московский, Шолохов көшелерінің қиылысына да оң жақ бұрылыстар салынды. Мұндай жаңашылдық қаладағы жол кептелісінің азаюына əжептəуір септігін тигізді. Бұл үшін еуразиялық сипаттағы қаланың тұрғындары «Батысстройсервис» ЖШС-нің құрыш қолды құрылысшыларына ризашылықтарын жеткізуде. Аталған кəсіпорын жол құрылыс

жұмыстарын биыл толықтай аяқтап шығуды көздеп отыр. Биыл Орал қаласы көшелерінің жиырма шақырымға жуығының жөнделуі шетелдік КПО б.в. компаниясының есебінен қаржыландырылды. Соның ішінде Есенжанов көшесінен бастап Деркөл кентіне дейінгі бес шақы рымдық жол қайтадан жаңғыртылды. Сондай-ақ, əуежайға апаратын жолдың сегіз шақырымына, Дауымов көшесінен бастап Петровский көшесіне дейін, бұған қоса Сарайшық көшесінің екі шақырымнан астам бөлігіне күрделі жөндеулер жасалды. Бұл істе тендерді КПО б.в.-ның өзі өткізіп, «Алматыинжстрой» ЖШС-нің Оралдағы филиалын мердігер деп таныды. Бұл кəсіпорын қара күздің орталанып келе жатқанына қарамастан жол жөндеу жұмыстарын одан əрі жалғастыруда. Рас, алғашқыда арнайы техника мен жол жөндеу ісінде тəжірибесі мен біліктілігі жоғары мамандардың жеткіліксіздігінен кейбір іркілістер де орын алған екен. Бүгінде бұл кереғарлықтар өз ретін тапқан. Қала жолдары қалалық əкімдіктің балансында болған соң арнайы комиссия да шығып, жол жөндеу жұмыстарының сапасын бақылап отырады. Ал техникалық қадағалау жұмыстары құрылыс компанияларына тапсырыс берушілер тарапынан атқа рылуда. Жоғарыда аталған «Ал матыинжстрой» ком па ниясының филиалы 2001-2002 жылдары Оралдың бірқатар көшелерін жөндеуден өткізгені қала тұрғындарына жақсы мəлім. Негізінен, бұл құрылыс кəсіпорны жол салуда əжептəуір тəжірибесі мен біліктілігі бар отандық компаниялардың қатарынан екені де талас туғызбайды. Бұған қоса айтарымыз, биылғы жылы Орал – Тасқала бағытындағы жолдың төрт шақырымына жуығы қайтадан салынды. Оны атқарған мердігер «Uniserv» ЖШС биыл жұмыстың негізгі бөлігін аяқтауды ұйғарған. Нысан құрылысы алдағы 2015 жылы одан əрі жалғасады. Ал тұтастай алғанда, биыл басталған нысандардың 70%-ның құрылысы алдағы жылы одан əрі жаңа қарқынмен жалғастырылмақ. Биыл қала жолдарын жөндеуге республикалық, облыстық жəне қалалық бюджеттерден төрт миллиард теңге шамасында қомақты қаражат бөлініп, игерілу үстінде.

ӨҢІРЛІК ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» трансұлттық автожол дəлізі

Мəскеу Қазан

Орынбор Ақтөбе

Қызылорда Қорғас Үрімші

Дəліздің ұзақтығы

Ресей Федерациясы

Қазақстан Республикасы

КО (Кеден одағы)

құрылған сəттен бастап

Батыс Қазақстан облысы.

ҐТКЕЛ

Тиімділігі мол жаѕа жабдыќ

Қазақстандық жол саласына инновациялық технологиялар белсенді түрде енгізілуде. Жол инфрақұрылымына инновациялық технологияларды қолдану туралы сөз қозғағанда, биыл «ҚазжолҒЗИ» мемлекеттік қаржыға сатып алған көп функциялы диагностикалық жылжымалы зертхананы айтпай кетуге болмас. Бұл зертхана қазақстандық автожолдардың сапасын бақылайтын кешенді құрал-жабдық болып табылады. «ҚазжолҒЗИ»-дың бұл қымбат құралды қолданысқа енгізгеніне көп бола қойған жоқ, дегенмен, мамандардың оның қажеттілігі ұшан-теңіз екендігіне əлден сенімдері мол. «ҚазжолҒЗИ» президенті Бағдат Телтаевтың айтуынша, мұндай толыққанды құрамдағы жылжымалы кешенді зертханаға Қазақстан ТМД елдерінің арасында бірінші болып қол жеткізіп отыр. Рас, бұған дейінгі жылжымалы зертхана-автокөліктер бар болғанымен олардың зертханалық əлеуеті аз болған екен. Ең бастысы, жаңа зертхана шынайы уақыт режімінде жол төсемдеріне зерттеу жүргізіп, сол бойда ақпарат тарата алатын жаңа бағдарламамен қамтамасыз етілген. Жаңа жабдықтың заманауи қызметтік жүйелерін жіпке тізген Б.Телтаев, ондағы жол қабатына түскен жарықшақтар мен бүлінуді зерттеп, анықтаудың лазерлік жүйесіне ерекше назар аударды. Сондай-ақ, жол төсемінің тегістігі халықаралық индекске сай

немесе сай еместігін анықтайтын лазерлік профилометр мен жолдың геометриялық өлшемдерін өлшейтін қозғалыстың инерциялық датчигі бар екендігіне тоқталды. Бұдан өзге, көлікте бекітілген GPS, жол құрылысының əр қабатының қалыңдығын зерттейтін георадар, жол төсемінің тығыздығын анықтайтын жəне оларды барлық жағынан зерттейтін көптеген заманауи құрылғылар бар. «ҚазжолҒЗИ» осы жаңа жылжымалы зертхана-автокөлікпен Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан жəне Жамбыл облыстары аумағы бойынша салынып-жүргізілген Батыс Еуропа – Батыс Қытай халықаралық автожол дəлізін зерттеуді бастап та кетті. Ғылым үшін Қазақстан тарихында алғаш рет төселінген цементтібетонды жол қабатының жағдайын білу өте маңызды. Əрине, бұған дейінгі жылдарда да осыған ұқсас жолдар салынды, дегенмен, ол кезде олар төмен сапада болатын. Əрі бұрын жол құрылысына қойылған нормативтік талаптар да басқаша еді, деді ол. «ҚазжолҒЗИ»-дың жаңа жабдығының арқасында институт халықаралық көлік дəлізіне ғана емес, Қазақстандағы барлық жол жағдайына да мониторинг жүргізіп отырмақ. Дəл қазіргі уақыттың өзінде институттың электронды мəліметтер банкінде ұзындығы 4,5 мың шақырым жол туралы ақпарат дайын тұр. Бұл мəліметтер кейін еліміздің автожолдарының кез келген нүктесі туралы лезде көптеген ақпарат бере алатын

Їлбі ґзенінде жаѕа кґпір пайдалануєа берілді Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

ғажайып басқару құрылғысына айналғалы тұр. Жолдың көлденең қимасы, жол төсемінің кұрылысы, жол белгілерінің орналасуы, мұнда қашан жөндеу жүргізілгендігі жəне басқа да көптеген мəліметтер кім-кімге де өте пайдалы болмақ. Өйткені, мұндай мəліметтер арқылы жергілікті атқарушы органдар жол жөндеу жұмыстарын дұрыс жоспарлай алатын болады. «ҚазжолҒЗИ» мамандары Алматы жолдарының сапасына тоқтала кетті. Алматы жолдарының тұтастай алғанда жаман еместігін, əсіресе, жаңадан салынған трассалардың сапасы өте жақсы екендігін атап өтті. Мəселен, 2005 жылы қолданысқа берілген Алматы – Бішкек автожолы орташа көрсеткіштерге сəйкес барлық жүктемені лайықты көтеруде. Алматы жолдарында көлікке түсетін «кіндіктік» жүктеме жыл сайын артып келеді. Бұл мегаполистегі жүк ағынының артуына байланысты туындап отыр. Бұл қазіргі уақытта жол төсемін бұзатын негізгі факторлардың бірі ретінде қалып отыр. «ҚазжолҒЗИ» бұл мəселе төңірегінде жұмыстануда, өйткені, институттың негізгі бағыттарының бірі асфальтты-бетонды қоспалар мен битумды дайындау технологиясы мен қолдануын, оның құрамын жетілдіру болып табылады. Ал жол бойындағы қауіпсіздік жол төсемінің төзімділігіне тікелей байланысты. «Егемен-ақпарат».

Өңірде шағын қалаларды дамыту бойынша бірқатар шаруалар атқарылуда. Оның ішінде жолкөлік қатынасындағы инфрақұрылымның алар орны ерекше. Таяуда Риддер қаласында Үлбі өзенімен өтетін жаңа көпір пайдалануға берілді. Кеншілер қаласының кіре берісінде орналасқан жол өткелінің айтарлықтай маңызы бар. Осыған дейін ескі көпір апатты жағдайда тұрған болатын. Жарты ғасырға жуық пайдаланылған бұрынғы көпірдің құрылымы ағаштан жасалғандықтан əбден тозығы жетіп, бүгінгі қаптаған көлік ағынын көтеруге шыдас бере алмайтыны белгілі болған. Сондықтан, көпірді ауыстыруға 500 миллион теңгеге

Қытай Халық Республикасы

Қазақстанның өңдеуші өнеркəсібіне тікелей шетел инвестицияларының көлемі артты

BNEWS KZ САЙТЫНАН АЛЫНДЫ

жуық қаражат бөлінді. Көне көпірдің жанынан жүргізілген құрылыс жұмыстары келісім бойынша биыл желтоқсан айында аяқталуы тиіс еді. «Жолқұрылыс басқармасы-14» ЖШС жұмысшылары көлік қатынасына қиындық келтірмеу мақсатында құрылыстың негізгі жұмыстарын мерзімінен бұрын аяқтады. Көпірдің ұзындығы 100 метрге жуық. Ерсілі-қарсылы екі қатар көлік ағынын өткізе алады. Сондай-ақ, қос қапталында жаяу жүргіншілерге арналған жол бар. Мердігерлер енді бір апта ішінде көне көпірді бұзу жұмыстарын жүргізуді жоспарлап отыр. Шаһар басшысы Жомарт Хайдаров пен мердігерлердің айтуынша, облыс орталығынан тікелей жол салынса, темір мен бетоннан жасалған жаңа көпір əлеуетті транзиттік өткелге айналмақ. Бұл – қазіргі қолданыстағы жолды 40 шақырымға дейін қысқартуға септеседі. Көпірдің ашылу салтанатына қатысқан өңір басшысы Бердібек Сапарбаев компания өкілдеріне аталған жобаның техникалықэкономикалық негіздемесін жасауды тапсырды. Шығыс Қазақстан облысы, Риддер қаласы. ––––––––––––––––––––

Суретті түсірген Сергей СУРОВ.

Барлыќ баєыттар да ескерілсе Əртүрлі шаруамен сапарда жиі жүретін жан болғандықтан аймағымыздағы жолдардың жайкүйін біршама білемін деп айта аламын. Бүгінде қай жаққа да қатынау жеңіл. Ең алыс өңір Жезқазғанға күніне екі пойыз бірінен соң бірі жүретін болса, автобустар сағат сайын ағылып жатыр. Жезқазған – Бейнеу теміржолының іске қосылуы енді Ақтау, Атырауға төтелей жетуге мүмкіндік туғызбақтығы қуантуда. Ал Астанаға қатынайтын қос электрпойыз 3 сағатта жеткізеді. Мұның сыртында автобустар мен таксилер жетіп-артылады. Бұл күнде төселіп жатқан 4 жолақты Астана –Теміртау жаңа автомобиль жолы қатынасты одан сайын жиілететіндігі сөзсіз. Осының бəрі облыстағы жол инфрақұрылымының жаман еместігін көрсетеді. Дегенмен, қай бағыттағы да жолдың жайлы болуын қалайтынымыз рас. Өкінішке қарай, барлық тұста бірдей емес, олқылықтар ұшырасатындары да бар. Мəселен, Саран – Шақан арасындағы жол жүруге өте ауыр. Шақаннан Жаңаталап ауылына түйістіретін торап қозғалысқа мүлдем жарамсыз деуге болады. Неге екені белгісіз, осы бір бағыт не жаңартылмай, не жөнделмей жыл сайын айналып өтіледі. Сондай-ақ, Ынтымақ арқылы өтетін Қарағанды – Киевка бағытындағы жолдың да жарым бөлігі жүргізушілердің де, жолаушылардың да жүйкесін жұқартады. Осы орайда жырақтау жолдар да елеусіз қалмаса дейміз. Бəкат БӨКЕРОВ, фермер.

Қарағанды облысы, Нұра ауданы.


4

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

 Ұлытау ұлағаты

КЕМЕЛ ОЙЛЫЛЫЌ КҐРІНІСІ

Ќажылыќтыѕ ќасиетін білуді меѕзеді Əбдіманап БЕКТҰРҒАНОВ, І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің ректоры, заң ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА корреспондент-мүшесі.

Ұлытау – ұлт ұясы, ұлы даламыз дағы талай тарихтың куəсі бол ған қасиетті мекен. «Қазақ халқының бесігі», «көшпелі халық мəдениетінің, дала өркениетінің алтын кіндігі» аталған бұл өлкенің бүккен шежіресі көп. Сондықтан да қазақ үшін қасиетті бұл мекеннің төрінде Елбасының тарих жайлы ой-толғауының өзі үлкен мағынаға ие. Тарихын білмеген ұлттың болашағы бұлыңғыр екенін анық айтқан Елбасы Ұлытау төріндегі ой-толғауында тарих туралы əңгімені тереңнен шымырлата, тал-талдап өрбітті. Оқыған сайын тарихты біркісідей білем деп жүрсеңде білмейтінің бардай көрінеді. Қазақтың кең -байтақ даласының төрт құбыласы тарихқа тұнған қасиетті мекен екендігін мойындап жүрсек те Ұлытаудың ұ л ы л ы ғ ы ж а й л ы Н ұ р сұ л т ан Əбішұлының айтқаны ерекше əсер қалдырады. «Мына өзіміз келіп отырған Ұлытау – өте қасиетті жер. Ұлытау деп аталуының өзінің тарихи мəні бар» деп жалпыны Ұлытауға қатысты тарихымыздан ұлағатты тағылым алуға шақырған Елбасы қазақтардың «кеше ғана пайда бола салмаған» халық екенін айтады. Ел тарихының түпкі бас тауы сонау ғұндардан, одан кейін Алтын Орда дəуірі, артынша Қазақ хандығының өмір сүруімен байланысатынын, бұның барлығы қазіргі таңдағы егеменді ел болып отырған Қазақстанның тəуелсіздігіне ұласқанын Елбасы тарихшылардан артық айтпаса кем айтқан жоқ. Мұның өзі Мемлекет басшысының белді саясаткер ғана емес, халқының тарихына қанық, ұлтының болашағын ойлаған тұлға ретінде де бейнесін аша түседі. Ал тəуелсіздігіміздің қ анш а л ы қ т ы қ аді рл і екен ін Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақ халқы сан ғасырлар бойы өзінің егемендігі мен тəуелсіздігі үшін күресіп келді. Өзінің ең жақсы қасиеттерінің: қатер төнген сəтте бірігіп, ұйымдаса білуінің, сондай-ақ, басқа халықтармен бейбітшілік, келісім мен тату көршілік жағдайында тұруға деген ынта-ықыласының арқасында ол тарих тасқынының астында қалып қоймай, өзінің мемлекеттігін қалпына келтіре алды», деп бұрындары да айтқан болатын. Елбасының тарих туралы ойларының екінші арнасы өткенімізді, тамыры тереңде жатқан тарихымызды келешек ұрпаққа бояусыз, шынайы қалпында жеткізу болды. Тарихты таныту арқылы ұрпақ ұғымын кеңейтуді ойлаған Президент жастар тарихымызды таныса, білсе дейді. Тарих жылы деген жылды жариялап, дүниежүзінен қазақ тарихының жазба жəдігерлерін жинатып

жатуы да қазақты мəңгі өлмейтін, өшпейтін елге айналдыру деп білемін. Осы мақсатта 1998 жыл «Халық бірлігі мен ұлттық тарих жылы» болғаны жəне мемлекеттік «Мəдени мұра» бағдарламасының жұмыстары шетел мұрағаттарында, кітап хан алары м е н ғ ы л ы м и мекемелерінде сақталған ұлттық тарихымыз бен мəдениетіміздің құнды деректерін іздестіріп, келешек ұрпаққа қалдыру жұмыстары жүргізілгені де баршаға аян. Адам өз тарихын білмей, ұлт болып калыптаса алмайды, ал тарихын білмеу надандықпен тең. Сондықтан балаға ерте жастан бастап тарихты окытып, қазақтың қалай ел болғанын санасына сіңіріп отырса, біз рухы мықты ел боламыз. Елбасы сұхбаты талай адамды күдікті ойлардан сейілтіп, салиқалы пайымдауларға жетелейді. Мəселен, дінге қатысты айтқан сабырлы, салмақты пікірі діннің өз алдына адамның жаны мен əдебінің аясы екеніне сайды. Дінге қатысты талай жерде ойын ашық айтып жүрген Елбасы осы сұхбатында исламдағы құндылыққа бағаланатын қажылыққа бару мəселесіне назар аударды. «Осы күні қалтасында ақшасы болса, ұшаққа отырып, қажылық жасап қайтатындар көбейді. Заманның ағымына байланысты ол да дұрыс шығар. Бірақ қажылықтың қасиеті басқада. Оған жолдың азабын көріп, бірнеше ай жүріп баратын болған» деп мұсылмандық парызды орындаудың қаншалықты өзгергенін айтып, оның қадірқасиеттілігін жоғалтпау керектігін меңзейді. Халқына шын жүрекпен, əділеттілік үшін, имандылық үшін қажылыққа барса деген ниетін білдіреді. Елбасы діни тұрғыдан баршамызды толеранттылыққа шақырып, əртүрлі сенім өкілдерінің

бір-бірлерінің наным-сенімдеріне құрметпен қарауға шақырды. Сол арқылы қазіргі əлемдік қоғамда өте өткір мəселелердің бірі – діни экстремизмнің алдын алуға болатындығына сендіреді. Дінді сылтау етіп, өздерінің небір мақсаттарын іске асыру үшін адамдардың сенімдерін қолданатын түрлі ағымдар мен діни ұйымдардың алдын алудың жолын ұсынады. Елбасының дінге қатысты айтқан тұжырымы мен кеңесінен əрбір адам дінге қатысты мəселеде мұқият болу қажеттігін ұғынады. Тəубе дейміз, осы уақытқа дейін Президентіміз халқымызды ұлтаралық та, дінаралық та қақтығыстардан қорғап, əрқашан келісім мен бейбітшіліктің орнауына сонау тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап аянбай еңбек етіп келе жатыр. Біздің шынайы мақсатымыз бірлігіне бекем болған елдің мерейін еселей беру. Елбасы өзінің бұрынғы сұхбаттарында да «Біздің түбіміз – түрік, дініміз ислам, сондықтан қасиетті кітабымыз – Құран» деп айтқан еді. Лайым солай болғай. Қашаннан да елдіктің қайнар көзі – белгілі бір халық екендігі белгілі. Тарихи тұрғыдан келгенде, қандай болмасын мемлекет əдетте ұлттық мемлекет ретінде пайда болады. Оның мемлекеттік құрылтайшысы, əрі əлеуметтік базасы белгілі бір этникалық қауым болып табылады. Тарихи жəне жалпы азаматтық практикада да солай. Яғни ел болған жерде оның тілі – мемлекеттік тіл болуы керек. Біздің еліміз қазақ елі болғандықтан, мемлекеттік тіліміз де қазақ тілі. Бұл Ата Заңымыздың 7-бабында тайға таңба басқандай етіп, мемлекеттік тіл – қазақ тілі деп атап көрсетілген. Сондықтан да мемлекет өз тілін сақтап, оның

қолдану өрісін кеңейту үшін қолдан келгеннің бəрін жасап келеді. Өйткені, қазақ тілі – Туымыз, Елтаңбамыз, Əнұранымыз бен қатар, елдігіміздің басты белгілерінің бірі болып саналады. Мемлекеттік тіл – тек қазақтың тілі емес, Қазақстанда тұратын барлық ұлттың ұлтаралық ортақ тілі. Елбасы: «Тіл туралы заңды қолданып, өзімізбен өзіміз қазақша сөйлесуіміз керек. Тілді қолданып, батыл сөйлеуіміз керек. Тілдің майын тамызып сөйлеп, басқа жұртқа үлгі көрсетуіміз керек» – деді. Туған тілінде таза əрі шешен, тапқыр сөйлейтін Нұрсұлтан Əбішұлының «Қазақ қазақпен өз тілінде сөйлессін» деген афоризмге айналған ойын айтқалы қашан. Ана тілімізде оқуға, сөйлеуге, жазуға кім бөгет. Ешкімде бөгет болған емес. Құр байбалам ешкімді ұшпаққа шығармаған. Өзге ұлт өкілдері мемлекеттік тілді меңгеруге құлшыныс танытып жатса, қамқор көңілмен қолдап келеміз. Ендеше: «Адамға екі нəрсе тірек-тегі, бірі – тіл, бірі – ділің жүректегі» – деп, Ж.Баласағұн айтқандай, қазақ тілінің көсегесін көгерту алдымен өзін қазақпын деп санайтындар ғана емес, Қазақстан топырағында тұратын таза ниетті əрбір азамат, мемлекеттік тіл – қазақ тілін өзіне тірек етіп, ол тілді жүрегімен сүюі тиіс. Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстандықтардың өскелең ұрпағына үш тілді меңгеру: қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде, орыс тілін ұлтаралық қатынас тілі ретінде жəне ағылшын тілін халықаралық қатынас тілі ретінде білу мүмкіндігін жасауға деген ұмтылысы өте дұрыс деп ойлаймын. «Тілдердің үш тұғырлылығы» мəдени жобасы – дүниежүзіндегі алдыңғы қатардағы мемлекеттерге тəн құбылыс. Дегенмен, мемлекеттік тіл – өмірлік қажеттілік. Оны саяси саудаға, даудамайға айналдырудың қажеті жоқ. Мемлекеттік тіл əр адамға өзінің қайраткерлік мүмкіндігін кеңейту үшін қоғам, мемлекет ісінде өзін өзі көрсете білу үшін ел тағдырында ықпалды тұлғаға айналуы үшін керек. Мемлекеттік тіл – этносаралық проблема емес, жалпы мемлекеттік проблема. Өзін Қазақстан азаматы деп санайтын кез келген этностың өкілі барлық өркениетті елдердегідей мемлекеттік тілді өз тілім деп қабылдауға тиісті. Сонда ғана біз шын мəніндегі татулық пен тұрақтылыққа қол жеткізе аламыз. Бізге көп тіл білгеннің артықтығы жоқ. Күні ертең Бүкілəлемдік Сауда Ұйымына кіргелі отырмыз. Осы ретте бізге мықтап қазақ, орыс, ағылшын, тіпті, қытай тілін де меңгеріп алу қажет. Тіл мəселесінің өте нəзік екендігі, оның зорлықпен емес тек қана шынайы ынталылықпен ғана ыңғайланатын шаруа екендігі белгілі. Ал тілдің өзі – тарих тереңіне бойлатып, өнер мен мəдениеттің кəусар бұлағына сусындататын рухани əлеміміздің сарқылмас қазынасы. Елбасының Ұлытау төріндегі ұлт туралы толғанысы ел тарихына, жер тарихына, тілі мен

дініне немқұрайды қарай алмайтын, халқының жарқын болашағына нық сеніммен қарайтын елжанды азаматтарға ой салып, толғандырғаны анық. Келер жылдың басынан күшіне енгелі отырған Экономикалық одақ төңі регіндегі ашық əңгімесі көптің көкейінде жүрген көп сауалдың жауабы болып, күдікті ойдан сейілтті. Əлем елдерінің инт е г р ация ғ а ж аппай кө ңіл бөліп, бір-бірімен көпжақты ынтымақтастықты интенсивті түрде дамы туға жаһанданудың да əсері мол. Оның бірден-бір себебі, бірқатар жаһандық проблемаларды бірлескен күштермен шешудің жəне табиғи ресурстарды, инфрақұрылым объектілерін тиімді пайдаланудың қажеттілігі туындауда. Əрине, өзге мемлекеттер сынды Қазақстан үшін бұл мəселе айрықша мəнге ие, өйткені, еліміздің халықаралық экономикалық интеграцияға қатысуы – мемлекет егемендігінің экономикалық негіздерін құрудың, экономиканың қарқынды өсуін қамтамасыз етудің, толыққанды мүше ретінде оның əлемдік қауымдастыққа кіруінің алғышарты болмақ. Оның үстіне Қазақстан Еуразиялық ірі мемлекет ретінде мүддесі алуан түрлілігімен жəне географиялық жан-жақтылығымен ерекшеленеді. Осыны Елбасы ертеден-ақ түсініп, Қазақстанның əлемдік экономикаға белсенді интеграциялану қажеттілігін экономикалық одақ құру арқылы жүзеге асыруды көздеді. Тарихты жасайтын да, қалыптастыратын да ондағ ы жарқын оқиғаларды өмірге əкелетін де жеке тұлғалар десек, тəуелсіздік алған жиырма екі жылдағы еліміз жеткен жетістіктің шынар басында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тұр. Осы жылдар ішінде ел болашағы үшін талай таңдау жасалып, маңызды ірі-ірі шешімдер қабылданды. Халқымыз бүгінгі күнге дейін игі бастамалардың, тың идеялардың куəсі болып келеді. Еуразиялық экономикалық одақтың болашағы зор болатынына сеніміміз мол. Өйткені, мамандардың болжамы бойынша, үш мемлекеттің жиынтық ІЖӨ-сі шамамен 2 триллион долларды құраса, өндірістік əлеуеті 600 миллиард долларға, ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру көлемі – шамамен 112 миллиард долларға, ал жалпы тұтыну нарығы 170 миллион адамға бағаланады екен. Бұл бірлестік бізге өндірістің əртүрлі салаларында инновациялық технологияларды енгізуге, тиімді кооперациялар құруға қосымша мүмкіндіктер береді. Экономикалық одақтың қараша халық үшін түсініксіз жағын Елбасы өз сұхбатында мысал келтіре отырып, қарапайым тілмен жеткізіп берді. «Экономика өсіп-өнбесе, басқа шаруаның бəрі шешілмейді. Тіл де, дін де жайына қалады. Қазақтың да жағдайы жақсармайды. Сондықтан, бұған түсіністікпен қарау керек», – деп елі үшін негізі бар, пайдасы бар қадамға барып отыр. Шынымен де, ел егемендігі үшін Елбасы еш аянбайтынын осы сұхбаттан-ақ көруге болады. Сұхбатты оқи отырып Нұрсұлтан Əбішұлының тұла бойындағы патриоттыққа тəнті боласың. Егер жас буынның бəрі осындай елжандылық қасиетке шомылып өссе, еліміздің Мəңгілік болатынына неге сенбеске. Алматы облысы.

Тїп тамырында ар мен жан бірлігі жатыр Бала кезімнен киелі Ұлытаудың шуағына бөленіп, тəлімін бойыма сіңіріп өстім. Ұлы өлкенің қатпарқатпар тауы, мөлдір табиғаты əлі есімде. Баянды өлкенің сайын даласына бір сəт көз жүгіртсең қойнауы сырға толы, қаншама тарихты жастанып жатқанын іштей сезінетінсің. Əлемдік тарихқа көз салсақ туған жерін ұлықтамайтын ел жоқ. Ал біз үшін басына ұлар қонған Ұлытаудың жөні бір бөлек. Бұл қасиетті өлке – көшпелі халықтың тарихи Отаны болған мекен. Бұл өлкеде көпшілік біле бермейтін, тарихи тұлғалардың кесенелері бой көтерген. Соның бірегейі, Ерден би. Ерденнің атасы Төлек батыр, əкесі Сандыбай да кезінде ел қорғаған батыр екен. Ерден жастайынан батыр əкесінің жанында жүріп ел билігіне араласқан. Батырлық, шешендік сайыстарына түсіп, өзінің ержүрек ерлігі, өжеттігімен көзге түскен. Олардың өмірі біз үшін тəлім, тəрбие. Қазақтың ұлы перзенті Бауыржан Момышұлы: «Отаның үшін отқа түс – күймейсің», – дейді. Қарап тұрсаңыз шағын тіркесте, үлкен мақсат жатыр. Отаныңды сүю арқылы еліңді, жеріңді қорғау, оған қалтқысыз қызмет ету, яғни жалпы алғанда, мəдени тəуелсіздікке мойын ұсыну. Осындай ұлы мақсаттар көзделген жерде Елбасының Ұлытауға келіп, оған ерекше назар аударуы көңіл қуантады. Иə, мəдени тəуелсіздік. Демек, рухани бірлікті нығайтуға ықпал ететін күш – мəдени тəуелсіздік. Бұл салаға тіл, дін, мəдениет, өнер, əдебиет құндылықтары кіреді. Елбасының «Мəңгілік Ел» идея сының астарында бақытты ел болуға қол жеткізудің ұлы мұраты жатыр. Ендеше, əр азаматты осы сауалдар толғандыруы тиіс. Мəңгілік дегеніміз – ұлттық бірлік, зайырлы қоғам құру, яғни тарихтың, мəдениет пен тілдің ортақтығы. Ал осы үш саланың толық ортақ ты ғына түбегейлі қол жеткізу үшін ауызбіршілік, ұлт мүддесі жолындағы ар мен жан бірлігі ауадай қажет. Ұлытау төрінде Елбасы көтер ген осы мəселелер бүгін де, ертең де өзектілігін жоймайтыны анық. Əсіресе, Мемлекет басшысының егемен елмен бірге ана тілімізді де мəңгілік елдің мəңгілік тілі ету туралы бастамасы Ұлытау ұлағатында назарынан тыс қалған жоқ. Бұл дұрыс та. Жасыратыны жоқ, ана тіліміз мемлекеттік мəртебеге ие болған кезден бастап, оған қатысты əртүрлі сынпікірлер айтылып жүр. Дегенмен, тəуелсіздіктің арқасында мемлекеттік тілдің абыройы артты. Оны мойындауымыз керек. Бүгінгі таңда мемлекеттік тілді дамыту жөніндегі кешенді шаралар жалғасын табуда. Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында мемлекеттік тілдің қолдану аясын

кеңейту қажеттігін атап өткен болатын. Бұл туған тілдің саяси мəні мен мағынасын, мемлекеттік маз мұнын анықтайтын құжаттар дың бірі болып табылады. Демек, бүгінгі ғылым мен білімнің, интернеттің тіліне айналған қазақ тілінің қоғамдық қаты нас тардың барлық салаларында кеңінен қамтылуына əр қайсымыз қолдау көрсетуіміз керек. Осы ретте Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақ тілі – біздің рухани негізіміз. Біздің міндетіміз – оны барлық салада белсенді пайдалана отырып дамыту. Біз ұрпақтарымызға бабаларымыздың сандаған буынның тəжірибесінен өтіп, біздің де үйлесімді үлесімізбен толыға түсетін қазіргі тілді мұраға қалдыруға тиіс піз. Бұл – өзін қадірлейтін əрбір адам дербес шешуге тиіс міндет», – деп, мемлекеттік тілді білуді міндеттеп отыр. Əсілінде тілді ойлау – болашақты ойлау. Өйткені, ананың сүтімен, бабамыздың қанымен бойға сіңген ана тіліміз ғасырдан-ғасырға, заманнанзаманға ата-бабымыздан қалған мирас. Мемлекет басшысының Ұлытаудағы Əулиебұлақ сұхбатында қозғалған маңызды мəселелердің бірі – діни сенім тазалығы, дінаралық үйлесімділік тақырыбы көпшіліктің көкейінде жүрген, дер кезінде талқыға салынған тақырып деуге əбден негіз бар. Елбасының Ислам дінінің негізгі қағидалары арқылы жарым жандарға қол ұшын беру, өзара бауырмал болу, үлкенге ізет, кішіге ілтипат көрсету, Отанды, елді қорғау, бірлікке шақыру арқылы дінді өркендетеміз деуі көңілге қонымды. Тарихты қашанда халық жасайды. Халықтың үні, ұлттың тілі мен ділі, Мəңгілік Елдің бастауы – азаттық, теңдік, бостандық, береке-бірлік, бақыт, ризашылық сынды сезімдермен тоқайласады. Ендеше, халқымыздың күші – жауапкершілікте, бірлігіміз – əралуандылықта, еркіндігіміз – келісімде, абыройымыз – игілікте, қауіпсіздігіміз – ашықтықта, тəуел сіздігіміз – серіктестікте, болашағымыз – бүгінде болып отыр. Күлтегін бабамыз «Тату елге тыныштық пен тоқшылық нəсіп» болатынын өсиет етіпті. Ендеше, татулығы мен бірлігі жарасқан еліміз үшін қасиетті Ұлытаудың орны бөлек. Мəңгілік Ел болудың астарында ұлтының тарихын, мəдени тəуелсіздікті дəріптеу жатыр. Сол арқылы келер ұрпақ мəңгілік елге айналады. Ал осы мəнді тақырыптардың хандар таққа отырып, кеңес құрған киелі ортада талқыға салынуы барша қазақстандықтарды бір ортаға жинап, бір тұғырға жұмылдыруға сеп болары сөзсіз. Ұлытау төрінде кең көсіліп, кеңес айтқан Елбасының мақсаты да осы. Алма ТҮСІПБЕКОВА, Қазақстан Жоғарғы Сотының кеңесшісі.


