Page 1

Бүгінгі нөмірде: Ертеңі ерен елорда

№167 (28106) 10 ШІЛДЕ СƏРСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Владимир ПУТИН:

Сіз Ќазаќстан їшін ґте кґп нəрсе жасадыѕыз

2-бет Басты құрал – оқулық 5-бет Ел ЭКСПО деп елеңдейді 6-бет «Мехтер» әскери оркестрі 10-бет

15 жылдыќ ќўрметіне ќабылдау

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Астананың 15 жылдығына арналған ресми қабылдауға қатысты, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Мемлекет басшысы жаңа елорданың құрылысына бүкіл ел өз үлесін қосқанына тоқталып өтіп, Астананы салуға тікелей атсалысқан жəне қаланың табысына қатысы бар баршаға алғысын білдірді. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев елорданың, бүкіл елдің өсіпөркендеуін жəне Қазақстан халқына бақ-береке тіледі.

 Жалпыға ортақ еңбек қоғамы

ПРЕЗИДЕНТ ТАПСЫРМАСЫ ЌАЛАЙ ОРЫНДАЛУДА? Бұдан жарты жыл бұрын, «Əлеуметтік жаңғырту: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты мақалам жарияланған соң Кəсіподақтар жəне еңбектің реттелуі туралы заң əзірлене бастады. Біздің мақсатымыз – еңбеккерлер мүддесін ескерген кəсіпкерлік қолдауын қамтитын еңбек қатынастарының түбірімен жаңа үлгісін жасау. Күшіне еніп, барлық еңбеккерлердің мүддесін қорғауы үшін бұл заңның қабылдануын жеделдету қажет. Үкіметке еңбек төлеміне жəне ондағы сəйкессіздіктерді қысқартуға қатысты мүлде жаңа амалдар табу шараларын қабылдау қажет.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жексенбі күні Астанада Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен кездесу өткізді, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі. Кездесуде екіжақты қарым-қатынастарды одан əрі дамытудың негізгі мəселелері, сондай-ақ, Астанада мамыр айында өткен Жоғары Еуразия экономикалық кеңесі отырысының қорытындысы бойынша қол жеткізілген уағдаластықтардың іске асырылу барысы талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев Владимир Путинге сапары үшін ризашылығын білдіріп, екі мемлекет арасындағы ынтымақтастықтың жоғары деңгейде екенін атап өтті. – Біздің мемлекеттеріміз бен халықтарымыз арасындағы қарым-қатынас қарышты дамып келеді, жоғары деңгейдегі жиі кездесулер мен жүйелі пікір алмасулар соны көрсетеді. Экономикалық жəне саяси қатынастар өте тығыз, Кеден одағы, Біртұтас экономикалық кеңістік жəне құрылып жатқан Еуразия экономикалық одағы аясындағы үдерістер дамып келеді. Биыл күзде Екатеринбургте Өңіраралық

ынтымақтастық форумы аясында кездесу өтеді, оның барысында тату көршілестік жəне елдер арасындағы одақтастық туралы негіздемелік келісімге əзірленген өзгерістердің енгізілуі мүмкін. Мұның барлығы мемлекеттеріміз арасындағы өзара ықпалдастық тарапында шешілмейтін ешбір мəселе жоқ екенін білдіреді. Сіз Астанада біздер оның 15 жылдығын атап өтіп жатқан күндері болғаныңызға қуаныштымын, – деді Қазақстан Президенті. Өз кезегінде Владимир Путин Нұрсұлтан Назарбаевты өткен туған күнімен жəне Астана күнімен құттықтап, жұмысына табыс тіледі. – Сіз Қазақстан үшін өте көп нəрсе жасадыңыз, əлі де көп нəрсе жасайтыныңызға сенімдімін. Астана күні де Сіздің күніңіз. Өйткені, бұл Сіздің қалаңыз. Оған Сіз өз перзентіңіздей жан жылуыңызбен қарайтыныңызды білемін.

Бўќаралыќ спорт – саламаттылыќ бастауы

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен селекторлық режімдегі Үкімет отырысында бұқаралық спортты дамыту мəселелері қаралды. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Бұқаралық спортты дамыту – саламатты өмір салтының негізі, ұлт саулығының кепілі. Осыны ескерген Елбасы өзінің Жолдауында Қазақстанда спортты барынша дамытып, оның бұқаралық түрімен айналысатындардың санын 2020 жылға қарай 30 пайызға жеткізуді тапсырған болатын. Міне, кешегі Үкімет отырысында осы ретте атқарылып жатқан іс-шаралар жайы қаралып, кейбір түйткілді мəселелер талқыланды. Күн тəртібіндегі тақырыпқа орай Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің төрағасы Ерлан Қожағапанов баяндама жасады. Оның айтуынша, бұқаралық спортты дамытуда жыл сайын саны өсіп келе жатқан кешенді спорттық шаралар маңызды орын алады. Мəселен, 2011 жылы 17 мың осындай шара ұйымдастырылса, 2012 жылы 3,6 млн.-нан астам адам қатысқан 18 мыңдай кешенді шаралар өткізіліпті. Ал елімізде жалпы спорт жəне дене шынықтырумен айналысатын адамдардың саны 21,6 пайызды құраған. «Сонымен қатар, олимпиадалық емес спорт түрлері де ырғақты дамып келеді. Қазақстанның спортшылары негізгі елеулі жарыстарға қатысты. Олар 2012 жылы спорттың осынау түрлері бойынша əртүрлі дəрежелі 316 медаль иеленді», деді агенттік басшысы.

Сондай-ақ, спорттың ұлттық түрлері де қарқынды бағыт алып келеді. Бұл спорт түрінен 2012 жылдың қорытындысы бойынша спортшыларымыз халықаралық жəне республикалық жарыстарда барлығы 226 медаль алыпты. «Президенттің қолдауы арқасында спорт жəне дене шынықтыру саласы дамуда. Бұған ұлттық құрама команданың Лондонда өткен жазғы Олимпия ойындарындағы жетістігі дəлел. Халықаралық аренадағы сүбелі жарыста еліміз спортшыларының 7 алтын, 1 күміс, 5 қола медаль иеленуі бірінші рет мүмкін болды. Ресми спорт додаларында алынған медальдардың жалпы саны бір мыңға жуықтады», деді Е.Қожағапанов. Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің төрағасы бұдан əрі мектептердегі спорттық шаралардың жағдайына да тоқталып өтті. Қазіргі мектептер дегі спорт секцияларымен қам тылған оқушылардың үлесі жалпы оқушылар санының 27,7 пайызын немесе 687 мыңнан астам баланы құрайды, деді Е.Қожағапанов. Десек те, бүгінде оқушылардың көпшілігі əлі де дене жаттығуларынан төмен көрсеткіш көрсетіп отыр. Оған қазіргі таңда балалардың күндіз-түні компьютер, теледидар алдында отыруы, жалпы қимыл-қозғалысы аз істерге бейімделіп кеткені себеп болуда. (Соңы 6-бетте).

Қазақстандықтар үшін, Астана тұрғындары үшін қуанбау мүмкін емес, олардың осындай қарыштап даму үстіндегі қалада өмір сүріп жатқаны сөзсіз сəттілік. Екіжақты қарым-қатынастарға келсек, ғарыштық қызметті қоса, біз бүкіл кешенді жайттарды талқылайтын боламыз. Өкінішке қарай, бұл – ешкім жоспарламайтын оқиғалар болып жатқан сала. Мəселелер шешілетін болады, біздің бірлескен дербес жұмыс бағдарламамыз бар. Негіздемелік келісім мен интеграция мəселелері де өте маңызды. Сіз шын мəнінде біздің Кеден одағымыздың негізін салушы – əкесісіз, бұл Сіздің идеяңыз болатын, біз оны жүйелі түрде дамытудамыз. Біз қазір оның нəтижесін сезіп отырмыз, бұл, əсіресе, əлемдік экономикадағы алмағайып үдерістер жағдайында ерекше маңызды. Интеграциялық сипаттағы қарым-қатынастар біздерге ықпал етіп отырған əлемдік шаруашылықтағы өткір мəселелердің тігісін жатқызуға мүмкіндік береді, – деді Ресей Федерациясының Президенті.

Сонымен қатар, мемлекет басшылары халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелерді, соның ішінде келесі жылы коалиция əскерлерін алып кету жоспарланып отырған Ауғанстандағы ахуалды талқылады. Қазақстан Президенті Египет пен Сириядағы үдерістердің өзге елдер үшін сабақ екенін атап өтті. – Бұл – нағыз теріс үлгінің дəл өзі, қоғамға ондай қадамға баруға болмайды, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Владимир Путин бұған қоса Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкадағы жайттар тақырыбын да қозғап өтті. – Сирияны қазірдің өзінде азамат соғысы шарпып тұр, қанша өкінішті болғанымен, Египет те сол бағытқа беттеп бара жатқан сияқты. Египет халқының ондай ықтимал келеңсіз оқиғалардың өрбуінен аулақ болғанын қалар едім, – деді Ресей Президенті.

-----------------------------------------

Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Кеше Үкіметте Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен «Жұмыспен қамту-2020» жол картасы» бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі ведомствоаралық комиссияның селекторлық режімдегі отырысы болып өтті.

Баєдарламаны жїзеге асырудыѕ жаѕа ґлшемдері Отырыс барысында Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова бағдарламаның инфрақұрылымдар мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты дамыту арқылы еңбекпен қамтуды жақсарту жөніндегі бірінші бағытын жүзеге асыруға арналған қаржы лимитін бөлудің жəне жобаларды таңдаудың өлшемдерімен таныстырды. Оның айтуынша, бірінші бағытқа бөлінген 20 млрд. теңге республикалық

меншік нысандарына қаржының 5 пайызын, жергілікті маңыздағы нысандарға 95 пайызын бөлу арқылы таратылады. Өз кезегінде өңірлер арасына қаржының 80 пайызы олардағы халықтың санын ескеру жолымен, 20 пайызы жұмыспен қамтудағы бұрынғы бағдарламаның орындалу нəтижелерін ескеру жолымен бөлінеді. Үстіміздегі жылы бірінші бағытта жүзеге асырылатын жобаларды таңдаған кезде ондағы

жұмыс орындарының саны ескерілуі тиіс. Сондай-ақ, айлық жалақы көлемі 35 мың теңгеден кем болмауы керек. Сөйтіп, үстіміздегі жылы бірінші бағыт бойынша 14 облыста 718 жобаны жүзеге асыру көзделіп отыр. Олардың жал пы құны – 19 млрд. теңге. Жобалар жүзеге асқан жағдайда 8415 жұмыс орны құрылады. Бұлардың 4926-сы бағдарламаларға қатысушылар үшін əзірленеді. Сонымен қатар, Өңірлік даму министрлігімен келісіле отырып, «Жұмыспен қам ту-2020» жол картасы» бағдарламасының екінші бағыты аясында үстіміздегі жылы кешенді дамытылатын ауылдық тірек пункттерінің тізімі əзірленді. Осы мақсатта «қанатқақты» жобалар ретінде еліміздің 6 өңіріндегі 11 ауыл таңдап алынды, деп хабарлады ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан.

«Жўмыс жоќ» деген тек сылтау єана...»

Бір қарағанда, бұйығы көрінгенімен, Гордей Трищенков – ерекше қуатты, жігерлі жан. Тілін таба білген кісіге ашылып сөйлеп, ішіндегісін ақтарып салатын мінезі бар. Арманшыл, алдына қойған мақсатына жетпей қоймайтын табанды жігіт. Оның бұл қасиеті екеуара əңгіме барысында аңғарылып тұрды. – Жарық дүниеге аяқ-қолсыз келдім. Неге бұлай болғанын ешкім түсіндіре алмайды, – деп бастады əңгімесін Гордей. – Адам өмірге сынақ үшін келеді дейді ғой. Құдай біреуге бақ-дəулет, енді біреуге қиыншылық беріп сынайды. Қандай жағдайда да төзімділік керек. Адам баласы жарық дүниеге келгеніне қуанып, адамша өмір сүруге ұмтылуы тиіс. Меніңше, адамды уайым-қайғыдан, басқа да қиын жағдайлардан құтқаратын бір-ақ нəрсе бар. Ол – еңбек. Мүгедек болғаныммен, жұмыс таба алмай үйде отырып қалған кезім жоқ. Мен алғашқы еңбек жолымды ҚазИТЖУ-дың 4-курсында оқып жүрген кезімде бастадым. 2010 жылы еңбекақы табу мақсатында қаладағы №1 емханада

уақытша жүйелік əкімгер қызметін атқардым. Осы жерде бір жылдай жұмыс істеп тəжірибе жинақтаған соң, «Жайық-Пресс» ЖШС-іне дизайнерлік жұмысқа келдім. Содан соң «Дизайнер Реклама» ЖК-не ауыстым. Қазіргі таңда «ЖайықПресс» ЖШС-іне қайтадан келіп, «Жайық-Пресс» сайтының əкімгері міндетін атқарудамын. Ынтымағы жарасқан ұжымда жұмыс істегеніме қуанамын. Бүгінгі мүмкіндікті пайдаланып, мүгедектігіме қарамастан, маған жауапты жұмысты сеніп тапсырған №1 емхана ұжымының басшылары мен «Жайық-Пресс» ЖШС бас директоры Жантас Сафуллинге алғысымды айтқым келеді. (Соңы 3-бетте).

 Бəрекелді!

Ќазаќстандыќ 7 боксшы – Азия чемпионы!

Қазақ мерейінің тағы бір арнасынан аса тасыған, қазақ спортының тағы бір абыройы айдындана түскен, қазақ боксының тағы бір жұлдызы жарқырап жайнаған ақжарылқап күн туды. Күллі Қазақ елінің жұрты ел мақтанышы, ұлт ұстыны, мемлекет – Астана қаласының елорда атанғанына 15 жыл толуын дүбірлете тойлап жатқан Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Мұның өзі соңғы жылдары Қазақстанда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей басшылық

күндердің соңын ала бокстан Қазақстан құрамасы Иорданияның бас қаласы – Амманда мəреге жеткен Азия чемпионатында 7 алтын, 1 күміс медальді жеңіп алып, айды аспанға бір-ақ шығарды. Бұл – еліміз былғары қолғап шеберлерінің өз тарихында бұрын-соңды қол жеткізбеген ғаламат табысы.

етуімен жалпы спортқа, соның ішінде боксқа айрықша назар аударылып, мемлекеттік деңгейде қамқорлық жасалып келе жатқанымен тығыз байланысты болды. Осындай əкелік

қамқорлықтың, орасан зор қолдаудың арқасында өткен жылы ғана еліміздің құрамасы Лондон Олимпия ойындарынан 7 бірдей алтын медаль əкеліп, командалық бейресми есеп

бойынша Жер шарының 12ші жасағы атанды. Осы аламан жарыста ел намысын көкке көтерген ерлердің бəрі де жоғары мемлекеттік наградаларға ие болып, өздерінің материалдық жағдайларын айтарлықтай жақсартып алды. Олимпиада қаһармандарына жер-жерде спорт сарайлары салына бастады. Кейінгі кездері дəл осындай қанатты қолдауды отандық бокс майталмандары да молынан көріп келеді. Жасыратыны жоқ, еліміз былғары қолғап шеберлеріне

деген ерекше ықылас көрсету мен жақсы жағдай жасау республика бокс федерациясының басына Тимур Құлыбаев келгелі бері тіпті жоғары деңгейге жетті. Обалы не керек, саңлақтарымыз да осыған сай ірі халықаралық жарыстарда ұдайы ел намысын абыроймен қорғап жүр. Бұған тағы да Лондон Олимпиадасы бірден-бір дəлел. Онда боксшыларымыз 1 алтын, 1 күміс жəне 1 қола медальді жеңіп алумен бірге, турнирдегі ең үздік боксшыға табыс етілетін Вэл Баркер Кубогын да алып қайтты. (Соңы 8-бетте).


2

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

ЕРТЕҢІ ЕРЕН ЕЛОРДА

«Егемен Қазақстанда» Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Астана – Қазақстанның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» деген тақырыппен елорданың 15 жылдығына арналған көлемді мақаласы жарияланғаны белгілі. Іле-шала редакцияға үнқосулар түсе бастады. Біз бүгін үнқосулардың кезекті топтамасын оқырман назарына ұсынып отырмыз.

Астана – жасыл ќала

қантөгіс болмайды. Астана қаласында осы мақсаттағы жиындардың жиі-жиі өтуінің бірден-бір себебі де, міне, осы. Біздің оған түсіністікпен қарағанымыз жөн. Бүгінде Астана – дінаралық татулық пен түсіністіктің бесігіне, рухани орталыққа айналып келеді. Бұған елорданың тыныс-тіршілігіне үңіле отырып көз жеткізе аламыз. Ақмола Астанаға айналғалы бергі 15 жылдың ішінде мешіттермен қоса, шіркеулер, синагогалар бір уақытта бой көтерді. Мəселен, «Егемен Қазақстан» газетінде жарық көрген Елбасының мақаласында атап көрсетілгеніндей, Астана төрінде «Нұр Астана», «Əзірет Сұлтан» секілді иісі мұсылман мінəжат ететін рухани ордалармен қоса, Успен Кафедралды соборы, «Бейт Рахель – Хабад Любавич» синагогасы секілді, өзге дін мен өзге сенім өкілдерінің басын қосатын орталықтар ашылды. Бұл еліміз тұрғындары арасындағы ынтымақ пен бірлікті бекіте түсуге септігін тигізеді. Бір атап өтетін мəселе, дінге көп көңіл бөлінгені, оның ішінде мешіттердің көбейгені, əрине, дұрыс. Екіншіден, біздің табиғатымызға, ділімізге үш қайнаса сорпасы қосылмайтын кейбір жат ағымдар өкілдерінің жиналатын орнын бей-берекет ашып беру де дұрыс емес деп ойлаймын. Ол үшін тиісті деңгейде шек қойылуы керек. Еркіндікті де шектен тыс бермеу керек. Себебі, бүгінде өзінің діні бар, өзінің ұстанымы бар қаракөздерді өз діндеріне, өз сенімдеріне үгіттейтін теріс пиғылдағы ағымдардың бар екенін жоққа шығара алмаймыз. Қазіргі таңда жастарымыздың басым көпшілігінің Астанаға талпынып жатқаны қуантады. Бүкіл елдің көзі де, құлағы да осы Астанада. Сондықтан, Астанадан өзіміздің рухани құндылықтарымызды насихаттай беретін болсақ, дін саласына əлі де көңіл бөлінетін болса, бұл қаланың болашағы зор болады деп ойлаймын. Астана бүкіл елдің рухани жүрегіне айналғандай. Оған қаланың мүмкіндігі де, қарапайым адамдардың, ғалымдардың, кадрлардың əлеуеті де жетеді.

Бүгінде Елбасымыздың Астана маңын жасыл аймаққа айналдыру жөніндегі осыдан 15 жыл бұ рын қабылдаған бастамасы мен үлкен идеясы айтарлықтай деңгейде жүзеге асырылуда. Бұған Мемлекет басшысы жыл сайын елорданы айнала көмкерген «жасыл белдеуді» аралау кезінде де көз жеткізіп келеді. Биыл да сол дəстүр жалғасын тапты. Жақында Нұрсұлтан Назарбаев осындай қалыптасқан дəстүр бойынша Астана маңын бір сағаттан астам уақыт бойы тікұшақпен шарлап өтті. Сондайақ, елорда маңындағы «жасыл белдеуді» дамыту жөнінде көшпелі кеңес өткізіп, жүктелген тапсырмалардың орындалуы барысына қатысты мəліметтермен танысты. Ерекше мəн беретін жайт, ол – Астананың алдыңғы жылдармен салыстырғанда күн санап нулы, жазиралы қалаға айналып келе жатқандығы. Мəселен, 1997 жылдан бері 65 мың га алқапқа түрлі көшеттер отырғызылды. Оның 14 мың га-сы Астана қаласының аумағына тиесілі. Егер байқап қарасаңыздар, алғашқы жылдары отырғызылған сол ағаштардың биіктігі 15-20 метр биіктікке жетіп үлгерген. Болашақта да бұл жұмыстар өзінің жалғасын тауып, 2020 жылға қарай елорда маңындағы орман алқаптары 100 мың га-ға жетпек. Ол үшін бүгінде жайқала өсіп тұрған ағаштардың бос жеріне көшеттер отырғызуға айрықша назар аударылатын болады. Əрине, Астананың ауа райы қолайсыздау екенін барлығымыз түсінеміз. Бірақ, «жасыл белдеу» бастамасы қолға алынған күннен бері ауа райы да біршама өзгерді. Яғни, климатты жұмсарту, орманды алқаптар жасау қолдан келерлік іс екеніне көптің көзі жетті. Бұл қолға алынған жұмыстардың өз жемісін беріп жатқанының бірденбір дəлелі болса керек. Қаланың 14 мың га жерінде қолдан отырғызылған ағаштардың жайқала бой көтеріп жатқаны белгілі. Болашақта бұл жерлерді халықтың демалатын аймағына айналдыру, демалыс орындарын ашу, шағын жəне орта бизнеске қолайлы орта қалыптастыру, туризм нысандарын дамыту мəселелері қолға алынатын болады. Елбасымыз Астана маңында «жасыл белдеуді» дамыту мəселесі жөнінде көшпелі кеңес кезінде бұл бастамаға өзінің рұқсатын берді. Жақын болашақта қала тұрғындары мен қонақтарының игілігіне орай, осы бағыттағы жұмыстар жүзеге асырылмақ. Біздің Астананы жасыл аймаққа айналдыру бағытында алға қойған басқа да мақсат-міндеттеріміз аз емес. Сондай ауқымды жоспардың бірі Астана мен Көкшетау ормандарын қосу. Қазіргі таңда Қоршаған ортаны қорғау министрлігі тарапынан осы бағытта үлкен жұмыстар жүргізілуде. Мəселен, қазірдің өзінде Астана қаласынан Шортандыға дейінгі 6 мың га жерге ағаш отырғызылды. Ал Ақмола облысы əкімдігінің қолға алуымен Шортандыдан Ақкөлге қарай, яғни 1 мың 700 га жерге көшет егілмек. Яғни, біздің көздеп отырған негізгі мақсатымыз – Шортандыға, Ақкөлге дейінгі жерлерді жасыл алқаппен көмкеру. Бүгінде еліміздің барлық өңірі осындай жобаларды қолға алуда. Бір атап өтерлігі, қазірдің өзінде еліміздің басқа да аймақтарында, мəселен, Шымкентте, Атырауда орман алқаптары бой көтеруде. Яғни, бұл Астананың «жасыл белдеуінің» өзге өңірлерге де үлгі болып отырғанының айғағы. Бұл, ең алдымен, Елбасының Астана маңын жасыл алқапқа, креативті «жасыл» қалаға айналдыру идеясының қаншалықты деңгейде нəтиже бергенін дəлелдейді. Демек, елорданың жаппай жасыл желекпен көмкерілер күні де алыс емес.

Асылбек ƏУЕЗХАНОВ, «Əзірет Сұлтан» мешітінің наиб-имамы.

Ерлан НЫСАНБАЕВ, Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі.

Баєытымыздыѕ баєдаршамы Астана – бұл үлкен құрылыс алаңы ғана емес, əлемде өзіндік орны бар мемлекет екендігін айқындайтын алып жоба. Экономикамыз үшін тірек болумен қатар, еліміздің барлық өңірлері үшін үлкен үлгі. Кезінде біз «Қазақ стан-2030» Стратегия сындағы міндеттерді шешуге жұмылсақ, қазір Елбасы ал дымызға əлемнің дамыған 30 елінің қатарына қосылу міндетін қойып отыр. Прези дент Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында еліміздің ары қарайғы даму жолдарын нақпа-нақ көрсетіп берді. Ал бұл бағытта Астана қаласына артылар міндет орасан деп білемін. Егер жүріп өткен жолымызға қарасақ, онда қала табиғаты ғана емес, тұрғындарының да көңіл қошы түбегейлі өзгеріске ұшырағанын байқауға болады. Табыстардың барлығы да өз азаматтарымыздың қолымен жасалып жатқандығын қаперге ала келіп, біз олардың өресі мен талабы да қаламен бірге өсіп келе жатқандығын көреміз. Қаладағы əрбір құрылыс нысанының өзіндік ерекшелігі бар, тарихпен астасып жатыр десе де болады. Терең тамыры бар елдің діңгегі де мықты болатынын тарихтың өзі көрсетіп беріп отыр. Болашағы бар қала болғандықтан, қазір елордаға отандастарымызбен қатар, шетелдіктер де көптеп келе бастады.

Бұл – жақсы үрдіс. Яғни, елорданың болашағы жарқын деп ой түюге негіз бар. «Қазақстан-2050» Стратегиясында міндеттер айқын жазылған. Біз соған бет түзейміз. Қазірдің өзінде елімізді «Азия барысына» теңеп жүр. Ендігі міндет – бір орында тұрып қалмай, жетістіктерімізді одан əрі дамыту. Əрине, Астананың қол жеткізген табыстары ауыз толтырып айтарлықтай. Мəселен, ЕҚЫҰ Саммиті мен Азия ойындарын өткізуінің өзі осы сөзімізге мысал бола алады. Жəне де жаһандық ауқымдағы ЭКСПО-2017-ні өзімізде өткізуіміз еліміздің одан əрі дамуына айтарлықтай серпін беретіні күмəнсіз. Біз, сонымен бірге, əлемдік қаржы дағдарысының əлі де жүріп жатқандығын қаперден шығармауымыз керек. Өйткені, оның теріс салдары алда əлі қатты сезілуі мүмкін. Бірақ Елбасының көреген, алысты болжай білетін саясатының арқасында оған да төтеп беретінімізге күмəн жоқ. Қиын-қыстау кезеңнің өзінде елдің астанасын Сарыарқа төсіне көшірген Қазақстанды ендігі қиындықтар соншалықты үркіте алмас. Оның үстіне біз – өз даму бағытымызды стратегиялық тұрғыдан нақты айқындап алған елміз. Ендеше, болашағымыздың жарқын болатынына сенімім кəміл. Мейрам БЕГЕНТАЕВ, Парламент Мəжілісінің депутаты.

Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Баќыт деген осы! Əлемнің айтулы сахналарында қазақ баласының əн шырқауы бір кездері көңілді асқақтатар үлкен жетістік еді. Нью-Йорктегі Карнеги-холлда, Лиссабондағы «Колизей» театрында, Амстердамның «Консертгебау», Париждің «Корто» концерт залдарында, Мəскеудің Үлкен театрында, т. б. теңдессіз өнер ордаларында өзім де талай рет халықтың ыстық ықыласына бөленіп, классикалық бейнелерді сомдадым. Шетел сахналарында əн салған сол керемет жетістіктерім күні кеше Елбасымыздың өзі тұсауын кескен «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрындағы «Біржан-Сара»

операсының, бір ғана Сара бейнесінің жанында жай бір өткінші сезімдей аласарып сала берді. Өйткені, шетелдің ғажайып сахналарында əн салу мен өз еліңнің төрінде өнер көрсетудің арасы жер мен көктей. Бұл күн қазақ ұлттық опера өнерінің əлгі жоғарыда аталған ғаламат театрлармен терезесі теңескен сəт болатын. Шетелдің бірде-бір театрында тап осы күнгі сезімді бастан кешкен емеспін. Сахнаға алғаш шыға келгендегі тебіреністі айтып жеткізе алмаймын. Сахна құдіреті деген сөз бұрыннан айтылып жүрген сөз ғой, бірақ нақ мына тұстағы шабыттың шабысы басқа уақыттағыдан мүлде алабөтен. Көмекейдегі үн өздігінен көкке əуелей тарап кетеді. Кең көсілген сахнадағы іс-əрекет те, дауыс та емін-еркін, тұншықпай тура көрерменнің

Елорда – рухани орда Еліміздегі дінаралық татулық пен түсіністік мəселесіне үңілмес бұрын, əлемге биіктен көз салып қарау керек. Бүгінгі əлемнің хал-ахуалы қандай? Бұл сауалға жауап берер болсақ, бірқатар жайттарға куə боламыз. Қаншама елдерде соғыс болып, қан төгіліп жатыр, басқа түрлі қиыншылықтар да орын алуда. Мұның астарына үңілсек, оған адамдар арасындағы түсініспеушілік, олардың бір-бірімен тату-тəтті тұра алмауы себеп болуда. Ал мұндай жағдайдың орын алуына көп жағдайда сенім себеп болып жатады. Сондықтан, біздің Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев жыл сайын Астана қаласында əртүрлі себептермен, əртүрлі жағдайларда мемлекеттер басшыларының, дін көшбасшылары

мен өкілдерінің бастарын қосып, дінаралық татулық пен өзара түсіністікті насихаттап келеді. Егер, соңғы бірнеше жылдың бедеріне бір сəт үңілер болсақ, елімізде осы мақсатта көптеген ірі шаралардың ұйымдастырылғанына көз жеткіземіз. Мəселен, Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымына төрағалық етудегі мақсатымыз қандай еді? Ондағы мақсаттың өзегі – татулық. Ислам ынтымақтастығы ұйымына төраға болдық. Оған 57 мемлекет мүше. Бұл төрағалықтың да мақсаты не? Ол да татулық. Ал бұлардан бөлек таза дін саласына келер болсақ, елордамыз Астанада 4 мəрте

Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезі өтті. Яғни, дүниенің əр қиырынан жиналған дінбасылары бір қалада, Қазақстанның жүрегі – Астана төрінде бас қосты. Бұл нені көрсетеді? Біздің негізгі саясатымыздың, ұстанып отырған жолымыздың тамыры татулық пен ынтымақтан, ұлтаралық жəне дінаралық ауызбіршіліктен бастау алатынын көрсетеді. Мұны кейбір адамдар дұрыс түсінбеуі мүмкін. «Біздің еліміздегі негізгі ұлт – қазақ ұлты, ендеше, жалпақшешейлікке салына берудің қажеті қанша?» деп тар түсінікпен де қарауы мүмкін. Бірақ, ол дұрыс емес.

жү регіне жетіп жатқанын аңғарасың. Залдағы көрініс көңіл шалқытады. Сара бейнесімен осы көркемдікке шаттанып, көрерменге көз тіктім. Ұлттық дүниеге құлақ түріп, ұйы ған еңселі елді көрдім. Қазақ əншісінің ХХІ ғасырдағы биігі тек осымен бітпегей деген тілек жүрегімнің түбінде сайрап тұрды. «Астана Опера» театрының тұсаукесеріне қатысу, онда негізгі партияны – Сара рөлін сомдау əр əнші үшін, Құдайау, арман емес пе? Осы сый менің тағдырыма жазылған екен. Мен бақытты адаммын. Елорданың ең əсем тұсынан ақ шағаладай алыс тан адамның көз жауын алатын, шабытын асқақтататын тамаша ғимаратты сыйлаған Елбасына барлық

Негізі, шариғаттың өзінде елдердің көптеген ұлттарға, ұлыстарға бөлініп, жаратылғаны айтылады. Мысалы, Хужрат сүресінің 13-аятын қарасаңыз: «Біз сендерді бір-бірлеріңді тануларың үшін ұлттар, ұлыстар етіп жараттық», дейді. Ұлт деген не, ұлыс деген не? Өзінің тілі бөлек, өзінің ұстанымы бөлек, өзінің жөні бөлек елдер. Бірбірлерімен аралас-құралас өмір сүрсін деп, барлығы бірдей болып кетпесін деп, хикметі болсын деп Алла тағала ұлттар етіп жаратқан. Енді сол ұлттарды бір атаның баласындай, бір жерде барлығының басын қосып, бір-бірімен қырғи-қабақ болмай, татулықта, түсіністікте өмір сүруге шақыру – біздің еліміздің тарихи ұстанымы десек, қателеспейміз. Біздің дініміздің де негізгі ұстанымы – осы. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) «Пейілдерің кең болсын» деп хадис қалдырған. Дарқан болуға, жомарт болуға шақырған. Пайғамбарымыздың өзі өзге дін өкілдеріне де құрметпен қараған. Бірде Пайғамбарымыз сахабаларымен бір жерде отырған кезде сол жерде жаназа өтіп жатады. Сол кезде Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) орнынан тұрады. Сонда қасындағы кісілер: «Алланың Елшісі, ол өзге ұлттың өкілі ғой?» дейді. Сонда Пайғамбарымыз: «Сонда да адам баласы ғой», деп жауап береді. Міне, бұл кез келген жайтқа адамдық деңгейде қарау керек дегенді білдіреді. Осы тұрғыдан келген кезде халықтың барлығы адам баласы. Жер бетіндегі барлық тіршілік иелері Адам ата мен Хауа анадан тараған. Бұл жер бетіндегі халықтың бір-бірімен бауыр екендігін, табиғатымыздың, жаратылысымыздың бір екендігін білдіреді. Жаратушымыздың бір екендігін көрсетеді. Бізді біріктіретін осындай мəселелер өте көп. Ал сенім мəселесінде ешуақытта бүкіл адам баласын бірдей сенімге келтіре алмаймыз. Əрбір адам өз сенімінде болады. Егер, осы жағдайды қалай пайдалану керек дегенге келсек, біз əркімнің ұстанған дінімен бірге тату тұруға үгіттеуіміз керек. Əрбір жұрттың барлығын мұсылман ете алмаймыз. Ол үшін не істеу керек? Сол діндердің ынтымақтастыққа шақыратын тұстарын бүкіл əлемге паш етуіміз керек. Сонда ел тыныш болады,

əріптестерімнің атынан алғысымызды жеткізсем деп едім. Күні кеше «Егемен Қазақстан» газетінде жарық көр ген Елбасының «Астана – Қа зақ станның ұлы дəуірі жəне стратегиялық векторы» атты мақаласын оқып шықтым. Елорданың 15 жылдық торқалы тойына арнап жазған осы мақалада Президент «Астана Операға» айрықша тоқталып: «Астана Опера» Еуразия мен бүкіл əлемнің неғұрлым тартымды сахналық алаңдарының біріне айналатындығына сенімдімін» деп жазған екен. Сол мақсатқа жету жолында біз де күшжігерімізді аяп қалмаймыз деп уəде етеміз. Нұржамал ҮСЕНБАЕВА, Қазақстанның халық əртісі.


10 шілде 2013 жыл

www.egemen.kz

3

Жалпыға ортақ еңбек қоғамы

ПРЕЗИДЕНТ ТАПСЫРМАСЫ ЌАЛАЙ ОРЫНДАЛУДА? Бүгінде əлеуметтік дамудың жаһандық тренді «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына» өтуге барып тіреледі. Сондықтан, адал еңбекке ынталандырудың жолын табу, еңбек табыстарын қоғамдық ынталандырудың жүйесін құру – Қазақстандағы əлеуметтік жаңғыртудың аса маңызды мəселелерінің бірі.

«Кісініѕ ґзіне емес, ісіне ќара»

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Біздің ауылда Данияр туралы əңгіме көп. Əңгіме болғанда жұрт оның əзілқой, қу тілді екенін, сөзді тауып айтатынын, үнемі қызықты оқиғалардың ортасында жүретінін жыр ғып айтады. Негізі полиция формасын киіп жүрген жігіттердің түрлері сұсты, мінездері ауыр келеді ғой. Ал біздің Данияр əңгімешіл, жайдары, маңдайынан үнемі күн күліп тұрады. Содан болар, ауылдағылардың бəрі онымен құрдасындай араласады, сыйласады.

«Қазақстанның əлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» мақаласынан.

«Жўмыс жоќ» деген тек сылтау єана...» (Соңы. Басы 1-бетте).

«Тегін тамаќ ішуге ўялу керек...» 2010 жылы ҚазИТЖУ-дің аударма ісі бөлімін бітірген Гордей орыс, ағылшын жəне неміс тілдерімен қатар, қазақ тілін де меңгеруге тырысуда. Шын ниет қойса, қай тілді болса да үйренуге болатынын айтқан ол соңғы кездері қазақ тілін үйренуге баса назар аударып жүргенін жеткізді. Гордейдің бұл бағыттағы жұмысы нəтижесіз емес. Ол бүгінде тұрмысқа қатысты жеңіл-желпі сөздерді айтып, айналасындағы жұрттың не жөнінде айтып жатқанын түсінеді. Мамандығы аудармашы болғанымен, істеп жүрген жұмысы компьютерлік жүйеге байланысты болғандықтан, Гордей биыл ҚазИТЖУдің есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету факультетіне құжат тапсырған. Бұйырса, енді екі жылдан соң ол компьютерлік жүйенің нағыз маманы болып шықпақ. – Мамандығым аудармашы болғанымен, бұл бағытта жұмыс істеудің реті келмеді. Сосын жұртшылыққа қолымнан келетін компьютерлік қызметті ұсына бастадым. Компьютерлік жүйені мен өз бетімше оқып үйрендім, бұл əрекетім маған жұмыс істеп, қаржы табуға мүмкіндік берді. Компьютерлік қызметтің маманы болу үшін биылдан бастап екінші жоғары білім алмақпын. Ақылы болса да оқып, қайткен күнде де осы мамандықты игеріп алу керек болып тұр. Мүгедектікке байланысты тағайындалған жəрдемақыны жинап, оқуға төлейтін шығармын.

Есесіне, бұл диплом мені өмір бойы асырайды емес пе?.. Осыны айтқан қайсар жігіт бос уақытында компьютер жөндеу жұмысымен де айналысып, нəпақа табатынын айтты. Жүріс-тұрысы дені сау адамнан ширақ Гордей аяқ-қолы балғадай жігіттердің жұмыссыздықты сылтауратып, үйлерінде жатып алатынына таңғалатынын жасырмады. – «Жұмыс жоқ», деген бос сөз. Ел Үкіметі жұмыс істегісі келген адамға барлық жағдайды жасап қойды. Бұрынғы мамандығы бойынша жұмыс таба алмаған адам бүгінде мемлекет тарапынан басқа мамандыққа тегін оқытылады. Тек ынта-ықыласыңыз болсын. Дені сау адамның жұмыссыз жүргеніне таңғаламын. Тегін тамақ ішуге ұялатындай етіп тəрбиелеген ата-анама мың алғыс.

«Жїректі сатып алмайсыѕ...» Өзі айтқандай, Тəңіріміз Гордейді денсаулықтан қысқанымен, одан жақынжуықтарының мейірім-шапағатын аямапты. Көзін ашқалы қиындықпен күресіп келе жатқан жігіт өзін барлық жағынан қолдап, қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай өсірген ата-анасына дəн риза. Анасы Людмила Геннадьевна баласын қатарынан қалдырмай, қаладағы «Талап» АҚ-қа қарасты гимназияда ақылы түрде оқытыпты. Кейін №21 орта мектепте білімін жалғастырған ол мектепті

«Кесте тік, ўн илеп, нан жап, Асхана аш та, даяшы боп жан баќ» Шағын кəсіп иесі Қарлыға Көпесова жиырма жылға жуық уақыттан бері ұзақ сапарларға шығатын жүргізушілерді ыстық аспен қамтамасыз етіп тұрған шағын шайхананың жұмысын дөңгелентіп отыр. Аспаздық өнерді де жақсы меңгерген, оның үстіне қолөнер шебері ретінде ақтөбеліктерге жақсы таныс Қарлыға апай өзінің еңбексүйгіштігінің арқасында шаңырағының берекесін кіргізуде. – Өткен ғасырдың 90-жылдарында қоғамға нарықтық қатынастардың енуі халықтың өмірін өзгертті. «Үкімет өзі асырайды», деп өз жайыңды біреу күйттейтіндей қол қусырып отыратын уақыт жоқ, тірлік қылмай болмайды. Жолдасым Бисембай екеуміз бес бала тəрбиелеп отырған отбасымыз. Балаларымызды өсіріп, ел қатарлы оқытып-тоқыту үшін де қарекет қылуымыз керек қой. Сөйтіп жүргенде, 1996 жылы Бисембайдың жұмысында жекешелендіру жүріп, оның үлесіне жер телімі тиді. Сол жерге басында немеремнің атымен «Нəйлə» деген шағын дəмхана аштық. Өзім он жылдай аспаз болдым. Бала-шағам бəріміз сол шаруаның соңында жүрдік. Ол кезде Қарғалыға қарай жүретін жолдағы полиция бекеті жанында орналасқан дəмханамызға бас сұғатындар көп болды. Жол бойында тұрғандықтан, шаруамыз жақсы жүрді. Қазір де келушілер аз емес, – дейді Қ.Көпесова. Дəмханада аспаз болған жылдары Қарлыға апайдың қолынан шыққан тұшпара мен мантыларды қаланың əр бұрышынан арнайы тапсырыс беріп алып кетушілер көп болыпты. Ашымал көжесі үшін ат арытып келетіндердің қарасы да мол екен. Мамандығы мейірбике болғандықтан, адамдарды жайдары жүзімен қарсы алып, жылы сөйлесетін Қарлығаның кəсібі бір отбасының несібесіне несібе қосты. Апайды қызының артынан жасау апарайын деп дайындалып жатқан отбасылар жиі іздейді. Ол көрпенің неше түрін тігеді, төсек жапқыш, жаймалар, ұлттық киім дер, əйелдерге арналған көйлектерді тапсырыс пен дайындайды. – Əйел адам кəсіптің көзін

табамын десе, ынтасы болса, жұмыс табылады ғой. Менің өзімнің əжем Меңді деген кісіні көргенім жоқ, көргендердің айтуынша, он саусағынан өнер тамған шебер адам болыпты. Маған ешкім ине ұстауды үйреткен жоқ, тігіншіліктің оқуын оқымадым. Шынын айтсам, анам Нағиманың да тігін тігетін өнері болған емес. Өзім 8 баланың үлкенімін. Тамақ пісіруді де жастайымнан үйрендім. Тоғыз жасымнан қолыма ине, жіп алдым, əуелі ұсақ-түйек тігісі сөгілген заттарды бүтіндеп жүретінмін, кейін үйдегі ескі тігін мəшіңкесімен көрпетөсекті жаңартып, құрақ құрап, өз ойымша безендіретінмін. Сірə, əжемнен келген болар. Сіңлілерім əлі күнге таңғалады: «Сенде бар өнер неге бізде жоқ?» деп. Қазір қолөнеріне ден қойып жатқан жас қыздар, келіншектер көбейіп келеді. Нарықтың пайдасы. Бəсекелестік бар. Көрпе-жастықтың түр-түрін көресіз. Тігін ательелері көп. Екі қолды алдыңа қойып бос отырғанша, осының өзі дұрыс емес пе? Өзі тумысынан олақ болмаса, əйел затына іс тіккен жарасады. Өзім іс тігіп отырғанда бала күнімде үлкендерден естіген қазақтың қара өлеңдерін ыңылдап айтып отырамын. Басыма пендешілік ойларды жуытпаймын. Ешкімді күндемеймін, еш нəрсені қызғанбаймын. Əркімнің Алла берген несібесі бар. Қыз бала анасынан көргенін істейді ғой, қазір қызымыз Сəуле – дизайнер. Тігіншіліктің де оқуын бітірді. Бұрынырақта «Бикеш» тігін ательесінде жұмыс істеп жүргенде, оған, тіпті итальяндықтардың тапсырыс берген кездері болды. Сəуле қазір екі айлық сəбиімен үйінде, болашақта өз кəсібін ашуды ойлап жүр, – дейді Қ.Көпесова. Ол кезінде облыстық «Ғасырлар үні» фестиваліне қатысып, ұлттық

өнерді насихаттағаны үшін жүлделі орынды еншілеген. Ұршық иіру, киіз басу, көрпе тігу сияқты жарыстарда алдына жан салмаған. – «Ақтөбеде педагогикалық училищеде оқып жүргенде, құрбым екеуміз бір үйде қонақта сол кездегі облыстық телевидениенің режиссері Нұраш Жиенғалиев ағаймен жолығып қалдық. Сонда ағай маған: «Бізге телевидениеге кел, диктор боласың», – деп шақырған еді. Жаспыз ғой, ол кісінің сөзін елей қоймаппын. Оқуға қабілетім де ешкімнен кем болған жоқ, өлең де жазып, əн де айтып жүретін едім. Одан көп ұзамай тұрмысқа шықтым да, тұңғыш баламыз шетінеп кетті. Кейін медициналық училищеге түстім. Сөйтіп, медицина саласында жұмыс істедім. Уақыттың ыңғайына қарай кəсібімді өзгерттім. Əйтеуір, қарап отырып көрмеппін. Үй шаруасына да кірісіп кетемін. Немере бағуға да үйренгенмін. Бүгінде Бисекең екеуміз төрт қызды құтты орнына қондырып, ұлым Мақсатты үйлендіріп, Перизат атты немере сүйіп, келіннің қолынан шай ішіп отырмыз, – дейді Қ.Көпесова. Қарлыға апайдың үстіне киген көйлегі, қолына ұстаған сөмкесі қыз-қырқынның назар аудармасына қоймайды. Ерекше əсем безендірілген қол сөмкесін білмейтіндер шетелдің эксклюзивті бұйымы екен деп қалуы кəдік. Ал бір танысымның айтуынша, ол кісілердің үйіндегі қонақ бөлменің пердесіндей перде еш жерде жоқ көрінеді. Қарлыға Қайрошқызына осыны айтсам: – Ой, асыра мақтап жібересіңдер-ау, əйтеуір, сол пердеге тізген моншақтарды неше ай тіккенім есімде жоқ, едəуір уақытымды алды. Келген адамдарды дүние байлығымен емес, осындай ерекше нəрселермен қуантуға тырысамын. Жалпы, көп уақыт алатын дүниелерді сирек дайындаймын. Сөмкенің де машақаты көп, бəрін моншақпен тізіп шығу, əрі одан сурет шығару оңай шаруа емес. Негізі, мен тапсырыс берушілерді іздеп сабылмаймын, мені өздері іздеп табады, өйткені, халық бірінен бірі естиді, – дейді ол. Ардақ ҚОНАҚБАЕВА, журналист. Ақтөбе облысы.

ел қатарлы бітіріп, жоғары білім де алды. Анасының көмегімен Гордей Санкт-Петербург пен Алматыға қайта-қайта барып жүріп, аяғына протез салдырған. Қолының кемістігіне қарамастан, жіті қимылдап, клавиатурадан əріптерді тез-тез теріп отырған жігіттің жұмысы сау адамнан өнімді. – Аяқтарымды 3 жылда бір ауыстырып тұрамын, – дейді Гордей. – Сəл ыңғайсыздығы болмаса, ағаш аяқпен де қыруар шаруа атқаруға болады. Ал, қолыма протездің қажеті жоқ. Қол кемістігіне кішкентай кезімнен үйренгенмін. Өз қолыңа не жетсін? Өзіме тапсырылған жұмысты ешкімнің көмегінсіз-ақ, осы қолдарыммен жасап беремін. – Меніңше, бақыт байлықта емес, махаббатта, – дейді əңгімесін жалғастырған Гордей. – Анам мен əжем жəне сүйген жарым Кристина тұрғанда, мен өзімді ешкімнен кем санамаймын.

Егер жаны үнемі жетімсіреп тұрса, адамның басындағы байлықтан не пайда? Жүректің жылуын еш уақытта сатып ала алмайсың... Гордей өмірлік серігін интернет жүйесі арқылы тауыпты. Екі жылдай интернет арқылы хат жазысып, бір-бірімен түсініскен жастар бір шаңырақтың астында ғұмыр кешуге шешім қабылдапты. Бəрін біле тұра, өзіне тұрмысқа шығуға келісімін берген Кристинаны Гордей Тəңірдің өзіне жіберген бақыты деп санайды. Жас жігіт өзіне түсіністікпен қараған қайын жұртына да дəн риза. Екі жақтың ата-аналары бүгінде жас жұбайларға бақыт тілеп, қолдарынан келгенше көмектесуде. Қосағын күн сайын жұмысқа шығарып салып, жұмыс аяғында үйіне алып қайтатын Кристина өзін дүниедегі ең бақытты жан санайды. Жас жұбайлардың жарасымды тірлігіне қарап, бұл өмірде махаббаттың бар екеніне тағы бір мəрте көзіміз жеткендей болды. Үйленгендеріне жыл жарымдай уақыт болған жас жұбайлар бүгінде пəтер жалдап, өз күндерін өздері көруде. Ешкімге масыл болғысы келмейтін Гордей оқуы мен пəтеріне төлейтін ақшаны өз маңдай терімен тапқысы келеді. Тағдыр тəлкегіне миығынан қарап жүріп, арманына жетуге ұмтылған Гордейдің ерік-жігері кісіні еріксіз таңғалдырады. Мүмкіншілігі шектеулі болса да, өмір сүруге деген ұмтылысы күшті Гордейдің тірлігі талайға үлгі болғандай. Айша ӨТЕБƏЛІ, журналист. ОРАЛ.

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Қайбір жылдары Данияр Шымкент пен Алматының арасында қатынайтын жолаушылар пойызын ілесе күзететін полиция қызметкері болып еңбек етті. Жол болған соң небір адамдар кездеседі. Сондай бір кезекті сапар кезінде қасындағы əріптесі екеуі күдіктілеу көрінген жас жігітті тоқтатып, құжаттарын сұраған ғой. Сөйтсе, анау шікірейіп қалған біреу екен. Жұрттың алдында төмендеп қалғысы келмей: – Сендер менің кім екенімді білесіңдер ме? – депті салған жерден. – Кешірерсіз, кім боласыз? – Мен пəлен деген облыс прокурорының туған інісімін. Сонда Данияр: – Ал сіз бізді «детдомда» туды деп тұрсыз ба? – деп, əлгі нің өзіне қарсы сұрақ қойыпты. Сөйтсе, анау тауып айтылған сөзге не айтарын білмей: «Жоқ, ə, жігіттер, ре ті келген соң айтып жатқаным ғой. Əйт песе, сендердің де «көкелерің» бар ғой», деп төмен қарап, міңгірлей берген көрінеді. Иə, шынында Данияр Ергебеков «детдомда» өскен жоқ. Ауылда туды, ауылда өсті. Əкесі Амангелді, анасы Айжан өмір бойы колхоз жұмысында аянбай еңбек етіп, бүгінде бала-шаға, немерелерінің ортасында бейнетінің зейнетін көруде. Орта мектепті бітіргеннен кейін Данияр да бір жыл колхозда комбайн айдады. Дала төсіндегі дүбірлі еңбектің ортасында жүріп, тірлікке əбден пісті, ысылды. Дала қосының басында шөп жастанып жатып, талай таңды көз ілместен армандаумен атырғанын ұмытар ма, сірə... Арманы – полиция қызметкері болу еді. Періште «əумин» деп қойған екен, əскер қатарынан келгеннен кейін полицияға жұмысқа тұрды. Аға сержант болып қызметке іліккен ол кейіннен Семейдегі ішкі істер органдары қызметкерлері мектебін сырттай оқып, тəмамдап алды. Полиция қызметінің бөлімі, саласы өте көп қой. Шынын айту керек, Даниярдың соның қай түкпірінде жүргеніне аса мəн бере қоймаппын. Ал, жақында ол туралы жергілікті ақпарат құралдары жарыса жазды. Сөйтсем, ол көп жылдар бойы қылмыстық істерді іздестіру бөлімі мен есірткіге қарсы күрес саласында жедел уəкіл болып еңбек етіпті. Ол бірде əріптес серігі Нұрлан Ходжақұлов екеуі Шымкент темір жолына келіп тоқтаған «Алматы-Маңғышлақ» жолаушылар пойызын тексеру үстінде салмағы 280 грамм болатын героинды заңсыз тасымалдап бара жатқан Нұржамал Шалқарова есімді азаматшаны ұстайды. Ұсталған азаматша, Ақтау қаласындағы есірткі сату «желісінің» жетекшісі Ұлықбек Саидов туралы мəлімет береді. Шалқарованың айтуынша, Ұлықбек Саидовқа Тəжікстан мен Өзбекстан республикаларының заң органдары «есірткі қылмысына» қатысты іздеу жариялаған екен. Одан бөлек, Саидов бір кездері көрші елдегі бас прокурордың оққағары əрі еркін күрестен спорт шебері болған. Кейіннен есірткі қылмысына қатысы бар деген айып тағылып, туған елінен бас сауғалауға мəжбүр болыпты. Полиция басшылығы аса қауіпті қылмыскерді құрықтауды Даниярға сеніп тапсырады. Сол күні-ақ ұшақпен Ақтауға жетеді. Ары қарай маңғыстаулық əріптестерімен қалай əрекет етудің жоспарын белгілеп, ол бойынша Шалқарова берген мекенжайдың есігін Данияр жалғыз өзі қағады. Əрине, кез келген сəттің қауіп-қатерге толы екенін іші сезді. Бірақ, аяқ астынан осылай шиеленісіп кетеді деп ойлаған жоқ. Есікті өзі ашқан Саидов бір-екі тілдесуден кейін-ақ төнген қауіпті бірден аңғарып, алыса кетті. Ұмар-жұмар арпалыста ол үнемі жанынан тастамайтын үлкен пышағымен Даниярдың жон арқасын тіліп жібереді. Данияр да барын салды. Қанға малынса да бар күшін жиып, қылмыскердің қолына кісен салып үлгерді. Артынша əріптестері көмекке ұмтылып, жапа-тармағай жүгіріп келді. Сөйтіп, тергеу амалдары кезінде Саидов жасаған қылмыстарын мойындап, Шымкент қаласы, əл-Фараби аудандық сотының үкімімен 8,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Күн сайын болмаса да, ара-тұра жолығып, амандасып, бір кісідей жақсы танимын деген Даниярдың осындай ерлік істеп, қылмыскердің пышағынан жаралы болғанын шыны керек, газет беттерінен оқып білдім. Осы уақыт ішінде оның бұл туралы айтып, мақтанғанын мүлдем көрмеппін. Бұл да бір нағыз ер жігітке тəн мінез емес пе? Əйтсе де, ерлік еленбей қалған жоқ. Жақында Ұлы Отан жəне Ауған соғысы ардагерлер ұйымының «Қазақстан Ардагерлері» қауымдастығы кеңесінің төрағасы Б.Ертаевтың мұрындық болуымен Данияр Амангелдіұлы Ергебеков Бауыржан Момышұлы қорының «Батыр шапағаты» медалімен марапатталды. Бүгінде Данияр ОҚО ІІД Өзіндік қауіпсіздік басқармасының аға жедел уəкілі, полиция майоры. «Асыл қасиет – адалдық, асыл мінез – адалдық», деп заңғар жазушы Мұхтар Əуезов айтқандай, өз міндетіне, өз кəсібіне адалдық танытқан Данияр Ергебековтің ерлігін жерлестері жыр қылып айтып: «Біздің Данияр», деп мақтанып жүр. Оңтүстік Қазақстан облысы.


4

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

 Демократия – даму даңғылы Ауыл əкімдерінің сайланбалылығын енгізу – Қазақстан қоғамында көптен бері талқыланып келе жатқан мəселе. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру, Қазақстанның саяси жүйесі мен мемлекеттік құрылымының тиімділігін арттыру, елдегі басқару реформасын жалғастыру туралы Елбасы бірнеше рет атап өткен болатын. Бірқатар жылдар бойы аталған реформа мақсатты жəне үдемелі түрде жүзеге асып келеді. 2012 жылдың қараша айында Ел ба сы Жарлығымен Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасы бекітілді, онда мемлекеттік функцияларды жүзеге асыруға жергілікті өзін өзі басқару органдарының қатысуын қамтамасыз ету қажеттілігі көзделді. Мемлекет басшысы өзінің «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында қабылданған тұжырымдамада «ауылдық, селолық деңгейде басқару сапасын

болатын. Сайлауға 72901 сайлаушының мүддесін білдіретін 4 аудандық мəслихат депутаттарының 50 таңдаушысы қатысты. 2006 жылғы 20 қазанда облыстық маңызы бар 10 қала мен 49 аудан əкімдерін сайлау өткізілді. Бұл жолы да əкімдерді таңдаушылар – мəслихаттар депутаттары сайлады. Əкімдікке үміткерлерді баламалы негізде тиісті облыс əкімдері ұсынды. Сайлауға 788 таңдаушы қатысты. Аталған сайлаулар əкімдер сайлауы механизмдерін сынап көру мүмкіндігін берді. Сондай-ақ, атап өтілген сайлау науқандары жалпымемлекеттік мүдделерді

басшыларының сайлауын өткізу тəртібінің жобасы əзірленді. Ағымдағы жылдың 24 сəуірінде Елбасы əкімдерді қызметке сайлау, өкілеттігін тоқтату жəне қызметінен босату қағидаларын бекіткен «Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауылдық округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары əкімдерінің сайлауын өткізудің кейбір мəселелері туралы» Жарлыққа қол қойды. Қағидаларға сəйкес сайлау науқаны тұтастай сайлауды тағайындаудан бастап оның қорытындыларын анықтағанға дейін əрбір өңірде бір ай уақыт мерзім ішінде өтеді. Барлығы 2457 əкім сайланатын болады, бұл елдегі барлық əкімдердің жалпы санының 91,5% -ын құрайды. Əкімдер 4 жылға жанама сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы сайланады.

шығару жəне тарату арқылы өткізіледі. Əкімдікке кандидаттарға үгіт науқанын жүргізуге сенім білдірілген адамдар көмектесетін болады. Əрбір кандидатқа кемінде бес сенім білдірілген адам көмектеседі. Олардың бəрі аудандық (қалалық) сайлау комиссиясында тіркеліп, өздеріне кандидат берген өкілеттіктер шегінде қатаң əрекет етулері қажет. Сайлау науқаны өңірлік мəртебеге ие болғандықтан, жергілікті бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылады. Барлық аумақтарда сайлауға бөлінетін қаражат мөлшерін тиісті мəслихаттар уақтылы бекітті. Бұл ретте бөлінетін қаражат мөлшерін облыстық сайлау комиссиялары өңірдегі бағаларға сүйене отырып анықтады. Бөлінген қаражаттың нақты саны туралы айтатын болсақ, жалпы əкімдер сайлауы өтетін 14 облыста сайлау науқанын өткізуге 594 млн. теңге бөлу жоспарланып отыр.

Ауыл əкімдерініѕ сайланбалыєын енгізу – жергілікті жерлерде мемлекеттік басќаруды сапалы тїрде ґзгертеді Қуандық ТҰРҒАНҚҰЛОВ,

Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының төрағасы.