Мұхтар ҚҰЛ-МҰХАММЕД.

Осы материалды даярлау барысында Рақымжан Қошқарбаев ерлігіне қатысты ақиқат шындықты тарих тереңінен аршып алу үшін біз бір кездегі КСРО Қорғаныс министрлігінің, қазір РФ Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағатына (РФ ҚМОМ) арнайы өтініш жолдап, батырға қатысты бұрын еш жерде жарияланбаған əскери құжаттарды алдырғанбыз. Осы сауапты іске қатысқан барлық азаматтарға алғысымызды айта отырып, енді солардың бір парасына кезек берейік. Жеңіс туы тігілген оқиғаның ізі суымай-ақ алғашқы баянатты Рақымжанның полк командирі Плеходанов жазған. Онда былай делінген: «Командир взвода разведки 1 сб л-нт КАШ КОРБАЕВ и разведчик взвода полковой разведки кр-ц БУЛАТОВ в 14.30 водрузили знамя над Рейхстагом. В 14.40 1 и 2 сб полностью вошли в Рейхстаг, очищая нижний этаж и подвальные помещения» (РФ ҚМОМ, 1390қор, 1-тізім, 76-іс, 174-175-беттер. Ұрыс жағдайынан дəл хабар беретін əскери мұрағат құжаттарын түпнұсқа тілінде келтіруді жөн санадық). Екі парақтан аспайтын əскери тілмен қысқа да нұсқа жазылған «Описание боя за Рейхстаг» атты бұл құжатта шабуылдың барысы əр минутына дейін дəлме-дəл көрсетілген, соңына «Плеходанов» деп сия қарындашпен шиыршықтап қол қойылған. Тіпті, баянат соңында «что будет врать Зинченко проспавши в подвале» деген сөздер жазылған. Егер полк командирі қол қойған ресми құжатқа төменгі шенді офицерлердің өзгеріс түсіре алмайтынын жəне баянатта комдив қолымен жазылған ескертпелер жоқтығын ескерер болсақ, мұндай əскери этикаға сыймайтын кекесінді тіркесті Плеходанов жазуы мүмкін деп шамалауға болады. Соғыс жағдайында əр дивизияның барлық əскери қимылы мұқият тексеріліп, өзге баянаттармен, оның ішінде барлаушылар мағлұматымен салыстырылғаннан кейін əбден нақтыланған деректерді қаттап отыратын «Журнал боевых действий» дейтін арнайы құжаты болады. Енді Рақымжан шайқасқан 150-атқыштар дивизиясының осындай журналына үңіліп көрейік. Онда: «Лейтенант КОШКАРБАЕВ и разведчик 674 сп БУЛАТОВ первыми подползли с полковым красным знаменем и в 14.25 30.4.45 водрузили его на площадки лестницы главного центрального входа в Рейхстаг с западной стороны. Только с наступлением сумерков 30.4.45 в здание Рейхстага с южной и центральной части ворвались 674 сп; с северной 1/756 сп», – делінген (Сонда, 1390 қор. 1-тізім, 1-іс, 22-23 беттер). Бұл бір ғана полктың емес, тұтас дивизияның əскери шежіресі саналатын аса маңызды құжаттан алынған дерек. Мұнда да тудың 30 сəуір күні 14 сағат 25 минутта тігілгені қолмен қойғандай анық көрсетілген. Енді 150-атқыштар дивизиясының тарихи формулярына назар аударып көрейік. Онда: «В 13.00 30.4.45 г. артиллерия, минометы и РС открыли уничтожающий огонь по противнику. Артобработка продолжалась в течение 30 минут. В 13.30 начался штурм противника. ...В 14.25 30.4.45 г. лейтенант КОШКАРБАЕВ и разведчик БУЛАТОВ 674 сп по-пластунски подползли к центральной части здания и на лестнице главного входа поставили красный флаг... В 18.00 30.4.45 г. был повторен штурм рейхстага... Рота Сьянова первая ворвалась в сев. часть Рейхстага, а бойцы 1 и 2 (батальона) 674 сп с центральной и южной стороны», – делінген (Сонда, 1390-қор, 1-тізім, 22-іс, 192-193 беттер). Мұнда артиллериялық атыстан кейін екінші шабуылдың сағат бір жарымда басталып, Рақымжан жазғандай «бір сағаттай уақыт өткенде», яғни 14 сағат 25 минутта лейтенант Қошқарбаев пен жауынгер Булатовтың жер бауырлап Рейхстагқа жетіп, ту тіккен уақыты минутына дейінгі дəлдікпен көрсетіліп, өзгелердің де аты-жөні нақтылана түскен. Кезінде осы құжаттарға қол қойған комдив Шатилов кейін өз естелігінде: «Төртінші қабатта орналасқан менің позициямнан алаңда жүгірген, құлаған, көтерілген адамдардың сұлбасы көрініп тұрды... Мен оң жақтағы колоннаның тұсынан алқызыл Тудың жарқ еткенін көрдім. Дəл сол сəтте 14 сағат 30 минутта мен Плеходанов пен Зинченкодан бір мезгілде екі баянат қабылдадым», – деп жазды. Шатиловқа екі полктың командирлері –––––––––––––––––––––––––––––––––– (Жалғасы. Басы 197-нөмірде).

5

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

де өз жауынгерлерінің Рейхстагқа басып кіргенін баяндаған. Комдив сол сəтінде-ақ жағымды жаңалықты корпус штабына хабарлайды. Əрі қарай бəрі түсінікті: сол сəтте Рейхстагтың алынып, оған жеңіс туы тігілгенін комкор Переверткин командарм Кузнецовқа, ал ол кезегінде маршал Жуковқа баяндаған. Хабар Жуковқа жетісімен ол өзінің 30 сəуірдегі №6 бұйрығын жариялайды. Оның 2-пунктінде: «Генерал-полковник Кузнецовтың 3-Екпінді армиясының əскерлері шабуылды өрістете отырып, жау қарсылығын сындыра, Рейхстаг ғимаратын басып алды. Бүгін 30.4.45 жылы сағат 14.25-те онда кеңес туын көтерді. Рейхстаг ғимараты мен оның алаңы үшін шайқаста генерал-майор Переверт киннің 79-атқыштар корпусы мен оның құрамындағы полковник Негоданың 171-атқыштар дивизиясы жəне генерал-майор Шатиловтың

басқармасы да алдын ала бекітпеген. Сол себеп ті кеңес əскерлері ішінен бірінші бо лып жау ордасына атойлап кіріп, бүкіл Кеңес Одағының символы саналатын қызыл ту тіккен Р.Қошқарбаев пен Г.Булатовтың туын Жеңіс туы деп қабыл дап, дəл осы туды Рейхстаг төбесіне шығарғанда ол ең əділетті шешім болар еді. Оның үстіне маршал Жуковтың бұйрығында «Жеңіс туы» деген нақты атаудың орнына «кеңестік ту» атты шартты ұғым көрсетілген. Өкі ніш ке қарай, бəрі басқаша болып шықты. Жеңіс туына қатысты дау-дамайдың осы күнге дейін толастамауына Егоров пен Кантарияның командирі полковник Зинченко себепкер болды. Ол өз жауынгерлері тіккен тудың мəртебесін көтеру үшін оның 3-Екпінді Украин армиясының штабында бекітілгенін үнемі алға тартумен болды. Егер шынтуайтқа келер болсақ, маршал

Фотосурет дегеннен шығады. Алғашқы суретті «Правданың» фототілшісі В.Темин 1 мамыр күні ойрандалған Берлин үстімен ұшқан ПО-2 ұшағының бортында түсірген. Редакциядағылар суретті шығарған кезде ғимарат күмбезінен ешбір туды көре алмаған. Өйткені, ол кезде ту күмбездің ортасында емес, ондағы мүсінге ғана бекітілген болатын. Сондықтан ту суретке ретушерлер қолымен түсіріледі. Ретушь асығыста істелгендіктен, тудың пропорциясы тым үлкен болып шығып, кейін осы мəселе төңірегінде үлкен дау туады. Əйгілі фототілші Е.Халдейдің дүниежүзін шарлап кеткен «Рейхстаг үстіндегі Жеңіс туы» суреті де 2 мамыр күні соғыс аяқталып, Берлиннің сөзсіз тізе бүгуі қабылданғаннан кейін түсірілген. Шындығында ол суреттің де Жеңіс туына, ал онда бейнеленген жауынгерлердің алғаш ту тігушілерге еш қатысы жоқ еді. Алайда, тілшінің

674-полк жауынгерлері болатын. Комдив Шатилов шалдуар полк командиріне «ержүрек, батыл офицер» деген мінездеме беріп, Батыр атағына ұсынады. Қай қылығымен жоғары командирлерге жақпағанын кім білген, ерлігі күмəнсіз көрінген Плеходановтың марапаты Қызыл Ту орденімен шектелді. Рақымжан ағаның кітабында капитан Давыдов оған алқызыл туды табыс ете тұрып, бірге аттанатын топ құрамын таныстырғанда онда Қошқарбаев пен Булатовтан басқа аға сержант Лысенко, қатардағы жауынгерлер Проваторов, Орешко, Пачковский, Бреховецкий болған. Полк командирі Плеходанов əлде тəжірибесіздігінен, əлде көңілжықпастықтан олардың бəрін бірдей Батыр атағына ұсынады. Нəтижесінде бəрі дерлік Алтын Жұлдыздың орнына Қызыл Ту орденін қанағат етуге мəжбүр болады. «Дерлік» сөзін қосып отырғаным

ЖАУЖЇРЕК

«Меніѕ аєаларым» сериясынан

Қарулас достар: Р.Қошқарбаев пен Г.Булатов.

150-атқыштар дивизиясы ерекше көзге түсті», – деген жолдар бар. Дəл осы бұйрықтың 4-тармағында тудың біржолата тігілгенін нықтылай түсетін: «Біздің кеңестік туымыз Берлин қаласының ортасындағы Рейхстаг ғимаратында желбіреп тұр», – деген жолдар болды. Маршал Жуковтың бұйрығы сол сəтінде-ақ ақпарат құралдарына жетіп, Совинформбюро: «1-Беларусь майданының əскерлері Рейхстагты басып алып, сағат 14-те оған Жеңіс туын тікті», – деген барша кеңес адамдары асыға күткен хабарды Левитанның саңқылдаған дауысымен бүкіл дүниежүзіне таратты. Жеңіс туы желбірегені жөніндегі ақпарат əлемді шарлап кеткенде 3-Екпінді армияның Əскери кеңесі бекіткен №5 ту əлі полковник Зин ченконың штабында жатқан болатын. Енді осы тудың қалайша Рейхстаг төбесіне шығарылып, оны Егоров пен Кантарияның қандай жағдайда, қашан тіккеніне оралайық. Комдив Шатилов Егоров пен Кантарияның есімін алғаш полковник Зинченкодан естігенін жазады. Туды бірінші болып тігу «жарысынан» əріптесі Плеходановтан қалып қойған айлакер Зинчен ко қулыққа басқан. Шатилов өз естелігінде күндіз Зинченкоға телефон шалып, «Ту қайда?» деп сұрағанда ол тудың өз штабында екенін, тіпті, оны Рейхстагқа жеткізетін адам табылмай тұрғанын айтқан. Комдив: «Онда туды Плеходановқа бер!», – деп қайыра тапсырма бергеннен кейін Зинченко іле-шала байланысқа шығып, Егоров пен Кантарияның есімін баяндап, жауапты миссияны соларға жүктеуге рұқсат алады. Осылайша бəрі де көкейге қонымды, саясатқа сыйымды болып шыға келеді. Бірі жеңіске шешуші үлес қосқан орыс халқының өкілі, екіншісі – Жоғарғы Бас қолбасшының қандасы. Саяси қызметтің жілік майын шаққан, қулығына құрық бойламайтын Зинченко ойлап тапқан бұл идеяға сол кезде ешкім де қарсы келе алмайтын еді. Оның үстіне жоғары лауазымды командирлер үшін қарамағындағылардың қайсысы ту тіксе де өзінің ешқашан абыройдан тыс қалмайтыны бесенеден белгілі болатын. Жеңіс туы – шартты ұғым. Ресми түрде оны Жоғарғы Бас қолбасшының Бас штабы да, Жуков басқаратын 1-Беларусь майданының Саяси

Жуков басқарған 1-Беларусь майданы құрамында 1945 жылдың 1 сəуіріндегі дерек бойынша 11 армия (3-Екпінді Украин армиясы соның біреуі ғана), 2 артиллериялық, 1 танк корпусы, 2 атты əскер корпусы жəне бұларға қосымша əскери-əуе, байланыс жəне инженерлік құрылымдар болды. Жау ордасына Жуков əскерлерімен бір мезгілде басып кірген И.Конев қолбасшылық еткен 1-Украин майданының құрамында дəл осындай көлемдегі əскери құрамалар шайқасты. Егер қос майдандағы əрбір армия штабы өз құрамындағы əскери құрамалар санына сəйкес Жеңіс туларын əзірлейтін болса олардың жалпы саны бірнеше жүзден еркін асатын еді. Сондықтан «армия штабы бекіткен» деген уəждің ешбір саяси, əскери жəне құқықтық қауқары жоқ, əйтеуір қарсы жақтың бетін жасқау үшін табан астында ойдан шығарылған тым шолақ тұжырым еді, бірақ əскери жағдай күн сайын емес, сағат сайын өзгеріп, қиянкескі ұрыс жүріп жатқанда жоғары шенді қолбасшылар саяси қызметкерлердің осындай келте кесіміне оп-оңай көне салған. Полковник Зинченконың Егоров пен Кантария сияқты орыс жəне грузин ұлтынан шыққан жауынгерлерді Жеңіс туының авторы ретінде таңдауы маршал Жуковтың өзін тыпыр еткізбеген. Рақымжан мен Булатов өз туларын тігіп үлгергенше Рейхстагқа қарсы екінші шабуыл екпіндей түсіп, олардың ізін ала түрлі əскери бөлімдердің туын ала жүгірген жауынгерлердің алғашқы легі жау ордасына жетіп үлгереді. Кешке қарай олардың қатары көбейе түсті. Ғимараттың əр қабаты жаудан тазартылған сайын əр терезеден алқызыл тулар желбіреп, үлкенді-кішілі тулар мен жалаушалардан Рейхстаг қызғалдақты даладай құлпырып тұрады. Біз сұрапыл соғыста қан төккен есіл ерлердің ерлігін мансұқтаудан аулақпыз. Берлинді алуға қатысқан, Рейхстагқа шабуылдаған, ту тіккен, оған қарыс қадам жете алмай қаза болған барлық жауынгерлердің рухына əрдайым басымызды иеміз. Бірақ орыс мəтелінде айтылғандай, «жеңіліс жетім болса да, жеңістің əкесі тым көп» болды. Кейінгі жылдары шындықтың өңін айналдырушылардың қатары көбейіп кетті. Олардың ішінде Берлин тізе бүгіп, кеңес əскерлері жеңісті тойлауға кіріскен бейбіт кезеңде түсірілген фотосуреттер негізінде өзін батыр деп көрсе тіп, жоғары атаққа ұсынғандар да шықты.

қолдан жасалған суретіне түскен жауынгерлердің бірі 1996 жылы «Ресей батыры» атағын алды (мінəйім себептермен ардагердің есімін атауды артық санадық). Егоров пен Кантарияның Рейхстаг төбесінде ту ұстап тұрған фототілші А.Морозов түсірген үшінші сурет 2 мамыр күні бейбіт жағдайда түсіріліп, 3 мамыр күні көптеген ақпарат құралдарында жарияланды. Жеңіс туына байланысты ең сенімді архив деректерін қарастыра келіп, төмендегідей қорытынды жасауға болады. 1. Рейхстагқа алғаш ту тіккендер – лейтенант Рақымжан Қошқарбаев пен қызылəскер Григорий Булатов. 2. Тарихи оқиға 1945 жылы 30 сəуір күні сағат 14.25-те жүзеге асқан. 3. Қошқарбаев пен Булатовтан кейін 674, 756, 380, 525-атқыштар полктарының жəне 86-ауыр гаубицалық артиллериялық бригаданың жауынгерлік топтары бірінен соң бірі ғимаратқа, өз бөлімшелерінің шабуыл туларын қадаған. 4. 3-Екпінді армияның əскери кеңесі бекіткен туды полковник Зинченконың бұйрығымен Егоров пен Кантария 1 мамыр күні түнде Рейхстагтың төбесіндегі аттылы мүсінге бекітіп, оны 2 мамыр күні таңертең күмбездің ортасына орналастырған. Кейін Жеңіс туы ретінде ресми танылған ту дəл осы болды.

Шындық шежіресі Қасым ақын айтқандай, «күркіреп күндей» сұрапыл соғыс та өте шықты. Бір кездері өлім сепкен Берлин аспаны от-шашуларға бөленді. Жеңімпаз жауынгерлерді марапаттаулар басталды. Əуелі маршал Жуковтың тікелей ұсынысымен Берлинді алуға үлес қосқан комдив М.Шатилов, комкор С.Переверткин, командарм В.Кузнецов 1945 жылғы 29 мамыр күні Кеңес Одағының Батыры атағын алып, үшінші Алтын Жұлдыз маршал Жуковтың кеудесінде жарқырады. Жеңіс туын тігуге Егоров пен Кантарияның кандидатурасын ұсынған 756-полктың командирі Зинченко де сол 1945 жылдың 31 мамыры күні Алтын Жұлдызға ие болды. Тарихи шындық тұрғысынан алғанда жау ордасына алғаш басып кірген де, оған тұңғыш ту тіккен де подполковник Плеходанов басқаратын

Рақымжан мен Булатовтан кейін алғашқы шабуылдаушы топ ішінде Рейхстагқа жетіп жығылған аға сержант И.Лысенкоға келесі 1946 жылдың 15 мамырында Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Плеходанов қол қойған оның марапат парақшасында ешбір артық-кемі жоқ: «Лысенко жолдас 1945 жылдың 30 сəуірі күні сағат 14те Рейхстаг ғимаратына басып кіріп, гранатамен 20 неміс солдатының көзін жойды. Екінші қабатқа жетіп, Жеңіс туын тікті», – деп жазылған (РФ ҚМОМ, 33-қор, 793756-тізім, 28-іс, 250бет). Ерлікті марапат қағазы арқылы ғана танып, штабтан ұзап шықпайтын сая си қызметкерлер 19-20 жастағы, соғысқа кіргеніне жарты-ақ жыл өткен Гриша мен Рақымжанды қайтсін, Лысенко сияқты революцияның түйдей құрдасы (1917 жылы туған), 1942 жылдан майдан шебіндегі, жалғыз гранатамен 20 немісті жер жастандырып, Жеңіс туын тіккен сақа солдат Лысенко тұрғанда. Берлин тізе бүгіп, жаппай марапат басталғанда, Рейхстагты алуға қатысқан ондаған əскери бөлімшелерден «жау ордасына Жеңіс туын тікті» деген сипаттамамен жүзден астам ұсыныс келіп түскен. Мұндай ұсыныстар жасаған командирлерді де түсінуге əбден болады. Шындығында, олар бірі ерте, бірі кеш Рейхстагтың əр тұсына шабуыл туларын тіккен. Ал ресми орындар үшін Жеңіс туы жалғыз болатын. Сол себепті 1945 жылы ту тіккендердің ешқайсысына да Батыр атағы берілмеді. Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылғандар ішінде Рақымжан Қошқарбаев та болды. Кезінде Кəкімжан Қазыбаев ағамыз бастаған қазақ қаламгерлері мен зиялылары талай жылдар жабыла іздеген Ресей Қорғаныс министрлігі архивінен алдырған қос парақтан ғана тұратын осы бір тарихи құжатты біз де үлкен тебіреніспен қолымызға алып, асқан ыждағаттылықпен қарап шықтық. Оның дəстүрлі анкеталық деректерден кейінгі «Жауынгерлік ерлігі мен қызметінің қысқа, нақты мазмұны» деген бөлігінде былай деп жазылған: «Прорвав оборону противника 16.04.1945 года с плацдарма на западном берегу р.Одер в районе Гроснейндорфа тов. КОШКАРБАЕВ во главе штурмового взвода 17.04.1945 года вышел к каналу Фридландерштром используя исключительно выгодный рубеж для обороны, противник пытался приостановить продвижение наших частей. Взводу тов. КОШКАРБАЕВА было приказано на подручных средствах преодолеть водную преграду, захватить плацдарм на западном берегу канала и способствовать переправе основных сил полка. Прикрываясь огнем орудий прямой наводки взвод под командованием тов. КОШКАРБАЕВА достиг противоположного берега канала и стремительным броском ворвался в немецкую траншею. В траншейном бою доходившем до рукопашной схватки взвод истребил более 40 немецких солдат, захватил 3 крупнокалиберных пулемета и из трофейного оружия открыл интенсивный огонь по огневым точкам врага. Воспользовавшись успехом взвода тов. КОШКАРБАЕВА было переправлено еще несколько штурмовых групп. В бою 29.04.1945 года взвод в числе первых форсировал р.Шпрее ломая ожесточенное сопротивление врага 30.04.1945 года ворвался в Рейхстаг и водрузил знамя Победы. В дни боев проведенных от Одера до Рейхстага взвод истребил более 200 немецких солдат и офицеров и 194

захватил в плен, с боем захватил 14 полевых орудий вместе с прислугой, 27 крупнокалиберных пулеметов и много другого вооружения. Достоин присвоения звания «ГЕРОЯ СОВЕТСКОГО СОЮЗА». Командир 674 стрелкового полка, подполковник Плеходанов» (РФ ҚМОМ, 33-қор, 686196-тізім, 44/143-іс, 32-33 беттер). Соңына 1945 жылғы 6 мамыр күні қызыл қарындашпен полк командирі Плеходанов шиыршықтата қол қойған. Бұл ұсынысты 14 мамыр күні дивизия командирі Шатилов та қолдап шыққан. Ұсыныс 27 мамырда корпус командирі Переверткин тарапынан да мақұлданып, мөр басылған. Батыр атағын алу үшін келесі сатыда армия командирі мен оның штаб бастығының, əрі қарай майдан қолбасшысы мен оның əскери кеңесі мүшесінің қолдаулары керек. Рақымжанды батырлыққа ұсынған құжат корпус командирінің қолымен шектелген. Уақыт табымен сарғайған қос парақтың тасасында əлдебір тылсым сыр жасырынғандай талай мəрте аударыптөңкеріп қараймыз. Иə, ол жоғары қарай жылжымаған. Тек «Марапат туралы белгі» деген бөлігінде бүгінде өше бастаған көк сиямен «3-Екпінді армияның №0121/н 8.6.45 жылғы бұйрығымен Қызыл Ту орденімен марапатталды» деп жазылып, əлдекімнің қолы қойылған. Бар болғаны осы ғана... Батыр атағына ұсынылғандардың есеп карточкасы болады. Рақымжанның ісінде 1946 жылдың сəуір айында (бұл кезде ту тіккендердің ешқайсысы əлі атақ алып үлгермеген) толтырылып, оның жəне Плеходановтың қолдары қойылған осындай құжат та табылды. Бұған қарағанда, соңғы кезеңге дейін оның кандидатурасы үміткерлер қатарында болған. Кейбір зерттеушілер «Рақымжанның Батыр атағын алуға əкесінің халық жауы болғандығы себепкер болды» деген жорамал да айтады. Бұл сөздің де жаны бар шығар, бірақ ол атаққа ұсынылғанда əкесі түрмеден босап, туған ауылында қарапайым колхозшы болып еңбек етіп жүрген. Сондықтан оның марапат парақшасындағы отбасы жағдайы туралы мəліметте: «Əкесі – Мусин Қошқарбай – Қаз.КСР. Ақмола обл. Ақмола ауданы, Ворошилов колхозы», – деп анық көрсетілген. Оның үстіне Сталиннің əйгілі «əкесі үшін баласы жауап бермейді» деген қағидасынан кейін Ұлы Отан соғысы кезінде қаншама «халық жауларының» баласы ең жоғары марапат пен əскери шенге ие болды. Р.Қошқарбаевты кейін бірнеше мəрте Батыр атағына ұсынғанда: «бір ерлікке екі награда берілмейді, ту тіккені үшін ол 1945 жылы Қызыл Ту орденімен марапатталған», деген шығарыпсалма жауаптар да келіп отырған. Бұл да шындыққа сəйкес келмейтін жағдай. Егоров пен Кантария да Жеңіс туын тіккені үшін əуелі 1945 жылдың 19 мамырында Қызыл Ту орденімен марапатталған. Алайда, бұл марапат оларға арада жыл өткенде Кеңес Одағының Батыры атағын алуға еш бөгет жасаған жоқ. Жеңіс туына ұсынылғандардың кандидатураларын жоғары орындар жыл бойы қарайды. Тура бір жыл өткенде – 1946 жылдың 8 мамырында үміткерлер мен олардың командирлері асыға күткен КСРО Жоғары Кеңесі Президиумының Жарлығы да шықты. «Берлиндегі Рейхстагқа Жеңіс Туын тіккен КСРО Қарулы күштерінің офицерлік жəне сержанттық құрамына Кеңес Одағының Батыры атағын беру туралы» осы Жарлық бойынша жау ордасын басып алуға қатысқан үш полктың үш комбаты – Г.Давыдов (674), С.Неустроев (756), К.Самсонов (380) жəне ту тіккен М.Егоров пен М.Кантарияға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Осылайша Жеңіс туының авторы мəселесі біржолата шешіліп, бұдан былайғы жерде ресми билік пен əскери цензура тек осыны ғана басшылыққа алатын болды. Жоғары орындар кандидатураларды қарауға кіріскен бір жыл ішінде жаңалыққа жаны құмар журналистер жау ордасын талқандап, оған ту тіккен батырлар жайлы жазуға жабыла кірісіп кетті. Рақымжан жайында алғашқы материалды ол қызмет еткен дивизияның басылымы «Воин Родины» газеті 1945 жылдың 3 мамырында басты. Газеттің 1-бетінде тұтастай Жоғарғы Бас қолбасшы Сталиннің Германия астанасы Берлиннің тізе бүгіп, 70 мың неміс офицері мен солдатының тұтқынға түскені туралы əйгілі бұйрығы жарық көрді. Осы газеттің екінші бетіндегі авторы көрсетілмеген «Олар ұрыста көзге түсті» атты материалда: «Кеңес батырлары, халқының таңдаулы перзенттері. Олардың таңғажайып ерліктері жайында əлі талай кітаптар жазылып, əндер шығарылады. Олар гитлеризм ордасына Жеңіс туын тікті. Ержүректер есімін еске сақтайық: лейтенант Рақымжан Қошқарбаев, қызылəскер Григорий Булатов. Олармен тізе қосып шайқасқан даңқты жауынгерлер: Проваторов, Лысенко, Орешко, Пачковский, Бреховецкий, Сорокин», – деп жазылды. (Соңы 6-бетте).


6 (Соңы. Басы 5-бетте).

Дəл осы газеттің 5 мамырындағы келесі нөмірінде белгілі əскери журналист В.Субботин мен Н.Шатиловтың авторлығымен жазылған «Олар Жеңіс туын көтерді» атты мақалада қос батырдың ерлігі таратыла жазылып: «Қошқарбаев Булатовты терезеге шығарып: «Бекіт, Булатов!», – деді. Олар бірлесе Рейхстагтың үстіне алқызыл туды тікті», – деп жазды. Мамыр айының 17-сі күні майдандық «Фронтовик» газетінде əскери фототілші В.Гребнев түсірген Рақымжанның фотосуреті «Берлин шабуылының батыры» деген атпен жарық көрді. КСРО Жазушылар одағының 1948 жылдың желтоқсанында өткен пленумында əйгілі кеңес жазушысы Борис Горбатов арнайы баяндама жасайды. Ол қазақ əдебиетінің жетістіктеріне егжей-тегжейлі тоқтала келіп: «Шынтуайтқа келгенде, біздің армияның жауынгерлерін бүркіт, қырандармен салыстыруды қоятын уақыт жетті. Менің көз алдымда жолдастарымен бірге Рейхстагтың төбесіне Жеңіс туын тіккен қазақ Қошқарбаевпен қандай бүркіт теңесе алады? Мұндай батырларды көрсету үшін бізге айрықша поэтикалық құрал, басқаша образ, өзгеше поэзия керек», – деп қазақ батырының ерлігін үлкен тебіреніспен атап өтеді («Литературная газета», 1948 жылдың 18 желтоқсаны, №101). Белгілі орыс жазушысы «менің көз алдымда» деген сөзді образды түрде емес, тура мағынасында айтқан. Оның бұл сөзін майдангер журналист Мартын Мержанов өзінің «Ол осылай болған» атты естелігінде растап: «Дəл осы сағаттарда Горбатов Гиммлер үйінің жертөлесіндегі бақылау пунктінде отырды», – деп жазады. Өкінішке қарай, Мəскеуде өткен жазушылардың үлкен жиынында атақты орыс жазушысы айтқан сенсациялық жаңалық қазақ қаламгерлері назарынан тыс қалады. Рахымжан да «ол мен едім» деп көп ешкімге тіс жара қоймаған. ...Соғыстан кейін он жылдан астам түрлі қызметтер атқарып, Алматыға атбасын тіреген Рақымжан 1958 жылы Бауыржан ағасына сəлем беруге келеді. Батыр сол күні-ақ Кəкімжан Қазыбаевқа тапсырма береді. Кəкең қаһарман қолбасшының тапсырмасын тастай етіп орындап, 1958 жылы 20 ақпанда «Рейхстагқа ту тіккен қазақ» атты мақаласын басады. Бұл арқылы лезде Рақымжан Қошқарбаевтың есімі бүкіл қазақ қауымына жайылып, ол шын мəніндегі халықтық қаһарманға айналады. Рақымжан осылайша зор атақдаңқымен туған халқына оралады. Рақымжанды мəскеулік авторлар кейінгі жылдары да назардан тыс қалдырған жоқ. Ол туралы сонау 1945 жылы «Фронтовик» газетіне көлемді мақала жазған əскери журналист Василий Субботин майдандық жазбалар негізінде дүниеге келген «Мың төрт жүз оныншы күн» атты деректі повесінде: «Жеңіс туын Рейхстагтың күмбезіне Егоров пен Кантария тікті. Бірақ бұдан басқа да байрақтар мен тулар болды. Мен бір кездері бұл туралы жазсам да, Давыдов батальонынан шыққан қос батыр туралы, олардың туы, оны қалай Рейхстагқа тіккені жайлы тағы да айтқым келеді», – дей келіп, – Рақымжан мен Григорийдің ерлігін егжей-тегжейлі суреттеп шығады («Новый мир», 1960, №5, 57-58-беттер). Алпысыншы жылдары Кеңес Одағының бас газеті саналатын «Правда» Жеңіс туына қатысты ел арасында аңыз бен ақиқатқа толы сан алуан деректер қаптап кеткендігін ескеріп, тарихи фактілерді жан-жақты талдауға негізделген «Как было водружено Знамя Победы» атты мақала жариялайды. Онда Рейхстагқа бірінші болып ту тіккендер қатарында Р.Қошқарбаев пен Г.Булатовтың есімдері де аталады («Правда», №129, 09.05.1963). Кеңес Одағындағы ең беделді ғылыми-зерттеу институты ретінде КОКП ОК жанындағы Марксизмленинизм институты саналатын. Осы институт ғалымдары 1960-1965 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты барлық мұрағат құжаттарын мұқият зерттеп, 6-томдық «Кеңес Одағы Ұлы Отан соғысының тарихы» атты іргелі еңбек шығарады. Соғыстың соңғы кезеңіне арналған 5-томда Рейхстагқа ту тіккен батырлар қатарында Р.Қошқарбаев пен Г.Булатовтардың да есімі аталып, «осыншама көп тулардың тігілуі кеңес əскерлерінің жаппай ерлігінің көрінісі болды», – деп жазады (М., 1963, 5-том, 285-б.). Бұл КСРО-дағы ең жоғары партиялық биліктің Рейхстагқа ту тіккендерге Батыр атағын бермесе де, олардың ерлігін ашық мойындауы еді. Жылдар алға жылжып, саясатқа да өз өрнегін түсірді. Кеңес Одағы өмірінде «жылымық» деген атаумен енген жұмсақтау кезеңнен кейін тарихи оқиғаға тікелей қатысқан адамдардың əскери мемуарлары жариялана бастады. Сондай алғашқы естеліктердің бірін комдив В.М.Шатилов жазды. Оның «Рейхстаг үстіндегі ту» атты кітабы тек кеңес заманының өзінде мол тиражбен үш рет қатарынан басылды. Шатилов естелігінде ол түскі екі

www.egemen.kz

жарымда Рейхстаг колоннасының оң жағынан қызыл тудың жарқ еткенін өз көзімен көргенін, ал Егоров пен Кантарияның туы түнде ілінгенін жазады. Естелікте алғаш ту тіккен офицер Рақымжан екені айтылмаса да, оның қазақ батыры болғандығын аңғару қиын емес. Тудың түс кезінде тігілгенін даңқты қолбасшы маршал Жуков та растап шықты. Ол өзінің «Воспоминания и размышления» атты кітабының алғашқы басылымында былай жазады: «30 сəуір күні сағат 15 шамасында менің командалық пунктіме командарм Кузнецов телефон шалып: «Рейхстагта – Қызыл ту. Ура, жолдас маршал!» – деген қуанышты хабар жеткізді» («Воспоминания и размышления», М., 1969, 655-бет). Ал дəл осы кітаптың 1974 жылы жарық көрген екінші басылымында оқиға: «21 сағат 50 минутта сер-

10 қазан 2014 жыл

жауынгердің естелігін ешбір күмəн келтірмейтін ақиқатқа негізделген дерек ретінде қабылдауға əбден болады деп білемін. Жеңіс туының тігілу тарихына қатысты көптеген жаңсақтықтар мен қолдан жасалған кедергілердің орын алуына себепкер болған полковник Зинченко да естелік жазды. Ол «Рейхстаг шабуылының батырлары» атты кітабында: «Рейхстагқа шабуыл басталған кезден лейтенант Р.Қошқарбаев бастаған жауынгерлер тобы батыр да, батыл қимылдап, үнемі ұрыстың алғы шебінде жүрді», – деп атап көрсетсе де, Жеңіс туын тікелей өзінің басшылығымен Егоров пен Кантария тікті деп жазудан танбады. Жастары егде тартқан кезде «Жеңіс туы» атты естелікті М.Егоров пен М.Кантария да жазды. Обалы нешік, 1975 жылы жарық көрген осы кітапта олар ту тігу үшін шабуылға енді

деген шаш-етектен. Бəрі алдамшы болып шықты. Зинченко мен басқа офицерлердің тірі қалып, жететін болсаңдар (Рейхстагқа) бəрің де алтын жұлдыз аласыңдар деген сөздері əлі күнге дейін есімде. Біз терезеден ажалға қарсы секіріп түстік қой», – деп жазады (Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архиві. 2364қор, 1-тізімдеме, 73-іс). Ол арада жыл өткеннен кейін 1966 жылдың 18 наурызында жазған хатында: «Тəуірлеу, бірақ аса жайлы емес пəтер берді. Фанер комбинатында слесарьмын. ... Бізді неге біржолата ұмытты? Ал обозда жүрген Кантария мен Егоровтың аты дүрілдеп тұр», – деп соғыс аяқталғанына 20 жыл уақыт өтсе де арқасына аяздай бататын өкінішін ортаға салады. Ең соңғы хатты 1973 жылдың 11 қаңтары күні жолдапты. Онда: «Менің абақтыдан шыққаныма жарты жылдан астам уақыт өтті. Тірлігім шатқаяқтап

деген таңбаларды түсіріп, тудың бетін шимайға толтырады. Туды С.Неустроев бастаған топ 1945 жылдың 20 маусымында арнайы ұшақпен Мəскеуге жеткізеді. Жеңіс шеруінің ең соңғы дайындығында туды комбат Неустроев алып шығып, соңына Сьянов, Егоров, Кантария ерген. Репетиция кезінде бүкіл Кеңес Одағы ақпарат құралдары дабырайта жазған Жеңіс туындағы шым-шытырық жазуларды бірінші рет көрген маршал Жуков «бүкіл кеңес халқы атынан тігілген Жеңіс туының бетіндегі бұл не шимай?» деп ашулануы мүмкін деп Сталиннен сескенді ме, əлде өзі қорашсынды ма, оны жеңіс шеруіне қатыстырмауға шешім қабылдап, Қарулы Күштердің музейіне өткізуді тапсырады. Жеңіс туы əлі күнге дейін осы музейде сақтаулы. Иə, Жеңіс туының тарихы осындай. Кейбір оқырман «бір тудың тарихын

ЖАУЖЇРЕК жант М.А.Егоров пен кіші сержант М.В.Кантария армияның Əскери кеңесі тапсырған Жеңіс туын Рейхстагтың бас күмбезіне тікті. Рейхстагты алуға бағытталған тарихи шабуылды өзі бақылап тұрған 3-Екпінді армияның қолбасшысы В.И.Кузнецов дереу менің командалық пунктіме телефон шалып: «Рейхстагта – Қызыл ту! Ура, жолдас маршал!» – деген қуанышты хабарды жеткізді», – болып өзгертілді. Осылайша «жеңіс маршалы» Жуков та əуелі өзі 1945 жылдың 30 сəуірінде қол қойған №6 бұйрығында, кейін мемуардың алғашқы басылымында тудың тігілген уақыты дəл көрсетілген деректерден бас тартып, жоғары билік ресми түрде қабылдаған нұсқаны бас шылыққа алуға амалсыз мəжбүр болды. Рейхстагқа ту тігуге қатысқан тағы бір генерал, Кеңес Одағының Батыры И.Ф.Клочков та естелік жазды. Оның «Біз Рейхстагқа шабуылдадық» атты кітабында: «Рейхстагқа депутаттар кіретін есік арқылы лейтенант Петр Греченковтың атқыштар ротасы келіп жетті. Лейтенант Р.Қошқарбаев бірінші болып колоннаға қызыл жалау бекітті», – деп Рақымжан ерлігі тайға таңба басқандай анық жазылды. Сексенінші жылдары тағы бір естелікті Рейхстагқа алғашқылардың бірі болып кірген комбат, Кеңес Одағының Батыры Степан Неустроев та жазды. Ол өзінің «Рейхстагқа жол» атты мемуарында Рақымжанды жау ордасынан көргендегі əсері туралы: «Менің қарсы алдымнан кең жауырынды, орта бойлы адам шықты. Мен оның лейтенант Қошқарбаев екенін бірден таныдым. Оның ержүрек офицер ретінде даңқы бүкіл дивизияны шарлап кеткен болатын», – деп Рақымжанның өз қаруластары арасында ежелден ержүректігімен көзге түскендігіне ерекше назар аударады. Неустроев өмірінің соңына қарай, 1990 жылы «Жылдар белесіндегі Рейхстаг туралы» тағы бір естелік жазып, «Октябрь» журналында жариялайды. Мұнда ол өзінің бұрынғы жазбаларындағы, полк командирі Зинченконың, тіпті, комдив Шатиловтың кітаптарындағы тудың тігілу тарихына қатысты жаңсақтықтарды аяусыз əшкерелейді. Капитан Неустроевтың осы естелігінде Зинченко 30 сəуір күні түнгі сағат он екіде Рейхстагқа келгенде оған өзінің ғимаратқа тігілген тулар туралы мағлұматты рет-ретімен жəне кімдердің тіккендігі туралы толық баяндап шыққанын, ал ол 5-ші нөмірлі тудың қайда екенін сұрағанда, оның əлі штабта, яғни «Гиммлер үйінде» екендігін жазған. Ашу-ызадан жарыла жаздаған Зинченко дереу штабтан туды алдырып, оны тігуге Егоров пен Кантарияны ғимарат төбесіне жібергенін көрсетеді. Ол екеуі 20 минуттан соң қайтып оралып, фонарь жоқтығынан қараңғыда күмбезге шығаратын жолды таба алмағанын баяндаған. Сол кезде əбден күйіп-піскен Зинченко капитан Неустроевқа тапсырманы жедел орындауды қайыра бұйырады. Бұл жолы Егоров пен Кантарияға лейтенант Берест пен Сьяновтың ротасындағы автоматшылар жол ашып, ту тігушілерді шатырға шығарады. Арада жарты сағат өткенде олар қайта оралып, лейтенант Берест тудың мүсінге берік байланып, бекітілгенін баяндайды. 2 мамыр күні таңертең Рейхстагқа комдив Шатилов келердің алдында Зинченконың бұйрығымен Егоров пен Кантария туды мүсіннен шешіп алып, темір қаңқасы ғана қалған Рейхстаг күмбезінің дəл ортасына орнықтырады. Өзімен бірге бар шындықты ала кетпеу үшін болған оқиғаны ешбір боямабүкпесіз, қаз-қалпында келтірген қарт

Ресей Қорғаныс министрлігі архивінен алынған құжаттар.

көтерілгенде Рақымжан бастаған кеңес əскерлері орнатқан тулар Рейхстагтың əр тұсында жайнап тұрғаны жазылған. Ту тіккендер ішінде ең қиын тағдыр Рақымжанның қарулас досы Григорий Булатовқа бұйырды. Əкесі соғыста қаза болған ол бірнеше рет өз еркімен сұрана жүріп, майданға аттанған екен. 1945 жылдың сəуірінде ол 19 жасар балаң жігіт еді. Булатов та Рақымжанмен бірге Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылып, Қызыл Ту орденімен шектеледі. 1949 жылы əскерден біржолата босап, Киров облысындағы туған қаласы Слободскіге келеді. Шалыс басып, түрмеге түсіп, генерал Шатилов бастаған командирлерінің араласуымен босап шығады. Тентек сумен əуестеніп, сырахананы жағалайды. Соғыстағы ерлігін айтып, Рейхстагқа ту тіккенін дəлелдеуге тырысады. Жерлестері шындық іздеп шарқ ұрған азаматты түсінудің орнына келемеждеп, «Гриша-Рейхстаг» деп атап кетеді. Григорий Булатов көзі тірісінде ешқандай естелік жазып қалдырмаған, бірақ Рақымжанның ұқыптылығы арқасында оның қарулас досына жазған өкініш өзегін өртеген хаттары Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивіндегі Р.Қошқарбаевтың жеке қорында əлі күнге дейін сақтаулы. Григорий өзінің 1965 жылдың 3 маусымы күні жазған хатында: «Қазір «Красный якорь» фанер зауытында катер моторисі болып жұмыс істеймін. Оқуға мүмкіндік болмады. Баспанам да келісіп тұрған жоқ, бар-жоғы 13 ш. м. шағын бөлме ғана. Ашу-ыза

тұр, мақтанатын да дəнеңем жоқ. Сүйенетін де ешкім қалмады... Бізге керек уақытында уəдені аямай-ақ берді. Онда жас едік, біздерді алдау оп-оңай болатын. Бəрінің немен аяқталғанын сен жақсы білесің. Атақабыройға орта жолдан қосылғандар əбден қарық болды. Сондықтан ашуызамның тарқайтын түрі көрінбейді. Мен туралы ешкімге өтініш жасамайақ қой. Оның еш пайдасы жоқ жəне бəрінен түңіліп біттім», – деп жазады өмірден əбден қажыған майдангер. Хаттардың мазмұнына қарапақ Рақымжан ақкөңіл, аңғал досын əрдайым жігерлендіріп, ақыл-кеңесін беріп отырғаны, тіпті, жергілікті басшылардан оған қамқорлық көрсетуін сұрап өтініш-хаттар жолдағаны да айқын аңғарылады. Бірақ Григорийдің айналасында оның жан дүниесін түсінер жанашыр адам табылмады. Есіл ер осыншама əділетсіздік пен мазаққа төзбей, 1973 жылы өзіне өзі қол салады. ...Жеңіс туының бұдан кейінгі тарихына келер болсақ, ол 12 мамыр күні Рейхстагтан алынып, дивизия штабына жеткізіледі. Осы кезде маршал Жуковтан оны Жеңіс шеруіне алып шығу үшін Мəскеуге жеткізу жөнінде бұйрық түседі. Ту төңірегінде дау өршіп тұрған кезде дивизия штабындағылар қай əскери құрылым тіккенін көрсету үшін оның дəл ортасына үлкен əріптермен «150 стр. ордена Кутузова ІІ ст. идрицк. див.», – деген сөздерді жазып, корпус штабына жеткізеді. Ондағылар да қарап қалмай, бос қалған төменгі жағына «79 С.К., 3УА., 1 Б.Ф.»

осынша ежіктеудің қажеті бар ма?», – деп күпті көңілмен қарсы сұрақ қоюы да мүмкін. «Бар» дейміз біз мұндай сауалға нық сеніммен. Егер Мемлекет туы тұтас бір елдің рəмізі болса, жауынгерлік ту Қарулы Күштердің нышаны ғана емес, абыройы да саналған. Бұл – ежелгі Египет, ертедегі Римнен бастап, өз аталарымыз – сақ, ғұн, көк түріктерден үзілмей жеткен қасиетті дəстүр. Ұлы түріктердің бөрі басты байрағының даңқы «Бөрілі ме нің байрағым» деп жыр толғаған кешегі Сүйінбай атамыздың заманына дейін еркін жеткен. Ұлы Отан соғысы жер жаһанның алты құрлық, төрт мұхитында жүргізіліп, əлемнің сол кездегі 73 мемлекетінің 61-і қатысқан екінші дүниежүзілік соғыстың тағдырын шешкен майдан болғандығы күмəнсіз. Ендеше, 60 миллионнан астам адамның тағдырын жалмаған соғыс өртін тұтатқан жау ордасына Жеңіс туын тігу айрықша мəні бар тарихи оқиға ретінде бағалануға тиіс. Ол туды алдымен көк семсердің жүзіндей жарқылдаған жас қазақтың тігуі ғасырлардан үзілмей жеткен қазақ қаһармандығына қойылған ерліктің мəңгі өлмес ескерткіші деп білемін. Алпысыншы, жетпісінші жылдары Қазақстан аспанында Бауыржан Момышұлы, Рақымжан Қошқарбаев, Қасым Қайсеновтей үш батырдың есімі қалықтап тұрды. Тіпті, ресми билік Батыр атағын бермеген сайын олардың даңқы бұрынғыдан да биіктей берді. Сол тұста елдің бас көтерер зиялы азаматтары тағы бір серпіліп,

биліктен олардың ерліктері өз биігінде бағалануын сұрайды. Бұл туралы күні кеше дүниеден өткен майдангер-жазушы Əзілхан Нұршайықовтың естелігінде егжей-тегжейлі жазылды. Рақымжан Қошқарбаев туралы жоғары жаққа жолданған ұсыныстардың тағы бір легі ол 60-қа толған 1984 жылы ұйымдастырылды. Мəскеу билігі бұл жолы да үнсіз қалды. Келесі жылы ағамыздың суретімен қоса өмірбаяны жарияланған «Қазақ ССР» қысқаша энциклопедиясы 1-ші томының орысша нұсқасы жарық көріп, батырдың мерейі тағы бір көтеріліп қалды. Осы кезде əскери цензураның қитұрқысын бізге де көруге тура келді. Қошқарбаев туралы бір парақтан аспайтын шағын ғана есімнамалық мақаланы əскери цензура қып-қызыл шимаймен кері қайтарды. Қазақ кеңес энциклопедиясының аға ғылыми редакторы əрі мақаланың авторы ретінде мен Орта Азия əскери округінің басылымы «Боевое знамя» газетінің редакциясы ғимаратында орналасқан əскери цензураның кеңсесіне келдім. Қабағынан қар жауып, «оқтау жұтқан» майор қабылдады. – Мақалаға еш қарсылығым жоқ, бірақ бізде Жеңіс туы – біреу, – деп сұқ саусағын көтерді, – ал қалғаны жалаушалар ғана. – Жеңіс туын тіккен батырлар – екеу, – бұл жолы оның екі саусағы да шошаң етті. – Оның бəрі мұнда анық көрсетілген, – алдындағы кере қарыс кітапты тесіп жіберердей нұқып көрсетті. – Осы қателік түзетілсе, ертең-ақ қол қойып беруге əзірмін. Мен де қарап қалмай, мақала кейіпкерінің елге белгілі азамат екендігін, ал ту тігудің тарихы Р.Қошқарбаевтың орыс тілінде жақында жарық көрген кітабында баяндалғанын айта бастадым. – Білемін. Айтып отырғаныңыз мына кітап қой, – деп суырмасынан Рақымжан ағаның «Шабуыл» кітабын алып шықты, – Оқығанбыз. Оны басуға рұқсатты кезінде біз бергенбіз. Мұнда бəрі дұрыс жазылған, – деді ту тігу хикаясы баяндалатын тараудың «штурмовой флаг» деген тіркесі бар жерлерін масаттана оқып. – Дəл осылай жазсаңыз, қазір-ақ рұқсат беремін, – деп əңгіменің аяқталғанына хабар беріп, орнынан зілдене тұрды. Қанымыз басқа шапшып, бас редакторымыз, академик Манаш Қозыбаевқа келдік. – Қайтесің соларды. Айтқанындай істей сал. Бізге мақаланың тезірек орысша шыққаны керек, – деп ол мені сабама түсірді. Ертеңінде əскери цензураның талаптары түгел орындалып, «басуға рұқсат» деген белгіні де алдық-ау, əйтеуір. Орысша том жарық көргеннен кейін ағамызды құттықтай келіп, осынша əділетсіздіктерді өзінің қалай қабыл дайтыны туралы жыл бойы мазалаған сұрағымызды жайлап қана қойғанбыз. – Айналайын, мен анамды емісеміс қана біліп өстім. Балалар үйінде тəрбиелендім. «Халық жауының» баласы ретінде қағажу да көрдім. Партияға өттім. Берлинді алып, Рейхстагқа ту тігуге қатыстым. Мұны қарулас достарымның бəрі көрді жəне ешқайсысы шындықты аттап өткен емес. Солардың бəр ін е р и з амы н . Ж ал п ы , мен – тағдырыма өте риза адаммын. Ал батыр атағына келсек, ол бармақ басындай металл ғана емес пе? Шабуылдаушы топта бірге болған досым Иван Никифорович Лысенко: «Жолдас командир, менің тағып жүргенім болмаса бұл сіздің жұлдызыңыз. Қазір шешіп беруге əзірмін», дейді ылғи кездескен сайын. Ал мұндай жігіттерге қалай риза болмайсың!» – деген еді жадырай күліп. Рақымжан аға «жайнаған туы жығылмай» өтті өмірден. Батыр дүниеден озған соң еліміз тəуелсіздік алды. Қазақтың өшкені жанып, өлгені тірілді. Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев тарихи əділдікті қалпына келтіріп, өзінің 1999 жылғы 7 мамырдағы Жарлығымен Рақымжан Қошқарбаевқа Қазақстанның «Халық Қаһарманы» атағын берді. Оның сипаттамасында ұзақ жылдар бойы орын алып келген батыр ерлігіне деген əділетсіздік тас-талқан етіліп, «жеңіс туын тіккен» деген жігерлі сөздер жазылды. Елбасымыз өзінің Ұлы Отан соғысы ардагерлерімен болған кездесуінде: «Біз – жауын жеңген жеңімпаз əкелердің ұрпағымыз. Осыны қазақтардың бүгінгі жəне болашақ буыны ешқашан естерінен шығармай, əрдайым мақтан етуі керек», – деген еді. Біз де адамзат тарихындағы ең сұрапыл соғысқа қатысып, елін жаудан қаһармандықпен қорғаған ардагер ағалардың алдында басымызды иіп, олардың мəңгі өлмес биік рухына тағзым етеміз. *** Автордан: Осы материалды жазу барысында архивтік көмек көрсеткен «Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық архиві» федералды мемлекеттік мекемесінің бастығы И.А.Пермяковке, 1-ші бөлімінің бастығы А.Тихоновқа, архив қызметкері В.Оленичке алғысымды білдіремін.


7

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Ќазаќстанныѕ алып ќўрылысына їлес ќосушы «Силикат»

инженер-құрылысшы Марат Кəкиев, – тіпті, зауыттың алдына келсеңіз тап-таза тротуар, айнала біткен гүл. Басшылық алма ағашын да отырғызып қойды. Қазақстанның алып құрылысына өз үлесімізді қосып жатқанымызды мақтан тұтамыз. Бас директорымыз Борис Тимофеевич үздік шыққан құрылысшыларға марапат тапсырып тұрып, біз сияқты қарапайым еңбек адамдарын мақтан тұтатындығын айтқанда көңіліміз көтеріліп, бір жасап қалдық.

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Құрылысшы дегеніміз – бұл құрметті мамандық. Олар ескіні жаңартып қана қоймай, адамға игілігі мол жаңа дүниені де салады. «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та, бар қалан», деп Абай атамыз айтқандай, экономикамыздың өркендеп, қазақстандықтардың баспаналы болуы үшін қам жасаушы Семейдегі «Силикат» кəсіпорны жұмысының маңызы аса зор. Кəсіпорында əлеуметтік мəселелер барысында да көптеген жұмыстар атқарылуда. Жаңа демалыс орны жасалды, денсаулық пункті, спорт залы бар. Экономикалық жағдайының жақсаруына байланысты зауыт көптеген қайырымдылық акцияларға да қатысып келеді. Бүгінгі таңда «Силикат» ЖШС белгіленген ба ғытпен берік жүруде. «Силикат» ЖШС жақында өздерінің кəсіби мерекесін, ердің жасы 50-ге толғандығын Ертіс жағасында орналасқан демалыс кешенінде атап өтті. Ауыр кірпіш құйып, жұмыстан көз ашпайтын силикаттықтар бір сəт бой жазып, волейболдан турнир ұйымдастырды. Оған жұмысшылардан құралған 9 команда қатысып, жеңгендері қаржылай сыйлыққа жəне марапат қағаздарына ие болды. Бүгінде кəсіпорын заман талабына сай түсті металлургия технологиясында жəне алтын өндірісінде қажетті əктасты күйдіруге де маманданып отыр. Жергілікті кен орындарының құмынан жасалатын ерітінділер мен сылауға арналған құрғақ құмды-əктас қоспалар өндіру мəселесі де мұнда толық меңгерілген. Өнімдері Астана, Павлодар, Өскемен қалаларының құрылыстарында сұранысқа ие. «Силикат» зауыты осы жаңа технологияны толық игергендіктен көрсеткіштері де жоғары деңгейде. – Біз биыл жеті ай ішінде өндірістік бағдарламаны техникалық-экономикалық талаптар бойынша толығымен орындап шықтық, – дейді «Силикат» ЖШС коммерциялық директорының орынбасары Владимир Филякин, – яғни 1 миллиардтан астам теңгенің өнімін өндірдік. Міне, бұл біздің кəсіпорын үшін айтулы табыс. Директорлар кеңесі бізде жұмыс істейтін еңбек адамдары үшін барлық жағдайды жасауға тырысады. Олардың тек қаржылай жалақы алуымен қатар, рухани демалуын да қамтамасыз етеміз. Жалақы орташа есеппен 71 мың теңге көлемінде. Əркімді еңбегіне қарай бағалаймыз. Шынында да, өңірімізде бұл зауыт тың өнімдері үлкен сұранысқа ие. Құрылысшылардың еңбегі ел экономикасының дамуы үшін маңызы зор. Себебі, құрылыс бұл

Меморандумдар мерзімі ўзартылды Қазақстан Республикасы Экономиканы жаңғырту мəселелері жөніндегі мемлекеттік комиссияның 2014 жылғы 10 қыркүйектегі шешімімен 1 сұрыпты ұннан жасалған қалыпты нанға жəне 1 сұрыпты ұнға бағаны тұрақтандыру жөніндегі шаралар туралы меморандумдардың əрекет ету мерзімі үстіміздегі жылдың қазан айының соңына дейін ұзартылды. Мемлекеттік комиссияның 2014 жылғы ақпандағы шешімі бойынша нанға жəне ұнға бағаны тұрақтандыру мақсатында Ауыл шаруашылығы министрлігі, облыстардың жəне Астана, Алматы қалаларының əкімдік тері жəне «Азық-түлік келісімшарт кор порациясы» ҰК» АҚ арасында тиісті меморандумдарға қол қойылғанын естеріңізге саламыз. Осыған сəйкес Азық-түлік келісімшарт корпорациясы 518 мың тонна астықты резервте ұстады, оның ішінде 182 мың тонна мемлекеттік сату ресурстарынан жəне 336 мың тонна коммерциялық ресурстардан. Астық тиеу кезеңі 2014 жылдың 17 ақпанынан бастап 2014 жылдың тамызына дейін. Меморандумдарды іске асыру қорытындысына сəйкес үстіміздегі жылдың 1 қыркүйегіндегі жағдай бойынша өңірлерге 401,2 мың тонна астық немесе жеткізу көзделген астық көлемінің 77,3% жөнелтілді. Өңірлермен алынбаған астық көлемінің қалдығы – 117,5 мың тонна. Осыған орай жаңа егіннің астығынан дайындалған ұнды ішкі нарыққа шығарғанға дейін əлеуметтік нанға бағаның кенеттен көтерілуін болдырмау үшін Мемлекеттік комиссия жоғарыда көрсетілген меморандумдардың əрекет ету мерзімін ұзарту туралы шешім қабылдады. Осылай, үстіміздегі жылғы қыркүйекқазан айларында Азық-түлік келісімшарт корпорациясы өңірлерге 100 мың тоннадан астам астық жөнелтуді жоспарлап отыр. «Егемен-ақпарат».

Мобильді мемлекеттік ќызметтер ќарќын алады Еліміз қазіргі күні ақпараттық технологиялар заманы көшінің соңында қалып отырған жоқ. Керісінше, кейбір көрсеткіштер бойынша алдыңғы орындардан табылып жүр. Оған бір мысал, Біріккен Ұлттар Ұйымының электронды үкіметті дамыту жөніндегі рейтингінде еліміз ағымдағы жылы 193 мемлекеттің арасынан 28-ші сатыға жайғасты. Бұның алдындағы жылы ел аталған рейтинг бойынша 38-ші орында тұрған еді. Ал оған дейін 43-ші болыпты. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

жаңа қолжетімді тұрғын үйлер, өнеркəсіптік кəсіпорындар жəне əлеуметтік нысандар деген сөз. Құрылысшылардың кəсіби шеберліктерінің арқасында облыста жаңа үйлер, мектептер мен балабақшалар салынып, жолдар жөнделуде. – Қазіргі күні мемлекетіміз күн сайын көркейіп, абаттанып келеді. Төрткүл əлеммен терезесін теңестірген елімізде көкпен таласқан ғимараттар бой түзеп, еңбекқор ағайынның арқасында есіміміз əлемге танылды, – дейді «Силикат» ЖШС бас директоры Борис Адианов, – бұл жұмыстар біздің өңірімізде де қолға алынуда. Түрлі нысандар салынып, жол жөндеу жұмыстары кеңінен жүргізілуде. Жаңадан бой көтеріп келе жатқан нысандардың қатарында білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет саласының ғимараттары да бар. Əрине, бұл жағдай өңіріміздің əлеуметтік жағынан да, экономикалық тұрғысынан да дамуына айтарлықтай үлес қосуда. Дəл қазіргі уақытта біз 36 миллион дана кірпіш шығарып үлгердік. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары. Себебі, біздің негізгі тұтынушымыз Астана қаласы. Биыл өндіріс көлемі артқан сайын, жұмысшыларға да жағдай жасауға тырысамыз. Мəселен, 5 миллион дана артық кірпіш шығарсақ, жалақы 10-13 пайызға ұлғаймақ. – Бізге барлық жағдай жасалған, – дейді

– Біз Қазақстанның дамуына мейлінше атсалыса еңбек ете бермекпіз, – дейді қарапайым жұмысшы жас Ербол Бахтияров, – жағдайымызды жасап отырған зауыт басшылығына ризамыз. «Силикат» ЖШС көптеген мəртебелі наградалармен марап атталған, олардың ішінде Халықаралық «Платина жұлдызы», «Америкалық сапа» тұсаукесер жүлдесі, INSAM бизнес жəне басқару жоғары Женева институтының «Алтын құйма» белгісіне жəне EN ISO 9000 2001 сай менеджмент жүйесі сертификатына ие болған. 2010 жылы шығарылатын өнімнің қазақстандық мазмұнын растау СТ-KZ cертификаты берілді. Жарты ғасырдан астам тарихы бар зауытта осы кезеңге дейін 5,5 миллиардтан артық кірпіш шығарылды. Қаптауға арналған түрлі-түсті силикат кірпіштің сары жəне қызғылт түстерін өндіруді енді бастадық. Кəсіпорнымыз толық жаңғыртылған. 2004 жылы «LASKO» Германия фирмасымен келісім бойынша KSE400 гидравликалық престі технология желісі іске қосылса, ал 2006 жылы қазіргі заманға сай одан да жаңартылған сол фирманың KSP400 гидравлика пресі орнатылды. Осының бəрі де ауыр өндірісті атқаратын қарапайым жұмысшы үшін біршама жеңілдік. СЕМЕЙ.

Ќызанаќќа ќўмарлыєымыз ќандай? «Қазагромаркетинг» АҚ қазақстандық қызанақ нарығы бойынша талдамалы зерттеу дайындау аясында тұтынушылардың бұл өнім түріне қатысты талғамдарын анықтады. Компания жүргізген сауалнамаға жынысы, əлеуметтік жəне отбасылық жағдайы əртүрлі 800 адам (əр облыс орталығынан жəне Астана мен Алматы қалаларынан 50 адамнан) қатысты. Сауалнама нəтижелері қазақстандықтардың қызанақ сұрыптары мен өндіруші мемлекеттер жəне т.б. мəселелерге қатысты тұтынушылық талаптарын анықтайтын талдау жасауға мүмкіндік береді. Сауалнама мəліметтеріне сəйкес, тұтынушылардың басым бөлігі қызанақтардың «етті» сұрыптарын ұнатады. Сонымен қатар сауалнамаға қатысушылар таңдаған сұрыптар арасында «бычье сердце» жəне «дамские пальчики» сұрыптары неғұрлым көп дауыс жинады. Бұл сұрыптарға 55% сауалнамаға қатысушы дауыс берді. Бірақ сауалнамаға қатысушылардың 28%-ы өзінің қандай қызанақ сұрпын ұнататынын нақты айта алмаған. Сонымен бірге зерттеу барысында сауалнамаға қатысқандардың көбінің (71%) көлемі орташа қыза нақтарды ұнататыны анықталды. Сауалнамаға қатысушылардың басым бөлігі қызыл түсті қызанақтарды таңдайтынын атап көрсетті.