арттыруға мүмкіндік жасайды жəне азаматтардың жергілікті маңызы бар мəселелерге қатысуын кеңейтеді», деп атап көрсетті. Президент 2013 жылдың қыркүйек айынан кешіктірмей жер-жерде басқару шешімдерін қабылдауға қоғамдық бақылауы мен азаматтардың ықпалын күшейту мақсатында елімізде тиісті мəслихаттар арқылы Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауылдық округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары əкімдерінің сайлауын ұйымдастырып, өткізуді тапсырды. Ауыл əкімдерінің сайланбалылығын енгізу жергілікті халық үшін жергілікті билік органдарының жұмысын бақылауға нақты мүмкіндік берудің, мемлекеттік басқару жүйесін сапалы түрде өзгертудің тетігі болып табылады. Бұл – біздің еліміздің саяси жүйесін демократияландыру жəне жетілдіру жолындағы жаңа қадам. Сонымен қатар, бұл сайлау Қазақстан сайлау жүйесінің де дамуының маңызды кезеңі, ауқымды өңірлік электораттық науқандарды ұйымдастыруда жəне өткізуде жаңа практикалық тəжірибе жинау үшін негіз болып табылады. Президент тапсырмасына сəйкес мемлекеттік органдар мен Орталық сайлау комиссиясы алдағы сайлау науқанына дайындық жұмыстарын уақтылы жүргізіп отыр, бұл мəселелер негізінен үш бағытта жүзеге асырылуда. Біріншіден, жинақталған өз тəжірибемізді, сондай-ақ халықаралық тəжірибені зерделеудің негізінде алдағы сайлаудың нормативтік құқықтық базасының жобаларын əзірлеу іске асырылды, науқанның материалдық-техникалық жəне қаржылық қамтамасыз ету мəселелерін шешу жолдары айқындалды. Атап айтқанда, 2012 жылдың желтоқсанында сайлау үдерісін ұйымдастыру мəселелері бойынша жұмыс тобы құрылды, оның отырысында іске асыру мерзімдері көрсетілген нақты іс-шаралар жоспары пысықталды. Жұмыс тобы отырысының хаттамалық шешімдеріне сəйкес, Ортсайлауком бюджеттік заңнамаға өзгеріс енгізуді көздейтін, əкімдер сайлауын жергілікті бюджеттер қаражатынан қаржыландыру жөнінде ұсыныс жəне əкімдер сайлауын өткізу қағидаларының жобасын əзірледі. Сондай-ақ, жоғарыда айтылғандай Ортсайлауком 1999 жылдан бастап 2006 жылға дейінгі мерзім аралығында республикада өткізілген аудандық, қалалық жəне кенттік деңгейдегі əкімдердің эксперименттік сайлауларына талдау жүргізді. Осындай алғашқы сайлау 1999 жылдың 29 мамырында өткізілген болатын. Ол кезде эксперимент ретінде Алматы облысының Қарасай ауданы Шамалған ауылдық округінің əкімі сайланды. Сайлауға Шамалған ауылдық округінің 3366 сайлаушысы, немесе барлық сайлаушылардың жалпы санының 60,17 %-ы қатысты 2001 жылғы 20 қазанда 28 əкімшілікаумақтық бірлікте эксперимент ретінде жанама сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру жағдайында ауылдық (селолық) округтер, ауылдар (селолар), кенттер əкімдерін сайлау өткізілді. Əкімдерді таңдаушылар сайлады, ол үшін тиісті аумақта жасы 18-ге толған, белсенді сайлау құқығы бар азаматтардың жиналыстары (жиындары) өткізілді. Бұл жиналыстарды елді мекендер аумақтары, көшелер, орамдар бойынша сайлау комиссиялары шақырды. Бұл сайлауға 486 таңдаушы қатысты. 2005 жылғы 12 тамызда эксперимент ретінде Алматы, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан жəне Солтүстік Қазақстан облыстарының 4 ауданында өткізілді. Бұл облыстарда аудан əкімдерін таңдаушылар – мəслихат депутаттары сайлаған

нақты елді мекендердегі халықтың мүдделерімен теңдестіруді қамтамасыз ету үшін кент, ауыл деңгейіндегі жергілікті əкімдіктер басшыларын сайлауды өткізу тəртібін реттейтін құқықтық негіздердің дамуын көрсетуімен қатар, басқару сапасы мен тиімді қоғамдық бақылау сапасын қамтамасыз етті. Ал бұл мəселе басқа елдерде қалай шешіледі? Көптеген дамыған мемлекеттерде демократиялық институттар бірнеше ғасырлар бойы дамып, ұзақ та қиын жолдан өткені белгілі. Сондықтан біз Еуропа мен Солтүстік Америка, соның ішінде АҚШ, Ұлыбритания, Франция, ГФР сияқты «ескі демократиялы» деп аталатын 37 елде жергілікті басқару жəне өзін өзі басқару органдарының қалыптасуының құқықтық негізі мен тəжірибесін талдадық. Осы талдаудың жалпы қорытындылары туралы төмендегі ақпаратқа көңіл бөлдік. Жергілікті билік органдарының басшыларын тағайындау немесе сайлау 9 елде Конституцияның құқықтық ережелерімен, 12 елде жергілікті басқару (өзін өзі басқару) заңдарымен, 7 елде сайлау заңнамасымен реттеледі екен. Федеративтік мемлекеттердің (АҚШ, ГФР, Австрия, Канада, Ресей жəне басқа) басым көпшілігінде жергілікті өзін өзі басқару мəселелері өңірлік заңнамамен реттеледі. Жергілікті əкімшілік басшыларын тағайындау 11 елде (Бельгияда, Босния жəне Герцеговинада, Ұлыбританияда, Ирландияда, Нидерландта, Ресейдің біршама субъектілерінде, АҚШ штаттарының көпшілігінде, Швейцария мен Финляндия кантондарының бірқатарында) қолданылады. Төте сайлау 18 елде (Австрияның кейбір жерлерінде, Албанияда, Болгарияда, Венгрияда, Грекияда, Испанияда, Италияда, Канаданың бірқатар провинцияларында, Македонияда, Молдовада, Польшада, Румынияда, АҚШ-тың кейбір штаттарында, Украинада, ГФР-дың кейбір жерлерінде, Швейцарияның бірқатар кантондарында) қолданылады. Жергілікті кеңестердің басшылары мен мэрлерді жергілікті кеңестер жəне муниципалитеттердің жанама сайлауы 19 елде (Австрияның кейбір жерлерінде, Данияда, Канаданың кейбір провинцияларында, Испанияда, Латвияда, Литвада, Мальтада, Норвегияда, Португалияда, Сербияда, АҚШ-тың бірқатар штаттарында, ГФР-дың бірқатар жерлерінде, Францияда, Хорватияда, Чехияда, Эстонияда ) қолданылады. Жоғарыда айтылғандарға сүйенсек, демократиялы дамыған мемлекеттерде жергілікті атқарушы органдар басшыларының қызметке орналасу əдісін анықтау тəсілі оның практикалық маңыздылығымен сипатталатынына көз жеткізуге болады. Бұл тəсіл – бос лауазымдарға кəсіби менеджерлердің орналасу құралы. Аталған менеджерлердің негізгі функциясы жекелеген əкімшілік-аумақтық бірлікте немесе елді мекенде халықтың тарапынан қоғамдық бақылау арқылы сапалы басқару болып табылады. Тап осы идеяның негізінде жергілікті өзін өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасының, сайлау туралы заңның жəне халықаралық стандарттардың негізгі қағидаттарымен бірге жергілікті əкімдіктер

Осылайша, оларды төте сайлауда халық сайлаған, өз сайлаушыларының көзқарасын назарға алып, мүддесін сақтауға міндетті болып табылатын тиісті аудан (қала) мəслихаттары депутаттарының таңдаушылары сайлайды. Бұған дейін Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалаларының, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдарының əкімдерін облыс əкімінің келісімімен аудан əкімдері қызметке тағайындайтын. Енді кандидаттарды балама негізде ұсыну құқығы аудан əкімдеріне берілді, сондықтан кандидаттар саны екеуден кем болмауы керек. Бұл ретте аудан əкімі əкімдікке кандидаттарды жергілікті қоғамдастықпен консультациялар өткізгеннен кейін ұсынады. Біздің ойымызша, аталған жағдайда ең тиімді əдіс аудан əкімінің тікелей ауылдарда, кенттерде жəне қалаларда халықпен жеке кездесулер өткізуі болып табылады. Дəл осындай кездесулер халықтың əкімді сайлауға қатыстылығын көрсетеді. Қолданыстағы мемлекеттік басқару жүйесінде жалпы аудан бойынша, атап айтқанда, əрбір əкімшілік құрылымдағы ахуалға жеке жауапты болғандықтан, аудан əкіміне кандидаттар ұсыну құқығының берілуі дұрыс деп есептейміз. Əкім лауазымына кандидаттарға нақты талаптардың қойылуы осы сайлаудың маңызды кезеңі жəне негізгі ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Қағидаларға сəйкес 25 жасқа толған, «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасы Заңында қойылған талаптарға сəйкес келетін, белсенді сайлау құқығына ие, жоғары білімі бар жəне тиісті облыстың аумағында тұратын Қазақстан Республикасының азаматтары əкімдікке кандидат бола алады. Мұндай жоғары талаптар ауыл əкімдігіне кандидаттарға бірінші рет қойылып отыр. Олар халықпен тікелей жұмыс істейтін сайланған əкімдердің сапалық жəне кəсіби деңгейін қамтамасыз ететіндігіне күмəніміз жоқ. Ал бұл өз кезегінде жергілікті мемлекеттік басқарудың сапасын жақсартады. Кандидаттың облыс аумағында тұруы туралы талап маңызды, өйткені, өзі жұмыс істеуге ниеттенген өңірдегі жағдайды нақты білетін əкімнің сайлануын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ бұрын əкімдердің міндетті түрде жоғары білімді болуы туралы талап жоқ болатын. Мəселен, осы уақытқа дейін 100-ден астам ауыл əкімдерінің орта жəне орташа арнайы білімдері ғана болғандығы мəлім болды. Сайланбалы лауазымға кандидат пен оның жұбайының тіркеуге дейін өз табысы мен мүлкі туралы декларация тапсыруы – қазақстандық заңнамада қалыптасқан жағдай. Бұл мəліметтердің анықтығын салық органдары жеті күн ішінде тексеруі тиіс. Аудан (қала) əкімі мен əкімдікке кандидаттардан тіркеу үшін қажетті барлық құжаттар алынғаннан кейін, сайлау комиссияларының негізгі жұмысы кандидаттардың Конституцияның, Мемлекеттік қызмет туралы заңның жəне де Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауылдық округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары əкімдерін сайлау, өкілеттігін тоқтату жəне қызметтен босату қағидаларының талаптарына сəйкестігін шұғыл түрде тексеруі болып табылады. Орталық сайлау комиссиясы сайлау науқанының қысқа мерзімде өтетінін ескере отырып, салық, прокуратура органдарына, ішкі істер жəне басқа да органдарға сайлау комиссияларымен шұғыл түрде өзара ақпарат алмасуды ұсынды. Тіркеу аяқталғаннан кейін жеті күннен кешіктірмей аудандық (қалалық) сайлау комиссиялары кандидаттардың тіркелгені жөнінде жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары арқылы хабарлауға міндетті. Сайлау алдындағы үгіт-насихат жұмыстары сайлау заңнамасының ережелеріне сəйкес, таңдаушылармен жиналыстар мен кездесулер өткізу, сондай-ақ баспа жəне өзге де үгіттеу материалдарын

Барлық кандидаттар үшін тең жағдайларда бюджет қаражатынан бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар, сондай-ақ сайлау алдындағы жұртшылықпен өткізілетін іс-шаралар, үгіттік баспа материалдарын шығару шығыстары жəне көліктік шығыстар өтелетін болады. Бюджеттен бөлінетін қаражаттан басқа, əрбір кандидат өз сайлау қорын құрып, үгіт-насихат науқанын қаржыландыруға құқылы. Кандидаттың сайлау қорының мөлшері қатаң реттелген жəне 1 399 500 теңгеден аспауы тиіс. Дауыс беру, дауыстарды санау жəне сайлау қорытындыларын шығару рəсімдері Сайлау туралы заңның ережелеріне сəйкес жүзеге асырылады. Əкімді сайлау таңдаушылардың – тиісті аудандық немесе қалалық мəслихат депутаттарының отырысында өтеді. Бұл отырысқа депутаттардың кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда отырыс заңды болып саналады. Таңдаушылар отырысында аудандық немесе қалалық мəслихат хатшысы төрағалық етеді. Отырысқа тиісті аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы мен мүшелері міндетті түрде қатысулары қажет. Таңдаушылар отырысы өтетін үйжайда сайлау комиссиясы əкімді сайлау үшін дауыс беру пунктін ұйымдастырады, сондай-ақ таңдаушылардың алдын ала дайындалған тізімін іледі. Сайлау рəсімінің ерекшелігі ретінде аудандағы ауылдық округтердің сайланатын əкімдерінің санына байланысты əрбір таңдаушыға бірден бірнеше дауыс беру бюллетені берілетіндігін айта кетуге болады. Мысалы, Қарағанды облысының Бұхар жырау ауданында 30 ауыл жəне ауылдық округ əкімдері сайлануы қажет, сондықтан əрбір таңдаушы 30 бюллетеньнен алатын болады. Сондай-ақ сайлау жəне бірқатар бюллетеньді толтыру рəсімі əрбір таңдаушының белгілі бір уақытын алатынын ескерген жөн. Өйткені, таңдаушы асықпауы керек, өз таңдауын тыныш жағдайда, саналы жəне жауапты түрде жасауы қажет. Жəне де дауыс беру құпиялығы қағидатының мүлтіксіз сақталуы маңызды. Сондықтан сайлау комиссиялары осы үдерісті ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлгендері жөн. Дауыстарды санау кезінде мажоритарлық жүйе қолданылады. Яғни, басқа кандидаттармен салыстырғанда таңдаушылар дауысының көпшілігін алған кандидат сайланған болып есептеледі. Əкімдерді сайлау бойынша дауыс беру аяқталғаннан кейін аумақтық сайлау комиссиясы оның қорытындылары бойынша хаттама жасап, оны жария етеді. Сайлау жарамсыз деп танылған не екі кандидат дауысқа түскен кезде олар сайланбаған жағдайда, аумақтық сайлау комиссиясы қайта сайлау өткізу туралы шешім қабылдайды. Қайта сайлау екі ай мерзімнен кешіктірілмей өткізілуі қажет. Аудандық немесе қалалық сайлау комиссиясы сайлау өткеннен кейін бес күн мерзімде сайланған əкімді тіркеуі тиіс. Тіркеу туралы шешімді сайлау комиссиясы аудан не қала əкіміне, сондай-ақ тиісті мəслихатқа ұсынады. Алайда, арнайы тексеріс қорытындылары алынған күнге дейін сайланған кандидат əкім міндеттерін уақытша атқарады. Əкім лауазымына түбегейлі орналасу арнайы тексерістің оң нəтижелерін алғаннан кейін жүзеге асырылады. Сайланған əкім ауданның (қаланың) лауазымды тұлғасы болғандықтан, сайланған əкімді қызметтен босату құқығы облыс əкімінің келісімімен аудандардың (қалалардың) əкімдеріне берілген. Жергілікті тұрғындар жергілікті қоғамдастықтың жиындарын не жиналыстарын шақыра алады, олар жергілікті мəселелерді шешуге қатысады, өз ұсыныстарын енгізеді, əкімдер мен мəслихаттар есептерін тыңдап, талқылайды, жергілікті бағдарламаларды қаржыландыру мəселелерін талқылайды. Осылайша, жергілікті əкімдердің

жергілікті өзін өзі басқару мəселелерін шешу жөніндегі іс-қимылдарын азаматтық бақылауды іске асырудың тиімді тетіктері заңнамада көзделген. Сайлауды ұйымдастырушылар мен сайлау үдерісіне қатысушыларды оқыту дайындық кезеңі шеңберіндегі жұмыстың екінші маңызды бағыты болды. Өткен кезеңде Орталық сайлау комиссиясы түрлі деңгейдегі сайлау комиссияларының мүшелерімен бағыт беретін бірқатар кеңестер өткізді. Олардың негізгі мақсаты сайлауды ұйымдастырудың проблемалық мəселелерін анықтау, сонымен қатар, сайлау науқанына дайындық кезеңінде олардың алдын алу бойынша ұсыныстар əзірлеу болып табылады. Сонымен қатар, Ортсайлауком сайлау ұйымдастырушылар мен сайлау үдерісіне қатысушыларға құқықтық реттеу жəне сайлау рəсімдері қағидаларында көзделген практикалық іске асыру ерекшеліктерін оқытуға көмектесетін тиісті əдістемелік жəне анықтамалық материалдарды əзірлеп ұсынды. Дайындық мерзімінің соңғы кезеңінде жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп 2013 жылғы 10 -14 маусым аралығында республика аумақтарында алдағы сайлауды ұйымдастыру, дайындау жəне өткізу мəселелері бойынша оқыту семинарлары өткізілді. Олардың жұмысына облыстық, аудандық жəне қалалық аумақтық сайлау комиссияларының төрағалары, хатшылары жəне мүшелері, сайлауды ұйымдастыруға жəне өткізуге тартылған облыс əкімдері аппараттарының басшылары, қызметкерлері жəне бас бухгалтерлері, аудан əкімдері аппараттарының басшылары, мəслихат хатшылары, сайлауға қатысты басқа да мемлекеттік органдардың өкілдері жəне бұқаралық ақпарат құралдары қатысты. Сайлауды ұйымдастыру, материалдықтехникалық жəне қаржымен қамтамасыз ету мəселелері, сондай-ақ əкімдікке кандидаттарды ұсынуға, тіркеуге, олардың сайлау алдындағы үгіттеу жұмыстарын жүргізуіне, таңдаушылар отырысын, дауыс беру, дауыстарды санау жəне сайлау қорытындыларын шығаруды ұйымдастыруға байланысты рəсімдік кездер де талқыланды. Жалпы республика бойынша аталған шараларға 1,5 мыңнан астам адам қатысты. Дайындық кезеңіндегі біздің жұмысымыздың соңғы үшінші бағытын сайлау органдарының тікелей ұйымдастыру іс-шаралары ретінде қарастыруға болады. Осы бағыт аясында, яғни ұйымдастыру іс-шаралары шеңберінде Ортсайлауком сайлауды тікелей ұйымдастырушы – аудандар мен қалалардың аумақтық сайлау комиссиялары мүшелерінің сандық құрамына сараптама жүргізді. Жалпы, аудандық жəне қалалық сайлау комиссиялары құрамында 79 бос орын болғандығы анықталды. Қазіргі уақытта оның барлығы толықтырылып, сайлаукомның жаңа мүшелері өздерінің міндеттерін орындауға кірісті. Жалпы, алдағы сайлау науқанын қамтамасыз етуге, ұйымдастыруға жəне өткізуге 14 облыстық, 28 қалалық жəне 160 аудандық сайлаукомдар тартылады. Алдағы сайлаудың жергілікті маңызы болғандықтан, таңдаушылардың – мəслихат депутаттарының отырыстарын өткізу күндерін аумақтық сайлау комиссиялары тиісті мəслихаттармен келісе отырып, белгіледі. Осы отырыстар ел аумақтарында 5 - 9 тамыз аралығында өтетін болады. Сайлауға 188 аудандық жəне қалалық мəслихаттардың 2602 депутаты қатысады. Сайлау науқанының ерекшелігі – негізгі салмақтың аумақтық сайлау комиссияларына түсуінде. Атап айтқанда, аудандық жəне қалалық сайлау комиссияларына. Осы сайлаукомдардың алдына сайлау рəсімдерін кезеңмен өткізу жауапкершілігі тұр. Облыстық сайлаукомдар, негізінде, қаржылық, материалдық-техникалық жəне ішінара əдістемелік қамтамасыз ету мəселелерімен айналысады. Ортсайлауком сайлау заңнамасының бірыңғай қолданылуына жалпы бақылауды жүзеге асырып, əдістемелік жəне консультациялық көмек көрсетеді. Байқаушылардың қатысуына қатысты айтар болсақ, сайлауды байқауға арнайы миссиялар қалыптастыруға құқығы бар халықаралық ұйымдар, əдетте, жанама сайлауға жəне өңірлік мəртебелі сайлауға өзінің сарапшыларын жібермейді. Бұл тəжірибе барлық елдерде қолданылады, сондықтан Қазақстан бұл жағдайда ерекшеленбейді деген ойдамыз. Ал қазақстандық байқаушылар алдағы əкімдер сайлауын байқауға қатысатын болады жəне өз өкілеттіктерін сайлау туралы заңға сəйкес толық көлемде іске асырады. Сайлаудың ашықтығы жəне айқындығы сайлау органдарының бұқаралық ақпарат құралдарымен, байқаушылармен, кандидаттармен, олардың сенімді өкілдерімен жəне əкімшілік-аумақтық бірліктермен тиімді қарым-қатынас ұйымдастыру арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл ретте сайлау органдарының негізгі міндеттері сайлау үдерісіне қатысушылардың барлық кезеңде сайлау заңнамасы нормаларын жəне сайлау өткізу қағидаларын, сондай-ақ сайлау рəсімдерін мүлтіксіз сақтауын қамтамасыз ету болып табылады. Сайлау үдерісіне қатысушылардың, сайлау комиссияларының, мемлекеттік органдардың, үкіметтік емес ұйымдардың жəне халықтың бірлескен күш-жігері арқасында ғана алдағы сайлау науқанын жоғары ұйымдасқан деңгейде өткізуге болатынына сеніміміз мол.

Ќаралєан мəселе – кґкейкесті

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің хатшысы, ЕҚЫҰ Іс басындағы төрағасының Мұсылмандарға қатысты төзбеушілік жəне кемсітушілікпен күрес жөніндегі жеке өкілі, ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының мүшесі Əділ Ахметов мұсылмандыққа қарсы теріс түсінікке қарсы іс-қимыл жəне көп мəдениетті қоғамдағы өзара түсіністікке білім арқылы серпін беру мəселелерін талқылауға арналған дөңгелек үстелде сөз сөйледі. Шара Страсбургте болды. Дөңгелек үстелге қатысушылардың айтуынша, мемлекетаралық шиеленістердің, көші-қон ағындарының жəне экономикалық құбылыстардың салдарынан мұсылмандарға қатысты төзбеушілік жəне кемсітушілік əрекеттері өсе түсіп отыр. Осыған байланысты тəрбиешілер өздерінің мұсылмандарға қатысты төзбеушілік түсініктерін жақсартулары қажет жəне осы мəселеге қарсы іс-қимыл үшін қарым-қабілеттерін күшейте түсуі керек. Осы құбылыстармен күресте ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар жəне адам құқықтары жөніндегі бюросы, Еуропа Кеңесі жəне ЮНЕСКО бірлесе отырып, тəрбиешілерді қолдау мақсатында «Мұсылмандарға қатысты төзбеушілік пен кемсітушілікке қарсы іс-қимыл жөніндегі оқытушылар үшін басқарушылық ұстанымдары: білім беру арқылы исламофобиямен күрес» басылымын жария етті. Бұл басылым мектептердегі мұсылмандарға қатысты төзбеу шілік жəне кемсітушілік көріністерін анықтауда жəне назар аудару барысында педагогтарға көмек көрсетуге бағытталған. Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша «Басқарушылық ұстанымдарын» қолдану жөніндегі баяндама жарық көретін болады, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі.

Əуен-аєыс

Астана қаласының 15 жылдық мерейтойына орай Есіл өзенінің жағалауында елорда тұрғындары мен қонақтары жыл сайын асыға күтетін «Əуенағыс» классикалық музыка кештері өтті.

Ерке Есілдің толқынында тербелген сахна теңіз моллюскаларының сыртқы сауытына ұқсас бақалшақ түрінде əрленген екен. Ал, бақалшақтың ішінде күнмен шағылысатын маржан жататыны белгілі. Сөйтіп, үш күн бойы салтанат құрған кештерде əлемнің інжу-маржан əуендері ашық аспан астында əуеледі. Алғашқы күн симфониялық музыкаға арналды. Брамс, Берлиоз, Джадзотто, Оффенбах, Равель, Россини, Чайковский, Штраус сынды музыка шеберлерінің үздік туындылары орындалды. Оркестр əсем əуендерді дүниежүзіне аты мəшһүр дирижер Кристиан Санду жетекшілігімен ойнады. Ал, екінші күні айдын бетінде Дж. Вердидің 200 жылдығына арналған белгілі «Травиата» операсының қойылымы өтті. Операдағы жетекші партияларды орындаған халықаралық байқаулардың лауреаттары Мариус Влад (тенор) пен Ирина Иордоческу (сопрано) жұртшылықтың қошеметіне бөленді. Қала тұрғындары мен қонақтары таңғажайып джаз əлемінен де əндер тыңдап, ұмытылмас əсер алды. Бірінші бөлімде өнер көрсеткен алматылық «Биг бэнд» тобының сүйемелдеуімен И. Аравина «Сaravan», «In A Mellow Tone» атты Дюк Эллингтонның шығармаларын, ал Б. Мусин «My funny Valentine», «The girl from Ipanema», «Don't get around much anymore» əндерін шебер орындады. Соңында осы дуэт Дюк Эллингтонның «I'm Beginning To See The Light» туындысын халыққа тарту етті. Екінші бөлімде «Нью-Йорк джаз бэнд» тобы мен америкалық джаз воклисті Мэрион Коуингстың орындауындағы жиырмаға тарта шетелдік əндер мен əуендер елорда тұрғындары мен қонақтарын тамсандырды. Нұрзада КҮМІСБЕК, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенті.


10 шілде 2013 жыл

Реформаны білікті мамандар жасайды Елордадағы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде «Тарихшылардың ұлттық конгресі» қоғамдық бірлестігінің тарихты зерделеу бойынша біршама уақыттан бері атқарылып жатқан іс-шараларды жүйелеуге арналған отырысы өтті. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Отырысты Еуразия ұлттық университетінің проректоры, профессор Дихан Қамзабек жүргізді. Ол 5 маусымда осы оқу орнында ұлттық тарихты тұтастай зерделеу жөнінде ведомствоаралық жұмыс тобының алғашқы отырысы өткенін, сондай-ақ, 28 маусымда Ақордада Мемлекеттік хатшы М.Тəжиннің төрағалығымен жұмыс тобы екінші рет бас қосқанын, бұл аралықтарда қаншама рет кеңестер ұйымдастырылып жатқанын айта келіп, ендігі кезекте атқарылар шаруалардың бағытын айқындап алу үшін тұжырымдама жасалуы тиістігіне, бұл орайда Мемлекет тарихы институтына тапсырма берілгеніне тоқталды. Ол сондай-ақ, «Халық тарих толқынында» деп аталатын үлкен бағдарламаға

Еуразия ұлттық университеті қандай үлес қосады деген мəселеге тоқталып өтті. Профессордың айтуынша, аталмыш оқу орны Орталық Азиядағы көшпенділер өркениеті деген тақырыпқа екпін түсірмек. Отырыс барысында сөз алған Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитеті төрағасының орынбасары Амандық Төлешов еліміздің 22 жылда рухани-əлеуметтік жағынан үлкен жетістіктерге жетіп жатқанын баяндай келіп, бүгінгі таңда тарихшыларға зор міндеттер жүктеліп отырғанын атап өтті. – Отандық тарихты зерделеуде «Нұр Отан» партиясы, Қазақстан халқы Ассамблеясы, Қазақстанның Азаматтық альянсы, Жастар конгресімен ниет білдірген дердің барлығымен қоян-қолтық ынты мақ таса жұмыс істеуіміз керек, – деді ол. «Тарихшылардың ұлттық

конгресі» қоғам дық бірлестігінің хаттамасын мұқият қарап шығыңыздар. Кезегін күтіп тұрған істер ұлан-ғайыр. Ал Мемлекет тарихы институтының ди ректоры, профессор Бүркітбай Аяған ұлттық тарихты зерделеу барысында атқарылып жатқан іс-шаралар, оның ішінде əзірленіп жатқан «Халық та рих толқынында» бағдарламасы, жалпы айтқанда, тарих ғылымын күтіп тұрған үл кен реформа тарихшыларға берілген зор мүмкіндік дей келіп, оның елеулі сын екенін де жасырмады. «Біз осы реформаны жүзеге асыру мақсатында жуырда ғана тарихшылардың өңірлік, аймақаралық кеңестерін өткіздік. Тарихшылардың барлығы да бұл реформаны қолдайтынына көз жеткіздік. Бірақ, бұл жерде біраз мəселелер де бар екенін атап өтуіміз қажет. Мəселен, бізде шығыстанушы мамандар, генетик мамандар жетіспейді екен. Тіпті, кейбір өңірлерде тарихшы мамандардың өзі аз екені байқалып қалды. Сосын бір көз жеткен нəрсе – тарихшы ғалымдарымыздың көбі монотілділер екен, яғни, тек қазақ, орыс тілдерін біледі. Ал қазіргі тарих ғылымында əлемдік деңгейдегі тұжырымдамалар, методологиялар француз, испан, ағылшын

тілдерінде дайындалады. Сондықтан біздің ғалымдарға, оның ішінде докторлар мен кандидаттарға арнайы курстарда тіл үйрену қажеттілігі туындауда», – деді Бүркітбай Аяған. Ол «Қазақстан тарих толқынында» бағдарламасы аясында «Қазақстан тарихы» деген веб-порталдың ашылатынын, онда ғылымдағы соңғы жаңалықтардан бастап көптеген деректер, анықтамалықтар кез келген оқырманға қолжетімді болатынын, аймақтағы ғалымдардың бір-бірімен байланыс жасауына да мүмкіндік беретінін хабарлады. Жиында сөз алған академик Сейіт Қасқабасов кеңес заманында ел тарихына қатысты бес рет тұжырымдама жасалғанын, оның бəрі де сəтті болмағанын баяндай келе, бұл жолы содан сабақ алу қажеттігіне, мүмкіндігінше тарихшылардың жұмысына саяси мекемелерді араластырмау керектігіне тоқталды. Ол, сондай-ақ, «Мəдени мұра» бағдарламасы аясында көптеген елдердің кітапханасынан мол деректердің əкелінгенін, олар қазір Шығыстану, Əдебиет жəне өнер институттарында сақтаулы тұрғанын, тарихшыларға алдымен сол еңбектермен танысу жөн болатынын айтты.

Басты ќўрал – оќулыќ жоғары санатты тарих пəнінің мұғалімі.

Тарихты жазуға сонау М.Қашқари, М.Х.Дулати, Қ.Жалайыриден бастап Ə.Марғұлан, Е.Бекмаханов, Т.Тұрлығұлға дейінгі ұлтын сүйген «мүйізі қарағайдай» тарихшы ғалымдарымыз атсалысты. «Бақаның бағынан, сұңқардың соры артық» деп күрескен ерлеріміз бен батырларымызды елге, ұрпаққа танытты. Тарих мақсат-мүдде мен идеялық құндылықтар тарапынан бұра тартуды, қиянат жасауды көтермейді. Бірақ, табиғат заңдары тұрақты, ал қоғам заңдылығы өзгермелі болғандықтан, белгілі ғалым Бүркітбай Аяған айтқандай, «тарих та математика сияқты дəлел деуді қажет ететіндіктен де» бүгінгі тарих қа жаңа өзгерістер енуі заңдылық. Қазақ тың көрнекті ақыны Қадыр Мырзалиев «Біздің тарих – жұқа тарих, бірақ, ол – бай тарих» деген өкініштің орны толып, «бай тарихты» қалыптастыру ісі қолға алынып жатқаны қуанарлық құбылыс. Тəуелсіздік жылдары елімізде қоғамдық ғылымдарды жақсы меңгерген дерек көздеріне жетік, ойы ұшқыр, қарымы мол, жаңашыл, шығармашылық қайнарлары қуатты, ақиқат пен адалдықты, əділдікті мақсат тұтқан, кең жүректі, намыс туын жоғары ұстайтын елін, жерін сүйетін тарихшы ғалым, патриот авторлар шоғыры қалыптасты. Олар айналасы 15-20 жылда қазақ тарихының аумағы мен салмағын, ұзын-ұрғасын түгендеп, ұялмайтын оқулықтар жазуға даяр болды. Қазақ тарихын зерттеу, зерделеу деген сөз тарихымызды қайта жазу, өткеннің бəрін жоққа шығару дегенді білдірмейді. Біздің тарихымыз – бағытбағдары анық, ешбір елдің тарихынан кем емес деректер мен оқиғаларға бай, ғылыми құндылықтары анық, идеялық мəнмазмұны терең, реттілік пен сауаттылығы айқын тарих. Көп жыл тарих пен қоғамдық пəндерден сабақ бергендіктен алда жарық көретін жаңа оқулықтарға бірнеше ұсыныспікір білдіргім келеді. Бірінші тілегім – тарих пəні қоғамдық пікір-ұсыныстар желілерін қамтуы қажет болғанымен, қазақ тарихы «көкпарға» түспеуі тиіс. Қазақ тарихының ұлттық бояулары, мазмұн-идеялары, ұлттық құндылықтары нағыз жауһар інжу-маржандардан түзілгені жөн. Əлемдік өркениеттің негізі «көшпенділерден шыққан» деген ұғымдарды дəлелдейтін тарихи деректер керек. Ұлы дала демократиясының өміршеңдігін көрсетіп отырған ұтымды жақтар да қалыс қалмаса. Жас ұрпақ тарихта өткен өмірдің қателіктерін қайталамайтындай сабақ алуы, тұлғалар мен мемлекет қайраткерлерінің сіңірген еңбегіне қарай баға беруі үшін идеология мен саясаттың құрбандары болғандарға ұлтты араластырмай, жеке көсемдердің бұйрығы мен шешімдері екені əділ де анық айтылса нұр үстіне нұр болар еді. Көңіл аударып, мойын бұрғызатын философиялық ой-толғамдар мен нақыл сөздерден түйінделсе тарих пəнінің рөлі

арта түсері сөзсіз. Ішінара кейбір тарихи танымдар мен ұғымдар категориясы өзгерсе деген тілек те бар. Мысалы, тарихта бай ұғымы – езуші, күштеу, үстемдік етуші, зорлық-зомбылық иесі дегеннен гөрі, бай – байлықты жасаушы, ойы мен іскерлігі, болжамы жоғары, мақсат-мүддесі ұлтты, қоғамды дамытушы прогресшіл топ. Кедей ұғымы – жаратушы да, мемлекет те, бай да оны жалшы етіп жасамаған. Ол ерен еңбегімен, өнерімен, білімімен, жанкешті ерлігімен, рекордтық табыстармен ілгерілеуші əлеуметтік топ деген сияқты т.б. Мен бұл ойымды қоғамдағы қалыптасқан əлеуметтік топ ұғымдарға өзгеріс енгізу үшін емес, оның қалың оқушы қауымға тəрбиелік сипаты мен мазмұнын прогресшіл идеяда қалыптасуы үшін ортаға салып отырмын. Ономостикалық жер-су, елді мекендер, тілдік, терминдік атаулар өзінің ұлттық орнын табуы тиіс деп ойлаймын. Рас, шежіре де тарихтың бір саласы. Бірақ, тарих рушылдыққа (трайбализм) емес, жалпы ұлттық бірлік пен тұтастыққа, ынтымақбірлік, мақсат-мүддеге тоғысатын ұғым идеяларымен нұрланғаны абзал. Мектеп оқулықтарындағы көл-көсір, ұсақ-түйек қосалқы деректер арқылы оқушының денсаулығына салмақ түсіретін сандарды, т.б. қысқартып, бағдарламаға тек пəнге қатысты ірі, мəнді оқиғалар мен деректерді кіргізу, ҰБТ-ға даярлана алатындай етіп жазу жағын ескеру керек. Себебі, ұшы-қиыры жоқ ұсақтүйек деректер мен ұғымдар оқушыны пəннен алыстатып, жалықтырып, ой-өрісі əлі жетілмеген жастарға кері əсер етуі мүмкін. Бір мысал, Ж.Қасымбаевтың 8-сыныпқа арналған «Қазақстан тарихы» оқулығында Кіші жүз қазақтарының Ресей отаршылдарына қарсы наразылығы мен азаттық күресі жүз жылға (17831870 ж.ж.) созылғанына оқулықта біраз орын беріп, түгел түгендеген. С.Датұлы бастаған «Кіші жүз» қазақтарының 17831797 ж.ж. көтерілісі 12-бет, ал 1836-1838 ж.ж. Бөкейхан ордасындағы шаруалар көтерілісі 18-бет болып жазылған. Дау жоқ, бұл оқиғалар тарих беттерінен ойып тұрып орын алуға тиісті. Дегенмен, осы сияқты тақырыптарды сəл де болса да жинақы етіп, 8-сынып оқушыларының есінде қалатындай етіп жазса пайдалы болар еді. Сол сияқты мектептер деңгейі оқулықтан аспайтын, іздену мен шығармашылығы жоқ, жалақының ғана иесі, «алдағанға бала жақсы» деп жүргендерден арылуға тиіс. Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев 1998 жылдың наурызында «Қазақтың бүкіл тарихы – бірігу тарихы, тұтастану тарихы» деген тақырыптағы сөзінде «...осынау дүбірлі дүниеден өзіңді мойындатудың сенімді жолы – тағылымды тарихың, озық ғылымың, өрелі мəдениетің. Енді ойдың шідері алынды. Архивтер ашылды. Құпия қорларға дейін мүмкіндік бар. Алаңдайтын ештеңе жоқ. Жазыңыздар. Жариялаңыздар», – деген болатын. Олай болса, іске кірісейік ағайын! Алматы облысы, Райымбек ауданы, Сүмбе ауылы.

«Егемен Қазақстан».

Астанада өткен Ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі ведомоствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысында Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің баяндама жасағаны, ұлттық тарихымызға қатысты жаңаша ой-пікірлер өрбігені, іргелі міндеттер қойылғаны мəлім. Осы алқалы жиында қозғалған əңгімелер Қызылжар өңірі жұртшылығы арасында да серпіліс тудырып, оның соңы Манаш Қозыбаев

атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде өткен «Аймақтық жоғары оқу орындарында ұлттық тарихты зерделеу: қазіргі жағдайы мен болашағы» атты дөңгелек үстелге ұласты. Оған Астана, Қарағанды қалаларынан ғалымдар, жергілікті тарихшылар, мектептердің, колледждердің оқытушылары, мұражай қызметкерлері қатысып, өз ұсыныс-ойларын білдірді. Жиынды облыс əкімінің орынбасары Фархад Қуанғанов кіріспе сөзбен ашып, қоғамдық ой-сананы қалыптастырудағы, өскелең ұрпақты отансүйгіштікке баулудағы

Əлем жаңалықтары

Сирияда əлі де тыныштыќ жоќ Сирияның үкіметтік армиясы бүлікшілердің елдің Нуболь жəне Захраа қалаларына шабуылдарын тойтарып тастады. Ауыр ұрыс барысында екі жақтан да айтарлықтай шығын бар делініп отыр. Бүлікшілер шабуылдары үшін қолға түсірілген бронды техникаларды, «Град» зымырандарын, ірі калибрлі минометтерді пайдаланған. Аталған қалалар жыл басынан бері қоршауда қалған еді. Жергілікті халық қалаларға не кіре, не шыға алмайды. Электр қуаты жоқ, су мен дəрі-дəрмек үлкен проблемаға айналған. Керек-жарақ негізінен тікұшақтармен жеткізіледі. Қасиетті Ораза кезінде соғысты тоқтатуға шақырған үндеулерді тыңдар құлақ табылмай отыр.

Мысырда сайлау мерзімі белгіленді Мысырда президенттік орынтақта бар-жоғы 1 жыл отырған, билік басына төңкеріс арқылы келген Мохаммед Мурсидің əскерилердің күшімен қызметінен кетірілгені белгілі. Оған берген уəделерін орындамады деген айып тағылған болатын. Ал Мысырдың уақытша президенті Адли Мансұр бұрнағы күні елде алдағы уақытта өтетін парламенттік жəне президенттік сайлаулардың мөлшерлі уақыттарын белгіледі. Сөйтіп, Мысырда сайлаулар 2014 жылдың басында өткізілуі тиіс. Осы аралықта М.Мурсидің жақтастары оның заңды президент екенін көлденең тартып, билікке қайта келуін талап етуде. Осылайша, мысырлықтар қоғамы екіге жарылып отыр.

Жақында бұқаралық ақпарат құралдарында Ресейдің Саратов облысының Пугачев қаласында жергілікті тұрғындар мен келімсек чешендер арасында жаппай төбелес орын алғаны туралы хабарлар пайда болған еді. Бірақ полиция төбелес туралы ақпаратты теріске шығарып, екі жақтан кем дегенде 200 адамның қатысуымен басталайын деп тұрған жанжалдың алды алынғаны туралы мəлімдеген. Көп кешікпей Пугачевте нағыз орыс бүлігі басталған. Көшеге шыққан 300-ден астам адам Самара – Волгоград федералды трассасын жауып тастаған. Олардың талаптары біреу ғана болған. Қаладан чешендерді аластау. Ал жанжалға 20 жастағы əскерден енді келген десантшы Руслан Маржанов пен аты-жөні айтылмайтын 16 жасар Чешенстан тумасы арасындағы кикілжің мен алдыңғысының пышақтан қаза табуы себеп болған еді.

Капитанєа сот процесі басталды Италияның Гроссето қаласында 2012 жылдың қаңтарында суға батқан «Коста Конкордиа» жолаушылар кемесінің капитаны болған Франческо Скеттиноға қатысты сот процесі басталды. Бірінші мəжіліс 17 шілдеге шегерілген.

Ґѕір єалымдары їн ќосты Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ұйымдастыруымен «Қазақстанның ұлттық тарихын зерделеу: қазіргі жағдайы жəне болашағы» тақырыбында өңірлік кеңес өтті. Елбасымыздың Қазақстан хал қына арнаған «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасында халықтың ұлттық санасын қалыптастыру жөніндегі тапсырмасына орай ағымдағы жылдың 5 маусымында Астана қаласында Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің төрағалығымен өткен Қазақстан Республикасының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысында «Тарих толқынындағы халық» деген атпен тарихи зерттеулердің арнаулы бағдарламасын жасау ұсынылған болатын. Өзекті мəселеге үн қосқан өңірлік кеңеске Батыс Қазақстан, Маң ғыс тау, Атырау, Ақтөбе облыстары əкімдіктерінің өкілдері, өңірдегі жоғары оқу орындарының ректорлары мен белгілі тарихшы-ғалымдар қатысты. Басқосуды жүргізіп отырған Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлықтехникалық университетінің ректоры, ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы, профессор Қ.Қ.Бозымов алқалы жиынға қатысушыларды құттықтау үшін облыс əкімінің орынбасары С.К.Сүлейменге сөз берді. Ол тəуелсіздік алғалы еліміздің өткені мен бүгінін зерделеу қолға алынғанымен, тарих қойнауында əлі де ашылмаған қатпарлары көп екендігін, сол сырды зерттеп, халыққа ұсыну міндеті тарихшыларға жүктелетінін атап айтты. «Халық тарихы адамдарды біріктіруі тиіс» тақырыбындағы кеңестің негізгі Білім жəне ғылым министрлігінің Ғылым комитетінің философия, саясаттану жəне дінтану институты директорының орынбасары, профессор, философия ғылымдарының докторы С.Е. Нұрмұратов жасады.

Отан тарихы туралы ортаќ тўжырым Өмір ЕСҚАЛИ,

ШАРАЙНА

Чешендердіѕ кетуін талап етті

Қазақ тарихын зерделеудің қажеттігі тəуелсіздік пен уақыттың талабынан туындаған жаңа көзқарас. Бұл – бүгінге дейінгі үлкен еңбекпен жеткен жетістік. Ұлт тарихын ұлықтаудың мезгілі жетті. Өйткені, тарих – өмірдің ұлы қазынасы. Дəуіт БАРЛЫҚБЕКОВ,

5

www.egemen.kz

ұлттық тарихтың маңызын атап өтті. Еуразия гуманитарлық институтының бірінші проректоры, тарих ғылымдарының докторы Қадыр Ахметов, тарих беттері əлі де қарамақайшылықтар мен ақтаңдақтарға толы екенін, алдағы міндет ақиқаттың аражігін ажыратып, шынайы ұстанымды қалыптастыру екенін жеткізсе, Е.Бөкетов атындағы мемлекеттік университеттің профессоры Зəуреш Сақтағанова елордадағы алқалы басқосу ашық пікіралысушыларға кең жол ашқанын, енді осы үрдісті бəсеңдетпей, аймақтық тарихи құндылықтарды індете зерттеу

М.Өтемісов атындағы БҚМУдің Қазақстан Республикасы тарихы кафедрасының меңгерушісі, профессор, тарих ғылымдарының докторы Т.З.Рысбеков, Батыс Қазақстан облысының тарих жəне археология орталығының директоры, профессор, тарих ғылымдарының докторы М.Н.Сдыков, М.Өтемісов атындағы БҚМУдің ғылыми жұмыс жəне халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры, профессор, тарих ғылымдарының докторы Ə.Қ.Мұқтар, Батыс Қазақстан инженерлік-гуманитарлық университетінің профессоры, тарих ғылымдарының кандидаты Н.М.Қадырғалиев сияқты белгілі батысқазақстандық тарихшылар ұлттық тарихтың өзекті мəселелері, тарихи-мəдени мұраны танып-білудегі ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру, əлемдік тарихтың құрамдас бөлігі болып табылатын қазақ тарихы туралы ойларын ортаға салса, Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтының Қазақстан тарихы кафедрасының меңгерушісі, профессор, тарих ғылымдарының докторы Н.А. Абдоллаев Қазақстан тарихы пəнін жоғары оқу орнының студенттеріне І курста емес, болашақ маман ретінде қалыптаса бастайтын ІІІ-IV курстарда оқыту қажеттігі туралы ұсыныс жасады. Кеңес барысында бұдан басқа Қазақстанның тарих ғылымын алдыңғы қатарлы əдіснама жəне əдістеме арқылы сапалы жүзеге асыруға жағдай жасау, қазақтың ұлттық тарихының көк жие гін кеңейту, ұлттық жаңа тарихи дүниетанымды қалыптастыру сияқты мəселелер сөз болды. «Егемен-ақпарат».

қажеттігіне екпін түсірді. СҚМУ доценті Людмила Гривенная əлдеқашан дəлелденіп, тарихи айналымға енген іргелі мəселелер бойынша тарихшылар əлі күнге дейін ортақ тұжырымға келе алмай отырғанына қынжылыс білдірсе, Петропавл қаласындағы № 17 мектептің тарих пəнінің мұғалімі Ирина Тухватулина оқулықтар жетіспеушілігіне, əдістемелік базаның əлсіздігіне назар аударды. Басқа сөйлеушілер де Қазақстанның ежелгі, орта, қазіргі тарихын зерделеу, зерттеу жүйесіне ғылыми көзқарасты арттыру, тарихшылардың кəсіби біліктілігін көтеру жайларын əңгіме арқауына айналдырды. Солтүстік Қазақстан облысы.

Аталған лайнер бортында 4200 адам болса, соның 32-сі қаза тапқаны белгілі. Апатқа кеменің жағалауға тым жақын келгені себеп болған еді. Апат кезінде капитанның кемені ең соңғы болып тастап шығуы тиіс екені мəлім. Бірақ Ф.Скеттино алғашқылар қатарында қашып шыққан болатын. Оның адвокаттары болса, кеме апатына бір ғана адам жауапты болуы мүмкін емес дейді. Олар жауапкершіліктің компания мен экипаждың басқа мүшелеріне де қатысы бар екенін, осыны дəлелдеуге ұмтылатындарын айтып отыр. Істің ақ-қарасын сот айқындайды.

Торонтода пойыз суєа батты Канада полициясы тасқын салдарынан суға кептеліп қалған қаламаңылық пойыздың жүздеген жолаушысын судан шығарып алды. Алдын ала мəліметтерге қарағанда, оқиға салдарынан 6 адам түрлі дене жарақатын алған. Құтқару жұмыстарын жоспарлауға жəне дайындауға 3 сағат уақыт жұмсалған. Пойызда шамамен 1900 жолаушы болса, полиция олардың үштен бірін үрмелі қайықтарға отырғызып, қауіпсіз жерлерге жеткізген. Қалған жолаушылар көмек күтіп 5 сағат отырған. Вагондарды бел ортасына дейін су алғандықтан, астыңғы қабаттағылар жоғары қабаттарға шығуға мəжбүр болған. Ал Канаданың Ванкувер қаласында жақында тежегіші ағытылып кетіп апатқа ұшыраған мұнай тасушы жүк пойызынан қаза тапқандар саны, соңғы деректер бойынша, 13 адамға жеткен.

Мўнай ґндірудіѕ жаѕа рекорды Өткен маусым айының қорытындылары бойынша Ресейде тəулігіне 10,53 млн. баррель мұнай өндірілген. Бұл 1988 жылдан бергі алғашқы рекорд болып табылады. Мұны кеше «Ведомости» газеті жазды. Сөйтіп, Ресей Федерациясы мұнай өндіру көлемі жөнінен Сауд Арабиясын басып озды. Саудияда бір күнде 9,47 млн. баррель мұнай өндірілген екен. Басылымның жазуынша, рекордқа жетуге бірнеше фактор көмектескен. Мəселен, «Роснефть» Краснояр өлкесіндегі Ванкор кен орнында мұнай өндіруді өрістетуге қол жеткізген. Бұған қоса, мұнай өндіруді «Газпром» да арттырған. 1988 жылы КСРО-дағы мұнай өндіру көлемі тəулігіне 11,07 баррельді құрапты. Содан кейін күрт құлдырау басталған.

Сырттай оќытудан бас тартты Екі жылдан кейін Əзербайжан жоо-ларында сырттай оқыту бөлімдеріне студент қабылдау тоқтатылады. Оның орнына қашықтықтан білім беру үдерісі дамытылмақшы. Бұл жөнінде парламенттің ғылым жəне білім беру комитетінің төрағасы Шамсаддин Гаджиев мəлімдеген. «Бұрынғы КСРО республикаларынан басқа еш жерде сырттай оқыту деген атымен жоқ. Тек қашықтықтан оқыту қолданылады. Бізде бұл үдерісті 2015 жылдан бастап бірте-бірте жүзеге асыруға болады. Екі жылдан соң сырттай оқыту бөліміне түскендер оқуларын аяқтайды», дейді Ш.Гаджиев. Сөйтіп, жақын арада тиісті заңнамаға қажетті өзгерістер енгізілмек екен. Бұған дейін білім берудің сырттай түрінен Қазақстан басшылығы бас тарту туралы бастама көтерген еді. Осыған ұқсас ұсыныстар Беларусь пен Қырғызстанда да естіліп қалған-тын. Қазақстан бұл бағдарламаны таяудағы 3-5 жылда жүзеге асыру ниетінде болса, Беларусь пен Қырғызстанда əзірше нақты шешім алынған жоқ. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

Бўќаралыќ спорт – саламаттылыќ бастауы (Соңы. Басы 1-бетте).

Сондай-ақ, оған қоса, өткен жылдың соңында Білім жəне ғылым министрлігі бекіткен типтік оқу жоспарына сəйкес мектептерде денешынықтыру сабақтарының 2 сағатқа дейін қысқаруы да мəселені күрделендіріп отыр. Бұл ретте денешынықтыру мұғалімдерінің жалақысына қатысты да əңгіме қозғалды. Е.Қожағапановтың айтуынша, мерзімнен тыс сабақтар үшін базалық қызметтік еңбекақының 45 пайызы мөлшеріндегі 17 697 теңгені құрайтын қарастырылған үстеме ақы білім беру мекемелерінің тек жартысында ғана төленеді. Аталған мəселе оқушылар арасында бұқаралық спортты дамыту əлеуетін айтарлықтай төмендетеді, денешынықтыру мұғалімдерін сабақтан тыс сабақтарды ұйымдас тыруға ынталандырмайды. Сондықтан, барлық мектептер денешынықтыру мұғалімдерін жоғарыда көрсетілген төлеммен қамтамасыз ету қажет. Отырыста сондай-ақ Білім жəне ғылым министрі Б.Жұмағұлов, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан жəне Солтүстік Қазақстан

облыстарының əкімдері сөйледі. Талқылауды түйіндеген С.Ахметов «Жұмысты қоғамдық денсаулық сақтауды дамытуға, саламатты өмір салтын қалыптастырып, адамдарды сол құндылықта тəрбиелеуге шо ғырландыру қажет. Бұған барлық мемлекеттік органдар, үкіметтік емес ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары жəне жұмыс берушілер белсенді түрде қатысуы керек. Мемлекет басшысы бұқаралық спорт жəне жоғарғы кəсіби спорттар кешенді жүйелі көзқарасты талап ететінін əрдайым баса айтады. Яғни, Үкімет өз жұмысында осы факторларды есепке алуы қажет», деп атап көрсетті. Осыған орай, Үкімет басшысы Спорт жəне денешынықтыру істері агенттігіне мүдделі органдармен бірлесіп көрсетілген мерзімде «Спорт жəне денешынықтыру туралы» заң жобасының жаңа нұсқасын енгізуді тапсырды. Сондай-ақ, агенттікке Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігімен бірлесіп республикада бұқаралық спортты дамыту бағдарламасын дайындап, үстіміздегі жылдың 1 қыркүйегіне

Ќазаќстан мен АЌШ сенімді серіктес елдер

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов ресми сапармен АҚШ-та жүр. Еліміз сыртқы саясат ведомствосы басшысының сапар бағдарламасындағы алғашқы шарасы Қазақстанда жұмыс істейтін жəне елімізбен ынтымақтастықты дамытуға мүдделі аса ірі америкалық компаниялардың жетекшілерімен өтті.

Бірлескен кездесу аясында Е.Ыдырысов америкалық бизнесмендерге біздің Мемлекетіміздің басшысы «Қазақстан-2050» Стратегиясында ілгерілеткен ұзақ мерзімді басымдықтар туралы егжей-тегжейлі айтып берді. Бұл арада Қазақстанның сенімді жəне іскер əріптес, бизнес пен инвестиция үшін тартымды серіктес екеніне баса назар аударылды. Қазақстандық дипломат сондайақ АҚШ-тың жетекші корпорацияларын Қазақстандағы тиісті инфрақұрылымдар мен технологияларды дамытуға қолдау көрсетуге шақыра отырып, «жасыл экономиканы» ілгерілету стратегиясына екпін түсірді. Сонымен қатар, америкалық іскер топ өкілдерін елімізде өтетін ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесіне қатысуға ұсыныс жасады. Келесі кезекте Е.Ыдырысов Қорғаныс министрі Чак Хейгелмен, Президенттің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Сьюзан Райспен жəне оның орынбасары Энтони Блинкенмен кездесулер өткізді. Сұхбаттастар əскери-техникалық өзара іс-қимылды қоса алғанда, екі жақты ынтымақтастық мəселелерінің кең ауқымын талқылады. Сонымен қатар, өңірлік жəне халықаралық қауіпсіздік, Ауғанстанда бейбіт өмір қалыптастыруға ықпал көрсету мəселелері қарастырылды. Қорғаныс саласындағы ынтымақтастықты одан əрі тереңдету мақсатында тараптар екі ел

қорғаныс министрлерінің сапарларымен алмасу мүмкіндігін қарастыруға уағдаласты. Ауған мəселесін талқылай келе, Қазақстан СІМ-інің басшысы біздің еліміздің Ауғанстанды тұрақтандыру ісі бойынша АҚШтың өңірдегі сенімді əріптесі болып табылатынын атап көрсетті. «Қазақстанның үлесі жақсы мəлім – біз Солтүстік бөлу желісін дамытуға ықпал еттік, «Жаңа Жібек жолы» бастамасын қолдадық, Ыстамбұл үдерісі министрлік конференциясын табысты өткіздік, Ауғанстанға гуманитарлық жəне техникалық көмек бердік, АҚШтың Ауғанстанға, сондай-ақ кері бағыттағы транзиті бойынша күшжігеріне логистикалық көмек көрсетіп келеміз», деп мəлімдеді Е.Ыдырысов. Өз кезегінде Ч.Хейгел Қазақстан мен АҚШ арасындағы көпжақты стратегиялық əріптестігіне оң бағасын беріп, біздің еліміз басшылығының Ауғанстанды қалпына келтіру ісіне бағытталған күш-жігеріне ризашылығын білдірді. «Президент Обама сіздердің елдеріңізді жоғары бағалайды жəне Қазақстанның маңызды рөлін түсінеді», деді ол. Э.Блинкен АҚШ-тың Қазақстан мен «терең де ауқымды қарым-қатынас» орнатқанын атап өте келіп, ресми Вашингтонның екіжақты əріптестікті одан əрі нығайтуға мүдделі екенін атап көрсетті. Ақ үйдің жоғары өкілі сондай-ақ Б.Обаманың Қазақстан Президенті Н.Назарбаевқа

Балєын футболшылар шеберлік шыѕдады

«Астана-Арена» стадионында Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінің Кеңсе басшысы, «Назарбаев Орталығы» ММ-нің директоры қызметін уақытша атқарушы М.Б.Қасымбеков «Астана-Барселона» балалар футболы жазғы мектебінің тəрбиеленушілерімен кездесті. Махмұд Қасымбеков «АстанаБарселона» балалардың жазғы футбол мектебінің тəрбиеленушілерін құттықтай келіп, былай деді: – Құрметті оқушылар, бүгінгі күні елімізде спорттың дамуына көп көңіл бөлініп отырғанын өздеріңіз жақсы білесіздер. Жер-жерде спорт кешендері, спорт клубтары, əр аулада спорт алаңдары салынып жатыр. Мемлекетіміздің тарапынан спортқа, оның ішінде балалар спортына жан-жақты қолдау көрсетілуде. Себебі, балалар спорты – біздің болашағымыз. Осы ұйымдастырылып отырған жазғы футбол лагері сіздер үшін үлкен мүмкіншілік, əрі сіздерге зор үміт артылуда. Сіздерге еліміздің футбол спортын жаңа деңгейге көтеру қажет. Жаңа табыстар мен сəттілік тілеймін! Сондай-ақ, кездесуге Қазақстан Футбол федерациясының

вице-президенті Сейілда Байшақов қатысты: – Қазақстан футбол федерациясы атынан жəне барлық футбол қоғамдастығы атынан Қазақстан футболының, əсіресе, балалар футболы мектебінің дамуына қолдау көрсеткен «Назарбаев Орталығына» зор алғыс айтқым келеді, деді ол. «Астана-Барселона» балалар футболы жазғы мектебінің бапкері, Испаниядағы FCB жаттықтыру лагерінің атқарушы директоры Карлес Марторель Бакес: – Жазғы футбол лагеріне қатысып жүрген балалар мен ұйымдастырушыларға алғысымды білдіріп, «Назарбаев Орталығына» рахмет айтамын. Біз бүгін сіздерге келгенімізге қуаныштымыз, балалар бұл лагерьден үлкен тəжірибе алады, əрі уақыттарын жақсы өткізеді. Біз өз жұмысымызбен

10 шілде 2013 жыл

дейін Үкіметке ұсыныс енгізуді жүктеді. Білім жəне ғылым министрлігіне облыстар, Астана мен Алматы қалалары əкімдерімен бірлесіп жаңа оқу жылына дейін жалпы білім беретін мектептерде 3 сағаттан кем емес уақыт міндетті дене тəрбиесі сабақтарын қалпына келтіруді, мектептерде əлжуаз балалар үшін сауықтыру дене тəрбиесі топтарын қалпына келтіру немесе жаңадан ашу шараларын қабылдау, мектептерді саламатты өмір салты бағдарламасы бойынша оқу уақытынан тыс дəрістер өткізгені үшін қосымша ақы алатын дене тəрбиесі ұстаздарымен 100 пайыз қамту тапсырылды. Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігіне, Республикалық бюджеттік комиссия ның қарауына жергілікті бюджеттердің бірлесіп қаржылан дыруын есепке ала отырып емдеу-денешынықтыру кешендері құрылысы мəселелерін енгізуді тапсырды. Үкімет басшысы сондайақ отырыс соңында еліміздің үс тіміздегі жылдың алғашқы жарты жылындағы əлеуметтікэкономикалық қорытындысын мəлім етті. Айталық, ішкі жалпы өнім 105,1 пайызды, өнеркəсіптің нақты көлем индексі 101,8 пайызды құраған. Ал негізгі капиталға келген инвестициялар өсімі 8 пайызға жуық болса, инфляция 2,7 пайыз болып отыр. жолдаған жылы сəлемдеме сөзін жеткізуді өтінді. АҚШ-тың Сауда өкілі Майкл Фроманмен кездесуде Қазақстанға тамақ өнімдерінің жекелеген түрлерін жеткізу, саудасаттық жəне инвестиция бойынша келісімдерді жүзеге асыру жөніндегі ынтымақтастық, сондайақ біздің еліміздің Бүкілəлемдік сауда ұйымына өтуі мəселелері талқыланды. Е.Ыдырысов Қазақстан ның БСҰ-ның барлық нормаларына сəйкес келу үшін үлкен жұмыстар жүргізгенін атап өте келіп, еліміздің осы ұйымға жақын арада қосылатынына сенімін білдірді. Бұған қоса, Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Уэнди Шерманмен, Бүкілəлемдік банктің вице-президенті Лора Фриджентимен кездесулер өткізіп, АҚШ-тың Атлант кеңесі ұйымдастырған «Қа зақстанның ағымдағы жағдайы жəне сыртқы саясатының басымдықтары» деген тақырыпта өткен дөңгелек үстел отырысында сөз сөйледі. Атлант кеңесінің дөңгелек үстелі АҚШ-тың аса ірі саяси қайраткерлері мен көрнекті сарапшылар қоғамдастығының өкілдерін жинады. Мəселен, Қазақстан Сыртқы істер министрімен болған кездесуге Ақ үй мен Конгресс, жетекші БАҚ өкілдері, АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік жөніндегі бұрынғы кеңесшілері Збигнев Бжезинский мен Джеймс Джонсты, сондай-ақ Мемлекеттік хатшының экономика жəне энергетика мəселелері жөніндегі орынбасары Роберт Хорматсты қоса алғанда, сараптама орталықтарының жетекшілері қатысты. Р.Хорматс өзінің сөзінде екі елдің көкейкесті мəселелер бойынша мүдделері тоғысатынын, Қазақстан тек дамушы экономика ғана болып қоймай, өңірлік держава ретінде, Орталық Азия өңірі экономикасының локомотиві ретінде нығайып келе жатқанын атап көрсетті. Е.Ыдырысовтың АҚШ-қа ресми сапары жалғасуда.

Астананың футбол деңгейінің көтерілуіне үлес қосудамыз. Бəріңізге үлкен рахмет! – деді. Балаларға естелік сыйлыққа футбол доптары тарту етілді. Допқа М.Б.Қасымбековтің, Қазақстан Футбол федерациясының вицепрезиденті С.И.Байшақовтың, бапкерлер Карлес Марторель Бакес пен Иван Поланко Сантьягоның қолтаңбалары қойылған. Кездесуден соң «Қазақстан спорт технологиясы» ЖШС өкілдері мен жазғы мектеп жаттықтырушылары жəне «Назарбаев Орталығы» командасының қатысуымен жолдастық кездесу өткізілді. Еліміздің барлық аймағынан іріктеліп алынған 9-11 жас аралығындағы 80 балаға Испаниядағы FCB жаттықтыру лагерінің ат қа рушы директоры Карлес Марторель Бакес бастаған Еуропаның ең мықты бапкерлері футбол ойынының əдіс-тəсілдерін үйретті. Жоба – Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақ стан-2050» Стратегиясында атап көрсетілген тапсырмаларын жүзеге асырып, жасөспірімдер мен жастар арасында саламатты өмір салтын қалыптастыруды мақсат тұтады. Жазғы футбол дəрісі 14 шілдеге дейін жалғасады.

 ЭКСПО-2017

ЭКСПО-2017 елімізге қандай пайда əкелмек? Осынау беделді халықаралық көрмені тиісті деңгейде өткізуге барын салған мемлекеттер тəжірибесі нені көрсетті? Күллі əлем көз тіккен көрме оларға қандай табыс əкелді?