Респонденттердің көбісі қызанақтарды жаз жəне күз мезгілдерінде тұтынатын болып шықты. Көкөністі қыс пен көктем мезгілдерінде сатып алатын респонденттердің жалпы саны аса көп емес, сауалнамаға қатысқандардың 15%-нан аспайды. Қызанақтарды еліміздің оңтүстік аймақтарындағы, нақты айтқанда, Тараз, Шымкент қалаларындағы, сонымен қатар Атырау қаласының сауалнамаға қатысқан тұтынушылары неғұрлым жиі сатып алатын болып шықты. Бұл қалаларда қызанақты күнделікті сатып алатын респонденттердің үлесі (44%тен 50%-ға дейін) ең жоғары. Алматы, Орал, Астана, Павлодар, Талдықорған қала ларынан сауалнамаға қатысқандардың 60%-дан 90%-ға дейінгі үлесі қызанақтарды аптасына бір-екі рет сатып алады. Бұл да қызанақтарды тұтынудың жоғары жиілігін көрсетеді. Зерттеуге қатысқандардың көбі бір сатып алғанда орташа есеппен 1 немесе 2 кг. қызанақ сатып алатын болып шықты. Яғни бір реттік сатып алатын өнім көлемі аз жəне орташа болып келеді. Бұл сауалнаманың жаз мезгілінде өткізілгеніне байланысты. Жаз уақытында нарық өніммен үнемі қанығулы болғандықтан, тұтынушылар саудаға жаңадан түскен қызанақтарды аз-аздан жиі сатып алу мүмкіндігіне ие. Сауалнаманың мəлі-

мет теріне сəйкес, тұты ну шылар отандық өнімді ұнатады – 84%. Сауалнама респонденттердің қызанақты көбінесе базардан сатып алатынын көрсетті (52%). Бірақ ірі қалалардағы тұтынушылар дың (Астана да – 54%, Алматыда – 40%, Қарағандыда – 32%) қызанақтарды супермаркеттердегі арнайы бөлімдерден жиі сатып алатыны байқалды. Сауалнама нəтижесіне сəйкес тұтынушылардың қызанақтарды таңдауда өнімнің сыртқы түрі мен бағасына мəн беретіні анықталды. Астана қаласында өнімді таңдау параметрлері еліміздің басқа өңірлерінен ерекшеленеді: астаналық тұтынушылар өнімді таңдау барысында өндіруші елге көбірек мəн береді екен. Астанадағы тұтынушылардың 10%-ы үшін ғана өнімнің бағасы маңызды, ал жалпы республика бойынша баға тұтынушылардың 30%-ы үшін маңызды болып табылады. Сауалнаманың мəліметіне сəйкес, респонденттердің көбісі қызанақ ыңғайлы ора маға қапталып сатылса жəне қызанақтың əртүрлі сұрыптары саудаланса, қосымша ақша төлеуге дайын екені анықталды. Əсіресе, мұндай тұтынушылар үлесі еліміздің батыс өңірлерінде жоғары болып шықты. «Егемен-ақпарат».

Бүгін Қазақстан халқының 71 пайызында интернетке қолжетімділік бар, бұл көрсеткіш қалада жоғары – 75 пайыз, ал ауылда – 49 пайыз. Сондай-ақ, соңғы деректерге қарағанда, тұрғындар «Электронды үкімет» порталы арқылы 570 қызмет пен сервистерді пайдалана алады. Бұған қоса, күн сайын Үкімет порталына орташа есеппен 43 мыңнан астам қолданушы кіреді екен. Тағы бір айта кетер жайт, қазіргі таңда электронды үкіметті дамытудың кезекті кезеңін іске асыру мақсатында қызметтер мен сервистерді мобильді құрылғылар арқылы алуға мүмкіндік беретін мобильді үкіметті енгізу жұмыстары жүргізілуде. Яғни азаматтар мемлекеттік органдардан анықтамалар мен рұқсат құжаттарын алып, министрліктер мен ведомстволар басшыларына мобильді құрылғылар арқылы сұрақ қоя алады, ал елімізде 5G байланысы жұмыс істей бастаған сəттен бастап барлық бұл қызметтер мың есе жоғары жылдамдықпен қолжетімді болмақ. Егер жалпы ақпараттықкоммуникациялық технологиялар жайлы айтатын болсақ, ол қарқынды дамып келеді. 3G, 4G, FTTH технологияларын жылдам енгізу жүргізілуде. Бас мақсат – ауыл тұрғындарына кең жолақты қолжетімділікті белсенді қарқынмен беру. 2015 жылдан бастап Қазақтелекоммен бірге «Ауылға оптика» бағдарламасы өз жұмысын бастайды деген жоспарда бар. Оператор 250 астам халқы бар ауылды елді мекендерге оптика салады. Бұл жалпы əлемдік тəжірибе, интернетпен қамту осылайша Қытай, Австралияда жүргізілді, Ресейде де қазір осылай жүргізілуде. Қазақстанның электронды үкімет жүйесін дамыту эволюциясы қомақты нəтижелерге жетуге мүмкіндік берді, оған БҰҰ рейтингі дəлел болып отыр. Енді еліміздің позициясын жақсарту бойынша одан арғы қадамдарға тоқталайық. Қазір еліміздегі көптеген мемле кеттік қызмет электронды түрде көрсетіледі, барлық лицензиялар электронды форматта беріледі. Жылдың соңына дейін барлық рұқсаттарды электронды форматқа көшіру жоспарлануда. Келесі қадам мобильді үкіметті дамыту болмақ, азаматтар өздерінің ұялы телефондары

арқылы компьютер арқылы алуға болатын қызметтерді ала алатын болады. Оған қоса тек смартфондар арқылы ғана емес, қарапайым телефондары бар адамдар СМС немесе идентификатор арқылы қызмет көрсетулерді: зейнетақы есебінен көшірме, анықтама алуға мүмкіндік туады. Мысалға, арнайы QR-код (ұялы телефон камерасының көмегімен оны тез тану үшін ақпарат ұсынатын екі өлшемді штрихкод) келеді, ұялы телефон арқылы оны компьютер камерасына көрсетіп, құжатты алуға болады. Электронды қатысу көрсеткішінде біз БҰҰ рейтингі бойынша Сингапурмен бір деңгейде 2-ші орындамыз. Оған Үкіметтің блог-платформа ашу шешімі түрткі болды. ХҚОларда бейне коференц-байланыс арқылы шалғай ауылдан Астанаға келмей-ақ кез келген министрмен байланысуға болады. Облыс орталығына келіп, электронды қабылдауға жүгінуге болады. Егер Ресеймен салыстыратын болсақ, аумақтың кеңдігі мен халық тығыздығы жағынан өте ұқсас елдерміз. Инфрақұрылыммен проблемалар туындайтыны айқын. Бірақ Қазақстанда бұл мəселелер жылдамырақ шешіледі, сондықтан көптеген параметрлер бойынша біз ТМД-да «нөмір 1-міз». Оған қоса, нарықта GSM – Altel төртінші операторының пайда болуы ұялы байланыс секторында бəсекелестікті күшейтеді, бұл сəйкесінше байланыс тарифтері мен сапасына əсер етеді. Нақтырақ сипаттама берсек, мобильді үкімет – Қазақстан Республикасының электронды үкіметінің дамуының жаңа кезеңі, ол осы жылы басталды жəне мемлекеттік қызметтерді көрсету үдерісінің тиімділігі мен айқындылығын арттыруға бағытталған. Ал мобильді арналар коммуникацияның осы кезеңдегі негізгі құралы болып табылады. Жобаның негізгі үш міндеті атап көрсетілген. Біріншіден, Қазақстанның «мобильді үкіметін» құру үшін негізгі тірегі болып табылатын заманауи мобильді платформа құру. Екіншіден, мобильді арналар арқылы азаматтарға электронды мемлекеттік қызметтер көрсету. Үшіншіден, электронды мемлекеттік қызметтер мен сервистерді алушылардың санын көбейту. Жоба 2014 жылдан 2016 жылға дейінгі кезең аралығында жүзеге асырылады. Қорытындысында мобильді

платформаға ең талап етілген 50 мемлекеттік қызмет шығарылады. «Электронды үкіметтің» мобильді қосымшасы қазіргі заманғы смартфондар мен планшеттік компьютерлерді пайда ла ну шыларға ыңғайлы болу үшін 2012 жылы іске қосылған. Қазіргі уақытта мобильді қосымшаға 16 қызмет пен сервистер бейімделген, мобильді құрыл ғыда ЭЦҚ пайдалану үшін «криптопровайдер» жəне пайдаланушылардың «push-хабарлама» тетігі əзірленген. Нəтижесінде бүгінгі күні мобильді телефон жəне планшет көмегімен қазақстандықтар мекенжай анықтамасын ала алады, балабақшадағы орынға кезекке тұра алады жəне кезектің алға жылжу барысын бақылай алады. Бұдан басқа, мүлік, көлік салығын, оның өсімақысын, коммуналдық қызметтерді, айыппұлды, оның ішінде жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін салынған айыппұлды төлеуге, сонымен қоса дəрі-дəрмектің атауы бойынша жақын орналасқан дəріхананы тауып алуға болады. Пайдаланушылар мобильді қосымшаны ІOS жəне Android платформаларында жұмыс істейтін телефон мен планшеттер арқылы пайдалана алады. «ҰАТ» АҚ мəліметтерінше, «Электронды үкімет» сайтындағы қолжетімді функциялардың бəрі уақыт өте келе мобильді платформаға ауыстырылады. Негізгі қызметтер 2014 жылдың соңына дейін қолжетімді болады. Қазір дүниежүзі бойынша бесінші буын – 5G байланысы технологиясы туралы айтып жатыр. Бұл байланыс Қазақстанға да жақындап қалды. Қазір бұл бағытта жұмыстар жүргізілуде. Оңтүстік Кореяда, Еуропада осы технологияны тестілеуге аяқ басып жатыр. Онда жылдамдық 4G қарағанда мың есеге жоғары, аталған техно логия сарапшылардың пікірін ше, 2017-2018 жылдары стандартталады. Электр байланысының халықаралық одағы оны стандарттаған соң Қазақстанға енгізуді бастай аламыз. Осыдан кейін сəйкес стандарттар қабылданады. Үкіметтің белсенді жұмысының нəтижесінде «қалтафонмен» сөйлесу құнын біраз арзандату да жүзеге асып келеді. Нəтижесінде, ұялы байланыс тарифтерінің тəуірлігі бойынша Қазақстан бүгінде 17-орында. 2012 жылы 42-орынды қанағат тұтуға тура келген. Қазақстан үшін тиімді ақпараттық-коммуникациялық саланы дамыту жəне оны əлемдік желіге бірізді интеграциялау экономикалық өсімнің шешуші факторы болып табылады. Байланыс саласының еліміздің ІЖӨсіндегі үлесі шамамен 2,5 пайыз. 2013 жылы көрсетілген байланыс қызметтерінің көлемі 4,7 миллиард долларға дейін жетті.

Меркініѕ мїмкіндігін байќап кґрді Бахрейндік бір топ кəсіпкер «Меркі» асылтұқымды зауыты мен «Меркі-Ет» серіктестігінің мал етін адалдап өңдеу технологиясына қызығушылық танытып отыр. Оңтүстік-Батыс Азия да орналасқан жəне Таяу жəне Орта Шығыстағы ірі қаржы орталығы саналатын – Бахрейн əмірлігінің сырт елдерден мал, мал етін сатып алумен айналысатын ірі компаниясының өкілдері Меркі жерінде болып, аталмыш серіктестіктер жұмысымен танысты. «Бахрейн Лайстиг» компаниясының директоры Халид Аламин бастаған бахрейндіктер «МеркіЕт» серіктестігінің мал сойып, етін өңдейтін кəсіпорнында болып, кəсіпорынның технологиясы, халал стандарты талаптарының қалай сақталатындығына ден қойды. Осы əмірліктің «EMPIRE GROUP» компаниясының коммер циялық директоры Арман Джавидин бұл ет комбинатының инфрақұрылымын жетілдіре түсу қажеттігін, өзара келісімге келіп, меркілік кəсіпорынды пайдалана қалған жағдайда оның жұмысын

заманауи талаптарға сай жолға қоятындықтарын жеткізді. Бахрейн елі 8 жылдан бері мұсылман мемлекеттерден мал етін импорттауда. Енді жақын күндерде Қазақстаннан да мал басын алмақ. Бұл «ҚазАгро» холдингінің арқасында мүмкін болып отыр. Бахрейнде бар-жоғы 1 млн. 200 мыңдай халық тұрып, мұнда жылына 8 млн.-дай туристер келеді екен. Қонақтар өзара тиімді əріптестікке Меркінің

мүмкіндігін əлі де қарастырып, зерделей түспек. Барлық қажетті шаралар дайын болғаннан кейін Меркі қойының етін Бахрейнге жеткізу тірі салмақта жүзеге асырылады. Бақтыбай АБАЙ.

Жамбыл облысы, Меркі ауданы. Суретті түсірген Еркін ЖАСЫБАЕВ.

1


8 Арқаның апай төсінде көк жүзіне шаншылған Ақсораң шыңы теңіз деңгейімен өлшегенде Орталық Қазақстандағы ең биік нүкте саналады. Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданының əкімшілік аймағына қарасты Шабанбай би ауылдық округі оның күнгей бетіне созылып жатыр. Тарихы терең, көне ескеркіштерге толы өлке. Қызыларай тауынан жүздеген бұлақ бастаулар мен бірнеше майда өзендер ағып шықса, соның бірі – Қаратал. Академик Əлкей Марғұлан ашқан Бегазы-Дəндібай археологиялық тарихи-мəдени

www.egemen.kz

сырттай таныстыруынан соң арнайы жүздесіп, тілдесуге бүйрек бұрғаны бар еді. Өткен мамыр айында «егеменқазақстандық» бір топ əріптеспен бірге аудан оқырмандарымен кездесулерге сапарлас болғанымызда Жалғасбаймен жүзбе-жүз танысудың сəті түскен-ді ақыры. Ол айтылса айтылғандай, ұстамды, сабырлы, аз сөйлеп, көп тыңдағанды ұнататын мінезді, қапсағай денелі жігіт екен. Сол сапар барысында танысымыз жөнінде қалам тарту ойға келген болатын.

10 қазан 2014 жыл

ҮКІМЕТ Мерейім жəне Қуандық есімді балаларымыздың бақытты тұрмысын қалаудамыз. Əкей дүниеден ертерек озды. Анамыз Күлкен Құрмашқызы немерелеріне бас-көз болып, Балқаш қаласында тұрып жатыр. Туған бауырым

Айналасына шарапат шашќан Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»,

Мүсіркеп СЕЙДАХМЕТ, «Тоқырауын толқыны».

кешені осы нəр көзінің бойында орналасқан. Жапсарлас ағатын Жіңішке өзенінің күншығысында ұлт көсемі Əлихан Бөкейхановтың ата-бабаларының қорымы шалынады. Осынау қасиетті де киелі өлкенің бір шұрайлы пұшпағы «Жіңішке» шаруа қожалығының жетекшісі Жалғасбай Шамбеков атты азаматқа тиесілі. Ол кім? Əңгімемізге неге арқау етіп отырмыз? Бұл ретте сөз ді əріден қозғағанымыз жөн. Жалғасбайдың ата-бабалары ежелден осы аймақты мекен еткен, соның ішінде есімі белгілі Жалаңтөс батырдың ұрпағы. Текті тұқым ретінде ел ішіне сыйлы. Баймын деп аспаған, бармын деп таспаған. Жарлы-жақыбай, жоқ-жітікке қарасып, маңайына шарапатын тигізіп, елге жақсы қырынан танылыпты. Жалғасбайдың өз əкесі Манарбек ақсақал отыз жылға жуық бөлімшеде бригадир болып, бел жазбай еңбек еткен кісі. Манкең жайлы елдің лебізі бұл күнге дейін жылы. Ауылдастары Жалғасбайға «Жақсыдан қалған жұрнақ» деп қарайды. Бойындағы жұртты тартып тұратын адами қасиет ата-бабаларынан мирас болып ауысқандығы байқалады. Əулеттің үлкені ретінде əкеден қалған қарашаңыраққа ие болып, еңбекке ерте араласуы көпшілік біле бермейтін сыр. Бала кезден бірге өскен сыралғы досы, қазіргі Тараңғалық ауылдық округінің əкімі Қазбек Ештанаев бірде «Біздің жақта ет е к- ж е ң і кең п ішіл г ен бір жайсаң жігіт бар. Өз талабымен жеке шаруашылық құрып, ісін дөңгелентіп отыр. Қожалығының жұмысы жемісті. Табысын елден аянбайтын жомарттығы алысқа аян. Ауыл төңірегінде өтетін түрлі айтулы шараларға демеушілік жасаудан қалыспайды», деп

Соған орай Жіңішкені бетке алдық. Бұл Тоқырауын өзенінің əр тұста үзіліп ағатын бір жылғасы. Қос қапталы сыңсыған тал-шілік, шалғыны аттың сауырын соғатын өте құйқалы қоныс баурайы бірінде төрт-бес түтінді шағын ауыл алдан шықты. Кешегі заманда оның орнында кеңшардың мал бордақылау алаңы болыпты. Шаруа баққан жанға жайлы-ақ мекен екені бірден аңғарылды. Біз барғанда Жалғасбай үйде болмай шықты. Бəйбішесі Назгүлден Нұрманбай алқабында шөп шауып жатқанын білісімен əрі қозғалдық. Айналасы атшаптырым, бұрын қойнауын төрт-бес отар қой жайлаған жоталы Желтаудың теріскей беткейінің сай-саласын сүзіп жүріп шөпшілердің үстінен түстік. Шабылған жасыл майсаны МТЗ-80 тракторымен тырмалап жүрген Жəкеңнің өзі де кездесе кетті. – Бүткіл ғұмырым осы Жіңішкеде өтіп келеді. Осы арада алғаш дүние есігін ашып, мектеп табалдырығын аттадым, буынымыз бекіп, бұғанамыз қатып, ат жалын тартып мініп, азамат атандық. Еңбек жолымды тракторшы болудан бастадым. Отбасын құрап шаңырақ көтердім. Жұбайым Назгүл екеуміз Əйгерім,

«Қазатомөнеркəсіп» ұлттық атом компаниясының басқарма төрағасы Нұрлан Қаппаров Қызылорда облысында жұмыс сапарымен болды. Ұлттық компанияға қарасты Жаңақорған жəне Шиелі аудандарындағы мекемелердің жұмысымен танысып, облыс орталығында жиын өткізді.

Компания лицей мен перзентхана салады Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Уран өндірісі Қазақстан экономикасының басым бағыттарының бірі. Бүгінде еліміз уран өндіру бойынша əлемнің көшбасшы мемлекеттерінің біріне айналды. Қызылорда облысы Шиелі ауданында орналасқан «РУ-6» ЖШС Қазақстанның уран өндірісіне ерекше екпін қосып отырған мекеменің бірі. Компания басшысына мекеме қызметкерлері өздерінің дүниежүзінде ең терең қабаттан өнім өндіруімен ерекшеленетінін атап өтті. Табиғи уран өндіру геотехно логиялық жүйемен 450-680 метр тереңдіктен қатарлы жəне ұялы орналасқан ұңғылар жүйесі арқылы көтеріледі. Яғни экологияға зиян тигізбес үшін барлық жұмыс жерастында жүреді. Мұнан соң Нұрлан Қаппаров Жаңақорған ауданындағы «Байкен-У» серіктестігінің жұмысымен танысты. Бұл мекеме де жерасты байлығын игеруде экологиялық жағынан тиімді технологияны таңдаған. Мекеме бастығы Орақбай Ізбасханов уранды өндіру үдерісімен таныстырып шықты. Ол сілтілендіру реагенті негізінен тек жерастын да жүргізілетінін айтты. Ерітіндіні сору мен құю циклында да тепе-теңдік сақталады.

қыстан қысылмай шығу үшін 300 тонна шөп əзірленіпті. Тау-тау маялар азыққа жетіп артылады. Жіңішкедегі қыстақ басында хан сарайына бергісіз еңселі үй менмұндалайды. Телефон байланысы сайрап тұр. Кез келген уақытта еліміздің кез келген нүктесімен қалауынша тілдесе алуға мүмкіндік бар. «ОТАU» арнасы арқылы төрткіл дүниеде болып жатқан оқиғалар мен жаңалықтар қалт жіберілмейді. Қаладағыдан кем еместей кең қоныс тұрмысқа қолайлы-ақ. Ыстық, суық судың ағып тұруы таңсық емес. Бəз біреулердей алақан жайып, анау керек, мынау керек деп отырған Жалғасбай жоқ. Жоқтан бар жасауға үйренген жан өз күшқабілетіне сенеді. Серіктестерін де соған итермелейді. Жергілікті жұрттың оны аса құрметтеуінің бір себебі, жиған-тергенін ешкімнен аянбайтын жомарттығы дер едік. Көпбалалы жəне тұрмысы төмен отбасыларына ерікті түрде көмектесіп отыруы қалыпты үрдіс деуге болады. Басқа ұсақ малды былай қойғанда, ауылдастарының айтуы бойынша, ағайынға таратқан жылқының өзі бір үйірден асып қалыпты. Осыдан-ақ Жəкеңнің қандай азамат екендігін аңғаруға болатындай. – Шаруашылығымызды асылдандырып, ірілендіре түс сек дейміз. Сол үшін асылтұқымды үш аталық малын сатып алдық. Қолдағы ірі қараның өсіп-өнуі жылма-жыл жақсарып ке леді. Мемлекет сиыр басын ұлғайтуға субсидия беру арқылы үлкен көмек жасауда. Мұның өзі зор демеу. Табыс бəрімізге ортақ. Жалғасбайдың жұмысты білгірлікпен ұйымдастыра білуі бізге өте пайдалы, – дейді қожалық мүшесі Қуандық Əбдірахманов. Қосағы тасының өрге домалап, ісінің алға басуына шопан отбасынан қиын еңбекке төселіп шыныққан Назгүлдің де септігі үлкен. Мал өнімдерін жасаудағы пысықтығы қосымша кіріс көзін құратып жүр. Отағасына сенімді қолғанат болып отыр. Алыстағы ауылдар, адамдар бейнесі бұл күнде өзгеру үстінде. Тұрмысқа қолайлы сəнді үйлер, шаруаға жайлы қора-қопсы, қай қиырмен де жалғастырған байланыс, қаланғанды басып қалатын бірнеше телеарна, астындағы жүйіткіген көлік заман нышанын танытса, еңбекқорлықты іскерлікпен ұштастыра білуші Жалғасбай Шамбеков сындылар ел ішінің уақыт ағымына сай саңлақтары деуге болады. Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы.

байланыс

Облыс əкімі Қанат Бозымбаев бастаған павлодарлық делегация Омбы өңіріне барып қайтты. Мақсаты – көршілес екі облыс арасындағы экономикалық əріптестікті, ықпалдастықты нығайту. Сапар қорытындысында екі облыс өзара тиімді келісімшарттар жасасты. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыс əкімі Қанат Бозымбаев, Омбы облысының губернаторы Виктор Назаровтың қатысуымен өткен жиында өңірлер арасындағы əлеуметтік-экономикалық əріптестікті нығайтуға бағытталған бірқатар маңызды мəселелер айтылды. Көрші елмен, көрші облыспен байланысты нығайту біздің облыстың сыртқы саудаэкономикалық саласындағы басты бағыттарының бірі саналады. Бұл міндеттер, іс-шаралар бағыттары негізінен 2012 жылы Павлодарда өткен Қазақстан мен Ресейдің шекаралас өңірлердің ІХ ынтымақтастық форумында белгіленген. Жалпы, облыстағы барлық кəсіпорындар Омбы облысымен байланыста. Қанат Бозымбаетың айтуынша, өткен жылы облыстың Ресейдің өңірлерімен арадағы сауда айналымы 2,8 млрд. АҚШ долларын құрапты. Біздің кəсіпкерлердің Омбы өңірінің ауыл шаруашы лығының дамуы заманауи тех нологиялардың арқасында екеніне көздері жетті. Омбыға бізден кабель бұйымдары мен көмір, ет-сүт, көкөніс өнімдері жет кізіледі. Экономикалық əлеуетімізді арттырумен қатар, мəде ниет, білім, ғылым жəне спорт салаларындағы байланысымызды нығайтып, тəжірибе алмасуымыз қажет, деді Қанат Бозымбаев. Қазақстан мен Омбы арасындағы сауда айналымы өткен жылы 405 миллион АҚШ долларына жетті. Былтыр Қазақстан Омбыға 53 миллион АҚШ доллары шамасында инвестиция салды. Облыста 150-дей қазақстандықресейлік бірлескен компания жұмыс жасайды. Мақсат – əріптестік көкжиегін кеңейту, деді Омбы облысының губернаторы Виктор Назаров. Облыстан «Азимут» компаниясының жиһаздары,

«Гофротара» зауытының картон қағаздарының өнімдері экспортталады. Сондай-ақ, бірлескен инновациялық жобалар қолға алынбақ. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Жанат Шұғаевтың айтуынша, шаруашылықтарымыз жыл соңына дейін Омбы облы-

сына 800 тонна ет өнімін экспорттауды жоспарлап отырған көрінеді. Екіжақты келісімнің нəтижесі кəсіпкерлерге, жеке шаруа қожалықарына тиімді болатыны сөзсіз. Жанат Шұғаевтың айтуынша, тəжірибе алмасып, əріптестікті дамыту мақсатында ауылшаруашылық өнімдерін өсіретін «Алтынды ПВ» (Железин ауданы), «Ақтоғай-Агро» (Ақтоғай ауданы) серіктестіктері мен «Щербак» (Қашыр ауданы) шаруа қожалықтары енді омбылық кəсіпкерлермен бірге жұмыс жасайтын болды. Қазір облыста картоп та, көкөніс те жетеді. Енді павлодарлық картоп, көкөністер, қарбыз экспортқа жол тартты деген сөз. Күнбағыс, астық өсірумен айналысатын Қашыр ауданындағы «Щербак» шаруа қожалығы қазір ет пен сүт өнімдерін шығаруды бастады. Келісімдер арқасында «Щербак» енді омбының «Горячий ключ»

фермерлік шаруашылығынан асылтұқымды малдар сатып ала алады. Сонымен қатар, біздің облыстық кəсіпкерлер палатасы мен Омбы сауда-өнеркəсіптік палатасы арасында Өзара түсіністік жəне кəсіпкерлік ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойыл ды. Меморандум та лап тарына сəйкес, екі жақ кəсіпкерлері сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамытып, бірлескен инвестициялық жобаларды іске асыруды қолға алады. Сапар кезінде облыс делегациясы Омбыдағы ет өнімдерін шығаратын «Черлак

ет комбинаты» ЖШС-нің, сыра шығаратын «Сан ИнБев» ААҚ, көлік, құры лыс, ауыл шаруашылығы кəсіпорындарының жұмысымен танысты. Сөйтіп, екі күндік сапар барысында Павлодар мен Омбы кəсіпкерлері 70-тен астам келелі кездесу өткізді. Бірнеше сала бойынша жалпы сомасы 3,2 миллиард теңге болатын меморандумға қол қойылды. Сонымен қатар, басқосуда өзен жолы байланысын қалпына келтіру мəселесі сөз болды. Қос өңір арасындағы əріптестікті одан əрі дамыту мəселесі осы жылдың қазан айында Павлодар қаласында өтетін «Ертіс Инвест – 2014» инновациялық форумында да талқыға түспек. Сапар барысында облыс əкімі Қанат Бозымбаев Омбыдағы қазақтармен кездесті. Павлодар облысы.

Ќысќа дайындыќ пысыќталды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Кеніш тің іші мен сыртындағы бұрғылау ұңғыларының сулары əр тоқсан сайын алмастырылып отырады. Сонан соң зертханаларға жіберіліп, тексеріліп тұрады. Соның химиялық қорытындысы бойынша осы күнге дейін судың қышқылдануы мен уранның көбеюі байқалмаған. Ал «Қызылқұм» ЖШС 2008 жылдан бастап уран өндіре бастады. Сол жылы 11 тонна өнім өнідірілсе, биыл бұл межені 850 тоннаға жеткізу жоспарланып отыр екен. Негізі бұл мекеменің қуаттылығы 3 мың тоннаға жетеді. Жоспар бойынша бұл межені 2021 жылы орындайды. Өткен жылы жалпы облыс көлемінде 3320 тонна өндірілгенін ескерсек, 6-7 жылдың көлемінде бір мекемеде осындай өнім өндіріледі деген сөз. Қызылорда облысы.

Аманжол мен апа-қарындастарым Айман, Шолпан, Рысты, Аманкүл барлығы да шешеміз жанында. Мен ғана ауылды қимай егін егіп, мал өсіруді қалап қалдым, – деді Жəкең. Оның жора-жолдастарының басын біріктіріп, шаруа қожалығын құруға ұйытқы болуын білдік. Өзі секілді тракторшылар Дəмия Əуелбаев, Қымбат Смағұлов, Қуандық Əбдірахмановтар отбасын ортақ игілік ұйыстыруға тартып, «Жіңішке» атты шаруашылық шаңырағын көтереді. Міне, 18 жылдан бері жұптары жазылмай келе жатқан бұлар ауданға, қалаберді, облысқа ұйымшыл ұжым ретінде танымал. Қолдағы азын-аулақ тұяқ басынан құрылған қожалық аталған азаматтардың табанды тірлігі мен ауызбірліктерінің арқасында жыл өткен сайын іріленіп, бүгінде қой мен ешкі 600-ден асса, ірі қара басы 200-ге, жылқы саны 100-ге жетіп отыр. Мұндай əлеуетті, ісі берекелі қожалық ауданда саусақпен санарлық. Мал күтіміне қажетті техника күші жеткілікті. Жаңадан сатып алынғандары баршылық. Ескілерін ісмер механизаторлар өздері қолма-қол жөндей қояды. Жақында жаздағы жем-азық дайындау нəтижесін білгеніміздей,

ҮКІМЕТ Омбымен оѕды

Қоңыр күз келіп, қыс та қыр астынан төбе көрсетіп тұр. Мұның өзі қысқы кезеңге дайындықты тағы бір пысықтап, бұл бағыттағы жұмыстардың етекжеңін жинақтауды қажет ететіні сөзсіз. Осы мақсатта облыс əкімі Архимед Мұхамбетовтің төрағалығымен өткізілген кеңеске Ақтөбе қаласы жəне аудан əкімдері қатысты. Жиынды ашқан облыс əкімі алдағы жылу беру маусымы, күзгі жиын-терімді уақытында аяқтау жəне қысқы кезеңде жолдарды күтіп ұстауды қамтамасыз ету сынды маңызды мəселелерге тоқталды. Жылу беру маусымына дайындық барысы жайында баяндаған облыстық энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасының басшысы Мамырғали Аққағазовтың айтуынша, облыстың əлеуметтік жəне өндірістік нысандарын 2014-2015 жылдарғы жылу беру маусымына дайындау бекітілген кестеге сəйкес жүргізілуде екен. Үстіміздегі жылғы 25 қыркүйектегі мəлімет бойынша, облыстың 311 жылу қазандығы, 231 шақырым жылу желілері, 169 шақырым су жəне кəріз желілері, 806 шақырым электр желілері қысқы кезеңге тап-тұйнақтай дайын. Жоспардағы 50,3

мың тонна қатты отынның 48,1 мың тоннасы қазірдің өзінде тасылып жеткізілген. Бұл жалпы, жоспардың 95,7 пайызын құрайды. Жоспардағы 9,2 мың тонна сұйық отынның 8,9 мың тоннасы тасылып алынған. Бұл жоспар 97,1 пайыз орындалды деген сөз. Жылыту маусымының басталуына дейін нормативті отын көлемі толығымен тасылып алынады деп күтілуде. Үстіміздегі жылы жылу беру маусымының дайындығына 8,6 миллиард теңге бөлінген, 2,6 миллиард теңге нормативті отын қорын сатып алуға қарастырылған. Жылу қазандықтарын жəне жылу желілерін қайта жарақтандыру аудан орталықтары мен шағын қалаларда бекітілген кестеге сай мерзімінде жүргізілуде. Жылу желілері мен қазандықтарды қайта жарақтандыру жəне жаңарту бойынша көптеген жұмыстар атқарылуда. Атап айтқанда, Алға қаласының орталық жылу қазандығын жаңғырту жұмысы қарқынды жүргізілуде. Жобаның жалпы сметалық құны 445,7 миллион теңгені құрайды. Бүгінгі таңда жөндеу жұмыстары 70 пайызға орындалды, жылу беру маусымы басталғанға дейін жұмысты толықтай аяқтауға барлық күш жұмылдырылуда. Бадамша селосының орталық жəне кіші жылу қазандығын қайта жарақтандыру жұмыстары 70 пайыз орындалған. Шалқар қаласының орталық

жылыту қазандығын қайта жарақтандыру жұмыстарына 108,1 миллион теңге қаралған. Жөндеу жұмыстары 95 пайызға орындалып, жұмыс бүгін-ертең аяқталады деп күтілуде. Қандыағаш қаласының жылу желілерін қайта жаңғырту жұмыстарына 1,3 миллиард теңге қаралған болса, ағымдағы жылы жобаны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен 325,0 миллион теңге, облыстық бюджеттен 32,5 миллион теңге бөлінген. 2014 жылға жоспарланған жұмыстар толық аяқталған. Облыстағы астық жинауды аяқтау жəне ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілердің қарыздарды қайтаруы жайында облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Мұхтар Жұмағазиев баяндады. Үстіміздегі жылы облыс бойынша 447,3 мың гектарға дəнді дақылдар егілген. Алайда, қуаңшылық салдарынан 138,0 мың гектар алқаптың егіні күйіп кеткен. Қазіргі картоп жəне көкөніс, бақша өнімдерін жинау жұмыстары аяқталып келеді. Мал азығының жарымжылдық қорын жасауға қажетті 1652,5 мың тонна орнына 1777,5 мың тонна шөп дайындалып, меже 107 пайыз орындалған. Кеңесте автомобиль жолдарын қысқы кезеңде күтіп-ұстауды қамтамасыз ету мəселесі де қаралды. Жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасының

басшысы Асқар Есжанов пен «ҚазАвтоЖол» ҰҚ» АҚ Ақтөбе филиалының директоры Бағлан Баймағамбетовтің мəлімдеуінше, облыстағы автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 6 553, 4 шақырымды құрайды. Қазіргі кезде ағымдағы жөндеу жəне жергілікті маңыздағы автомобиль жолдарын күтіп-ұстауға 142 техникасы бар 25 кəсіпорын жұмылдырылған. Қысқы кезеңге дайындық аясында аудан əкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы бөлімдерімен жəне басқарма мамандарымен төтенше жағдай туындаған жағдайда шұғыл шара қолдану үшін мердігер мекемелерде диспечерлік қызмет жасақталған. Жиынды қорытындылаған өңір басшысы Ақтөбе қаласы жəне аудан əкімдеріне, сондай-ақ, тиісті органдарға таяу арада барлық коммуналдық нысандардың əзірлігін аяқтап, əлеуметтік саладағы нысандардың жылумен қамтылуын қамтамасыз етуді, облыстық энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасына жылу маусымына дайындықты бақылауға алуға жəне инвестициялық жобалар бойынша жүзеге асырылып жатқан құрылыстар мен қалпына келтіру жұмыстарын бекітілген мерзімде аяқтауды қадап тапсырды. Ақтөбе облысы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.gov.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.gov.kz www .mz.gov.kz www.mtc.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.adilet.gov.kz www.emer.gov.kz www.mki.gov.kz www.mgov.kz

Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.mgm.gov.kz

www.mint.gov.kz www.stat.gov.kz

www.sport.gov.kz


www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

Ўлттыќ экономика жан-жаќты ќорєалєан

Кеше ел Үкіметінің қолдауымен Орталық коммуникациялар қызметінің жұмыс істеу тəсілі өзгерді. Ендігі жаңа тəртіп бойынша бұдан былай əр министрлік орталыққа келіп, салада атқарылып жатқан жұмыстар туралы баяндап, ел-жұртты хабардар етіп тұрады. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Орталық коммуникациялар қызметінің жаңа пішімдегі жұмыс кестесін Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев бастады. Ол ведомствода жəне өзге де мемлекеттік органдармен бірге елді басқаруда бірқатар өкілеттіліктердің аражігін ажырату бойынша бірқатар жұмыстар атқарылғанын айтты. Сондай-ақ, министрлікте жүргізіліп жатқан негізгі шараларға тоқталды. Сөйтіп, журналистердің сұрағына жауап берді. Оның сөзіне қарағанда, болып жатқан өзгерістерге орай, ішкі жалпы өнімнің өсімі қайта қаралуы бек ықтимал екен. «IЖӨ өсiмiн биыл қайта қарауды қарастырудамыз. Себебi, қалыптасқан конъюктураға сəйкес, мұнай жəне газ саласының IЖӨ өсiмiн қамтамасыз етудегi үлесi 70 пайыздан асып отыр», дедi Е.Досаев. Министр мұның себебін, мұнайдың əлемдiк бағасы биылғы жыл бюджетiнде белгiленген көрсеткiш деңгейiнде, яғни баррелiне 95 доллар көлемiнде сақталуымен

түсіндірді. «2015-2017 жылдарға арналған өлшемдер өзгерiске ұшырауы мүмкiн. Бұл бағытта жұмыс жүргiзiлiп жатыр, Парламентте осы жылдың тамызында енгiзілген өлшемдердi талқылап жатырмыз. Оны қарашада Мəжiлiс мақұлдап, кейiн Сенат қабылдағанға дейін бiз барлық жайттарды бiрлесе қарастыратын боламыз», деген министр, қалай болғанда да, ұлттық экономика жан-жақты қорғалғанын жеткізді. Қуанарлық бір хабар, жыл соңына дейін жанар-жағармай бағасы қымбаттамайтын болыпты. «Қазақстан нарығын мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету проблемаларына тоқталатын болсақ, бүгінде жанар-жағармай тапшылығы жағдайынан шықтық, сондайақ, қыркүйек айындағы өзгерістерден кейін биыл оның бағасының өсімі қарастырылып

отырған жоқ. Осы арада, 2015-2017 жылдарға байланысты параметрлер өзгеруі мүмкін екенін де айтқым келеді. Өйткені, бүгіндегі ахуалды ескерер болсақ, ешкім де бір айлық болжамды нақты айта алмайды. Жағдай күн сайын өзгеріске ұшырауда. Біз қазір 9 айдың қорытындысын күтіп отырмыз, содан кейін тиісті шешім қабылдайтын боламыз», деді ведомство басшысы. Баспасөз мəслихатының барысында Қазақстанда мемлекеттiк қызметкерлер аппараты 10 пайызға қысқарғаны да сөз болды. «Мемлекет басшысының тапсырмасына орай, бiз 10 пайызға қызметкерлердi қысқарту жұмысын жүргiздiк. Əйткенмен, үнемдеу арқасында құрылған еңбекақы төлеу қоры, қызметіне лайықты адамдарды ынталандыруға бағытталатын болады. Яғни, ол қосымша ақы ретiнде төленбек. Бұл үрдіс жүргiзiлiп жатыр. Барлық мемлекеттiк органдарда осындай 10 пайыздық қор құрылған», дедi Е.Досаев. Журналистер теңге бағамының өзгеру ықтималдығы туралы да сұрақ қойды. Министрдің айтқанына илансақ, ендігі теңге бағамында өзгеріс болмайды екен. «Біз Ресей экономикасы айналасында өрбіп отырған ахуалды тыңғылықты бақылап отырмыз. Болжамдар өзгерді, себебі, олар биыл экономика өсімін 0,6 пайызға межелеген еді. Алайда, соңғы уақытта көптеген халықаралық қаржылық ұйымдар өсім деңгейі төмен болатындығын айтып жатыр. Осы орайда, биыл өсім 0,4 пайыз болуы мүмкін. Сондайақ, алдағы 2015 жылы 1,1 пайыз деңгейінде қалыптасуы ықтимал. Бүгінде Үкіметпен бірге алдын алу шараларын жүргізіп жатырмыз. Бұл шаралар рубль қай жаққа қарай жəне қандай мөлшерде нығаятындығын немесе босаңситынын түсіну үшін керек», деп сөзін түйіндеді министр.

Дамуєа ресми кґмек – ќалыптасќан мемлекет ќаєидаты Сыртќы істер министрініѕ бірінші орынбасары Рəпіл Жошыбаевтыѕ 2014 жылєа арналєан «KazAID» агенттігін ќўру бойынша аќпараттыќ-тїсіндіру жўмыстары жоспарын жїзеге асыру аясындаєы сўхбаты – Жақында БҰҰ Даму бағдарламасының Тұрақты өкілі Стивен Тулл Қазақстанда дамуға ресми көмек (ДРК) жүйесін құру бойынша қызмет туралы хабарлаған еді. Сіз осы хабарламаға қандай түсінік берген болар едіңіз? – Иə, шын мəнінде, бүгінгі күні Сыртқы істер министрлігі мүдделі мемлекеттік органдармен жəне ең маңыздысы БҰҰ Даму бағдарламасы болып табылатын біздің халықаралық əріптестерімізбен бірлесе отырып, осы бағытта жұмыс жүргізе бастады. Бастапқы кезең Қазақстан Республикасының Дамуға ресми көмек саласындағы тұжырымдамасын жасау болып отыр. Бұл шетелдерге қаржы, техникалық жəне басқа да көмектер көрсету саласында ұлттық саясатты стратегиялық дамытуға деген кешенді көзқарасты білдіреді. 2013 жылдың сəуірінде Мемлекет басшысы бекіткеннен кейін осы тұжы рым дамалық құжаттың негізгі ережелерін жүзе ге асыру бойынша мақсатты жұмыстар жүргізілуде. Сондай-ақ, осы негізде нақты шаралар тізбесін қарастыратын, ДРК-нің ұлттық жүйесін қалыптастыруға бағытталған Жол картасы жасалып, іс жүзіне асырылуда. Біздің жас мемлекетіміз үшін аталған саладағы бұл жаңалықты назарға ала отырып, бірінші кезекте, дамуға ресми көмектің құқықтық категориясын айқындау жəне тиісті қарым-қатынастарды заңнамалық тұрғыдан реттеу қажеттігі туындады. Осы мақсатта біз Қазақстан Республикасының «Дамуға ресми көмек туралы» заңының жобасын əзірледік. Бұл заң жобасы қазір Парламенттің қарауында жатыр жəне оны осы айдың ішінде Парламент Мəжілісінің қарауына ұсыну бойынша жұ мыс тарды жүргізуге дайындалуда мыз. «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру аясында алдымызда тұрған кешенді шаралардың маңызын ескере келгенде, біз аталған мəселе бойынша парламентшілер тарапынан түсіністік табамыз ғой деген ойдамыз. БҰҰ Даму бағдарламасы секілді беделді халықаралық əріптестің қатысуы заң жобасын дайындаудың барлық кезеңдерінде əлемдік тəжірибенің ең озық үлгілерін қамтамасыз етуге мүмкіндік бергенін ерекше атап өтсем деймін. – Қазақстан неліктен өңірде, жəне тұтастай алғанда, бүкіл əлемде орналасқан елдерге қамқорлық танытуы тиіс? – Əрине, бір қарағанда, дамуға ресми көмек тек басқа елдерге ықпал етуге бағытталып,

ресурстарды ел ішіндегі көкейкесті проблемаларды шешуден алшақтататын секілді көрінуі мүмкін. Алайда, халықаралық тəжірибе көрсетіп отырғанындай, ДРК өңірде, сондай-ақ, тұтастай алған да, əлемде тұрақтылық пен əл-ауқатты арттырудың нақты тетігі болып табылады. Түйіп айтқанда, елдің дамуы үшін оңтайлы сыртқы жағдай қалыптастырудың тағы бір құралы десек, қателеспейміз. Дəл сондықтан көптеген елдер ДРК-нің ұлттық жүйесін өткен ғасырда-ақ қалыптастырып үлгерген еді. Халықаралық дамуға көмек көр се тудің ұлттық жүйесінің болуы – əлемдегі аса дамыған мемлекеттердің қатарына қосылуға ұмтылып отырған елдің міндетті атрибуттарының бірі. Экономикалық дамумен, елдің əлемдік қоғамдастықтағы беделінің артуымен Қазақстан Республикасының халықаралық жəне өңірлік тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі жауапкершілігі де жоғарылайды. Бұған қоса, ДРК жүйесі «Қазақстан-2050» Стратегиясын табысты дамыту жəне ел халқының əл-ауқатын арттыру үшін оңтайлы сыртқы жағдай қалыптастыруды қамтамасыз етеді. ДРК-нің ұлттық жүйесін құру Қазақстанның қалыптасқан мемлекет ретінде өңірлік жəне жаһандық орнықты дамуының, бейбітшілік пен тұрақтылық үшін толысқандығы мен жауапкершілігі артуының жарқын мысалы болып табылады. Ешқандай мемлекет оқшауланып жəне сыртқы конъюнктуралардан тəуелсіз дами алмайды. Мемлекет басшысы үстіміздегі жылдың 23 мамырында өткен VII Астана экономикалық форумының пленарлық мəжілісін ашардағы сөзінде былай деп атап көрсетті: «Əлемде, оның үстіне көрші елдерде айтарлықтай проблемалар бар кезде үйлесімділік пен табыстылықта өмір сүру мүмкін емес. Жанжалдар өрті олардан кез келген елге жетуі ықтимал... Қазақстан өткен он бес жыл ішінде аса жылдам дамып келе жатқан елдердің бестігіне енді. Қазір біз «Қазақстан-2050» Стратегиясын қабылдадық жəне кең ауқымды жаңғырту бойынша үлкен міндеттерді жүзеге асырудамыз. Біз əлемдегі аса дамыған 30 елдің қатарынан көрінуге ұмтылып отырмыз. Осы мақсатқа көршілерімізбен тығыз интеграция арқылы қол жеткізу ниетіндеміз. Біз өңірімізде не болып жатқанына селқос қарай алмаймыз. Көршілерден алшақтап дамимын деген бос сөз, ол түптіңтүбінде «қайраңда қалуға» алып

келіп, ақыр аяғында бəрімізді əлжуаз етеді. Өңірді де, тұтастай, дүниежүзін де». – Қарапайым азамат ретінде мені дамуға ресми көмектің шығын бөлігі толғандырады. Сіз осы мəселеге байланысты не айтар едіңіз? – Қазақстан ДРК-ні халықаралық уағдаластықтар мен келісімдер аясында соңғы он жыл бойы жүзеге асырып келеді. БҰҰ Даму бағдарламасының статистикасына сүйенсек, Қазақстан дамуға көмек көрсету бойынша соңғы он жылда 100 млн.-нан астам АҚШ долларын бөліп, Орталық Азия елдерінің ішінде бірінші орында тұр. Бұл жұмыстың көп ретте бір реттік бастамалар шеңберінде, яғни, жүйесіз жүргізілгені, əрине, басқа əңгіме. Қазір біз бұл жұмысты мүлдем жаңа деңгейге шығарудамыз. Дамуға барлық ресми көмек Қазақстан Республикасының Сыртқы саясат тұжырымдамасына сəйкес жүзеге асырылатын болады. Осы орайда, ДРК-нің негізгі мақсаттары мен міндеттерін, қағидаттарын, секторалды басымдықтарын заң тұрғысынан бекітіп, мемлекеттік органдар арасындағы құзыреттілікті шектеу, Сыртқы істер министрлігі жанынан арнайы ұйым – дамуға ресми көмек көрсету саласындағы оператор құру ұсынылып отыр. Оның үстіне, Оператор қаржыны шетел үкіметтерінің құзырында қалдыратын қайырымдылық ұйымы болмайды. Ол өңірлік экономиканы, қауіпсіздік пен халықтың əл-ауқатын дамытуға толымды үлес қосуға қабілетті жобаларға мұқият жоспарланған атаулы көмекті қамтамасыз етеді. Біз аса тартымды жобаларды таңдау үшін шет мемлекеттермен жəне өңір лік ұйымдармен, сондай-ақ, тəжірибесі мен білімдерін пайдалану үшін қазақстандық компаниялармен жəне үкіметтік емес ұйымдармен ынтымақтасамыз. Оператордың қызметі мен қар жы ландыратын жобалары бағдар ламаның мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ету, қаржының тиімді жəне ұтымды пайда ланылуын тексеру үшін тұрақты негізде егжей-тегжейлі бағамдалатын болады. Тұтастай алғанда, қазіргі шығындар бөлігін таяу уақыттарда ұлғайту жоспарланып отырған жоқ. Бірінші кезеңде біздің алдымызда ДРК бойынша түрлі мемлекеттік органдар жүзеге асырып жатқан жобалардан барынша тиімділік алу жəне қар жыны ұтымды пайдалану мақсатында «бір қолға» жинақтау мін деті тұр. Қолайсыз сыртқы жағдайлар көрініс берер болса, ДРК бюджеті

сəйкесінше түзетіледі. Əрине, бұл – алда орын алуы ықтимал мəселе. – Біз Қазақстан гуманитарлық көмекті, ең алдымен, яғни, бірінші кезекте қажет етілетін тауарлар, азық-түлік, киімкешек жəне тағы басқа заттар түрінде жүзеге асыратынын білеміз. ДРК шеңберінде қандай көмектер көрсетілетін болады? – Өз тəуелсіздігінің 20 жылдық белесінде Қазақстан реформалардың кең көлемді тəжірибесін жинақтады. Мысал үшін Халыққа қызмет көрсету орталықтары шеңберінде жүзеге асырылған «бір терезе» қағидатын алайық. Еске түсіріп көрейікші, біз осыдан 15 жыл бұрын паспортты қалай алушы едік. Адамдар осы үшін таң азаннан кезекке тұратын. Бүгін жеке басты куəландыратын құжат алу жеңіл əрі қарапайым. Мысал үшін, электронды үкіметті, салық жүйесін алайық. Білім беру, денсаулық сақтау, орта жəне шағын кəсіпкерлікті қолдау, инвестициялар тарту жəне басқа да көптеген бағыттар бойынша оңды мысалдар жетіп артылады. Біздің кім-кіммен де бөлісер тəжірибеміз баршылық жəне оның қажет болатыны тағы анық. Бұған қоса, ДРК нəрлендіруші мен алушы арасында оңтайлы да ұзақ мерзімді екіжақты саудаэкономикалық байланыстар орнатуға ықпал етіп, əріптес елдің əлеуметтік-экономикалық дамуына септігін тигізеді жəне елдің халықаралық қоғамдастықтағы рөлі мен беделін нығайтып, кезекті шетел инвестициялары үшін жол ашады. ДРК тақырыбын толық тай түсіндіру үшін Қазақстан Республикасы өзге мемлекеттердің аумағындағы əскери, экологиялық, табиғи жəне техногендік сипаттардағы төтенше жағдайлардың салдарын жою мақсатында қайтарымсыз гуманитарлық көмек көрсететінін атап өткім келеді. Яғни, мұның бəрі жедел көмектер болып табылады. Сонымен қатар, ДРК дегенде, бі рін ші кезекте, мемлекеттің экономикалық даму мен дамушы елдердің əл-ауқатын арттыру мақсаттарында жоспарлы түрде көмек қолын созуы деп түсінген абзал. Əңгімелескен Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан».

39

● Жемқорлық – індет, жою – міндет

Сыбайластыќты сылып тастамай, жаєдай тїзелмейді Қазақстанның Азаматтық альянсы «Нұр Отан» партиясының 2015-2025 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бағ дарламасын қолдайды жəне оның бұдан əрі іске асырылуына қатысуға əзір. Кеше «Нұр Отан» партиясының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл бағдарламасының жобасы Астана қаласында Қазақстанның азаматтық Альянсы ұйым дастырған дөңгелек үстел барысында талқыланды. Билік пен азаматтық қоғамның өзара жауапкершілігі мен ынтымақтастығы – Қазақстанның əлемдегі ең озық 30 елдің қатарына кіруінің басты шарттарының бірі. Өкінішке қарай, бүгінде қоғамда жемқорлықпен күрес – мемлекеттік құрылымдардың, яғ ни құқық қорғау органдарының ғана міндеті деген пікір кеңінен таралған. Тиісінше, «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орын басары Бауыржан Байбек өз сөзінде мұндай таптаурындарды еңсеру керектігін атап өтті. Сол үшін де жемқорлыққа қарсы іс-қимылға қоғам тұтастай атсалысуы керек: əрбір азамат, ҮЕҰ, биз нес-қауымдастық жəне т.б. Барлық жерде адал еңбекке деген оң көзқарас, білім беру институттары, отбасылар мен еңбек ұжымдарында жемқорлыққа қарсы дүниетаным қалыптастыруға тиіспіз. Сонымен қатар, Бауыржан Байбек жемқорлыққа қарсы жүйелі іс-қимыл мен қарапайым азаматтардың көзіне айқын көрінетін нəтижелердің ғана жалпы мемлекет пен биліктің ұмтылыстарына деген ел сенімін арттыра алатынын айрықша атады. Ал мұндай сенімнің кепілі, ең алдымен, тұрмыстық жемқорлықты жою. Өз кезегінде Қазақстанның азаматтық Альянсының президенті Нұрлан Ерімбетов «Нұр Отан» партиясының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бағдарламасы жобасын қолдай отырып, өз ұйымының оның бұдан арғы жүзеге асырылуына қатысуға əзірлігін жеткізді. «Қазақстанның əрбір азаматы мынаны түсінуге тиісті: егер ол біреуге пара берсе немесе сондай деректі айтпай қалса, көрмегенсіп өтіп кетсе, яки жол берсе, онда күні ертең біліксіз дəрігерлермен беттесетін болады. Өйткені, ол дəрігер дипломды сатып алған болып шығады. Құлайтын құрылыстарға тап болады. Себебі белгілі, комиссия пара алып, үйді қабылдай салған жəне осы секілді

жайттар шоғыры. Ел ішінде аса екпінді ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру керек. Халықтың санасына тереңдеп енген таптаурындарды сылып алып тастауға тиіспіз. Яғни, пара алу, əралуан схемаларға қатысып, биге шығу, соның жолдарын ойласты-

ру дұрыс немесе өз мүмкіндігін пайдаланбаған адам ақымақ дегендей түсініктерге орын болмауы шарт. Əр адамның көз алдында өмірі өксіп кеткен парақор мен оның отбасының тағдыры елес беретін болсын», деді Нұрлан Ерімбетов. Дөңгелек үстел барысында ел аумағында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мəдениетті күшейту бойынша азаматтық сектор өкілдерінің ұсыныстары ортаға салынды. Айталық, Астана қаласы азаматтық Альянсының президенті Дмитрий Терешкевич 2015 жылдан бастап бар жұмысы бюджет қаражатының жұмсалуын қадағалау, əсіресе, мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстар арқылы жергілікті бюджеттердің жұмсалуын мониторингтеуге бағытталған ҮЕҰ жобасын іске асыруды ұсынды жəне де ол зерттеулерді халыққа қолжетімді етуге болатынын айтты. «Халықтық антикоррупциялық комитет» қоғамдық қорының төрағасы Мұсағали Дуамбеков заң жүзінде негіздей отырып, азаматтық қауымдастықты жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау мен ашу жəне жолын кесу бойынша қаржылай ынталандыру керектігін

тілге тиек етті. Сонымен қатар, ол мемлекеттік сатып алулардың барлық байқаулары мен ұлттық компаниялардың сатып алуларында тендерлік комиссияға ҮЕҰ өкілдерін енгізуге ұсыныс жасады. Мəлім болғандай, «Нұр Отанның» XV Съезінде партия Төрағасы, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев саяси көшбасшылықтың қағидатты мəселесі ретінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегия қабылдау міндетін алға қойған болатын. «Нұр Отан» партиясы үсті-

міздегі жылдың шілдесінде 20152025 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқи мыл бағдарламасы жобасын көпшіліктің талқылауына ұсынған болатын. Аталған құжат жобасы 6 мыңнан аса бас тауыш партия ұйымдарында, өңірлік саяси кеңестерде кеңінен қаралды. Бағдарлама жобасын жетіл діру бойынша тəуелсіз сарапшылар, ҮЕҰ, ғылыми орталар өз ұсыныстарын білдірді. Тамыз айында «Қазақстан-2050» Демократиялық күштердің жалпыұлттық коалициясында да қаралды. Бизнес қауымдастық Ұлттық кəсіпкерлер палатасы алаңында оны тұтастай қарастырып, түгелдей дерлік қолдап шықты. Бағдарлама жобасына байланысты партия мүшелерінен, сарапшылар қауымдастығынан жəне интернет-пайдаланушылардан 900-ге жуық ұсыныс пен толықтыру түсті. Осының арқасында, бағдарлама жобасының алғашқы мəтіні 40%ға өзгерді. Бағдарлама жобасы партия Саяси кеңесіне ұсынылып, жақын арада қаралатын болады. Сəулебек БІРЖАН.

Терминология саласы тер тґге еѕбектенуді талап етеді «Нұр Отан» партиясы Орталық аппаратының ғимаратында партияның «Қазақстан. 2017 мақсаттары. Ұлттық іс-қимыл жоспары» сайлауалды тұғырнамасының «Халық бірлігі» бағыты бойынша сараптама тобының кезекті отырысы өтті. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Қазақ тілінің реттелген терминологиялық қорын құру, 2014 жылдың 4 ақпанында Қазақстан ПремьерМинистрінің төрағалығымен өткен Мемлекеттік тіл саясатын одан əрі жетілдіру жөніндегі комиссияның бірінші отырысында берілген тапсырмалардың орын далу барысы қаралған жиынға «Халық бірлігі» бағыты бойынша сараптама тобының мүшелері, Парламент Мəжілісінің, мəслихаттардың депутаттары, мемлекеттік органдардың, азаматтың қоғамның өкілдері, сарапшылар қатысты. Отырысты ашқан Парламент Мəжілісінің депутаты, «Халық бірлігі» бағыты бойынша сараптама тобының басшысы Серік Сейдуманов қоғамдық өмір қарқынына, саяси белсенділіктің артуына байланысты қазіргі кезеңдегі қазақ тілінде болып жатқан жаңару мəселелерін сөз етті. Ал Мəдениет жəне спорт министрлігі Тілдерді дамыту жəне қоғамдық-саяси жұмыс комитеті төрағасының орынбасары Серік Сəлемов терминология саласын, тіл мəдениетін дамыту мен жетілдірудің маңыздылығын, заңнама саласы, ғылым, жаңа технологиялар жəне басқа салалардағы терминдерді реттеу мəселелерінің кезек күттірмейтінін, соның ішінде Мəдениет жəне спорт министрлігі жанынан арнайы терминология институтын ашу қажеттілігін алға тартты. Осылай дей келе, ол терминологиялық жұмыстардың бүгінгі жай-күйі мен оны мемлекеттік реттеу мəселелері төңірегінде жанжақты баяндады. «Бүгінгі таңда

мемлекеттiк тiлдiң əлеуметтiкқоғамдық функциясын дамытуда, оның қолданылу аясын кеңейтуде ұлттық терминологияны реттеудiң, жүйелеу мен дамытудың ерекше маңызы бар. Қазіргі жаһандану кезеңінде қазақ терминологиясын жасау, оны қалыптастырып, дамыту – оңай мəселе емес. Өйткені, əлемдік жаһанданудың өзі күн сайын өмірімізге небір сөздер мен терминдерді кірістіріп жатқандығы белгілі. Сондықтан да, терминология мəселесі біздің елдің ғана емес, əлемдік тілдік проблемалардың қатарында тұр», деді партиялық тəлімгер өз сөзінде. Шынымен де, өз тілін дамытуға мүдделi кез келген өркениеттi елде тіл саясатының маңызды құрамдас бөлiгi ретiнде терминология мəселелеріне үлкен мəн берiледі. Мысалы, Германияда, Францияда, Peceйде терминология комитеттерінің, комиссиялары мен қоғамдық институттарының жұмыстары жүйелі түрде жолға қойылған екен. Олар терминологиялық жұмыстарды үйлестiру мен ұйымдастыру қызметін мемлекеттік деңгейде жүзеге асырып қана қоймай, сонымен қатар, терминологиялық жұмыстардың негiзгi салалық ғылыми-əдістемелiк бағыттарын айқындауға атсалысады. Ал бұл қызметтерді іске асыру барысында нысаны жағынан да, сол сияқты мазмұны жағынан да ұлттық ерекшелiктi сақтауға айрықша мəн берiлетін көрінеді. Жиында сөйлеген сөзінде Серік Сəлемов, міне, осы мəселеге назар аудару қажеттігіне тоқталып өтті. Үкімет жанындағы Республикалық терминология

комиссиясының мүшесі, «Қазақстан Республикасының Заң шығару институты» мемлекеттік мекемесінің жетекші ғылыми қызметкері Мəди Айымбетов пен А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты терминология бөлімінің басшысы Бауыржан Жонкешовтің терминологиялық жəне экстралингвистикалық мəселелер жөніндегі, Инвестициялар жəне даму министрлігі Байланыс, ақпараттандыру жəне ақпарат комитеті төрағасының орынбасары Талғат Қазанғаптың «Бұқаралық ақпарат құралдарында мемлекеттік тілде танымдық бағдарламалар мен отандық фильмдердің үлес салмағын жəне балаларға арналған мультфильмдерді көбейту, Интернеттегі қазақ тілді контентті дамыту жəне мемлекеттік тілді насихат тауды іске асыру» туралы, соны мен қатар, Мəдениет жəне спорт министрлігі Мəдениет жəне өнер істері комитетінің төрағасы Ақтоты Райымқұлованың «Республикамыздың аумағында фильмдерді мемлекеттік тілде прокаттауды ұйымдастырудың тетіктері туралы» баяндамалары атал ған бағытта маңызды шешім қабылдаудың маңыздылығын айғақтай түсті. Отырыс қорытындысы бойынша, арнайы терминология институтын ашу, оны республикалық бюджеттен қаржыландыру, нормативтікқұқықтық қамтамасыз ету бойынша пысықтал ған ұсыныстар енгізу, еліміздің аумағында шығарылатын барлық сөздіктердің арнайы терминологиялық институтта сараптамадан өтуін міндеттеуді заңдастырудың мүмкіндіктерін қарастыру, Мемлекеттік тіл саясатын одан əрі жетілдіру жөніндегі комиссия хаттамасы тармақтарын толығымен іске асыру секілді нақты ұсыныстар айтылды.


10

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

 Есімі елге елеулі

 Жағымды жаңалық

Іргелі ғылым саласы біздің елде өткен ғасырдың 30-шы жылдарынан бастау алып, 1946 жылы Ұлттық Ғылым академиясы шаңырақ көтергеннен кейін жедел əрі жүйелі түрде дами бастады. Осы жолымызда орыс ғылымының, орыс ғалымдарының көмек-жəрдемі көп болғанын да айтпай кетуіміз əділетке сыймас. Дегенмен, іргелі ғылымның əрбір салаларында өз ұлтымыздан шыққан ғылым саңлақтары қадау-қадау бой көрсете бастады. Олар өз ғылыми мектептерін ашты, шəкірттер тəрбиелеп өсірді, тек ғылым емес, еліміздегі білім жүйесінің жан-жақты ілгерілеп дамуына, сапасын арттыруға ерекше үлестерін қосты. Қаныш Сəтбаев бастаған іргелі ғылымның əрбір саласының негізін салған осы ізашар саңлақтарды ғылым сардарлары деп, есімдерін əркез құрметпен атаймыз. Академиктер Асан Тайманов бастаған, Өмірзақ Сұлтанғазин жалғастырған математиктер ғылым мектебі, академик Əбікен Бектұров іргесін қалаған химия ғылымдарының мектебі, академиктер Қаныш Сəтбаев, Шахмардан Есенов, Айтжан Абдуллиндер құрған геологтар мектебі, академиктер Салық Зиманов, Сұлтан Сартаев бастаған заңгерлер мектебі, академиктер Əлкей Марғұлан, Ақай Нүсіпбеков, Рамазан Сүлейменов, Манаш Қозыбаев жасақтаған тарихшылар мектебі, академик Жабайхан Əбділдин негіздеген философтар мектебі, басқа да ғылым саңлақтары ашқан физика, биология, басқа да іргелі ғылымдар мектептері еліміздің рухани қорын еселеп молайтып, сан-салалы шаруашылығымыздың ғылыми-техникалық деңгейін өсіріп, зияткерлік тұрғыдағы адам сапасын алдағы елдер қатарына жеткізуге ерен марапатын тигізіп еді.

Єылым сардары Кенжеғали САҒАДИЕВ, ҰҒА академигі.