Кїллі əлем Астананы таѕдады

Халықаралық көрмені өткізу мəртебесіне Астана ие болды дегенде көптеген елдер баспасөз арқылы «жас қала, жас мемлекет жаһандық көрмені өткізуге қауқары жете ме?» деген күмəнді ойларын жеткізіп үлгерді. Бірақ сарапшылар Бельгиядай белді бəсекелесін басып озған Қазақстанның жеңу себебін алыстан іздеп жатпады. Оған екі оқиға септігін тигізгенін жарыса

құраған. Орта бизнестің кірісі 20 пайызға ұлғайған. Бір Шанхайдың (25 млн. тұрғыны бар) мұндай бас айналдырарлық табысқа қол жеткізуі түсінікті де. Алайда бұған қытайлардың пысықтығы да себеп болғаны анық. Олар күн сайын 100-ге жуық мəдени ойын-сауық шараларын өткізіп үлгерген. Көрме өткен 5 айдың ішінде барлығы 20 мыңнан астам шара ұйымдастырылған екен. Жарнамасы да жақсы болған шараларға, билеттің қымбаттығына қарамастан, күніне 1 миллионнан

те, шығарған шығынымызды өтесек болды деп есептейді. Алайда тəжірибе көрсеткендей, халықаралық көрмені өткізу кезінде жұмсалған қаражатын қайтармақ түгілі, шығынға батқан елді де кездестіруге болады. 2000 жылы ЭКСПО-ны өткізу құқығына ие болған Германияның Ганновер қаласын əлі күнге дейін жұртшылық аяушылықпен еске алады. «Адам – табиғат – техника – жаңа əлемнің қалыптасуы» тақырыбын таңдаған немістер ойда жоқта 1,2 млрд. еуроға «күйіп кеткен». Көрмеге келеді деп күтілген 40 миллион халықтың тек 18 миллионы ғана келген. Ганновердің шығынға бату с е бе п т е р і т у р а л ы с а р а п шы-

астам адам келіп тұрған. ЭКСПОны өткізуге дəл Қытайдай үлкен жер телімін бөлген мемлекет те əзірше табылмай тұр. Əлемдік көрмені өткізу тізгінін 1998 жылы Португалия қолына алды. Астанасы Лиссабонда өткізілген «Мұхит – болашақтың мұрасы» көрмесіне 11 миллионнан астам адам қатысып, əлемнің 155 елі мен түрлі ұйымдар өз жетістіктерін ұсынған. Ондаған миллион адамды күтіп алып, орналастыруға жанжақты дайындықпен келген португалдар Еуропадағы ең үлкен көпір Васко да Гамманы салды. Барлық саладағы шаруалар ұсақ-түйегіне дейін түгенделді. Көрмені өткізу жөніндегі кешенді іс-шаралар жоспары аясында жаңа лиссабондық метро желісі іске қосылды. Пойыз, автобус, такси көліктері жаңартылып, түр-пішіні де, қызмет көрсету сапасы да жоғары деңгейге сай келді. Жолаушылар көліктерін күтіп алып, шығарып салатын ірі терминалдар салынып, нысандар бастан-аяқ заманауи құрылғылармен жабдықталды. Көрме кезінде швейцар сағатын өндіретін «Swatch» кəсіпорны тұсауын кесіп, олардың арнайы чип орналастырған қолсағаты көрмеге кіру билеті қызметін атқарды. 1998 жылдың 1 қазаны күнгі түнді Португалия жұрты əлі күнге дейін мақтанышпен еске алады. Бұл – көрменің соңғы күні болатын. ЭКСПО-ға жиналған миллиондаған жұртшылық демін ішіне тартып, көк аспанды көктей өтіп шашыраған, сол кезде ешбір шаһарда болмаған ең ұзақ, ең үлкен отшашуды тамашалады. Халықаралық көрме Португалия ны байлыққа кенелтіп қана қоймай, абыройын асқақтатты дейді сарапшылар. Бүгінде көрме өткізілген жер Лиссабонның ЭКСПО деп аталатын жаңа ауданына айналған. Онда 28 мыңнан астам адам тұрады. Жалпы, ЭКСПО көрмесін өткізген мемлекеттердің көпшілігі пайдаға кенелмесек

лар əртүрлі жорамалдар айтады. Біреулері көрмеге арналған орын дұрыс таңдалмаған дейді. Қонақтарды күтіп алу, орналастыру, қызмет көрсету жағынан да немістер осалдық танытқан болуы керек. Бұл пікірдің жаны бар. Ғаламтордағы мəліметтерге сүйенсек, Германия кейбір шаруаларға немкетті қарағанын аңғаруға болады. Мысалы, көрменің алғашқы күні осы шараға арнайы келген мəртебелі меймандардың бірі павильондарға көтерілу кезінде лифтіге қамалып қалған. Ақыры ол, шахта арқылы жаяу көтерілуге мəжбүр болыпты. «Бір айналдырғанды шыр айналдырады» дегендей, дəл сол күні бағдарламаның басты қазығы болған – 20 сағаттық қойылымда негізгі рөлде ойнауға тиіс актер оқыстан құлап, белін сындырып алған. Бұл спектакльге немістер бір жыл бойы дайындалған екен. Бəрінен бұрын алғашқы бірнеше аптада көрмеге келушілердің аздығы ұйымдастырушылар үшін күтпеген жайт болды. Тығырыққа тірелген немістер көрмеге кіру билетінің құнын төмендетіп, автотұрақтарға көлікті тегін қоюға мүмкіндік жасаған. Содан кейін ғана көрме алаңы аздап жандана бастапты. Бірақ бұл да мəселені түгелімен шеше алған жоқ. Ганновер шығынға батқанның үстіне бата берді. Бұл туралы кейін Германияның сол кездегі қаржы министрі Хайнрих Аллер былай деп еске алады. «Біз көрмеге 40 миллионнан астам адам келеді деп ағат ойлаппыз. Сол кездегі экономикалық ахуалды да ескеруіміз керек еді. Тым болмаса, жұмсалған қаражатты да қайтара алмадық. Біз билет сатудан түскен қаржы арқылы пайдаға кенелмекші болдық. Бірақ билет бағасын тым қымбаттатып жібергенімізді кейін түсіндік. Бұл басты кемшілігіміздің бірі болды». Ганноверде өткен халықаралық көрменің сəтсіздігінен кейін келесі көрме тізгінін қолына алуға тиіс Франция оны өткізуден бас тартқан деседі.

Ел ЭКСПО деп елеѕдейді жазды. Мысалы, Арменияның «АРКА» ақпарат агенттігі былай деп болжам жасайды: «Бельгия осал бəсекелес емес еді. Бұған дейін оның ЭКСПО өткізудегі тəжірибесі де, беделі де бар болатын. Бірақ жеңіске Қазақстан жетті. Таңдаудың Астанаға түсуі тегін емес. Қатарынан екі жыл бойы Қазақстанда екі ірі халықаралық шара өтті. Жас мемлекетті қолдап, дауыс берген 103 елдің өкілі осы оқиғаны негізге алғаны анық». Сарапшының сөзіне арқау болып отырған екі оқиғаның бірі – 2010 жылы 1-2 желтоқсан күндері Астанада өткен ЕҚЬІҰ саммиті болса, екіншісі араға бір ай салып, 31 қаңтар мен 6 ақпан аралығында Астана мен Алматы қалаларында өткен VII қысқы Азия ойындары. Əлемдік деңгейдегі айтулы екі шараны да Қазақ мемлекеті абыроймен алып шықты. Жас еліміздің əлем алдындағы беделі одан əрі асқақтай түсті. ЭКСПО-ны өткізу құқығы елордамызға беріліп, үлкен жауапкершілік жүктелуі де елімізге деген сенімнен туындаса керек.

Ўтќандар мен ўтылєандар

2017 жылы 10 маусым мен 10 қыркүйек аралығында Астанада өткелі отырған халықаралық көрмеге əлемнің 100 мемлекеті мен 10 ірі халықаралық ұйымы қатысады деп болжанып отыр. Шетелден шамамен 3-5 миллион адам келеді деп күтілуде. Олардың келгені бізге жақсы. Көрмеге адам көп келген сайын, соғұрлым пайда мол болмақ. Сарапшылардың айтуынша, елімізге келген əрбір адам 130 АҚШ доллары көлемінде табыс əкеледі екен. Сонда жалпы кіріс шамамен 520-910 миллион доллар көлемін құрамақ. Яғни, көрме ұйымдастыруға кеткен қаражатты қайтарып немесе артығымен өндіріп алуға мүмкіндік бар. Ол үшін, əрине, көрмеге жан-жақты дайындалып, көпшілік қызығушылық танытатындай жағдай жасалуы керек. Халықаралық көрмелерді өткізген елдердің тəжірибесіне көз жүгіртсек, олардың кейбірі ЭКСПО-ның арқасында байып кетсе, енді бірі тек шығынын қайтарумен шектелген. Арасында «күйіп кеткендері» де бар. Ең алғашқы ЭКСПО 1851 жылы Англияда өткен. Көрме алаңына дүние жүзінің өнеркəсіптік жұмыстары қойылды. Мұндағы естен кетпес ерекше оқиға – шыны мен болаттан жасалған алып Хрусталь сарайының (өкінішке қарай, 1936 жылы болған қызыл жалында бұл ғимараттың түгі қалмай өртеніп кеткен) тұрғызылуы болды. Көрмеге жиналған 6 миллионға жуық адам ұйымдастырушыларға қомақты кіріс əкелді. Жиналған қаражат Альбертополь музейін салуға жұмсалды. Ал бүгінгі заманда халықаралық көрмеден пайдаға кенелген елдердің көш басында Қытай тұр. 2010 жылы Шанхайда «Үздік қала – үздік өмір» тақырыбымен өткен ірі шараға 190 ел қатысып, 73 миллионнан астам адам келген. Ұйымдастырушылардың тапқан табысы 12 миллиард долларды

Ўйым ґкілдерімен кездесті

Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл Асқар Шəкіров Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымының өкілдері Николай Дакворфпен жəне Давид Диаз-Жожекспен кездесті.

Кездесу барысында Қазақстандағы азаптауларды қолдануға қарсылық білдіруге қатысты өзекті құқық қорғау мəселелері талқыланды. Кездесуге қатысушылар Омбудсмен офисінің қабылдап жатқан алдын алу шаралары мен арнайы жəне пенитенциарлық мекемелерде азаптаулар мен қатыгездік көрсетудің

алдын алу бойынша мониторингтік қызметі туралы, сондай-ақ қылмыстық сот төрелігі саласында заңнаманы жетілдіру бойынша сараптамалық жұмысқа қатысуы туралы хабардар етілді. Уəкіл Қазақстан Республикасы Президентінің «Омбудсмен +» үлгісі бойынша азаптаулардың алдын алу бойынша ұлттық алдын алу тетігін (ҰАТ) құру туралы

«Болашаќтыѕ энергиясы» – ґзекті таќырып

ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізуге бел байлау арқылы еліміз күллі əлем алдында үлкен жауапкершілік алып отыр. Саяси салмағы зор шараға Астана жан-жақты дайындықпен келуі керек. ЭКСПО-ны өткізу елордаға қай жағынан да тиімді болмақ. Ең бірінші, мемлекеттік маңызды жобаларға инвестицияны көптеп т а р т у ғ а мү мк і н ді к бар . Б ас шаһардың бітім-болмысы жаңаша түрленіп, инфрақұрылымдары жаңғырады. Жолдары мен көшелері жөнделеді. Қонақ үйлер мен көркем ғимараттар көбейеді. Көрмені өткізген мемлекеттердің тəжірибесінде болмысы ерекше ғимарат тұрғызу тəжірибесі бар. Мысалы, ЭКСПО қарсаңында Англияда тұрғызылған Хрусталь сарайы, Париждегі Эйфель мұнарасы, Португалиядағы Васко да Гамма көпірін атап өтуге болады. Біздің елде де айшықты нысандар бой көтереді. Соның бірі – 88 қабатты «Абу-Даби Плаза» көп салалы кешені іске қосылмақ. 2017 жылға қарай елімізде бұрын-соңды болмаған жеңіл рельсті жүрдек трамвайлар желісі де тұсауын кеспек. Астана қаласының əкімі халықаралық шараға дейін 50 балабақша мен 30 мектеп салынатынын айтты. Алдағы уақытта іске қосылатын 15 денсаулық сақтау нысаны тағы бар. Демек, көрме экономикалық жағынан ғана емес, əлеуметтік тұрғыдан да халыққа пайдалы екені сөзсіз. Ал Астанада өткізілетін ЭКСПО-2017 көрмесі табысты бола ма, жоқ па? Бұған біржақты жауап беру қиын. Ең бастысы, бұған дейін көрме өткізген елдерден сабақ алып, артықшылығынан үйренуге тиіспіз. Осы орайда 2015 жылы көрме тізгінін қолға алғалы отырған Италияның тəжірибесін қалт жібермеу керек. Олар азық-түлік мəселесін басты нысанасына алған. Бүкілəлемдік шараға дайындық жұмыстарына ел үкіметі 13,2 миллиард еуро бөлген. Көрме қарсаңында Ехро Village тұрғын үй қалашығын, бір мезгілде 24 мыңдай көрермен сыятын Италия сарайын, басқа да көптеген нысандар салып жатыр. Италиялықтар ЭКСПОға 29 миллион адам келеді деп күтіп отыр. Əрине, Астананы санғасырлық тарихы бар байырғы Миланмен салыстыруға келмес. Дегенмен де, табысқа қол жеткізу жолында бəрінің де тəжірибесін зерделеп көруге болады. Елордада өтетін ЭКСПО жетістігі мол болатынына сеніміміз үлкен. Мұндай оптимистік көзқарас білдіруімізге бірденбір себеп –Қазақстан таңдаған тақырыптың өзектілігі. Бүгінде күллі əлемде энергия тапшылығы байқалып отырғаны белгілі. Көмір, мұнай, табиғи газ секілді бұрыннан пайдаланып келген энергия көздері түптің түбінде түгесілетіні анық. Сондықтан əлем елдері энергияны үнемдеу, күн, желден баламалы энергия көздерін алуға көше бастады. Қауіпсіздік жағынан талапқа сай келетін əрі арзан энергия көздерін пайдалануға əлемнің көптеген елдері құштар. Осы саладағы тəжірибелер кім-кімнің де қызығушылығын тудырары сөзсіз. Қазақ елі «Болашақтың энергиясы» тақырыбын көтеру арқылы күллі адамзатты алаңдатып отырған мəселені дөп басты. Сондықтан жаһандық энергетикалық проблемалардың түйінін шешуге бағытталған халықаралық көрмеге дүние жүзінің көптеген елдері үн қосарына сеніміміз кəміл. Қысқасы, ЭКСПО-2017 Елбасы атап өткендей, тарихымыздың тағы бір алтын парағы болғалы тұр. Көрмеге қатысты шаралардың 90 пайыздан астамы биылға жоспарланып отыр. Ал оны өткізуге қанша қаражат бөлінетінін Үкімет осы жылдың аяғына дейін нақтылайтын болады. Əзірше белгілісі, бюджеттен көрмені өткізу орнын əзірлеуге жəне инфрақұрылымдар мен коммуникация жүйелері құрылысына бюджеттен 250 миллион еуро бөлінбек. Көрме қалашығы Назарбаев университетіне қарама-қарсы, жолдың ар жақ бетінде бой көтеріп, кейін бұл нысандар оқу ордасының кластері қатарына енгізілмек. Қымбат ТОҚТАМҰРАТ, журналист.

заңға қол қойғаны туралы айтты. Елімізде құрылып жатқан ҰАТ, бірінші кезекте, бостандықтан айыру мен шектеу орындарына тəуелсіз бақылауды, оларға шексіз қолжетімділік пен қатыгездік көрсетуге қатысты шағымдарды беру мен қараудың тиімді тетігін көздейді. Кездесу нəтижесі бойынша тараптар адам құқықтары саласында ұлттық жəне халықаралық стандарттар қағидаларын іске асыруда құқық қорғау ұйымдарының өзара əрекеттесуінің маңызды екенін білдірді, деп хабарлады Адам құқықтары жөніндегі уəкілдің баспасөз қызметі.


7

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

 Өңір өмірі Шығыс ғұламаларының дені еңбек туралы айтып кетіпті: – Түйнектен ағаш өседі, түйір дəннен қамба толады, – дейді Сайф Сараи. – Қаракет қыл, пайдасы көпке тисін, – дейді Абай. Ал, Ахмет Байтұрсынұлы айтады: – Басқадан кем болмас үшін біз білімді, бай һəм күшті болуымыз керек. Білімді болуға оқу керек. Бай болуға кəсіп керек. Күшті болуға бірлік керек. Осы керектердің жолында жұмыс істеу керек. Түгел сөздің түбі бір – еңбек. Еңбектің де ебі бар. «Сары атан ойлай алса, əрине, атанша ойлар еді», деп Ғабең үлкен астармен жазғанындай, қара нардай болсаң да қайыспай жүк көтере беретін қара күштің уақыты өтіп барады. Еңбектің де заманға лайық сапалық деңгейіне көтерілу қажеттілігі байқалады.

Еѕбек орны еселеп кґбейді

«Жўмыспен ќамтудыѕ жол картасы-2020» баєдарламасы Шыєыс Ќазаќстанда жоєары ќарќынмен жїзеге асырылуда Еңбек ресурстарын дамытуда Елбасының тапсырмасы негізінде «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы жүзеге асырылып жатқаны мəлім. Көзін тапқанға көземен су əпергендей болысып отырған бағдарлама бойынша Шығыс Қазақстан облысы республикада алдыңғы лекте келеді. Жуырда Мемлекет басшысының іссапарында оң бағасын алған өңірдің əлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің бірі жұмыспен қамту болатын.

Биыл 1 шілдеден бастап бұл бағдарлама жаңа мазмұнға көшіп, «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» деп аталғаны мəлім. Мемлекеттен бөлінген 25,7 млрд. теңге қаржының 6 млрд. теңгесіне шығысқазақстандықтар ие болды. Осы қаржының арқасында аймақта 2 жарым мыңнан астам жұмыс орнын құру жоспарланып отыр. Ерінбегеннің еңбегі жанады. Ауылды жерлердегі кəсіпкерлікке серпін беруге арналған бағдарлама аясында облыста 183 несие серіктестігі құрылып, табысты жұмыс істеуде. Та-

Президент Нұрсұлтан Назарбаев: – Халық еңбек етіп, жағдайын түзеп жатыр. Əлем елдерінің экономикасы дағдарыс үстінде. Біз дағдарысқа ілікпеудің қамын жасаудамыз. Қаржы жағын қарастырудамыз. Жұмыс істеу керек, – деген еді шығыстағы халықты жұмыспен қамтып отырған нысандарды аралау барысында. Расында, Елбасының ескеруімен қаржы дағдарысы кезінде қолға алынған «Жол картасы» бағдарламасы жұмыссыздықтан құтқарып қалды. Осы бағдарлама арқылы 2009-2010 жылдары дағдарыс салқынын сезінбеген өңірде 45 мыңға жуық адам жұмысқа орналасып, 11 мың əлеуметтік жұмыс орны құрылған. Бұдан кейін де облыс басшылығы бағдарламаны əрі қарай жалғастырып, жергілікті бюджеттен 7 млрд. теңге бөліп, 6 мыңға жуық жұмыс орнын құрған болатын. Шығыс Қазақстанда алғашқы кезде бизнесжобалардың барлығы ірі қара мен ұсақ мал өсіруге негізделген болса, бүгінде ауыл кəсіпкерлерінің де нарық заңдылықтарын игере бастағаны байқалады. Олар ауыл шаруашылығында қат, қат болмаса да өтімді дүние өндіруге көшті. Мəселен, Ертіс жағасында орналасқан «Қалиақпаров» жеке кəсіпкерлігі малға арналған нығыздалған шақпақ тұз шығарумен шұғылданатын цех өндірісін жолға қойды. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы аясында 9 адам бірігіп, «УКАсТ» несие серіктестігін құру арқылы «Ертіс» ƏКК-дан 27 млн. теңге несие алған екен. Олар осы қаржының 20 млн. теңгесіне Қытайдан қажетті қондырғылар сатып алып, малды азықтандыратын тұз шығарып жатыр. Бүгінде цехта екі ауысым бойынша 12 адам еңбек етеді. Серіктестік жетекшісі Уəлхан Қалиақпаровтың айтуынша, жұмыскерлердің жалақылары өнімнен түсетін табыс көлеміне байланысты. Дегенмен, жұмысшылар кем дегенде 50 мың теңгеден жоғары еңбекақы алады. Кəсіпкер алдағы уақытта ветеринар мамандардың көмегімен тұздардың құрамына мал ағзасына қажетті минералды қоспалар қосып өндіруді һəм цех жанынан зертханалық бөлмелер ашуды жоспарлап отыр. Өйткені, минералды қоспалары бар тұздар Ресейден тасымалданады əрі бағасы да қымбат екен. Бес килосының өзі 2 мың теңгеден жоғары бағаланады. Ал мұнда өндірілген минералды тұздың бағасы қолжетімді болады. Сəтін салса Қалиақпаровтың өнімі өтімді дүниеге айналғалы тұр. Тəулігіне 10 тоннаға дейін өнім өндіру жоспарда бар. – Көптеген фермерлер малға қанша азық берсе де, салмақ қоспайтынын айтып шағымданады. Мұның бірден-бір шешімі – жем-шөп азығының құрамын анықтау. Мүмкін, сіздің төрт түлігіңізге белгілі минералдар жетіспейтін шығар. Ал, түлікті жайылымға шығарғанда, оның азықтық тұзға деген қажеттілігі тəулігіне 100 грамға дейін артады. Əр елді мекендегі шөптің де, топы рақтың да құрамы бір-бірінен өзгеше. Сондықтан, облыстың əр ауданына арналған қоспаларды белгілейтін мамандарды жұмысқа шақырмақпыз, – дейді Уəлхан Қалиақпаров. Айта кетерлігі, бұл – Шығыс Қазақстан облысы көлемінде ғана емес, еліміздің өзге де облыстарында көп кездесе бермейтін кəсіп. 2011 жылы «Жол картасының» ізашары іспетті іске қосылған «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы арқылы Шығыс Қазақстанға 25 млрд. теңге қаржы бөлініп, 25 мың адам жұмыспен қамтылды. Осы қамқорлықтың нəти же сінде жұмыссыздық деңгейі күрт азайып, жұмыссыз азаматтар саны 20 пайызға дейін қысқарды.

бысты дейтініміз, «қарыз күліп келіп, жылап қайтадының» кері аймақта жоқ. Атқарушы билік тарапынан бағдарламаның жүзеге асырылу барысы, қарыздың уақытылы қайтарылуы жіті қадағаланады. Сондықтан ба, биыл Шығыс Қазақстан 9 млрд. теңгеге өтінім берді. Алайда, мұның үштен екі бөлігіне ғана ие болды. Аймақ басшысы Бердібек Сапарбаев «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасын жүзеге асыруға байланысты жуырда өткен жиында Үкімет мүшелері мен депутаттардан бюджетті қайта қарастыру барысында жетпей тұрған қаржыны сұраған еді. Облыс əкімі қаражаттың жүз пайыз игерілетініне Үкімет мүшелерінің назарын аудара отырып, қосымша 1 млрд. теңге бөлінсе, өңірде тағы 400 тұрғынды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік болатындығын айтты. Бизнесті несиелендіру бағдарламасының арқасында Көкпекті ауданының Преображенка

бағдарламаларды үйлестіру басқармасының басшысы Ольга Кузовлеваның айтуынша, бағдарлама аясындағы қызықты жобалардың бірі – Ұлан ауданындағы жастардың қолға алған шағын авиациялық кəсібі десе болады. Олар əуеге ересектер мен балаларды алып шығып қана қоймай, ауыл шаруашылығы егістіктерін тозаңдандыру жөніндегі фермерлер тарапынан түскен тапсырыстарды да қабылдайды. Тепсе темір үзетін жігіттер бел шешіп кірісе алмайтын шаруаға бас қойып, дөңгелетіп əкеткен əйелдер де бар. Мəселен, Қатонқарағай ауданының Топқайың ауылында тұратын Қаршыға Мəмиева «Қайырғали-2030» несие серіктестігін құру арқылы мал басын көбейтіп отыр. Алғашқы жылы 5 млн. несие алып, көршісі мен ағайынын жұмылдырған Қаршығаның маңайына қазіргі кезде 18 адам топтасып үлгеріпті. Екі жылдың ішінде 29 млн. теңгеге қол жеткізген серіктестік мүшелері асыл тұқымды мал шаруашылығынан басқа тігін цехы, омарта шаруашылығы, техника жөндеу стансасы, қымыз орталығы сияқты жобаларды жүзеге асыруды көздеп отыр. Үржар ауданында тұратын Əмір Серікқазыұлы екі бірдей жоғары оқу орнын тəмамдаса да, бағдарлама бойынша өткен жылы 3 млн. теңге несие алып, үй қояндарын бағуға кірісіпті. Бір қарағанда өнімсіз көрінетін істің табысы əжептəуір сияқты. Алғашқы сатып алған 10 қояны бүгінде 200-ге жетіп жығылады. Алматы мен Өскемен, Ресейдің Мəскеу, Новосібір қалалары мейрамханаларынан түскен сұраныс бойынша қоян етін тұрақты түрде жіберіп тұрады. Нəтижесінде несиенің 30 пайызын қайтарып үлгерген екен. Айтуынша, қоянның азық құрамын қадағалап отыруға мүмкіндік болғанымен, үй қоянын емдейтін ветеринарлар жоқтың қасы. Сондықтан, ғылыми еңбектер мен ғаламтор арқылы қоянды барынша баптауға тырысады. Бүгінде Əмірдің шаруашылығында «Фландр», «Серый великан», «Белый великан» аталатын қоянның түрлері өсіріледі. Жарма ауданында Күлпəн Олжаева нан-тоқаш пісіретін цех ашып, Серікқұл Қыстаубаев 3 млн. теңгеге 10 бие сатып алып, қымыз ашытуға кіріссе, «Береке-бірлік» жəне «Руфат» шаруа қожалықтары асыл тұқымды бұқалар өсіруге кірісті. Бағдарлама облыстағы ірі қалалардың азықтүлік белдеуін қалыптастыруда да септігін тигізіп отыр. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы арқылы бау-бақша өнімдерінен қала тұрғындары тарығып отырған жоқ. Əсіресе, Шемонайха, Аягөз, Глубокое аудандарындағы көкөніс пен жеміс-жидек өсірушілер өз еңбектерінің өнімділігін арттыруда несиеге жүгініп жатыр. Сондай-ақ, пайдасы бар бизнес-бастамалар қатарында өңірлік туризмді дамытуға арналған жобаларды айтар едік. Облыс орталығы мен семейлік тұрғындар көбінесе іргелес аудандардың туристік нысандарында демалуды жөн санайды. Шығыс табиғаты көркем тау мен өзен-көлден кенде емес. Бұл ретте жолаушы тасымалын ұйымдастыру бойынша жеке кəсібін ашуға арналған шағын несиелендіруге ниет білдірушілер қарқын алып келеді. Бұған дейін барар бағытыңызға кез келген уақытта жету мұң еді. Қазір қаржысын төлесеңіз шағын автобустардың қызметі лезде. Бағдарламаның тағы бір тармағы құрылыс қарқынын арттырып, тұрғындардың өркендеп

Эндоскопиялыќ хирургия – медицина жетістігі Ґскеменде Ќазаќстан эндоскопия хирургтері ассоциациясыныѕ III конгресі болып ґтті

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Елімізде дəстүрге айналған бұл шара үстіміздегі жылдың 24 маусымында басталып кеткенді. Қазақстандық жəне шетелдік эндохирургия мамандары ең алдымен шеберлік сыныптарын өткізді. Оған Үндістан, Ресей, Украина, Грузия, Қырғызстан, Өзбекстан, Əзербайжан, Қазақстанның білікті мамандары қатысып, аса күрделі операциялар жасап, тəжірибелерімен бөлісті. Бір ғана мысал. Үнді стан нан келген, Чиннусами Паланивелу Өскемендегі клиникада жүрекке екі операцияны отасыз жасап, шеберлігімен көпшілікті таңғалдырды. Сонымен, эндоскопиялық хирургия дегеніміз не? Эндоскопиялық хирургия – қазіргі таңдағы медицина саласындағы ең үлкен жетіс тік. Елімізде оның енгізіле бастағанына 20 жыл өтті. Осы уақытта Қазақстан медицинасы аса күрделі операцияларды жасай бастаған. Эндоскопиялық хирургия-тесу арқылы кез келген қиын ота жасауға болатын қазіргі заманғы хирургия, мəселен, іш немесе кеуде қабырғасын тесіп, қуысына арнайы газ жіберіп, сол тесік арқылы аспаппен ота жасауға мүмкіндік туғызады. Ең ғажабы, ота жасалынып жатқан адамның жабық денесінің көрінісі жұқа түтікті эндоскоп арқылы монитордан көрініп тұрады. Яғни, жарақат алған немесе сырқаттанған адам да операцияға қатыса алады деген сөз. Медицина саласындағы мұндай үлкен жетістік нəтижесінде пациенттің денесінде тыртық та, із де қалмайды екен. Сонымен, шеберлік сыныптары аяқталған соң 4-5 шілде күндері Қазақстан эндоскопия хирургтері ассоциациясының ІІІ конгресі өтті. Оның жұмысына облыс əкімі Бердібек Сапарбаев қатысты. Ең алдымен Орталық мəдениет үйінде қазіргі медицина саласындағы эндоскопиялық хирургияда қолданылып жүрген телемонитор, түрлі аспаптар мен құралдардың көрмесі болды. Ресей, Украина, басқа мемлекеттерден келген мамандар олар жайлы кеңінен мағлұмат берді. Қызығушылық танытушылар арнайы тапсырыс та беріп жатқанын көзіміз шалып қалды. Қазақстан эндоскопия хирургтері ассоциациясының президенті, медицина ғылымдарының докторы, профессор, Астана медицина университеті эндохирургия кафедрасының меңгерушісі, Орал

Оспанов Өскемендегі конгрестің өткізілуіне жағдай жасағаны үшін өңір басшысына алғысын білдірді. Конгресс жиынын Астана медицина университетінің ректоры, медицина ғылымдарының доктор, профессор Мəжит Шайдаров жүргізіп отырды. Ол кіріспе сөзден кейін өңір басшысы Бердібек Сапарбаевқа сөз кезегін берді.

денсаулық сақтау басқармасының бастығы Вадим Овсянниковтің айтуынша, Өскеменнің үш клиникасында, атап айтқанда, облыстық аурухананың жалпы хирургтер үшін жаңа лапароскопиялық жəне тораскопиялық оталар жасау, қалалық ауруханада урологтар үшін лапароскопиялық простатэктомия, Ана мен бала орталығында балалар хирургия мен гинекологтар үшін жаңа

– Кенді Алтайдың төрінде медицина саласының жетістігі – эндоскопиялық хирургия ассоциациясының конгресін өткізіп отырған лауазымды тұлғаларға, шетелден келген мамандарға ерекше ілтипат білдіргім келеді, – деп бастады кіріспе сөзін өңір басшысы. – Елбасымыз Н.Назарбаевтың Жарлығымен бекітілген «2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» денсаулық сақтауды дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сай өңірде де бұл салада көп істер атқарылып жатыр. Қазір облыстың денсаулық сақтау саласында 20 мыңнан астам адам қызмет етеді. Биыл денсаулық сақтауға 57 миллиард теңге қаржы бөлініп отыр. Жыл сайын өңірдің аудандары мен қалаларында емханалар мен ауруханалар салынып жатыр. Семей қаласындағы медицина университетін жыл сайын 200-300 білікті мамандар бітіріп шығады. Оларға көтермелеу сыйлықтарын, мүм кіндігінше пəтер алып беруге жағдай жасаймыз. Мəселен, Ана мен бала орталығы таяуда мекеме жанынан бой көтерген бес қабатты үйден 12 бірдей жас маманға пəтер берді. Ең бастысы, денсаулық саласына көңіл бөлу нəтижесінде босанатын ана өлімі тіркелген жоқ, ал бала өлімі күрт азайды. Шығыс Қазақстан облыстық

миниинвизивті технологиясы бойынша шеберлік сыныптары өтіпті. Үндістаннан келген хирург Чиннусами Паланивелу өз сөзінде Қазақстан ота жасаушыларының 20 жылдағы табысына жоғары баға беріп, алдағы уақытта екі мемлекеттің медицина саласын бірге дамыту жөніндегі ойларын ортаға салды. Ал Омбы мемлекеттік медицина академиясының проректоры, профессор В.Полуэктов, конгрестің өтуіне демеушілік жасаған «Юмгистор Холдинг» компаниясының президенті Г.Курпенова, облыстық денсаулық сақтау басқармасының бастығы В.Овсянников, Қырғызстан ұлттық хирургия орталығы директорының орынбасары Э.Тилеков, Астанадағы трансплантология орталығының директоры Ж.Досқалиев жəне тағы басқалар эндоскопиялық хирургияның жетістіктерін тілге тиек етті. Съезде эндохирургияның дамуына ерекше үлес қосқан үздік хирургтерге алғаш рет «Алтын медаль» салтанатты жағдайда тапсырылды. Конгрестің екінші күні қонақтар шеберлік-сыныптарын өткізді, клиникалар мен ауруханаларда болып, қаланың көрікті жерлерін аралады. ӨСКЕМЕН.

«Новосветловка-Алиби» ЖШС жалпы жиналысты 2013 жылғы 25 шілдеде сағат 10.00-де мына мекен-жайда өткізу туралы хабарлайды: СҚО, Айыртау ауд., Новосветловка а. Күн тəртібі:

ауылының тұрғыны, кəсіпкер Тілебалды Құсайынов пима басу цехын ашқан болатын. Шығыстың ақтүтек, аязды қысында бұл тауар да өтімді. Əсіресе, түзде мал шаруашылығымен шұғылданатын ересектер мен мектепке баратын оқушылар үшін жылы аяқ киім қажет-ақ. Мұндайда жергілікті тұрғындар «сұлуынан жылуы» дейді. Айтпақшы, жуырда ғана Көкпекті ауданының Көкжайық ауылында «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасын іске асыру бойынша тұңғыш республикалық форум өткен болатын. Үкімет мүшелері, Парламент депутаттары, БҰҰ өкілі қатысқан ауқымды шараның облыс немесе аудан орталығы емес, шағын ауылда ұйымдастырылуы бағдарламаның өңірдегі барлық ауылға тарағанын байқатса керек. Осы форум аясында ұйымдастырылған көрмеде мəртебелі меймандар Тілебалды Құсайыновтың цехынан басылып шыққан пималарды да тамашалаған болатын. Сол жиында сөз алған БҰҰ Даму бағдарламасының Қазақстандағы ресми өкілі Стивен Тулл осындай бағдарламаның өткен ғасырдың 30-жылдары АҚШ-та қабылданғанын айтқан еді. Құрама Штаттардағы бүгінгі күре жолдар, көпірлер, саябақтар əлемді шарпыған қаржылық дағдарыстың ауыр шағында жасалыпты. Яғни, Туллдың тұжырымы қазақтың «бір жоқ бір жоқты табады» деген сөзімен үндесіп тұрғандай. Облыстық жұмыспен қамту жəне əлеуметтік

келе жатқан елді мекендерге қоныстануына ықпал етеді. Бұл ретте Өскемен, Семей, Риддер қалалары мен Көкпекті ауданының Көкжайық ауылында жеке жəне көпқабатты тұрғын үйлер, жас отбасыларға арналған жатақханалар құрылысы жүргізілді. Өткен жылы Зырян қаласында 60 пəтерлі үйдің құрылысы аяқталып, экономикалық əлеуеті төмен елді мекендерден көшіп келушілерге 52 пəтер, жастар мен жетім балаларға 8 пəтер берілді. Олардың барлығы – бағдарламаның қатысушылары. P.S: Кеңес кезіндегідей ортақ мүлік жоқ, ит мініп, ирек қамшылайтын заман өтті... Сондықтан ба, əр ауылда, елді мекенде ашылып жатқан жаңа жұмыс орындары, тың кəсіп өзгелердің де көңіліне ой түсіргенін, бағдарлама бойынша несие алуға өтініш берушілер қатарының арта түсуінен байқаймыз. Шығысқазақстандықтардың шырайын кіргізген «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасы шын мəнінде жұмыссыздықты жоюға, қаржы дағдарысының салқынын еңсеруге, алыс ауылдарда жаңа жұмыс орнын ашуға, халықтың еңбек етуге құлшынысы мен ертеңгі күнге сенімін оятуға салқар себін тигізіп отыр. Бұл – тобықтан қағып түсіретін емес, толайым еңбек қылатын уақыт туғанының көрінісі. Думан АНАШ, журналист.

Шығыс Қазақстан облысы.

1.«Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Банк алдындағы, «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қолданыстағы жəне алдағы кездердегі барлық міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде, «НовосветловкаАлиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – серіктестік) жəне «Қазақстан Халық Банкі» АҚ арасында 23.04.2008 жылы жер пайдалану құқығына кепіл туралы жасалған № 436 кепіл шарты бойынша кепілге бұрын берілген мүлікті «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) кепілге келісім беру туралы 2013 жылғы 29 сəуірдегі №KD 02-13-12 банктік займ шарты бойынша (бұдан əрі – Келісім-1), 2012 жылғы 28 қарашадағы № KD 02-12-56 банктік займ шарты бойынша «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-2), 2011 жылғы 12 тамыздағы № KS 02-1137 кредиттік желі беру туралы келісім бойынша Банк алдындағы «Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-3), 2010 ж. 7 желтоқсандағы №KS 02-10-49 кредиттік желі беру туралы

келісім бойынша «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-4) (бұдан əрі – Келісім-1, Келісім-2, Келісім-3 жəне Келісім-4 сондай-ақ бірлескен Келісім деп аталады), Келісімдерде қарастырылған сыйақыны, комиссияларды, тұрақсыздық төлемін жəне өзге төлемдерді төлеу, сондай-ақ алдағы кезде Келісімдер шарттарының өзгеруіне (қосқанда, бірақ шектемей: кредиттік желі лимитінің мөлшерін, төленетін сыйақы мөлшерін ұлғайту немесе азайту; мерзімдердің, мақсатты тағайындалуының, кредиттік желі беру шарты мен тəртібінің кез келген өзгеруі; кредиттік желі жəне/немесе займдар лимиті валютасының өзгеруі, кредиттік желі шеңберінде берілген; жауапкершілікті ұлғайту жəне/немесе азайту; қамтамасыз ету құрамының өзгеруі; борышкерді алмастыру; заңды жəне жеке тұлғалардың кредит алу үшін Келісімге қосылуы немесе олардың қатысуларын тоқтату; Келісімдер шеңберінде жасалған шарттар жағдайларының өзгеруі немесе толықтырылуы; Келісімдер шеңберінде бұрын жасалған шарттардың əрекетін тоқтату). 2.«Алиби» жауапкершілігі шектеулі

АО «Интерфарма-К» уведомляет кредиторов, акционеров общества и всех заинтересованных лиц о совершении крупных сделок с АО «Народный Банк Казахстана».

серіктестігі жəне/немесе «Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жəне/немесе «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Банк алдындағы өздерінің барлық міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында, сондай-ақ банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны алуға жəне мүлікті соттан тыс сатуға, бұдан басқа, осындай шоттардан ақшаны алу бойынша (Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған, банк шотынан тікелей дебеттеу жолымен; төлем талабы-тапсырмасы негізінде, акцепті талап етпейтін, құжаттардың қосымшасымен, ақшаны шығарып алудың негізділігі қарастырылған; сондай-ақ басқа тəсілдерді (процедураларды) пайдаланумен бірге) серіктестіктің немесе үшінші тұлғаның өкімді (нұсқауды) орындауын қабылдамау жөнінде Банкке құқық беру туралы, Банкке кепілге келісім беру туралы. 3. Серіктестік атынан барлық қажетті іс-əрекетті жүзеге асыруға өкілеттік беру туралы.

«Интерфарма-К» АҚ «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəмілелер жасағандығы туралы қоғамның кредиторларына, акционерлеріне жəне барлық мүдделі тұлғаларға хабардар етеді.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.


8

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 1-бетте).

10 шілде 2013 жыл

Бокс федерациясының басшылығы жаңарғалы бері біздің еліміз спорттың осы түріндегі əлем орталықтарының біріне айналуда. Соның нақты айғағы, Алматыда бірнеше жылдан бері əлемдік бокс академиясы салынып жатыр. 2010

Біздің боксшылардың арасынан Азия чемпионатының 2011 жылғы күміс жүлдегері, Қазақстанның 2010 жəне 2012 жылдарғы чемпионы астаналық Ілияс Сүлейменов (52 кг) қана бірінші шайқасынан жолдан шығып қалды. Бірақ оны сүріндірген филиппиндік Рей Салудар да оңай шағылатын жаңғақ емес-тін. Енді

бастап берді. Сол биікке барар жолда Теміртас қырғыз Турат Осмоновты, филиппиндік Ладон Рогенді, жапон Тошо Кашавазакиді айызды қандыра жүріп соқты. Ал финалда оның үнді Лаишрам Девендер Сингхтан басым түскеніне төрешілер де күмəн келтіре алмады. Бізге келесі алтын медальді

жылы Астанада Азияның əйелдер арасындағы біріншілігі өтті. 2011 жылы елорда кадеттердің əлем чемпионатын қабылдады. Ал 2012 жылы құрлықтың жалғыз олимпиялық іріктеу турнирін өткізу осы қалаға сеніп тапсырылды. Енді биылғы жылғы қазан айында Алматыда тұңғыш рет əлем чемпионаты керуен кергелі тұр. Бұған қоса, Халықаралық бокс ассоциациясының (АИБА) басшылығы құрамындағы қазақ стандық мамандар қатары көбейе түсті. Айталық, Тимур Құлыбаев осы беделді ұйымның вице-президенті болса, біздің тағы Алмасадам Сатқалиев, Серік Қонақбаев, Юрий Цхай, Юсуп Шамузов сынды мамандарымыз оның əртүрлі комитеттері мен комиссияларының белді мүшелері болып табылады. Қаншама төрешілерміз қазір АИБА-ның арбитры болып жүр. Бұрын, көп жылдар бойы Бекет Махмұтовтан басқа бірде-бір адамын енгізе алмаған Қазақ боксы осыншалықты бедел мен биіктікке жетіп пе еді?! Енді тікелей Амман қаласында өткен Азия чемпионатының өзіне келейік. Осы сайыстың алдында еліміздің құрамасы мүшелеріне шын мəнінде де екіге жарылуға тура келді. Себебі, осы тұста Таяу Шығыстағы бұл аламанмен қатар, Татарстанның астанасы – Қазан қаласында да XXVII жазғы Универсиада аясында бокс турнирі мəреден шығатын еді. Сондықтан құрама бапкерлері дəл қазіргі таңда үздік деп есептелген сайыпқырандарды Иордания тобына іріктеп алды да, екінші құрам саналғандарды Орал тауының етегіне аттандырды. Бұлардың біріншісін бас жаттықтырушы Мыр за ғали Айтжанов бастап кетсе, екіншісі аға жаттықтырушы Нұрғали Сафиуллинге ерді. Қазір қарап тұрсақ, Азия чемпионатына жол тартқан жасақтың құрамы негізін, дəлірегі 7-ін еліміздің соңғы, 2012 жылғы біріншілігінде топ жарғандар құраған екен. Міне, нəтижесінде солардың 5-і елімізге алтын медаль тағып қайтты.

ше, Азия ойындарының 2010 жылғы чемпионының деңгейін біз ешбір төмендете алмасақ керек. Қазақстанның 2012 жылғы чемпионы дегеннен өзге ресми атағы жоқ шымкенттік Қайрат Ерəлиев (56 кг) бұған қарағанда сəттірек өнер көрсетіп, бірінші ұрысында филиппиндік Марио Фернандестен басым түсті (3:0). Бірақ келесі жекпе-жегінде оған үндінің соңғы жылдары қатты өсіп келе жатқан жас перісі, Азияның болашақ чемпионы Шива Тапа тап келді де, 1:2 есебімен ұтылуға мəжбүр болды. Демек, екі оғланымызға да айрықша тағатын айыбымыз жоқ. Біздің құрама сапындағы ең атағы зоры, 2012 жылғы Лондон Олимпиадасы мен 2011 жылғы əлем біріншілігінің күміс жүлдегері, жастар арасындағы 2007 жылғы əлем чемпионы, Қазақстанның 2009 жылғы чемпионы, ақтаулық Əділбек Ниязымбетов (81 кг) күтпеген жерден финалда ұтылып қалды. Қалған 7 алтын медальдің жанында олқылау көрінетіні болмаса, мұның өзі тəптəуір табыс. Бұл турнирде Əділбек иорданиялық Жехад Мохаммед Абу Алхерді, индонезиялық Кристианус Нонг Седоны жəне ирандық Эхсан Рузбаханиді ұтты. Ал финалда өзбектің есімі белгісіздеу жас боксшысы Ойбек Мамазулуновқа 1:2 есебімен жол беріп алды. Бір айтарлығы, еліміз құрамасы сапында осы жолы əлем жəне құрлық додаларында жүлделі орындардан көрінуді былай қойғанда, ешқашан Қазақстанның да чемпионы болып көрмеген бір ғана боксшы болды. Ол – 49 килоға дейінгі салмақтағы көкшетаулық өрен Теміртас Жүсіпов. Оның еліміз біріншіліктерінде жеткен жетістіктері 2011 жылғы қола, 2012 жылғы күміс медальдармен шектеледі. Сосын биылғы көктемде Болгариядағы атақты «Странджа» турнирінде топ жарды. Бірақ, əрине, қандай бір турнир де чемпионат емес. Бір ғажабы, тап осы құрлық бəсекесінде қазақстандықтар үшін аспаннан шұғадай болып жауған алтын медальдардың көшін осы жігіт

ақтаулық Берік Əбдірахманов (60 кг) жеткізді. Бұған дейін Қазақстан чемпионатында 2010 жылы қола, 2012 жылы алтын жүлделер жеңіп алған саңлақ үшін бұл халықаралық дəрежедегі бірінші ірі жетістік болды. Турнирді бірсыдырғы деңгейде өткізген Берікке өзінің осы мақсатына жету үшін қытай Лиу Киангтің, ирактық Ганим Амир Хадимнің, ирандық Мохаммад Моме вандтың, тəжіктің белгілі шебері Анвар Юнусовтың жəне тай Сайлом Ардидің екпіндерін басуға тура келді. Біз үшінші алтын медальдің иесі астаналық Мерей Ақшаловтың (64 кг) есімін алғаш рет 2004 жылы кадеттер арасында Азияның чемпионы болған кезінде естіп едік. Бірақ содан кейін əртүрлі турнирлерде көрініп келгенімен, ол 2012 жылға дейін Қазақстан біріншілігінде топ жарып та, жүлделі орындарға қол жеткізіп те көрген емес. Демек, мына жеңіс Мерей үшін де нағыз мерейді тасытқан жеңіс болып отыр. Ал құрлықтың ең мықтысы атану жолында ол кувейттік Али Мазафарды 2 раундта нокаутқа жіберіп, қытай Ли Кунлионгті, қырғыз Ермек Сакеновті жəне бір басында талай атағы бар моңғол Уранчимег Мункх-Ерденені ұтты. Содан алтын медаль алу кезегі астаналық тағы бір саңлақ – Данияр Елеусіновке (69 кг) жетті. Жас болғанымен, оның осы кезге дейін алған біраз атағы бар. Айталық, 2006 жылы жасөспірімдер арасында əлем чемпионы атанса, 2008 жылы жасөспірімдердің ересектеу тобында екінші болды. 2010 жылы Азия ойындарының чемпионы атанды. Ал Қазақстан біріншілігінде үш жыл қатарынан (2010, 2011, 2012) топ жарды. Енді бұлардың қатарына құрлық чемпионы деген атақты қосып отырған Данияр чемпионатта ирактық Виссам Жаббардан, қытайлық Майматти Тусункионгтан, иорданиялық Мохаммад аль-Асси мен үнді Мандип Жанградан басым түсті. Келесі салмақ категориясындағы Алматы облысының өкілі Жəнібек

Ќазаќстандыќ 7 боксшы – Азия чемпионы!

Əлімханұлының (75 кг) жеңісі де ерекше болды. 2009 жылы алғаш рет еліміздің жасөспірімдер арасындағы чемпионы болып үлгерген ол соны ересектер арасында қайталау үшін тағы 3 жылын сарп етті. Дегенмен, оның қатарында алғашқы лекте үздік шыққандардың бірде-бірі əлі ұлттық құрама сапына іліккен жоқ. Бұл жағынан пионер саналатын Жəнібек Амманда да айрықша өнер көрсетті. Бірінші ұрысында Азияның осының алдындағы, 2011 жылғы чемпионы өзбек Шухрат Абдуллаевты ойсырата ұтқан жас пері бұдан əрі қытай Вен Юнхгангты 1-раундта нокаутқа аттандырып, парсы Сажад Мехраби мен тəжік Навруз Джафоевты аттан аударып алды. Өткен жылы ғана еліміздің чемпионы деген атаққа бірінші рет қол жеткізген қостанайлық Антон Пинчукте (91 кг) де бұрын мұндай ірі табыс болған емес. Ол турнирде бар-жоғы үш ұрыс қана өткізді. Жəне үшеуін де ешкім шүбə келтіре алмайтындай етіп өз пайдасына шеше білді. Ал Антонның жұдырығының дəмін татқандар арасында Оңтүстік Корея боксшысы Хео-Жин Хо, қырғызстандық Сергей Паренко жəне иорданиялық Ихаб Алматбоули болды. Қазақстандықтардың осындай ғаламат жеңісінің түйінін еліміздің аса ауыр салмақтағы (+91 кг) үш дүркін чемпионы (2009, 2010, 2011) қостанайлық қыран – Иван Дычко қойып берді. Енді ол өзінің 2012 жылғы Лондон Олимпиадасы мен 2011 жылғы əлем чемпионатының қола жүлдегері, 2010 жылғы Азия ойын дарының күміс жүлдегері, əлемнің ересек жасөспірімдер арасындағы 2008 жылғы күміс жүлдегері деген атақтарына Азия чемпионы деген дəрежені де қосып алды. Бұл үшін ол Иордания жерінде алдымен алаң иесі Сейф Барданды 1-раундта нокаутқа жіберіп, сосын үндістандық Сатиш Кумарды, ирандық Жассем Делавариді, сосын өзбек Изатулло Эргашевті талқандап шықты. Қазақстан боксшылары Азия чемпионатына 1994 жылдан бері қатысып келеді. Сол жылы Иранның астанасы – Теһран қаласында өткен додада қазақ қосыны 5 алтын медальға қол жеткізді. Ал 1995 жылы Ташкентте жалау көтерген келесі құрлық бəсекесінде 6 боксшымыз чемпион атанды. Есесіне, өзбектер 1999 жылы тағы да өз байтақтарында керуен керген біріншілікте 7 алтын медальдің иегері болып шыға келді. Біз осы жолы осы биіктікті бағындырдық. Бұл алдағы əлем чемпионаты алдындағы үлкен бір серпіліс болды. Алыстағы Иордания жерінде көкке көтерілген қазақ боксының мерейі бұдан да ары таси бергей!

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 29 шілдеде сағат 10.00-де республикалық мемлекеттік меншіктегі нысандар бойынша аукциондық сауда-саттықты мына мекенжайда өткізеді: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Ағылшын əдісі 1-лот «ГАЗ-31105-100» автокөлігі, м/н Х 019 PR, 2007 ж/ш. Оңтүстік Қазақстан облысының прокуратурасы балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Тəуке хан даңғылы, 97. Бастапқы бағасы – 616 000 теңге. Кепілді жарнасы – 92 400 теңге. Жағдайы қанағаттанарлық. 2-лот «ГАЗ-3102-121» автокөлігі, м/н Х 017 PR, 2007 ж/ш. Оңтүстік Қазақстан облысының прокуратурасы балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Тəуке хан даңғылы, 97. Бастапқы бағасы – 492000 теңге. Кепілді жарнасы – 73800 теңге. Жағдайы қанағаттанарлық. 3-лот «Mitsubishi Pajero» автокөлігі, м/н Х 033 PR, 1998 ж/ш. ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қ, Тыныбаев көшесі, 40. Бастапқы бағасы – 1 683 000 теңге. Кепілді жарнасы – 252 450 тенге. Жағдайы қанағаттанарлық. 4-лот

«ГАЗ-3102-121» автокөлігі, м/н Х 030 PR, 2007 ж/ш. Оңтүстік Қазақстан облысының прокуратурасы балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Тəуке хан даңғылы, 97. Бастапқы бағасы – 505000 теңге. Кепілді жарнасы – 75750 теңге. Жағдайы қанағаттанарлық. 5-лот «ВАЗ-21310» автокөлігі, м/н Х 782 SV, 2007 ж/ш. «ҚР АШМ ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Оңтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспекциясы» ММ балансындағы, орналасқан мекен жайы: ОҚО, Шымкент қ., Майлықожа көшесі, 129. Бастапқы бағасы – 346000 теңге. Кепілді жарнасы – 51900 теңге. Жағдайы қанағаттанарлықсыз. 6-лот «Daewoo Nexia Gle» автокөлігі, м/н Х 767 ВY, 2006 ж/ш. «ҚР Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Мəдениет комитетінің «Ордабасы» ұлттық тарихи-мəдени қорығы республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны» балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Ордабасы ауданы, Бадам ауылы. Бастапқы бағасы – 315 000 теңге. Кепілді жарнасы – 47250 теңге. Жағдайы қанағаттанарлықсыз.

Сауда-саттық өткізу ережесі Сауда-саттықтың ағылшын əдісі жағдайында – аукционшы жекешелендірілетін нысанның бастапқы бағасын жəне бағаны ұлғайту қадамын жариялайды. Сауда-саттыққа қатысушылар нөмірлер көтерілгенде бастапқы бағаны арттырады, бірақ ол жарияланған қадамнан кем болмауы керек. Аукционшы сауда-саттыққа қатысушылардың аукци он дық нөмірлерін жариялайды, бағаны бекітеді жəне оны арттыруды ұсынады. Сауда-саттық ұсынылған бағаның барынша көп болуына дейін жүреді. Жекешелендірілетін нысан үшін ең жоғары баға ұсынған қатысушыны аукционшы жариялайды жəне басқа көтерілген нөмірлер болмаған жағдайда балға ұрумен аталған жекешелендірілетін нысанның сатылғандығы туралы хабарлайды. Жекешелендірілетін нысан бойынша сауда-саттық тек мынадай жағдайда өткізілді деп саналады, егер де ең болмағанда екі қатысушы жекешелендірілетін нысанның бастапқы бағасын бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына арттырса. Қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет:

1.Өтінім. 2.Жеке тұлға үшін – төлқұжат; куəлік; заңды тұлға үшін – құрылтай құжаттардың нотариат куəландырған көшірмелері (жарғы, тіркеу туралы куəлік; статистикалық карточка), шетелдік заңды тұлғалар орыс тіліне аударылып нотариат куəландырған құрылтай құжаттарды тапсырады. 3.Кепілді жарнаның төленгендігін растайтын төлем құжатының көшірмесі. 4.Өкілдің өкілеттігін куəландыратын құжат (сенімхат). Кепілді жарна Қазынашылықтың ОҚО бойынша департаментінің «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММдағы мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394. Қатысушыларды тіркеу жəне олардан өтінімдер қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен басталады жəне 2013 жылғы 29 шілдеде аукцион өткізуге дейін бір сағат қалғанда мына мекенжайда аяқталады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24; №200, 205 бөлмелер, тел: 210159, факс 21-29-22.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Сауда-саттық 2013 жылғы 24 шілдеде сағат 11.00-де өткізіледі. Өтінімдер қабылдау 2013 жылғы 24 шілдеде сағат 10.00-де аяқталады. Аукционға сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша республикалық меншіктегі келесі нысандар қойылады: 1. Ваз 2106 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 834 АР, 2002 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 38 000 теңге. Бастапқы баға - 38 000 теңге. Кепілді жарна 5 700 теңге. 2. Газ 2705 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 313 АР, 2001 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 79 000 теңге. Бастапқы баға - 79 000 теңге. Кепілді жарна - 11 850 теңге. 3. Ваз 21070 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 721 ВС, 2002 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 40 000 теңге. Бастапқы баға - 40 000 теңге. Кепілді жарна - 6 000 теңге. 4. Газ 3110 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 002 AP, 2000 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 24 000 теңге. Бастапқы баға - 24 000 теңге. Кепілді жарна 3 600 теңге. 5. ГАЗ 33021-212 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 250 АР, 2001 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 75 000 теңге. Бастапқы баға - 75 000 теңге. Кепілді жарна 11 250 теңге. 6. ГАЗ 3110 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 262 АР, 2001 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 39 000 теңге. Бастапқы баға - 39 000 теңге. Кепілді жарна 5 850 теңге. 7. ГАЗ 3110-411 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 847 ВЕ, 2001 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы баға - 39 000 теңге. Бастапқы

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ!

Маңғыстау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті жайларды жалға беру бойынша тендер өткізеді Лот № 1. Ақтау қ., 15-шағын аудан, № 67б ғимараты мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы ауданы 3,0 шаршы метр мемлекеттік тұрғын үй емес қордың жайы. Баланс ұстаушысы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» РМК. Мақсатты белгіленуі: банктік операцияларды жүзеге асыру. Жалға беру мерзімі: тендер нəтижесі бекітілген күннен бастап 31.05.2014 ж. мерзімі бойынша. Осы лот бойынша кепілді жарна мөлшері – 1300 (бір мың үш жүз) теңге. Жалдық төлемнің бастапқы бағасы - 2597 (екі мың бес жүз тоқсан жеті) теңге. ЛОТ № 2. Ақтау қ., 31 «а»-шағын аудан, №5 ғимарат мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы ауданы 319,63 шаршы метр мемлекеттік тұрғын үй емес қордың жайы. Теңгерім иесі: «Маңғыстау облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Нысаналы мақсаты: асхана үшін пайдалануға. Жалдау мерзімі: тендер нəтижесі бекітілген күннен бастап 30.06.2015 ж. мерзімі бойынша. Аталған лот бойынша кепілді жарна мөлшері – 138320 (бір жүз отыз сегіз мың үш жүз жиырма) теңге. Жалдық төлемнің бастапқы бағасы - 62244 (алпыс екі мың екі жүз қырық төрт) теңге. Тендер 26.07.2013 ж. сағат 10.00-де өткізіледі. Өткізілу орны: Ақтау қ., 9-шағын аудан, № 23 əкімшілік ғимарат. Кепілді жарнаны аудару деректемелері: Маңғыстау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің депозиттік шоты, ЖСК № KZ980705012170175006, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, БСН 120240022666, СТН 430100285379, төлем тағайындау коды 171, Кбе 11, мекеме коды 2170175, БСК KKMFKZ2A. Тендерге қатысуға өтінімдер келесі мекенжай бойынша қабылданады: Ақтау қ., 9-шағын аудан, № 23 ғимарат, 206-бөлме, тел. 8(7292)421655, 8(7292)421657. Өтінімдерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен басталады жəне 25.07.2013 ж. 10 сағат 00 минутта аяқталады.

Тендер өткiзудiң шарты жəне жеңімпазды таңдау өлшемі: Тендерге қатысушылар тендер өткiзу туралы хабарламада көрсетiлген мөлшерде, мерзiм мен тəртiпте, жалға берушiнiң депозиттiк шотына кепiлдi жарна енгiзедi. Бір кепілді жарна бір нысанның тендеріне қатысуға мүмкіндік береді. Тендерге қатысушылар: 1) тендерге өзi немесе тиiстi түрде ресiмделген сенiмхаттың негізiнде өзiнiң өкiлдерi арқылы қатысады; 2) тендерге шығарылатын нысан бойынша қосымша мəлiметтердi, нақтылауларды тегiн алады; 3) нысанды алдын ала тексеріп қарайды; 4) өзінің құқықтары бұзылған кезде сотқа жүгiнеді; 5) тендер басталғанға дейін кемінде үш күн бұрын бұл туралы жалға берушіге жазбаша хабарлап, қатысуға берген өзінің өтінішін қайтарып алады. Егер өтініштерді қабылдау мерзiмiнiң аяқталу сəтiнде бiр ғана өтiнiш тіркелген болса (екiншi жəне келесi тендерлердi қоспағанда), тендер өтпедi деп танылады. Өткізілмеген тендер туралы шешім тиісті хаттамамен ресімделеді. Тендер өтетiн күнi отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттердi ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттердi ашу алдында комиссия олардың бүтiндiгiн тексередi, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттердi ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезiнде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкiлеттi өкiлдерi қатыса алады. Тендер комиссиясы ұсынылған ұсыныстардың тендерлiк құжаттамада қамтылған талаптарға сəйкестiгiн тексередi. Егер берілген ұсыныстар тендерлiк құжаттамада қамтылған талаптарға сəйкес болмаған жағдайда, көрсетiлген ұсыныстар одан əрi қарауға жатпайды жəне мұндай өтiнiш берген тұлға тендерге қатысушы мəртебесiн жоғалтады, бұл конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Тендер комиссиясының шешiмi бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамаға сəйкес барлық құқықтар

мен міндеттерді қабылдаған тендерге қатысушы тендер жеңiмпазы деп танылады Үмiткер тендерге қатысу үшiн жалға берушi белгiлеген мерзiмде: үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтiнішті; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелерін не көрсетілген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін не көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) өтініш беру сəтіне салықтық берешегі жоқ екені туралы салық органының анықтамасын беруі қажет. Тендер нысандары бойынша құжаттармен келесі мекенжай бойынша танысуға болады: Ақтау қ., 9-шағын аудан, № 23 ғимарат, 206-бөлме. Тендерлік құжаттама белгіленген тəртіпте тіркелген тендер қатысушыларына ұсынылады. Қосымша ақпаратты келесі телефон бойынша алуға болады 8(7292)421657.

баға - 39 000 теңге. Кепілді жарна - 5 850 теңге. 8. ВАЗ 2106 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 925 ВЕ, 2004 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Мемсараптама» РМК Ақтөбе облысы бойынша филиалы. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 103. Алғашқы баға - 46 000 теңге. Бастапқы баға - 46 000 теңге. Кепілді жарна - 6 900 теңге. 9. ГАЗ 3102-311 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 491 АР, 2002 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Мемсараптама» РМК Ақтөбе облысы бойынша филиалы. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 103. Алғашқы баға - 46 000 теңге. Бастапқы баға - 46 000 теңге. Кепілді жарна - 6 900 теңге. 10. Toyota Camry автокөлігі, тіркеу нөмірі D 896 ВV, 2002 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Н.Қобыланды көшесі, 7. Алғашқы баға - 161 000 теңге. Бастапқы баға - 161 000 теңге. Кепілді жарна -24 150 теңге. 11. ВАЗ 21213-202 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 036 КР, 2004 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Ақтөбе жəне Батыс Қазақстан облыстары бойынша Ақтөбе қаласындағы «Батыс» өңіраралық көліктік бақылау инспекциясы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 95. Алғашқы баға - 54 000 теңге. Бастапқы баға - 54 000 теңге. Кепілді жарна - 8 100 теңге. 12. ГАЗ 2705 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 065 ВР, 2006 жылы шығарылған, теңгерім иесі - «Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығы» РМҚК. (Астана қ., Кравцов көшесі,18). Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Асау Барақ көшесі, 45. Алғашқы баға - 96 000 теңге. Бастапқы баға - 96 000 теңге. Кепілді жарна - 14 400 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион өткізу ережесі мен жеңімпазды анықтау шарты Аукционшы жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын жəне бағаның арттырылу қадамын жариялайды. Саудасаттыққа қатысушылар нөмірді көтере отырып бастапқы бағаны арттырады, бірақ жарияланған қадамнан кем болмауы тиіс. Аукционшы сауда-саттыққа қатысушылардың аукциондық нөмірлерін жариялайды, бағаларын бекітеді жəне оны көтеруді ұсынады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттық ұсынылған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысаны үшін біршама жоғары баға ұсынған қатысушыны аукционшы жариялайды. Аукционшы жекешелендіру нысанының соңғы бағасын үш рет қайталайды жəне басқа нөмір көтерілмеген жағдайда балғаны соғып, осы жекешелендіру нысанының сатылғандығы туралы жариялайды. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын, егер ең болмағанда екі қатысушы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына арттырған жағдайда ғана, жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттық өткізілген болып саналады. Сауда-саттық өткізілетін орын:

Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33, 405-бөлме. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1. Нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінім. 2. Жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесіне аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін жеке тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3. Заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыс тыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесі не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондайақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұс қасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 4. Кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесі. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының тұпнұсқасы қайтарылады; 5. Заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды көірмесін ұсыну қажет. 6. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялау сəтіндегі) үзіндікөшірменің түпнұсқасын ұсынады. 7. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Кепілді жарна «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік KZ 160705012170166006 есеп-шотына енгізіледі, БСН 120340000827, БСК KKMFKZ2A, бенефиициар коды 11, төлем белгіленген код 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемнің белгіленуі - аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Анықтама алу телефоны: 8-(7132) 544454 www.gosreestr.rz.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 30 шілдеде республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) бір жыл мерзімге беру жөнінде тендер өткізеді, теңгерім ұстаушы келісіммен келісімшарты ұзартуға құқығы бар. Тендер мына мекенжайда болады: ОҚО, Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Тендер өткізу уақыты сағат 10.00-де. Тендерге ұсынылады: Алаңы 173,0 шаршы метр болатын асхананың тұрақжайы. Ұлттық қауіпсіздік комитеті Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментінің балансында тұр, орналасқан мекенжайы: Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 36. Тендер шарты: - нысанды департамент қызметкерлеріне тамақтандыруды ұйымдастыру үшін пайдалану; - қоғамдық тамақтандыру саласында жұмыс істеу кемінде 3 жыл; - санитарлық-гигиеналық нормасын сақтау; - нысанға рұқсат рəсімдеу. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына - 26952 теңге. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзінің құрамына коммуналдық қызметтерді жəне тұрақжайға қызмет көрсетуге шығындарды енгізбейді. Тендер өткізу ережесі: Тендер өткізу кезінде комиссия үшін жалдау ақысының ең жоғары со масын жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін қатысушылар тендер жеңімпазы деп жариялайды. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жариялайды. Тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін мыналарды тапсыру қажет:

1. Тендерге қатысуға үміткердің келісімі қамтылған тендерге қатысуға өтініші жəне оның тендер шартын орындауы бойынша міндеттемесі мен тиісті шартты жасауы; 2. Жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсыныс; 3. Заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті көрстуімен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды расталған көшірмелері. - жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу куəлігінің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелері, салық төлеушінің куəлігі жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті көрсетумен бірге үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. 1. акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірмені. 2. жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік қаты сушыларының тізілімін жүргізу жағдайында). 3. шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай көшірмелері.

4. кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі. 5. өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірілмей жасалады. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 59893 теңге құрайды жəне Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына енгізіледі: СТН 582200048073, ИИК KZ930705012178006, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, Оңтүстік Қазақстан облысының қазынашылық департаменті, Шымкент қаласы, БИК KKMFKZ2A, КБЕ-11, КНП-171. Өтініш мына мекенжайда қабыл данады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Анықтама үшін телефондар: 21-0159, 54-00-68, факс 21-29-22. Өтініштер қабылдау жəне тендер өткізу шартымен жəне тендерлік құжаттармен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күн ішінде аяқталады (2013 жылғы 29 шілдеде таңғы сағат 10.00-де).


www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 26 шілдеде сағат 10.00-де республикалық мемлекеттік меншіктегі тұрақжайларды үш жыл мерзімге кейіннен сатып алу құқығынсыз мүлікті жалға (жалдауға) беру бойынша мына мекенжайда тендер өткізу туралы хабарлайды: Алматы қ., Достық даңғылы, 134. 1) Ғимараттың жалпы алаңы 1 517,1 ш.м. құрайтын тұрақжайы (цокольді қабат – 543,2 ш.м., 1- қабат-398,1 ш.м., 2-қабат -144,1 ш.м., 3-қабат -239, 1 ш.м., Литер Б-192,6 ш.м.,) орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 185. Тендер шарты: кеңсе үшін пайдалану; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 1 900 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 1 500 000 теңге. 2) Ғимараттың №1 тоңазытқыш жабдығымен, тоңазытқыш камерасы №22 орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 9 000 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 10 000 теңге. 3) Ғимараттың №1 тоңазытқыш жабдығымен, тоңазытқыш камерасы №12 орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі,170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 9 000 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 10 000 теңге. 4) №11 жүк қойма, жалпы алаңы 600,0 ш.м. орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 800 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 300 000 теңге. 5) №17 жүк қойма, жалпы алаңы 1 200,0 ш.м. орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі,170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 800 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 600 000 теңге. 6) №18 жүк қойма, жалпы алаңы 600,0 ш.м. орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 800 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 300 000 теңге. 7) №2 жүк қойма, жалпы алаңы 600,0 ш.м. орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 800 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 300 000 теңге. 8) №1 жүк қойма, жалпы алаңы 600,0 ш.м, орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: азық-түлікті қоймада сақтау; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың

бастапқы мөлшерлемесі 800 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 300 000 теңге. 9) Жай, жалпы алаңы 114,0 ш.м. ғимарат тұрақжайы физика факультеті оқу корпусында, орна ласқан мекен-жайы: Алматы қ., Əл-Фараби даңғылы, 71. Баланс ұстаушы – «Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» РМК. Тендер шарты: аспен қамтамасыздандыруды ұйымдастыру; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 400 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 90 000 теңге. 10) Жай, жалпы алаңы 112,3 ш.м. тұрақжай журналистика факультеті оқу корпусында, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əл-Фараби даңғылы, 71. Баланс ұстаушы – «Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» РМК. Тендер шарты: аспен қамтамасыздандыруды ұйымдастыру; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 400 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 90 000 теңге. 11) Шектеулі кіретін жай, жалпы алаңы 145,5 ш.м. тұрақжай, орна ласқан мекен-жайы: Алматы қ., Майлин көшесі, 38А. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК «ОңтүстікШығыс əуе жүрісін ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Тендер шарты: - күндіз-түні аспен қамтамасыздандыруды ұйымдастыру жəне авиадиспетчерге жеткізу; ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 400 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 115 000 теңге. 12) Ұзындығы 5 364 метрді құрайтын канализациялық кабелі, орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Əуежай алаңы. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК «Оңтүстік-Шығыс əуе жүрісін ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Тендер шарты: ең жоғары баға ұсынысы; айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі 5 200 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 6 000 теңге. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің депозиттік шотына енгізіледі: № KZ 250705012170180006 ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, Астана қ., БИН 120340013492, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды 11, мекеме коды 2170180 (банктік қызметтер төлем ақысына кепілді жарна мөлшері кірмейді). Кепілді жарна тендер жеңімпазының мынадай міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылады: 1) тендерде жеңіп шыққан жағдайда тендер нəтижелері туралы хаттамаға қол қою; 2) тендер нəтижелері туралы хаттамаға сəйкес республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) шартты жалға берушімен жасау. Кепілді жарна жалға берушіге қайтарылмайды: 1) Тендер қатысушысына тендерге қатысудан жазбаша бас тартқан жағдайда оны өткізуге дейінгі үш күнтізбелік күн қалғанда; 2) Жеңімпазға тендер жеңімпазының ұсынысына сай келетін жағдайда шарт жасаудан ол бас тартқан жағдайда. Басқа жағдайларда кепілді жарнаны қайтару туралы өтініш берген

күннен кешіктірілмейтін мерзімде қатысушының деректемелері көрсетіліп тендер қатысушысына қайтарылады. Кепілді жарналарды қайтару туралы тендер қатысушыларының өтініштері жалға берушінің шотына жарналар түскеннен кейін қабылданады. Үміткер тендерге қатысу үшін жалға беруші белгілеген мерзімде мына құжаттарды тапсыруы қажет: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қыркүйектегі № 1102 қаулысымен бекітіліп республикалық мүліктік жалға (жалдауға) беру ережесінің 1 қосымшасында белгіленген нысан бойынша тендерге қатысуға өтінімі, оны тендер жеңімпазы деп жариялаған жағдайда, тендер қатысушысының жазбаша міндеттемесі, ақпараттық хабарламада жəне тендер қатысушысының өз ұсынысында көрсетілген тендер жағдайында шарт жасасуы қамтылады; 2) Тендер құжаттамасының топтамасы қосымшасымен бірге жазбаша түрде тендер шарты бойынша ұсыныс басқа құжаттардан бөлек жапсырылған конверттерге салынып беріледі; 3) Заңды тұлғалар үшін – құрылтай құжаттарды (құрылтай шарт пен жарғы) мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсына отырып салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмелері, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжатты, салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде көрсете отырып салық төлеушінің куəлігі мен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəлан дырылған көшірмелері; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме-үзіндіні; жауапкершілігі шектеулі серіктестер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзіндіні (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 7) өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. - тендерге қатысуға тілек білдіруші тұлғалардан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу қажетті құжаттардың толық жиынтығы болуы жағдайында жүргізіледі. - Қазақстан Республикасының заңнамасына немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің сол түрлерімен айналысуға құқығы жоқ заңды тұлға тендер қатысушысы бола алмайды, оны жүзеге асыру тендер шарты болып табылады. - нысанды пайдалану бойынша ұсынысы жəне мөлшерлеме бойынша жалдау ақысы жабық конвертке салынып беріледі. - тендер қатысушыларынан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне тендер басталуға дейін жиырма төрт сағат қалғанда мына мекен-жайда аяқталады: Алматы қ., Достық д-лы, 134. - нысан үшін ен жоғары жалдау ақысының сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған бар лық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер туралы қосымша ақпаратты 313-07-79(78) телефоны арқылы алуға болады.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, САУДА-САТТЫҚ!

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 23 шілде күні сағат 11.00-де республикалық меншіктегі нысандарды голланд əдісімен сату жөнінде ашық аукцион өткізетіндігін хабарлайды. Аукцион өткізілетін мекенжай: Атырау қаласы, Абай көшесі 10 а, 1-ші қабат. №1. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығы» шауашылық жүргізу құқығындағы РМК Атырау облыстық филиалы теңгеріміндегі, 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е 633 ВО, ГАЗ-322132 220 автокөлігі. Нысанның орналасқан жері – Атырау қаласы, Островский көшесі,4. Алғашқы бағасы – 5 422,745 теңге. Бастапқы бағасы – 1 084 549 теңге. Төменгі бағасы – 593 351 теңге. Кепілді жарна –162 682,35 теңге. №2. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ба лық шаруашылығы комитетінің «Жайық-Каспий облысаралық балық шаруашылығы бассейіндік инспекциясы» ММ теңгеріміндегі, 1973 жылы шығарылған, «Күзетші-018», У-2-78, КС-100Д катері. Нысанның орналасқан жері – Атырау қаласы, Мечников көшесі. Алғашқы бағасы –3 913 280 теңге. Бастапқы бағасы – 782 656 теңге. Төменгі бағасы – 428 187 теңге. Кепілді жарна – 117 398,4 теңге. Жекешелендiрiлетiн əр нысан бойынша сауда-саттық аукционшының сатылатын нысанды, нысанның қысқаша сипаттамасын, сауда-саттық өткiзу əдiсiн, бастапқы бағаны жəне бағаны өзгерту қадамын жариялауымен басталады. Аукционшы сауда-саттық барысында қадамды өзгертуге хақылы, оны бұл жағдайда жариялауы қажет. Сауда-саттықтың голланд əдісімен өткiзу ережесi Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлiмделген қадаммен төмендетедi. Аукционшы баға жарияланған кезде аукцион нөмiрiн бiрiншi көтерген қатысушының нөмiрiн атайды жəне балғаны соғып, осы жекешелендiру нысаны бойынша оны жеңiмпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендiру нысанының ең төменгi бағасын жариялаған кезде қатысушылардың

бiрде-бiреуi осы жекешелендiру нысанын сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда бұл жекешелендiру нысаны аукционнан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екi немесе одан көп нөмiр бiр мезгiлде көтерiлсе, онда аукционшы бағаны жеңiмпаз айқындалған сəтке дейiн белгiленген қадам көлемiне көтере бастайды. Жарияланған қадам аукционның голланд əдiсi бойынша белгiленген қадамға, бiрақ ұлғайту жағына тең болады. Егер бағаны арттыру кезiнде өз нөмiрлерiн бiр мезгiлде көтерген аукционға қатысушы тұлғалардың бiрде-бiреуi оны арттырылған баға бойынша сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсiмiн қолданады. Жекешелендiру нысаны бойынша аукцион, егер оны өткiзу сəтiне жекешелендiру нысанын жалғыз қатысушыға сатуға жол берiлетiн голланд əдiсі бойынша үшiншi жəне кейiнгi сауда-саттықтарды қоспағанда, тек бiр қатысушы қатысқан жағдайда өтпеген болып саналады. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1. Сауда-саттыққа қатысушының жазбаша міндеттемесін қамтитын сауда-саттыққа қатысудың, ал егер ол жеңімпаз деп жарияланған жағдайда ақпараттық хабарламада белгіленген шарттармен жекешелендіру нысанын сатып алу-сату шартын жасаудың өтінімі; 2. Салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 3. Кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. 4. Банктен ағымдағы шоттың баржоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Қазақстан Республикасының

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050010, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) ПК386+50-дегі мал өткізу өткелін жайластыру үшін құрылыс-монтаждау жұмыстарын сатып

занды тұлғалары – жарғының, заңды тұлғаны тiркеу туралы куəлiктiң жəне статистикалық карточканың нотариалды куəландырған көшiрмелерiн жəне өкiлдiң өкiлеттiгiн куəландыратын құжатты қосымша тапсырады. Акционерлiк қоғамдар акционерлер тiзiлiмiнен олардың акцияларына иелiк етушi акционерлiк қоғамдар туралы ақпарат қамтитын көшiрменi қосымша тапсырады (ақпараттық хабарлама жарияланған сəттегi). Шетелдiк заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тiлiне аударылып нотариалды куəландырған құрылтай құжаттарды тапсырады. Ағымдағы шоттың бар екенін дəлелдейтін банк анықтамасының түпнұсқасы. Қатысушыларға кепілді жарнаның кез келген санын енгізуге жол беріледі, бұл ретте кепілді жарнасы қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнасын енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: ИИК (депозиттік шот)KZ450705012170168006, БИКKKMFKZ2A, БИН – 120240020907, КНП-171, КБЕ – 11, алушы банк – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемді тағайындау – аукционға қатысу кепілді жарнасы. Өтінімдерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 23 шілдеде сағат 10.00-де аяқталады. Сауда-саттық өткізу мен аукционға қатысу үшін өтінімдер қабылдау мына мекен-жайда жүргізіледі: Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а, 1-қабат, 2-бөлме. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7122) 35-43-22.

алу жөнінде Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында 2013 жылғы 1 шілдеде сағат 12.00-де өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

ІV Халықаралық «Шығыс шынары-2013» мүшəйрасының ережесі Жылдағыдай биыл да Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласының əкімдігі Қазақстан Жазушылар одағымен бірлесе отырып, 2013 жылы 29-30 тамызда «Шығыс шынары» атты дəстүрлі халықаралық мүшəйра өткізеді. Мүшəйраның мақсаты: Қазақстанның «жауҺары» атанған жер жəннаты кенді Алтайдың көркем келбетін, өндірістің ордасы болған Шығыс Қазақстан облысын, оның басты қаласы Өскеменді дəріптеу, облысты мадақтау, жыр жолдары арқылы қалың қауымға паш ету. Ақындарды ынталандыру. Мүшəйра тақырыптары: Көрнекті жазушы-драматург Оралхан Бөкейдің 70 жылдық мерейтойы. Шығыс Қазақстан облысы мен Өскемен қаласы туралы өлеңдер. Мүшəйраға қатысушы ақын осы тақырыптарға арналған өлеңдерін 2013 жылдың 5 тамызына дейін «Мүшəйраға» деп, бүркеншік атпен жіберуі тиіс. Қосымша бөлек конвертте шығарма авторы жайлы қысқаша мəлімет (атыжөні, мекенжайы, телефондары, суреті, ақынның шығармашылығы туралы, т.б.) жазылуы керек. Өлеңдердің электронды нұсқасы қоса жіберілгені жөн. Мүшəйраға бұрын жарияланбаған туындылар ғана қабылданады. Өлеңдердің электронды нұсқасы қоса жіберілгені жөн. Мүшəйраға бұрын жарияланбаған туындылар ғана қабылданады. Мүшəйра қорытындысы тамыз айының аяғында шығарылып, табиғаты сұлу, қазақтың «Швейцариясы» атанған шығыс жерінде өткізіледі. Жеңімпаздарға тағайындалған жүлделер: Бас бəйге –700 000 теңге, Бірінші орын біреу – 500 000 теңге, Екінші орын екеу – 300 000 теңгеден, Үшінші орын үшеу – 200 000 теңгеден, Арнаулы жүлделер төртеу – 100 000 теңгеден, Ынталандыру сыйлығы төртеу – 50 000 теңгеден. Барлығы - 3 млн. теңге. Байқауға қатысушылардың жол шығындарынан басқа, тамағы мен жатынорыны шығындарын ұйымдастырушы тарап көтереді. Шақырылатын құрметті қонақтар мен қазылар алқасы мүшелерінің жол қаражаты, тамағы, жатын-орыны ұйымдастырушы тарап есебінен. Өлеңдерді мына мекен-жайға жіберу керек: 050000, Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, 105-үй, Қазақстан Жазушылар одағы, 1-қабат, «Жұлдыз» журналының редакциясы. Хабарласу үшін – 8-727-272-59-44. Ұйымдастыру алқасы. «Ынтымақ» АҚ акционерлері назарларына! 2013 жылдың 21 тамызында сағат 15.00 аралас дауыс беру жолымен «Ынтымақ» АҚ (бұрынғы ИЖҚ «Ынтымақ» АҚ, лицензия №049) акционерлерінің жылдық жалпы жиналысы өткізіледі. Мекен-жайы: 060005, Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй. Кворумның болмауы себепті акционерлердің қайталап өткізілетін жиналысы – 2013 жылдың 22 тамызында жүргізіледі. Жиналысқа қатысуға құқылы акционерлердің тізімі 2013 жылғы 21 шілдесінен жасақталады. Акционерлерді күн тəртібіндегі сұрақтар бойынша құжаттармен таныстыру Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй мекен-жайы бойынша жүргізіледі. Телефондар: 8 (7122) 254164, 254165. Күн тəртібі: 1. 2012 жыл бойынша «Ынтымақ» АҚ аудиттелген жылдық қаржылық есептемесін бекіту. 2. Қоғамның директорлар кеңесін: Буканов А.С. – акционер, білімі жоғары, инженер. Фомин П.И. – акционер, білімі жоғары, экономист. Құрмашев Т.Ж. – акционер, білімі жоғары, инженер, құрамымен 2013 ж. 21 тамызынан жеті жыл мерзімге сайлау. 3. 2012 жыл бойынша таза табысты бөлу тəртібін бекіту. 4. 01.01.2013 ж. дейін жүргізілген барлық келісімдерді бекіту. «Ынтымақ» АҚ директорлар кеңесі. «Ынтымақ» акционерлік қоғамының акционерлер жалпы жиналысының сырттай дауыс беру бюллетені. Мекен-жайы: 060005, Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 56-үй. Акционер (купон салушы) Фамилиясы ___________________ Аты______________ Жөні _____________________ Мекен-жайы: __________________________________________________________ (егер мекен-жайыңыз өзгерсе, 2013 ж. 1 қаңтарына мекен-жайды көрсетіңіз) __________________________________________________________________________ Жаңа жеке құжаты немесе паспорты № __________________кіммен берілді ____________________ қашан_______________ Акция саны: ______________________ Чек кітапшасы № ________________________. (10 купон – 1 акция, қоғамның бір акциясы – бір дауысқа ие). Акционерлердің күн тəртібіндегі сұрақтар бойынша шешімі: өз таңдауыңызды (шешіміңізді) «х» белгісімен қойып көрсетіңіз. Ескерту: Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау кумулятивті дауыс берумен жүргізіледі əрбір акцияға 3 дауыс келеді, акционер дауыстарын Директорлар кеңесінің мүшелерінің біреуіне беруге немесе оны бірнешеуі арасында бөлуге құқылы. Жақ Қарсы Қалыс 12012 жыл бойынша «Ынтымақ» АҚ аудиттелген жылдық қаржылық ____ ____ ____ есептемесін бекіту: баланс валютасы – 158 285 мың теңге ____ ____ ____ Таза табыс – 48 957 мың теңге 2. Қоғамның директорлар кеңесін: ____ ____ ____ Буканов А.С. – акционер, білімі жоғары, инженер. ____ ____ ____ Фомин П.И. – акционер, білімі жоғары, педагог. ____ ____ ____ Құрмашев Т.Ж. – акционер, білімі жоғары, инженер, құрамымен 2013 ж. 21 тамызынан жеті жыл мерзімге сайлау. 3. 2012 жыл бойынша таза табысты бөлу тəртібін бекіту: таза табыстың ____ ____ ____ 31952160 теңге сомасындағы бөлігін 1 акцияға 15 теңге есебінен ____ ____ ____ дивиденд төлеуге бағыттау. 4. 01.01.2013 ж. дейін жүргізілген барлық келісімдерді бекіту. Күні ___________________________ Акционер қолы ____________________________ Құрметті акционер! Осы бюллетеньді толтырып, жоғарыда көрсетілген мекен-жайға 2013 жылдың 20 тамызына дейін жеткізуіңізді сұраймыз. Дауысты санау күні 20.08.2013 ж. Бюллетень көк сиямен толтырылуы қажет. Көрсетілген мерзімнен кейін түскен бюллетень, дауыс санауда есептелмейді. «Ынтымақ» АҚ директорлар кеңесі Бюллетень түбірі ҚР Үкіметінің 01.08.1997 ж. №1208 қаулысымен бекітілген.

п/п 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

«Ынтымақ» АҚ 2012 ж. қаржылық көрсеткіштері Аудитерлік қызметті жүргізген «Каспий Аудит» ЖШС. Лицензия № 0000058 серия МФЮ-2, 10.02.2010 ж. Атауы 01.01.2012 ж. 01.01.2013 ж.

Жарғылық капиталы Меншікті капитал Активтердің баланстық құны Айналым капиталы Ағымдағы активтер Ағымдағы міндеттер Осы жылдың бөлінбеген таза табысы Капиталдың табыстылығы Активтер табыстылығы 1 акцияға келетін таза табыс 1 акцияға келетін таза табыс = бөлінбеген таза табыс /айналымдағы акция саны 12. 1 акцияның баланстық құны

53 253 108 779 108 779 13 786 13 786 0 3 895 3,58 % 3,58 % 1,83 21,20

53 253 157 736 158 285 59 013 58 464 549 48 957 31,04 % 30,93 % 22,98 44,18

Өсуі, кемуі %-пен 0 45,0% 45,5% 328,1% 324,1% 0 1156,9% 27,46 % 27,35 % 1156,9% 108,4%

51,07

74,31

45,5%

Өткен кезең бойынша қоғам активтері 158 285 мың теңгені құрады. Қоғамның жарғылық капиталы мөлшерін 53253 мың теңге құрайды. «Ынтымақ» АҚ қызметі өз қаржыларын басқа эмитенттердің бағалы қағаздарына салуына жəне бағалы қағаздармен операциялар жасауға негізделген. «Ынтымақ» АҚ Директорлар кеңесі. Жылдық жалпы жиналыспен дивиденд төлеу туралы сұрақ қабылданған жағдайда, дивиденд төлеу «Ынтымақ» АҚ офисінде жүргізіледі. Дивиденд төлеу мерзімі шектелмеген.

Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті, 010000, Астана қ., «Есіл» ауданы, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, 4-кіреберіс, телефон: 8 (717-2) 74-95-93, Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің «Ауыл шаруашылығы аэрофотогеодезиялық іздестіру мемлекеттік институты (АШАІМИ)» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорнының директоры лауазымының бос орнына конкурс өткізеді. Кəсіпорынның мекенжайы: 050040, Алматы қаласы, Манас к-сі, 42/56. Кəсіпорынның негізгі қызметі: мемлекеттік жер кадастры үшін жерге орналастыру жұмыстарын жүргізу саласындағы қызметті жүзеге асыру. Қойылатын талаптар: жоғары білім, («аэрофотогеодезия», «геодезия», немесе «жерге орналастыру» мамандықтары бойынша). ҚР Конституциясын, ҚР Жер кодексін, ҚР Еңбек кодексін, ҚР Бюджет кодексін, «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы», «Мемлекеттік құпиялар туралы» ҚР заңдарын жəне Қазақстан Республикасының аэрофотогеодезия, геодезия мен картография, жерге орналастыру саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін жəне осы лауазымда функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті қаржы есептілігін білу; мамандығы бойынша экономика саласы кəсіпорнының бейініне сəйкес басшы лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс өтілі. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылуы қажет құжаттардың тізімі: конкурсқа қатысу туралы өтініш, мемлекеттік жəне орыс тілдерінде жазылған түйіндеме, ерікті түрде жазылған өмірбаян, алған білімі туралы құжаттардың көшірмелері, еңбек кітапшасының (бар болса) немесе еңбек шартының көшірмесі, немесе жұмысқа қабылдау туралы жəне соңғы жұмыс орнында еңбек шартын тоқтату туралы бұйрықтардың көшірмелері, белгіленген нысандағы денсаулығы туралы анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, еңбек өтіліне, кəсіби даярлығы деңгейіне қатысты қосымша ақпараттарды (біліктілігін көтеру, ғылыми дəрежесі мен білімі туралы құжаттардың көшірмелері, ғылыми басылымдар, сондай-ақ алдыңғы жұмыс орны басшылығының ұсыныстарын, т.с.с) ұсына алады. Құжаттарды ұсыну мерзімі: бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс өткізу туралы хабарландыру шыққан күннен бастап 15 (он бес) күнтізбелік күн. Əділбекова Əйгерім Ермекқызына берілген ИКТ №034012011 сертификатының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050010, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) «Шар-Жаңаөскемен» темір жол желісін қиыршық таспен бекіту, түзету, əрлеу бойынша жұмыстарды сатып алу жөнінде Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекен-жайында 2013 жылғы 1 шілдеде сағат 11.00-де өткізілген ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды, жеңімпаз болып «Жоларна» ЖШС танылды, Алматы қ., Сортировочная к-сі, 6, өтінім бағасы 242 998 560 теңге ҚҚС-ын есепке алғанда.

9

«Айыртау-Алиби» ЖШС жалпы жиналысты 2013 жылғы 25 шілдеде сағат 10.00-де мына мекен-жайда өткізу туралы хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауд., Айыртау а., Совет к-сі. Күн тəртібі:

1.«Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Банк алдындағы, «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қолданыстағы жəне алдағы кездердегі барлық міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде, «Айыртау-Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – серіктестік) жəне «Қазақстан Халық Банкі» АҚ арасында 23.04.2008 жылы жер пайдалану құқығына кепіл туралы жасалған № 435 кепіл шарты бойынша кепілге бұрын берілген мүлікті «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) кепілге келісім беру туралы 2013 жылғы 29 сəуірдегі №KD 02-13-12 банктік займ шарты бойынша (бұдан əрі – Келісім-1), 2012 жылғы 28 қарашадағы № KD 02-12-56 банктік займ шарты бойынша «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-2), 2011 жылғы 12 тамыздағы № KS 02-11-37 кредиттік желі беру туралы келісім бойынша Банк алдындағы «Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-3), 2010 ж. 7 желтоқсандағы №KS 02-10-49 кредиттік желі беру туралы келісім бойынша «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан əрі – Келісім-4) (бұдан əрі – Келісім-1, Келісім-2, Келісім-3 жəне Келісім-4 сондайақ бірлескен Келісім деп аталады), Келісімдерде қарастырылған сыйақыны, комиссияларды, тұрақсыздық төлемін жəне өзге төлемдерді төлеу, сондай-ақ алдағы кезде Келісімдер шарттарының өзгеруіне (қосқанда, бірақ шектемей: кредиттік желі лимитінің мөлшерін, төленетін сыйақы мөлшерін ұлғайту немесе азайту; мерзімдердің, мақсатты тағайындалуының, кредиттік желі беру шарты мен тəртібінің кез келген өзгеруі; кредиттік желі жəне/немесе займдар лимиті валютасының өзгеруі, кредиттік желі шеңберінде берілген; жауапкершілікті ұлғайту жəне/немесе азайту; қамтамасыз ету құрамының өзгеруі; борышкерді алмастыру; заңды жəне жеке тұлғалардың кредит алу үшін Келісімге қосылуы немесе олардың қатысуларын тоқтату; Келісімдер шеңберінде жасалған шарттар жағдайларының өзгеруі немесе толықтырылуы; Келісімдер шеңберінде бұрын жасалған шарттардың əрекетін тоқтату). 2.«Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жəне/немесе «Алиби» холдингі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жəне/немесе «Бейнеу астық терминалы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Банк алдындағы өздерінің барлық міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында, сондай-ақ банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны алуға жəне мүлікті соттан тыс сатуға, бұдан басқа, осындай шоттардан ақшаны алу бойынша (Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған, банк шотынан тікелей дебеттеу жолымен; төлем талабы-тапсырмасы негізінде, акцепті талап етпейтін, құжаттардың қосымшасымен, ақшаны шығарып алудың негізділігі қарастырылған; сондай-ақ басқа тəсілдерді (процедураларды) пайдаланумен бірге) серіктестіктің немесе үшінші тұлғаның өкімді (нұсқауды) орындауын қабылдамау жөнінде Банкке құқық беру туралы, Банкке кепілге келісім беру туралы. 3. Серіктестік атынан барлық қажетті іс-əрекетті жүзеге асыруға өкілеттік беру туралы.

Қайратқызы Лəззатқа берілген серия АК № 1302488 ҰБТ сертификаты жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Алматы үздіксіз білім беру универ ситеті Таубалдиева Арайлим Сейт касымовнаға берген ЖБ № 0627347 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Открылся наследственное дело после смерти Бакишева Гомара Мухамедкалиевича, 20.12.1955 г.р., умершего 30.01.2013 г., просим обратиться наследников к нотариусу Целиноградского р-на, Акмолинской обл., к Турегелдиевой Камиле Жолбарысовне до 30.07.2013 г. Конт. тел. 87015458451, адрес: Акмолинская обл., Целиноградский р-н, с.Акмол, ул. Гагарина, д.5, кв.2.

Құдайқұл Дəулеткелді Еркеғалиұлына берілген серия АК № 1349237 ҰБТ сертификаты жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВ Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің қызметкері – Мемлекет басшысының жеке телеоператоры Бақтыбай Аманжолұлы Шаханов өмірден өтті. Бақтыбай Аманжолұлы 1950 жылы 15 қаңтарда Ақмола облысының Ерейментау қаласында туған. 1980 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген. «Қазақфильм» киностудиясында, Телевизия жəне радиохабарлар жөніндегі мемлекеттік комитетте қызмет атқарды. 1993 жылғы желтоқсаннан бастап Президенттің жеке телеоператоры болып қызмет істеді. Бұл шығармашылық пен мемлекеттік жоғары жауапкершілікті ұштастырған оның өмірінің ең бір жарқын кезеңі болды. Оның таланты мен еңбегінің арқасында Мемлекет басшысының жан-жақты қызметі, тарихи шешімдер қабылдау сəттері шынайы көрініс тапты. Бақтыбай Аманжолұлы Президент қатысқан республикалық жəне халықаралық іс-шараларды түсіру арқылы егеменді Қазақстанның бейнешежіресін жасауға өлшеусіз үлес қосты. Ол, сондай-ақ, жас мемлекетіміздің дамуы мен Тұңғыш Президентіміздің қызметі туралы деректі фильмдер түсіруге тікелей атсалысты. Жаңа Астананың сəулетті сəттерін бейнелейтін тамаша бейнекадрларды тарихта қалдырды. Оның шеберлігі мен қайталанбас қолтаңбасы отандық бейнетаспаға түсіру өнерінің жоғары жетістігін танытады. Бақтыбай Аманжолұлы Шаханов үздік қызметі мен жоғары кəсіби біліктілігі үшін «Ерен еңбегі үшін» медалімен жəне бес мерекелік медальмен марапатталды. Ол өмірінің соңына дейін тынбай еңбектенді. Ақжарқын да бауырмал мінезімен əріптестерімен тез тіл табысып, олардың шынайы ықыласы мен құрметіне бөленді. Абзал азамат, өз ісінің шебері Бақтыбай Шахановтың жарқын бейнесі біздің есімізде əрдайым сақталады. Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының аппараты Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің консультанты, Президенттің жеке телеоператоры Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, жақындары мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің консультанты Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВТЫҢ мезгілсіз дүниеден өтуіне байланысты туыстары мен жақындарына қайғырып көңіл айтады. Марқұмның жатқан жері жəннатта, топырағы торқа болсын. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің кеңесшісі – Қазақстан Республикасы Президентінің жеке телеоператоры Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің баспасөз қызметі Қазақстан Республикасы Президенті баспасөз қызметінің консультанты Бақтыбай Аманжолұлы ШАХАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі аппаратының қызметкерлері палатаның Заңнама жəне сот-құқықтық реформа комитетінің қызметін қамтамасыз ету бөлімінің қызметкері Сандуғаш Сүйіноваға анасы МАРФУҒАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің ұжымы комитеттің төрағасы Əнуар Серқұлұлы Жұмаділдаевқа əкесі СЕРҚҰЛДЫҢ қайтыс болуына байланысты бауырлары мен туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің ұжымы Ведомстволық бақылау басқармасының басшысы Қатипа Əділжанқызы Райқановаға əкесі ƏДІЛЖАННЫҢ қайтыс болуына байланысты бауырлары мен туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Көліктік бақылау комитетінің ұжымы Қостанай облысы бойынша инспекция басшысы Манас Ыдырысұлы Орынбасаровқа АНАСЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Көліктік бақылау комитетінің ұжымы мен Ақмола, Қостанай жəне Солтүстік Қазақстан облыстары бойынша Көкшетау қаласындағы «Солтүстік» өңіраралық көліктік бақылау инспекциясы ММ филиал басшысы Манас Ыдырысұлы Орынбасаровқа, туған-туысқандары мен жақындарына орны толмас ауыр қазаға душар болуларына – аналары Қанзира Қасымқызы ОРЫНБАСАРОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ұжымы Ақмола облысының білім саласындағы бақылау департаментінің директоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Алтай Ғабдрахманұлы Қазмағамбетовке анасы Қамар ЖҰМАҒАЗЫҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазфосфат» ЖШС басшылығы мен ұжымы бас директор Мұқаш Зұлқарнайұлы Ескендіровке інісі ƏМІРЖАННЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Алматы қаласы тері-венерология диспансерінің ұжымы бөлім меңгерушісі Гүлстан Омароваға ағасы Бақыт ОМАРОВТЫҢ дүниеден өтуіне байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Математика жəне математикалық модельдеу институты» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының ұжымы академик Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаевқа əкесі Серқұл ЖҰМАДІЛДАЕВТЫҢ дүниеден озуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Информатика жəне басқару проблемалары институтының ұжымы Математика жəне математикалық модельдеу институтының зертхана меңгерушісі, ҚР ҰҒА академигі Асқар Жұмаділдаевқа əкесі СЕРҚҰЛДЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. «Қазақстан Халық Банкінің ЖЗҚ» АҚ басқармасы мен ұжымы «Қазақстан Халық Банкінің ЖЗҚ» АҚ маркетинг басқармасының бастығы Лилия Шин-Шановна Айдарбаеваға орны толмас қазаға душар болуына - жұбайы Ілияс Мұратұлы АЙДАРБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының секретариаты қазақтың талантты ақын қызы Марфуға БЕКТЕМІРОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

 Туыстық туы

і р т с е к р о и р е к с ə » р е т х е «М

Еліміздің бас қаласы – Астананың 15 жылдығын атап өту барысында түрлі-түрлі іс-шаралар ұйымдастырылған еді. Сондай салиқалы шараның бірі Түркиядан келген «Мехтер» əскери оркестрінің елордалықтар мен қала қонақтарына паш еткен теңдессіз өнері болды. Күндей күркіреген керней үні мен дүниені дүрсілдеткен дабылдың дауысына құлақ түріп, сол маңға жиналған жұртта есеп жоқ.

 Кітап көкжиегі салмақты жүк көтеріп тұруымен құнды. Мысалы, «Тарихтағы есім» деген мақалада қазақ журналистикасының жарқын өкілі Қасым Шəріпов туралы тың деректер баяндалса, «Уақыт тылсымында» отандық баспасөздің қалыптасу кезеңдерінен сыр тарқатылады. Ал түрлі БАҚ мерейтойларының салиқалы сабақтары, радио-телевидениенің қалыптасуынан өрлеуге дейінгі тағылымды сатылары жайлы ой қозғалуы бұл кітаптың маңызын тіптен арттырып тұрғаны анық. Кітаптың анықтамалық сипатына үңілсек, біраз тың мағлұматтарға қанығамыз. «Қазақ» газеті мен «Айқап» журналының біраз жылдарғы үзілістен соң қайта

Журналистіѕ жылы жїрегі Жөнімен, тауып айтылған бір қанатты сөздің өзі неге тұрады? Жəне де ой тереңінен, ағысты иірімінен суырылып шыққан сөз болса, уақыт тезінде құрыштай шыңдалып, суарылмай ма?! «Бас ауырғанда – дəрігерге көрінесің, жан ауырғанда – журналиске жүгінесің...» – депті есімі елімізге жаңа таныс журналистердің бірі Сағымбай Қозыбаев. Қазақстан журналистика академиясының негізін қалаушы əрі президенті, тарих ғылымдарының докторы, профессор, бірнеше жоғары мəртебелі атақтар мен ҚР Президенті сыйлығының лауреаты, отыздан астам тарихи-танымдық, көсемсөз кітаптарының авторы ретінде С. Қозыбаевтың отандық журналистикаға қосып жүрген үлесі олқы емес. Оның жүйелі ізденісінің нəтижесінде «Отандық журналистика» авторлық сериясымен, міне, биыл «Атамұра» баспасынан «Когда болит душа...» деген атпен сегізінші кітабы жарық көрді. Бұл кітаптың қамтыған мəселелерінің ауқымы кең. Онымен танысып шыққанда журналистика саласының əрлі-бері тарихынан молынан хабардар боласыз. Бұл авторлық ғылыми-оқулық əрі көсемсөздік серия қоғам өміріндегі журналист пен БАҚ-тың, дүниежүзілік ақпарат кеңістігіндегі Қазақстан баспасөзінің орны мен міндеттеріне, өзгермелі əлемдегі көсемсөзшінің кəсіби рөлінің жоғары ұстанымды миссиясына арналыпты. Мұның алдындағы барлық кітаптары сияқты автордың бұл еңбегі де анықтамалық-энциклопедиялық ерекшелігімен сипатталады. Кітап «Тамырлар», «Өлшеусіз сүйіспеншілікпен өрілген», «Өмір үзеңгісінде», «Кітаптың да тағдыры бар», «Журналист патриот болуы керек», «Уақыт желімен» жəне «Ай жарығы» деп аталатын жеті бөлімнен тұрады. Əрқайсысына топтастырылған түрлі жанрдағы жарияланымдардың өзі шағын айдарлармен айқындалып,

жарық көре бастауы тұрғысында түсінік, талдамалы мақалалар Алаш арыстарының мұрасына деген адалдық пен сүйіспеншілікті орнықтыра түседі. Сол сияқты «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» газеттерінің мерейтойлық немесе қоғам, заман өзгерісіндегі атқарған жылнамалы, тарихи тағылымдық тұрғыдағы түрлі жарияланымдарынан үлгі-үзінділер берілуі де құптарлық іс. Мұндай мақалаларды терең зерделегенде қазақ баспасөзінің жүріп өткен қиын да берекелі жолдарынан бай мазмұн түзіледі екен. Жыл сайын əлем жур на листерінің назарын Қазақстанға аударып, келелі мəселелер қозғалатын Еуразиялық медиа-форумның рөлі туралы материалдар да өзектілігімен көңілге қонымды болып шыққан. Автор С. Қозыбаевтың журналистік жолынан бедерленген біраз деректер де қазақ баспасөзінің жылнамалық тəжірибесінен тұғырлы ой толғауымен əсерлі. Оның проблемалық мақалаларын былай қойғанда, əр бөлімге эпиграф ретінде берілген нұсқалы да түйінді сөздері терең ойға жетелейді. «Шындықты жазам десең, жолға шық. Ол пойызда, автобуста, жол үстінде, алыстағы қойшының қараша үйінде, дала қосында, қонақ болған бейтаныс жанның дастарқанының басында кездесуі мүмкін. Тек көре білсең болғаны», – дейді автор. Сондай-ақ, «Қоғам өзгерген кезде халықтың қамын жейтін, қорғайтын бірінші – журналистер. Оны уақыт дəледеп отыр», – деуінде де шындық жатқан жоқ па? Сонымен, С.Қозыбаевтың бұл авторлық жобасының кезекті сегізінші кітабы (қазақ, орыс тілдерінде) журналист қауымын, жоғары оқу орындарының студенттерін былай қойғанда, қалың оқырманның да талғамынан шығатынына сенім мол.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Нұрбек СƏБИТОВ.

Амангелді ҚИЯС,

«Егемен Қазақстан».

Ал енді арғы тарихты ақтарып көрсек, бұл ұжым əлемдегі бүкіл əскери оркестрлердің ізашарларының бірі болып саналады деседі. Ол – əлемдік деңгейге жеткен түрік қаһармандығы мен

егемендігін ұғындыратын қазіргі кездегі ұлт рухының жарқын көрінісі. Тарихта «Мехтер» соғыс майданында ой наған музыкасымен əскердің көңілкүйін көтеріп, жауларының үрейін ұшырса керек. Бұл əскери оркестрінің үлкендігі мен əсемдігі оның санына байланысты болып

келеді екен. Кем дегенде «Мехтер» бірбірден зурнайшы, кернейші, дүмбелекші, қоңыраушы, дабылшы жəне екі чевгениден (марш шырқаушы) тұрады. Қазіргі Түркия Əскери күштері бас штабының басқармасындағы «Мехтер» əскери оркестрі XVIII ғасырдағы Османлы империясы кезеңінің

Арулар ќолтаѕбасы айшыќты Елорда күніне орай Қазіргі заманғы өнер мұражайы мен Ə.Қастеев атындағы Мемлекеттік бейнелеу өнері музейінің ұйымдастыруымен Қазақстан бейнелеу өнерінің тарихында алғаш рет Қазақстанның тұңғыш-əйел суретшілерінің бірегей көрмесі өтті. – Бұл жолы Қазақстанның жетекші екі музейінен XX ғасырдың 19171993 жылдары аралығында жазылған түрлі жанрдағы 150 кескіндеме, графика мен мүсін жұмыстары іріктеліп, жұртшылыққа ұсынылды. Қазақстандық қылқалам өнерінің қалыптасуына елеулі үлес қосқан 28 қызкеліншектің баға жетпес жауһар туындылары көрмеден өз орындарын тапқан. Тарихи-мəдени құндылығы бар бұл еңбектердің көбісі жұртшылық назарына алғаш рет ұсынылып отыр. Аталмыш көрменің жетекшісі Суретшілер одағының мүшесі, өнертанушы – Камила Ли, ал экспозиция авторы – өнертанушы Анжела Акылбекова. Көрмеге келушілер мұннан атақты Айша Ғалымбаева мен Гүлфайруз Ысмайылованың, сол сияқты, қуғынсүргін кезінде Қазақстаннан пана тапқан Е.Говорова, И.Тоқай, Р.Великанова, Ф.Филоновтың соң ғы шəкірті Т.Глебова, Э.Бабад, З.Береговая, М.Лизогуб сынды қылқалам ше берлерінің еңбектерімен таныса алады. Сонымен бірге, Е.Карасулова-Челохян, А.Мартова, О.Куже ленко, Е.Бейсембинова, Мемлекет тік сыйлықтың лауреаттары О.Прокопьева, И.Ярема, Ə.Қастеев атындағы Мемлекеттік бейнелеу өнері музейінің директоры қызметін атқарған Л.Плохотная мен басқа да суретшіарулардың еңбектері де осында.

 Ойпыр-ай!

Маскїнемдер тізімінде «ґлі жандар» да жїр Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Көрменің ашылу салтанатында сөз сөйлеген Қазіргі заманғы өнер мұражайының директоры Нелли Шиврина: – Бі ріншіден, Қазақстанның қылқалам өнерімен танысу үшін келген Ресей, Сербия, Чехия, Австрия, Канада, Венгрия, Сауд Арабиясы, Иран елшіліктерінің өкілдеріне жəне басқа да қонақтарға алғысымыз шексіз. Алуан нақышпен ерекшеленген қазақстандық суретші əйелдердің туындыларының шертер сыры сан алуан. Олардың бірі соғыс кезіндегі ауыр өмірді қазқалпында жеткізсе, енді бірі қуғынсүргін жылдарының қияметтерін көз алдыңызға келтіреді, – деді. Көрмені тамашалаушылар арасынан қоғам қайраткері, жазушы Алтыншаш Жағанованы кездестірген едік. Ол кісі суретші Г.Ысмайылова туралы көп біледі екен. – Мен Гүлфайруз Ысмайылова туралы 1967 жылы Мəскеуде шығып тұрған «Советская женщина» журналына жазған болатынмын. Көп

жылдар араласып тұрдық. Гүлфайруз Мансұрқызы өзі сүйген өнерге адалдығын өмір бойы сақтап өтті, – деді жазушы. – Театрда қызмет етіп жүрген кезінде сахнаны құлпыртып жіберуші еді. Көрме жетекшісі Камила Ли бізбен əңгімесінде Қазақстан бейнелеу өнері екі жылдан кейін 80 жылдығын атап өтетінін, осы уақыт ішінде шоқтығы биік көп туындылардың дүниеге келгенін, түрлі бағыттағы жаңа авторлар қалыптасқанын айтты. Нұрзада КҮМІСБЕК, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенті.

Қолдағы деректерге көз жүгірте отырып, арақ десе арын да, барын да сататын солтүстік өңірдегі маскүнемдердің саны кему қайда дейсің. Алдын айпар, жанын жайпар қызыл тілі сумаңдаған өрт секілді өршіп барады. Мəселен, былтыр «ақаңды» көрсе болды төркінін сағынған келіншектей екі көзі боталап қоя беретін 8678 ішкіш тіркеуге алынса, биылғы жылдың 5 айында олардың саны 7 мыңнан асып жығылған. Ал, үйінен де, күйінен де айырылып, ұшарын жел, қонарын сай білетін 82 таза маскүнем наркологиялық орталыққа тоғытылған. Облыстық құқық қорғау органдарының үйлестіру кеңесіне қатысушылар жағдайдың алаңдатарлық шекке жеткенін, бұлай жалғаса берсе, оның соңы үлкен қасіретке айналатынын жасырмады. Өңірдегі əрбір сегізінші қылмыс ішімдік салдарынан жасалса, 2012 жылы бұл көрсеткіштің 55 пайызға артуы ойландырмай қоймайды. Айықтырғышқа түнеп шыққандардың арасында бір қолмен бесік, бір қолмен əлем тербететін нəзік жандар, тіпті кəмелетке толмағандар да аз кездеспейді. Кеңесте адамдарды жиіркенішті əзəзілден аластатып, саламатты өмір салтына бейімдеу іс-шараларының жеткіліксіз жүргізілетіні, жергілікті билік орындары тарапынан алдын алу, болдырмау жұмыстарының пəрменсіздігі сын тезіне алынды. Сондай-ақ, арнайы емдеу ұйымдарының қауқарсыздығы белгілі болды. Благовещенка ауылындағы ішімдік пен есірткіден мəжбүрлеп емдеу мекемесі 150 адамды ғана қабылдай алады екен. Соның салдарынан емделушілердің ұзынсонар кезегі қалыптасқан. Жоғары білімді дəрігерлер тапшы. Прокуратура қызметкерлері облыстық наркологиялық диспансердегі бірқатар келеңсіз жайттарды əшкерелеген. Тексеру барысында есірткі мен ішімдікке құмартушылардың есептен еш себепсіз шығарылатыны анықталған. Сорақысы сол, тіркеуге алынса да, тиісті медициналық көмектен мүлдем сырт қалған «өлі жандар» табылған. Осындай 11 фактінің табылғанына қарап-ақ жұмыс сапасының қандай деңгейде екенін бағамдай беруге болады. Солтүстік Қазақстан облысы.

 Спорт

Ауыр атлет Фархад Харки – Универсиада чемпионы! Қазіргі күндері Татарстанның астанасы – Қазан қаласында өтіп жатқан жазғы Универсиадада қазақстандықтар қоржынына бірінші алтын медаль түсті. Оны 62 килоға дейінгі салмақта сынға түскен ауыр атлет Фархад Харки алып берді. Қазақстандық зілтемірші қос сайыста 306 килоны бағындырды. Ол жұлқа көтеруде 135 киломен екінші болса, серпе көтеруде 171 киломен универсиада рекордын жаңартты. Қорытындыда Фархад Харки мен Солтүстік Кореяның Ча Кум Чол есімді спортшысы бірдей салмақ жинады. Корейлік спортшы жұлқа көтеруде – 140, серпе көтеруде 166 килоны алды. Мұнда біздің атлеттің жеке салмағы төмен болуы оның бірінші тұғырдан орын алуын қамтамасыз етті. Ал үшінші орынға жапон Йоичи Итока 294 (131+163) кило нəтижесімен жайғасты.

Мұның алдында біздің ауыр атлеттеріміз арасынан тек Арли Чонтей ғана жарыс алаңына шығып, төртінші орынды қанағат тұтқан. Жалпы, осы кезге дейін Уни версиадада қазақстандық спортшылар белбеу күресінен 1 күміс (Димаш Молдашев), 2 қола (Аян Ермекбаев, Гүлнұр Ерболова) медаль жеңіп алып тұр еді. Ал бұрнағы күні біздің семсерлесуші Руслан Құрбанов құрама қоржынына тағы бір күміс медаль салды. Шешуші жекпе-жекте ол қытайлық Дон Чанға есе беріп қойды. Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

өкілі əрі ізбасары болып келеді. Сол күні оркестр бас қаланың жұртшылық көбірек жиналатын «Қазақ елі», «Отан ана», «Хан шатыр» алаңдары сияқты бірнеше жерде өнер көрсетті. Өзгеше əуез, ешкімге ұқсамайтын киім үлгілеріне таңдай қаққан елордалықтар олардың өнеріне ерекше ілтипатпен қол соқты.

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 10 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №98 ek


11

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 24 қазан

№ 1353

Астана, Үкімет Үйі

Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларын бекіту туралы «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 4-бабының 25) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 24 қазандағы №1353 қаулысымен бекітілген Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 25) тармақшасын іске асыру мақсатында əзірленді жəне тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы тəртібін белгілейді. 2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады: 1) жұмысқа алғаш рет рұқсат беру – өкім немесе наряд бойынша жұмыстың алғаш рет жүзеге асырылатын рұқсат беру; 2) тарату құрылғысы (бұдан əрі – ТҚ) – электр энергиясын қабылдау жəне тарату үшін қызмет атқаратын, коммутациялық аппараттардың жиынтығынан, жиналмалы жəне жалғамалы шиналардан, релелік қорғанысы мен автоматиканың көмекші құрылғыларынан, есепке алу жəне өлшеу құралдарынан тұратын электр құрылғысы; 3) ашық тарату құрылғысы (бұдан əрі – АТҚ) – барлық немесе негізгі жабдықтары ашық ауада орналасқан тарату құрылғысы; 4) тұтынушы – шарт негізінде электр энергиясын тұтынатын жеке немесе заңды тұлға; 5) бұрмаланбаған электр өрісінің кернеуі – жұмыс барысында адам болатын аймақта айқындалатын, адамның жəне өлшеу аспабының болуымен бұрмаланбаған электр өрісінің кернеуі; 6) əуе электр беру желісі (бұдан əрі – ƏЖ) – ашық ауада орналасқан инженерлік құрылыстардағы (көпірлерде, өтпе жолдарда жəне т.б.), тіректерге немесе кронштейндерге жəне бағаналарға оқшаулағыштар мен арматураның көмегімен бекітілген, сымдар арқылы электр энергиясын беруге арналған құрылғы. Əуе электр беру желісінің басына жəне соңғы ұштарына ТҚ-ның желілік порталдары мен желілік кірмелері, ал тармақтары үшін – ТҚ-ның тармақтаушы тірегі мен желілік порталы немесе желілік кірмесі қабылданады. 7) тума кернеудегі əуе желісі – қолданыстағы əуе желілерінің барлық ұзына бойы мен немесе жақын маңдағы жекелеген учаскелерімен немесе электрлендірілген темір жолдың түйіспе торабының маңында, оларды тұйықтаудың (сондай-ақ, тұйықтауыш болмаған жағдайда) əртүрлі схемалар кезінде ажыратылған сымдардағы ауыспалы тогының жəне қолданыстағы əуе желілерінің (түйіспе тораптың) аса көп жұмыс тогы кезінде кернеуі 25 вольттан (бұдан əрі – В) артық берілгенде жүріп жатқан желілері жəне əуе байланысының ауа желілері; 8) əуе электр беру желілерін жəне əуе байланыс əуе желілерін қорғау аймағы – 100 метр (м) қашықтықтағы кеме жүретін су айдындары үшін олардың ауытқымаған жағдайында шеткі сымдар желісінің, екі жағынан тік жазықпен шектелген су айдынының сулы бетінің ауа кеңістігі түріндегі су алаңы (өзен, арналар, көл жəне т.б.) арқылы өтетін əуе желілерінің өту жолдарының бойындағы, ал кеме жүрмейтін су айдыны үшін – жермен өтетін немесе əуе желілері бойымен өтетін қорғау аймақтарын белгілеу үшін көзделген төменде көрсетілген қашықтықтағы олардың ауытқымаған жағдайында шеткі сымдар желісінің, екі жағынан тік жазықпен шектелген жер учаскесі мен ауа кеңістігі түріндегі аймақ: кернеуі 1 киловольт (кВ) дейінгі əуе желілері жəне əуе байланыс желілері үшін – 2 м; 1-20 кВ əуе желілері үшін – 10 м; 35 кВ əуе желілері үшін – 15м; 110 кВ əуе желілері үшін – 20 м; 150, 220 кВ əуе желілері үшін – 25 м. 9) персонал – кəсіпорынның, ұйымның жеке құрамы немесе орындалатын жұмыстың сипатына қарай бөлінген осы құрамның бір бөлігі; 10) əкімшілік-техникалық персонал – электр қондырғыларында техникалық жəне жедел қызмет көрсету, жөндеу, монтаждау жəне реттеу жұмыстарын ұйымдастыру міндеті жүктелген басшылар мен мамандар; 11) бригада – жұмыс жүргізушіні (бақылаушыны) қоса алғанда, екі жəне одан да көп адамнан тұратын топ; 12) биіктегі жұмыстар – 1,3 м жəне одан да көп биіктіктегі жəне биіктік бойынша құлама шекарасынан кемінде 2 м қашықтықтағы уақытша қоршаулармен қоршалған жұмыс орындары жəне оларға өтетін жолдар. Бұл қоршауларды орнату мүмкін болмаған жағдайда биіктегі жұмыстар сақтандырғыш белбеулерін пайдалану арқылы орындалады. 13) екінші рет жалғау (екінші рет тізбектер) – қысқыштар, электр сымдары мен кəбілдер, жалғаушы аспаптар мен басқару, электр автоматика, блоктау, өлшеу, қорғау жəне сигнал беру құрылғылары қатарларының жиынтығы; 14) еңбекті қорғау – жұмысшылардың құқықтық, əлеуметтік-экономикалық, ұйымдықтехникалық, санитарлық-гигиеналық, емдеу-профилактикалық, оңалтушылық жəне басқа да ісшараларды қамтитын еңбек қызметі барысында өмірі мен денсаулығының сақталуын қамтамасыз ету жүйесі; 15) жоғары өрлеу жұмыстары – жердің, аралық жабынның немесе жұмыс төсемі бетінен 5 метрден астам биіктікте орындалатын жұмыстар, тікелей конструкциялармен олардың бетінде монтаждау немесе жөндеу кезінде немесе жабдықтармен жұмыстар жүргізіледі. Бұл ретте жұмыс істеп жатқандарды құлап кетуден сақтандыратын негізгі құрал – сақтандырғыш белдік жəне оны бекіту тəсілі болып табылады; 16) жұмысқа қайтадан рұқсат беру – бұрын наряд бойынша, сондай-ақ жұмыста орын алған үзілістен кейін орындалған жұмыстарға рұқсат беру; 17) жерге тұйықтау – жерге тұйықтау құрылғылары бар электр қондырғылар немесе жабдықтары, желілерінің қандай да бір нүктелерін əдейі электрлі жалғау; 18) жұмыс санаты – наряд-рұқсат берудің тиісті бағанында көрсетілетін, кернеуді түсіру, кернеуді түсірмеу, ток өткізгіш бөлік əлеуеттерінде кернеуді түсірмеу деп бөлінетін жұмыстар; 19) жүк көтергіш машина – жүк көтеруге жəне жылжытуға арналған циклдік əрекет ететін техникалық құрылғы; 20) жедел персонал – электр қондырғыларын жедел басқаруды жəне қызмет көрсетуді жүзеге асыратын персонал (тексеру, жедел қайта қосу, жұмыс орнын дайындау, жұмысшыларға рұқсат беру жəне оларға қадағалау, жұмыстарды ағымдағы пайдалану тəртібімен орыңдау); 21) жедел жөндеу персоналы – өздеріне бекітілген электр қондырғылары үшін бекітілген көлемде жедел түрде қызмет көрсету үшін арнайы оқытылған жəне даярланған жөндеу персоналы; 22) жөндеу персоналы – электр жабдығына техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді, монтаждау, баптау жəне сынауды қамтамасыз етуші персонал; 23) жұмыс орнын дайындау – жұмыс орнында жұмыс істеушіге қауіпті өндірістік фактордың əсерін болдырмау үшін жұмыс басталғанға дейін техникалық шараларды орындау; 24) өкім – жұмыстың мазмұнын, орнын, уақытын, қауіпсіздік шараларын (егер олар қажет болса) жəне оны орындау тапсырылған электр қауіпсіздігі бойынша топтары көрсетілген адамдарды анықтайтын жұмыс жүргізуге берілетін тапсырма; 25) жабық тарату құрылғысы (бұдан əрі – ЖТҚ) – жабдығы ғимарат ішінде орналасқан тарату құрылғысы; 26) жиынтық тарату құрылғысы (бұдан əрі – ЖинТҚ) – жинақталған немесе құрауға толық дайын күйінде жеткізілетін, орнатылған аппараттары, қорғаныс құрылғысы жəне автоматикасы бар, толықтай немесе ішінара жабық шкафтардан немесе блоктардан тұратын; 27) электр қондырғы – энергияны өндіруге, жинақтауға, өзгертуге, беруге, таратуға немесе тұтынуға арналған өзара байланысты электр жабдығының кешені; 28) қолданыстағы электр қондырғысы – кернеу беріліп тұрған немесе кернеу коммутация аппараттарын қосу арқылы беріле алатын электр қондырғысы немесе оның бір бөлігі; 29) кəбіл желісі (бұдан əрі – КЖ) – электр энергиясын немесе оның жекелеген импульстерін өткізу үшін жалғайтын, бітеуіш жəне шеткі муфталармен (бітеулер) жəне тіреу бөлшектері бар бір немесе бірнеше қосарлас кəбілдерден тұратын желіні, ал май толтырылған кəбілдік желілер үшін бұдан басқа, қоректендіретін аппараттары жəне май қысымының сигнализация жүйесі бар желі; 30) коммутациялық аппарат – электр энергиясын коммутациялауға жəне электр қондырғысының бір бөлігінен (ажыратқыш, жүктеме ажыратқыш, бөлектеуіш, айырғыш, автомат, шаппа қосқыш, пакетті ажыратқыш, сақтандырғыш) кернеуді түсіруге арналған электр аппараты; 31) кəбілді электр беру желілерін жəне кəбілді байланыс желілерінің күзет аймағы – жерасты КЖ бойлай, екі жағындағы шеткі сымдардан КЖ үшін 1 м қашықтықта жəне кəбілді байланыс желісі үшін 2 м, ал қалаларда жаяу жүргінші жолдарының астында жатқан кернеуі 1000 В КЖ үшін 0,6 м жəне 1 м қашықтықта, тиісінше, көшенің көлік жолына жəне қарама қарсы жағына қарай алшақ жатқан тік жазықтармен шектелген жер учаскесі; 32) кернеуді алып орындайтын жұмыстар – жұмыс жүргізілетін электр қондырғысының ток өткізгіш бөліктерінен коммутациялық аппараттарды ажырату, шиналар мен кəбілдерді айыру, сымдардан кернеуді алу, жұмыс орнындағы ток өткізгіш бөліктерге кернеу беруге кедергі келтіретін шаралар қабылданып атқарылатын жұмыс; 33) ағымдағы пайдалану тəртібімен орындалатын жұмыстар – ұйымның басшысы (бас инженері) бекіткен тізбеге сəйкес, кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында жедел, жедел жөндеу персоналы орындайтын жөндеу жəне техникалық қызмет көрсету бойынша басқа да көлемі шағын (бір ауысымнан аспайтын) жұмыстар; 34) қорғаныстық жерге тұйықтау – электр қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында электр қондырғысының бөлшектерін жерге тұйықтау; 35) қауіпсіздік белгісі (плакат) – ықтимал қауіп-қатер туралы адамға ескерту, тыйым салу немесе белгілі бір əрекеттерге нұсқама беру, сондай-ақ пайдалануы қауіпті жəне (немесе) зияды өндірістік факторлар əсерінің зардаптарын болдырмауға немесе төмендетуге байланысты объектілердің тұрған жері туралы ақпаратқа арналған белгі; 36) жалғаным – атауы жəне кернеуі бір мақсаттағы, электр станциясы, қосалқы станция шегінде орналасқан ТҚ, генератор, қалқан, жинақтаушы шиналарына жалғанған электр тізбегі (жабдық пен шиналар). Бір күштік трансформатордың (орама санына қарамастан) əртүрлі кернеуінің, бір екі жылдамдықты электр қозғалтқыштың электр тізбектері бір жалғаным болып саналады. Көпбұрыштардың схемаларында, бір жарымдық схемаларда желілердің, трансформатордың жалғанымына барлық коммутациялық аппараттар мен шиналар жатады, ал солар арқылы бұл желілер немесе трансформатор ТҚ жалғанған; 37) қосалқы электр станциясы – электр энергиясын түрлендіруге жəне таратуға арналған электр қондырғысы; 38) қарапайым көрнекі схемасы бар электр қондырғысы – салқын жүйелі шиналары жоқ, шиналардың дара секцияландырылған немесе секцияландырылмаған жүйесі бар, кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғысы, барлық ƏЖ жəне КЖ, кернеуі 1000 В дейінгі барлық электр қондырғылары; 39) мақсатты нұсқама – наряд немесе бригада мүшесіне немесе орындаушыға өкім беруші беретін, нарядпен немесе өкіммен белгіленген адамдар санатын қамтитын электр қондырғысында нақты бір жұмысты қауіпсіз орындау бойынша нұсқама; 40) магнит өрісінің ықпал ету аймағы – магнит өрісінің кернеуі бір метрге 80 А/м асатын кеңістік; 41) механизмдер – гидравликалық көтергіштер, телескопиялық мұнаралар, экскаваторлар, тракторлар, автотиегіштер, бұрғылау кран машиналары, механикалық жетегі бар жылжымалы сатылар. 42) механикалық құлып – тұтқасы кілтпен жабылатын алмалы-салмалы құлып; 43) наряд-рұқсаттама (бұдан əрі – наряд) – белгіленген үлгідегі арнайы бланкіде ресімделген жұмысты жүргізуге жəне жұмыстың мазмұнын, орнын, оның басталған жəне аяқталған уақытын, жұмысты қауіпсіз жүргізу жағдайын, бригада құрамын жəне жұмысты қауіпсіз орындауға жауапты тұлғаларды айқындайтын тапсырма; 44) ток өткізгіш бөліктер немесе оларға жақын маңдағы кернеуді алмай жұмыс істеу – кернеудегі (жұмыс істеп тұрған немесе жеткізілген) ток өткізгіш бөліктерге жанасып немесе осы ток өткізгіш бөліктерден рұқсат етілетін аз қашықтықта орындалатын жұмыс; 45) техникалық қызмет көрсету – бұйымды мақсаты бойынша пайдаланған, оны күтіп сақтау жəне тасымалдау кезінде, оның жұмысқа жарамдылығы мен дұрыстығын сақтауға қатысты орындалатын операция немесе операциялар кешені; 46) ток өткізгіш бөлік – электр қондырғысының қалыпты кернеудегі бөлігі; 47) ток өткізбейтін бөлік – апатты жұмыс режимінде кернеуде болуы мүмкін электр қондырғысының бөлігі (мысалы, электр машинасының корпусы); 48) қарау – электр жабдығын, ғимараттар мен құрылыстарды, электр қондырғыларын көзбен шолып тексеру; 49) шұғыл жұмыстар – жарақатқа немесе басқа да кенеттен денсаулықтың күрт нашарлауына алып келетін қауіпті өндірістік фактордың адамдарға əсерін болдырмау үшін кідіріссіз орындалатын жұмыстар, сондай-ақ, жабдықтың, құрылыстың, жылу автоматикасы жəне басқару (бұдан əрі – ЖАБ) құрылғыларының, тұтынушыларды электр жəне жылумен жабдықтау жүйелерінің қалыпты жұмысын бұзатын ақаулар мен бұзылуларды жою жұмыстары; 50) электр өрісінің ықпал ету аймағы – электр өрісінің кернеулігі бір метрге 5 киловольттан (кВ/м) асатын кеңістік; 51) электр қондырғысының жедел қызмет көрсетуі – электр қондырғысының талап етілетін жұмыс режимін жүргізу; ауыстырып қосуды жүргізу жабдықтарды тексеру; жөндеу жұмысын жүргізуге (жұмыс орнын, рұқсат беруді) əзірлеу; жедел персоналдың лауазымдық нұсқаулықта көзделген жабдықтардың техникалық қызмет көрсету бойынша жүргізілетін жұмыстар кешені; 52) электр қондырғысына жауапты – əкімшілік-техникалық персонал арасынан қолданыстағы қағидалар мен нормативтік-техникалық құжаттарға сəйкес электр қондырғысында (-ларда) жұмыстарды қауіпсіз жүргізуді ұйымдастыру міндеттері жүктелген қызметкер; 53) электр саласына қатысы жоқ қызметкер – персоналдың «электр техникалық», «электр технологиялық» анықтамасына енбейтін өндірістік персонал; 54) электр техникалық персонал – электр қондырғыларының жұмыс режимімен монтаждауды, баптауды, техникалық қызмет көрсетуді, жөндеуді басқаруды жүзеге асыратын əкімшілік-техникалық, жедел, жедел-жөндеу жəне жөндеу персоналы; 55) электр технологиялық персонал – өз басқаруындағы технологиялық процестің негізгі құраушысы электр энергиясы (мысалы, электрмен дəнекерлеу, электр доғалық пештер, электролиз) болып табылатын, жұмысында қолмен басқарылатын электр машиналарын, тасымалды электр құралы мен шырақтарды пайдаланатын персонал жəне лауазымдық нұсқаулар арқылы осы Қағидаларды білу белгіленген басқа да жұмыскерлер; 56) электр қондырғыларында жұмыстарды орындау кезіндегі жұмыс орны – наряд, өкім бойынша немесе ағымдағы пайдалану тəртібінде жұмысты орындау үшін персонал жіберілетін электр қондырғысының учаскесі; 57) арнайы жұмыстар – қауіпсіздік бойынша жоғары талап қойылатын жұмыстар. Арнайы жұмыстарға жоғарыға өрмелеу жұмыстары, ток өткізгіш бөліктердегі кернеуі 1000 В жоғары кезіндегі жұмыстар – оқшаулағыштарды тазалау, жуу жəне ауыстыру, сымдарды жөндеу, оқшаулағыштарды жəне жалғаушы қыспақтарын өлшейтін қарнақпен бақылау, арқансымды майлау, құдықтардағы, шурфтардағы, тереңдігі 2 м артық орлар мен қазаншұңқырдағы жұмыстар, қысымда жұмыс жасайтын ыдыстарға қызмет көрсету, жабдықты жоғары кернеумен сынау (мегаомметрмен жұмыстарды қоспағанда) жатады; 58) электр желісі – электр энергиясын тұтынушылардың аумағында орналасқан қосалқы станциялар, тарату құрылғылары жəне оларды жалғайтын электр желілерінің жиынтығы; 59) электрден қорғану құралы – электр қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған қорғаныс құралы;