Осының арқасында ауқымды ғылымымызбен, оның көшін келісті бастаған кешелі сардарларымызбен біздер əлемге танымал болдық. Бұны біздер баршамыз білеміз, дегенмен, осы мақалама кіріспе сөзімде ғылым мен оның сардарларының ерен еңбектері туралы тағы бір қадап айтып өтуді жөн көріп тұрмын. Оның екі себебі бар. Біріншісі – бүгін сексеннің сеңгіріне шығып отырған академик Аманжол Қошановқа байланысты. Əбекең табандатқан 60 жыл бойы осы ғылымның шалқар кеңістігіне бар саналы өмірін арнап, нəтижелі ізденістерімен ғылым сардары дəрежесіне жетті. Жоғарыда ғылымның іргелі саласын дамытқан ғұлама ғалымдарымыздың қоғамдағы орны туралы айтылған пікір, жоғары мəртебе осы Əбекеңе де тікелей қатысты əмбе лайықты. Екінші себеп, бір кезде дүркіреп дамыған іргелі ғылым салалары бүгінде біздің елімізде біршама бəсеңсіп қалды. Ғылым ордасы тарады. Үкімет тарапынан қолданбалы емес, іргелі ғылымды дамытуға айтарлықтай құлшыныс көрінбейді. Жасыратыны жоқ, жедел нəтиже аламыз деп, ғылымның іргелі емес, кейбір қолданбалы салаларына беріліп жатқан қаржы ойдағыдай нəтиже көрсетіп жатқан жоқ. Бұл жайттың көңілді күпті етері де рас. Ал өркениеті жоғары ел болу үшін біздерге іргелі ғылым керек. Ол – халықтың көзі, құлағы, алға даму жолдарының адастырмас бағдаршамы. Инновация жүрмей жатыр дейміз, оның бірден бір себебі, іргелі ғылым ашып жатқан бұлақ көзі жоқ. Көзі жабылса, көл де сарқылады емес пе? Білім сапасы төмен дейміз, білімнің де қайнар бұлағы іргелі ғылым. Басқа, əсіресе, дамыған, əлемнің көш басындағы елдермен ғылыми байланыс, олармен əріптестік аз дейміз, ол да осы іргелі ғылым салаларының қазіргі күнгі жүдеулігінен шығып жатыр. Біздердің 30 озық елдердің санатына қосылуымызға, Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясының орындалуына да, елдегі адами капиталдың өсуіне де іргелі ғылымның тікелей қатынасы бар. Олай болса, осыларды ескере отырып іргелі ғылымды дамытудың пəрменді бағдарламасын жасау керек сияқты жəне ол мемлекеттік бағдарлама болуы керек. Өйткені, мемлекеттің тікелей қамқорлығынсыз ешбір елде іргелі ғылым дамыған емес, дами алмайды да. Осы аксиомалық ақиқатқа біздің де жүгінгеніміз абзал. Ал енді негізгі тақырыбымызға көшейік. Академик Аманжол Қошанұлы жоғарыда айтқанымыздай, сек сен нің сеңгіріне шығып отыр. Құлеке батыр мен Шал ақындай бабаларының тікелей ұрпағы Əбекең де өз өмірінің қай қырын алсаң да тектілігін, тереңдігін көрсетіп отыр. Дарынды ғалым, ұлағатты ұстаз, экономика ғылымының іргелі саласының баршамыз мойындаған көшбасшысы, парасат мейірімімен қоршаған ортасында құрметі зор ағамыз деп айтсақ артық болмас. Жасынан өмірдің өрелі жолын таңдай білді. Сонау өткен ғасырдың 50-ші жылдары алғашқы қазақ балаларының бірі болып Мəскеуге барып, М.В.Ломоносов атындағы университетке түсті. Тек Ресейде немесе Кеңес Одағында ғана емес, бүкіл əлемге есімі белгілі ғұлама ғалымдардан дəріс алды. Университетті ойдағыдай бітіргеннен кейін Алматыға келіп Экономика институтына қызметке қабылданды, міне, содан бері 60 жылға жуық осы институтта ғалым, ұстаз, басшы ретінде жемісті еңбегін əрдайым абыроймен жалғастырып келеді. Аманжол Қошановқа осы ғылым жолына түсуге ақыл-кеңесін берген, есеюіне, азаматтық тұлғасы

қалыптасуына үлгі бола білген ұстаз ағалары болды. Солардың бірі академик Серғали Еспембетұлы Толыбеков. Нақ осы ғалымның Қазақстанда экономика ғылымының бастау алып, дамуына қосқан өзіндік үлесі үлкен дер едім. Əсіресе, өткен замандардағы қалыптасқан дəстүрлі шаруашылық жүйесі туралы іргелі ізденістерінің ғылыми ғана емес, саяси- əлеуметтік те маңызы зор болғанын айту парыз. Қазақ жабайы халық, патриархалдық тұрмыс деңгейінен шыққан жоқ, мемлекет ретінде қалыптасқан шаруашылық жүйесі болған жоқ деген XX ғасыр басында əр жерлерде, əсіресе, Ресейде орын алған жат пиғылды, жаңсақ пікірлерді ғылыми негізде, байыпты терең ізденістерімен теріске шығарған Серағаң еді. Бізді жадағай-жайдақ жабайы халық ретінде көрсетуді армандағандар С.Толыбековтің ізденістерін, тұжырымдарын өре түрегеліп қатты сынға алды, тіпті, дайын тұрған докторлық диссертациясын қорғатпай тастаған кездер де болды. Дегенмен, рухы биік, білімі терең, ізденісі табанды Серағаң жоғарыда айтқан өз пікірінің бірден-бір дұрыстығына Мəскеуді ғылым ордасына жиналған атышулы ғалымдарды сендіре де, көндіре біліп еді, бұндағы ел-жұрт осыны естіп марқайып қалып едік. Бүгін де қазақтардың өткен замандардағы мемлекеттігі туралы шатып-бұтқан əртүрлі жөнсіз қаңқу əңгімелерді естігенде Серғали Еспембетұлы Толыбековтің өткен ғасырдың бірінші жартысында жарық көрген еңбегін, ондағы көшпенді халықтың өзіне тəн мемлекеттік құрылымы, шаруашылық жүйесі туралы бұлтартпас тұжырымдарын еске алғанымыз абзал. Міне, осындай еліне, халқына жанашыр экономист-ғалым Аманжол Қошановқа, ғылым жолына түскен талабы зор басқа да жастарға ұлағатты ұстаз бола білді. Сөз реті келгенде Əбекеңнің тағы бір ұстазы туралы айта кетуді жөн көрдім. Ол – академик Сақтаған Бəйішев. Көп жылдар экономика институтына басшылық еткен, оның ғылыми кеңесін басқарған Сəкең Қошановтың, басқа да ғалымэкономистердің ғылыми ізденістерінің бағыт-бағдарларына ықпал етіп, оларға осы саланың ең өзекті мəселелерін зерттеуді ұсынып қана қойған жоқ, оларға керекті жағдай жасап та отырды. Ұзақ жылдар Қазақстан Ғылым академиясының вице-президенті ретінде еліміздегі қоғамдық ғылыми ізденістердің арнасын кеңейтіп, осыған керек кадрларды дайындап, оларды тиімді зерттеулерге шоғырландыруда да академик Бəйішевтің еңбегі зор. Өткен ғасырда, Кеңес дəуірінде Сəкең еліміздегі зиялылар тобының көшбасында болды. Сол кезеңнің өте көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Сақтаған Бəйішев еліміздің саяси, əлеуметтік һəм экономикалық дамуына айтарлықтай үлесін қосты. Жоғарыда аты аталған Серғали Толыбеков жəне Сақтаған Бəйішев Қазақстан ғылымының маңызды бір саласының іргесін қалаған, мектебін тұрғызған, ғалымдарын жасақтаған нағыз ғылым сардарлары, Қ.Сəтбаев бастаған атақты абыз академиктер құрамының толық мүшелері. Осы абзал азаматтардың ерен еңбектері қазір көп еске алынбайды. Олардың қазақ өркениетінде, Қазақстан ғылымында дара жолы, жоғары орны бар екенін ешқашан ұмытпауымыз керек. Міне, осындай алдында үлгі болар ұлағаты мол ұстаз ағалары болған Аманжол Қошанов экономика əлемінің сыр-сипаттарын зерттеуде үлкен табандылық көрсетіп келеді. Ғалым ізденістерінің тағы бір ерекшелігі – əр мəселені кешенді түрде зерттеуі, ұсақ-түйекке бойын алдырмай, проблеманың даму негізі мен өзекті заңдылықтары, одан шығатын ғылымға керек тұжырымдар, концепту алды қорытындыларды іздеді. Бір сөзбен айтсақ, оның ізденістері нің басты

бағыты экономика дамуының теориялық негіздері, тұжырымдамалық тұтқабаспалдақтары. Аманжол Қошановтың əр жарық көрген монографияларынан даму мен жаңғыру үрдістеріндегі заңдылықтың сырын ашатын терең де ауқымды тұжырымдарды, парасатпен əдіптелген парықты пайымдарды көреміз. Осылардың арқасында Аманжол Қошанов өзі де əмбебап тұрғыдағы экономист – ғалым – теоретик болып қалыптасты. Соңына шəкірттер ертті. Бүгінгі таңда Аманжол Қошанов осы саланың баршамыз мойындаған көшбасшысы, баршамыз құрметтейтін ақсақалымыз, ғылымның осы санатты саласындағы аса салиқалы асқар тауымыз. Академик Қошановтың қаламынан шыққан ғылыми еңбектеріне тоқталсақ, олар тұтас бір энциклопедия іспеттес. 53 монография, 600-ге жуық баспасөз бетінде шыққан мақалалар. Оларға институт директоры ретінде Қошановтың Қазақстан үкіметіне дайындаған баяндамаларын, əртүрлі ғылыми бағдарламалар жобасын қосыңыз. Осы еңбектерінің көбінен кемел ой, келелі ұсыныстар, кешенді тұжырымдар табамыз. Аманжол Қошановтың көлемді ізденістерінің бірі Қазақстанның индустриялық даму жолдарына, олардың заңдылықтары мен қайшылықтарына арналған. Осыдан 40 жылдай бұрын жазылған бұл монографияда көтерілген мəселелер бүгінгі таңда да маңызын жойған жоқ. Ғалым көтерген ел индустриясын жедел дамыту мəселелері бүгінгі үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының да өзекті проблемалары болып саналады. Өндірісті ғылыми-техникалық негізде қайта жасақтау, елдің өндіргіш күштерін сыңаржақ, ала-құла қылмай кешенді түрде дамыту, өңірлердегі экономикалық теңсіздікті жою сол уақытта да, бүгін де күн тəртібінде тұр. Осы тұрғыдан алғанда, Қошановтың еңбектері ел экономикасының өзекті проблемаларын зерттеуге арналғанын осылардан да байқауымызға болады. Ғалым ізденістерінің тағы бір келелі тақырыбы – еліміздегі əлеуметтік даму проблемалары. Кеңес заманында бұл тақырып күн тəртібіне өткір түрде қойылып отырды. Кеңес Одағы республикаларының білім, денсаулық сақтау жүйелерінің бір-бірімен теңдестігін қамтамасыз ету, ел тұрмысы деңгейінің барлық республикаларда бір-бірінен алшақтамауы, осы салада орын алған қайшылықтарды жою сол заманда көптеген ғылыми ізденістердің арқауы болып еді. Қазақстанда əлеуметтік даму проблемаларын зерттеген ғалымдар тобы Аманжол Қошановтың маңайына шоғырланды. Осы топтың еңбегінің арқасында елімізде экономикалық ғылымның тағы бір тың да, қажет бағыты – индустриялық социология қалыптасты. Осы бағыттың дамуына серкелік танытып, сүбелі үлес қосқан тағы да академик Қошанов болды. Оның қаламынан шыққан «Еңбек ұжымдарының əлеуметтік дамуын басқару» немесе «Одақтас республикалардың əлеуметтікэкономикалық дамуын теңдестіру» атты көлемді еңбектері соның айғағы. Оларда айтылған кемел ойлар мен тиянақты тұжырымдардың əлеуметтік саланың бүгінгі таңдағы проблемалармен де үндестігі байқалады. Ғалым сөзін өлтірмейтін де, көнертпейтін сабақтастық деген осы болар. Мысалы, Қошанов сол шығармаларында көтерген еңбек өнімділігі мен жалақының өсу қарқындары бір-бірімен тығыз байланысты болу мəселесі бүгінгі күні де дұрыс шешімін таба алмай отыр. Бірнеше салаларда еңбек өнімділігі өсу қарқыны төмен, соған қарамай төлемақы оларда жылдан-жылға өсуде. Академик Қошановтың Қазақстан егемендікке ие болып, елімізде нарық экономикасын енгізу реформалары жүргізіле бастағанда оның

тиімді жолдарын қарастырған елеулі еңбектерін де атап айтпасымызға болмайды. Нарық экономикасының теориясы мен методологиясын зерттей бастады. Осының негізінде əлеуметтік саланы нысандаған нарық экономикасын Қазақстанда дамытудың нақты бағыт-бағдарларын ұсынды. Аталмыш еңбектері, осы тақырыпқа арналған бірнеше ғылыми конференциялардағы баяндамалары академик Қошановты елімізде нарық экономикасының теориялық негіздерін зерттей отырып нобайлаған жетекші ғалым-теоретик дəрежесіне көтерді. Бұл экономика ғылымына жаңа жол, жаңа бағыт екенін ерекше айтуымыз керек, өйткені, социализм тұсында нарық экономикасы туралы іргелі ізденістер болған жоқ, керісінше, оны біздегі экономикалық жүйеге жат құбылыс деп келдік. Академик Қошанов осы тақырыпқа алғашқылардың бірі болып бет бұрды. Бұдан біз ғалым ізденістерінің өміршеңдігін көреміз. Еліміздегі егемендік тұсындағы ауқымды экономикалық реформалар кезең-кезеңімен əртүрлі проблемаларды күн тəртібіне қойып отырды. Мемлекеттік меншікті таратып, оны жекешелендіру, жаһандану үрдісінің меншіктік қарым-қатынастарға ықпалы, жаһандану əлемінде сенің ұлттық мүддеңнің орны, экономиканың əлем кеңістігіндегі бəсекеге қабілеттілігі жəне оны арттыру жолдары, Қазақстан экономикасының даму модельдері (үлгілері), осындай тағы да басқа бұрын зерттелмеген жəне де тиісті тəжірибе жиналмаған өзекті мəселелер, оларды жан-жақты зерттеу, əлемдегі озық тəжірибелерді сараптау, міне, осылардың бəрі егемендігіміздің тұсында, əсіресе, алғашқы он жылдықта еліміздің экономистер қауымына үлкен талап қойды, жауапты міндеттер жүктеді. Баршамыз осындай өзекті сұрақтардың дұрыс, тиянақты жауабын іздедік. Академик Қошанов та осы ізденістер жолында тынымсыз тер төгіп, зерделі еңбектерін арнады. Осы тақырыптардағы бірнеше монографияларын жария етті. Мысалы, «Аралас қоғам: əлем тəжірибесі жəне Қазақстан», «Нарыққа көшу жолында жеке кəсіпкерлікті дамыту», «Ұлттық экономиканың бəсекеге қабілеттігі», ғалым қаламынан шыққан басқа да туындылар экономикалық реформаны тиімді түрде жүргізуге оң ықпал жасағаны сөзсіз. Ғалым еңбектеріндегі терең тұжырымдар келешекте де, Елбасы ұсынған «Қазақстан-2030», «Қазақстан-2050» Стратегиялық даму бағдарламаларын орындау жолында да маңыздары зор. Кейінгі оншақты жылда ел экономикасын индустриялық-инновациялық негізде жедел дамыту қажеттігі туды. Діттеген мақсат – экономикада сыңаржақ дамудан арылу, өңдеуші салалардың жедел дамуын қамтамасыз ету, өндірісті заманауи жаңа технологиялармен жасақтау, дамудың негізгі көзі ретінде инновацияның тəсілқұралдарын, ғылым жаңалықтарын молынан пайдалану, еліміздегі адами капиталдың сапасын баянды түрде арттыру, міне, осындай шешуші проблемалар бүгін де күн тəртібінде тұр. Осы проблемаларды кешенді түрде шешуге арналған индустриялықинновациялық үдемелі дамудың биыл бірінші бесжылдығы аяқталады, келесі жылы екінші бесжылдықты бастаймыз. Осылардың төңірегінде терең зерттеуді қажет ететін мəйекті мəселелер баршылық. Олардың кейбіреулерінің шешімін табуға Əбекең өз үлесін қосып бақты. Осы ретте академик Қошановтың қажырлы қаламынан туған «Индустриялықинновациялық стратегия жəне экономикалық өсу» монографиясы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың назарына ілініп, жоғары бағасын алғандығы баршамыз үшін қуанышты оқиға, мерей болғандығын да айта кетейік. Қорыта айтсақ, академик Аманжол

Қошанов экономика ғылымында ірі ғалым. Бүкіл саналы өмірінде осы сала ның даму жолдарын барынша табандылықпен, өзіне тəн байсалды бай ыптылықпен жан-жақты зерттеп жүр. Осының арқасында елдегі ғылым əлемінде оның ойып тұрып алған құрметті орны, абыройлы биігі бар. Оның есімі тек қана Қазақстанда емес, көптеген əлем елдеріне мəлім. Соңынан ормандай көп шəкірт ертті. Қошанов дайындаған ғылым кандидаттары мен докторлары тұтас бір ғылыми-зерттеу институтын толығымен жасақтауға жетеді. Өмірден кеткен абзал ағаларының, ғылым сардарларының ізін басты. Ғылым əлемінде табанды күрескерлігінің арқасында өзі де іргелі ғылым сардары дəрежесіне көтерілді. Үлгі тұтқан ұстаздары Қ.Сəтбаев, С.Толыбеков, С.Бəйішев ел қамын терең ойлайтын қайраткерлер еді. Солардың ізбасары Аманжол Қошанов та əрбір ғылыми еңбегін туған халқының игілігіне арнап, өнегеден таймады. Ғалым туралы сөз болған соң оның ғылыми еңбектеріне көбірек тоқталдық. Дегенмен, Əбекеңнің қайраткерлік қырларын айтпай кетсек болмайды. Ол өз заманымыздың көрнекті қоғам қайраткері. Қоғамда үлкен маңызы бар əлеуметтік мəселелерге үнемі үн қосып отырады. Абай, М.Əуезов, Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттық қозғалысы туралы айтқан пікірлерін жұртшылық өте жақсы қабылдап еді. Қазір ел ішінде тынбай талқыланып жатқан еуразиялық экономикалық одақтастықтың проблемалары мен келешегі туралы аталы сөзді айта білген Аманжол Қошанов еді. Ол қаншама лауазымы жоғары ғылыми, қоғамдық кеңестердің белсенді мүшесі. Арнайы мемлекеттік комиссиясының мүшесі ретінде ол ұлт тарихы, ұрпақтар сабақтастығы, саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу, ұлт мəдениетін жаңғырту, тағы да осындай ел үшін маңызы зор саяси-əлеуметтік мəселелердің түйінін шешіп, заман талабына сай ісшараларға тікелей араласты. Ел экономикасы, əлеуметтік сала, білім-ғылым концепциялары, жалпы, ел дамуына арналған стратегиялық концепциялар, даму бағдарламалары – осының бəріне Əбекеңнің тікелей қатынасы бар. Бұрын Ғылым академиясы құрамында болған, қазір Білім жəне ғылым министрлігіне қарайтын Экономика ғылыми-зерттеу институты аталмыш ғылымның қара шаңырағы. Осы ұжым, осы ұжымның ғалымдары экономика ғылымының даму бағыттарын, теориялық негіздері мен тұжырымдамаларын жасады, əлі де жасап келе жатыр. Сөйтіп, қара шаңырақ туын əлі берік ұстап отыр. Тек қана осы институтта академик Қошановтың жарты ғасыр белесінен мол асқан ұлағатты ғылыми өмірі өтіп жатыр. Сондықтан, қара шаңыраққа деген құрмет, биік мəртебе академик Қошановқа да арналады. Осы қара шаңырақ ұжымын көп уақыт академиктер С.Бəйішев, Т.Əшімбаев өте нəтижелі басқарып еді, солардан кейін 7 жыл осы институтқа академик Қошанов басшылық етті. Ол жыл дар қоғам үшін де, ғылым үшін де қиын жылдар, өтпелі кезен, үлкен бетбұрыс жылдары болатын. Ұжымның тізгінін берік ұстаған Қошановтың қайраткерлігін осы жылдары көбірек көріп, шындап таныдық. Осы қайраткерлігінен Əбекең біраз жылдар Ғылым академиясы төралқасының бас ғылыми хатшысы қызметін атқарғанда да танған емес. Əбекеңмен əріптес, пікірлес болғанымыз жарты ғасырға жуық. Ғылым саласында болып жатқан жаңару, жаңғырту, қайта құру мəселелерін басымыздан бірге өткіздік. Шетелдердегі ғалымдармен пікір алысуға бірге шығып жүрген кездеріміз де аз болған жоқ. Жалпы, Аманжол Қо шанов басқа елдерде де танымал, халықаралық дəрежедегі өресі биік ғалым. Халықаралық ғылы ми қауымдастықтар, өмірдерек орталықтары Əбекеңді «ХХI ғасырдың аса көрнекті зияткері» медалімен, «Ар» орденімен, «Алтын белгі» медалімен марапаттады. Академик Қоша нов халықаралық экономикалық қауымдастықтың дүниежүзілік конгрес терінде бір емес, бірнеше рет баяндама жасады. Əлемнің 20-дан астам елдерінде ғылыми конференцияларда экономика ғылымының өзекті проблемаларын талқылауға қатысты. Қазақ ғылымы мен озық елдер ғылымының бір-бірімен тиімді байланысына үлесін қосты. Мұны елдігімізге қосылған үлес деп білсек керек. Бүгін Əбекең сексенді артқа тастап, тоқсанның төріне аяқ басқалы отыр. Өзінің ұзақ жылдар бойғы жемісті еңбегімен, тектілікпен ұласқан парасат-пайымымен, іргелі ғылым сардары атағымен қоса халқының шынайы тілекшісі – ақсақал дəрежесіне көтерілді. Ақылгөй ағалары, ақсақалдары бар ел жүрісінен жаңылмайды. Кемел ой иесі Аманжол Қошанов осындай баршамыз құрметтейтін ақсақалымыз. Мерейтойыңа құтты болсын айтып, алдындағы көпкөп шуақты күндерді Алладан тілейік! АЛМАТЫ.

Ќызылордада тўѕєыш рет бїйрек ауыстырылды Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Бүгінде Қызылорда облысы бойынша 100 адам гемодиализ қабылдайды екен. Яғни, өңір бойынша осынша адамның екі бүйрегі істемейді. Сондықтан, олар аптасына бірнеше рет ауруханаға келіп, бойындағы сұйықтықты сыртқа шығарып, қан айналымын реттеу үшін жасанды бүйректің көмегіне жүгінеді. Мұндай адамдардың жас ерекшелігі де əртүрлі. Кейбірінің жасы егде тартқандықтан өмірінің соңына дейін гемодиализ ала береді. Ал осы жүз адамның 40 пайызы бүйрек ауыстыруға мұқтаж. Оның барлығын Астана мен Алматыға жіберу де аз еңбек емес. Сондай-ақ, өз қаражаттары арқылы шет елде емделу де көп қаржы тұрады. Бұдан бөлек, гемодиализ алуға тағы 45 адам кезекке тұрған. Бұл дегеніңіз, облыста бүйрегі ауыратын, істен шыққан адамдардың көбейіп бара жатқанын білдірсе керек. Енді не істеген жөн? Ойласа келе, аймақта бүйрек ауыстыру отасын жасауға жағдай туғызу қажет деген шешім қабылданды. Солайша, Қызылорда облысында тұңғыш рет бүйрек ауыстыру отасы жасалды. Бұған дейін Алматы мен Астанада жəне Шымкентте жасалып келген мұндай қиын операция енді Сыр топырағында да қолға алынды. Əрине, бұл өзі бір күнде орын ала салған жағдай емес. Өйткені, бір адамның бүйрегін екінші адамға апарып орнату үшін тиісті құрал-жабдық керек. Оның жай-жапсарын жақсы білетін маман қажет. Сондықтан, аймақ басшысы Қырымбек Көшербаевтың тікелей қолдауымен қажетті жабдықтар алынды. Ол үшін бюджеттен тиісті қаражат бөлінді. Ал мамандар Алматыдағы А.Н.Сызганов атындағы Ұлттық ғылыми хирургия орталығынан келді. Ең бірінші ота 29 жастағы Ердəулет Бозғұловқа жасалды. Туған қарындасы Жаңагүл ағасына донор болуға келісіпті. Ал отаны Сызганов атындағы Ұлттық ғылыми-хирургия орталығының дəрігері Əкімжан Зейналов жасады. Ота жасау ұзаққа созылды. Өйткені, Жаңагүлдің бүйрегін алып, оны Ердəулетке орнату үшін ұзақ уақыт керек еді. Бірақ нəтижесі жақсы. Бүгінде Жаңагүл Бозғұлова аяғынан тұрып кетті. Ал Ердəулеттің жағдайы күн өткен сайын жақсарып келеді. Өмірге қайта келгендей күй кешіп жатқан жігіттің жағдайын білмекке аймақ басшысы Қырымбек Көшербаевтың өзі арнайы келді. Халін білді. Дəрігерлермен сөйлесті. Бұйыртса, аптаның соңына қарай ауруханадан шығатынынан хабардар болды. – Мұндай отаның Қызылорда облысында жасалғаны көңілге қуаныш ұялатады. Себебі, тұрғындар енді Астана мен Алматыға, қала берді шетелге барып емделмейді. Қажетті құралжабдықты алдық. Алғашқы ота сəтті өтті. Алдағы уақытта облыс халқы өзіміздің медициналық орталықта тиісті емін қабылдайтын болады. Осы істің басы-қасында болған барлық дəрігерлерге алғыс айтқым келеді, – деді Қырымбек Елеуұлы. Жоғарыда айттық, өңірде бүйрек ауыстыруға мұқтаж бірқанша адам бар. Олардың барлығы тізімделіп, кезекке қойылған. Сол кезек бойынша ота жасалады. Ал отаны болашақта өзіміздің дəрігерлер жасайтын болады. Бірінші операцияның өзіне жергілікті дəрігерлер кіріп, тəжірибе алмасқан. Одан бөлек Алматыға барып арнайы оқып келген. Сондықтан, алдағы отаға олар толықтай араласа алады. – Жыл өткен сайын медицина саласына көңіл көптеп бөлініп келеді. Мысалы, былтырғы жылмен салыстырғанда медицина саласына 18 пайызға артық қаржы бөлінді. Бұдан басқа, облыстың емдеу ұйымдарына медициналық құрал-жабдық сатып алуға 2314,7 миллион теңге қарастырылған. Оның алғашқылары сатып алынды. Сонымен қатар, 12 медициналық орында күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Айта берсе, мұндай жұмыс тар дың ауқымы көп,– дейді облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Сапар Рахменшиев. Қызылорда облысында 2010 жылдан бастап нейрохирургиялық, яғни миға, түрлі инсульттарға, омыртқа жоталарына ота жасалып келеді. Сол жылдан бастап жүрекке де ота жасалынады. Енді бүйрек ауыстыру отасы да өзімізде қолға алынды. Білебілген адамға, бұл үлкен жетістік. Бастысы, мұның барлығы мемлекеттің басты капиталы – адам өмірін сақтап қалу үшін жасалып жатыр. ҚЫЗЫЛОРДА.

«Кадеттік бауырластыќ» ныєаюда

Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігінде «Кадеттік бауырластық» Халықаралық ассоциациясы делегациясымен кездесу болып өтті.

Кездесуде сөз алған ҚР ҚК Бас штабы бастығының бірінші орынбасары, генерал-майор Руслан Əлімов қоғамдық бірлестіктің Достастық елдері жастарын əскери-патриоттық тəрбиелеуді дамытудағы жəне ТМД мемлекеттері қарулы күштері арасындағы байланысты нығайтудағы маңызын атап өтті. Ол Қазақстанда кадеттік қозғалысты қалыптастыру мен жастарды əскери-патриоттық тəрбие саласындағы жаңа əдістемелерге үлкен мəн беріліп отырғанына тоқталды. Р.Əлімов «кадеттік қозғалысты дамытудың жаңа үрдісі халықаралық бірлестіктерді құру, патриоттыққа тəрбиелеуде жəне алғашқы əскери білім беруде интеграцияны тереңдетуді қажет етеді» деп есептейді. ҚР ҚК Бас штабы бастығының бірінші орынбасары «Кадеттік бауырластық» Халықаралық ассоциациясы шеңберіндегі ынтымақтастық Достастық кеңістігіндегі əскери-патриоттық қозғалыстарды дамытуға жаңаша қарқын береді», – деп атап өтті. Кездесу соңында Қорғаныс министрлігі мен «Кадеттік бауырластық» Халықаралық ассоциациясы арасында Ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. «Егемен-ақпарат».


 Есімі елдің есінде

Тау-кен ісіне толайым їлес ќосќан Əлия БЕЙСЕНОВА, академик.

Оның өмірі баршамызға аса қымбат Отанымыздың қарыштап дамуы үшін пайдалы қазбалардың жаңа кенін ашуға қызмет ететін ғылыми теория мен тəжірибенің əдемі жымдасқан жарқын мысалы іспетті. Ол ғылымға деген адалдығымен, соншалықты терең білімнің иесі бола тұра адами қарапайымдылығымен жүректерде мəңгі сақталып келеді. Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстан ғылымының қайраткері Арықтай Қайыповтың туғанына қараша айында 100 жыл толар еді. Арықтай Қайыпұлы 1914 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданына қарасты №3 ауылда қарапайым шаруа отбасында дүние есігін ашқан еді. 1933 жылы Қазақ тау-кен институтына оқуға түсіп, оны 1939 жылы геолог-барлаушы инженері мамандығы бойынша үздік бітіріп шықты. Арықтай Қайыпұлы студент шағында-ақ, 1936 жылы Орталық Қазақстандағы сирек кездесетін металдардың Ақмая кен орнын ашып, бұл кен орны Ұлы Отан соғысы кезінде аса бағалы вольфрам өндіруімен ел экономикасына өлшеусіз үлес қосты. Геология ғылымын терең зерттеуге ден қойған ол өзінің еңбек жолын Қазақ КСР Ғылым академиясының Шұбартау геологиялық-барлау ұйымы геологиялық секторында басшылық етуден бастап, 1939 жылы ғылыми жұмысқа деген қабілетіне орай Қазақ тау-кен институтының аспирантурасына ғылыммен дендеп айналысуға жөнелтіледі. Оқи жүріп Арықтай Қайыпұлы сол білім ордасында «Жер қыртысының геометризациясы» бойынша сабақ беру ісін де қатар алып жүреді. 1943 жылы Геология ғылымы институтына қызметке ауысып, сол жерде 50 жыл бойына табан аудармай еңбек етіп, кандидаттық жəне докторлық диссертациясын қорғайды. Арықтай Қайыпұлы еліміздің тау-металлургиялық базасы мығым болуы үшін темір

кенін терең зерттеу жəне жаңа кен орындарын ашу керектігін жан жүйесімен терең түсінген жан. Осы саланы жетілдіремін деген ниеті оны тау-кен ісі бойынша жоғары санатты маман, өз ісінің білгірі етіп шығарды. «Тұрлан кен орнының жүйелік реті» деп аталатын күрделі ғылыми жұмысты үлкен қажыр-қайратын арнап атқарып шықты. 1947 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының президенті Қ.Сəтбаевтың жəне сол кездегі түсті металлургия министрі П.Ф.Ломаконың басшылығымен Өскемен қаласында ғылыми-тəжірибелік көшпелі сессия болған еді. Сол кезден бастап Таулы Алтайда кен орындарының жаңа қорын іздестіру жұмыстары қарқын ала бастады. 1948 жылы Арықтай Қайыпұлының басшылық етуімен таукен ісінің қазба қорын анықтау барысында ғылыми-зерттеу жұмыстары кешенді түрде жүргізілді. Қазіргі таңда да ең құнды геологиялық құжат болып есептелетін Зырян кен ауданының металдық қорын зерттеу картасының іргетасы сол кезде қаланған еді, сол кезде қалыптасқан-ды. Осы кешенді жұмыспен қатар Арықтай Қайыпұлы Кенді Алтайдың Зырян-Бұқтырма өңірінде кездесетін мыс пен металтектестердің картасын жасау жұмыстарына да басшылық етті. Сөйтіп, Кенді Алтай жəне Оңтүстік Алтай аумағы бойынша кен орнын анықтау жəне жобалау картасын толайым жасаған жəне оған басшылық еткен ғылыми жетекші ретінде өз үлесін барынша қосты. Малай кен орнын ашқан еңбегі үшін 1991 жылы КСРО Геология министрлігі Арықтай Қайыповты «Кен орнын тұңғыш ашушы» төсбелгісімен марапаттады. Арықтай Қайыпұлының тағы бір зор еңбегі Орталық Қазақстан кен орындарының аумағы бойынша Ақбастау алтын-полиметалдық жəне Майбұлақ полиметалдық кенінің геологиялық жəне металл қорын зерттеуге қатысқаны, осы тақырыптарда ғылыми жұмыстарды жоғары дəрежеде атқарғаны болып табылады. Оның ғылыми-методикалық басшылық етуімен Текелі-Көксу полиметалл

 Өнер Елордадағы Қ.Қуанышбаев атындағы Мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрында Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Шаңырақ» студенттер театры жазушы, драматург Жолтай Əлмашұлының «Шетелде қартайған қазақ» пьесасы негізінде сахналанған «Мұңмен алысқан адам» спектаклін алғаш рет ағылшын тілінде ұсынды.