60) ІІ-IV топтарға жататын жұмыскер – персоналдың электр қауіпсіздігі бойынша біліктілік дəрежесі. 3. Жергілікті жағдайларға байланысты жұмыс беруші осы Қағидаларға қайшы келмейтін еңбек қауіпсіздігінің қосымша шараларын көздейді. Бұл қауіпсіздік шаралары персоналға өкім, нұсқау жəне нұсқамалар түрінде жеткізіледі. 4. Электр қондырғыларын қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ететін техникалық ақаусыз күйде ұстау қажет. 5. Электр қондырғыларын сыналған, пайдалануға дайын қорғаныс құралдарымен, сондай-ақ қолданыстағы Қағидаларға сəйкес алғашқы медициналық көмек көрсету құралдарымен жабдықтау қажет. 2. Персоналдың еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету Персоналға қойылатын талаптар 6. Жұмысты электр қондырғыларында орындайтын жұмыскерлерде жұмыс сипатына сəйкес келетін кəсіптік даярлығының болуы талап етіледі. 7. Персоналдың дайындығы мен білімін бақылау тəртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген энергетикалық ұйымдарда персоналмен жұмыс қағидаларына сəйкес жүзеге асырылады. 8. Зиянды жəне қауіпті еңбек жағдайында жұмыс істейтін жұмысшылар мен мамандар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен жəне мерзімдерде денсаулық жағдайын міндетті тексеруден өтеді. Жұмыскердің біліктілік куəлігінде медициналық комиссияның оң қорытындысы болмаған жағдайда оны аталған жұмысқа жіберуге тыйым салынады. 9. Өндірістік қызметі электр қондырғыларымен байланысты жұмыскер өз қызметін осы Қағидаларға 1-қосымшада келтірілген электр қауіпсіздігі бойынша топқа сəйкес жүзеге асырады. 10. Арнайы жұмыстарды орындауға жіберілген тұлғалардың біліктілік куəлігінде ол туралы жазба болады. 11. Еңбек жағдайы зиянды жұмыстарға 18 жасқа толмаған адамдарды тартуға рұқсат берілмейді. Бұл жұмыстардың тізбесі Қазақстан Республикасының тиісті заңнамасында белгіленген. 12. Жазатайым оқиға туындау қаупі пайда болған кезде, жақын жердегі жұмыскер қауіпсіздік қағидаларын сақтай отырып, оның алдын алу жөніндегі шараларды (механизмді тоқтатады, кернеуді алады) қолданады, ал жазатайым оқиға болған жағдайда, оқиға орнында мүмкіндікке қарай жағдайды сақтап, зардап шеккенге дəрігердің көмегіне дейінгі көмекті көрсетеді. Болған жағдай туралы жұмыскер жұмыстардың басшысына (жүргізушіге), жедел персоналға хабарлайды. 13. Жұмыскерлер қолданыстағы нормалар бойынша жұмыстардың сипатына сəйкес арнайы киіммен, арнайы аяқ киіммен жəне жеке қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етіледі жəне оларды жұмыс уақытында пайдалануға міндетті. 14. Жұмыс істеп тұрған электр жабдығы (басқару қалқандарын, реле жəне сол сияқтыларды қоспағанда) бар үй-жайларда, ЖТҚ жəне АТҚ, құдықтарда, үңгір жолдарда (туннель) жəне орларда, сондай-ақ ƏЖ қызмет көрсету мен күрделі жөндеу жұмыстарына қатысушы жұмыскерлер қорғаныстық дулыға қолданады. Жедел қызмет көрсету. Электр қондырғыларын тексеру 15. Электр қондырғыларының жедел қызмет көрсету түрін, сондай-ақ ауысымдағы жедел персоналдың арасынан жұмыскерлер санын кəсіпорын (ұйым) басшылығы белгілейді жəне тиісті өкіммен бекітеді. 16. 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс істеу үшін электр қондырғысында жеке қызмет көрсететін жедел персонал арасынан немесе электр қауіпсіздігі бойынша IV топтың ауысымдағы үлкендері, III топтың ауысымдағы қалған жұмыскерлерге рұқсат етіледі. 17. 1000 В дейінгі электр қондырғыларында жұмыс істеу үшін қызмет ететін жұмыскерлердің электр қауіпсіздігі бойынша III тобы бар электр қондырғысында қызмет көрсететін жедел қызметкерлерге рұқсат етіледі. 18. Электр қондырғыларында адамдардың, механизмдер мен жүк көтергіш машиналардың кернеу беріліп тұрған жəне қоршалмаған ток өткізуші бөліктерге осы Қағидалардың 10-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген аралықтан кем қашықтықта жақындауына рұқсат берілмейді. 19. Электр қондырғыларында жедел ауыстырып қосуды жедел жəне жедел-жөндеу персоналы орындайды. Ауыстырып қосуға екінші тұлға ретінде тұтынушы ұйымдардың жөндеу жəне электр техникалық персоналын тартуға рұқсат етіледі. 20. Электр қондырғыларын жеке тексеруді кезекшіліктегі жедел персонал, сондай-ақ электр қауіпсіздігі бойынша V топтағы əкімшілік-техникалық персонал орындайды. Əкімшілік-техникалық персоналға электр қондырғыларын жеке қарау құқығы мекеме бойынша өкіммен беріледі. 21. Электр қондырғыларын жеке тексеруге құқығы жоқ жұмыскерлер электр қондырғысы орналасқан үй-жайға осы Қағидалардың 20-тармағында көрсетілген жұмыскерлердің ілесуімен жіберіледі. Электр қондырғыларында жұмыс істеуге жіберілген жұмыскердің қауіпсіздігін бақылауды ілесіп жүретін жұмыскер жүзеге асырады. 22. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларын тексеру кезінде осы Қағидалардың 10-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген қашықтықтардан кем аралықта ток өткізгіш бөліктерге жақындауға кедергі болатын қоршаулармен жəне бөгеулермен жабдықталмаған үй-жайларға, камераларға кіруге рұқсат берілмейді. Қоршаулар мен тосқауылдардың арғы жағына өтуге рұқсат берілмейді. Кернеуі 1000 В дейінгі қалқандар мен құрастырмалардың, басқару пульті мен басқа да құрылғылардың есіктерін ашуға рұқсат етіледі. 23. Кернеуі 3-35 кВ электр қондырғыларында жермен тұйықталу орын алған жағдайда, ЖТҚ-да кемінде 4 метр жəне əуе желілері мен АТҚ-да кемінде 8 метр қашықтықта тұйықталуды жою жəне кернеуге түсіп қалған адамдарды босату мақсатында тек жедел ток ауыстыру үшін баруға ғана рұқсат етіледі. 24. Қол жетегі бар кернеуі 1000 В жоғары айырғыштармен, бөлектегіштермен жəне ажыратқыштармен жасалатын операциялар диэлектрлі қолғаптармен орындалады. 25. Сақтандырғышты алу жəне орнату жұмыстары кернеу алынған кезде орындалады. Схемасында кернеуді алуға мүмкіндік беретін коммутациялық аппараттары жоқ қосылымдардағы сақтандырғыштарды кернеу келіп тұрғанда, бірақ жүктемесіз алуға жəне орнатуға рұқсат етіледі. Жүктелген кернеу беріліп тұрғанда, екінші тізбектердегі сақтандырғыштарды, кернеу трансформаторларының сақтандырғыштарын жəне тығын түріндегі сақтандырғыштарды ауыстыруға рұқсат етіледі. 26. Кернеу беріліп тұрған сақтандырғыштарды алу жəне орнату үшін қолданады: 1) кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында – диэлектр қолғаптарды жəне бет пен көзді қорғау құралдарын қолданумен оқшаулағыш тістеуіктермен (штангамен); 2) кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында – диэлектр қолғаптармен жəне бет пен көзді қорғау құралдарымен немесе оқшаулағыш тістеуіктермен. 27. Электр қондырғылары орнатылған үй-жайлардың, камералардың, қалқандар мен құрастырмалардың есіктері бекітетін құрылғылармен жабдықталады. Камераларда, қалқандар мен құрастырмаларда жұмыс жүргізу кезінде соңғысы бекітілмейді. 28. Электр қондырғыларының кілттері жедел персоналдың есебінде болады. Жергілікті жедел персоналы жоқ электр қондырғыларында кілттер əкімшілік-техникалық персоналдың есебінде болады. Кілттер нөмірленеді жəне бекітілетін жəшікте сақталады. Кілттердің бір жинағы қосалқы болады. Кілттер қолхатпен: 1) жеке тексеру құқығы бар жұмыскерлерге – барлық үй-жайлардың кілттері; 2) рұқсат етілген жағдайда: басшыға жəне жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) – жұмыс жүргізілуге тиісті үй-жайлардың кілттері беріледі. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы камералардың кілттері жедел персоналдың арасынан рұқсат берілген жұмыскерге ғана беріледі. Басшылар, жұмыс жүргізушілер (бақылаушылар) күн сайын жұмыс аяқталған соң, электр қондырғыларын тексеру кезінде – тексеру аяқталғаннан кейін кілттерді қайтаруы тиіс. Жергілікті жедел персоналы жоқ электр қондырғыларында кілттер, тексеруден кейінгі жұмыс күнінен кешіктірілмей немесе жұмыс толық аяқталған соң қайтарылады. Кілттерді беру жəне қайтару еркін түрде арнайы журналда немесе жедел жұмыс журналында есепке алынады. 29. Жазатайым оқиғалар кезінде, электр тогы əсерінен зардап шеккен адамды босату үшін кернеу дереу алдын ала рұқсатсыз алынады. 3. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасын ұйымдастыру бойынша жалпы талаптар 30. Қолданыстағы электр қондырғыларындағы жұмыстар осы Қағидалардың 2-қосымшасында келтірілген нысаны мен оны толтыру нұсқауы көрсетілген наряд бойынша жəне осы Қағидаларда көзделген жағдайларда өкім бойынша жүргізіледі. 31. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасын ұйымдастыру болып мыналар табылады: 1) жұмыс жүргізуге наряд немесе өкім беру; 2) олардың тізбесіне сəйкес ағымдағы пайдалану тəртібімен орындалатын жұмыстарды ұйымдастыру; 3) жұмыс орнына кіруге рұқсат беру; 4) жұмыс орнына жіберу; 5) жұмысты орындау кезіндегі бақылау; 6) басқа жұмыс орнына ауыстыру; 7) жұмыстағы үзілістерді, жұмыстың аяқталуын ресімдеу. 32. Мыналар жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуіне жауапты болып табылады: 1) ағымдағы пайдалану тəртібімен орындалатын жұмыстардың тізбесін бекітетін, наряд, өкім беретін тұлға; 2) жұмыстарға жауапты басшы; 3) жұмыс орнына жіберуге рұқсат беруші тұлға; 4) жұмыс орнына жіберуші; 5) жұмыс жүргізуші; 6) бақылаушы; 7) бригада мүшесі. 33. Наряд, өкім беруші жұмыс орындарын дайындау шараларын қабылдайды жəне нарядта көрсетілген қауіпсіздік шараларының жеткіліктілігіне, дұрыстығына, бригаданың сапалық жəне сандық құрамына жəне жауапты тұлғаларды тағайындауға, сондай-ақ нарядта көрсетілген қызметкерлердің электр қауіпсіздігі бойынша топтар орындайтын жұмыстарға сəйкестігіне жауап береді. 34. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында наряд, өкім беру құқығы əкімшіліктехникалық персонал арасынан электр қауіпсіздігі бойынша V топқа, ал кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында электр қауіпсіздігі бойынша IV топқа жататын жұмыскерлерге беріледі. Наряд беру құқығы бар қызметкерлер болмаған жағдайда, апаттарды болдырмау немесе олардың зардаптарын жою жұмыстары кезінде аталған электр қондырғысының жедел персоналы арасынан IV топқа жататын жұмыскерлердің наряд пен өкім беруіне рұқсат етіледі. Жедел персоналға наряд беру құқығын беру ұйым басшысының жазбаша нұсқауымен ресімделеді. 35. Жауапты басшы төмендегі жұмыстардың орындалуы кезінде тағайындалады: 1) механизмдер мен жүк көтергіш машиналар пайдаланылғанда; 2) осы Қағидалардың 42-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, электр жабдығын ажырату кезінде; 3) электр жалғауларының схемасы күрделі электр қондырғыларында; 4) электр қозғалтқыштары жəне ТҚ-ның қосылымдарында; 5) тума кернеуде; 6) ƏЖ, КЖ, кəбілдік байланыс желісі (одан əрі – КБЖ), оның ішінде жұмыс кернеуіндегі ƏЖ; 7) адамды жерден оқшаулау арқылы ток өткізгіш бөліктерден кернеуді алмастан; 8) электр жабдықтарын сынау бойынша, оның ішінде электр қондырғыларынан тыс жерде (жұмыс істемейтін электр қондырғыларында, қоймаларда, кəсіпорын аумағында, далада); 9) жерасты коммуникациялары орналасқан аймақтарда, көліктің қарқынды жүру аймақтарында; 10) диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары жабдығында (діңгектік өту құрылғысы, КБЖ сынау, қызмет көрсетпейтін күшейткіш пункт аппаратурасымен (бұдан əрі – ҚККП) жұмыс істеу кезінде, қосылым сүзгілерінде байланыс конденсаторының жерге тұйықтау пышағын қоспай жұмыс істеген кезде). Басқа жұмыстар кезінде жауапты басшыны тағайындау қажеттілігін наряд беруші анықтайды. Жұмыстардың жауапты басшысы кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы жұмыс кезінде тағайындалады. Жұмыстарға жауапты басшы нарядта көрсетілген барлық қауіпсіздік шараларының орындалуына жəне олардың жеткіліктілігіне, қабылданған қосымша қауіпсіздік шараларына, бригаданың мақсатты нұсқаулықтарының оның ішінде жұмысқа рұқсат беруші мен жұмыс жүргізушімен орындалатын нұсқаулардың толықтығы мен сапасына, электр қауіпсіздігі жəне басқа да өндірістік факторлардан жұмыс жасаушылардың қауіпсіздігіне жауапты болады. Жауапты басшылар мынадай: кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында электр қауіпсіздігі бойынша V тобы бар; кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында электр қауіпсіздігі бойынша IV тобы бар мамандарды тағайындайды. 36. Жұмыс орнына жіберуге рұқсат беруші кезекшіге жəне жедел жөндеу персоналына ажырату мен жерге тұйықтау көлемі бойынша тапсырманың дұрыс берілуіне, сол персоналға ажырату мен жерге тұйықтау бойынша алдын ала орындалған операциялардың көлемі туралы хабарланған мəліметтердің дұрыстығына, жұмысқа жіберілген бригадалардың жұмыс орны мен уақытын үйлестіруге, сонымен қатар, аталған электр қондырғысында жұмыс істеуге жіберілген барлық бригадалар жұмысты толық аяқтаған соң электр қондырғысының іске қосылуына жауап береді. Жұмыс орнына жіберуге рұқсат беруді электр қондырғысын жедел басқарушы кезекші персонал жүзеге асырады. 37. Жұмысқа рұқсат беруші: 1) нарядта, өкімде көрсетілген жұмыс орнын əзірлеу бойынша техникалық іс-шаралардың дұрыс жəне дəл орындалуына, техникалық іс-шаралардың жұмыстың сипаты мен орнына сəйкестігіне; 2) жұмысқа дұрыс рұқсат берілуіне; 3) бригада мүшелеріне өткізілген нұсқаулықтың толықтығы мен сапасына жауапты болады. Жұмысқа рұқсат беруші жедел персонал арасынан тағайындалады. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмысқа жіберуші электр қауіпсіздігі бойынша IV топқа, ал кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларда - III топқа ие болуы керек. 38. Жұмыс жүргізуші: 1) жұмыс орнының наряд нұсқауларына сəйкестігіне, жұмыстардың орындалу шарттары бойынша қажетті қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етуге; 2) бригада мүшелерімен өткізілген нұсқаулардың айқындығы мен толықтығына; 3) қорғаныс құралдарының, құрал-саймандардың, мүлік пен құрылғылардың болуына, жарамдылығына жəне дұрыс қолданылуына; 4) жұмыс орнында қоршаулардың, плакаттардың, жетектерді жабатын құрылғылардың сақталуына; 5) жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуіне, өзінің жəне бригада мүшелерінің осы Қағидаларды сақтауына; 6) бригада мүшелеріне тұрақты түрде бақылауды жүзеге асыруға жауап береді. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында наряд бойынша орындалатын жұмыстарды жүргізуші электр қауіпсіздігі бойынша IV топқа, ал кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында – ІІІ топты болуы тиіс. Зиянды газдар пайда болуы мүмкін жерасты құрылыстарындағы жұмыстар үшін, кернеулі жəне кернеуі 1000 В дейінгі ƏЖ сымдарды тарту, ауыстыру бойынша, тіректерге ілінген кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ жұмыстар үшін жұмыс жүргізушінің электр қауіпсіздігі бойынша тобы IV болуы тиіс. Өкім бойынша орындалатын жұмыс жүргізушінің осы Қағидалардың 193-тармағында көрсетілген жұмыстардан басқа кернеуі 1000 В дейінгі жəне одан жоғары электр қондырғыларында жұмыстарды орындау үшін электр қауіпсіздігі бойынша III тобы болуы жеткілікті. 39. Бақылаушы электр қондырғыларында өз бетінше жұмыс істеуге құқығы жоқ жұмыскерлер бригадасын қадағалауды жүзеге асырады. Бақылаушы: 1) əзірленген жұмыс орнының нарядта қарастырылған нұсқауларға сəйкестігіне; 2) жұмыс орнында орнатылған жерге тұйықтау құрылғыларының, қоршаулардың, қауіпсіздік

плакаттары мен белгілерінің, жетектерді жабатын құрылғылардың болуына жəне сақталуына; 3) бригада мүшелерінің электр қондырғысының электр тогынан зақымдануына қатысты жəне басқа да өндірістік факторлардан қауіпсіз болуына жауапты болады. Құрамына кіретін бригаданы басқаратын жəне жұмыс орнында үнемі болатын жұмыскер жұмыс технологиясына байланысты қауіпсіздікке жауапты болып саналады. Оның аты-жөні нарядтың «Жекелеген нұсқаулар» деген жолында көрсетіледі. 40. Бригаданың əрбір мүшесі: 1) Осы Қағидалар талаптарының, жұмысқа рұқсат берілген кезде жəне жұмыс кезінде алынған нұсқама өкімдердің орындалуына; 2) тиісті ұйымдардың еңбекті қорғау жөніндегі нұсқауларды орындауына; 3) жеке қорғаныс құралдарының, құрал-саймандар мен арнайы киімнің болуына, олардың жарамдылығына жəне дұрыс қолданылуына жауапты. 41. Жұмыскерлерге мына құқықтар: 1) наряд, өкім беруші; 2) рұқсат беруші; 3) жұмысқа жауапты басшы; 4) жұмыс жүргізушісі (бақылаушысы), сондай-ақ жеке тексеру құқығын беру ұйым басшысының жазбаша нұсқауымен ресімделеді. 42. Жұмысты қауіпсіз жүргізуге жауапты тұлғалардың міндеттерін қоса атқару шектелмейді жəне жұмыс жүргізуші мен рұқсат берушінің міндеттерін қоса атқарудан басқа наряд берушімен анықталады, өйткені төмендегі жағдайлардан басқа рұқсат берілмейді: 1) жедел жөндеу жұмыскерлері ішінен жұмыс жүргізуші – жұмысқа рұқсат беруші; 2) ƏЖ-дегі жөндеу персоналының ішінен жұмыс жүргізуші – жұмыс орнын əзірлеу үшін кернеудің жоқтығын тексеру жəне жұмыс орнында тасымалды жерге тұйықтау құрылғысын орнату талап етіледі. 43. Жұмыс жүргізуші мен жұмысқа рұқсат берушінің міндеттерін қатар орындаған кезде, оларға жұмысты қауіпсіз жүргізуге жауапты басқа адамдардың міндеттерін қоса орындауға рұқсат берілмейді. 44. Жұмысты өз бетінше орындауға, сондай-ақ нарядпен немесе өкіммен белгіленген жұмыс орындарын жəне тапсырыс көлемін кеңейтуге рұқсат берілмейді. 45. Басқа наряд жұмыс істеп жатқан аймақта кез келген жұмысты орындау жұмысқа бұрын жіберілген бригаданың жұмыс басшысымен немесе жұмыс жүргізушімен (егер басшы тағайындалмаса) келісіледі. 47. Келісім келесі бригадаларға рұқсат берерден бұрын нарядтардың жиегінде өзара ресімдей отырып, осы Қағидаларға 2-қосымшаның 2-кестесінің жанындағы «Келісілді» деген жазумен жəне келісуші адамның қолымен жүргізіледі. 4. Наряд бойынша жұмыстар Наряд бойынша жұмыстарды ұйымдастыру 48. Наряд екі данада жазылады, оның бірі жауапты жұмыс басшысына (жүргізушісіне) арналады, екіншісі – жұмысқа рұқсат берушіге немесе егер аталған учаскеде кезекші персонал болмаса наряд берген жергілікті кезекші персоналға арналады. 49. Жұмыс жүргізу нарядтарын телефон, радио арқылы беруге рұқсат етіледі. Бұл ретте наряд үш данада: наряд берушіге, жауапты жұмыс басшысына (жүргізушіге), рұқсат берушіге жазылады. Бұл жағдайда наряд беруші бір данасын жазады, ал мəтінді телефон немесе радиограмма түрінде қабылдаушы тұлға нарядтың екі данасын толтырады жəне кері тексеруден кейін наряд берушінің қолы қойылатын жерге оның тегін, аты-жөнін көрсетіп, жазудың дұрыстығын растап, өз қолын қояды. Жұмыс басшысының (жүргізушінің) жəне жұмысқа рұқсат берушінің міндеттерін қатар атқарған жағдайда, наряд екі данада жазылады. 50. Қолданыстағы электр қондырғыларында наряд бойынша төмендегі санаттағы жұмыстар орындалады: 1) 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы кернеуді (тума жəне тума кернеусіз); ТҚ-ның жинақтаушы шиналарында жəне 1000 В дейінгі тарату қалқандарында, сонымен қатар, олардың жинақтаушы шиналарға кернеу берілетін қосылымдарындағы кернеуді алу арқылы; 2) 30-тараудың 30.2-бөліміне сəйкес электр өлшеуіш тістеуіктермен жəне штангалармен орындалатын жұмыстарды қоспағанда, электр қорғаныс құралдарын қолдана отырып кернеуді түсірмей, сонымен қатар, ағымдағы пайдалану тəртібімен кезекші жəне жедел жөндеу персоналы орындайтын жұмыстар. Электр қорғаныс құралдарын қолданып, кернеуді түсірмей, ағымдағы пайдалану тəртібімен кезекші жəне жедел жөндеу персоналы орындайтын жұмыстардың тізбесі жергілікті жағдайға негізделіп əзірленеді жəне кəсіпорынның техникалық басшысы бекітеді; 3) ток өткізуші бөліктер əлеуетінде кернеуді түсірмей орындайтын жұмыстар. Сонымен қатар, наряд бойынша кернеуді түсіруді қажет етпейтін, осы Қағидалардың тиісті бөлімдерінде көрсетілген жекелеген жұмыстар орындалады. 51. Электр қондырғыларында орындалатын жұмыстарға берілген өтінімде жұмыс санаты көрсетіледі. Жұмыс орындарын əзірлеу бойынша нақты шаралар тізбесі өтінімде келтірілмейді. 52. Нарядты осы Қағидалардың 55-57-тармақтарында айтылған жағдайларды қоспағанда, бір қосылымның бір немесе бірнеше жұмыс орнына беруге рұқсат етіледі. Бір жауапты жұмыс басшысына, рұқсат берушіге, жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) кезекті рұқсат беру жəне сол бойынша жұмыс істеуге берілетін нарядтар санын, нарядтың қолданылу мерзімін наряд беруші анықтайды. Нарядты ұзартуға рұқсат берілмейді. 53. Толық аяқталған жұмыстар бойынша нарядтар электр станциялары мен ҚС-да қызмет көрсетуші персоналмен жасалған жұмыстар кезінде наряд берушіде немесе ҚС-да қызмет көрсетуші персоналынсыз жəне ƏЖ-де жедел шығу бригадасының диспетчерінде 30 тəулік бойы сақталады. Егер наряд бойынша жұмыстарды орындау кезінде авария немесе жазатайым оқиға орын алған болса, мұндай нарядтар тексеру материалдарымен бірге ұйымның мұрағатында сақталады. 54. Нарядтар жəне өкімдер бойынша жұмыстардың тəртібі мен есепке алу осы Қағидаларға 3-қосымшада келтірілген. Бір наряд бойынша бірнеше жұмыс орындарында, қосылымдарда, қосалқы станцияларда жүргізілетін жұмыстар 55. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында барлық ток өткізуші бөліктерден, оның ішінде электр жеткізудің ƏЖ мен КЖ шықпаларынан кернеу алынды жəне көрші электр қондырғыларына (1000 В дейінгі құрастырмалар мен қалқандарда кернеуді қалдыруға болады) кіру мүмкін емес кезде, барлық қосылымдарда бір уақытта жұмыс істеу үшін бір наряд беруге рұқсат етіледі. Бұл ретте жұмыстың орындалуына жауапты адам тағайындау қажет емес. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында барлық ток өткізуші бөліктерден кернеу толық алған кезде, ТҚ-ның жинақты шиналарында, тарату қалқандарында, құрастырмаларда, сонымен қатар бұл құрылғылардың барлық қосылымдарында бір мезгілде жұмыс орындауға бір-бірден наряд беруге рұқсат етіледі. 56. Шиналары дара жүйелі жəне секцияларының саны əрқилы 6-110 ТҚ секциясын түгелдей жөндеуге шығарған кезде, шиналарда жəне осы секцияның барлық қосылымдарында жұмыс істеу үшін бір наряд беруге рұқсат етіледі. Осы секция шегінде бригадаларды əртүрлі жұмыс орындарына бөліп орналастыруға рұқсат етіледі. 57. Агрегаттарды (илемдік орны, электр пеші) жəне жекелеген технологиялық құрылғыларды (ұсақтау жүйелері, тасымалдаушылар) жөндеуге шығарған кезде, осы агрегаттардың (құрылғылардың) электр қозғалтқыштарын қоректендіретін ТҚ-ның барлық қосылымдарында жұмыс орындауға бір наряд беруге рұқсат етіледі. Бір наряд беруге бір кернеудің электр қозғалтқыштарындағы жəне бір ТҚ-ның қосылымдарындағы жұмыс үшін ғана рұқсат беріледі. 58. Бір электр қондырғысы қосылымдарының əртүрлі жұмыс орындарында бір мезгілде немесе кезекпен жұмыс орындау үшін бір наряд беруге төмендегі жағдайларда рұқсат етіледі: 1) күштік жəне бақылау кəбілдерін салу жəне қайта салу, электр қондырғыларын сынақтан өткізу, қорғаныс, өлшеу, бұғаттау, автоматика, телемеханика, байланыс құрылғыларын тексеру кезінде; 2) бір қосылымның коммутация аппараттарын жөндеу кезінде, оның ішінде, олардың жетектері басқа үй-жайда орналасқан жағдайда; 3) үңгіжолда, коллекторда, құдықта, орда, қазаншұңқырда жеке кəбілді жөндеу кезінде; 4) екі қазаншұңқырда немесе ТҚ жəне жұмыс орындарының орналасуы жұмыс жүргізушіге бригаданы бақылауға мүмкіндік беретін қатар орналасқан қазаншұңқырда кəбілдерді (екіден артық емес) жөндеу кезінде. Бұл ретте бригада мүшелерін əртүрлі жұмыс орындарына бөлек-бөлек орналастыруға рұқсат етіледі. Бір жұмыс орнынан басқа орынға ауыстыруды нарядта ресімдеу қажет емес. 59. Бір типті жұмыстарды бірнеше қосалқы станцияларда немесе бір қосалқы станцияның бірнеше қосылымдарында кезекпен жүргізу үшін бір наряд беруге рұқсат етіледі. Мұндай жұмыстарға: 1) оқшаулағыштарды тазарту; қысқыштарды қыса түсу; 2) сынамаларды алу жəне майды толтырып құю; 3) трансформатор орамаларын ауыстырып қосу, реле қорғанысы, автоматика құрылғыларын, өлшеу құралдарын тексеру; 4) өзге энергия көзінен жоғары кернеумен сынау; 5) оқшаулағыштарды өлшегіш штангамен тексеру; КЖ-нің бүлінген жерлерін іздеп табу. Мұндай нарядтың қолданылу мерзімі – 1 тəулік. Əр қосалқы станцияға жəне əр қосылымға рұқсат беру осы Қағидаларға 2-қосымшада көрсетілген нарядтың тиісті бағанында ресімделеді. Əр қосалқы станцияны жұмысқа қосуға онда наряд бойынша жұмыс толық аяқталғаннан кейін ғана рұқсат беріледі. 60. Осы Қағидалардың 55, 56, 58-тармақтары бойынша жұмыс жүргізу кезінде, барлық жұмыс орындары наряд бойынша жұмыс орындауға рұқсат беруге дайын болуға тиіс. Наряд бойынша орындалып жатқан жұмыс толық аяқталғанға дейін, электр қозғалтқыштарын сынап көруге рұқсат берілмейді. 61. Бригада мүшелерін əртүрлі жұмыс орындарына бөліп орналастырған жағдайда, электр қондырғыларын жіберуге III топты жұмыс жүргізушіден бөлек болуына рұқсат етіледі. Жұмыс жүргізушіден бөлек болуға тура келетін бригада мүшелерін жұмысты жүргізуші жұмыс орындарына ертіп келуге жəне жұмысты орындау кезінде сақталуы қажет еңбек қауіпсіздігі шаралары туралы нұсқау береді. ƏЖ, КЖ мен диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары учаскелеріндегі тарату құрылғыларында наряд бойынша орындалатын жұмыстар 62. ТҚ аумағында орналасқан ƏЖ учаскелеріндегі жұмыс ƏЖ-де қызмет көрсететін жедел жұмыс персоналы беретін нарядтар бойынша жүргізіледі. Шеткі тіректе жұмыс істеу кезінде жергілікті персонал жедел бригадаға нұсқау береді, оны сол тірекке алып келеді. Жергілікті жедел персоналы жоқ электр қондырғыларында желі бригадасының жұмыс жүргізушісіне ТҚ-ның кілтін алуға жəне тірекке өз бетінше баруға рұқсат беріледі. АТҚ порталдарында, ЖТҚ ғимаратында, сыртта орналасқан жиынтық тарату құрылғысының (бұдан əрі - СоЖТҚ) шатырындағы жұмыс кезінде, нарядтағы тиісті ресімдерді орындай отырып, желі бригадасына рұқсат беруді жедел персонал арасынан ТҚ-да қызмет ететін адам орындайды. Желі бригадасымен жұмыс жүргізуші ТҚ-нан өз бетімен шығуға, ал бригаданың жекелеген мүшелері осы Қағидалардың 111-тармағында көзделген тəртіппен шығуға рұқсат етіледі. 63. ТҚ орналасқан КЖ шеткі муфталары мен бітеулеріндегі жұмыстар ТҚ қызмет ететін персонал беретін нарядтар бойынша орындалады. ТҚ мен КЖ əртүрлі ұйымдарға тиісті болған жағдайда, онда мұндай жұмыстар осы Қағидаларда жазылған талаптарға сəйкес жүргізіледі. Барлық жағдайларда КЖ жұмыстарға рұқсаттаманы ТҚ қызмет ететін персонал жүзеге асырады. ТҚ аумағынан жəне кəбіл құрылыстарында өтетін КЖ жұмыстар КЖ қызмет ететін жұмыскер беретін нарядтар бойынша орындалады. Рұқсаттаманы КЖ-де қызмет ететін персонал ТҚ қызмет ететін жедел персоналдың рұқсатын алғаннан кейін жүзеге асырады. 64. ТҚ орналасқан байланыс құрылғыларындағы жұмыстар диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары персоналы беретін нарядтар бойынша жүргізіледі. Мұндай нарядтарды ТҚ қызмет ететін персоналдың беруіне рұқсат етіледі. Байланыс конденсаторындағы жəне жоғары жиілікті бөгегіштердегі жұмыстар мұндай нарядтарға кірмейді, ондай жұмыстар ТҚ қызмет ететін персонал рəсімдеген нарядтар бойынша ғана жүргізіледі. Жұмыс орындарын əзірлеуді жəне диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары құрылғыларындағы жұмыстарға рұқсат беруді ТҚ қызмет ететін персонал орындайды. Көп тізбекті, қиылыстардағы, ƏЖ-нің əртүрлі учаскелерінде наряд бойынша орындалатын жұмыстар 65. Əрбір ƏЖ, көп тізбекті ƏЖ жəне əрбір тізбекке жеке наряд беріледі. Бірнеше ƏЖ (тізбектерге) бір наряд беруге төмендегідей жағдайларда рұқсат етіледі: 1) барлық тізбектерден кернеу түсірілген жұмыстарды немесе кернеудегі көп тізбекті əуе желісінің бір тізбегінен де кернеу түсірілмей жұмыстарды орындау кезінде; 2) ƏЖ олардың қиылысқан желілеріндегі жұмыстар кезінде; 3) кернеуі 1000 В дейінгі əуе желілеріндегі кезекпен орындалатын жұмыстар кезінде, егер олардан қоректенетін трансформатор пункті немесе жиынтықты трансформатор пункттері ажыратылған болса; 4) бірнеше əуе желілерінің ток өткізбейтін бөліктеріндегі ажыратуды қажет етпейтін бір типті жұмыстар кезінде. 66. Нарядта жөнделуші ƏЖ тума кернеуде тұрған-тұрмағаны, жөнделіп жатқан желіні қиып өтетін қандай ƏЖ ажырату жəне жерге тұйықтау (осы Қағидалардың 15-тарауына сəйкес жерге тұйықтау қондырғысы арқылы) талап етілетіні көрсетіледі. Осындай жөнделіп жатқан немесе жақын жерден өтетін ƏЖ қатысты, жұмысқа рұқсат бергенге дейін орындалатын осындай нұсқау нарядқа енгізіледі. Жұмыс толық аяқталғанға дейін, олардан жерге тұйықтау құрылғысын алуға рұқсат берілмейді. 67. ƏЖ басқа ұйымдарға тиісті болған жағдайда, оларды ажыратуды ƏЖ иесінің жауапты өкілі растайды. 68. Фазалық жөндеу кезінде ғана алмастырудың (транспозиция) бір адым учаскесіне жұмыстар үшін наряд беруге рұқсат етіледі. Ажыратылған ƏЖ, ұзындығы 2 км аспайтын учаскеде (ұзындығы үлкен қарнақты (анкерлі) аралық шегіндегі сымдарды (арқансымдарды) монтаждау жəне бөлшектеу жұмыстарын қоспағанда), бригаданы бөлек-бөлек орналастыруға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда бір бригаданың жұмыс учаскесінің ұзындығын наряд беруші анықтайды. Кернеудегі берілген ток өткізуші бөліктерде орындалатын жұмыстар кезінде, бригада бір тіректе (бір аралық өтпелі жерде) немесе екі жалғас тіректе болуға тиіс. 69. Бір наряд бойынша əр басқа учаскелерде, ƏЖ тіректерде бригаданы бір жұмыс орнынан басқа жерге ауыстыру нарядта ресімделеді. 5. Жұмысты өкім бойынша ұйымдастыру 70. Өкім бойынша жұмыстар 1000 В кернеу астындағы ток өткізуші бөліктерден алыста орындалады. Жұмыстар, сондай-ақ, 1000 В дейінгі электр қондырғыларында (осы Қағидалардың 50-тармағында көрсетілген жұмыстардан басқа) немесе жұмыс істемей тұрған электр қондырғыларында орындалады. Өкім бір реттік болады, оны қолдану мерзімі жұмысты орындаушылардың жұмыс күнінің ұзақтығымен анықталады. Жұмысты жалғастыру қажет болған жағдайда, жұмыс жағдайы немесе бригада құрамы өзгерген кезде жаңа өкім қайтадан беріледі. Жұмыс күні ішінде жұмыста үзілістер болса, жұмысқа қайтадан баруға рұқсатты жұмыс жүргізуші жүзеге асырады. 71. Жергілікті жедел персоналы жоқ электр қондырғыларында, жұмыс орнына баруға рұқсат беру талап етілмейтін жағдайларда, өкім тікелей жұмысты орындаушыға беріледі. 72. Жұмыстар өкім беруші қызметкердің ұйғаруымен, наряд бойынша орындалуы өкімде көзделген жұмысты жүргізуге рұқсат етіледі. 73. Жұмысқа өкім бойынша рұқсат беру «Нарядтар мен өкімдер бойынша жұмыстарды есепке алу журналында» осы Қағидалардың 3-қосымшасына сəйкес ресімделеді. 74. Өкім бойынша жұмыс істеу кезінде, олардың кернеуде болуына немесе болмауына қарамастан жетектердегі жəне коммутациялық аппараттардың агрегаттық шкафтарындағы жұмыстарды қоса алғанда, электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жұмыс жүргізушіге жеке өзі екінші реттік тізбектерді, өлшеу құралдарын, релелік, қорғаныс, автоматика, телемеханика жəне байланыс құрылғыларын монтаждау, жөндеу жəне пайдалану жұмыстарын орындауға, егер бұл тізбектер мен құрылғылар 1000 В жоғары ток өткізгіш бөліктері жоқ немесе толық қоршалған үй-жайда немесе

қоршау талап етілмейтін биіктікте орналасқан жағдайда рұқсат етіледі. 75. Жедел персонал арасынан жұмысты орындаушы аға жұмыскер немесе кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс істеушілерге бақылауды жүзеге асырушының электр қауіпсіздігі бойынша IV топта болуы, ал кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында жұмыс істейтіндер III топта болулары керек. Кернеуі 1000 В дейінгі жəне одан жоғары электр қондырғыларында жұмыс істейтін бригада мүшелерінің III тобы бар. Жұмыстың алдында өкім беруші айқындаған жұмыс орнын дайындау бойынша барлық техникалық іс-шаралар орындалады. 76. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында өкім бойынша төмендегі жұмыстарды: 1) кəбілі ажыратылған жəне ұштары қысқа тұйықталған жəне жерге қосылған электр қозғалтқышта; 2) шықпаларынан шиналар мен кəбілдер ажыратылған генераторда; 3) ЖТҚ-ның тартып шығару арбаларының бөліктерінің перделі құлыппен жабылған итермелі арбаларды ТҚ-да орындауға рұқсат етіледі. 77. Өкім бойынша кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында, ТҚ-ның жинақтаушы шиналарындағы жəне жинақтаушы шиналарға кернеу берілуі мүмкін қосылымдардағы жұмыстардан басқа, ƏЖ жүк көтергіш механизмдерді пайдаланып, оның ішінде, осы Қағидалардың 431, 432-тармақтарында қарастырылған шарттар бойынша, сыртқы жарық жүйелерінде қызмет көрсету жұмыстарын орындауға рұқсат етіледі. 78. Үй-жайда орналасқан, кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында, электр тогының адамды жарақаттауы мүмкін аса қауіпті жағдайлардан басқа электр қауіпсіздігі бойынша III тобы жəне жұмыс жүргізуші болу құқығы бар жұмыскерге жеке жұмыс істеуге рұқсат етіледі. 79. Оларға кернеу келіп тұрғанына немесе келіп тұрмағанына қарамастан жетектегі жəне коммутация аппараттарының агрегатты шкафтарындағы жұмыстарды қоса алғанда екінші реттік тізбектерді, релелік қорғаныс, электроавтоматика, телемеханика, байланыс құрылғыларын құрастырып жинау, жөндеу жəне пайдалану кезінде, жұмыс жүргізушіге жедел персоналдың рұқсатымен жоғарыда көрсетілген құрылғыларды ажыратуға жəне қосуға, сондай-ақ, қорғаныс жəне электр автоматика құрылғыларының ажыратқыштарын ажыратып жəне қосып сынап көруге рұқсат етіледі. 80. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында электр қауіпсіздігі III топтағы жұмыскерге өкім жарлық бойынша төмендегі жұмыстарды: 1) АТҚ аумағын абаттандыру, шөбін шабу, жолдар мен өтпе жолдарды қардан тазалау; 2) ТҚ камераларынан тыс 2,5 м аспайтын биіктікте орналасқан сымды радио жəне телефон байланысы жарық беру өткізгіш құрылғылары мен арматураларын жөндеу жəне қызмет көрсету; 3) жабдықтардың қаптамаларындағы жəне ТҚ камераларынан тыс қоршаулардағы жазуларды жаңарту; 4) ауа тазартатын сүзгілерді тексеру жəне олардағы сорбенттерді ауыстыру; 5) трансформаторлардың, генераторлардың жəне істен шыққан басқа жабдықтардың кебуін бақылау; 6) май тазартқыш жəне басқа да көмекші аппаратураларда майды тазарту жəне кептіру кезінде қызмет көрсету; 7) электр қозғалтқыштарда жəне желдеткіштер мен трансформаторлар мен компрессорлардың май сорғыларының механикалық бөлшектеріндегі жұмыстарды; 8) осы Қағидаларда қарастырылған басқа да жұмыстарды жүргізуге рұқсат етіледі. 81. Кернеуі 1000 В дейінгі жəне одан жоғары ток өткізгіш бөліктері қоршалған ЖТҚ-ның жəне электр жабдығы бар үй-жайлардың дəліздерін жеке жинастыру жұмыстарын өкім бойынша электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы жұмыскердің орындауына болады. АТҚ-дағы жинастыру жұмыстарын электр қауіпсіздігі бойынша IІI топтағы бір жұмыскердің орындауына рұқсат етіледі. Кернеуі 1000 В дейінгі тарату қалқандары бөлек орнатылған үй-жайларда жинастыру жұмысын электр қауіпсіздігі бойынша I топтағы жұмыскердің орындауына рұқсат етіледі. 82. Өкім бойынша ƏЖ кернеу түсіруді қажет етпейтін ток өткізбейтін бөліктерде жұмыстарды орындауға болады, оның ішінде: 1) жер деңгейінен жұмыс істеушінің аяғына дейін есептеумен 3 м дейін биіктікте; 2) тіректің конструкциялық бөлшектерін бөлшектемей; 3) тіректің тіреуіштерін 0,5 м дейінгі тереңдіктен қазып алуға; 4) кесіліп жатқан ағаштардың сымдарға құлауын болдырмайтын шаралар қолдануды талап етпейтін немесе бұтақтар мен қураған ағаштарды шабу адамдардың, құрылғылар мен механизмдердің сымдарға дейін қауіпті жақындыққа келуіне, бұтақтар мен қураған ағаштардың құлап кету мүмкіндігіне байланысы жоқ ƏЖ тазалау жұмыстарын орындауға болады. 83. Электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы жұмыскерге өкім бойынша төмендегі жұмыстарды орындауға рұқсат етіледі: 1) тəуліктің жарық мезгілінде, қолайлы ауа райы жағдайында ƏЖ тексеру, оның ішінде, тіректердің жай-күйіне баға беру, тіректердің ағаштан істелген бөліктерінің шіріген-шірімегенін тексеру; 2) тіректердегі тұрақты белгілерді қалпына келтіру; 3) габариттерді бұрыш өлшегіш құралдармен өлшеу; 4) тіректердің айналасындағы алаңды өртке қарсы мақсатпен тазарту; 5) тіректердегі құрсауларды сырлау; 6) шамдарды ауыстыру мен 2,5 м аспайтын биіктікте ТҚ-дан тыс орналасқан шамшырақтарды тазарту; 7) ток өткізгіш бөліктері қоршалған, кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы, сондай-ақ үй-жайларды, басқару жəне релелік қалқандарды үй-жайларын жинастыру. 84. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында өкім бойынша жедел жəне жедел-жөндеу персоналы өзі немесе оның бақылауымен жөндеу жұмыскері, жұмыс орнын əзірлеу уақытын есепке алмай, ұзақтығы 1 сағаттан аспайтын шұғыл жұмыстарды жүргізеді. Орындалуына 1 сағаттан артық уақыт немесе бақылауды жүзеге асырушы жұмыскерді қоса алғанда, үштен артық жұмыскер қажет ететін шұғыл жұмыстар наряд бойынша жүргізіледі. Шұғыл жұмыстарға мыналар жатады: 1) кəбілді, сымдарды, шиналарды электр қозғалтқышынан немесе басқа жабдықтан ажырату немесе қосу; ТҚ реле қорғанысы, автоматика, телемеханика жəне байланыс құрылғылары мен тізбектеріндегі, оның ішінде жоғары жиілікті қорғаныс пен байланыс сүзгілеріндегі жұмыстар; 2) 0,4 кВ ƏЖ, сонымен қатар, барлық кернеудегі КЖ ажырату немесе қосу; КЖ тізбектерін фазалау, тексеру, трансформатор тармақтарын ауыстырып қосу, жеке-дара оқшаулатқыштар мен май өлшегіш шыныларды сүртіп тазалау, сынақтарды таңдау, майды толтырып құю, майды тазарту жəне кептіру үшін аппаратураны қосу жəне ажырату, ашық ауадағы ажыратқыштардың манометрлерін ауыстыру, ток өткізгіш бөліктердің қыздырылуы мен дірілдеуін тексеру, электр өлшегіш қысқыштармен өлшеу, ƏЖ сымдарынан, шиналарынан бөгде заттарды алып тастау, электр сымдарынан құлаған ағаштар мен қураған бұтақтарды түсіру; 3) электр қондырғыларының, диспетчерлік жəне БАЖ бен технологиялық басқару құралдарының каналдар мен құрылғылардың, тұтынушыларды электрмен жабдықтаудың бұзу қаупін тудыратын немесе осындай бұзушылықтарға əкеліп соқтыратын қалыпты жұмыс бұзылу қаупі бар ақауларды жою бойынша шұғыл жұмыстар. 85. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларын, сонымен қатар, кернеуіне қатыссыз ƏЖ күрделі жөндеуден өткізу жұмыстары технологиялық карталар немесе жұмыс өндірісінің жобасы (бұдан əрі – ЖӨЖ) бойынша орындалады. ЖӨЖ сондай-ақ сымдарда (арқансымдарда), кернеу беріліп тұрған сымдар мен арқансымдардан жоғары орналасқан жəне соларға жататын оқшаулатқыштар мен арматуралардағы жұмыстарды жүргізу үшін орындалады. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы ток өткізгіш бөліктердегі жұмыстар да кернеуі түсірілместен ЖӨЖ немесе технологиялық карталар бойынша орындалады. 6. Ағымдағы пайдалану тəртібінде орындалатын жұмыстарды ұйымдастыру 86. Бір жұмыс ауысымында орындалатын жəне күнделікті пайдалану ретінде орындауға рұқсат етілген жұмыстар алдын ала техникалық жетекші немесе электр шаруашылығына жауапты адам жете əзірлеген жəне қол қойған, ұйым басшысы бекіткен жұмыстар тізбесіне енгізілуге тиіс. Бұл ретте, төмендегі талаптар сақталуы керек: 1) күнделікті пайдалану ретіндегі жұмыстар (жұмыстар тізбесі) тек қана кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларына қолданылады. 2) жұмыс жедел немесе жедел-жөндеу персоналының күшімен осы персоналға бекітіліп берілген жабдықта, учаскеде орындалады. 87. Тізбеге енгізілген тұрақты пайдалану тəртібіндегі жұмыс əлдебір қосымша нұсқауларды, өкімдерді, нысаналы нұсқаулықтарды талап етпейтін, тұрақты рұқсат етілген болып саналады. 88. Ағымдағы пайдалану тəртібіндегі жұмыстар тізбесін əзірлеу кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету шарттарын жəне нақты жұмыстардың жеке-дара орындалу мүмкіндігін, персоналдың біліктілігін, электр қондырғыларының тұтастай немесе оның жекелеген элементтерінің техникалық үрдісте маңыздылық дəрежесін ескеру қажет. 89. Тізбеде бригаданың орындауына рұқсат етілген жұмыстар түрін айқындайтын нұсқаулар болуы керек. 90. Тізбеде ағымдағы пайдалану тəртібінде орындалатын жұмыстарды (жоғары тұрған жедел персоналға жұмыстың орны мен сипаты, оның басталуы мен аяқталуы; жұмыс туралы жедел жұмыс журналында жазу жəне т.б. хабарлау) тіркеу тəртібі көрсетілуге тиіс. 91. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында ағымдағы пайдалану тəртібінде орындалатын жұмыстарға төменде көрсетілген жұмыстарды жатқызуға болады: 1) біржақты қоректенетін электр қондырғыларындағы жұмыстар; 2) электр қозғалтқыштың, басқа жабдықтың кəбілін, сымдарын ажырату жəне жалғау; 3) магнитті іске қосқыштарды, айырғыларды, түйістіргіштерді, іске қосу нүктелерін, басқа да сондай іске қосу жəне коммутация аппаратурасын қалқандар мен құрастырмалардан аулақ орнатқан жағдайда жөндеу; 4) жекелеген электр қабылдағыштарды (электр қозғалтқыштары мен электр калориферлер жəне т.б.) жөндеу; 5) бөлек орналасқан магнитті станциялар мен басқару блоктарын жөндеу, электр машиналарының щеткалы аппараттарына күтім жасау; 6) электр есептегіш жəне басқа аспаптар мен өлшеу құралдарын түсіру жəне орнату; 7) сақтандырғыштарды ауыстыру, жарық беретін электр сымдарын жəне арматураны жөндеу, 2,5 м артық емес биіктіктегі шамдарды ауыстыру жəне тазалау; 8) ұйым аумағындағы, қызметтік жəне тұрғын үй-жайларындағы, қоймалардағы, шеберханалардағы басқа да жұмыстар. Келтірілген жұмыстар тізбесі осымен аяқталған болып саналмайды жəне ұйым басшысының шешімімен толықтырылуы мүмкін. Тізбеде қандай жұмыстардың жеке-дара орындалуы мүмкін екені көрсетілуге тиіс. 7. Бригада құрамы 92. Бригаданың саны мен құрамы жұмысты орындау шарттарына сүйене отырып, бригада мүшелерінің электр қауіпсіздігі бойынша біліктілігін, сондай-ақ жұмыс өндірушінің (бақылаушының) бригада мүшелерін қадағалау мүмкіндігін ескере отырып, айқындалуға тиіс. Жұмыс өндіруші басқаратын бригада мүшесінің ƏЖ IV топтағы бригада мүшесі орындауға тиіс, жұмыстардан басқа осы Қағидалардың 373-тармағында көзделген жұмыстарды орындау үшін III тобы болуы керек. Бригаданың электр қауіпсіздігі бойынша əрбір III топтағы мүшесіне II топтағы бір жұмыскерді қосуға рұқсат етіледі, бірақ бригаданың II топтағы мүшелерінің жалпы саны үштен аспауы керек. Наряд бойынша жұмыс кезінде бригаданың ең аз саны, жұмыс жүргізушіні (бақылаушыны) қосқанда екі адам. 93. Кезекшілікте тұрған жедел персонал жұмыскер жоғары тұрған жедел персонал арасындағы рұқсатымен бригададағы жұмысқа тартылуы мүмкін, бұл туралы жедел жұмыс журналында жəне нарядта жазылуы керек. 8. Жұмыс орнын дайындауға жəне жұмысқа жіберуге рұқсаттама беру 94. Жұмыс орнын дайындау жəне бригадаға жұмыс орнына баруға рұқсаттама беру жедел персоналдан немесе оған уəкілетті қызметкерден рұқсат алынғаннан кейін ғана жүргізіледі. Жылу автоматикасы жəне қондырғыларындағы жұмысты орындауға рұқсаттама беру тəртібі осы Қағидалардың 32-тарауында келтірілген. 95. Жұмыс орнын дайындауды орындайтын рұқсат беру жəне бригадаға жұмыс орнына баруға рұқсаттама беру жеке түрде, телефон, радио, қолма-қол немесе аралық қосалқы станцияның персоналы арқылы берілуі мүмкін. Мұндай жағдайда, рұқсат беру нарядтың осы Қағидалардың 2-қосымшасының 2-кестесінде рұқсат берушінің аты-жөні көрсетіліп, белгіленеді. Рұқсатты алдын ала беруге тыйым салынады. 96. Бригаданың жұмысқа баруына бір наряд бойынша рұқсат етіледі. 9. Жұмыс орнын дайындау жəне бригадаға алғаш рет наряд жəне өкім бойынша жұмысқа баруға рұқсаттама беру 97. Жұмыс орындарын дайындау бойынша нарядпен қарастырылған шараларды өзгертуге рұқсат берілмейді. Жұмыс орнын дайындау бойынша шаралардың жеткіліктілігі мен дұрыстығына жəне жұмысты қауіпсіз орындау мүмкіндігіне күмəн туған жағдайда, дайындық токтатылуға тиіс, ал орындалуға тиісті жұмыс қауіпсіздік бойынша туындаған күмəнді жоюдың техникалық шараларын қарастырған жаңа наряд берілгенше, кейінге қалдырылуға тиіс. 98. Жұмыс жүргізуші жұмысқа рұқсат берушінің міндеттерін қатар орындайтын жағдайларда, жұмыс орнын дайындауды ол бригаданың III тобы бар бір жұмыскерімен бірге орындауы керек. 99. Рұқсат беруші жұмысқа рұқсаттама беру алдында жұмыс орнының дайындығы бойынша техникалық шаралардың орындалғанына жеке тексеру жолымен, жедел жұмыс журналындағы жазу, жедел схема жəне жедел жұмыс атқаратын персоналының, жедел-жөндеу жұмыскерінің хабарламалары бойынша көз жеткізеді. 100. Жауапты басшы жəне жұмыс жүргізуші (бақылаушы) жұмысқа рұқсаттама беру алдында, рұқсат берушіден жұмыс орнын дайындау кезінде қандай шаралар алынғанын сұрап білуі керек жəне рұқсат берушімен бірге сол дайындықты жұмыс орны шегінде жеке тексеріп шығуға тиіс. Жедел персонал болмаған кезде, бірақ оның рұқсатымен, жұмыс орнының дайындығын жұмысқа жауапты басшы жұмыс жүргізушімен бірлесіп, өз бетінше тексере алады. 101. Наряд жəне өкім бойынша жұмысқа рұқсаттама беру тікелей жұмыс орнында өткізілуге тиіс. 102. Жұмысқа рұқсаттама жұмыс орнын тексергеннен кейін беріледі. Бұл кезде рұқсат беруші бригада құрамының нарядта немесе өкімде көрсетілген құрамға сəйкестігін бригада мүшелерінің жеке куəліктері бойынша тексереді, бригадаға кернеудің жоқтығын орнатылған жерге тұйықтау құралдарын көрсету арқылы немесе жерге тұйықтау құралдары жұмыс орнынан көрінбесе, кернеу жоқтығын тексеру арқылы, ал кернеу 35 кВ жəне одан төмен электр қондырғыларында (конструктивтік орындау мүмкін болса) – ток өткізгіш бөліктерге қол тигізіп көру арқылы дəлелдеуге тиіс. 103. Наряд немесе өкім бойынша жұмыс басталмас бұрын, наряд (өкім) берушіден бригада мүшесіне (орындаушыға) дейінгі реттілік тізбегінде, нақты жұмысты қауіпсіз орындау жөніндегі нұсқауларды қарастыратын мақсатты нұсқама өткізілуге тиіс. Мақсатты нұсқама өткізілмесе, жұмысқа баруға рұқсаттама берілмейді. Наряд бойынша жұмыстар жүргізу кезінде мақсатты нұсқаулықты төмендегілер: 1) наряд беруші – жұмысқа жауапты басшыға немесе жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға), егер жауапты басшы тағайындалмаса; 2) рұқсат беруші – жұмысқа жауапты басшыға, жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) жəне бригада мүшелеріне; 3) жұмысқа жауапты басшы – жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) жəне бригада мүшелеріне; 4) жұмыс жүргізуші (бақылаушы) – бригада мүшелеріне жүргізеді. Өкім бойынша жұмыстарды жүргізу кезінде мақсатты нұсқаманы төмендегілер: 1) өкім беруші – жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) немесе тікелей жұмыс орындаушыға, рұқсат берушіге; 2) рұқсат беруші – жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) жəне бригада мүшелеріне (орындаушыларға) жүргізеді. Бригада құрамына бригаданың жаңа мүшесін енгізген кезде, нұсқаманы жұмыс жүргізушіге (бақылаушы) өткізуге тиіс. 104. Наряд ұсынушы, өкім беруші, жұмысқа жауапты басшы, жұмыс жүргізуші (бақылаушы) олар өткізетін мақсатты нұсқаулықта электр қауіпсіздігі мəселелерімен қатар жұмысты қауіпсіз

(Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте). жүргізу технологиясы, жүк көтергіш машиналар мен механизмдерді, құрал-саймаңдар мен жабдықтарды пайдалану жөнінде нақты нұсқаулар беруге тиіс. Жұмыс жүргізушіге (бақылаушы) мақсатты нұсқамада бригада мүшелеріне электр тоғынан жарақаттанып қалу мүмкіндігін болдырмау мақсатында мейлінше жеткілікті нұсқау беруге тиіс. 105. Рұқсат беруші мақсатты нұсқаулықта бригада мүшелерін нарядтың, өкімнің мазмұнымен таныстыруға, жұмыс орнының шекарасын, жөнделетін құрал-жабдық пен көршілес қосылымдардың жұмыс орнына жақын, кернеудің берілген немесе берілмегеніне қарамастан, оларға жақындауға тыйым салынатын ток өткізуші бөліктерін көрсетуге тиіс. 106. Наряд бойынша жұмыс істеу кезінде мақсатты нұсқаулық «Наряд жəне жарлық бойынша жұмыстарды есепке алу журналының» тиісті бағанында, нұсқаулықтың мəнісін қысқаша баяндай отырып жəне нұсқаулық өткізген жəне алған жұмыскерлердің қол қоюымен осы Қағидалардың 3-қосымшасына сəйкес өткізілуге тиіс. 107. Жарлық бойынша жұмыс істеу кезінде мақсатты нұсқаулық «Наряд жəне жарлық бойынша жұмыстарды есепке алу журналының» тиісті бағанында нұсқаулық өткізген жəне алған жұмыскерлердің қол қоюымен осы Қағидалардың 3-қосымшасына сəйкес өткізілуге тиіс. 108. Жұмысқа рұқсаттама нарядтың екі данасында жазылады, бір данасы – жұмыс өндірушіде (бақылаушыда) қалады, ал екіншісі – жедел жұмыс атқаратын жұмыскерлер ішінен рұқсат берушінің қолында болады. Жұмыс жүргізуші рұқсат берушінің міндеттерін қатар атқарған кезде, рұқсаттама нарядтың бір данасында жазылады. 10. Жұмыс жүргізу кезіндегі бақылау, бригада құрамындағы өзгерістер 109. Жұмысқа рұқсаттама берілгеннен кейін бригаданың қауіпсіздік талаптарын орындауын бақылау жұмыс жүргізушіге (бақылаушыға) жүктеледі. 110. Жұмыс орнынан уақытша кету қажет болғанда, жұмыс жүргізуші (бақылаушы) өзін жұмысқа жауапты басшы, рұқсат беруші немесе наряд беру құқығы бар жұмыскер ауыстыра алмайтын болса, бригаданы жұмыс орнынан шеттетуге (ТҚ шығаруға, есіктерді құлыппен жабуға, адамдарды ƏЖ тіректерінен түсіруге) міндетті: Ауыстыру жағдайларында, жұмыс жүргізуші (бақылаушы) өзі жұмыста болмайтын уақытта, нарядты өзін ауыстырған жұмыскерге беруге тиіс. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс жүргізушінің (бақылаушының) бір өзінің немесе бригада мүшелерінің жұмыс жүргізушісіз (бақылаушысыз) қалуына (мынадай жағдайларды қоспағанда) рұқсат берілмейді. 1) басқа үй-жайларға шығарылған ажыратқыштарды, айырғыштарды, жетектерді реттеу; 2) қосалқы тізбектерді, қорғаныс, электр автоматикасы, сигнал беру, өлшеу, байланыс құрылғыларын құрастырып-жинау, тексеру; 3) ток беретін жəне бақылау кəбілдерін төсеу; 4) сынақтан өткізіліп жатқан жабдықты жүзеге асыру қажет болғанда, электр құрал-жабдығын жоғарылатылған кернеу беру арқылы сынақтан өткізу жəне оған бөгде адамның жақындауы қауіпті екені жөнінде ескерту жасау. Көрсетілген жұмыстар осы Қағидалардың 58, 60-тармақтарында көзделген негізде жəне шарттарда жүргізіледі. 111. Жұмыс өндірушінің (бақылаушының) рұқсатымен бір немесе бірнеше бригада мүшелерінің уақытша жұмыс орнынан кетулеріне болады. Ондай кезде оларды бригада құрамынан шығару талап етілмейді. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс орнында қалған бригада мүшелерінің саны жұмыс жүргізушіні (бақылаушыны) қосқанда, екіден кем болмауға тиіс. Электр қауіпсіздігі жөніндегі III топқа ие бригада мүшелеріне өз бетінше ТҚ-дан шығуға жəне жұмыс орнына қайтып келуге, II топқа ие бригада мүшесімен III топқа ие бригада мүшесінің немесе электр қондырғыларын жеке өзі тексеру құқығына ие жұмыскермен еріп жүруге рұқсат етіледі. ТҚдан шыққан кезде есіктерді құлыптамай, ашық қалдыруға тыйым салынады. Қайтып келген бригада мүшелері жұмыс өндірушінің (бақылаушының) рұқсатымен ғана жұмысқа кірісе алады. 112. Осы Қағидаларды бұзушылық белгілі болған жəне жұмыс істеушілердің қауіпсіздігіне қауіп тудыратын басқа жағдайлар анықталған кезде бригада жұмыс орнынан шеттетіледі жəне жұмыс жүргізушіден (бақылаушыдан) наряд алынады. Анықталған бұзушылықтар жойылғаннан кейін бригаданың алғашқы рұқсаттама талаптарын сақтай отырып, қайтадан жұмысқа кірісуіне жол беріледі. 113. Наряд берген жұмысшыға немесе электр қондырғыларында жұмыс орындауға наряд беру кұқығы бар басқа жұмыскерге бригада құрамына өзгеріс енгізуге рұқсат етіледі. Бригада құрамын өзгерту туралы нұсқау рұқсат берушіге, жұмысқа жауапты басшыға немесе өзгерту туралы нұсқауды берген жұмыскердің аты-жөнін нарядқа жазып, өзі қол қоятын жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) телефон, радио арқылы немесе қолма-қол беруге рұқсат етіледі. Бригада құрамы өзгерген жағдайда осы Қағидаларға 2-қосымшасының 4-кестесі бойынша нысан толтырылады. Бригада құрамын өзгерткен кезде осы Қағидалардың 92-тармағын сақтау талап етіледі. Жұмыс өндіруші (бақылаушы) бригада құрамына енгізілген жұмыскерлерді нұсқаулықпен таныстыруға міндетті. 114. Жауапты басшыны немесе жұмыс жүргізушіні (бақылаушыны) ауыстыру кезінде, бригада құрамының жартысынан көбін жұмыс шарттарын өзгерткен кезде наряд қайта беріледі. 11. Бригаданы басқа жұмыс орнына ауыстыру 115. Кернеуі 1000 В жоғары ТҚ бригаданы басқа жұмыс орнына ауыстыруды рұқсат беруші жүзеге асырады. Мұндай ауыстыруды жауапты жетекшіге немесе жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) орындауға, егер наряд беруші оларға сондай тапсырма берген болса, нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес жазбамен рұқсат беріледі. 116. Басқа жұмыс орнына ауыстыру нарядта ресімделеді. Жедел персонал санынан рұқсат беруші жүзеге асыратын ауыстыру нарядтың екі данасында ресімделеді. 117. Кернеуі 1000 В дейінгі ТҚ-да, сондай-ақ бір ƏЖ, ƏБЖ, КЖ-да басқа жұмыс орнына ауыстыру нарядта ресімдеусіз жұмыс өндіруші (бақылаушы) жүргізеді. 118. Жабдықтарды ажыратусыз жұмыстарды орындау кезінде бригада бір ТҚ-дан екіншісіне ауыстырылғанда ғана нарядқа ресімдеу талап етіледі. 12. Жұмыстағы үзілістерді жəне жұмысқа қайтадан рұқсаттама беруді ресімдеу 119. Жұмыс күні ішіндегі үзілістер (түскі ас, жұмыс шарттары бойынша) кезінде бригада жұмыс орнынан шығарылады, ал ТҚ-ның есіктері құлыппен жабылады. Наряд жұмыс жүргізушіде (бақылаушыда) қалады. Бригада мүшелерінің үзілістен кейін жұмыс жүргізушісіз (бақылаушысыз) жұмыс орнына келулеріне тыйым салынады. Үзілістен кейін жұмысқа рұқсаттаманы жұмыс өндіруші (бақылаушы) наряд ресімдемей жүзеге асырады. 120. Жұмыс күнінің аяқталуына байланысты жұмыстағы үзіліс кезінде бригада жұмыс орнынан шығарылады. Қауіпсіздік плакаттары, қоршаулар, жалаушалар, жерге тұйықтау құралдары алынбайды. Жұмыс өндіруші (бақылаушы) нарядты рұқсат берушіге тапсырады. Жергілікті жедел персонал жоқ электр қондырғыларында, жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) жұмыс аяқталған соң нарядты өзінде қалдыруға рұқсат етіледі. Жұмыстың аяқталуын жұмыс өндіруші (бақылаушы) нарядтың өзіндегі данасында қол қойып, ресімдейді. 121. Келесі күндері əзірленген жұмыс орындарына баруға қайта рұқсаттаманы рұқсат беруші немесе оның рұқсатымен жұмысқа жауапты жетекші жүзеге асырады. Бұл ретте рұқсаттама беруге жоғары тұрған жедел персоналдың рұқсаты талап етілмейді. Жұмыс өндіруші (бақылаушы) рұқсат берушінің рұқсатымен бригаданы əзірленген жұмыс орнына, егер оған тапсырма берілсе, осы Қағидаларға 2-қосымшада келтірілген нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында жазумен жібереді. Келесі күні жұмыстар қалпына келтірілген кезде жұмыс өндіруші (бақылаушы) қалдырылған плакаттардың, қоршаулардың, жалаушалардың бүтіндігіне жəне сақталғандығына, сондай-ақ жерге тұйықтау құралдарының сенімділігіне көз жеткізеді жəне бригаданы жұмысты орындауын жібереді. Жедел персонал санынан рұқсат беруші беретін жұмысқа рұқсаттама нарядтың екі данасында да ресімделеді. Жауапты басшы немесе жұмыс өндіруші (бақылаушы) жүзеге асырған рұқсаттама жұмыс өндірушіде (бақылаушыда) бар нарядтың бір данасын ресімдейді. 13. Жұмыстың аяқталуы, жұмыс орнын тапсыру-қабылдау Нарядты, нұсқаманы жабу 122. Жұмыстар аяқталғаннан кейін жұмыс өндіруші (бақылаушы) бригаданы жұмыс орнынан шығаруға, бригада орнатқан уақытша қоршаулар мен тасымалданатын қауіпсіздік плакаттарын, жалаушаларды жəне жерге тұйықтау құралдарын алады, электр қондырғыларының есіктерін құлыптап жабады жəне нарядқа жұмыстардың толық аяқталғанын қол қойып ресімдейді. Жұмысқа жауапты жетекші жұмыс орнын тексергеннен кейін жұмыстардың толық аяқталғанын нарядта ресімдейді. 123. Жұмыс өндіруші (бақылаушы) кезекші жедел персоналға немесе наряд берген жұмыскерге жұмыстардың толық аяқталғандығы жəне оның осы Қағидалардың 119-тармағының талаптарын орындалғандығы туралы хабарлайды. 124. Жұмыстардың толық аяқталғанын жазғаннан кейін жұмыс өндіруші (бақылаушы) нарядты рұқсат берушіге тапсырады, ол жоқ болғанда - сол үшін бөлінген орында қалдырады. Егер жұмыстар толық аяқталғаннан кейін нарядты беруде қиыншылықтар туса, онда рұқсат берушінің рұқсатымен немесе жедел персонал ішінен жұмыс өндіруші (бақылаушы) нарядты өзінде қалдыра алады. Мұндай жағдайда, сондай-ақ жұмыс жүргізуші рұқсат берушінің міндеттерін қатар орындайтын болса, ол келесі күннен кешіктірмей, жедел персоналға немесе наряд берген жұмысқа нарядты беруі тиіс, ал шалғай учаскелерде – учаскенің əкімшілік-техникалық персоналына тапсырады. 125. Рұқсат беруші жұмыстардың толық аяқталғаны көрсетілген нарядты алғаннан кейін, жұмыс орындарын тексереді жəне жоғары тұрған жедел жұмыс персонал ішінен жұмысшыға жұмыстардың толық аяқталғаны жəне электр қондырғысын іске қосуға болатыны туралы хабарлайды. 126. Наряд немесе өкім бойынша жұмыстардың аяқталғаны жұмыс орнын қарағаннан кейін осы Қағидаларға 3-қосымшада келтірілген нарядтар мен өкімдер бойынша жұмыстарды есепке алу журналының тиісті бағанында жəне жедел журналында ресімделеді. 14. Жұмыстар толық аяқталғаннан кейін электр қондырғыларды іске қосу 127. Жұмыстар толық аяқталғаннан кейін жедел персонал арасынан электр қондырғысын іске қосуға рұқсаттама (нұсқама) алған жұмыскердің электр қондырғысын іске қоспастан бұрын оның іске қосуға дайындығына көз жеткізеді (жұмыс орнының тазалығын, құрал-саймаңдардың жоқтығын тексереді), жұмыс орнын əзірлеу кезінде жедел персонал орнатқан уақытша қоршауларды, тасымалды қауіпсіздік плакаттарын жəне жерге тұйықтау құралдарын алып тастайды, тұрақты қоршауларды қалпына келтіреді. 128. Жедел жөндеу персоналының ішінен рұқсат берушіге электр қондырғысындағы жұмыс аяқталғаннан кейін қосымша рұқсат немесе нұсқау алмастан, оны іске қосу құқығы беріледі. Мұндай іске қосу құқығын беру нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында жазылады. Мұндай іске қосу құқығы электр қондырғыларындағы немесе оның учаскелеріндегі жұмыстарға басқа бригадалар жіберілмеген жағдайда ғана беріледі. 129. Апатты жағдайларда жедел персонал немесе рұқсат беруші бригада жоқ кезде жұмыс толық аяқталғанға дейін жөндеуге шығарылған электр жабдығын немесе электр қондырғысын жұмысқа қосады, ондай жағдайда жұмыс орындарына жұмыс жүргізуші келгенге жəне нарядты қайтарғанға дейін жұмыс жүргізушіге жəне бригаданың барлық мүшелеріне электр қондырғысы қосылғаны жəне жұмыстарды қайта жалғастыруға тыйым салынғаны туралы ескерту жасайтын жұмыскерлер болуы тиіс. 15. Электр қондырғыдағы кернеуді түсіре отырып, жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін техникалық іс-шаралар Электр қондырғыны ажырату 130. Жұмыс орнын кернеуді алуды талап ететін жұмысқа дайындау үшін мынадай техникалық іс-шаралар орындалады: 1) қажетті ажырату жүргізіледі жəне ажыратылған коммутациялық аппаратураның қате немесе өз бетінше қосылып кетуін болдырмайтын шаралар қабылданады; 2) жұмыс орнына кернеу беріліп кетуін болдырмайтын тыйым салушы плакаттар ілінеді; 3) ток өткізгіш бөліктерде кернеудің жоқтығы тексеріледі; 4) жерге тұйықтау реттеледі; 5) жұмыс орнын қоршау бойынша жұмыстар жүргізіледі; 6) «Жерге тұйықталды» деген көрсеткіш плакаттар ілінеді. Жұмыс орнын дайындау кезінде мыналар ажыратылады: 1) жұмыс жүргізілетін ток өткізгіш бөліктер; 2) осы Қағидаларға 10-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем аралықта адамдардың, механизмдер мен жүк көтергіш машиналардың кездейсоқ жақындауы мүмкін қоршалмаған ток өткізгіш бөліктер; 3) токтан ажыратылған ƏЖ осы Қағидаларға 10-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем қашықтықта осы ƏЖ элементтерінің, басқа ƏЖ кернеуде тұрған ток өткізгіш бөлшектеріне жақындауы мүмкін жағдайда, соңғылар токтан ажыратылады. 131. Əрбір жағынан жұмыс орнына коммутация аппараты арқылы кернеу беріледі, кернеуі 1000 В жоғары электр қоңдырғыларында көзге көрінетін үзік болады. Көзге көрінетін үзік айырғыштардың токтан ажыратылуынан, сақтандырғыштарды алып тастаудан, жүктеменің бөлектегіштері мен ажыратқыштарын ажыратудан, шиналар мен сымдарды токтан ажыратудан пайда болады, олардың қатарына аппараттардың өздерінде қалдырылған, автоматты ажырату серіппелерімен іске қосылатын жүктеменің ажыратқыштары жатпайды. Құрама ажыратқышты тізбектерінде, ажыратқыштардың блокты немесе түйіспелердің ажыратылған қалпына кепілдік беретін сенімді механикалық көрсеткіш болған кезде элегазбен толтырылған ЖТҚ-да көзге көрінетін үзіктің болмауына рұқсат етіледі. Күштік трансформаторлар мен электр қондырғыларының жұмыс жүргізуге бөлінген учаскесіне қатысты кернеу трансформаторлары токтан ажыратылады жəне басқа орамалары тарапынан ток күшінің қайта трансформациялар мүмкіндігін болдырмау үшін схемалары бөлшектенеді. 132. Ажыратқыштарды, айырғыштарды (бөлектегіштерді) жəне жүктеменің қолмен басқарылатын ажыратқыштарын токтан ажыратқаннан кейін сырттай байқап тексеріп, олардың ажыратылғанына жəне шунттаушы бөгеттің жоқтығына көз жеткізу қажет. 133. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс орнына кернеу берілетін мүмкін коммутациялық аппараттардың қателікпен немесе өздігінше іске қосылуын болдырмау үшін мынадай шаралар қабылданады: 1) жүктеменің айырғыштарының, бөлектегіштерінің, ажыратқыштарының қол жетектері токтан ажыратылған күйінде механикалық құлыппен жабылады (бір полюсті айырғышы бар, кернеуі 6-10 кВ электр қондырғыларында механикалық құлыптың орнына пышақтарға диэлектрлік қақпақ кигізуге рұқсат етіледі); 2) жедел штанга жүргізілетін айырғыштардың орнықты қоршаулары механикалық құлыппен жабылады; 3) құрама ажыратқыштарының ажыратылған күйдегі жетектері механикалық құлыпқа жабылады; 4) қашықтан басқарылатын коммутациялы аппараттар жетектерінің ток беретін тізбектері мен басқару тізбектері токтан ажыратылады, ал пневматикалық жетектердің қысылған ауа өткізгіш құбырларында, ысырма жабылады жəне механикалық құлыппен бекітіледі , тығыз ауа шығарылады, бұл ретте төмен түсірілген клапандар ашық қалпында қалдырылады; 5) жүк жеткізуші жəне серіппелі жетектердің іске қосушы жүгі немесе іске қосушы серіппелері жұмыс істемейтін күйге келтіріледі; 6) тиісті тыйым салушы плакаттар ілінеді. Итеріп жылжытатын арбалары бар ЖТҚ-ның коммутациялық аппараттарының қателікпен іске қосылуын болдырмау бойынша шаралар осы Қағидалардың 238, 239-тармақтарына сəйкес қабылданады. 134. Кернеуі 1000 В дейінгі барлық жағынан ток өткізгіш бөліктерінде жұмыс жүргізілетін электр қондырғыларындағы кернеу қол жетегімен іске қосылатын коммутациялы аппараттарды токтан ажырату арқылы түсіріледі, ал схемаларда сақтандырғыштар болған кезде - соңғысы алынып тасталады. Схемада сақтандырғыштар болмаса, коммутациялық аппараттардың қателікпен іске қосылуын болдырмау тұтқаларды немесе шкаф есіктерін, бастырмаларды жабу, коммутациялық аппараттар түйіспелерінің арасына оқшаулауыш жапсырма орнату жəне басқа шаралар арқылы қамтамасыз етіледі. Кернеуді қашықтан басқарылатын коммутациялық аппаратпен түсірген кезде орауышты іске қосатын екінші реттік тізбектерді ажыратып жіберу қажет. Жоғарыда келтірілген шаралар кəбілді коммутациялық аппараттың немесе жұмыс жүргізілетін жабдықтың сымдарын шиналау немесе ажырату жұмыстарымен ауыстыруға жол беріледі. Тиісті тыйым салу плакаттары ілінеді. 135. Тексеру үшін маңына жақындауға болмайтын, кернеуі 1000 В дейінгі коммутация аппараттарының токтан ажыратылған күйі сол қысқыштарда немесе тарамдалатын шиналарда, сымдарда немесе осы коммутация аппараттарымен іске қосылатын құрал-жабдықтың қысқыштарында кернеудің жоқтығын тексеру жолымен анықталады. Тыйым салатын плакаттарды ілу 136. Жұмыс орнына кернеу берілуін болдырмау үшін қолмен басқарылатын коммутациялық аппараттардың (ажыратқыштардың, құрама ажыратқыштардың, бөлектегіштердің, айырғыштардың,

рубильниктердің, автоматтардың) жетектерінде (жетектерінің тұтқаларында): «Токқа қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакаттар ілінеді. Плакаттар бір полюсті айырғыштарда əр полюстің жетектеріне, ал жедел штангамен басқарылатын айырғыштарда - қоршауларға ілінеді. Айырғыштардың пневматикалық жетектеріне ауа кіргізбейтін ысырмаларда: «Ашуға болмайды! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакаттар ілінеді. Коммутациялық аппараттары жоқ, кернеуі 1000 В дейінгі қосылымдарда: «Токқа қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакат түсірілген сақтандырғыштарда ілінеді. ЖТҚ-да осы Қағидалардың 239-тармағына сəйкес ілінеді. Плакаттар қашықтан жəне жергілікті басқару кілттері мен батырмаларда, сондай-ақ автоматтарда немесе басқару тізбектері жəне коммутациялық аппарат жетектерін қоректендіретін ток беру тізбектерінің алынған сақтандырғыштарының орнына ілінеді. 137. ƏЖ немесе КЖ жұмыстар үшін токтан ажыратылған айырғыштар мен құрама ажыратқыштардың жетектерінде, жұмыс істеп жатқан бригадалардың санына қарамастан: «Токқа қоспа! Желіде жұмыс жүріп жатыр» деген плакат ілінеді. Бұл плакат желіде жұмыс істеп жатқан бригадалардың есебін жүргізетін жедел персоналдың көрсетуі бойынша ілінеді жəне алынып тасталады. Электр қондырғыда кернеудің жоқ екенін тексеру 138. Кернеудің жоқтығын кернеу көрсеткіш арқылы тексеру қажет, қолдану алдында оның жарамдығын осы мақсатқа арналған арнайы аспаптардың көмегімен немесе оны əдейі кернеу берілген ток өткізгіш бөліктерге жақындату арқылы тексеріп алу қажет. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында кернеу көрсеткішті диэлектрлік қолғаптарды киіп пайдалану қажет. Кернеуі 35 кВ жəне одан жоғары электр қондырғыларында кернеудің жоқтығын тексеру үшін оқшаулағьш штанганы ток өткізгіш бөліктерге бірнеше рет жанастыру пайдалануға болады. Ұшқынның шашырамауы жəне шытырламауы кернеудің жоқтығын білдіреді. 139. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларындағы ТҚ-да кернеу жоқтығын тексеру үшін жедел персонал ішінен электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жұмыскерге, кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында – III топтағы жұмыскерге рұқсат етіледі. ƏЖ-де кернеу тексеруді екі жұмысшы: кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ электр қауіпсіздігі бойынша IV жəне III топтағы жұмыскер, кернеуі 1000 В дейінгі ЭЖ-де III топтағы жұмыскер орындайды. 140. Кернеудің арнайы көрсеткіші болмаған кезде схеманы салыстыра дəлдеу арқылы тексеруді жұмысын АТҚ, ЖТҚ жəне сыртқа орнатылған жинақты трансформатордың қосалқы станциясында (бұдан əрі - ТҚС), сондай-ақ ƏЖ-де тұманды, жаңбырлы, қарлы ауа райы кезінде рұқсат етіледі. Схеманы салыстырып дəлелдеу арқылы тексеру кезінде ƏЖ мен КЖ кірмелерінде кернеудің жоқтығын желіні жедел басқарып отырған кезекші растайды. ƏЖ салыстырып дəлелдеу арқылы тексеру желілердің бағыты мен сыртқы белгілерін, сондай-ақ желілердің диспетчерлік атауларына сəйкес келетін тіректердегі белгілерді тексеруді білдіреді 141. Кернеуі 6-20 кВ ƏЖ-де ағаш немесе темірбетон тіректерінде, сондай-ақ, телескопиялық мұнараларда жүргізілетін сыйымдылық тоғының ағып өту қағидатында жұмыс істейтін көрсеткішпен импульстік токты есептемегенде кезінде кернеудің жоқтығын тексеру, көрсеткіштің талап етілетін сезгіштігін қамтамасыз етіледі. Ол үшін көрсеткіштің жұмыс істеп тұрған бөлігі жерге тұйықталады. 142. ƏЖ-де сымдар əртүрлі деңгейде тартылған кезде, кернеудің жоқтығын көрсеткішпен немесе штангамен тексеру қажет жəне жерге тұйықтау құралын орнату төменнен жоғары қарай, төменгі сымнан бастап жүргізіледі. Сымдар көлденең тартылса, кернеудің болмауын тексеру жақын орналасқан сымнан басталады. 143. Кернеуі 1000 В дейінгі жерге қосылған бейтарапты электр қондырғыларында екі полюсті көрсеткіш қолданылған кезде фазалардың аралығында да, əрбір фаза мен жабдықтың жерге тұйықталған корпусы немесе корғаушы өткізгіш аралығында кернеудің жоқтығын тексеру қажет. Ол үшін алдын ала тексерілген вольтметр қолданылады. Бақылау шамдарын пайдалануға тыйым салынады. 144. Аппараттың ажыратылғандығы туралы сигнал беретін бұғаттауыш құрылғылар, тұрақты түрде іске қосылған вольтметрлер жəне т.б. кернеу жоқтығын растайтын қосымша құралдар ғана болып табылады жəне олардың көрсетулері негізінде кернеу жоқтығы туралы қорытынды жасауға тыйым салынады. Жерге тұйықтауды орнату 145. Ток өткізгіш бөліктерге жерге тұйықтау кернеуі жоқтығын толық тексергеннен кейін орнату қажет. 146. Тасымалды жерге тұйықтау құралы алдымен жерге тұйықтау құрылғысына жалғанады, одан кейін кернеу жоқтығына тексеріліп, ток өткізгіш бөліктерге орнатылады. ƏЖ сымдар əртүрлі деңгейде тартылған кезде, жерге тұйықтау төменгі сымнан бастап орнатылады. Тасымалды жерге тұйықтау конструкцияның жерге тұйықтау шинасына жəне ток өткізгіш бөліктерге бояудан тазартылған орындарға жалғанады. Тасымалды жерге тұйықтау құралы кері (кезекпен) алынады: алдымен оны ток өткізгіш бөліктерден алып, одан кейін жерге тұйықтау құрылғыдан ажырату қажет. 147. Тасымалды жерге тұйықтау құралын орнату жəне алу кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында диэлектрлік қолғаптарды киіп, оқшаулағыш штанганы пайдалану арқылы жүргізіледі. Тасымалды жерге тұйықтау құралдарының қысқыштары оқшаулағыш штангамен немесе тікелей диэлектрлік қолғаптармен жерге тұйықталады. 148. Осы Қағидалардың 200-тармағында көрсетілген жағдайлардан басқа, жерге тұйықтау үшін сол мақсаттарға арналмаған сымдарды пайдалануға тыйым салынады. 149. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында жұмыс жүргізу үшін токтан ажыратылған учаскенің кернеу берілетін барлық фазаларының (полюстердің) ток өткізгіш бөліктері жұмыс үшін токтан ажыратылған жинақты шиналарда бір жерге тұйықтау құралын орнату жеткілікті жинақты шиналарды қоспағанда, жерге тұйықталады. Ажыратылған желілі айырғышта жұмыс жүргізу кезінде айырғышта жерге тұйықтаушы пышақтардың бар екендігіне қарамастан, ƏЖ жағынан төмен түсіретін сымдарда айырғыш арқылы əртүрлі əрекеттер жасау кезінде бұзылмайтын қосымша жерге тұйықтау құралы орнатылады. 150. Жерге тұйықталған ток өткізуші бөліктер кернеудегі ток өткізуші бөліктерден көзге көрінетін үзік арқылы бөлектенеді. Осы Қағидалардың 130-тармағында көзделген жағдайларда көзге көрінетін үзіктің болмауына рұқсат етіледі. Орнатылған жерге тұйықтау құралы тікелей жұмыс жүргізіліп жатқан ток өткізгіш бөліктерден, токтан ажыратылған ажыратқыш, айырғыш, бөліктегіш немесе жүктемені ажыратқыш, алынған сақтандырғыш, бөлшектелген шиналар немесе сымдар арқылы бөлектеуге рұқсат етіледі. Тікелей жұмыс орнында ток өткізгіш бөліктерге, осы бөліктер жеткізілген кернеуде (əлеуетте) тұрған жағдайда, жерге тұйықтау құралы қосымша орнатылады. 151. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында ТҚ-ның, қалқандардың, құрастырмалардың құрама шиналарында жұмыс жүргізу кезінде шиналардан кернеу түсіріледі жəне шиналар (оқшауланған сымнан жасалған шиналардан басқа) жерге тұйықталады. Осы ТҚ-ның қосылымдарын, қалқандарды, құрастырмаларды жəне оларға жалғанған жабдықтың жерге тұйықтау қажеттілігін жəне мүмкіндігін наряд, нұсқау беруші айқындайды. 152. Орындалатын жұмыстардың (оқшауламаның кедергісін өлшеу) сипаты бойынша талап етілетін болса, жұмыс орнын дайындау кезінде орнатылған жерге тұйықтауды уақытша алып тастауға рұқсат етіледі. Жерге тұйықтау құралдарын уақытша алып тастау жəне қайтадан орнату жұмыстарын жедел персонал немесе наряд берушінің тапсырмасымен жұмысты өндіруші орындайды. Жерге тұйықтау құралын уақытша алып тастауға, сондай-ақ жұмыс жүргізушінің осы операцияларды орындауына берілетін рұқсат осы Қағидаларда 2-қосымшаның нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолына енгізіліп, жерге тұйықтау құралын қайда жəне қандай мақсатпен алып тастау туралы жазылады. 153. Құрылысы күрделі, яғни оған жерге тұйықтау құралын орнату қауіпті немесе мүмкін емес электр қондырғыларында (мысалы, кейбір тарату жəшіктерінде, ішкі (сыртқы) ЖТҚ-ның жекелеген түрлерінде, фазалары тік орналасқан құрастырмаларда), айырғыш пышақтарына диэлектрлік қақпақтарды, диэлектрлік жапсырмаларды орнатуды немесе сымдарды, кəбілдерді жəне шиналарды токтан ажыратуды қамтитын, жұмыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі қосымша іс-шаралар əзірленеді. Мұндай электр қондырғылардың тізбесін жұмыс беруші бекітеді жəне персоналдың назарына жеткізеді. 154. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында жерге тұйықтау құралдарын орнату жəне алып тастау бойынша операцияларды орындауға жедел персонал санынан III топтағы бір жұмысшыға рұқсат беріледі. 155. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында тасымалды жерге тұйықтау құралдарын екі жұмыскер орнатады: біреуі – электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы (жедел жұмыс персонал санынан), екіншісі – электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскер; III топтағы жұмыскер жөндеу персоналы санынан, ал басқа ұйымдардың қосылымдарын жерге тұйықтау кезінде – осы ұйымдар персоналы арасынан бөлінген жұмыскер орындай алады. Қашықтағы қосалқы станцияларда əкімшілік-техникалық немесе жедел персоналдың рұқсаты бойынша негізгі схемадағы жерге тұйықтау құралдарын орнату кезінде, басқа ұйымдардың персоналы ішінен электр қауіпсіздігі бойынша III топтың екінші жұмыскеріне жұмыс істеуге рұқсат етіледі; жедел персонал санынан электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы бір жұмыскердің тұйықтау пышақтарын іске қосуына болады. Жедел персонал ішінен электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскер жеке өзі жерге қосқыш пышақтарды токтан ажырату жəне тасымалды жерге тұйықтау құралын алып тастауға рұқсат етіледі. ƏЖ-де жерге тұйықтау құралын орнату 156. Барлық ТҚ жəне желі токтан ажыратылған секцияланушы коммутациялық аппараттарда кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ жерге қосылады. Мыналарға рұқсат етіледі: 1) егер ƏЖ екі жағынан жерге қосылған болса, ал осы қосалқы станцияларда жерге тұйықтау құралдары токтан ажыратылған желі айырғыш-тарының сыртында орнатылған болса, онда кернеуі 35 кВ жəне одан жоғары тарамды ƏЖ осы тарамдарға жалғанған қосалқы станцияларда жерге қоспау керек; 2) кернеуі 6-20 ƏЖ бір ғана ТҚ немесе бір секцияланушы аппаратта немесе ТҚ немесе секцияланушы аппаратқа жақын тіректе жерге тұйықтау қажет. Бұл кернеудің қалған ТҚ-да жəне ƏЖ токтан ажыратылған секцияланушы аппараттарында, ƏЖ жұмыс орны мен осы ТҚ немесе секцияланушы аппараттар арасыңда жерге тұйықтау құралдары орнатылған жағдайда, оны жерге тұйықтауға рұқсат етіледі. ƏЖ-де көрсетілген жерге тұйықтау құралдары жерге тұйықтау құрылғылары бар тіректерде орнатылады. Кернеуі 1000 В дейінгі ƏЖ-де жерге тұйықтау құралын тек жұмыс орнында ғана орнату жеткілікті. 157. Осы Қағидалардың 156-тармағында көрсетілген жерге тұйықтау жұмыстарына қосымша, əрбір бригаданың жұмыс орнында барлық фазалардың сымдары, ал қажет болған жағдайда, найзағайдан қорғайтын арқансымдар да жерге тұйықталады. 158. Қарнақтық аралықта монтаждау кезінде, сондай-ақ ƏЖ-нің құрастырылған учаскесінің қарнақтық тіректерінде тұзақтарды жалғағаннан кейін, сымдар (арқансымдар) бастапқы қарнақты тіректе жəне шеткі аралық тіректердің (шеткі қарнақтық тіректің алдында) бірінде жерге тұйықталады. 159. Монтаждалған қарнақтық аралықтың шеткі қарнақтық тірегінде, сондай-ақ ƏЖ-нің құрастырылған учаскесіндегі қарнақтық тіректе, найзағай разрядтарының əлеуеті ƏЖ-нің дайын учаскесінің сымдарынан (арқансымдардан) жəне басқа да асқын кернеулердің сымдарынан (арқансымдардан) келесі, монтаждалып жатқан учаскеге ауысып кетуін болдырмау үшін сымдарды (арқансымдарды) жерге тұйықтауға рұқсат берілмейді. 160. Бір тізбекті ƏЖ жерге тұйықтау құралдарын жұмыс орындарында жұмыс жүргізіліп жатқан тіректе немесе көршілес тіректе орнату қажет. Жерге тұйықтау құралдарын бригада жұмыс істеп жатқан ƏЖ учаскесінің екі жағынан жерге тұйықтау құралдарының арақашықтығы 2 км астам қашықтық шарттарында орнатуға болады. 161. Тіректен оқшауланған найзағайдан қорғайтын арқансымда немесе тірек конструкциясында жұмыс жүргізу кезінде, егер бұл арқансымға 1 м кем қашықтықта жақындау қажет болса, арқансым жерге тұйықталады. Жерге тұйықтау құралы арқансым оқшауланған аралықта немесе жұмыс жүргізіліп жатқан аралықта орнатылады. Жерден оқшауланған найзағайдан қорғайтын арқансымнан жерге тұйықтаушы төмендеткіш баспалдақты ажырату немесе жалғау жұмысы алдын ала арқансымды жерге қосып алғаннан кейін жүргізіледі. Егер осы арқансымда қатқан мұзды еріту көзделсе, жұмыстың алдында арқансым токтан ажыратылуға жəне оған кернеу берілуі мүмкін жақтардан жерге тұйықталады. 162. Тасымалды жерге тұйықтау құралдары металл тіректерде олардың элементтеріне, жерге тұйықтаушы төмендеткіш баспалдақтары бар темір-бетонды жəне ағаш тіректерде – сол баспалдақтарға, олардың бүтіндігі тексерілгеннен кейін жалғанады. Жерге тұйықтаушы төмендеткіш баспалдақтары жоқ темір-бетонды тіректерде жерге тұйықтау құралдарын траверстерге (қолдан жасалған қорғаныс) жəне жерге тұйықтау құрылғысымен түйісетін тіректің металл элементтеріне жалғанады. Кернеуі 1000 В дейінгі жерге қосылған бейтарапты электр қондырғыларында нөлдік сымның жерге қайтадан қосылуы орын алған жағдайда, тасымалды жерге тұйықтау құралы осы нөлдік сымға жалғанады. Тасымалды жерге тұйықтау құралдарын жерге тұйықтаушы өткізгіштерге немесе конструкцияларға жалғайтын орындар бояудан тазартылады. Жұмыс орнындағы тасымалды жерге тұйықтау құралын 0,5 м кем емес тереңдікте топыраққа тік енгізілген жерге қосқышқа жалғауға жол беріледі. Жерге тұйықтау құралдарын кездейсоқ топырақ үйінділерінің үстіне орнатуға тыйым салынады. 163. Кернеуі 1000 В дейінгі ƏЖ тіректерден немесе телескопиялық мұнарадан оқшаулағыш буынсыз жұмыс жүргізгенде, жерге тұйықтау құралы жөнделіп жатқан желі сымдарына жəне сол тіректерге асылған барлық сымдарға, оның ішінде радиотрансляция жəне телемеханика желілерінің оқшауланбаған сымдарына орнатылады. 164. Жөндеу үшін токтан ажыратылған ƏЖ тасымалды жерге тұйықтау құралдарын орнату, одан кейін алып тастау жəне тіректердегі жерге қосқыш пышақтарды токқа қосу жұмыстарын жедел персонал ішінен: біреуі – электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы (кернеу 1000 В жоғары ƏЖ) немесе электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскер орындайды. Жөндеу персоналы ішінен электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы екінші жұмыскерді пайдалануға рұқсат етіледі. Жедел персонал ішінен электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы бір жұмыскерге жерге тұйықтаушы пышақтарды токтан ажыратуға рұқсат етіледі. ƏЖ жұмыс орындарында тасымалды жерге тұйықтау құралдарын электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы бригада мүшесімен бірге жұмыс жүргізуші орнатуға рұқсат етіледі. Сол тасымалды жерге тұйықтау құралдарын алып тастауды жұмыс жүргізушінің нұсқауымен бригаданың электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы екі жұмыскер жүргізеді. ƏЖ-де кернеу жоқтығын тексеру, жерге тұйықтау құралдарын орнату немесе алу кезінде екі жұмыскердің біреуі жерде тұрады жəне екіншісі бақылауды жүзеге асырады. 165. Басқа ƏЖ-мен қиылысу аралығында, көптізбекті ƏЖ токтан ажыратылған бір тізбегінде əсерден пайда болған кернеудегі ƏЖ-де жүргізілген фазалық жөндеу жұмыстарында жерге тұйықтау құралдарын ƏЖ-де орнатуға қойылатын талаптар осы Қағидалардың 28-тарауында келтірілген. Жұмыс орнын қоршау, плакаттарды ілу 166. Электр қондырғыларында ажыратқыштардың, бөлектегіштердің жəне жүктеме ажыратқыштарының жетектерінде, сондай-ақ коммутациялық аппараттарды қашықтан басқару кілттері мен батырмаларында: «Жерге тұйықталған» деген плакаттар ілінеді; оларда қателікпен іске қосылған кезде электр қондырғылардың жерге тұйықталған учаскесіне кернеу беріліп кетуі мүмкін. 167. Кернеу келіп тұрған ток өткізгіш бөліктерді уақытша қоршау үшін оқшаулағыш материалдардан жасалған қалқандар, кермелер, экрандар қолданылады. Уақытша қоршауларды кернеуді түсірмей орнатқан кезде олардан ток өткізгіш бөліктерге дейінгі аралық осы Қағидаларға 10-қосымшасының 1 кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем болмауы тиіс. Кернеуі 6-10 кВ электр қондырғыларында бұл қашықтықты 0,35 м дейін азайтуға рұқсат етіледі. Уақытша қоршауларда: «Тоқта! Кернеу» деген жазулар жазылады немесе тиісті плакаттар ілінеді. 168. 20 кВ дейінгі электр қондырғыларда ток өткізгіш бөліктерді қалқандармен қоршауға болмаса, токтан ажыратылған жəне кернеу келіп тұрған ток өткізгіш бөліктердің арасында (мысалы, токтан ажыратылған айырғыш түйіспелерінің арасында) оқшаулағыш жапсырмаларды қолдануға рұқсат етіледі. Бұл жапсырмалардың кернеу келіп тұрған ток өткізгіш бөліктерге жанасуына жол беріледі. Оқшаулағыш жапсырмаларды электр қаупсіздігі бойынша IV жəне III топтағы екі жұмыскер орындайды жəне алып тастайды. Жапсырмалармен орындалатын операциялар кезіңде диэлектрлік қолғаптар, оқшаулағыш штанганы (қысқыштарды) пайдаланылады. 169. Жұмыс орнымен шектесетін камералардың, шкафтар мен панельдердің қоршауларында: «Тоқта! Кернеу» деген плакаттар ілінеді. 170. АТҚ-дан жерден орындалатын жəне іргетастар мен жекелеген конструкцияларда жұмыстар кезінде жұмыс орны арқанмен, жуан жіппен немесе кенеп жəне синтетикалық талшықтардан істелінген баулармен (көлік жəне жаяу жүргінші өтетін жол қалдырылып) қоршалуға жəне қоршауларға: «Тоқта! Кернеу» деген плакаттар, қоршалған кеңістіктің ішкі жағына қаратылып, ілінеді. Арқанды ілу үшін бос орын аймағына енгізілмеген конструкцияларды, олар қоршалған кеңістіктен тыс қалатын болса, пайдалануға рұқсат беріледі. АТҚ-дан желілік ажыратқыштардан басқа барлық кернеу түсірілген уақытта желілік ажыратқыштар: «Тоқта! Кернеу» деген плакаттар (қоршалған кеңістіктің ішкі бетіне қаратылып) ілінген арқандармен қоршалады.

10 шілде 2013 жыл

АТҚ екінші реттік тізбектерде нұсқау бойынша жұмыс жүргізу кезінде жұмыс орнын қоршау талап етілмейді. 171. АТҚ-да жұмыс орнынан онымен шектесетін кернеу келіп тұрған учаскеге өтуге болатын конструкциялар учаскесінде көзге жақсы көрінетін: «Тоқта! Кернеу» деген жазулары бар плакаттар орнатылады. Бұл плакаттарды жөндеу персоналы ішінен III топтағы жұмыскердің жұмысқа рұқсат етушінің басшылығымен орнатуына рұқсат береді. Бойымен жоғары көтерілуге рұқсат етілген конструкциялармен шектесетін конструкциялардың төменгі жағында: «Жоғары шықпа! Өлтіреді» деп жазылған плакат ілінеді. Жұмыс жүргізу үшін олар арқылы көтерілуге рұқсат етілген орнықты сатылар мен конструкцияларда: «Жоғарыға осы жерден шық!» деп жазылған плакат ілінеді. Əзірленген жұмыс орындарындағы электр қондырғыларында: «Осы жерде жұмыс істе» деген жазуы бар плакат ілінеді. 172. Жұмыс орнын əзірлеу кезінде рұқсат беруші орнатқан «Ерекше нұсқаулар» осы Қағидалардың 2-қосымшасында көрсетілген нарядтың бағанында ескертілген жағдайлардан басқа, плакаттарды, қоршауларды жұмыс толық аяқталғанға дейін алып тастауға немесе орнын ауыстырып қоюға рұқсат берілмейді. 16. Жекелеген жұмыстарды орындау кезіндегі қауіпсіздік шаралары 173. Электр қондырғыларында еңкейген күйде, егер тіктеліп тұрған кезде ток өткізгіш бөліктерге дейінгі аралық осы Қағидаларға 10-қосымшасының 1 кестесінде көрсетілген аралықтан кем болса, жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. Электр қондырғыларының қоршалмаған ток өткізгіш бөліктерінің жанында жұмыс істеген уақытта, ол бөліктердің жұмыскердің артында немесе екі бүйірі жағында болуына рұқсат берілмейді. 174. Кернеу келіп тұрған жабдықтың оқшаулағыш элементтеріне электрден қорғайтын құралдарды қолданбай жанасуға рұқсат берілмейді. 175. Электрден қорғаудың негізгі құралдарын пайдаланып жұмыс істеген уақытта қызметкердің ток өткізгіш бөліктерге осы құралдардың оқшаулағыш бөлігінің үзындығымен айқындалатын аралықта жақындауына рұқсат етіледі. 176. Электр қондырғыларында кернеу жоғалып кеткеннен кейін, оның ешқандай ескертусіз қайтадан берілу мүмкіндігі туралы персоналды хабарландыру қажет. 177. Жарық жоқ орындарда жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. Жұмыс учаскелерінің, жұмыс орындарының, көлік өтетін жəне оларға жақын жерлердің жарықтығы біркелкі, жарық беру құралдары жұмыскерлерге қарықтыру əрекетінсіз орындалады. 178. Найзағай жақындаған кезде ƏЖ-де, əуе байланыс желісінде (бұдан əрі – ƏБЖ), АТҚ-да ƏЖге тікелей қосылған ЖТҚ-ның кірмелері мен коммутациялық аппараттарында, ƏБЖ-нің учаскелеріне қосылған КЖ-де, сондай-ақ ƏЖ-нің кірмелерінде, байланыс тораптарының үй-жайларында жəне антенна-діңгек құрылыстарында барлық жұмыстар токтатылады. 179. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында кернеу берілген жұмыс кезінде мыналар қажет: 1) жұмыс орнына жақын орналасқан, кернеу берілген, кездейсоқ жанасып кету мүмкін басқа ток өткізгіш бөліктерді қоршау; 2) диэлектрлік кебіс киіп немесе аяқтың астына қойылатын оқшаулағыш заттың немесе диэлектрлік резеңке кілемшенің үстінде тұрып жұмыс істеу; 3) оқшаулағыш тұтқасы бар аспапты (бұрауыштардың, одан өзге, сабы оқшауланады) қолдану, диэлектрлік қолғаптарды пайдалану. Кернеу берілген жұмыс кезінде қысқа немесе түрілген жеңдері бар киіммен жұмыс істеуге, сондай-ақ пышақты, егеулерді, металл сызғыштарды пайдалануға рұқсат берілмейді. Электр жəне магнит өрістерінің əсер ету аймағындағы жұмыстар 180. АТҚ жəне кернеуі 330 кВ жəне одан жоғары ƏЖ адам ағзасына теріс əсер етуге қабілетті жəне жерге тұйықталған немесе жерден оқшауланған электр өткізгіш нысандарға жанасу кезінде электр разрядтарының пайда болуын тудыратын биологиялық белсенді электр өрісінен қорғау қамтамасыз етіледі. 181. Барлық кернеудегі электр қондырғыларында жұмысшыларды адам ағзасына теріс əсер ететін биологиялық белсенді магнит өрісінен қорғау қамтамасыз етіледі. 182. Кернеулігі рұқсат етілген мəннен жоғары магнит өрісі биологиялық белсенді деп саналады. 183. Магнит өрісінің рұқсат етілген кернеулігі (К) жəне индукциясы (В) жалпы (барлық денеге) жəне жергілікті (аяқ-қол) əсерінің шарттары үшін, адамның магнит өрісінде болу ұзақтығына байланысты, осы Қағидаларға 10-қосымшасының 6 кестесіне сəйкес айқындалады. 184. Магнит өрісінің əртүрлі кернеулігі (индукциясы) аймағында персоналдың болуы қажет жағдайларда, бұл аймақтарда жұмыс жүргізудің жалпы уақыты, кернеулігі (индукциясы) аса жоғары аймақтар үшін мейлінше рұқсат етілген уақыттан аспайды. Магнит өрісінде болуға рұқсат етілген уақытты бір рет тұтастай немесе жұмыс күні ішінде бөліп-бөліп пайдалануға болады. Еңбек ету жəне демалу режимі өзгерген кезде (мысалы, ауысымды жұмыс кезінде) магнит өрісінің мейлінше рұқсат етілген деңгейі белгіленген 8 сағаттық жұмыс күнінен аспайды. Магнит өрісінің деңгейін бақылау: 1) пайдалануға жаңа электр қондырғыларын алған жəне қолданылып жүрген электр қондырғыларын кеңейту; 2) персоналдың электр қондырғыларына жақын маңда тұрақты немесе уақытша болуы үшін үйжайларды жабдықтаған; 3) жұмыс орындарын аттестациялау кезінде жүргізіледі. 185. Магнит өрісінің деңгейі жұмыс істеу барысында персонал болуы мүмкін аймақтарда түгелдей, жұмыс орнына баратын жолдарда жəне жабдықты тексеру кезінде де анықталады. Магнит өрісінің кернеулігін (индукциясын) өлшеу жұмыс орны алаңының еденінен, жердің бетінен, үй-жайлардың еденінен, өтпе көпірлердің жəне төсемдерінің бетінен 0,5; 1,5 жəне 1,8 м биіктікте, ал жұмыс орнының үстінде магнит өрісінің көзі табылған жағдайда, қосымша жұмыс орны алаңының едені деңгейінде жүргізіледі. 186. Магнит өрісінің индукциясын (кернеулігін) өлшеу электр қондырғысының жұмыстық тоғы барынша берілген кезде немесе өлшенген мəндер барынша берілетін жұмыстық токқа (I mах), – өлшенген мəндерді I mах/І қатысына көбейту жолымен, – қайта есептеледі; мұнда I – өлшеу кезіндегі магнит өрісі көзіндегі ток. 187. Магнит өрісінің кернеулігі (индукциясы) персонал ұдайы бойы болатын, электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктерінен 20 м кем аралықта орналасқан, оның ішінде олардан қабырға арқылы бөлектенген өндірістік тұрақ-жайларда өлшенеді. 188. Магнит өрісі əсерінен қорғау шаралары ретінде орнықты немесе тасымалды магнит экрандары қолданылуға тиіс. Персоналдың жұмыс орындары мен қозғалыс бағытын магнит өрісінің көздерінен осы Қағидалардың 183-тармағының талаптарын орындау қамтамасыз етілген аралықта орналасады. 189. Магнит өрісінің мейлінше рұқсат етілген деңгейінен асатын, пайдалану шарттары бойынша персоналдың сонда болуы талап етілмейтін электр қондырғыларының аймақтары қоршалады жəне ескерту жазуларымен немесе плакаттармен белгіленеді. 190. Магнит өрісінің əсер етуі аймағында жұмыс істеу кезінде қосымша қауіпсіздік шаралары осы Қағидаларға 2-қосымшада көрсетілген нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында көрсетіледі. Генераторлар жəне қосарлы компенсаторлар 191. Өрісті сөндіру автоматты құрылғысы бар (бұдан əрі – ӨСА) айналмалы қыздырылмаған генератор кернеу берілген (білік айналдыру құрылғымен айналатын жағдайлардан басқа) ретінде қарастырылады. 192. Генераторды сынау барысында оның схемасы немесе блок схемасы учаскелерінде оларды жерге қосқаннан кейін, генератордың жұмыстық жиілікте айналуы генератордың қызуы басылған жəне ӨСА-ның құрылғысы токтан ажыратылған кезінде қорғаныс құралдарын пайдаланып, арнайы қысқа тұйықтағыштарды орнатуға жəне алып тастауға рұқсат етіледі. 193. Тоқтатылған блоктық генератор схемасында жұмыс жүргізген кезде, блоктың көтеруші трансформаторы төменгі кернеу жағынан жерге қосылған болса, тармақталған жеке қажеттілік трансформаторы төменгі кернеу жағынан жерге қосылған жəне кернеу трансформаторы арқылы кернеу беру мүмкіндігі жоқ болса, блоктық генератордың шықпаларын жерге қосу талап етілмейді. 194. Қыздырылмаған айналмалы генератордың ӨСА құрылғысы токтан ажыратылған статорының тізбектерінде қалдық кернеу мəнін өлшеуге, фазалардың кезектесу тəртібін жəне т.б. анықтауға рұқсат етіледі. Бұл жұмыстарды электр зертханалардың, жөндеу ұйымдарының персоналы, электрден қорғау құралдарын қолданып, наряд немесе нұсқау бойынша жедел персоналдың бақылауымен орындайды. 195. Біліктегі кернеуді жəне жұмыс істеп тұрған генератор роторының оқшаулау кедергісін өлшеу жұмыстарын орындауға нұсқау бойынша IV жəне III топтағы екі жұмыскерге рұқсат етіледі. 196. Ротордың түйістіру сақиналарын қайрау жəне тегістеу, істен шыққан генератор қоздырғышының коллекторын тегістеу жұмыстарын жарлық бойынша электр техникалық емес персонал ішінен бір жұмыскер жеке өзі орындай алады. Электр техникалық емес персоналға электр қауіпсіздігі бойынша 1 топты беру осы Қағидалардың 6-қосымшасында келтірілген журналында нысан бойынша жазылады. 197. Жұмыс істеп тұрған генератордағы шөткелік аппаратта қызмет етуге нұсқау бойынша III топтағы персоналға мынадай сақтандыру шараларын орындай отырып рұқсат етіледі: 1) бет пен көзді қорғау құралдарын пайдаланып, қорғаушы каска, түймеленген арнайы киім киіп, киімді машинаның айналып тұрған бөліктерінің іліп кетуінен сақтай отырып, жұмыс істеу керек; 2) диэлектрлік кебістерді, кілемшелерді пайдалану қажет; 3) екі полюстің ток өткізгіш бөліктерін немесе ток өткізгіш бөліктер мен жерге қосылған бөліктерді қолмен бір мезетте ұстамау. Айналып тұрған генератордағы, қосарлы конденсатордағы ротор сақиналарын тегістеуді оқшауланған материалдардан істелген қалыптардың көмегімен орындауға рұқсат етіледі. Электр козғалтқыштары 198. Егер электр қозғалтқышындағы немесе оның көмегімен қозғалысқа келетін механизмдегі жұмыс ток өткізгіш айналмалы бөліктерге жанасуға байланысты болса, электр қозғалтқышы осы Қағидаларда көрсетілген, оның қателікпен қосылуын болдырмайтын, техникалық іс-шараларды орындау арқылы токтан ажыратылады. Бұл жағдайда екі жылдамдықты электр қозғалтқышының статор орамаларын қоректендіретін екі тізбегі де ажыратылып жəне бөлшектенуге тиіс. Электр қозғалтқышындағы немесе оның көмегімен қозғалысқа келетін механизмдердің ток өткізгіш айналмалы бөліктеріне жанасуға байланысты емес жұмыстарды жұмыс істеп тұрған электр қозғалтқышында орындауға болады. Жұмыс істеп тұрған электр қозғалтқышы мен механизмнің айналмалы бөліктерінің қоршауын алып тастауға рұқсат берілмейді. 199. Электр қозғалтқышында жұмыс істегенде, жерге тұйықтау құралын, электр қозғалтқышын ТҚ-ның секциясымен, қалқанмен, құрастырмамен жалғайтын КЖ кез келген учаскесінде орнатуға рұқсат етіледі. Егер электр қозғалтқышындағы жұмыстар ұзақ мерзімге жоспарланса, жүргізіліп жатпаса немесе бірнеше күнге токтап қалса, онда одан ажыратылған КЖ электр қозғалтқышы жағынан да жерге тұйықталады. Кəбіл талсымдарының қимасы кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында жерге тұйықтау құралдарын қолдануға мүмкіндік бермеген жағдайда, КЖ қимасы кəбіл талсымының қимасынан кем емес қимасы бар мыс өткізгіш арқылы жерге қосуға немесе кəбіл талсымын өзара жалғауға жəне оларды оқшаулауға рұқсат етіледі. Бұлайша жерге тұйықтау немесе кəбіл талсымдарын жалғау жедел жұмыс құжаттамасында тасымалды жерге тұйықтаумен қатар бірдей есепке алынады. 200. Оларға жалғанған механизмдер (түтін сорғыш, желдеткіштер, сорғыштар) есебінен айналуға қабілетті электр қозғалтқыштарындағы жұмыстарға баруға рұқсаттама беру алдында бітегіш арматураның (ысырмалардың, вектильдер мен шиберлер) тұтқалары құлыппен жабылады. Электр қозғалтқыштарының роторларын тежеу немесе жалғастыратын муфталарды тізбектен ажырату бойынша шаралар қабылданады. Бітегіш арматурамен қажетті операциялар жедел жұмыстар журналына жазыла отырып, технологиялық цехтың, учаскенің ауысым бастығымен келісіледі. 201. Бітегіш арматураның аппараттарды бағыттайтын электр жетектері қолмен, қашықтан жəне автоматты басқару схемаларынан кернеу түсіруді талап етіледі. Ысырмалардың, шиберлердің, шұралардың тұтқаларыңда: «Ашпа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген, ал бітеуіш арматураның электр жетектерінің кілттері мен басқару батырмаларында: «Қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакаттар ілінеді. 202. Жұмыс істелінетін электр қозғалтқышына жақын орналастырылған бір типтес немесе көлемі жағынан шамалас электр қозғалтқыштарында, олардың жұмыс істеп немесе токтап тұрғанына қарамастан: «Тоқта! Кернеу» деген плакат ілінеді. 203. Жөндеуге шығарылған агрегаттардың, технологиялық желілердің, қондырғылардың бір кернеулі электр қозғалтқыштарында бір нарядпен жүргізілетін жұмыстарды осы Қағидалардың 57-тармағында көзделген шарттарға сəйкес орындауға рұқсат етіледі. Алдын ала дайындалған жұмыс орындарына баруға рұқсаттама беруді бір мезгілде орындауға рұқсат етіледі, бір жұмыс орнынан екіншісіне ауыстыруды ресімдеу талап етілмейді. Бұл ретте нарядта атап көрсетілген электр қозғалтқыштарының кез келгенін басқа электр қозғалтқыштарындағы жұмыс толық аяқталғанға дейін сынап көруге немесе қосуға рұқсат берілмейді. 204. Айналып тұрған электр қозғалтқыштарындағы ток өткізгіш жəне айналмалы өткізгіштерге жанасусыз орындалатын жұмыстарды нұсқау бойынша жүргізуге жол беріледі. Жұмыс істеп тұрған электр қозғалтқышының щеткалық аппаратында қызмет көрсету үшін нұсқау бойынша осы мақсат үшін оқытылған электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскерге мынадай сақтандыру шараларын сақтай отырып, жұмыс істеуге жол беріледі: 1) бет пен көзді қорғау құралдарын пайдаланып, түймеленген арнайы киім киіп, киімді электр қозғалтқышының айналып тұрған бөліктерінің іліп кетуінен сақтана отырып, жұмыс істеуге; 2) электр өзкізбейтін кебістерді, кілемшелерді пайдалануға; 3) екі полюстің ток өткізгіш бөліктерін немесе ток өткізгіш бөліктер мен жерге қосылған бөліктерді қолмен бір мезетте ұстауға. Айналып тұрған электр қозғалтқышындағы ротор сақиналарын тегістеуді оқшауланған материалдардан жасалған қалыптардың көмегімен ғана орындауға рұқсат етіледі. 205. Тиісті ұйымдардың еңбек қорғау бойынша нұсқаулықтарында жұмыс орнын дайындауға жəне пайдаланылатын электр машиналарының түрін, əсіресе қосуды реттеу құрылғыларын, тетіктердің ерекшеліктерін, технологиялық схемаларды жəне есепке алатын электр қозғалтқыштарында жұмыстарды қауіпсіз жүргізуді ұйымдастыруға қойылатын талаптар егжей-тегжей баяндалады. 206. Жетектері қолмен басқарылатын қосу аппараттарының электр қозғалтқыштарын электр өткізбейтін қолғаптармен қосу жəне ажырату талап етіледі. 207. Ысырмалардың, атқару механизмдерінің электр жетектерін, оларды шибермен, ысырмамен жəне басқа құрылғылармен жалғау кезінде сынақ жұмыстарын сол электр жетектері орнатылған технологиялық цехтың ауысым бастығы рұқсат берген бригада орындайды. Рұқсат берілген кезде жазу технологиялық цехтың жедел жұмыстар журналында, ал рұқсат қолға тиген бойда – сынақ жүргізетін цехтың (учаскенің) жедел жұмыс журналында жазылады. 208. Органдар мен бітегіш арматураны ретке келтіретін атқару тетігімен жалғанбаған электр жетектерінің электр схемаларын жөндеу жəне ретке келтіру жұмыстарын нұсқау бойынша жүргізуге жол береді. Нұсқау берген жұмыскер бұл туралы кейіннен жедел жұмыс журналын жаза отырып, оларды сынақтан өткізуге рұқсат етеді. 209. Электр қозғалтқышын сынақтан өткізу үшін ондағы жұмыс толық аяқталғанға дейін токқа қосу тəртібі мынадай: 1) жұмыстар наряд бойынша орындалған кезде, жұмыс жүргізуші нарядтың осы Қағидаларға 2-қосымшада келтірілген нарядтың 3-кестесінде жұмыстың аяқталғаны туралы ресімдейді жəне нарядты тапсырады; 2) жұмыстарды нұсқау бойынша орындаған кезде жұмыстар токтатылады жəне бригада шеттетіледі; 3) сынақ жүргізгеннен кейін осы Қағидаларға 2-қосымшада келтірілген нарядтың 3-кестесінде ол туралы жазылып, жұмысқа рұқсаттама қайтадан беріледі. Жұмыстар нұсқау бойынша орындалған кезде қайта рұқсат беру үшін нұсқау жаңадан беріледі. 17. Электролизді қондырғылар 210. Осы бөлім тұздарды еріту, су ерітінділері электролизінің өндірістік қондырғыларында, түрлендіргіш қосалқы станцияларының шиналарында түзетілген ток кернеуі бар гальвандық жабын қондырғыларында немесе 1000 В дейінгі электролиздер (ванна лар) серияларында, оларда жедел ток ауыстыру, жөндеу, құрастырып жинау, ретке келтіру жұмыстары мен сынақтарын орындайтын, ұйымдастыратын электртехникалық жəне электртехнологиялық персоналға арналады. 211. Электролизді қондырғыларды пайдаланған кезде қызмет етуші персонал электр қондырғыларында қызмет ету кезінде осы Қағидалардың негізгі талаптарын, осы тараудың тиісті тармақтарымен өзгертілмеген шамада, басшылыққа алады. 212. Электролиздерде тікелей қызмет ететін электр технологиялық персоналдың электр қаупсіздігі бойынша II топтан төмен болмауы талап етіледі. Электролизді қондырғылардағы жұмыстарды тікелей ұйымдастыратын инженерлік-техникалық жұмыскерлердің біліктілік тобы бағынышты жұмыскерлердің біліктілік тобынан төмен болмайды, яғни электр қауіпсіздігі бойынша III топтан кем болмайды. 213. Түзетілген токтың шина өткізгіштерін жөндеу, шунттау, электролиздер сериясынан,