аймақтық жəне Жоңғар Алатауының металлогенетикалық картасы жасалды. 1970-1980 жылдары академик Қайыповтың басшылық етуімен жəне тікелей араласуымен Қазақ жерінің қыртысында пайдалы металдардың пайда болу дəуіріне, атап айтқанда жер қыртысына геологиягеофизикалық, минералогия-геохимиялық сараптамалар жасау жəне монографиялық жұмыстар ісі атқарылып, «Палеозоид кешеніндегі металлогендік карта» жасалып, 11 кітаптан тұратын «Қазақстан металлогениясы» монографиясы жазылып шықты. Аталмыш карта мен еңбектің нұсқасы сол кездегі тек Кеңес өкіметі төңірегінде ғана емес дамыған шетелдерде де болмауы ғалымның еңбекқорлығы мен ғылыми ізденісінің тереңдігін көрсетсе керек. Осы еңбегі үшін Арықтай Қайыпұлы бастаған бір топ ғалымдар 1985 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығына ұсынылып, мəртебелі медаль мен дипломды сол кездегі Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев табыс еткен еді. Жемісті ғылыми-тəжірибелік еңбегі үшін жəне ғылымның ең таңдаулы мамандарын тəрбиелеп, қалыптастырғаны үшін Арықтай Қайыпұлы Халықтар Достығы орденімен, КСРО мемлекеттік медальдарымен жəне Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамоталарымен марапатталды. Ол 1942-1962 жылдар аралығында Қазақ тау-кен

шаһарға айналады дейтін өзіңіз емес пе едіңіз» дейді əке мұратын аңдай алмаған ұл. Асан: «Бəрібір туған елге жетпейді, балам! Кіндік қаның тамған жер – ол бөлек! Оның қадір-қасиеті есейген сайын сезіле береді, сезіле береді. Ал қартайған шағыңда жүрегіңді сыздатады. Жаныңды қоярға жер таптырмай-

институтында тау-кен ісі бойынша инженер мамандар даярлау ісіне тікелей араласты жəне еліміздің ең таңдаулы ғалымдар буынының қалыптасуына өлшеусіз үлес қосты. Оның жетекшілігімен 3 докторлық жұмыс, 40 кандидаттық диссертация дайындалып, қорғалды. Арықтай Қайыпұлы қоғамдық өмірде де өте белсенділігімен жəне салиқалы үлесімен есте қалды. Ол екі мəрте Алматы қалалық кеңесіне халық депутаты болып сайланды, Қ.Сəтбаев атындағы тау-кен институтының жас ғалымдар кеңесінде ғылыми жетекшілік етіп, докторлық диссертацияларды қорғаудағы ғылыми кеңес басшысының орынбасары болды. Бірнеше металлогендік жобалау карталары редколлегиялық кеңесіне, «КСРО геологиясы» 41-томдығының екінші жарты томдығы редакциясына мүшелік етті. Арықтай Қайыпұлы бастауында тұрған Қайыповтар əулетінде екі академик, бірнеше доктор жəне ғылым кандидаттары, түрлі ғылым саласының мамандары қалыптасып, отандық ғылымға өз үлестерін қосып келеді. Арықтай Қайыпұлының жан жары Мария Қайыпова қара жəне түсті металдар минералогиясы жəне геохимиясы саласының ірі маманы еді. Қызы Ғалия М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетін биофизика мамандығы бойынша үздік бітіріп, биология ғылымдарының кандидаты атанды. Ұлы Мəлік Мəскеу физика-техникалық институтын бітірген көрнекті ғалым, техника ғылымдарының докторы, Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының академигі. Олардың артынан қаншама жас ұрпақ келешекте қазақ ғылымына өз үлесімізді қосамыз деп білім жолында жетіліп келеді. Қазақтың құнарлы топырағының қатпарынан көптеген пайдалы металдарды табуға орасан үлес қосқан ірі ғалым Арықтай Қайыпұлы өзінің артында отандық ғылымға үлкен еңбектік үлес қалдырып кетті. Оның артында геологияның əрқилы саласы тыңғылықты зерттелген үш жүзден аса ғылыми жұмыстар қалды. Ол еңбектердің жартысы жалпы ғылым саласына, тарихи-философиялық жəне əлеуметтікэкономикалық ғылым саласына арналды. Оның есімі еліміздің түсті металдар һəм минералдық-шикізат қорын байыту жəне ғылыми дамыту ісіне, табиғи байлыққа тұнып жатқан Қазақ елінің тау-кен саласын одан əрі дамытуға қызмет ете береді деп сенеміз. АЛМАТЫ.

маскүнемдікте, нашақорлықта, балалар үйі мен қарттар үйіндегі мұңлықтар шеккен қайғы-қасіретте деп жауап қатары хақ. Дұрыс қой. Оған біз ең ауыр күнə – отансыздық пен опасыздықты, бөтеннің жылтырағына жығылып кете баратын, тамырынан, тағылымынан қол үзушілікті қосамыз. Қазіргі

Отанєа оралу баќыты Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

«Мұңмен алысқан адам» спектаклінің ерекшелігі – біріншіден, студент-жастар театрының өнерін үлкен сахнаға алып шығудың өзі айтулы оқиға болып саналады. Екіншіден, қазақ драматур гиясын ағылшын тілінде сахналаған жастардың бұл бастамасы – заманның талабына сай туған жаңалық, эксперимент, тың жоба болып қабылдануда. Қазақ қаламгері туындысының ағылшын тіліне аударылып, аудитория ауқымын ұлғайтуға ұмтылысы өте құптарлық жайт деп есептейміз. Төл əдебиетімізді басқа жұрттар да танысын, білсін деген жастық ниеттің түбінде тұнық сезім мөлдірейді. Ағылшынша судай ағып тұрған өрендердің кібіртіктеп қалмай, сөзді іс-əрекетпен қабыстыра алуының өзі спектакль үшін келешекке ашылған үлкен кеңістік секілді. Жəне кəнігі актерлері бар тəжірибелі театрлардың өзі тəуекел ете бермейтін тың туындыны уыздай өрендердің ойнап отырғаны сүйсінтеді. «Шаңырақтың» арқалап отырған жүгінің салмақты болатын себебі, спектакль жастар үшін тəрбиелік мəні өте зор тақырыпты қаузап отыр. Францияның бір шағын қаласында тұратын, жасы 80-ге тақаған ақсақал атамекенін аңсап, көңілі алатайдай тулайды. Былайша айтқанда, ештеңе оған қат та, таңсық та емес. Ұлдары, немересі жанында – адамның бір басына керек бақыттан кенде деп айта алмайсыз. Бірақ... бірақ соңғы уақытта жиі-жиі тынысы тарылған Асан ақсақалдың (сомдаған Ж.Тілепов) қабағы еш ашылмай қойды. «Жыл соңында сексен жасқа толасыз. Бұл жасқа жеткен де бар, жетпеген де бар. Құдай қаласа, жақсылап тойлауды ойластырып жатырмыз» деп əкесін жұбата сөйлеген Мараттың (сомдаған М.Ендібай) ойында түк жоқ еді. «Той... ол қандай той?» деп баласына жалт қараған Асанның көзі одан əрмен мұңға тұнады. «Жат жерде өткен той той ма екен!.. Айналаңда ағайын-туыс, төбеңде туған жердің аспаны күліп тұрмаған соң... Уақыт шіркін,

11

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

сынап секілді. Туған жерден ұзап кеткелі бері де талай жылдар жылжыпты. Осы күні түсінгенім – туған елге еш ренжуге болмайды. Өйткені, азаматтың туған елі қай кезде де біреу-ақ» деп қинала жұтынған қария ұлдарының кейінгі тағдырына алаңдаған кейіп танытады. Спектакльді ұстап тұрған негізгі діңгек осы ой. Оттан да ыстық Отаның. Айналайын, атамекен! Тамырсыз шөп өспейді. Үзілген гүлді əсем құмыраға салып қойғанмен, тез қурайды. Адам да дəл сондай. Спектакль туған жерінен қол үзіп қалған қандас бауырларымыздың хал-күйін баяндайды. «Сары-ала қаз көлін аңсайды, Ер жігіт елін аңсайды», «Ит тойған жеріне, ер туған жеріне» демекші, Асан ақсақалды толғандырып, күндіз күлкіден, түнде ұйқыдан бездірген іштегі осы жанайқайы. Ал əбден жат елдің тілі мен ділі көкірек көзін тұншықтыра бітеген Маратқа əкенің бұл қылығы мүлде түсініксіз. «Кісі бір жерде 20-30 жыл тіршілік кешсе, сол жер көңілге ерекше ыстық болып кетеді, Мысыр

ды екен. Ой, дүние-ай!.. Менің туған елге қайтқым келеді-і. Туған жеріме-е...» деп дауысын соза-моза ауыр денесін əрең қозғайды. Бұдан əрі қарай «Қарағым, сендерге де өсиетім сол: бойда күш-қуат барда туған топыраққа жетіп алыңдар» деген əке өсиетіне қос перзенттің адалдығы таразыланар сын сағаты туады. Бүгінгі қоғамнан қорқынышты нəрселерді көп көресіз. Соның ішіндегі қауіптісі – өз қағынан жерінген, түпсіз, түксіз пенделердің бейнесі. Автор өз идеясын өмір сабағы мінез-құлықтарын əртүрлі қалыптастырған қос азаматтың көзқарасы, диалогы арқылы жеткізеді. Ағайынды бауырлардың өмірлік талғам, таңдауы да екі бөлек. Бірі өзінің қазақ екенін ұмытпайды, атамекенге адал ұл, ал екіншісі керісінше, мұндай сезімнен мүлде ада, бизнес қуып, дүние-мансаптың құлына айналып кеткен жан. Ондайлар бəрін сатып кетуі мүмкін, Отан деген ұғым сөздік қорынан əлдеқашан сызылып қалған оларға сенім арта алмайсыз. Қазақтың қазіргі трагедиясы неде деген сұраққа біреулер

жастар қандай бақытты, жолдары ашық, қайда оқимын, қайда білім аламын демейді, дүниенің төрт бұрышы құшағын айқара жайып, қарсы алады деп, қызыға, сүйсіне сөз саптаймыз. Ал бірақ аңғал қазақтың аңдаусызда жіберіп алып жатқан қателігі қаншама. Мысалы, соның бірі – оң мен солын толық айыра алмайтын өрендеріміз кейде жат елдің жылтырағына жұтылып кетеді. Сыртта білім алған қаракөздеріміздің шетелдіктермен дəм-тұз жарастырып, Отанға оралмай қалып жатқанын естігенде, төбеңді мұздай су тескендей түршіге суынасыз. Туған жерді сағыну, сүю əр адамға тəн қасиет деп ойлаушы едік баяғыда. Сөйтсек, «Бір анадан ала да туады, құла да туады» демекші, бұл шіркінің ағайынды адамдардың өзін де таңдап қонатын, бірінен айналып ұшса, екіншісін айнымай табатын сирек құбылыс екен. Сахналық қойылым атамекеніне зар еңіреп жете алмай жүрген сондай қандастарымыздың жүрегіндегі мұңды тағылымға жүгініп, тарқата баяндайды. Сағыныш сағымына оранған адамның атақонысқа

оралғандағы алапат сезім-селін ештеңе тоқтата алмайтынын аз кейіпкермен-ақ айнытпай бере алған режиссер кісіні соңынан жалықтырмай ертіп отыратын сюжеттерге көп иек артпайды. Керісінше кейіпкерлердің көңіл күйі мен ішкі толғанысын диалогтар мен сөзбен түйіндеуі тақырыпты тартымды ашуға қызмет етіп тұр. Театр өнерінде егер актерлер зал мен сахнаның арасына мықты көпір сала алса, көрермен мен көркем бейне бірін бірі қимай, қоштасуға қиналса, демек, бұл туынды өзінің алдына қойған мақсатына жетті деген сөз деп есептеледі. Əдетте сөз өнерімен көрерменді бір сағат бойы ешкім тапжылтпай, ұзақ уақыт ұстап отыра алмайды. Соған қарамастан, студенттер театры «туған жерге деген перзенттік сезім тек қазақтың бойында ғана кездесетін қасиет емес пе екен?!» деген түйінді ойды санамызға мықтап шегелей алды. Отан-Ана атына шаң жуытпай, асқақтата сөйлеген қалпында сүйіспеншілігінен айнымай дүниеден озатын ақсақалдың көз жұмарында: «Барды бағаламау – бақытсыздық! Ұлттың ұлылығын танымау – ұятсыздық!» деп тебіренгені жүректі елжіретеді. Өмірінің аяғында табаны атамекеніне тиіп барып, арғы дүниеге алаңсыз аттанған қария өлімі өкініштен гөрі, жұбанышты оқиғаға айналады. Өйткені, оның арман-аңсарын жалғайтын сəулелі үміті үзілген жоқ. Баласын, немересін Отанмен табыстырып кетті. Жанын ұғар ұлы Елжан (сомдаған А.Мағзұмхан) əке тілегін орындап, атамекенге оралды. Құлпытас басында əке аруағына тағзым етілді. Қашанда Отан, ел, ұлт тағдыры – жүректің кілті табылмаса, ашыла қоймайтын алтын көмбелер. «Шаңырақ» театры жас шыбықтай майысып тұрғанмен, осындай үлкен діңгектің жүгін арқалап алып шыққанына қуандық. Ұжымның мақсат-мұратымен танысып көрдік. Оның əрқайсысы рухани құдықтың тұщы суындай ой сергітеді. Өрендерді сахна жəне сөз өнеріне баулу, өнерлі студенттердің басын біріктіріп, зиялы орта қалыптастыру, бос уақытты тиімді пайдалану, жас ұрпақтың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыру, отансүйгіштікке, патриотизмге үндеу, елін, жерін бəрінен биік санайтын парасат иелерін тəрбиелеу, т.с.с ізгіліктер. Спектакльдің қоюшы-режиссері Əлеуметтік жəне мəдени жұмыстар жөніндегі бөлімнің аға маманы Жамбыл Тілеповтің Отан мен перзент туралы автордың ой-байламын барынша толық жеткізуге тырысып баққанын бөле-жарып айтып өткен жөн. Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сырттыѕ кґмегінсіз Ауєанстанєа ќиын Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Бұл елде биыл үлкен саяси оқиға болды. Президент сайлауы өтті. Тек дауыс санау бірнеше айға созылып, ақыры Ашраф Ғани Ахмадзай президент болып танылды. Оның қарсыласы Абдулла Абдулла - үкімет басшысы. Басшылықта келісім орнағандай. Ал елде тыныштық жоқ.

Олар «Талибан» қозғалысымен тіл табыса алмай отыр. Сондықтан бұл елде тыныштық орнамайтыны белгілі. Сол «Талибанның» ресми өкілі Забиулла Муджаһид былай дейді: «Ауғандар ешқашан да Ашраф Ғаниды жəне оның жалған əкімшілігін мойындамайды. Біз өз халқымызды басқыншылардан азат еткенше, билікке нағыз исламдық үкіметті əкелгенше, жиһадты жалғастыра береміз». Ал талибтермен тайталаста елдің қазіргі ресми билігі жеңіске жете алмайтыны белгілі. Жеңе алмайтыны былай тұрсын, ел аласапыран шайқастың отжалынына оранып жатар еді. Сондай жағдайдан құтқарған Ауғанстандағы қауіпсіздікке көмектесу жөніндегі халықаралық күш (ISAF) болатын. Мұны ауғандардың өзі де, бүкіл əлем де мойындады. Тек белгілі бір топ, олардың сөзін сөйлейтін саясатшылар ғана оны басқаша түсіндіреді. Оған АҚШ мүдделі болды, ол өзінің астамшылық саясатын жүзеге асырды дегенге апарып тірейтін. Жағдайды ауғандардың өздері ғана оңалта алар болса, оған АҚШ-тың да, Батыстың да араласып, бас ауыртпасы анық. Оған ондаған емес-ау, жүздеген миллиард доллар қаржы жұмсап, қаншама əскерін осында əкеліп, олардың өмірін қатерге тігудің ешқандай да қажеті жоқ еді. Бірақ бұл елдегі жағдай, ондағы халықаралық терроризмнің орталығына айналған аймақ

бүкіл əлемге қауіп төндіретінін ескеріп, АҚШ, Батыс елдері оған амалсыз араласуға мəжбүр болды. Олар бұл елден кеткісі-ақ келеді. Тіпті, АҚШ президенті Барак Обама өз əскерін толық əкету жөніндегі ұсынысымен халқының да, сайлаушылардың да ойынан шыққан. Бірақ оған Ауғанстанның билігі, ең алдымен, бұрынғы президент Хамид Карзай қарсы болды. Ол АҚШтың əскерін əкету жөніндегі келісімге қол қоюдан да бас тартты. Халықаралық күштің көмегінсіз күн көре алмайтындарын жақсы білді. Осы жерде Карзайдың қулығын да еске алған жөн. Ол өзі кетіп бара жатып, ақталғысы келген. Халықаралық күш елдің ішкі ісіне араласпасын, олардың əскерилері жергілікті орындар алдында жауап берсін деген талап қойды. Сонысымен ол өзінің сыртқы күшке тəуелсіздігін білдіргендей болған. Ал, шын мəнінде, оның екі мерзім бойы президенттік билігін сол халықаралық күштердің арқасында жүзеге асырғаны белгілі. Елдің жаңа билігі АҚШ ұсынған халықаралық күш мəртебесі туралы келісімге бірден қол қойды. Сондай-ақ, негізгі күш əкетілгенмен, НАТОның шектеулі əскерін осында қалдыру жөніндегі келісімге де қол қойылды. Сырттың көмегінсіз өздерінің елде тыныштық орната алмайтынына олар əу бастан көздері жеткен. Бұл жерде де жаңа биліктің бір қулығын айта кеткен жөн-ау. Келісімге басшылар емес, олардың қатысуымен Ахмадзайдың кеңесшісі Ханиф Атмар мен АҚШ елшісі Джеймс Каннингем қол қойды. Өздерінше шетел əскерінің болғанына қарсылардың сынына ұшырамас үшін солай еткені анық.

Йенс Столтенберг – НАТО-ныѕ жаѕа бас хатшысы Жақында НАТО-ға жаңа басшы келді. Ол – Норвегияның экс-премьері Йенс Столтенберг. Бір қарағанда, қарама-қарсы көзқарас қалыптастыратын тұлға. Өспірім кезінде АҚШ елшілігінің ғимаратына тас лақтырып, Американың əскери саясатын ғайбаттаған. Тіпті, марихуана шеккен деген де қауесет бар.

НАТО-ның бас хатшысы лауазымынан кетіп бара жатқан Андерс Фог Расмуссен «күшті альянсты қуатты қолда қалдырып бара жатырмын», – деп мəлімдеген болатын. Бірақ, көптеген Батыс сарапшыларының пікірінше, Йенс Столтенберг блок басына альянс үшін өте бір күрделі кезеңде келіп отыр. Бірінші кезекте, НАТО өзінің бұлшық еттерін оңды-солды көрсетіп жатқан Ресеймен əрекеттес болуға мəжбүр. Йенс Столтенберг – саясаткерлер əулетінен шыққан, олардың ісін жалғастырушы ұрпақ саналады. Оның əкесі Турвальд Столтенберг Норвегияның Югославиядағы елшісі болған, кейін сыртқы істер министрі лауазымына дейін көтерілген. Ал шешесі Камилла жас кезінде солшыл көзқараста болғанымен, кейін келе ғалымгенетик мансабына ден қойып, саясатқа деген қызығушылығын жоғалтқан. Жаңа бас хатшының үлкен əпкесі – Камилла (анасының құрметіне қойылған есім) дəрігер. Үстіміздегі жылы қайтыс болған келесі əпкесі Нини тележүргізуші болған көрінеді. Ол да інісі Йенс секілді марихуанамен əуестеніп, оны заңдастыру жолында біраз тер төксе керек. Елге осысымен де аты шыққан секілді. Йенс Столтенберг

он лайн-ойын дардың фанаты екен. Ол ойын кезінде Стеклов деген бүр кен шек атты пайдаланатын көрі неді жəне бұл атты таңдауы да кездейсоқ емес екен. Норвегия БАҚ-тарының сендіруінше, өт кен ғасырдың 80-жылдарының соңында Столтенберг КСРО Мем ле кет қауіпсіздігі комитетінің қызметкерлерімен байланыста болып, Стеклов деген бүркеншек агентурамен жұмыс істепті-міс. Ал саясаткердің өзінің айтуынша, ол бар болғаны түрлі елдердің дип ломаттарымен қарым-қатынаста болған жəне бұдан ешқандай сөкеттік көрмейді. Столтенберг НАТО бас хатшысы лауазымына кіріскен бетте «Ассошейтед Пресс» агенттігі саясаткердің кеңестік арнайы қызметтермен байланыста болғаны туралы əңгімені еске салатын ақпараттық анықтама жариялады. «Қырғи-қабақ соғыс» кезінде ол болашағынан зор үміт күттіретін жас саясаткер еді. МҚК оны өз қызметіне тартуға азғыру үшін əрекеттенеді. Алайда, ол мұны Норвегия басшылығына жеткізеді», деп жазады норвег барлау қызметінің мəліметтеріне сілтеме жасаған анықтама авторлары. Йенс Столтенбергті біреулер на ғыз атеист санаса, өзі мұндаймын деп есептемейді екен. «Ешқандай конфессияның өкілі болып табылмасам да, мен шын мəнінде адамнан жоғары бір тылсым күш бар екеніне сенемін. Кейбіреулер мұны Құдай десе, келесі біреулер басқаша атайды. Өзім болсам, адамнан анағұрлым əлеуетті күш бар деп есептеймін. Жəне мен оны шіркеуден табамын», – депті ол өзінің бір сұхбатында.


12

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

Кcell: Мобильді ЭСЌ – заман талабы 7-8 қазан күндері Астана қаласында БҰҰ-ның қолдауымен «Global e-Government Forum-2014» жаһандық форумы өткен болатын. Талқыға салынған тақырып тізімі көп, ал негізгісі «Тұрақты даму мақсатындағы ақылды басқару: желілік қоғамдағы əріптестіктің жаңа мүмкіндіктері» тақырыбына арналды. Мұндай форум бұдан бұрын «электронды үкіметті» дамытуда көшбасшы болып табылатын Оңтүстік Кореяда екі рет өткізілген, үшіншісі Қазақстанда өтті. Форумнан түйген тағы бір ой, Қазақстанда «е-үкіметті» кең қолданысқа енгізу жұмыстарының тағы бір сатысы басталғандығы. Əсіресе, «Ксеll» компаниясы ұсынған жаңа жобаны атап өтсек дейміз. Ол – электронды үкіметті мобильді байланыс технологияларын қолдану арқылы дамыту, яғни мемлекеттік қызмет түрлерін автоматтандыру үшін мобильді ЭСҚ енгізу. Қазақстандық электронды үкімет тұрақты даму үстінде. Соның нəтижесінде еліміз БҰҰ биылғы рейтингісінде 28-орынды иеленіп, екі жыл ішінде 10 сатыға жоғарылаған. Жалпы, «е-government» термині – мемлекеттік органдардың басын біріктіретін жүйе, ғаламтор арқылы халық пен мемлекеттік орган дардың арасын жалғайтын, олардың тұрғындарға ғаламтор арқылы қызмет көрсетуіне мүмкіндік беретін біртұтас жүйе мағынасын береді. Мысалы, АҚШ-та біртұтас үкіметтік ғаламтор порталы FirstGov 2000 жылы қыркүйек айында ашылды. Осылайша олар үкіметтік қызмет түрлерін е-қызметке көшіру арқылы бюрократиялық рəсімдерді жетілдіру халыққа көрсетілетін мемлекеттік қыз меттің сапасын көтеріп, оған кететін уақыт жəне қаржы шы ғынын азайтқан. Қазақстан жағдайында да осындай нəтижеге қол жеткізу көзделуде. Деген мен, қазақстандық азаматтар е-үкіметті кеңінен пайдалану мен ақпараттық ресурстарды көбірек қолдануға құлшыныс танытпай отыр. Бұл өз кезегінде жарнама мен үгіт-насихатты күшейтуді талап етеді. Себебі, «е-үкімет» веб-порталының қоғамдық сұраныстарға жауап беру мүмкіндігі мол. Сондықтан азаматтарымыздың мемлекеттік қызмет түрлерін «Ксеll» ұсынған жаңа

жоба, мобильді байланыс арқылы алуы «е-үкімет» қолданысын оңайлатпақ əрі қолданушылар санын арттыруға септігін тигізбек. «Ксеll» ұсынған жоба ел Үкіметі жоспарында да тұр. Бұл туралы Астанадағы III жаһандық «электронды үкімет» форумында еліміздің Инвестициялар жəне даму вице-министрі Асқар Жұмағалиев мəлімдеді. Алдағы үш жылдың ішінде «электронды үкіметтің» жоғары сұранысқа ие қызметтерін мобильді форматқа көшіру жоспарланған, деді ол. «Электронды үкіметті дамытудың келесі кезеңі – бұл мобильді үкіметті дамыту. Биылғы жылдың өзінде жоғары сұранысқа ие 50-ге жуық қызметті ұсынғымыз келеді. Одан кейін үш жылдың ішінде қазіргі таңда Үкімет порталындағы бар барлық қызметтерді мобильді үкіметке ауыстыру болжанып отыр», деді А.Жұмағалиев. Ол халық арасында ұялы байланыстың кең таралуы мобильді үкімет сервистерін белсенді енгізуді бастауға мүмкіндік беретінін атап өтті. Сондай-ақ, вице-министрдің айтуынша, халық электронды қызметтерді тек планшеттер мен смартфондар арқылы ғана емес, қарапайым ұялы телефондар арқылы да, электронды қолтаңбаны пайдалана отырып қолдана алмақ. Жалпы «электронды үкіметтің» мобильді қосымшасы қазіргі заманғы смартфондар мен планшеттік компьютерлерді пайдаланушыларға ыңғайлы болу үшін 2012 жылы іске қосылған. Қазіргі уақытта мобильді қосымшаға 16 қызмет пен сервис бейімделген, мобильді құрылғыда ЭСҚ пайдалану үшін «криптопровайдер» жəне пайдаланушылардың «push-хабарлама» механизмі əзірленген. Демек, бүгінгі күні мобильді телефон жəне планшет

көмегімен қазақстандықтар мекенжай анықтамасын ала алады, балабақшадағы орынға кезекке тұра алады жəне кезектің алға жылжу барысын бақылай алады. Вицеминистрдің бұл пікірін жаһандық форумның басты əріптестерінің бірі «Ксеll» мобильді байланыс операторы да қоштап отыр. Таратып айтсақ, «Ксеll» мобильді байланыс технологиясын қолдану, мемлекеттік қызмет көрсетуді автоматтандыруға арналған мобильді электронды санды қолтаңбаны енгізу арқылы е-үкімет жобасын дамыту жобасымен таныстырды. Жоба мазмұнына жауапты сарапшы ретінде TeliaSoneraның Эстониядағы бөлімі, «Eesti Telecom» компаниясының О2О бөлімшесінің жетекшісі Дмитрий Фризен арнайы шақырылды. «Қазақстанда барлық тұрғындар ішінде тек 2 млн.адам ЭСҚ қолданады екен. Сондай-ақ, жалпы 180 пайыздық желімен қамтамасыз етуде қазақстандықтардың 90 %-ы мобильді байланысты құп көреді. Сол себепті мобильді байланыс – мобильді ЭСҚ қолдануды оңтайландыруға жəне е-үкіметті дамытуға арналған ыңғайлы инфрақұрылым болмақ», деді ол. Эстониялық сарапшының пікірінше, мобильді электронды сан дық қолтаңба е-үкімет жүйесін қолданушылар санын арттырып қана қоймай, қызметті қабылдау үрдісін де жеңілдетпек. Тек бұл қызметті қолдану үшін тұтынушыларға ЭСҚ бар арнайы SIM-карта жəне компьютер

немесе ғаламтор желісіне кіре алатын смартфон қажет. Сарапшы Дмитрий Фризеннің өзі электронды үкіметті дамыту мəселелері бойынша халықаралық сарапшы маман болып табылады. Ол Эстония электронды үкіметінің мемлекеттік ақпараттық жүйелері департаментінде негіз гі ақпараттық жүйелерді жасақтаушыларға жетекшілік еткен. (www.ria.ee) Сонымен қатар, мобильді біріздендіру мен авторландыру мəселелеріне жауапты болған маман. Ресей Федерациясы электронды үкіметін құруға тікелей қатысып, gosuslugi.ru порталы мен sputnik.ru мемлекеттік іздеу жүйесіне жасақтаған. Оның пікірінше, «Ксеll» компаниясы ұсынып отырған жаңа жоба, электронды үкіметті қолданатын əлеуетті пайдаланушылар санын арттырып, мемлекеттік қызметті алу шараларын əжептəуір жеңілдетеді. Бұл туралы Ксеll компаниясы атқарушы директоры міндетін орындаушы Рикард Слунга: «Біздің компания үшін «Global e-Government Forum-2014» əріптесі болу үлкен мəртебе. TeliaSonera бөлімі ретінде «Ксеll» мобильді электронды үкімет жүйесін дамыту саласы бойынша бірегей сараптамаға ие. Саладағы табысты тəжірибеміз Қазақстандағы мобильді электронды үкімет қызметін одан əрі дамытуға барынша қолдау көрсете алады деп ойлаймын», деді. Шолпан ƏБДІҒАЛИ.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 30 қазанда (Астана уақытымен) сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде №12 электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 070 NS, Газ-3110 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 827 000 теңге. Бастапқы бағасы – 165 400 теңге. Төменгі бағасы – 43 281 теңге. Кепілді жарна – 24 810 теңге. 2. 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 050 NS, Газ3110 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 833 000 теңге. Бастапқы бағасы – 166 600 теңге. Төменгі бағасы – 43 595 теңге. Кепілді жарна – 24 990 теңге. 3. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 027 NS, Ваз21102 автокөлігі. Атырау қ., Сəтбаев к-сі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Атырау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 829 000 теңге. Бастапқы бағасы – 165 800 теңге. Төменгі бағасы – 43 386 теңге. Кепілді жарна – 24 870 теңге. 4. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E 895 BW, Газ31105-100 автокөлігі. Атырау қ., Азаттық д-лы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі Сот актілерін орындау комитеті «Атырау облысының сот актілерін орындау департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 893 000 теңге. Бастапқы бағасы – 178 600 теңге. Төменгі бағасы – 46 735 теңге. Кепілді жарна – 26 790 теңге. 5. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 220 АW, Газ3110-411 автокөлігі. Атырау қ., Лесхоз ш/а., 49а. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің «Респуб ликалық ветеринарлық зертхана» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 810 500 теңге. Бастапқы бағасы – 162 100 теңге. Төменгі бағасы – 42 417 теңге. Кепілді жарна – 24 315 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды

тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есепшотына төленеді: ММ коды – 2170168, ИИК (депозиттік шот) – KZ450705012170168006, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240020907, КНП-171, КБЕ-11, алушы банк – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемді тағайындау – аукционға қатысу кепілді жарнасы (кепілді жарна мөлшеріне банк қызметінің төлемі кірмейді). Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша саудасаттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқын береді. Департаменттің депозиттік есепшотына кепілді жарналардың уақтылы түсуі мақсатында кепілді жарнаны өтінім қабылдау аяқталғанға дейін үш күн бұрын төлеу ұсынылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілім веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді осы Қағидаға қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша

кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Назар аударыңыз! Қатысушының осы Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталғанға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінім қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім вебпорталында қатысушының өтінімі кері қайтарылады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша Тізілім веб-порталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жіберіледі. Аукционға жіберілген қатысушыға Тізілім веб-порталында берілетін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі. Сатушы аукционға қатысудан жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында бас тартқан қатысушының аукцион нөмірін оны өткізгенге дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей жояды. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген

қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісімен аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қаты сушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Осы Қағиданың 36-4-тармағының төртінші бөлігінде, 36-5-тармағында, 36-7-тармағының 1) тармақшасында жəне 36-8-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген жағдайларда сатушы Тізілімнің веб-порталынан басып шығарылатын аукционның өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, сауда-саттық өткізілген күні Тізілімнің вебпорталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7122) 35-43-22 телефоны арқылы алуға болады.

«Ќаламќас» жаѕа технологиямен жўмыс істеуде Жарты ғасырлық тарихы бар «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ – еліміздегі мұнайгаз саласындағы іргелі кəсіпорындардың бірі. Мұнай жəне газ кен орындарын барлау, игеру, өнім өндіру жəне іске асыру сынды негізгі қызметімен бірге, əлеуметтік-тұрмыстық ахуалды арттыруға, ауыл əлеуетін нығайтуға үлес қосып, өндіріске жаңа технологиялар енгізу жағын да ұдайы назарда ұстап келеді. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Аталмыш акционерлік қоғамның өңірде мұнай өндіру үлесі 31 пайыздан артық болса, республика бойынша 8 пайызын қамтамасыз етеді. Компанияға қарасты 15 ресурстық базаның бірі – Қаламқас кен орны. Игерілгеніне 35 жыл болған кен орнында бүгінге дейін 138 395 603 тонна мұнай өндірілген. Мұндағы теңгерімдік қорлары 638 миллион тоннадан артық болатын 13 өнімді көкжиектердің тереңдігі 725-тен 936 метрге дейін болса, 2071 өндіруші, 674 айдамалау ұңғымалары бар. 1905 адам еңбек ететін кəсіпорында соңғы жылдары жаңа бастамаларды қолға алып, жаңа нысандардың тұсауын кесу қалыпты дəстүрге айналғандай. Атап айтсақ, жалпы «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-та жаңа технологияларды енгізу 2010 жылдан бастап қолға алынып, қалдық мұнайды бөлу, көлденең ұңғымаларды бұрғылау технологияларының əсерінен мұнай өндіру көлемі 2009 жылғы 5,71 млн. тоннадан 2014 жылы 6,25 млн.тоннаға дейін өскен. Бозашы бойындағы «Қаламқас» кен орнында кеше бірден екі жаңалық өндіріске енгізілді. Бірі – газтурбиналы электр стансасының, екіншісі – полимер айдау зауытының іске қосылуы. Қос нысанның тұсауы Маңғыстау облысының əкімі А.Айдарбаев, «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ бас директоры Сунь Синъюнъ, осы компания өкілдері – бас директордың орынбасары Б.Иманбаев, директорлар

кеңесінің төрағасы Т.Бимағамбетов, «Қаламқасмұнайгаз» ӨБ басшысы Н.Сəрсенбай жəне мұнайшылар қатысқан салтанатты сəтте қиылды. Өндіріс ошағында су, көлік жəне адам күші секілді негізгі қажеттіліктің бірі – электр қуаты. «Қаламқас» кен орнында ГТЭС салу электр іркілісін болдырмау, жабдықтардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында туындаған еді. 2006 жылы сол кездегі Экономика жəне минералды ресурстар министрлігі жəне «КЕГОК» акционерлік қоғамы бірлесуімен басталған жоба биыл жазда сынақ ретінде іске қосылды. «Қаламқас» кен орны жылына 50 мгв электр қуатын пайдаланады десек, олар оны бұған дейін «МАЭКҚазатомөнеркəсіп» серіктестігі мен Маңғыстау энергия бөлу комбинатынан алып отырған. – ГТЭС жер қойнауындағы табиғи газды пайдалана отырып, кен орнын электр қуатымен қамтамасыз етеді. Станса құрылымына аэродинамика мен технологиялық жанудың заманауи үлгілері енгізілген. Əрқайсысы 45 мгвтық қос агрегат пен 800-ден астам турбинадан тұратын электр стансасы тəулігіне 330 мың текше метр табиғи газды таза энергия көзіне айналдыра алады, ал жылына 100 млн. текше метрге дейін өнім беруге мүмкіндігі бар, – деді электр стансаның жұмыс технологиясымен таныстырған «Маңғыстауэнергомұнай» ЖШС

директорының орынбасары Н.Қосбаев. Кен орнындағы екінші жаңалық – 22 адамды жұмыспен қамтып отырған полимер айдау зауыты жуырда пайдалануға беріліпті. «Мұнай алынған ұңғымаға жіберілген су мұнаймен араласып кететін болса, полимер мұнаймен араласпайды, яғни сіңбейді жəне мұнайдың игерілу көлемін де арттырады», деп түсіндірді «Алстрон» ЖШС инженері Қ.Бекетов зауыт қызметі туралы. Ағымдағы су айдау технологиясын қолдану жағдайында, мұнай өндірудің жылдық көлемі 3,79 млн.тоннаға дейін төмендейтін болады, ал полимер айдау технологиясын қолдану арқылы «Қаламқас» кен орнында мұнай өндірудің жылдық көлемі 2022 жылы жылға 6,717 млн.тоннаға дейін жетуі мүмкін. Айырмашылық – 3 млн. тоннаға жуық. Полимер айдау мұнай өндіру көлемін 2015 - 2027 жылдары 24 млн. тоннаға дейін ұлғайтады деген есеп бар. Мамандардың айтуынша, жобаға сай 194 мың тонна полимерді 6 айда айдау қажет. Сол себепті жергілікті жерде полимер зауытын салуға қажеттілік бар. Бұл – келешектің жұмысы, əйтсе де жаңалықтар мен жаңа технологияларды өндіріске батыл енгізіп жатқан «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ бұл жұмысты қолға алса, көпке ұзатпай еңсеріп тастайтынына сенім мол. Маңғыстау облысы.

Республикалық мүлікті мүліктік жалға алуға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық меншіктегі нысандарды мүліктік жалға алуға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75. Тендер өткізу уақыты: 2014 жылғы 28 қазанда сағат 11.00. Тендерге мына нысандар ұсынылады: 1. Жабдығымен бірге асхананың жалпы алаңы 92,3 ш.м. үй астындағы жайы (бұдан əрі – №1 нысан), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе қ., Абылай хан к-сі, 22. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» РМК. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 88 949,26 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 83 821,10 теңге. 2. Бөлек есікпен кіретін əкімшілік ғимараттың бірінші қабатындағы жалпы алаңы 244,7 ш.м. тұрақжайы (бұдан əрі – №2 нысан), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Текелі қ., Абылай хан к-сі, 25. Баланс ұстаушы – «Алматы облысының мамандандырылған күзет қызметі басқармасы» ММ. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 161 446,94 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 84 972,1 теңге. Нысандар барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен бірге жақсы пайдалану жағдайында тұр. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер мен тұрақжайға қызмет көрсету шығындарын кіргізбейді, олар бөлек төленеді. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемі: - Қоғамдық тамақтандыруды ұйымдастыру үшін №1 нысанды пайдалану. - Өндірісті ұйымдастыру, офис жəне басқадай үшін №2 нысанды пайдалану. - Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып

танылады. - Нысандарды мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл (ұзарту құқығымен). Тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: - Үміткердің келісімі жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтінімі; - Үміткердің ұсынысы. Құжаттар екі конвертте қабылданады. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куəліктің құрыл тай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелері немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, же ке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматты тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматты тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелері немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 2) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірме; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірме (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда);

3) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттары; 4) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 5) салық органының қатысушының салықтық берешегі жоқ екендігі туралы өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасы; 6) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын анықтамасы. Ішкі конвертте қатысушының ұсыныстары болуы тиіс. Ішкі конверт өтінім берген сəтте жабық болуы жəне қатысушы оны мөрлеуі тиіс. Өтінімді қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетінде қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлғалар үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің депозиттік шотына енгізіледі, ИИК KZ790705012170167006, БИК ККМFKZ2A, БСН 120340000064, КБе 11, мекеме коды 2170167, КНП 171. Тендер өткізу туралы хабарлама ресми жарияланған күнінен бастап тендер нысанымен танысу үшін барлық сұрақтар жəне тендерлік құжаттаманы алу бойынша Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне мына мекенжайға хабарласу керек: Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75, 213-бөлме. Анықтама алу телефондары: 27-08-03, 27-10-04. Тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат бұрын, яғни 2014 жылғы 27 қазанда сағат 11.00-де аяқталады.


www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

13

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 28 қазанда сағат 10.00-ден бастап 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. «Ваз-21053» автокөлігі, м/н Х 022 NS,1996 ж.ш. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті» мемлекеттік мекемесінің балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 36. Алғашқы бағасы – 115000 теңге. Бастапқы бағасы – 575000 теңге. Ең төменгі бағасы – 17769 теңге. Кепілді жарна – 17250 теңге. 2. «Ваз-21093» автокөлігі, м/н Х 045 NS, 2000 ж.ш. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті» мемлекеттік мекемесінің балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 36. Алғашқы бағасы – 198000 теңге. Бастапқы бағасы – 990000 теңге. Ең төменгі бағасы – 30594 теңге. Кепілді жарна – 29700 теңге. 3. «Kia Pride» автокөлігі, м/н Х 057 NS,1997 ж.ш. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті» мемлекеттік мекемесінің балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 36. Алғашқы бағасы – 278000 теңге. Бастапқы бағасы – 1390000 теңге. Ең төменгі бағасы – 42955 теңге. Кепілді жарна – 41700 теңге. 4.«Ваз-21213» автокөлігі, м/н Х 015 NS, 2001 ж.ш. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті» мемлекеттік мекемесінің балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 36. Алғашқы бағасы – 187000 теңге. Бастапқы бағасы – 935 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 28894 теңге. Кепілді жарна – 28050 теңге. 5. «Газ-3102» автокөлігі, м/н Х 034 AZ, 1998 ж.ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Түркістан көшесі, 87. Алғашқы бағасы – 182000 теңге. Бастапқы бағасы – 910000 теңге. Ең төменгі бағасы – 28122 теңге. Кепілді жарна – 27300 теңге. 6. «Газ-3110-411» автокөлігі, м/н Х 202 ВК, 2003 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Түркістан көшесі, 87. Алғашқы бағасы – 178000 теңге. Бастапқы бағасы – 890000 теңге. Ең төменгі бағасы – 27504 теңге. Кепілді жарна – 26700 теңге. 7. «Газ-3102-311» автокөлігі, м/н Х 021 VP, 2002 ж.ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Түркістан көшесі, 87. Алғашқы бағасы – 191000 теңге. Бастапқы бағасы – 955000 теңге. Ең төменгі бағасы – 29513 теңге. Кепілді жарна – 28650 теңге. 8. «Газ-3110» автокөлігі, м/н Х 020 NP, 2003 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі

балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Түркістан көшесі, 87. Алғашқы бағасы – 173000 теңге. Бастапқы бағасы – 865000 теңге. Ең төменгі бағасы – 26731 теңге. Кепілді жарна – 25950 теңге. 9. «Daewoo Nexia» автокөлігі, м/н Х 013 КК, 2008 ж.ш. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Театр көшесі, 33. Алғашқы бағасы – 260 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1300000 теңге. Ең төменгі бағасы – 40174 теңге. Кепілді жарна – 39 000 теңге. 10.Үй-жай, жалпы алаңы – 201,7 ш.м., 1975 жылы салынған (оның ішінде екінші қабаттың үй-жай алаңы – 93,1 ш.м., жертөлелік үй-жайы алаңы – 92,9 ш.м., баспалдақ алаңы – 15,7 ш.м.). «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» мемлекеттік мекемесінің балансындағы, орналасқан жері: ОҚО, Түлкібас ауданы, Шақпақ баба ауылы. Алғашқы бағасы – 5980000 теңге. Бастапқы бағасы – 29 900 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 397754 теңге. Кепілді жарна – 897000 теңге. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын 2014 жылғы 27 қазанда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна ОҚО бойынша қазынашылық департаментіндегі «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, КБЕ-11, КНП-171. Банк қызметтері кепілді жарнаның мөлшеріне кірмейді Қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін 72 (жетпіс екі) сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып алдын ала Тізілім веб-порталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН),толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді осы Қағидаға қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім вебпорталында үш минут ішінде сатылатын нысан бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Тізілім дереқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінім қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге

асырылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттарды: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мем ле кеттік (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін. шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион ережесі: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. ОҚО, Шымкент қаласы, Ғ.Иляев көшесі, 24 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Жер телімінің құны Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес төленеді. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7252) 21-01-59, 2129-22 телефондары арқылы алуға болады.

Утерянные пустые бланки дипломов ТКБ № 0372248, ТКБ № 0372255, ТКБ № 0372266, ТКБ № 0372267 и пустой бланк свидетельства КБ № 0139342, считать недействительными. ТОО «РФ КОМ», извещает об утере чековой книжки по реквизиту: БИН 110240012984, Кбе 17, ИИК KZ17319Y010004502334, БИК ABKZKZKX, в АО «БТА Банк» считать недействительным.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ Семей филиалы 2014 жылғы 28 қазанда сағат 11.00-ден бастап www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес өткізіледі. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. Қазақстан Республикасы АШМ ВБжҚК «Республикалық ветеринарлық зертхана» РМК Семей аймақтық филиалының теңгеріміндегі: 1.1. Мемлекеттік нөмірі F049 DY , 1990 жылы шығарылған Газ-5312 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 179 000 теңге. Бастапқы бағасы – 895 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 134 335 теңге. Кепілді жарнасы – 26 850 теңге. 1.2. Мемлекеттік нөмірі F155 PN, 1995 жылы шығарылған Газ-31029 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 171 000 теңге. Бастапқы бағасы – 855 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 128 331 теңге. Кепілді жарнасы – 25 650 теңге. 2. ҚР ІІМ Оқу орталығының (Семей қаласы) теңгеріміндегі: 2.1. Мемлекеттік нөмірі F249 AZ, 1995 жылы шығарылған УАЗ-32512 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 92 000 теңге. Бастапқы бағасы – 460 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 69 044 теңге. Кепілді жарнасы – 13 800 теңге. 2.2. Мемлекеттік нөмірі F240 AZ, 1996 жылы шығарылған Уаз-2206 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 183 000 теңге. Бастапқы бағасы – 460 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 137 337 теңге. Кепілді жарнасы – 27 450 теңге. 3. ҚР ІІМ ШҚО ІІД «Семей қаласы ішкі істер басқармасы» ММ-нің теңгеріміндегі: 3.1.Семей қаласы Затон полиция бөлімінің ғимараты, жалпы ауданы 1181,1 ш.м. Алғашқы бағасы – 18 155 000 теңге. Бастапқы бағасы – 90 775 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 15 138

712 теңге. Кепілді жарнасы – 2 723 250 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 27 қазанда сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да (төленген кепілді жарна көлеміне банктік қызмет кірмейді). Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының электрондықцифрлық қолтаңба қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағидаға қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім

тіркел геннен кейін Тізілімнің вебпорталы үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Назар аударыңыз! - Қатысушының Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім вебпорталының өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады; - Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, Тізілім веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады; - Жылжымайтын мүлікті жекешелендіру кезінде Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жер учаскесіне құқық сатып алушыға өтеді. Жер учаскесінің кадастрлық (бағалау) құнын сатып алушы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жеке төлейді. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша Тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электронды хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға Тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі.

Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде электрондық-цифрлық қолтаңбасы мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион өткізу тəртібі: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушы лардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамай тын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін бірінші болып растаған қаты сушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Қағиданың 36-4-тармағының төртінші бөлігінде, 36-5-тармағында, 3 6-7-тармағының 1) тармақшасында жəне 36-8-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген жағдайларда сатушы Тізілімнің веб-порталынан басып

шығарылатын аукционның өткізілмеуі туралы актіге қол қояды. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз электрондық-цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, саудасаттық өткізілген күн ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хат тама аукцион нəтижелерін жəне же ңімпаз бен сатушының жеке шелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құ жат бо лып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38, 3-қабат, 308-бөл ме мекенжайында қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7222) 525309, 523266, 568265 телефондары арқылы алуға болады.

«№ 405 авиажөндеу зауыты» акционерлік қоғамы, орналасқан мекенжайы: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17, Директорлар кеңесі шақырған қоғам акционерлерінің кезектен тыс жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды, жиналыс 2014 жылғы 10 қарашада сағат 15.00-де мына мекенжайда болады: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17. Жиналысқа келуші акционерлерді тіркеудің басталу уақыты – 14 сағат 00 минут. Бірінші кезектен тыс жиналыс əлдебір себеппен болмаған жағдайда, акционерлердің қайталама кезектен тыс жалпы жиналысын өткізу 2014 жылғы 11 қарашада сағат 15.00ге тағайындалады, акционерлерді тіркеу сағат 14.00-де басталады. Акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысының күн тəртібі: 1. Директорлар кеңесінің сандық құрамын, өкілеттік мерзімін анықтау, оның мүшелерін сайлау жəне олардың өкілеттіктерін мерзімнен бұрын тоқтату. Акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысына қатысуға құқылы акционерлер акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселе бойынша материалдармен мына мекенжайда таныса алады: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17. Акционерное общество «Авиаремонтный завод №405», находящееся по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17, извещает о проведении внеочередного общего собрания акционеров общества, созываемого Советом директоров, которое состоится 10 ноября 2014 года в 15 часов 00 минут по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17. Время начала регистрации прибывших на собрание акционеров – 14 часов 00 минут. Если по каким-либо причинам первое внеочередное собрание не состоится, проведение повторного внеочередного общего собрания акционеров назначается на 11 ноября 2014 года в 15 часов 00 минут, регистрация акционеров начнется в 14 часов 00 минут. Повестка дня внеочередного общего собрания акционеров: 1.Определение количественного состава, срока полномочий Совета директоров, избрание его членов и досрочное прекращение их полномочий. Акционеры, имеющие право на участие во внеочередном общем собрании акционеров могут ознакомиться с материалами по вопросам повестки дня внеочередного общего собрания акционеров после 27 октября 2014 года по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17.

Барлық тұтынушылар мен мүдделі тұлғаларға 2014 жылдың 13 қазанынан бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінде «Ақтаугазсервис» АҚ акциялары шығарылымының күші жойылғаны жөнінде тіркеу жүргізілгені туралы хабарлаймыз, акциялар шығарылымының күші қоғамның қайта құруына байланысты жойылды. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі Сот актілерін орындау комитетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Иран Əмірұлы ƏМІРОВТІҢ дүниеден озуына байланысты марқұмның отбасы мен туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптары оркестрінің ұжымы оркестрдің бас дирижері Арман Əділханұлы Жүдебаевқа əкесі Əділхан ЖҮДЕБАЙҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


14

www.egemen.kz

10 қазан 2014 жыл

 Жазылым-2015

 Алыста жүрген ағайын

Кеше Бүкілəлемдік пошта күні мерекесі қарсаңында Астана қалалық поштамптың ұйымдастыруымен Бас пошта ғимаратында Баспасөзге жазылушылар күні болып өтті. Əртүрлі басылымдардан жиналған қызметкерлер тұрақты оқырмандарына сый-сыяпат табыстап, өзгелерді газетке жазылуға үндеді.

ұйымдастырып, газет-журналдарға жазылу жолдары мен таныстырамыз, акциялар таға йындап, қонақкəделерін береміз. Осылайша əр басылымның дамуына үлес қосамыз. Поштаға жазылушылар жас талғамайды, жастар жағы

БАЌ-тыѕ бəсі ќашанда жоєары

Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Сонау 1874 жылы 9 қазанда Швейцарияда 22 мемлекеттің өкілдері Бас пошта одағын құрған Берн шартына қол қойғалы бері атаулы күнге айналған бұл күннің орны ерекше. Ықылым заманнан хат жазып, хат алмасқан халық үшін поштаның құрметі де асқақ. Жаһандану қарыштап дамыса да, тілдесу түрі электрондық нұсқаға жаппай көшкенімен, халық ішінде əлі де болса газет-журналдың, хаттың орны бөлек екендігін бүгінгі мекемеге жиналған адам санынан

аңғаруға болады. Бас пошта директоры Сəуле Əуезбекқызы аталмыш кездесу жайында былай деді: – Бүкілəлемдік пошта күніне байланысты біз жылда оқырмандармен редакция арасында кездесу өткіземіз. Қазіргі таңда жаһандану үдерісінің белең алып бара жатқандығы олардың газет оқуына еш кедергі келтіріп жатқан жоқ. Дəстүрлі БАҚ қашан да қоғамнан өз орнын алып келеді. Біздегі мақсат та осы, редакциялармен кездесіп, газет-журналдардың оқырмандарға тиімді жолмен жетуі не ықпал жасаймыз. Атау лы мерекеге орай кездесу

 Кітап көкжиегі

электронды нұсқаны көбірек пайдаланатындығы рас, дегенмен, орта буын өкілдері арасында жазылушылар көп. Оқырмандарға басылымдар қолжетімді болуы үшін оңтайлы жағдайларды қарастыруға тырысамыз. Оқырмандар өздерінің сүйікті басылымдарына жазылып, табыс етілген қонақкəделерін алып жатты. Бұл тұста біздің газетімізге жазылып, əр нөмірін үзбей оқитын зейнеткер Қымбат апамызды əңгімеге тартқан едік: – Зейнетке шыққалы бұл газетті жаздырып оқимын. Таңертең пошташының əкеліп беруін күтіп отырамын, себебі, жаңалықты уақтылы оқыған дұрыс. Кезінде Шерхан Мұртаза, Əбіш Кекілбаев сынды қаламы қарымды журналистер басқарған бұл газеттің тұғыры биік. Менің сүйікті газетім, себебі, мұнда өте өзекті, керекті тақырыптар қамтылады. Өз қатарластарыма, жалпы қауымға «Егемен Қазақстан» газетіне жазылыңдар деуден жалықпаймын. Əр айдарын мұқият оқып шығамын, ондағы журналистерге шығармашылық табыс тілеймін, – деді ағынан жарыла.

Арма, ќандас бауыр!.. Кеше Қазақ ұлттық өнер университетінің ғимаратында Мəдениет жəне спорт министрлігі Тілдерді дамыту жəне қоғамдық-саяси жұмыс комитетінің ұйымдастыруымен шет елдерде тұратын қандастарымыздың халықаралық өнер фестивалінің ашылу рəсімі өтті. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Шетелдерде тұратын отандастарымызбен мəдениет жəне руханият, білім саласын дағы байланысты одан əрі дамыту, олардың ұлттық əлеуетін арттыруды мақсат еткен бұл игі шараға Парламент Мəжілісінің депутаттары, шығармашылық иелері, зиялы қауым өкілдері мен өнерпаздар, сонымен қатар, 20дан аса алыс-жақын шетелдердегі қазақ диаспорасының өкілдері, мəдени орталықтардың жетекшілері мен жастар қатысты. Фестивальдің салтанатты ашылуында Мəдениет жəне спорт вице-министрі М.Əзілханов, филология ғылымдарының докторы, профессор М.Жолдасбеков, Еуропа қазақтары

қауымдастығының төрағасы Каюм Кеседжи жəне тағы басқалар жиналған қауымға өздерінің жүрек жарды құттықтауларын жет кізді. Алыстан ат арытып, атажұртты аңсап жеткен қандастарымыз елорданың ең көрікті де əсем жерлерін аралап, тамашалады. Шара аясында «Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты ақындар мүшəйрасы, термешілер

сайысы жəне суретшілер көрмесі көрермен назарына ұсынылды. Онда Қытай, Түркия, Моңғолия елдерінің суретшілері туған жерге, Отанға деген ыстық сезімдерін сан түрлі бояулардың сиқыры арқылы айшықтай білген. Қысқасы, қолөнер шеберлерінің жасаған еңбектерінен нағыз қазақы болмысымызға сай келетін дүниелерді аңғаруға

бо лады. Екі күнге жалғасатын байқау қорытындысы бойынша жеңімпаздар диплом, алғыс хаттар жəне ақшалай сыйлықтармен марапатталып, соңы дəстүрлі өнер шеберлері мен эстрада жұл дыздарының қатысуымен мерекелік гала-концертке ұласты. Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

АСТАНА. Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Жағымды жаңалық

80 офицер баспаналы болды Шығыс өңірінде əскери қызметшілер баспаналы болды. Аягөз қаласында орналасқан 10810 əскери бөлімінде қызмет атқаратын офицерлер мен келісімшарт бойынша міндетін өтеп жүрген əскери қызметшілерге күрделі жөндеуден өткен көпқабатты үйден 80 пəтер берілді. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Жазушыныѕ жаѕа жинаєы Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Алматыдағы «Қайнар» баспасынан «Əдебиеттің əлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару» бағдарламасы бойынша белгілі жазушы-журналист Мархабат Байғұттың «Күнгей көңіл» атты кітабы жарық көрді. Онда қаламгердің толғамдары топтастырылған. Жинақ «Күнгей көңіл», «Жомарт жол» жəне «Шымкентшырыл» атты бөлімдерден құралған. Оқырман қауым жазушының «Сəби күлкісі сақталған кісі», «Тілдарын», «Баркөрнеу бар қазаққа көрінеді», «Шыңдағы Шерағаң», «Аға-досқа арзу-хат», «Ақсуым – арымдай, Жабағылым – жанымдай», «Қалбатау қарғыны», «Тарбағатай тағылымы», «Алтайым нан айналдым», «Арал. Арал. Аралым...», «Беретінін бермесең...», «Күлесің. Кейде күрсінесің...» сияқты көптеген толғамдарын ойлана да толғана оқитыны анық. Тілі шұрайлы, айтар ойы маржандай тізіліп тұратын қаламгердің жаңа жинағы 2 мың дана таралыммен басылған екен.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Мемлекеттің қорғаныс қуатын күшейту – жіті бақылауды қажет ететін үлкен жауапкершілік. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында əскерилердің əлеуметтік жəне тұрмыстық жағдайын жақсарту мəселесі басым бағыттардың бірі ретінде көрсетілген. Аягөз ауданында қызмет етіп жатқан əскерилерді баспанамен қамтамасыз ету мақсатында «Оңтүстік» əскери қалашығындағы көпқабатты үйге күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жаңа тұрғын үй кешенінде ыстық жəне суық су бар. Орталықтандырылған жылу құбырына қосылған. Жылы, кең əрі жарық. Қалпына келтірілген баспана əскерилерге салтанатты жағдайда тапсырылды. Жиын барысында аудан əкімі Нұрбол Нұрғалиев

офицерлер мен олардың отбасыларын қоныс тойымен құттықтап, пəтер кілттерін тапсырды. Аудан басшысының айтуынша, осымен Аягөздегі əскерилерді пəтерлермен қамту мəселесі шешілді. Қуанышты сəтке Құрлық əскерлері бас қолбасшысының орынбасары Александр Аширов, «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы əскерлері қолбасшысының орынбасары Ильичбек Жапаров жəне өзге де жоғары шенді офицерлер ортақтасты. Сондай-ақ, қызмет бабында ерекше көзге түскен əскери мамандар сый-сыяпатқа ие болды. Аталған гарнизонда борышын өтеп жүрген екінші сыныпты сержант, көп балалы əке Айдын Дағаров Құрлық əскерлері бас қолбасшысының арнайы сыйлығымен марапатталды. Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы.

Деректі кґрменіѕ тўсауы кесілді

Шəкəрім атындағы мемлекеттік университетте Қазақстан Президенті мұрағатының ұйымдастыруымен «Нұрсұлтан Назарбаев – ядролық қарусыз əлемнің көшбасшысы» атты деректі көрме ашылды. Онда Президенттің ядролық қарусыздануға орай атқарған жұмыстарына байланысты көптеген құжаттар қойылған. Атап айтқанда, көрермендер бірнеше бөлімге бөлінген экспозициядан Елбасының полигонды жабу туралы Жарлығын, «Невада-Семей» қозғалысы мүшелерінің естелік суреттерін жəне өте құпия болып келген құжаттарды көре алады. Мұнда Кеңес өкіметі тұсындағы КСРО

басшысы Иосиф Сталинге жазған Лаврентий Берияның ядролық полигон құру туралы хаттары бар. «Хаттың бірі 1949 жылдың 30 тамызында жазылыпты. Хаттардың, құжаттардың көбі Семей обкомы, облыстық атқару комитетінің қорында сақталған», деді көрмені таныстыру барысында Қазақстан

Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Пəкістанның Карачи қаласында атақты əнші, поп-музыканың ханшайымы Мадонна (МарияЛуиза Чиконне) «Арман мектебі» деп аталатын білім ошағын ашты. Аталмыш мектеп қаланың Baldia Town ауданында орналасқан. Бұл жайлы Мадоннаның өзі твиттер жəне инстаграм əлеуметтік желілерінде

жариялаған. Əнші өзінің əлеуметтік желісінде: «Пəкістанда мейірімділік сезімі орнығуда. «Арман мектебінің» құрылысы ақыры аяқталып, пайдалануға берілді. Оған 1200 оқушы қабылданды», – деп жазыпты. Естеріңізге сала кетейік, 2013 жылы Мадонна өзінің Ауғанстан мен Пəкістандағы оқушы қыздарға қолдау білдіретіндігі жайлы мəлімдеген. Сол уақытта атақты попжұлдызы Мадоннаның қасиетті Құранға ден қойғаны жөніндегі ақпарат та желдей ескен. Бұл хабардың тарауына Мадоннаның: «Мен мұсылман елінде қыз балаларға

арналған мектеп салу ісімен айналысып жатырмын əрі Құранды оқу үстіндемін. Маған барлық қасиетті кітаптар маңызды», – деп айтқан сөзі түрткі болған. Бұдан бөлек, Мадонна мұсылман əйелдеріндей киініп алып түскен суретінің бетіне «Махаббат революциясы… Иншалла» деп жазып қойғаны тыңдармандарының наразылығын тудырған-ды. Айта кетейік, əйгілі əншінің Ислам дініне деген қызығушылығын Брахим Зайбат атты мұсылман жігіт оятқан. Былтыр əлемдік бұқаралық ақпарат құралдары Мадонна мен Брахимнің қатар келе жатқан кезде түсірілген суретін жариялаған. Бұл суретте əншінің басына мұсылманша шəлі тартқаны бейнеленген. Оның бұлайша көрінуіне əлем жұртшылығы таңдана қараған. Олардың арасында мұны жақтырғандар да, ұнатпағандар да болды.

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

СЕМЕЙ.

Ќазаќ жауынгерініѕ мїрдесі табылды Ресейлік «Суворов» іздестірушілер отряды 2014 жылғы 16 қыркүйекте Ленинград облысының Киров ауданы Коломна қаласы маңынан 1943 жылы 24 шілдеде қаза тапқан Əсет Баюбаевтың мүрдесін тапты. Ол соғысқа Шығыс Қазақстан облысының Зырянов ауданындағы Крестовский ауылдық кеңесінен шақырылған екен. Анна Лаврентьевна есімді əйелі болған. Іздеушілер марқұмның мүрдесін

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Президент мұрағатымен қатар, Президенттің телерадиокомпаниясы, Ұлттық мұрағаты, Кинофотоқұжаттар жəне дыбыс жазбалары орталық мемлекеттік мұрағаты да атсалысып отыр. Жəне осы жиынымызға «Семей-Невада» қозғалысының мүшелері, ардагерлер де қатысуда. Көрме ел тарихының бір кезеңі деуге болады. Көрме Семейден кейін Алматыда жұмысын жалғастырмақ, содан кейін, яғни Тəуелсіздік күні қарсаңында Астанада ашылатын болады.

Ерлік – елге мұра, ұрпаққа – ұран

 Бəрекелді!

Мадонна мўсылмандарєа арнап мектеп салды

Президенті мұрағатының директоры Борис Жапаров. – Университет қабырғасында ұйымдастырылған бұл көрменің студент- жастарымызға беретін тəрбиелік мəні зор, – деді ректор, саясаттану ғылымдарының докторы, профессор Шəріпбек Əмірбеков. – Қазақстан ядролық қарусыздану жолында күрделі кезеңнен өтті. 1995 жылы сəуірде соңғы ядролық зымыран Семей жерінен əкетіліп, мамырда Дегелең алаңында соңғы жары лыс жасалды. Қазақстанның ядролық қарудан бас тартуы Нұрсұлтан Назарбаевтың сарабдал саясатының арқасында жүзеге асып отыр, оның қайраткерлігі бүкіл əлемге үлгі. Бұл көрмеге

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

гильзадағы жазу арқылы анықтаған. Жауынгердің «Ленинградты қорғағаны үшін» медалі де бірге табылған. Ендігі мəселе жауынгер сүйегін қайта жерлеуге тіреліп тұр. Егер туған-туысқандары табылып қалса, іздеушілер Ə.Баюбаевтың сүйегінің туған топырағында жерленгенін қалайды. Абдолла ДАСТАНОВ, журналист.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №414 ek

Profile for Egemen

10102014  

1010201410102014

10102014  

1010201410102014

Profile for daulet
Advertisement