электролиздік ванналар жəне олардың бұғаттаудан шығару, электролиздердің (ванналардың) оқшауламасын тазалау, кернеуді түсіру жəне шиналарды жерге қосу жұмыстарынан кейін жүргізіледі. Үрдістің үздіксіздік шарттары бойынша жəне қалдық кернеу əлі бар кезде жұмыстарды кернеуді түсіріп жүргізу мүмкін болмаса, ал электрден қорғау үшін негізгі жəне қосымша қорғаныс құралдарын қажетті көлемде пайдалану жəне электр тоғынан жарақаттану мүмкіндігін болдырмау шараларын сақтаған жағдайда, аталған жұмыстарды кернеу беріліп тұрғанда орындауға рұқсат етіледі. Кернеу беріліп тұрғанда аталған жұмыстар наряд-рұқсаттама бойынша жүргізіледі. Жұмыс жүргізушінің электр қауіпсіздік тобы IV топтан кем болмауы тиіс. 214. Электролиз серияларынан ток жүктемесін түсірудің барлық мерзімі ішінде электролиз залдарында жəне түрлендіргіш қосалқы станциялардағы барлық жұмыстар жүктеме сериялары кезіндегі жұмыстарға қатысты сақтандыру шараларын сақтай отырып жүргізіледі. 215. Электролиз қондырғыларында, сондай-ақ су ерітінділері электролиздерінде қызмет көрсететін персонал электрден қорғау құралдарын (диэлектрлік қолғаптар мен диэлектрлік етіктерді) қолданады, – оларды қолдану еңбек қорғау жөніндегі нұсқаулықтар арқылы реттеледі. 216. Электролиз залдары мен жертөлелерінде кернеуі 12 В аспайтын тасымалды электр шамдарын пайдалануға рұқсат етіледі. Шамдар тұрақты орнатылған 12 В желі розеткасынан қоректенеді. 217. Электролиз ванналарының (электролизерлер) параллель қатарларында жұмыс жүргізген кезде персоналға бір-бірлеріне немесе қызмет етілетін жол бойындағы персоналға аспаптарды, құралсаймаңдарды жəне кез келген басқа заттарды беруге, сондай-ақ көпірлі кран немесе тельфер ілмектерінің арқансым аспасына жанасуға рұқсат берілмейді. 218. Құрастыру жəне жөндеу жұмыстарына ағаштарды, төсеме тақтайларды жəне тасымалды сатыларды пайдаланған кезде жұмыс істеп жатқандардың электр тоғынан жарақаттануын болдырмайтын, қауіпсіздік шаралары көзделеді. 219. Электролиз қондырғыларында немесе оларға жақын маңда кернеу түсірілмей немесе электр қозғағыш күштің қалдығы бар кезде электр техникалық емес персонал жүргізген жұмыстар, электр қауіпсіздігі бойынша тобы III топтан төмен емес электр техникалық персоналдың бақылауымен орындалады. 220. Электролиз корпусын «жер» əлеуетінің басып қалуын болдырмау үшін металл қорғанысы немесе армировкасы бар қысылған ауаны немесе суды келтіру үшін пайдалануға тыйым салынады. 221. Электролиз залдарында дəнекерлеп пісіру осы электролиз өндірісінің (балқыту немесе су ерітінделері электролизі) өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып, əзірленген жəне кəсіпорын басшылығы бекіткен нұсқаулықтар сəйкес жүргізіледі. 222. Əрбір дəнекерлеп пісіру агрегатынан оның қуат күшіне қарамастан бір мезгілде бір ғана дəнекерлеушіге жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Корпустарды жерге қосуға жəне дəнекерлеу трансформаторының екінші реттік орамаларын шығаруға рұқсат берілмейді. Дəнекерлеп пісіру трансформаторы оқшаулағыш табанға орнатылады жəне диэлектрлік материалдардан істелінген қаптамамен жабылады. Тік жəне кері дəнекерлегіш сымдар ретінде оқшауламасы жарамды иілмелі өңешті кəбіл қолданылады. Дəнекерлегіш сымдардың жалғанатын немесе оларды оқшаулайтын қабықтардың бүлінген жерлеріндегі оқшауламаның сапасы зауытта жасалынатын өңешті кəбілдер оқшаулағыштарының сапасынан төмен болмайтындай орындауды талап етіледі. Дəнекерлегіш сымдардың жарамдылығын аспаппен тексеру мерзімді жергілікті нұсқаулыққа сəйкес, ал сырттай тексеру – дəнекерлеу жұмыстарының басталар алдында жүргізіледі. Кəбілдердің оқшауламасы жарамсыз болса, дəнекерлеп пісіру жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. 223. Дəнекерлеп пісіру жұмыстарын жабық металл ыдыстарда, құдықтарда, пеш көмейінде, газ жолдарында жəне ылғалдылығы жоғары жерлерде жүргізуге арналған электр дəнекерлегіш агрегаттар бос жүріс кернеуін автоматты ажырату құралдарымен жабдықталады немесе оның мөлшері 0,5 сек. уақыт ішінде 12 В дейін төмендетілуі тиіс. 224. Жергілікті нұсқаулыққа сəйкес жүзеге асыралатын электролиз корпусындағы оқшауламаның жағдайда жүйелік бақылау орнатылады. Электролиз қондырғыларын тексеру, ауысымда кемінде 1 реттен кем емес, кезекші технологиялық персоналмен жүргізіледі. Тексеру кезінде: 1) ток өткізгіш заттардың немесе тұз кристалдарының жерге тұйықталмағанына; 2) оқшаулағыштың, оқшаулағыш бөлшектердің, оқшаулағыш тігістердің бүтіндігіне жəне оларда ток өткізгіш ластардың жоқтығына; 3) серияның екі шетіндегі жерге қатысты əлеуеттерінің біркелкі таратылмауына көз жеткізу қажет. Оқшауламаның табылған ақауларын тез арада жою қажет. 225. Машинисттің көпірлі кранның кабинасынан түсетін авариялық баспалдағы оқшаулағыш материалдардан немесе бір мезгілде екі оқшаулағыш үзіктерді адам денесімен жабуға келмейтіндей, оның екіден кем емес оқшаулағыш салғысымен орнатылады. 226. Персоналдың металдарды, ұнтақтарды сұрыптау немесе қорытпаны құю жұмыстары жүргізілетін электролиздер аймағындағы тұздарды еріту электролизі залының жертөлесінде болуына тыйым салынады. 227. Электролиздерді кептіру жəне қыздыру (электролиздерді айнымалы токпен қоректендіру) трансформаторлары міндетті түрде қоршалады, ал трансформатордағы барлық ауыстырып қосылуды электротехникалық персоналмен ажыратылған кернеумен орындайды. 228. Су жеткізетін өңештерді, сондай-ақ дəнекерлеу кəбілдерін электролиздердің, ұсақтағыштың үстіңгі жағына орналастыруға тыйым салынады. 229. Электролиздер ұсақтағыштардың түйіспелерін бақылау жəне созу, сондай-ақ, оқшауламаны тазалауға бригада құрамы екі адамнан тұратын арнайы үйретілген электртехнологиялық персонал орындауға тиіс. Тұздарды еріту электролизі залының жертөлесінде жұмыстар жүргізгенкезде, бригада мүшелерінің өздерімен бірге газдан қорғайтын аспаптардың (противогаз) жəне аккумуляторлық қол шамдарының болуы талап етіледі. 18. Коммутациялық аппараттар 230. Коммутациялық аппараттағы жұмысқа рұқсаттама осы Қағидаларда көзделген жəне жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, коммутациялық аппараттың қателікпен іске қосылып кетуіне тосқауыл болатын іс-шараларды қоса алғанда, техникалық іс-шараларды орындағаннан кейін беріледі. 231. Жұмыс күйіндегі қысымда тұрған ашық ауадағы ажыратқышқа көтерілуге келтіру жұмыстарын жүргізгеннен кейін немесе сынақтар кезінде рұқсат етіледі. Токтан ажыратылған ашық ауадағы жұмыс күйіндегі қысымда тұрған ажыратқышқа ауа толтырылған бөлектегішпен көтерілуге барлық жағдайда рұқсат берілмейді. 232. Сынақ жүргізу немесе ретке келтіру үшін ауадағы ажыратқышқа көтерілмес бұрын: 1) басқару тізбектерін ажырату; 2) жергілікті басқару батырмаларын немесе іске қосқыш клапандарды арнайы бітеуіштерді орнату жолымен немесе шкафтарды жауып, ажыратқыштың қасына, ажыратқышпен жұмыс істеуге (жедел ток берілгеннен кейін) жұмыс жүргізушінің нұсқауы бойынша белгілі бір жұмыскерге рұқсат беретін бригаданың нұсқау алған мүшесін қою қажет. Жұмыскерлердің қысымда тұрған ауадағы ажыратқыштың болған кезде басқару шкафтарындағы жəне тарату шкафтарындағы барлық жұмыстарда токтату қажет. Жұмыс істеп тұрған қосалқы станциялардың кернеуі 220 кВ жəне одан жоғары ажыратқыштың шықпалары əсерден пайда болған кернеуді түсіру үшін жерге қосылады. 233. Ауа жинағыштардың ішінде адамдардың болуымен байланысты жұмыстарға рұқсат берудің алдында: 1) ауа берілуі мүмкін барлық ауа өткізгіштердің ысырмаларын жабу, олардың жетектерін (тұтқаларын) құлпы бар шынжырға байлау жəне ысырмалардың жетектеріне: «Ашпа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакаттарды ілу; 2) дренажды вентильді, тығынды немесе ысырманы ашық қалдырып, артық қысым астындағы ауаны ауа жинағыштардан шығару; 3) ауа жинағыштардан ауа өткізгіштерді ажыратып, оларға бітегіштер орнату қажет. 234. Ажыратқыштар мен ауа жинағыштардағы манометрлердің нөлдік көрсетулері қысылған ауа қысымының жоқтығына нақты дəлел болып табылмайды. Ауа жинағыштардың люктері мен газдардың қақпақтарындағы бұрандалар мен сомындарды бұрап шығарар алдыңда жұмыс жүргізуші қысылған ауаның шын мəнінде жоқтығын анықтау мақсатында төмен түсіргіш ысырмалардың, тығындардың немесе клапандардың ашық күйде тұрғандарына көз жеткізуі тиіс. Түсіргіш ысырмаларды, тығындарды (клапандар) жабуға люктердің қақпақтарын бекітетін барлық бұрандалар мен сомындар бұрап кіргізілгеннен кейін ғана рұқсат беріледі. 235. Байқап керу, ретке келтіру жəне сынау кезінде əуе ажыратқыштарды токтан ажырату жəне қосу уақытында жұмыскерлердің ажыратқыштарға жақын тұруына жол берілмейді. Ажыратқыштармен операцияларды орындауға бұйрықты жұмыс жүргізуші бригада мүшелері ажыратқыштан қауіпсіз жерге немесе панаға шеттетілгеннен кейін беріледі. 236. Коммутациялық аппаратты, оны ретке келтіру жəне реттеу кезінде сынау мақсатында қосу жəне ажырату үшін нарядты тапсырмай, жедел ток тізбектеріне, жетектің ток беретін тізбектеріне уақытша кернеу беруге сондай-ақ ажыратқыштарға ауа жіберуге рұқсат етіледі. Жедел токтың алынған сақтандырғыштарын орнатуда, ажыратылған автоматтарды қосуды жəне ауа жіберу үшін ысырмаларды ашуды, сондай-ақ сынақ жүргізу уақытында қауіпсіздік плакаттарын алып тастауда жедел персонал жүзеге асырады. Коммутациялық аппаратты сынау бойынша операцияны орындауға осы Қағидаларға 3-қосымшада келтірілген нарядтың «Жеке нұсқаулар» жолындағы жазбамен расталған, нарядты берушінің рұқсаты болған кезде жұмыс жүргізушіге немесе жұмыс жүргізушінің талабы бойынша жедел персоналға рұқсат беріледі. Сынақтан кейін коммутациялық аппаратта жұмыс жалғастыру қажет болса, жедел персонал бригаданың жұмысқа баруына рұқсаттама беруші талап ететін техникалық іс-шараларды орындайды. Жергілікті жедел персоналы жоқ электр қондырғыларда жұмыс орнын дайындау үшін жəне коммутациялық аппаратты сынақтан өткізгеннен кейін жұмыс жүргізушіге қайтадан рұқсат беру талап етілмейді. 19. Жинақтық тарату құрылғылары 237. Арба жабдығында немесе ЖТҚ шкафының бір кесігінде жұмыс кезінде жабдығы бар арбаны жөндеу қалпына домалатып шығару қажет, ток өткізгіш бөліктері кернеуде қалған кесіктің пердесін құлыпқа жауып, қауіпсіздік «Тоқта! Кернеу» плакаты ілу қажет; арбада немесе жұмыс орындалатын кесікте «Осы жерде жұмыс істе» деген плакатты ілу қажет. 238. ЖТҚ-дан тыс жұмыстарда, оған қосылып тұрған қондырғыларда немесе кері кететін ƏЖ жəне КЖ-де ажыратқышы бар арбаны шкафтан жөндеу қалпына домалатып шығару қажет; пердені немесе есіктерді құлыпқа жауып, оларға «Қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» немесе «Қоспа! Желіде жұмыс жүріп жатыр» деген плакаттар ілу қажет. Бұл ретте арбаны орнату рұқсат етіледі: 1) ажыратқышы бар арба мен жерге қосқыш пышақтар арасында бұғаттау болған кезде осы пышақтарды қосқаннан кейін қадағалау қалпына; 2) ЖТҚ-ның шкафтарында жерге қосқыш пышақтар немесе мұндай бұғаттау болмаған кезде оны құлыпқа жабу шартымен қадағалау жəне жөндеудің аралық қалпына. Аралық қалыптағы арбаны қосылымда жерге қосу құралдарының бар немесе жоқтығына қарамастан орнатуға жол береді. Жылжып кететін ƏЖ-де жұмыс істеуінде, ЖТҚ шкафына жерге қосу құралын орнату кезінде осы Қағидалардың 156-тармағында көзделген талаптарды ескеру қажет. 239. Ток беретін сақтандырғышта ЖТҚ-ның итеріп жылжытылған арбаларындағы операцияларды кернеу беріліп тұрғанда бірақ жүктемесіз орындалуға рұқсат етіледі. 240. Ажыратқышы бар арбаны сынақтан өткізу жəне басқару мен қорғау тізбектерінде жұмыс істеу үшін бақылау қалыптарында орнатуға, ЖТҚ-дан тыс, жылжып кететін ƏЖ-де жəне КЖ-де немесе оларға қосылған жабдықта, электр қозғалтқыштарымен жалғанған механизмдерді қосқанда, жұмыстар жүргізілмеген немесе ЖТҚ шкафында жерге тұйықтау жұмысы орындалған жағдайда рұқсат етіледі. 241. Вакуумды ажыратқыштармен жабдықталған ТҚ-да амплитудалық шегінің мəні 20 кВ астам болатын кернеу жоғары доға сөндіргіш камераларды сынау, пайда болатын рентген сəулелерінен персоналды қорғау үшін арнайы экранды пайдаланып орындау қажет. 20. Діңгекті (бағаналы) ТҚС жəне ЖТҚС 242. Діңгекті жəне бағаналы ТҚС жəне ЖТҚС жабдығында кернеуі 1000 В жоғары қоректендіруші желілерді токтан ажыратпай жұмыс кезінде, алаңда түрегеп тұрып орындауға болатын тексеру жəне жөндеу жұмыстарына, кернеуде тұрған ток өткізгіш бөліктерге дейін осы Қағидаларға 10-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілген аралықтық сақтаған жағдайда, – рұқсат етіледі. Егер бұл аралық рұқсат етілгеннен кем болса, онда жұмыс кернеуі 1000 В жоғары ток өткізгіш бөліктерді ажыратқан жəне жерге қосқан кезде жүргізіледі. 243. Киоск үлгісіндегі діңгекті ТҚС жəне ЖТҚС жұмыстарға рұқсаттама – желіде кернеудің бар немесе жоқтығына қарамастан, алдымен кернеулігі 1000 В дейінгі коммутациялық аппараттарды, содан кейін кернеуі 1000 В жоғары желілік ажыратқыштарды айырғаннан жəне қосалқы станцияның ток өткізгіш бөліктеріне жерге қосу құралдары салынған бойда береді. Егер кернеуді 380/220 В жағынан беру мүмкін болса, онда бұл кернеудің желілері қарама-қарсы қоректендіру жағынан ажыратады, олардың қателікпен немесе өздігінен қосылып кетуіне қарсы шаралар қабылдануға, ал қосалқы станцияларда осы желілерге, коммутация аппараттарына дейін жерге қосу құралы салынады. 244. Діңгекті трасформаторлық қосалқы станцияларда, ауыстырып қосу пункттерінде жəне қоршаулары жоқ басқа құрылғыларда айырғыштардың, жүктеме ажыратқыштардың жетектері, кернеуі 1000 В жоғары шкафтар жəне кернеуі 1000 В дейінгі қалқандар құлыппен жабылады. Орнықты сатылар қызмет көрсету алаңында ажыратқыштармен бұғатталады жəне құлыппен жабылады. 21. Ток беретін трансформаторлар, майлы шунттағыш жəне доға сөндіргіш реакторлар 245. Тұтынушылардың жұмыс істеп тұрған электр қондырғыларындағы трансформаторларда жұмыс жүргізу кезінде жұмыс жүргізу қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ұйымдастыру жəне техникалық іс-шаралар орындалады. 246. Трансформатор багына көтеріп шығаруға байланысты трасформатордағы жəне металл конструкцияларда орналастырылған құрғақ реакторлардағы жұмыстар биіктікте орындалатын жұмыстарға (жер бетінен 1 м жəне одан артық биіктіктегі жұмыстар) жатады. Бұл жұмыстарды жүргізу кезінде жұмыс істеушілердің биіктіктен құлап кетуін болдырмау шаралары қабылданады. 247. Трансформатор бактарының ішінде жұмыс істеу үшін арнайы дайыңдықтан өткен, жұмысшылар мен мұндай жұмыстарды жүргізу технологиясымен таныс мамандарға рұқсат беріледі. Бак ішіндегі жұмыстарды қорғағыш қасқаны, қолғаптар мен резеңке етіктер киіп орындайды. 248. Трансформатор багы ішіндегі жұмыс кезінде жарықты қамтамасыз ету кернеуі 12 В аспайтын, қорғаныс торы бар, зауыттан шыққан тасымалды шамдар немесе аккумуляторлы қолшамдар арқылы жүзеге асырылады. Бұл ретте тасымалды шамның бөлгіш трансформаторы бактан тыс орнатылады. 249. Трансформатор майын қайта өңдеу, оны құрғату, тазалау, газсыздандыру бойынша жұмыстарды қорғағыш киімдер мен аяқ киім киіп орындалады. 250. Майсыз тасымалданатын жəне азотпен толтырылған трансформатор багына адамдар кірмес бұрын, азотты шығару шараларын қабылдау қажет. Азотты шығару мыналар: 1) трансформатор багына төменгі ысырма арқылы азот толық ығыстырылып шыққанға дейін май құю (май бұл ретте нормаға сəйкес болады); 2) трансформатор багын 13 кПа (100 мм рт. ст.), одан кейін құрғатылған ауа немесе құрғақ селикагель толтырылған ауа құрғатқыш арқылы өткізілетін ауаны жіберу жолымен жүргізіледі. Селикагель салмагы 5 кг кем болмауы тиіс. Бұл тəсіл көлік жағдайында терең вакуумдауға шыдайтын бак үшін қолданылады; 3) бакты құрғақ таза ауа үрлеп желдету немесе ашық тұрған жоғарғы жəне төменгі люктерді өздігінен желдетілуі жолымен шығарады. Бұл ретте трансформатор оқшауламасының дымқылдануын болдырмау үшін трансформаторға қолданылып жүрген басты техникалық материалдар бойынша саңылау жасау шарттары орындалады. 251. Трансформатор багы ішінде жұмыс жүргізіп жатқан адамдарға үздіксіз бақылау орнату қажет. Трансформатор ішіндегі адамдардың жай-күйі мен əрекеттерін бақылау үшін, аз дегенде бір жұмыскер тағайындалады, ол кіретін люк қасында болады, ұдайы жұмыс істеп жатқандармен байланыс жасап тұруға міндетті. Трансформатор ішінде жұмыс істеу кезінде жұмыскер аспа баулы сақтандырғыш белбеуі бар арқанмен жəне қажет болғанда, өңешті газтұтқышпен қамтамасыз етіледі. 252. Бакқа құрғатылған ауа жіберіп, трансформаторға саңылау жасау кезінде мынадай талаптарды орындау қажет: 1) бак ішіндегі жұмыстарды қоршаған ортаның температурасына сəйкес киімдер киіп орындау; 2) адамдардың бак ішінде тəулік бойынша 4 сағаттан, ал айына 20 сағаттан артық уақыт болуына рұқсат бермеу; 3) қысым түсіп тұрған қондырғыларда жұмыс істеуге рұқсат беретін куəлігі жоқ адамдарға компрессормен жұмыс істеуге рұқсат бермеу; 4) цеолиттерді кептіргенде ауа шығатын жерлерді қоршау, себебі оның температурасы 300° С асып кетуі мүмкін. 253. Су буларын тор көмегімен қатыру жұмыстарында мынадай сақтандыру шаралары сақталуы қажет:

(Жалғасы 13-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде). 1) көмірқышқыл газының тордан еркін шығуын қамтамасыз ету. Жабық үй-жайда жұмыс жүргізгенде, көмірқышқыл газы мен ацетон буын шығару үшін торды сорғыш желдеткішпен жабдықтау; 2) отқа қауіпті жұмыстарды жүргізбеу жəне торға жақын маңда ашық отты пайдаланбау; 3) ацетонды өрттен қауіпсіз, трансформатордан аулақ жерде сақтау; 4) құрғақ мұзбен (қатты қос қышқылды көміртегі) жұмыс істегенде, көзілдірік жəне қолғап кию керек. Құрғақ мұзды үлкен емес, 5 кг көлеміндегі кесектермен толтыру. 254. Құрастыру жұмыстарын жүргізгенде, өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге айрықша көңіл болу қажет. Өртке қарсы іс-шараларды əзірлеу барысында трансформаторлардың өртке қауіпті жабдық екенін басшылыққа алу қажет, өйткені трансформатор майы жəне трансформаторлардың май сіңген оқшауламасы жаңғыш материал болып табылады жəне өртке қауіпті жұмыстар жүргізу (дəнекерлеу, қыздыру, кептіру) кезінде тұтанып кетуі мүмкін. 255. Трансформаторларды құрастыру жəне жөндеу кезінде мынадай сақтандыру шараларын орындау қажет: 1) құрастыру алаңын жеткілікті мөлшерде өрт сөндіру құралдарымен жəне сенімді телефон байланысымен жабдықтау; 2) өрт қауіпсіздігіне жауапты адамдарды тағайындау; 3) отқа қауіпті жұмыстарды жүргізген барлық уақытта өрт қауіпсіздігіне тұрақты түрде бақылау ұйымдастыру; 4) трансформатор багында дəнекерлеу жұмыстарын, май буларының тұтанып кетуін болдырмау үшін, дəнекерленетін жерден 200-250 мм биік деңгейге дейін май кұйғаннан кейін орындау. 256. Трансформаторды маймен толтыру (немесе майды ағызу) кезінде ораманың шықпаларын жəне бакты (трансформаторда электростатикалық зарядтардың пайда болуын болдырмау жол бермеу үшін) жерге тұйықтау қажет. 257. Трансформаторлардың биік орналасқан (3 м жəне жоғары) элементтерін тексеру жəне техникалық қызмет көрсету сүйегіштері жəне үстіңгі жағында аландары бар орнықты сатыларға шығып орындалады. 22. Токтың өлшегіш трансформаторлары 258. Құрастыру жəне дəнекерлеу жұмыстарында ток трансформаторларының бірінші реттік орама тізбектерінде шиналарды ток өткізгіш ретінде пайдалануға тыйым салынады. 259. Екінші реттік тізбектердің, электр өлшегіш аспаптардың, релелік қорғаныс жəне электр автоматты монтаждау аяқталғаннан кейін біткенге дейін ток трансформаторларының екінші реттік орамалары қысқа тұйықталады. 260. Екінші реттік орамалардың қарама-қарсылығын тексеру кезінде қарама-қарсылықты көрсететін аспап ток трансформаторларының бірінші реттік орамасына импульс бергенге дейін екінші реттік қысқыштарға жалғанады. 23. Электр қазандар 261. Токқа қосылған электр қазандардың құбырларында қорғаныстық жерге тұйықтау құралын бұзатын жұмыстарды орындауға тыйым салынады. 262. Құбырларды ажыратуға байланысты жұмыстарды орындау алдында (ысырманы, құбыр учаскесін ауыстыру) электр дəнекерлегіштің көмегімен құбырдың ажыратылатын бөліктерін сенімді жалғап алу керек. Үзілген жерлерді байпаспен айнала қоршағанда мұндай қосылым талап етілмейді. 263. Оқшауланған корпусты электр қазанның қаптамасы құлыппен жабылады. Қаптаманы ашуға қазаннан кернеу түсірілгеннен кейін ғана рұқсат беріледі. 264. Жұмыстық қысым 0.07 мПа жоғары электр бу қазандары жəне су жылыту температурасы 115°С жоғары су жылытқыш қазандар қолданыстағы «Электродтық қазандар мен электр қазандықтарының құрылысы жəне қауіпсіз пайдалану қағидаларының» талаптарына сəйкес пайдаланылады. 24. Электрлі газ тазалағыш қондырғылар 265. Электр-техникалық газ тазалағыш қондырғыларды пайдалану кезінде персонал осы Қағидалардың электр қондырғыларында қызмет ету үшін қауіпсіздіктің негізгі талаптарын бұл тараудың тиісті тармақтарымен өзгертілмеген шамада басшылыққа алады. 266. Электр газ тазалағыш қондырғыны пайдаланатын əрбір өндірістік бөлімшеде (цехта) жұмыс берушінің инженерлік-техникалық жұмыскерлер ішінен электрлік газ тазалағыш қондырғыны пайдалануға жауапты электр қауіпсіздігі бойынша V кем емес тұлға тағайындалады. 267. Электр газ тазалағыш қондырғыға қызмет көрсетуді электр қаупсіздігі бойынша III жəне IV тобы бар электр техникалық (электр технологиялық) персонал жүзеге асырады. 268. Электрсүзгілердегі, жоғарылатқыш-түзеткіш электр агрегаттардағы, электр сүзгілердің секцияларын қоректендіру кəбілдеріндегі электр сүзгілердің ішіндегі тағы басқа да жұмыстар жауапты басшы тағайындалуымен, наряд бойынша орындалады. Электр сүзгінің жəне газ жүретін жолдардың ішіндегі жұмыстары кезінде бригада құрамы үш адамнан құралады. 269. Өндірістік қажеттілік жағдайында нұсқау бойынша үй-жайлардағы жоғарылатқыш-түзеткіш агрегаттарда жедел (жедел жөндеу) персоналға немесе оның бақылауымен басқа электртехникалық (электр технологиялық) персоналға, ұзақтығы 1 сағатқа дейінгі жоспардан тыс жұмыстарды, осы Қағидалардың 4-тарауының талаптарына сəйкес, жүргізуге рұқсат етіледі. 270. Электр газ тазалағыш қондырғыларда, тізбесін кəсіпорындағы электр қондырғыларына жауапты адам айқындалатын жəне жұмыс беруші бекітетін, ерекше қауіпті шарттарда жұмыстар жүргізген кезде, электр қауіпсіздігі бойынша IV тобы бар электр техникалық (электр технологиялық) персоналға бақылаушының тағайындауымен наряд беріледі. 271. Оқшаулағыш қораптардың, шеткі кəбілдік муфталар қораптарының люктері, алдын ала, тəжденуші электродтар өрісін қосымша жерге қоспай тұрып, люктердің ашылуына жол бермейтін бұғаттаушы жерге қосу құрылғыларымен жабдықталады. Бұл люктер арнайы кілттердің немесе құрал-саймандардың көмегімен ашылды. 272. Люктер мен жоғарылатқыш-түзеткіш агрегаттардың электрлік үй-жайларының кілттері жедел персоналдың есебінде болуға жəне тексеру жəне жұмыс жүргізу үшін қызмет көрсетуші персоналға қолхатпен берілуге тиіс. Кілттердің күнделікті берілуі жəне қайтарылуы жедел жұмыс журналында жазылады. 273. Газ тазалағыш қондырғылардың секциясында, барлық қоректендіруші электр агрегаттары жəне қалған секциялардың кəбілдері токтан ажыратуды жəне жерге тұйықтауды талап етеді. 274. Бұғаттайтын жерге қосу құрылғылардың, жоғарылатқыш-түзеткіш агрегаттардың жоғары вольтты шықпаларының жерге қосқыш пышақтарының бар екендігіне қарамастан, электр сүзгідегі жұмыс кезінде тасымалды жерге қосу құралдарын орнату міндетті болып табылады. 275. Электр сүзгіні ажыратқаннан кейін, одан жəне қоректендіруші кəбілдердін, электр агрегаттарын жерге қосу арқылы статистикалық заряд алынады. 276. Электр сүзгіледің жəне газ жүретін жолдардың ішінде жұмыс жүргізген, 12 В жоғары емес кернеудегі тасымалды электр шырақтарын пайдалануға рұқсат беріледі, ондай кезде төмендеткіш трансформатор электр сүзгі корпусының сыртында орналасады. 277. Электр газ тазалағыш қондырғыларды пайдаланған, кезде оқшаулағыш қораптардың люктерінің, кəбіл муфталары қораптарының ашық немесе жабылмаған блоктаушы жерге қосқыш құрылғылардың ақаулы немесе істен шыққан жағдайларында, электр агрегаттары ұяшықтарының есіктері, сондай-ақ электр сүзгі корпустарының люктері жабылмаған кезде, жоғарылатқыш-түзеткіш агрегаттарды, түзетілген ток желілерін жəне электр сүзгілерді токқа қосуға рұқсат берілмейді. 278. Электр сүзгілерді іске қосу-ретке келтіру жұмыстарын жүргізу немесе оларды күрделі жөндеуден өткізу кезінде тəждеуші электродтардың ауадағы жұмысына бақылау жасауға, электр сүзгі корпусының ашық люгі арқылы люкке бөгде заттардың түсуіне тосқауыл болатын жəне бақылау жасаушы адамның кернеу келіп тұрған бөліктерге қауіпті қашықтықта жақындауын болдырмайтын шаралар қабылданған жағдайда рұқсат етіледі. 279. Электр сүзгі корпусының ішіндегі жұмыстарға электр сүзгіні газдан барлық жағынан тығыз жəне жарамды шиберлермен немесе бітеуіштермен ажыратқан жəне корпусты газ қалдықтарынан толық тазарғанға дейін желдеткен, электр сүзгіге қатысты тарту-үрлеу жəне сорғы агрегаттарын токтан ажыратқан жəне олардың қателіктен немесе өздігінен қосылып кетуіне қарсы шаралар қабылданған жағдайларда рұқсат етіледі. Электр сүзгі арқылы улы газдар немесе қауіпті жарылғыш қоспалар өтіп кеткен жағдайда, аталған газдар мен қоспалардың жоқтығына талдау жасалуға тиіс. 280. Электр сүзгілерге қызмет көрсететін персонал арнайы киіммен жəне тыныс органдарын қорғау құралдарымен қамтамасыз етіледі. 281. Электр сүзгінің ішінде жəне газ жүретін жолдарда дəнекерлеу жұмыстарын жүргізген кезде, электрлі дəнекерлеу агрегаттары бос жүріс кернеуін ажырататын немесе оны 0.5 с. уақыт ішінде 12 В мөлшеріне дейін төмендететін құрылғылармен жабдықталады. 25. Аккумуляторлы батареялар 282. Аккумуляторлар үй-жайы тіреуіш құрылғымен (құлыппен) жабдықталады. 283. Осы Қағидалардың 291-тармағында көрсетілген жұмыстарды қоспағанда аккумуляторлар үй-жайында шылым шегуге, оған от алып кіруге, ұшқын шығаруы мүмкін электр қыздырғыш аспаптармен, аппараттармен жəне құрал-жабдықтарымен кіруге рұқсат берілмейді. 284. Ағынды-тарту желдеткіші бар аккумулятор үй-жайларда желдеткіш заряд беру алдында іске қосылады жəне газ шығарылып болған соң, заряд берілгеннен кейін 1,5 сағаттан ерте емес уақытта ажыратылады. 285. Əрбір аккумулятор үй-жайында: 1) электролит қоспасын дайындау жəне оны ыдыстарға толтырып құю үшін шүмегі бар сыйымдылығы 1,5-2 л шыны немесе фарфор (полиэтилен) саптыаяқ немесе құмыра; 2) қышқылды батареялар үшін бейтараптандыратын 2,5 пайызды ас содасының ерітіңдісі жəне сілтілік батареялар үшін бор қышқылының немесе сірке эссенциясының 10 пайызды ерітіндісі (сегіз бөлік суға бір бөлік сірке су); 3) қол жуатын су; 4) сүлгі болуы тиіс. 286. Электролит, тазартылған су жəне бейтараптандырушы ерітінділер құйылған барлық ыдыстарда тиісті жазулар (атаулар) болуы керек. 287. Қышқыл арнайы ыдыста (шыны бөтелкелер, пластмассадан істелінген канистрлар) сақталады, оған қышқылдың атауы жазылған биркалар ілінеді. Қышқыл құйылған ыдыс пен бос ыдыс жеке үй-жайда, аккумулятор батареясының қасында тұруға тиіс. Шыны ыдыстарды себеттерге немесе ағаш торларға салып, еденге қою керек. 288. Қышқылмен, сілтімен жəне қорғасынмен істелінетін барлық жұмыстарды арнайы оқытылған қызметкерлер орындайды. 289. Қышқылдар мен сілтілер құйылған шыны бөтелкелерді екі жұмыскер тасымалдауға тиіс. Бөтелке себетпен бірге тұтқасы бар арнайы ағаш жəшіктерге салынып немесе ортасында тесігі мен торы бар арнайы зембілде тасымалданады, оның ішіне бөтелке себетпен бірге 2/3 биіктікте кіреді. 290. Электролитті əзірлеу мынадай талаптарды сақтай отырып жүргізіледі: 1) қышқылмен жəне сілтімен жұмыс істегенде костюм (қалың жүн матадан немесе мақта матадан тігілген жəне қышқылға төзімді сіңдірмесі бар костюмді қышқылмен жұмыс кезінде, ал мақта матадан тігілген костюмді сілтімен жұмыс істегенде), резеңке етік (шалбардың балақтары етіктің қонышына салынады) немесе кебіс, резеңке алжапқыш, қорғаныс көзілдіріктерін жəне резеңке қолғаптарды кию керек; қатты сілті кесектерін, оларды алдын ала қарап қапшыққа уатады; 2) қышқылды асықпай (ерітінді қарқынды қызып кетпеуі үшін), саптыаяқтан фарфор ыдысқа немесе ыстыққа төзімді, ішінде тазартылған суы бар басқа ыдысқа сыздықтатып құю керек. Бұл кезде электролитті əйнектің ұзынша кесіндісімен немесе түтікпен немесе пластмассадан істелінген қышқылға төзімді араластырғышпен өне бойы араластырып отыру қажет. 3) электролитті қышқылға су құйып отырып əзірлеуге болмайды. Дайын болған электролитке суды үстемелеп құюға рұқсат етіледі. 4) еденге төгілген қышқылдың үстіне жоңқа сеуіп, мұқият араластырып, содан кейін тазарту жүргізу керек. 291. Пластиналарды, ошиновкаларды немесе жылыту құбырларын дəнекерлеу жұмыстарын аккумуляторлық үй-жайда жүргізуге мынадай жағдайларда рұқсат етіледі: 1) заряд беру аяқталғаннан кейін 2 сағат өткен соң пісіруге жəне дəнекерлеуге; 2) тұрақты заряд беріп тұру тəсілімен жұмыс істейтін батареяларды жұмыс басталардан 2 сағат бұрын разряд режиміне көшіргенде; 3) жұмыс басталғанға дейін үй-жай 1 сағат ішінде желдетілуге тиіс; 4) пісіруге жəне дəнекерлеу кезінде үй-жай үздіксіз желдетілуге тиіс; 5) пісіру орны қалған батареялардан қалқан арқылы қоршалуы қажет; 6) қорғасыннан жəне оның қосындыларынан уланып қалмау үшін арнайы сақтандыру шаралары қабылдануы тиіс жəне аккумулятор батареяларын пайдалану жəне жөндеу бойынша нұсқауларға сəйкес жұмыс күнінің тəртібі белгіленуге тиіс. Жұмыстар наряд бойынша жүргізіледі. 292. Аккумулятор батареясында жұмыс жүргізілгенде, жұмыскерлерді электр тогынан жарақаттанудан сақтандыру үшін мынадай шарттарды орындау қажет: 1) жалғағыш жолақтарды егеу-арамен кесу, ұстатқышты (перемычка) орнату, элементті кедергімен шунттау жұмыстарын қорғаныс көзілдірігін жəне алжапқыш киіп, жүктеменің ажыратылған кезінде жүргізу; 2) пластиналарды кесу, элементтердің кернеуін өлшеу, электролиттің меншікті үлесін өлшеу жұмыстарын резеңке қолғаптар, етік немесе кебіс киіп орындау; 3) пластиналарды құлақтары мен ұштарын жалаңаш қолмен сипап қарау керек, ол кезде екінші қолға өне бойы резеңке қолғап киіп тұру; 4) ошиновкадағы жұмыс кезінде əсіресе шықпаларға жақын жерде екі қолға да резеңке қолғаптар кию керек, құрал-сайманның оқшауланған сабы болуға тиіс. Жұмысты көзілдірік киіп істеу керек. Сатының үстінде жұмыс екеулеп жүргізіледі. 293. Аккумулятор батареяларын жəне зарядтың құрылғыларына қызмет көрсетуді электр қауіпсіздік бойынша III тобы бар арнайы оқытылған персонал орындайды. 26. Конденсаторлық құрылғылар 294. Жұмыс жүргізу кезінде конденсаторды қоректендіру көзінен ажыратқаннан кейін, конденсаторларға немесе олардың ток өткізгіш бөліктеріне жанаспас бұрын, шиналарға жалғанған немесе жекелеген конденсаторларға орнатылған разрядтағыш құрылғылардың бар екендігіне қарамастан, конденсаторлар разрядталады. 295. Конденсаторларды разрядтау – қалдық кернеуді нөлге дейін жеткізу оқшаулағыш штангаға бекітілген жеге қосу өткізгіші бар металл шиналар арқылы шықпаларды қысқа тұйықтау жəне корпусқа тұйықтау жолымен орындалады. 296. Егер конденсатордың шықпалары электр сызбанұсқаларға қосылмаған, бірақ электр өрісінің (əсерден пайда болған кернеудің) əсер ету аймағында болса, онда олар қысқартылуға тиіс. 297. Реактивті қуатының жеке өтемі бар, желіден ажыратылған асинхронды электр қозғалтқыш орамаларының клеммаларына конденсаторлар разрядталғанға дейін жанасуға рұқсат берілмейді. 298. Трихлордифенил (бұдан əрі – ТХД) сіңген, тесілген жерлері бар конденсаторларға жалаңаш қолмен жанасуға рұқсат берілмейді. Терінің ТХД тиген жерін сабынды сумен жуу керек, ал көзге тисе – бор қышқылының əлсіз ерітіндісімен (бір шай қасық ас содасын бір стақан суға қосып) немесе қос көмір қышқылды натрий ерітіндісімен көзді жуу керек. 27. Кəбілдік жұмыстар 299. Ұйымдардың, елді мекендердің аумағында, сондай-ақ жер асты коммуникацияларының (электр кəбілдері, байланыс кəбілдері, газ құбырлары жəне басқалары) қорғалатын аймақтарындағы жер жұмыстары ұйым басшылығының (тиісті) жергілікті билік органының жəне осы коммуникациялардың иесі жазбаша рұқсат бергеннен кейін ғана басталады. Рұқсатқа коммуникациялардың орналасуы мен салыну терендігі көрсетілген жоспар (схема) қоса тіркеледі. Жерасты коммуникацияларының орналасқан жері жоспарда да (схемада), жұмыстар жүргізілетін орында да тиісті белгілермен немесе жазулармен белгіленеді. 300. Жоспарларда көрсетілмеген кəбілдер, құбырлар, жер асты құрылыстары, сондай-ақ оқ-дəрі табылған жағдайда, жер жұмыстарын табылған құрылыстардың кімге меншіктілігі анықталғанға дейін жəне, жұмысты жалғастыру үшін тиісті ұйымдардан рұқсат алғанға дейін тоқтату қажет. 301. Жүргізілетін жұмыстар кəбілді қазып шығаруға байланысты болмаса жер қазу жұмыстарын машинамен 1 м кем қашықтықта, ал сынабалға жəне оған ұқсас механизмдермен кəбіл жолынан 5 м кем аралықта орындауға рұқсат берілмейді. Кəбіл үстіндегі топырақты жұмсарту үшін жер қазу машиналарын, шой балғаларды, сүймен жəне балға шоттарды пайдалануға кəбілге дейін қалған топырақ қабатының 0,4 см тереңдігінде рұқсат етіледі. Кəбілге дейін қалған топырақты күрек пайдаланып, қолмен шығару керек. КЖ қазып шығару алдында ұйымның, яғни КЖ иесінің бір қызметкерінің қадағалауымен, тексеру мақсатында желіні ашу жұмысы орындалады. 302. Қысқы уақытта жерді күрекпен қазуға оны жылытып алғаннан кейін кірісу керек. Ол кезде жылу көзін кəбілдерге 0,15 см кем емес аралықта жақындатуға рұқсат етіледі. 303. Қазаншұңқырлар, орлар (траншея) немесе шұңқырларды қазу жұмыстарын жүргізген кезде, жұмыс орны қолданылып жүрген құрылыс нормалары мен ережелері талаптарын есепке ала отырып, қоршалады. Қоршауларда ескерту беретін белгілер мен жазулар, ал түнгі уақытта дабыл қағу жарығы болуға тиіс. 304. Опырылып құлау қаупі бар жұмсақ немесе ылғалды топырақ жерде (топырақта) ор қазу кезінде орлардың қабырғалары сенімді нығайтылуға тиіс.

13

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

Сусымалы топырақты жерде қабырғаларды нығайтпай-ақ, топырақтың табиғи құламасына сəйкес келетін құламалар орнатып, жұмысты жүргізуге болады. Қазаншұңқырдан немесе ордан шығарылған топырақты шұңқырдың ернеуінен 0,5 м қашықтықта үю керек. Тереңдігі 2 м асатын шұңқырдағы топырақты əзірлеу жəне нығайту жұмыс жүргізу жобасына сəйкес орындалуға тиіс. 305. Табиғи ылғалды топырақта жер асты сулары мен жақын маңда орналасқан жерасты құрылыстары жоқ болғанда, табиғи ылғалды топырақта тік қабырғалы қазаншұңқырлар мен орларды қабырғаларын нығайтусыз қазу жұмыстарын, үйілген құмды жəне ірі кесекті топырақта – 1,25 м аспайтын, балшықты топырақта жəне саз топырақта - 1,5 м аспайтын тереңдікте жүргізуге рұқсат етіледі. Тығыз байланысқан топырақта тік қабырғалы орларды қабырғаларын нығайтусыз роторлы жəне ор қазғыш экскаваторлармен 3 м аспайтын терендікте қазуға рұқсат етіледі. Мұндай жағдайларда жұмыскерлерді ордың ішіне түсіруге рұқсат берілмейді. Орлардың адамдар болуы қажет жерлерінде бекіткіштер орнатылуға немесе құламалар жасалуға тиіс. Қатқан топырақты (сусымалы топырақтан басқа) қату тереңдігіне бекіту орнатпай-ақ дайындауға болады. 306. Осы Қағидалардың 305-тармағында келтірілген шарттардан өзгеше шарттар жағдайында, қазаншұңқырлар мен орларды бекіткіштерсіз-ақ құламалар немесе барлық биіктігі бойынша тік қабырғалар арқылы дайындауға рұқсат етіледі. 307. Тереңдігі 3 м дейінгі қазаншұңқырлар мен орлардың бекіткіші, əдеттегідей, инвентарлы болуға жəне үлгі жобалар бойынша орындалуға тиіс. 308. Құламалары нығыздалмаған шұңқырларға (қазаншұңқырларға, орлар мен арықтарға) жақын жерге құрылыс машиналарын, автокөліктерді орналастыруға, олардың орнын ауыстыруға, жұмыс істеуге, жүк көтергіш шығырларды, құрал-жабдықты, материалдарды жəне т.б. орналастыруға, топырақтың опырылып құлау призмасынан тыс жұмыс жүргізу жобасы бекіткен қашықтықта немесе көлденеңі бойынша шұңқырдың құламасының табанынан жоғарыда көрсетілген машиналардың, құрал-жабдықтардың, шығырлардың, материалдардың жəне т.б. жақын тірек бөлшектеріне дейін осы Қағидалардың 10-қосымшасының 2-кестесінде келтірілген қашықтықтан кем қашықтықта ғана рұқсат етіледі. Кəбілдер мен муфталарды ілу жəне бекіту 309. Ашық муфталар ор арқылы көлденең тасталған жұмыр ағаштарға сымдардың немесе арқансымның көмегімен ілінген тақтайға бекітілуге жəне қораппен жабылуға тиіс. Қораптың бір қабырғасы алынбалы болуға жəне шегесіз бекітілуге тиіс. 310. Кəбілдерді ілу үшін көршілес кəбілдер мен құбырларды пайдалануға рұқсат берілмейді. 311. Кəбілдерді жылжып кетпейтіндей етіп ілу керек. 312. Қазылып алынған кəбілдерді жауып тұратын қораптарға: «Тоқта! Кернеу» деген қауіпсіздік плакаты ілінеді. Кəбілді кесу, муфталарды ашу 313. Кəбілді кесу немесе муфталарды ашу алдында жұмыстың жөнделуге тиісті кəбілде жүргізілетініне, ол кəбілдің токтан ажыратылғанына, оның екі жағынан жерге қосылғанына жəне қажетті техникалық шаралардың орындалғанына көз жеткізу керек. 314. Жөнделуге тиісті кəбілді анықтау жолдары: кəбіл туннельде, коллекторда, арнада салынган болса – кəбіл жолы бойымен бақылай қарап шығу, сызбалар мен схемаларды жайып қойып салыстыра тексеру, биркалар бойынша тексеру; кəбілді жерге салынған болса – оның орналасуын схемалар арқылы салынғаны бойынша салыстыра тексеру. Бұл мақсатта алдын ала барлық кəбілдерді көруге мүмкіндік беретін бақылаушы ор (шурф) кəбілдерге көлденең қазылуға тиіс. 315. Кəбілдің көзге көрінетін ақауы жоқ болса, барлық жағдайда кəбілді кəбіл іздегіш аппаратпен анықтайды. 316. Кəбілді кесу немесе жалғағыш муфтаны ашу алдында кернеу жоқтығын оқшаулағыш штангадан жəне темір инеден немесе кескіш ұштамадан тұратын арнайы аспаппен тексеріп алу керек. Бірнеше кəбіл салынған үңгіржолдарда, коллекторларда, құдықтарда, орларда жəне басқа да кəбіл құрылыстарында арнайы аспап қашықтан іске қосылатын болуы керек. Бұл аспап кəбілдің сыртқы орауын талсымдарға дейін тесіп өтіп, олардың өзара тұйықталуын жəне жерге қосылуын қамтамасыз етуге тиіс. Кəбіл тесілген жерінде алдын ала экранмен жабылуға тиіс. 317. Кəбілді тесу кезінде арнайы киім киіп, диэлектрлік қолғаптарды жəне бет пен көзді қорғайтын құралдарды пайдалану қажет, бұл кезде ордың үстінде тесіліп жатқан кəбілді мүмкіндігінше қашық жəне оқшаулағыш табан үстінде тұру қажет. Кəбілді тесу жұмысын екі жұмыскер: рұқсат беруші мен жұмыс жүргізуші немесе жұмыс жүргізуші мен жұмыстарға жауапты басшы орындауға тиіс; олардың біреуі тікелей кəбілді теседі, ал екіншісі бақылау жасап тұрады. 318. Егер кəбілден бұлінуі нəтижесінде барлық ток өткізгіш талсымдар ашылатын болса, кернеу жоқтығын кəбілді теспей-ақ, тікелей кернеу көрсеткіші арқылы тексеруге болады. 319. Тескіш аспапты жерге қосу үшін жерге 0,5 м кем емес тереңдікте енгізілген жерге қосқышты немесе кəбіл сауытын пайдалануға болады. Жерге қосу өткізгішті сауытқа жалғау үшін қамыттарды пайдалану қажет; қамыт астындағы сауыт тазаланып сүртілген болуы керек. Сауыт тотығуға ұшыраған жағдайда, жерге қосу өткізгішті кəбілдің металл қабығына жалғауға рұқсат етіледі. 320. Электр станциялары мен қосалқы станцияларда сызбаларды, биркаларды, кəбіл іздегіш аппаратты қолданып, кəбілдердің ұзындығы мен салу тəсілі арқылы жөнделуге тиісті кəбілді дəл анықтауға мүмкіндік болса, наряд берушінің шешімімен кəбілді кеспестен жəне муфталарды ашпастан бұрын кəбілді теспеуге болады. 321. Алдын ала тесу жасалмаған жағдайда, жалғағыш муфталарды ашу жəне кəбілді кесу жұмыстарын жеге тұйықтау құралы арқылы диэлектрлік қолғаптарды киіп, бет пен көзді қорғайтын құралдарды пайдалана отырып, оқшаулағыш табанда тұрып орындау қажет. Алдын ала тесу жұмысы жасалса, кəбілдегі сол жұмыстарды жоғарыда аталған қауіпсіздік шараларынсыз-ақ орындауға рұқсат етіледі. Кəбіл массасын қыздыру жəне муфталарға құю 322. Муфталарға құйылатын кəбіл массасы қақпағы мен шүмегі бар арнайы металл ыдыста қыздырылуға тиіс. Ішінде кəбілді массасы бар, қақпағы ашылмаған банканы қыздыруға рұқсат берілмейді. 323. Муфталарға кəбіл массасын құю бойынша жұмыс арнайы киім, брезент қолғаптар жəне қорғаныс көзілдірігін кию арқылы орындалады. 324. Дəнекерді қыздыру, түсіру жəне тасымалдау жұмыстарын брезент қолғаптар мен сақтандырғыш көзілдіріктер киіп орындау қажет. Дəнекер немесе масса құйылған ыдысты бір қолдан екінші қолға беруге рұқсат берілмейді, тасымалдау үшін алдымен ыдысты жерге қою қажет. Муфталарға құюға арналған балқытылған дəнекер мен қыздырылған қоспаны карабиннің көмегімен металл сымға ілінген арнайы жабық ыдысқа құйып, содан кейін құдыққа түсіру қажет. 325. Балқытылған массаны металдан істелінген араластырғышпен араластыру керек, ал балқытылған дəнекердің бетіндегі күйені құрғақ металл ожаумен алып тастау керек. Араластырғыш пен ожауды қолданар алдында қыздырып алу керек. Ыстық масса мен дəнекерге ылғал түспеуге тиіс. 326. Жылдың суық мезгілдерінде жалғаушы жəне шеткі муфталарға ыстық қоспа құймастан бұрын, оларды қыздырып алу қажет. 327. Кəбіл массасын кəбіл құдықтарында, үңгіржолдарда, кəбіл құрылыстарында қыздыруға рұқсат берілмейді. Кəбілді салу жəне қайта салу, кəбіл муфталарын тасымалдау 328. Кəбілді барабанды домалатқанда, оны шығыңқы жерлері киімді кей жерлерінен іліп кетпеуі үшін шаралар қолданылуы керек. Барабанды домалату бойынша жүргізілетін жұмыстың алдында кəбілдің ұштарын бекіту жəне барабаннан шығып тұрған шегелерді суырып тастау қажет. Кəбілді барабанды қатты топырақтың үстіне көлденең салынған тегіс беттің бойымен немесе тежегіш құрылғысы бар төсемнің бетімен домалатуға болады. 329. Кəбілді қолмен салғанда жұмыскерлердің саны былай анықталады: əрбір ер адамға массасы 35 кг аспайтын, ал əйелдер үшін 15 кг массасы бар кəбіл учаскесі бөлінуге тиіс. Жұмыс брезент қолғап киіп орындалады. 330. Кəбіл салу кезінде бұрылыстың ішкі бұрыштарында тұруға, сондай-ақ жол бұрылыстарында кабільді қолмен көтеріп ұстап тұруға рұқсат берілмейді. Мұндай мақсатта бұрыштық роликтер орнатылуға тиіс. 331. Кəбілді электр тогымен қыздырғанда кернеуі 380 В жоғары трансформаторды қолдануға рұқсат берілмейді. 332. Кəбілдерді қайта салу жəне муфталарды тасымалдау жұмысы кəбілді ажыратқаннан кейін орындалады. Кернеу беріліп тұрған кəбілдерді ауыстыруға төмендегі жағдайларда рұқсат етіледі: 1) қайта салынатын кəбілдің температурасы 5°С кем болмауы тиіс; 2) кəбілдің қайта салынатын учаскесіндегі муфталар, қамыттар арқылы тақтайларға бекітілуге тиіс; 3) жұмыс істеу үшін диэлектрлік қолғапты пайдалану керек, механикалық бүлінулерден қорғау үшін оның сыртынан брезент қолғап кию қажет; 4) жұмысты кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында V топтағы жұмысқа жауапты басшының, кернеуі 1000 В дейінгі электр қоңдырғыларында IV топтағы жұмыс жүргізушінің бақылауымен кəбіл салу жұмысында тəжірибесі бар жұмыскерлер орындауға тиіс. Жерасты құрылыстарындағы КЖ жұмыс істеу 333. Жерасты КЖ жұмыстарды, сондай-ақ соларға түсіп тексеруді наряд бойынша кемінде үш жұмыскер, оның екеуі сақтандырушылар, орындауға тиіс. Жұмыс орындаушы мен сақтандырушы жұмыскерлер арасында байланыс орнатылуға тиіс. Жұмыс жүргізушінің біліктілік тобы IV болуы керек. 334. Əрбір цехта (ауданда, учаскеде) ұйым басшысы бекіткен газға қауіпті жерасты құрылыстарының тізбесі болуы керек, ол тізбемен жедел жұмыс атқаратын жұмыскерлер таныстырылуға тиіс. Барлық газға қауіпті жер асты құрылыстары жоспарда белгіленуге тиіс. Газға қауіпті түрақжайлардың люктері мен есіктері мұқият жабылуға жəне мемлекеттік стандартқа сəйкес белгілері болуға тиіс. 335. Жерасты құрылысында жұмыстың алдында жəне жұмыс кезінде табиғи жолмен немесе мəжбүрлі желдету қамтамасыз етіледі жəне ауада 20% кем болмауға тиіс оттегі құрамына талдау жасалынуы керек. Табиғи желдету кемінде екі люкті ашу жəне олардың жанына ауа ағынын бағыттап тұратын арнайы қалқа орнату арқылы жүзеге асырылады. Жұмыс басталар алдындағы табиғи желдету 20 минуттан кем болмауы керек. Мəжбүрлі желдету жер асты құрылысындағы ауа толық алмасқанға дейін 10-15 минут төмен түсірілген, түбіне 0,25 м жетпейтін шланг көмегімен желдеткіш немесе компрессор пайдалану арқылы қамтамасыз етіледі. Желдету үшін сығылған газы бар баллондарды қолдануға рұқсат берілмейді. Егер табиғи немесе мəжбүрлі желдету зиянды заттардың толық жойылуын қамтамасыз етпесе, тыныс органдарын оқшаулайтын құралдарды, оның ішінде өңешті противогазды қолданған кезде ғана жер асты құрылысына түсуге рұқсат беріледі. 336. Жерасты құрылыстарында газдануды тексеріп алмай жұмысқа кірісуге рұқсат берілмейді. Тексеру жұмысын аспаптарды пайдалануға үйретілген қызметкерлер жүргізеді. Мұндай қызметкерлердің тізімі ұйым бойынша нұсқаулықпен бекітіледі. Газдың жоқтығын ашық оттың көмегімен тексеруге рұқсат берілмейді. 337. Ағынды-тарту желдеткішімен жабдықталған коллекторларда, үңгіржолдарда ағынды-тарту желдеткіші жергілікті талаптарға сəйкес белгіленетін мерзімдерде іске қосылуға тиіс. Бұл жағдайда газ жоқтығын тексермеуге рұқсат етіледі. 338. Коллекторлар мен үңгіржолдарда екі люк немесе екі есік, жұмыскерлер солардың арасында болуы үшін, ашық тұруға тиіс. Ашық люктің жанында ескерту беретін белгі қойылуы немесе қоршау жасалынуы керек. Жұмыс басталғанға дейін бригада иүшелері кездейсоқ жағдайларда жер асты құрылыстарынан көшіру жоспарымен таныстырылуға тиіс. 339. Құдықтарды ашу кезінде ұшқын пайда болдырмайтын сайманды қолдану қажет, сонымен қатар люктің қақпағы оның мойын ернеуіне ұрылуын болдырмау керек. Құдықтың ашық люгінің қасына ескерту беретін белгі қойылуы немесе қоршау жасалынуы керек. 340. Құдықтың ішінде болуға жəне жұмыс істеуге III топтагы бір жұмыскерге рұқсат етіледі, ол сақтандырғыш арқаны бар сақтандыру белдігін қолдануға тиіс. Сақтандыру белдігінің жон арқадан айқасатын, иыққа ілінетін қайысы, айқасқан жерінде арқанды бекітетін шеңбері болуга тиіс. Арқанның екінші ұшын сақтандырушы қызметкерлердің біреуі ұстауға тиіс. 341. Коллекторда, үңгіржолдарда, кəбілдік жартылай қабаттарда жəне өзге құрылыстарда отқа қатысты жұмыстарды жүргізген кезде, жұмыс жүргізу тəртібі жұмыс істеп тұрған кəсіпорынның (цехтың, учаскенің) жауапты адамымен келісілуге тиіс. Отқа қатысты жұмыстарды орындауға наряд-рұқсаттама берілуге тиіс. 342. Отқа қатысты жұмыстарды орындау кезінде отқа төзімді материалдан істелінген, жалынның өршуін тежейтін қалқаншалар қолданылуға жəне өрт болдырмау шаралары қабылдануға тиіс. Құдықтағы жұмыстар кезінде олардың ішінде дəнекерлеу шамдарын жағуға, пропан-бутан газы бар баллондарды орнатуға, муфтаға құйылатын қоспалар мен дəнекерді қыздыруға рұқсат берілмейді. 343. Кəбіл салынған коллекторларда, үңгіржолдарда, кəбілдік жартылай қабаттарда жəне басқа үй-жайларда пропан-бутанды пайдаланатын жұмыста үй-жайлардағы баллондардың жалпы сыйымдылығы 5 литрден аспауы керек. Жұмыс аяқталғаннан кейін газы бар баллон əкетіліп, ал үй-жай желдетілуге тиіс. 344. Кəбілді күйдіру кезінде құдықтың ішінде болуға рұқсат берілмейді, ал үңгіржолдарда жəне коллекторларда екі ашық есіктің арасындағы жерде болуға рұқсат етіледі. Кəбілдерді күйдіріп жатқанда оларда жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. Күйдіріп болған соң, өрт шығып кетпеуі үшін кəбілдерді тексеру қажет. 345. Жұмысқа рұқсаттама берудің жəне үңгіржолдарда өрттен қорғау құрылғыларын тексерудің алдында, автоматты іске қосу қашықтан басқаруға көшірілуге жəне: «Токқа қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакат ілінеді. 346. Құдықтарда, коллекторларда, үңгіржолдарда шылым шегуге, сондай-ақ ашық люктерден 5 метрден кем аралықта сіріңке жағуға, ашық от пайдалануға рұқсат берілмейді. 347. Құдықтарда, коллекторларда, үңгіржолдарда ұзақ уақыт жұмыс істегенде, олардың ішінде болу уақытын жұмыс орындау шарттарына байланысты наряд-рұқсаттама беруші белгілеуге тиіс. 348. Газ пайда болғанда құдықтарда, коллекторларда жəне үңгіржолдарда жұмыстар токтатылып, газдану көзін анықтағанша жəне оны жойғанша жұмыскерлер қауіпті аймақтан шығарылуға тиіс. Газды ығыстырып шығару үшін мəжбүрлі желдету қолданылуға тиіс. 349. Құдықтардағы жəне үңгіржолдардағы жұмыс орындарын жарықтандыру үшін кернеуі 12 В шырақтар немесе жарылыстан қорғалып жасалған аккумуляторлы қолшамдар қолданылуға тиіс. Шырақтардың 12 В трансформаторлары құдықтан немесе үңгіжолдан тыс орналасуға тиіс. 28. Əуе электр жеткізу желілері Тіректерде жəне тіректермен жұмыс істеу 350. Тіректердің элементтерін ауыстыру, тіректерді жəне ƏЖ сымдарын бөлшектеу технологиялық карта немесе жұмыс жүргізу жобасы бойынша орындалуға тиіс. 351. Тірекке көтерілуге жəне онда жұмыс істеуге оның жеткілікті орнықтылығы мен беріктігін, əсіресе табанының мықтылығын тексергеннен кейін рұқсат беріледі. 352. Ағаш тіректердің беріктігі 0,5 метрдей терендікте қазып, ағаштың шірігендігін өлшеу арқылы тексеріледі. Темір бетон тіректердің жəне жалғамалардың беріктігін анықтау үшін құйматаста жол берілмейтін сызаттардың болмауын, тіректің айналасындағы топырақтың отырып кетуін жəне қабынып көтерілуін, тіректің (жалғаманың) құйматасының ақауларын топырақты 0,5 метрдей қазып, тексеріп алу керек. 353. Металл тіректерде іргетас ақауларының жоқтығы, қарнақты бұрандардың барлық қисықтары мен гайкаларының түгел екендігі, сымдарды жерге қосатын тартпалардың жай-күйі тексерілуге тиіс. 354. Беріктігі күмəн туғызатын (жеткіліксіз терендетілуі, топырақтың қабынып көтерілуі, ағаштың шіруі, құйматастағы сызаттар) тіректі бекіту қажеттілігі мен тəсілдерін сол жерде жұмыс жүргізушімен немесе жұмыстарға жауапты басшымен анықталады. Тартпалардың көмегімен тіректерді бекіту бойынша жұмыстар тірекке көтерілусіз орындалады, яғни телескопиялық мұнарадан немесе қасында тірек орнатылған адамдарды көтеру үшін басқа механизмнен немесе ол үшін аспасы үшін тірек бойымен көтерілуді қажет етпейтін арнайы бекітілетін құрылғылар қолданылады. Тірек бойымен көтерілу оны бекіткеннен кейін ғана рұқсат беріледі. Сымдардың жəне арқансымдардың біржақты тежеуге есептелмеген жəне уақытша осындай тежеуге түсетін тіректер құлаудан сақтау үшін алдын ала бекітіледі. Тіректерді бекіткенге дейін сымдардың тұтастығын бұзуға жəне тіректерден байламдарын шешуге рұқсат етілмейді. 355. Тірекке көтеруге биіктіктегі жұмыстарға рұқсат алған жəне төмендегі энергия қауіпсіздігі топтарына жататын бригада мүшелеріне:

III – тіректің басына дейнгі жұмыстардың барлық түрлерінде; II – тіректің басына дейнгі жұмыстарда ƏЖ ажыратып орындай, ал ажыратылмаған ƏЖ төменгі сылымдарына дейін 2 м аралық қалатын деңгейден биік емес жерде орындауға рұқсат етіледі. Тіректі сырлау жұмыстары бұған жатпайды. (Осы Қағидалардың 366-тармағы). Биілікте жұмыстардың жекелеген түрлерін мұндай жұмыстарды орындау үшін осы Қағидаларда белгіленген топтарға жататын кемінде екі жұмыскер орындайды. 356. Ағаш жəне темірбетон тіректерге көтерілгенде сақтандыру белдігінің жүк асып қоятын арқанды тіреудің сырт жағынан кіргізіледі. Оқшаулықтары істікті бұрыштағы тіректерге ішкі бұрыш жағынан көтерілуге жəне онда жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. Тіректе жұмыс істегенде сақтандырғыш белдікті пайдалану жəне оларды қолдану кезінде екі тармаққа (лаздармен) сүйену талап етіледі. Тіректің тіреуінде жұмыс істегенде кернеу келіп тұрған жақын сымдарды көзден таса тіндей кетпейтіндей болып орналасу талап етіледі. Тіректің бөлшектерін ауыстыру кезінде олардын жылжып немесе құлап кету мүмкіндігіне жол берілмейді. 357. П жəне АП тəріздес тіректердің жеке жəне қосарлы сүйемелерін ауыстыру кезінде тіректің екі тіреуін бірден қазып шығаруға рұқсат берілмейді. Сүйемелерді ауыстыруды тіректің бір аяғынан басталады; ондағы сүйемелерді ауыстырғаннан кейін, құрсауды бекітіп, топырақты таптап нығыздаған соң, екінші аяқта сүйемелерді ауыстыруға кіріседі. Қосарланған сүйемелерді кезекпен ауыстыру талап етіледі. 358. Сүйемелерді шығару немесе түсіру кезінде қазаншұңқырдың ішінде болуға рұқсат берілмейді. 359. Тіректерді құлату жəне орнату тəсілдерін, қажеттілігін оның ауытқып кетуін болдырмау үшін оларды бекіту тəсілдерін жұмыстың жауапты басшысы, ал ол тағайындалмаса - наряд беруші айқындайды. Ілмектері бар тартқыштарды пайдаланған жағдайда соңғылары сақтандырғыш құлыптармен жабдықталады. Тартқыштар мен арқансымдар тік тұрғызылған тіректен оны топыраққа немесе іргетасқа бекіткеннен кейін ғана алынады. 360. Оқшаулағыш аспаларда (оқшаулағыш тізбелімінде) жұмыс істеу кезінде тізбекті жəне көп тізбекті (екі немесе одан да көп оқшаулағыш тізбелімінде) сүйемелдеуші жəне созылмалы көп тізбекті аспалар бойынша орын ауыстыруға рұқсат етіледі. Бір тізбекті созылмалы оқшаулағыш аспада арнайы құрал-саймаңдарды қолданып немесе аспаның үстіне жатып, дененің тепе-тендік қалпын реттеу үшін қалқаға аяғын тіреп, жұмыс істеуге жол беріледі. 361. Сүйемелдеуші оқшаулағыш аспада жұмыс кезінде сақтандырғыш белдіктің жүк артқыш арқаны қалқаға бекітіледі. Жүк артқыш арқанның ұзындығы жеткіліксіз болса, белдікке байланған екі сақтандырғыш арқанды пайдаланылады. Бір арқан траверске байланады, ал алдын ала траверстің сыртынан айналдырылған арқансымды, қажет болған жағдайда, бригаданың сақтандырушы мүшесі алып береді. 362. Созылмалы оқшаулағыш аспада жұмыс кезінде сақтандыру белдігінің жүк артқыш арқаны траверске немесе сол мақсатқа арналған құрал-сайманға бекітіледі. 363. Сүйемелдеуші жəне созылмалы көп тізбекті оқшаулағыш аспаларда сақтандыру белдігінің жүк артқыш арқанын оқшаулағыштың жұмыс жүргізілмейтін бір тізбелімінде бекітуге жол беріледі. Бұл жүк артқыш арқанды жұмыс жүргізіліп жатқан тізбелімге бекітуге рұқсат берілмейді. Оқшаулағыш аспаның босап кетуіне əкелуі мүмкін ақаулар табылған жағдайда, жұмыс токтатылады. 364. Траверстерді сымдарды, арқандарды көтеріп шығарғанда (немесе төмен түсіргенде), сондай-ақ оларды созған кезде, осы траверстердің немесе тіреулердің астыңда болуға рұқсат берілмейді. 365. Жүкті көтеру схемасын тандау жəне көтергіш блоктарды орналастыру тіректің ақауын тудыратын əрекеттерді болдырмайтын есеппен жасалуға тиіс. 366. Тіректің ұшына дейін көтеріліп, оны сырлауды электр қауіпсіздігі бойынша II топ қызметкері осы Қағидалардың 355-тармағының талаптарын сақтай отырып, орындауға рұқсат беріледі. Сырлау кезіңде сырдың оқшаулағыштарға жəне сымдарға төгілуін болдырмау шаралары қабылдануы тиіс (мысалы, табандық қойылады). 367. Тізбектері көлденең орналасқан көп тізбекті ƏЖ кернеуді бір тізбектен ажыратып жұмыс істеуге тек сол тізбек жағынан рұқсат етіледі. Кернеудегі тізбектерді сүйемелдейтін траверстердің учаскелеріне өтуге рұқсат берілмейді. 368. Бір тізбегі екінші тізбектің үстінде орналасқан көп тізбекті ƏЖ ажыратылған тізбегінде жұмыс істеуге, егер бұл тізбек кернеу келіп тұрған тізбектерден төмен ілінсе рұқсат етіледі. Тірекке тек ажыратылған тізбек жағынан көтерілуге рұқсат етіледі. Ажыратылған тізбектің сымдарын ауыстыруға жəне реттеуге рұқсат берілмейді. 369. ƏЖ қимасы 240 мм2 –ден кем емес сымдар жəне қимасы 70 мм2 кем емес арқандар бойымен сымдар мен арқансымдардың діріл немесе тотығудан пайда болған ақаулары жоқ болған жағдайда, қызметкерлердің орын ауыстыруына рұқсат етіледі. Жарықшақталған сымдар мен арқандар бойымен орын ауыстырғанда, сақтаңдырғыш белдіктің жүк артқыш арқанын соларға, ал арнайы арбаны пайдаланған кезде арбаға бекітіледі. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын маңда кернеу түсірілмей жүргізілетін жұмыстар 370. Жұмысты тіректен, телескопиялық мұнарадан оқшаулағыш элементсіз су көтергіштен немесе адамдарды көтеретін басқа да механизмнен жүргізген кезде, құралдарды, құрал-сайманды, арқансымды жəне тартқышты қолданып жұмыс істеп жатқан қызметкерде 1000 В дейін кернеу беріліп тұрған сымға (электр тоғын бергіш, радио хабарды таратқыш, телемеханикалық) дейінгі аралық 0,6 м кем болмауы тиіс. 371. Кернеуі 1000 В дейінгі ƏЖ 0,6 м кем аралықта сымдарға (электр тоғын бергіш, радио хабар таратқыш, телемеханикалық) жақындау мүмкіндігі бар жұмыстарды жүргізгенде, бұл сымдар токтан ажыратылады жəне жұмыс жүргізілетін орында жерге қосылады. 372. Кернеуі 1000 В дейінгі ƏЖ-де жəне кернеуі 1000 В жоғары желілердің тіректеріне ілінген көшелерді жарықтандыру желілерінде сымдарды қайта тарту жəне ауыстыру жұмыстары кернеуі 1000 В дейінгі жəне одан жоғары желілердің барлығын ажыратқан жəне жұмыс учаскесінің екі жағынан да жерге қосылған жағдайда жүргізіледі. Жұмыстарды наряд бойынша құрамында екіден кем емес жұмыскері бар бригада орындайды; жұмыс жүргізушінің электр қауіпсіздігі бойынша IV топ болуы тиіс. 373. ƏЖ-де кернеуді түсірмей жұмыстар орындаған кезде, персоналдың қауіпсіздігі төмендегі екі схеманың бірі бойынша жүргізіледі: бірінші схема: кернеу келіп тұрған сым – оқшаулау – адам – жер. Бұл схема екі əдіспен іске асырылады: 1) негізгі қорғаныс құралдары диэлектрлік қолғаптар мен оқшауланған құрал болғанда, байланыстағы жұмыс. Бұл əдіспен кернеуі 1000 В дейінгі жұмыстар орындалады. 2) жұмыстар негізгі (оқшаулағыш сом темірлер, тістеуіктер) жəне қосымша (диэлектрлік қолғап, етік, жапсырмалар) электрден қорғау құралдарын пайдаланып, қашықта орындалатын жұмыс. Бұл əдіс кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ-де қолданылады; екінші схема: кернеу келіп тұрған сым – адам – оқшаулау – жер. Бұл схема бойынша жұмыстарға мынадай шарттарда жол беріледі: 1) жұмыс жүргізушінің тиісті кернеудің арнайы құрылғылары арқылы жерден оқшаулау; 2) экрандағыш жинақты қолдану; 3) экрандағыш жинақтың, жұмыс алаңының жəне персонал əлеуеті үшін арнайы сом темір сымын тегістеу. Жұмыс кезінде қызметкерден жерге қосылған бөліктерге жəне жабдыққа дейінгі қашықтық осы Қағидаларға 10-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілгеннен кем емес. 374. Сым əлеуеттері астындағы жұмыстың нақты түрлері ЖҰҚ (ЖЖҚ) бойынша орындалады. 375. Кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ-де сымдарының əлеуеттері астындағы (ток өткізгіш бөліктерге тікелей жанасу арқылы) жұмыстары электр қауіпсіздігі бойын IV топ қызметкері, ал III топ бригаданың қалған мүшелері орындайды. 376. Сымның əлеуетінен өзге əлеует астында тұрған оқшаулағыштар мен арматураға жанасуға, сондай-ақ сым əлеуеті астында тұрған оқшаулағыш құрылғының алаңында жұмыс жүргізілгенде, осы алаңда тұрмаған жұмыскерлерді құралды немесе құрал-саймаңдарды беру немесе алуға тыйым салынады. 377. Оқшаулағыш аспаларда жұмыс бастар алдында өлшегіш сом темірмен фарфор оқшаулағыштардың электр төзімділігі тексеріледі. Шығарым қысқыштар болса, оларды жұмыс орындалатын тірекке жəне көршілес (егер жол бедері бойынша талап етілсе) тіректерге сыналап қағу талап етіледі. 378. Оқшаулағыш аспада оны қайта тізбектеу, жекелеген оқшаула-ғыштарды, арматураны ауыстыру бойынша оқшаулағыш құрылғыларда немесе траверстерде болатын жұмыстарға аспадағы жарамды оқшаулағыштар 70%-дан кем емес, ал кернеуі 750 кВ ƏЖ-де бір аспада ақаулы оқшаулағыш бестен көп болмаған кезде рұқсат беріледі. 379. Траверсте орындалатын оқшаулағыш аспаларды қайта тізбектеу, кезінде қажетті құралсаймаңдарды траверске орналастыруда жəне алып тастауды диэлектрлік қолғаптарды киіп, ал кернеуі 330 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де экрандағыш жинауын орындау талап етіледі. 380. Кернеуі 35 кВ ƏЖ-де оқшаулағыш аспада ақаусыз екі оқшаулағыш болса, оның бірінші оқшаулағышының шапкасына, ал кернеуі 110 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де – бірінші жəне екінші оқшаулағыштардың шапкасына жанасуға рұқсат етіледі. Оқшаулағыштардың шоты траверстен жүргізіледі. 381. ƏЖ-дегі кернеу 35-110 кВ кезінде түтікті разрядтағышты кернеу астында орнатуға разрядтағыштың сыртқы электродының сымға жақындауға болатын берілгіш қашықтықтан кем қашықтықта жақындауын болдырмайтын оқшаулағыш аспалы габаритник қолдануға жол беріледі. 382. Разрядтағыштың сыртқы электродын сымға жақындатқанда немесе разрядтағышты түсірген немесе электродты сымнан алыстатқан уақытта пайдаланылған газдардың сыртқа шығуы мүмкін аймақта болуға рұқсат берілмейді. Разрядтағыштың сыртқы электродын оқшаулағыш сом темірдің көмегімен жақындату немесе алыстату талп етіледі. Тіректен оқшаулатылған найзағайдан қорғайтын арқансымға 1 метрден кем қашықтықта жақындауға рұқсат берілмейді. 383. Мұз еріту схемасында арқансым пайдалану кезінде арқансымға жақындауға жол берілген аралық мұз ерітуге жұмсалатын кернеуге байланысты анықталады. 384. Кернеу келіп тұрған ƏЖ-де, ƏБЖ-де тұман түскенде, жаңбыр жəне қар жауғанда, тəуліктің қараңғы мезгілінде, сонымен қатар тіректердегі жұмыстарды қиындататын жел көтерілгенде жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. Жұмыс істеп тұрған ƏЖ-мен қиылысу аралықтарындағы жұмыстар 385. Сымдар мен арқансымдарды монтаждағанда немесе ауыстырғанда, тартпа контактілерді кернеу келіп тұрған сымдарға қарай түйістіруге жəне жақындатуға жол бермейтіндей бағыттап байыппен, жұлқыламай тартып жазу талап етіледі. Бір жаққа қарай, одан кейін кері тартып созу үшін кенептен жəне синтетикалық талшықтан жасалған арқандар, олардың ең аз ұзындығын таңдалып жəне босаңсытпай тартылып қолданылады. Жұмыс кезінде пайдаланылатын шығыршықтар мен болат арқансымдар жерге тұйықталады. 386. Əрбір барабанның сымын (арқансымын) илеу алдында, оның ұштарын барабанның төлкесіне жалғап жерге тұйықталады, ал барабан білігі жерге тұйықтағышқа немесе барабанға жақын тірекке жалғанады. 387. Монтаждау жұмыстарын (нысаналау, созу, роликтен қысқыштарға ауыстырып салу) бастау алдында иленген сым (арқансым) екі жерден: созу қысқышына жақын бастапқы анкер тірегінде жəне ол арқылы созу жүргізілетін түпкілікті тіректе жерге тұйықталады. Бұдан басқа, жерге тұйықтау жұмыс жүргізілетін əрбір аралық тіректердегі сымға (арқансымға) салынады. 388. Металдан иленген роликтерде немесе қысқыштарда жатқан сым немесе арқансым үшін осы роликтердің (қысқыштардың) құрсамаларын жерге тұйықтау жеткілікті болып табылады. Роликтің (қысқыштың) металл құрсамасы шеңбері мен бетон тіректің металл денесі немесе арматурасы арасындағы табиғи металл түйісуі кезінде металл роликті (қысқышты) жерге тұйықтау бойынша қосымша іс-шаралар талап етілмейді. 389. Оқшаулағыш буыны жоқ телескопия мұнарасынан (көтергіштен) сымдардағы жұмыс кезінде мұнараның жұмыс алаңы сом темірдің көмегімен желідегі сымға қимасы кемінде 10 мм2 иілгіш мыс өткізгішпен жалғастырылады, ал мұнараның өзі жерге қосылады. Бұл кезде сым жақын маңдағы тіректе немесе аралықта жерге қосылады. 390. Телескопия мұнарасының жұмыс алаңын сыммен жалғағаннан кейін, мұнараның кабинасына кіруге жəне одан шығуға, сондай-ақ жерде тұрып мұнараның корпусына жанасуға рұқсат берілмейді. Ұшы жоқ арқан ретінде металл арқанды пайдалануға рұқсат берілмейді. 391. Анкерлі тіректегі ілгектерді (шлейфтерді) сол тірекпен шектес анкерлік аралықтағы монтаждау жұмыстары аяқталғаннан кейін ғана жалғанады. Кернеуі 110 кВ жəне одан жоғары ƏЖ анкерлі тірегінде ілмектер оларды жалғағанға дейін сымдарға немесе созғыш оқшаулағыш аспаларға бекітіледі, бірақ траверстен санағанда төртінші оқшаулағыштан жақын емес, ал кернеуі 35 кВ жəне одан төмен ƏЖ тек сымға бекітіледі. 392. ƏЖ-нің кернеу келіп тұрған басқа ƏЖ мен қиылысатын аралығындағы сымдарда жұмыс орындағанда, жерге тұйықтау құралын жұмыс жүргізіліп жатқан тірекке орнату керек. Егер бұл аралықта сымдар ілінетін немесе ауыстырылатын болса, онда қиылыс орнының екі жағынан ілінетін де, ауыстырылатын да сым жерге тұйықталады. 393. ƏЖ (ашық ТҚ) қиылысу аралығында сымдарды (арқансымдарды) жəне осы сымдардан төмен орналасқан, кернеу келіп тұрған, соларға жататын оқшаулағыштар мен арматураны ауыстыру кезінде жоғарыда орналасқан сымдарды қырқып тастамау үшін ауыстырылатын сымдар (арқансымдар) арқылы кенеп немесе синтетикалық талшықтардан жасалған арқандар əрі асырыла лақтырылуға тиіс. Арқандарды екі жерден қиылысу орнының екі жағынан олардың ұштарын зəкірге немесе конструкцияға бекіте отырып лақтыру қажет. Сымды (арқансымды) жайлап жəне бір қалыпты көтеру керек. 394. Сымдарда (арқансымдарда) жəне сол сымдардан жоғары орналасқан, кернеу келіп тұрған, сол сымдарға жататын оқшаулағыштарда, арматурада жұмыстар жұмыс жүргізу жобасы бойынша жүргізіледі. Жұмыс жүргізу жобасында сымдардың (арқансымдардың) төмендеп кетуін болдырмау жəне əсерден пайда болған кернеуден қорғау шаралары қарастырылуға тиіс. Мұндай жұмыстар кезінде сымдарды (арқансымдарды) ауыстыру қиылысатын сымдардан кернеуді міндетті түрде түсіргеннен кейін барып орындалуға тиіс. ƏЖ ажыратылған бір тізбегіндегі əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған көп тізбекті ƏЖ жұмыстар 395. ƏЖ қызмет көрсететін персоналдың қолында токтан ажыратылғаннан кейін əсерден пайда болатын кернеу келіп түратын желілердің тізбесі болуға тиіс, қызметкердің бұл тізбені оқып, əсер мөлшерін білуі керек. ƏЖ əсерден пайда болған кернеудің бар екендігі осы Қағидалардың 2қосымшасында көрсетілген нарядтың «Ерекше тапсырмалар» деген жолында жазылады. 396. Ажыратылған ƏЖ жəне əуе байланыс желісінде əсерден пайда болған кернеу бар жағдайда, электрлік байланыстағы учаскелерді (сымдарды, арқансымдарды) жалғаудың немесе үзудің алдында бұл учаскелердің əлеуетін теңестіріп алу керек. Əлеуетті теңестіру бұл учаскелердің өткізгіші арқылы жалғау жолымен немесе болжалды үзіктің екі жағымен бір жерге тұйықтағышқа (жерге тұйықтағыш құрылғыға) жалғау арқылы жерге тұйықтау жұмысын жүргізу жолымен жүзеге асырылады. 397. Əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ тіректен жерге жеткенге дейін төмен түсірілген сымға жанасуға қатысты жұмыстарды жерде тұрып орындағанда, электрден қорғау құралдарын пайдалану қажет немесе ондай жұмыстар өткізгіштердің əлеуетін теңестіру үшін осы сымға жалғастырылған металл аланда орындалуға тиіс. Жерде немесе металл аланда тұрып электрден қорғау құралдарынсыз жұмыс істеуге сымды тікелей əрбір жанасу орнына жақын маңнан жерге тұйықтағанда ғана рұқсат беріледі. 398. Əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ сымдарды құрастыру кезінде пайдаланылатын тартқыш болат арқандар алдымен тартқыш мехнизмге бекітіледі жəне əлеуетін теңестіру үшін сымды жерге тұйықтайтын жерге тұйықтағышқа тұйықталады. Осыдан кейін ғана арқанды сымға бекітуге рұқсат етіледі. 399. Сым мен тартқыш арқанды ажырату олардың əрқайсысын ортақ жерге тұйықтағышқа жалғағаннан кейін ажыратуға болады. 400. Əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ құрастыру жұмыстарын (сымдарды көтеру, нысаналау, созу, тегістеп жазғыш роликтерден қысқыштарға ауыстырып салу) жүргізген кезде сым – созу жүргізілетін қарнақты тіректе жəне сым көтерілетін əрбір аралық тіректе жерге қосады. 401. ƏЖ немесе əуе байланыс желісінде электрлік байланыстағы учаскелерді (сымдарды, арқансымдарды) жалғау немесе үзу алдында осы учаскелердің əлеуетін теңестіру қажет. Əлеуеттерді теңестіру осы учаскелердің өткізгіштерін жалғау немесе үзіктің екі жағынан жерге қосу құралдарын бір жерге тұйықтағышқа (тұйықтау құрылғысына) жалғау арқылы жүзеге асырылады. 402. Аралық тіректе жұмысты аяқтағаннан кейін осы тіректегі сымның жерге тұйықтағышты алуға рұқсат етіледі. Аралық тіректе сымға жанасуға байланысты жұмыс жалғастырылған жағдайда, сым сол тіректе қайтадан жерге тұйықталады. 403. Əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ сымдарды тегістеп жазғыш роликтерден сүйемелдеуші қысқыштарға ауыстырып салу жұмысын тегістеп жазуға кері бағытта жүргізу қажет. Ауыстырып салудан бұрын, сымдарды соған қарай ауыстырып салу жүргізілетін қарнақты тіректе жерге тұйықталған күйінде қалдыра тұрып, ауыстырып салу басталатын қарнақты тіректегі сымдардан жерге тұйықтау құралын алу керек.

404. Əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ сымдарды құрастыру кезінде олардан жерге тұйықтау құралын - сымдарды сүйемелдеуші қысқыштарға ауыстырып салғаннан кейін жəне аталған тіректе жұмыс аяқталған соң ғана алуға рұқсат етіледі. 405. Сымдарды қысқыштарға ауыстырып салу кезінде, ауыстырып салу аяқталған шектес қарнақты аралықты əсерден пайда болған кернеу деп қарастыру қажет. Онда сымдармен жанасуға байланысты жұмыстарды орындауға оларды жұмыс орнында жерге тұйықтағаннан кейін ғана рұқсат беріледі. 406. Жұмыс жүргізетін ұйымдар əсерден пайда болған кернеу келіп тұрған ƏЖ-нің ішінен жұмыс істеп тұрған ƏЖ-нің ең көп жұмыстық тогында желілерді ажыратқан жəне жерге қосқан кезде жерге тұйықталған сымдардың ұштарында (ТҚ) əсерден пайда болған кернеудің 25 В асатын əлеуеті қалатын желілерді өлшеу жолымен анықтап алулары керек. Осы ƏЖ негізгі электрден қорғау құралдарын қолданбай сымдарға жанасуға байланысты орындалатын жұмыстардың барлық түрлері технологиялық карталар немесе жұмыс жүргізу жобасы бойынша орындалуға тиіс, ал оларда əсерден пайда болған кернеудің 25 В аспайтын əлеуеттерін қамтамасыз ету талаптарына қарай, жұмыс орнында жерге тұйықтау құралдарының орналасуы көрсетіледі. 407. Егер əсерден пайда болған кернеу беріліп тұрған ажыратылған ƏЖ (тізбекте) бұл кернеуді 25 В дейін төмендету мүмкін болмаса, онда бір немесе шектес екі тіректе ғана сымдарды жерге тұйықтап жұмыс істеу қажет. Бұл ретте ƏЖ (тізбекті) ТҚ жерге тұйықтауға тыйым салынады. Бригаданың жерге тұйықталған тіректерде немесе олардың аралығындағы сымдарда жұмыс істеуіне жол берілмейді. 408. Қажет болған жағдайда екі немесе одан көп аралықтарда (учаскелерде) ƏЖ (тізбек) анкерлі тіректерде ілмектерді айыру жолымен электрге байланыссыз учаскелерге бөлінеді. Мұндай учаскелердің жерге тұйықтау құралын орнатқан желілерінің əрқайсысында бір бригада жұмыс істейді. 409. Көп тізбекті ƏЖ бірінен бірі жоғары орналасқан тізбектері токтан ажыратылған тізбегінде жұмыс істеуге бұл тізбек кернеу келіп тұрған тізбектерден төмен ілінген жағдайда ғана жол беріледі. Ажыратылған тізбектің сымдарын ауыстыруға немесе реттеуге рұқсат берілмейді. 410. Тізбектері көлденең орналасқан көп тізбекті ƏЖ токтан ажыратылған бір тізбегінде жұмыс істегенде, тіректерге кернеуде қалған тізбектер жағынан қызыл жалаушалар ілінеді. Жалаушаларды жерден 2-3 м биіктікте жұмыс жүргізуші жəне бригаданың III топтағы мүшесі іледі. 411. Кернеу келіп тұрған тізбек жағынан тірекке көтерілуге жəне осы тізбекті сүйемелдеп тұрған траверс учаскелеріне өтуге рұқсат берілмейді. Егер тіректің степ-болты болса, қай тізбектің астында тұрғанына қарамастан, оның бойымен көтерілуге жол берілмейді. Степ-болттар кернеуде қалған тізбектер жағынан орналасқан кезде, тірекке жерде тұрған жұмыс жүргізушінің немесе IV топтағы бригада мүшесінің бақылауымен талап етіледі. 412. Көп тізбекті ƏЖ токтан ажыратқан кезде қалған тізбе сымдарына кернеу келіп тұрғанда жерге тұйықтау құралы жұмыс жүргізілетін əрбір тірекке орнатылады. ƏЖ-ні əрбір фаза бойынша жөндеу 413. ƏЖ əрбір фаза бойынша жөндеген кезде ТҚ ажыратылған фазаның сымын жерге тұйықтауға рұқсат берілмейді. Сым жұмыс орнында ғана жерге тұйықталады. Кернеуі 35 кВ жəне одан жоғары ƏЖ бір фазаның сымдарында немесе əрбір фазаның сымдарында кезекпен жұмыс жүргізген кезде жұмыс орнында жұмыс жүргізіліп жатқан фазаның ғана сымы жерге тұйықталады. Сымдарына осы Қағидаларға 2-қосымшасының 18-тармағында көрсетілген қашықтықтан кем қашықтықта жерге қосылмаған фазаларда қалған сымдарға жақындауға рұқсат берілмейді. 414. Əрбір фаза бойынша жөндеу кезінде жерге тұйықтау құралының сенімділігін арттыру үшін ол екі жеке қатарлас жерге тұйықтағышпен қосарлы орындалады. Орнатылған жерге қосу құралынан 20 м алыс емес сымда жұмыс істеуге рұқсат етіледі. 415. Бірнеше бригада бір мезгілде жұмыс істеген кезде, ажыратылған сым электрлік байланыссыз учаскелерге бөлінеді. Əр бригадаға бір қосарлы жерге тұйықтағыш орнатылған жеке учаске бөлініп беріледі. 416. Кернеуі 110 В жəне одан жоғары ƏЖ-де əрбір фаза бойынша жөндеу кезінде жерге тұйықтау құралын орнату немесе түсіру алдында басқа разрядты оқшаулау үшін сым алдын ала доғалы сөндіргіш сом темірдің көмегімен жерге тұйықталады. Штанганың жерге тұйықтағыш сымы алдын ала жерге тұйықтағышқа жалғанады. Бұл штанга тасымалды жерге тұйықтау құралын орнатқаннан (немесе түсіргеннен) кейін ғана алынады. 417. Фазалар көлденең орналасқан ƏЖ-де əрбір фаза бойынша жөндеу кезінде кернеу келіп тұрған фазалардың сымдарын сүйемелдеуші траверс учаскесіне өтуге жол берілмейді. Кернеуі 35 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де əр фаза бойынша жөндеу кезінде жұмыстардың талаптары осы Қағидаларға 2-қосымшасында көрсетілген нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында көрсетіледі. Трассаларды ағаштардан тазарту 418. ƏЖ трассаларын ағаштардан тазарту жұмыстары наряд бойынша орындалады. 419. Ағаштарды кесіп құлату басталғанға дейін, жұмыс орны тазартылады. Қыс мезгілінде құлайтын ағаштан жылдам шегініп кету үшін оның құлайтын сызығының бұрышы астынан құлайтын жаққа қарама-қарсы жаққа қарай қарды ұзындығы 5-6 м екі жол салынады. Балтамен шабылған жəне арамен кесілген ағаштарға шығуға рұқсат берілмейді. 420. Жұмыс жүргізуші жұмыс басталар алдында бригаданың барлық мүшелеріне құлатылып жатқан ағаштарға, сымдарына арқандарда жақындаудың қауіптілігі туралы ескертіледі. 421. Ағаштардың сымдарға құлауын болдырмау үшін кесуді бастағанға дейін, кергіштер қолданылады. Ағаштарды арамен кеспей немесе балтамен шаппай құлатуға, сондай-ақ ағашты кесіп өтетіндей аралауға рұқсат берілмейді. Еңкейтілген ағаштарды еңкейген жағына қарай құлатылады, бірақ ағаштардың ƏЖ құлау қаупі туса, оларды токтан ажыратқанға дейін құлатуға жол берілмейді. 422. Ағаш сымға құлаған жағдайда, ƏЖ-нен кернеу алынғанға дейін, оған кемінде 8 м қашықтықта жақындауға рұқсат берілмейді. 423. Құлатылатын ағаштың құлатылуы туралы ағаш кесушілер басқа жұмыскерлерге ескертеді. Ағаштар құлайтын немесе оған қарама-қарсы жақта тұруға рұқсат берілмейді. 424. Жұмыстағы үзіліс кезінде немесе басқа ағаштарға ауысқан кезде, шабылған жəне кесілген ағашты құлатпай қалдырып кетуге рұқсат берілмейді. 425. Шіріген жəне қураған ағаштарды құлатпас бұрын олардың беріктігін сынап алып, одан кейін араланады. Ондай ағаштарды шабуға рұқсат берілмейді. Ағаштарды алдын ала аралап, топтастырып құлатуға жəне бір ағашты екінші ағашқа жығу арқылы құлатуға рұқсат берілмейді. Бірінші кезекте түбі шіріген жəне күйген ағаштар құлатылады. ƏЖ аралау жəне тексеру 426. ƏЖ аралау жəне тексеру кезінде жұмыс жүргізушіні тағайындау міндетті емес. ƏЖ-ні аралау кезінде қандай да бір жөндеу немесе қалпына келтіру жұмыстарын орындауға, сондай-ақ тірекке жəне оның конструкциялық элементтеріне көтерілуге рұқсат берілмейді. ƏЖ жоғарыдан тексеру кезінде тірекке көтерілуге жол берілмейді. Мақсатты нұсқаулық өткізу міндетті. 427. Өту қиын жерлерде (батпақ, сулы кедергілер, тау, ағаш үйінділері) жəне қолайсыз ауа райы жағдайында (жаңбыр, қар, қатты аяз), сондай-ақ тəуліктің қараңғы мезгілінде, бірі аға жұмыскер болып тагайындалатын электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы жұмыскер ƏЖ-ні тексереді. Басқа жағдайларда ƏЖ-ні қарауға электр қауіпсіздігі бойынша II топтың бір жұмыскеріне рұқсат беріледі. ƏЖ түнгі уақытта тексеру кезінде сымдардың астымен жүруге рұқсат берілмейді. Ақауларды іздеген кезде ƏЖ тексерушілер ескерту белгілері мен плакаттарды іледі. Аралау кезінде диспетчермен байланыс қамтамасыз етіледі. 428. Тұйықталу тогының жерге ену белгілері (оқшаулағыштардың ақауы, сымның тірек денесіне жанасуы, топырақтағы ылғалдың булануы, тіректерде жəне тіректі топыраққа бекіткен жəне басқа жерлерде электр доғасының пайда болуы) байқалғанда кернеуі 1000 В жоғары ƏЖ жерде жатқан сымына жəне кернеуі 6-35 кВ ƏЖ кернеу беріліп тұрған темір-бетон тіректеріне 8 м кем қашықтықта жақындауға рұқсат берілмейді. Мұндай жағдайларда сымға немесе тірекке жақын маңда күзет ұйымдастырылуы, тұйықталу орнына адамдар мен жануарлардың жақындауын болдырмау үшін, мүмкіндігіне қарай, ескерту белгілері мен плакаттар орнатылуға жəне ƏЖ иесіне оқиға туралы хабарлау қажет. ƏЖ жолмен қиылысқан жəне жолға жуықтаған жерде жүргізілетін жұмыстар 429. ƏЖ-нің көлік магистралімен қиылысу учаскелеріндегі (теміржолдар, кеме жүретін өзендер мен арналар) жұмыстар кезінде көлік қозғалысын уақытша тоқтата тұру немесе көлік қозғалысы кезінде ƏЖ жұмыстарды уақытша тоқтата тұру талап етілгенде, наряд беруші жұмыскер жұмыс орнына көлік магистралі қозғалысы қызметінің өкілін шақырады. Өкіл көлік қозғалысын қажет уақытқа тоқтата тұруды қамтамасыз етеді немесе желідегі бригадаға жақындап келе жатқан көлік туралы ескертеді. Көлікті өткізіп жіберу үшін қозғалысқа кедергі жасайтын сымдар қауіпсіз биіктікке көтеріледі. 430. ƏЖ-нің тас жолмен жəне ауыл аралық жолмен қиылысқан учаскелерінде немесе жақындасқан учаскелерінде жұмыс кезінде көлік жүргізушілеріне ескерту үшін немесе жол полициясының келісімі бойынша оның қозғалысын тоқтату үшін жұмыс жүргізуші тас жолға немесе жолға дабыл берушілерді тұрғызады. Дабыл берушілер ƏЖ-нің жолдармен қиылысатын немесе жакындағанда екі жағынан 100 м қашықтықта тұрады жəне күндіз - қызыл жалаушалармен, ал түнде – қызыл шамдармен қамтамасыз етіледі. Көшені жарықтандыру желілерінде қызмет көрсету 431. Өкім бойынша көшені жарықтандыру желілерін ажыратпай мынадай жағдайларда жұмыс істеуге: 1) оқшаулағыш буыны бар телескопия мұнарасын пайдаланғанда; 2) шамдарды сымнан кемінде 0,6 м қашықтықта жерге қосатын төмен түсіргіш басқыштары жоқ ағаш тіректерде орналастырған кезде тіректе немесе сүйеп қоятын ағаш сатыда тұрып жұмыс істегенде жол беріледі. Басқа жағдайларда тірекке ілінген барлық сымдарды ажырату жəне жерге қосу, жұмыстарды наряд бойынша орындау талап етіледі. 432. Газдан разрядталатын шамдарды қосу-реттеу аппаратурасында жұмыс кезінде оны шырақтың жалпы схемасынан ажыратқанға дейін сымдарды қоректендіру желісінен ажыратып, статикалық конденсаторларды (разрядтағыш резисторларының бар екендігіне қарамастан) разрядтау талап етіледі. Қорғағыш жабыны бар (6-20 кВ) кернеуі 6-20 кВ сымдармен жүргізілетін жұмыстар 433. 6-20 кВ сымдарындағы жұмыстар ƏЖ ажыратқан кезде жүргізілуге тиіс. 434. Жұмыскерлерден ƏЖ сымдарына жəне сымға жалғанған басқа элементтерге дейінгі, ƏЖ сымдарынан механизмдерге жəне жүк көтергіш машиналарға дейінгі аралық осы Қағидалардың 10-қосымшасы 1-кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем болмауға тиіс. 435. Құлаған ағаштарды сымдардан алып тастау үшін ƏЖ ажыратуға жəне жерге қосуға тиіс. 436. Токтан ажыратылмаған ƏЖ-ден қоқыстардан жəне ағаштың бұтақтарынан арылту жұмыстарын оқшаулағыш штангаларды пайдаланып орындауға рұқсат етіледі. Аталған жұмыстарды қорғаныс құралдарын қолданбай орындау үшін ƏЖ-ден токтан ажыратуға жəне жерге қосуады тиіс. Оқшаулағыш жабыны (0,38 кВ) бар, кернеуі 0,38 кВ ƏЖ жүргізілетін жұмыстар 437. 0,38 кВ жұмыстарды ƏЖ ажыратып немесе ажыратпай орындауға болады. 438. 0,38 кВ ажыратып орындайтын жұмыстар сымдардың ширатылған сымын тұтастай ауыстыру, жарылу жəне өрт қаупі бар аймақтардағы (бензин құю жəне газ тарату орындары) желілердің сымдарын (біреуін немесе бірнешесін) ажырату немесе қосу қажет болғанда жүргізіледі. Желіні түгелдей емес, тек жұмыс істелгелі жатқан сымды ғана ажыратуға рұқсат етіледі. Таңбасы жəне ондағы кернеу тексерілгеннен кейін сым кернеу берілуі мүмкін жақтардың бəрінен де ажыратылып жəне жұмыс жүргізілетін орында жерге қосуға тиіс. 439. 0,38 кВ кернеу түсірілмей: 1) тіректі жəне оның элементтерін, желі арматурасын ауыстыру; 2) сымдарды қайта тарту; 3) жалғағыш, тармақтандырғыш жəне сорғыш қысқыштарды ауыстыру; 4) тармақтарды электр қабылдағыштарға қосу немесе ажырату; 5) учаскені ауыстыру немесе жеке фаза сымының оқшауламасын қалпына келтіру бойынша жұмыстарды орындауға болады. 440. Кернеуді түсірмей оқшауланбаған нөлдік сымы бар өздігінен тасымалданатын оқшауланған сымдарда жұмыстар орындау кезінде, нөлдік сымды жəне металл арматураны оқшаулағыш жапсырмалар мен қақпақтардың көмегімен оқшаулау қажет. 441. 0,38 кВ кернеу түсірілмей: 1) бригаданың қателігінен ƏЖ ажыратқан; 2) жұмыс технологиясын бұзбай ƏЖ табылған ақауларды жою мүмкін емес; 3) техникалық жəне қорғаныс құралдары болмаған немесе олардың ақаулары болған; 4) нөсерлі жаңбыр, қар жауған, қалың тұман түскен, тіректерді мұз басқан (тірекке көтерілу қажет болғанда); 5) жұмыс қауіпсіздігіне қатер төндіретін басқа да жағдайларда жұмыс орындауға рұқсат берілмейді. 442. Кернеуді түсірмей 0,38 кВ жұмыстар нарядпен орындалуға тиіс. Бір немесе бірнеше ƏЖ-нің əртүрлі учаскелеріндегі жұмыс үшін əр жұмыс орнына кезекпен рұқсат бере отырып, бір наряд жазуға рұқсат етіледі. 443. Кернеуді түсірмей жұмыс орындайтын бригаданың құрамында екіден кем емес жұмыскерлер болуға тиіс: IV топтағы жұмыс жүргізуші жəне III топтағы бригада мүшесі. Жұмыс жүргізуші жəне бригада мүшесі дайындықтан өтуге жəне кернеуді түсірмей 0,38 кВ жұмыс істеу құқын, сондай-ақ жоғарыға шығып істейтін жұмысқа рұқсат алуға тиіс, ол жөнінде электр қондырғыларында жұмыс істеу нормалары мен біліктілігін тексеру туралы куəліктің «Арнайы жұмыстарды жүргізу құқығын беру куəлігі» деген жолында 4-қосымшаға сəйкес тиісті жазу болуға тиіс. Кернеулі оқшаулағыштарды жуу жəне тазалау 444. Электр қондырғыларында оқшаулағыштардың тіркестерін, тіректі оқшаулағыштарды жəне жоғары вольтты жабдықтың фарфор оқшауламасын ток өткізгіш бөліктерден кернеуді түсірмей, үздіксіз аққан су екпінімен (ƏЖ үшін – меншікті өткізуі 1430 мкСм/см, ал ашық ТҚ үшін – 667 мкСм/ см) жууға рұқсат етіледі. Су екпінінің ұзындығы осы Қағидалардың 10-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілген ұзындықтан кем болмауы керек. Бұл жұмыстар ЖӨЖ-ге сəйкес орындалады. 445. Жуу кезінде жуылатын қондырғының діңгегі, телескопиялық мұнара жəне су құйылған цистерна жерге тұйықтауға тиіс. Телескопиялық мұнарада тұрып жуу кезінде түтікше кигізілген діңгек мұнараның себетіне жəне цистернаның рамасына қиыспасы 25 мм2 кем емес майысқақ сым өткізгішпен жалғануға тиіс. Жерде, телескопия мұнарасының үстінде немесе арнайы металл алаңда тұрып жуу кезінде диэлектрлік қолғаптарды пайдалану қажет. 446. Жерде тұрып жуу барысында жуу кезінде қолданылатын машина-цистернаға немесе механизмге (құрылғыға) жанасуға, кабинадан, шанақтан шығуға жəне оларға кіруге рұқсат берілмейді. Жуу кезінде қолданылатын машиналар мен механизмдерге бөгде адамдардың жақындауын болдырмау шаралары қабылдануға тиіс. Су шашқышты (шланг) жуу жұмысы аяқталғаннан кейін ғана тасымалдауға рұқсат етіледі. 447. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын маңда кернеуді түсірмей оқшауламаны тазалау – жабық ТҚ арнайы щеткалардың немесе электр қондырғысының кернеуіне есептелінген, арнайы аспаптар бекітілген, іші қуыс оқшаулағыш штангалармен жабдықталған шаңсорғыштың көмегімен жүзеге асырылады. Бұл штангалардың тығындалып қалмауы жəне ішінен шаң-тозанды шығару үшін жұмыс басталар алдында жəне жұмыс барысында оларды мезгіл-мезгіл тазалап отыру қажет. 448. Іші қуыс оқшаулағыш штангаларға орнатылған бастиектер оқшауламаны тазалау кезінде көршілес фазалар арасында тұйықталу мүмкіндігін мүлдем болдырмайтындай етіп құрастырылған болуы тиіс. 449. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын маңда кернеуді түсірмей оқшауламаны тазалау диэлектрлік қолғаптарды пайдаланып, еденде немесе орнықты төсеме тақтайда тұрып жүргізіледі. 450. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын маңда кернеуді түсірмей кез келген тəсілмен оқшауламаны тазалауды наряд бойынша кем дегенде екі адам орындауы керек, олардың біреуінің электр қауіпсіздігі бойынша IV топтан төмен емес біліктілігі болса, ал қалғандарынікі – III топтан төмен болмауға тиіс. Оқшауламаны тазалау жұмысы бригада мүшелерінің бірі жұмыс жүргізушінің немесе электр қауіпсіздігі бойынша IV топтан төмен емес бригаданың басқа мүшесінің үздіксіз бақылауымен орыңдалуы мүмкін. 451. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын жабық ТҚ кернеуді түсірмей оқшауламаны тазалау оларда шаң шығарғыш құралдарды еркін қолдануға мүмкіндік беретін, өтетін жері барынша кең болғанда жүргізіледі.

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-13-беттерде). 452. Ток өткізгіш бөліктерде жəне оларға жақын маңда кернеуді түсірмей оқшауламаны жуу жəне (немесе) тазалау жұмысымен айналысатын жұмыс-керлер арнайы аталған жұмыстарды жүргізуге оқытылады жəне рұқсат етіледі, бұл жөнінде осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидаларын білуін тексеру туралы куəлікте белгі жасалады. 29. Релелі қорғаныс жəне электроавтоматиканың құрылғылары, электр энергиясын өлшеу жəне есепке алу аспаптары, екінші реттік тізбектер 453. Өлшеу аспаптарының, релелік қорғаныс жəне электравтоматика құрылғыларының тізбектерінде жүргізілетін жұмыстардың қауіпсіздігі үшін, ток өлшейтін жəне кернеу трансформаторларының екінші реттік тізбектерінің тұрақты жерге тұйықтағыш қамтамасыз етіледі. Релелік қорғанысының күрделі схемаларында өлшегіш трансформаторлардың электрмен қосылған екінші реттік орамаларының тобы үшін жерге тұйықтау жұмысын тек бір нүктеде орындауға рұқсат беріледі. 454. Өлшегіш аспаптардың, релелік қорғаныс пен электр автоматика құрылғыларының ток тізбегін үзу қажет болғанда, ток трансформаторының екінші реттік орамаларының тізбегі алдын ала сол үшін арнайы арналған қысқыштарда немесе сынақ блоктарының көмегімен қысқартылады. Ток трансформаторлары мен орнатылған қысқа тұйықтағыштың арасындағы екінші реттік тізбекте тізбектің ажыратуына əкелуі мүмкін жұмыстарды жүргізуге рұқсат берілмейді. 455. Екінші реттік құрылғыларда жəне кернеу трансформаторының бөгде көзден кернеу берілетін тізбектерінде жұмыс істегенде, кері трасформация мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қолданылады. 456. Релелік қорғаныстың, электр автоматика құрылғыларының жұмысын, оның ішінде коммутация аппараттарын ажырату немесе қосу арқылы тексеру жəне сынау осы Қағидалардың 78-тармағына сəйкес жүргізіледі. 457. Релелік қорғаныс, электроавтоматика құрылғыларында қызмет көрсететін персонал ішінен электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жұмыс жүргізушіге рұқсат берушінің міндеттерін қоса орындауға рұқсат беріледі. Бұл ретте ол жұмыс орнын дайыңдауға қажетті қауіпсіздік шараларын белгілейді. Жұмыс орнын дайындау үшін ажырату, жерге қосу, кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларының бір бөлігіне қатысты уақытша қоршаулар орнату жұмыстарын орындау талап етілмесе, міндеттерді осылай қоса атқаруға рұқсат етіледі. 458. Электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жұмыс жүргізушіге, сондай-ақ III топтағы бригада мүшелеріне осы Қағидалардың 81-тармағында қарастырылған жағдайларда, бригаданың басқа мүшелерінен бөлек екінші реттік тізбектерде жəне релелік қорғаныс, электроавтоматика құрылғыларында жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Бұл жағдайда осы тізбектер жəне тарату құрылғылар жəне кернеуі 1000 В жоғары жəне ток еткізгіш бөліктер жоқ, толықтай қоршалған немесе қоршауды қажет етпейтін биіктіктегі үй-жайларда орналасқан болуы керек. 459. Энергиямен жабдықтау ұйымдарының персоналы есептегіш құралдармен жүргізілетін жұмысты іссапармен келген персонал құқығында жүргізеді. Бұл жұмыстарды құрамында кемінде екі жұмыскері бар бригада орындайды. ТҚ-ның үй-жайында электр есептеуіштерінің көрсеткіштерін тұтынушы өкілінің қатысуымен энергиямен жабдықтау ұйымының электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскері жазып алады. 460. Тұтынушылардың қоса атқаратын немесе шарт бойынша (бала бақшалар, дүкендер, емханалар, кітапханалар) қызмет көрсетуші персоналы бар, кернеуі 1000 В дейінгі электр жабдықтарында жұмыс орнын əзірлеу жəне жұмысқа рұқсаттама беру жұмыстарын тиісті энергиямен жабдықтау ұйымының жедел персоналы электр қауіпсіздігі боыйынша III жəне IV топтағы екі жұмыскерден тұратын бригада күшімен, тұтынушы өкілінің қатысуымен күнделікті пайдалану ретінде орындалатын жұмыстардың бекітілген тізбесі бойынша орындай алады. 461. Электр энергиясын есептегіш құралдармен жұмысты кернеуді түсіріп орындау қажет. Өлшегіш трансформаторларға қосылған электр есептегіштердің тізбектеріңде сынақ жасалатын қорапшалары болған жағдайда, көрсетілген қорапшаларда электр есептегіштің схемасынан кернеу түсірілуге тиіс. 462. Бір фазалы электр есептегішпен жұмысты энергиямен жабдықтайтын ұйымдардың электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жедел персоналы жеке өзі күнделікті пайдалану ретінде орындалатын жұмыстардың бекітілген тізбесі бойынша түсірілген кернеуде орындауға болады. Коммутация аппараты болмаса, ағаш үйлерде, аса жоғары қауіп жоқ үй-жайларда мұндай жұмысты жүктемені түсіріп, ал кернеуді түсірмей орындауға рұқсат етіледі. 463. Осы Қағидалардың 460 жəне 462-тармақтарында көрсетілген жұмыстарды орындаған кезде, энергиямен жабдықтайтын ұйым басшылығының бұйрығымен немесе нұсқасымен жұмыскерлерге аумақтық учаске (аудан, квартал, округ) бекітіліп берілуге тиіс. Тапсырмалардың бланкілерінде жедел жұмыс атқаратын жұмыскер электр жабдықтарыңдагы жұмыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін техникалық шаралардың орындалуын тіркеуге тиіс. 464. Энергиямен жабдықтайтын ұйымдарда есептегіш құралдармен жұмыс жүргізу үшін əрбір жұмыс түрі бойынша нұсқаулықтар немесе техникалық карталар жасалады. 30. Электр жабдығын сынақтан өткізу жəне параметрлерін өлшеу Электр жабдығын бөгде көзден жоғары кернеу беріп сынақтан өткізу 465. Электр жабдығына сынақ жасау өткізу жұмысын өткізуге дайындықтан, білімі мен талаптары тексеруден өткен жабдықтарды сынақ жасау бойынша мамандар кұрамына кіргізілген кернеуі 1000 В жоғары электр жабдықтығында V топқа, кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында IV топқа жататын электр қауіпсіздігі бойынша персоналға рұқсат беріледі. Осы Қағиданың 7-ші қосымшасына сəйкес сынақ жасау берілген құқық электр жабдықтарында жұмыс істеудің білім нормалары мен қағидаларын тексеру туралы куəліктің «Арнайы жұмыстарды жүргізуге құқық беру куəлігі» деген жолда жазу жазылуы керек (№ 7-шы қосымша). Электр жабдықтарын сынақтан өткізумен айналысатын жұмыс жүргізуші, сондай-ақ орнықты сынақ құрылғыларын пайдаланып, жеке өздері сынақ өткізетін жұмысшылар тəжірибелі жұмысшының бақылауымен бір айлық тəжірибеден өтеді. 466. Электр жабдығының сынақтары, оның ішінде электр қондырғысынан тыс, жылжымалы сынақ қондырғысын пайдаланып өткізілетін сынақтар наряд бойынша орындалады. Электр қондырғысынан тыс сынақтарға нарядты сынақтар туралы шешім қабылдаған жəне наряд беруге құқығы бар жұмысшы береді. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында сынақтарды өнім бойынша өткізуге жол беріледі. Жұмыс істеп тұрған электр қондырғыларындағы электр жабдығын сынауға рұқсаттаманы осы Қағидалардың 8-тарауына сəйкес жедел персонал, ал электр қондырғыларынан тыс жұмыстарға жауапты басшы немесе ол тағайындалмаған болса, жұмыс жүргізуші береді. Жабдықты монтаждау немесе жөндеу жұмыстарын жүргізу барысында сынақ өткізу осы Қағидаларға 3-қосымшада көрсетілген нарядтың «Тапсырма беріледі» деген жолында айтылады. 467. Электр жабдығын сынауды құрамында IV топтағы жұмыс жүргізуші, III топтағы бригада мүшесі, күзет тапсырылған электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы бригада мүшесі бар бригада өткізеді. 468. Жабдықты сынақтан өткізетін бригада құрамына жөндеу персоналы арасынан сынақтар бойынша арнайы жұмыстарға рұқсаттамасы жоқ жұмыскерлерді дайындық жұмыстарын орындауға жəне жабдықты қадағалауға енгізуге рұқсат беріледі. 469. Материалдар мен бұйымдарды (қорғау құралдарды, əртүрлі оқшаулағыш бөлшектерді, майды) ток өткізгіш бөліктері тұтастай немесе торланған қоршаулармен жабылған, ал есіктері бұғаттаумен жабдықталған тұрақты қондырғыларды пайдаланып, электр қауіпсіздігі бойына III топтың жұмыскердің жеке өзінің орындауына жол беріледі. 470. Сынақ жасау қондырғысы операторының жұмыс орны қондырғының кернеуі 1000 В асатын бөлігінен бөлектенеді. 1000 В астам кернеуі бар қондырғыға апаратын есік ашылатын жағдайда, сынақ схемасынан кернеудің түсуін жəне есік ашық тұрғанда кернеу берілмеуін қамтамасыз ететін бұғаттаумен жабдықталуы тиіс. Оператордың жұмыс орнында 1000 В дейінгі жəне одан жоғары кернеу қосылғаны туралы хабар беретін бөлек жарық дабылы жəне сынақ кернеуін беру туралы хабардар ететін дыбыстық дабыл көзделеді. Сынақ кернеуі берілген кезде оператор оқшаулағыш кілемшенің үстінде тұрады. Жылжымалы сынақ қондырғылары, сынақ қондырғының шықпасында кернеу болған кезде, автоматты түрде қосылатын сыртқы жарық жəне дыбыстық дабылдармен жабдықталады. 471. Сынақтарды жəне оларға қатысты дайындық жұмыстарын өткізуге берілген нарядтар бойынша рұқсаттама, жұмыс орындарынан сынақ өткізілуге тиісті жабдықта жұмыс істеп жатқан басқа бригадалар шеттетіліп жəне олар рұқсат берушіге нарядтарды тапсырғаннан кейін ғана орындалады. Жергілікті кезекші персоналы жоқ электр қондырғыларда бригаданы шеттетілгеннен кейін жұмыстағы үзілісті рəсімдей отырып, жұмыс жүргізушінің нарядты өзінде қалдыруына рұқсат беріледі. 472. Сынақтан өтетін жабдық, сынақ қондырғысы жəне жалғағыш сымдар араларында сырт жаққа қаратылған «Сынақ жүргізіліп жатыр. Адам өміріне қауіпті» деген ескертпе плакаттары бар ілінген қалқандармен, арқандармен қоршалады. Қоршауды сынақ жүргізетін персонал орнатады. 473. Қажет болған жағдайда сынақ қондырғысына, жалғағыш сымдарға жəне сыналатын жабдыққа бөгде адамдардың жақындауын болдырмау үшін электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы бригадасы мүшелерінен тұратын күзет қойылады. Бригаданың күзетке қойылған мүшелері қоршаудан тыс тұрады жəне сыналатын жабдыққа кернеу берілді деп есептеледі. Постыдан бұл жұмыскерлер жұмыс жүргізушінің рұқсатымен ғана кете алады. 474. КЖ сынақтан өткізу кезінде егер оның қарама-қарсы ұшы жабық камерада, ЖТК бөлігінде немесе үй-жайда орналасқан болса, онда есіктерге немесе қоршауға: «Сынақ жүргізіліп жатыр. Адам өміріне қауіпті» деген ескертпе плакат ілінеді. Егер есіктер мен қоршаулар ашық болса немесе сынаққа трассада талсымдары бөлінген кəбілі жөнделіп жатқан желі түссе, онда есіктерге, қоршауларға жəне кəбілдің бөлінген талсымдарының қасына ілінген плакаттардан басқа, электр қауіпсіздігі бойынша II топ бригадасы мүшелерінен немесе кезекші персоналдан тұратын күзет қойылады. 475. Сынақ қондырғысы мен сыналатын жабдықты əр басқа үй-жайларда немесе ТҚ-ның əр басқа учаскелерінде орналастырған кезде, оқшаулағыштың жай-күйіне қадағалау жүргізетін энергия қауіпсіздігі бойынша III тобының бригада мүшелеріне жұмыс жүргізушіден бөлек тұруға рұқсат етіледі. Бригаданың бұл мүшелері қоршаудан тыс тұруға жəне сынақтар басталмас бұрын жұмыс жүргізушіден қажетті нұсқама алады. 476. Жұмыс орнын дайындаған кезде орнатылған жəне сынақ өткізуге кедергі жасайтын жерге тұйықтау құралдарын ажыратуға, ал одан кейін оларды қайта орнатуға сынақтарды басқарып жүрген жұмыс жүргізушінің сынақ қондырғысының жоғары кернеу шықпаларын жерге қосқаннан кейін берген нұсқауы бойынша ғана рұқсат етіледі. Жерге тұйықтауды уақытша алып тастауға рұқсат осы Қағидалардың 2-қосымша нарядының «Жеке нұсқаулар» деген жолында көрсетіледі. 477. Сынақ схемасын құрастырғанда, ең алдымен, сынақ қондырғысының қорғаныстық жəне жұмыстық жерге тұйықталып орындалады. Жылжымалы сынақ қондырғысының корпусы қимасы 10 мм2 кем емес икемді мыс сымнан жасалған жеке жерге тұйықтау өткізгіші арқылы жерге тұйықталады. Сынақ алдында корпустың жерге қосылу сенімділігі тексеріледі. Сынақ қондырғысын кернеуі 380/200 В желіге қосу алдында оның жоғары кернеу шықпасы жерге тұйықталады. Сынақ схемасында жерге тұйықтау үшін қолданылатын мыс сымның қимасы 4 мм2-ден кем болмайды. 478. Сынақ қондырғысын кернеуі 380/220 В желіге қосу тізбегінің көзге көрінетін үзігі бар коммутация аппараты арқылы немесе қондырғыны басқару орнында орналастырылған штепсель айырғышы арқылы орындалады. Коммутация аппараты өздігінен қосылып кетуге тосқауыл болатын құрылғымен жабдықталады немесе аппараттың жылжитын немесе жылжымайтын түйіспелерінің арасына оқшаулағыш жапсырма орнатылуға тиіс. Сынақ электр қондырғысын кернеуі 380/220 В желіден қоректендіру үшін пайдаланылатын сым немесе кəбілдің осы желіге орнатылған сақтандырғыштармен немесе автоматты ажыратқыштармен қорғалады. Жылжымалы сынақ қондырғысын желіге қосуды осы желіні пайдаланатын ұйымның өкілдері жүргізеді. 479. Сыналатын жабдық пен сынақ қондырғысының арасындағы жалғағыш сым, алдымен, оның жерге қосылған жоғары кернеу шықпасына жалғанады. Жалғанатын сымды осы Қағидалардың 10-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілгеннен кем емес қашықтықта кернеу беріліп тұрған ток өткізгіш бөліктерге жақындауын (түйісуін) болдырмайтындай етіп бекітіледі. Жалғағыш сымды фазаға, сыналатын жабдықтың полюсіне немесе кəбілдің талсымына жалғауға немесе оның ажыратуға жұмыстың сынақ басшысының нұсқауы бойынша жəне оларды жерге тұйықтағыш пышақтарды немесе тасымалды жерге тұйықтап орнату арқылы жерге тұйықтағаннан кейін ғана рұқсат етіледі. 480. Əрбір сынақ кернеуін берудің алдында жұмыс жүргізуші мынадай іс-шараларды орындайды: 1) схема құрастырмасының дұрыстығын жəне жұмыстық жəне қорғағыштық жерге тұйықтағыштың сенімділігін тексереді; 2) бригаданың күзетке тағайындалған мүшелері мен жұмыскерлердің көрсетілген орындарды бар-жоқтығын, бөтен адамдардың шеттетілгенін жəне жабдыққа сынақ кернеуін беруге болатынболмайтындығын тексереді; 3) кернеудің берілуін бригадаға «Кернеу беремін» деген сөзбен ескертеді жəне ескертуді бригаданың барлық мүшелері естігеніне көз жеткізгеннен кейін сынақ қондырғысының шықпасынан жерге қосу құралын алып, оған 380/220 В кернеу береді. 481. Жерге тұйықтау алынған жəне қондырғының шыққан сəтінен бастап, сыналатын жабдықты жəне жалғағыш сымдарды қоса отырып, сынақ қондырғысына түгелдей кернеу келіп тұр деп есептелінеді жəне сынақ схемасы мен сынақтан өтіп жатқан жабдықта қандай да бір жалғау жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. 482. Сынақ қондырғысының шықпасына кернеу берілген сəтте бастап сынақтан өтіп жатқан жабдықта болуға, сондай-ақ сынақ қондырғысының корпусына жерде тұрып жанасуға, жылжымалы зертханаға кіруге жəне одан шығуға, жылжымалы зертхананың кузовына жанасуға жол берілмейді. 483. Кəбілді сынауды жəне күйдіруді жерге тұйықтау құрылғылары бар пункттер жағынан бастау талап етіледі. 484. Сынақтар аяқталған соң жұмыс жүргізуші сынақ қондырғысының кернеуін нөлге дейін төмендетеді, оны кернеуі 380/220 В желіден ажыратады, қондырғыны жерге тұйықтайды жəне ол туралы бригадаға: «Кернеу түсірілді» деген сөздермен хабарлайды. Одан кейін ғана сымдарды жалғауға немесе сынақтар толық аяқталған жағдайда, оларды сынақ қондырғысынан ажыратуға жəне қоршауларды алып тастауға жол беріледі. Анағұрлым сыйымды жабдықты (кəбілдер, генераторлар) сынағаннан кейін ондағы қалдық заряды арнайы разрадтағыш штанганың көмегімен түсіріледі. Электр өлшегіш тістеуіктермен жəне өлшегіш штангалармен жұмыс 485. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында электр өлшегіш тістеуіктермен жұмысты екі: біреуі IV топтағы (жедел персонал ішінен), екіншісі – III топтағы (жөндеу персоналы ішінен рұқсат беріледі) жұмыскер орындайды. Өлшеу кезінде диэлектрлік қолғаптар пайдаланылады. Аспаптың көрсеткішін санау үшін аспапқа қарай еңкеюге рұқсат берілмейді. 486. Кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында электр өлшегіш тістеуіктермен жұмыс істеуге III топтың бір жұмыскеріне диэлектрлік қолғаптарды қолданбай жұмыс істеуге жол беріледі. Электр өлшегіш тістеуіктермен ƏЖ тірегінде тұрып жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. 487. Өлшегіш штангалармен жұмысты кемінде екі: біреуі – IV топтағы, қалғандары II топтағы жұмыскер орындайды. Конструкцияға немесе телескопиялық мұнараға штангасыз көтерілу, сондай-ақ одан штангасыз түсу талап етіледі. Тіректі конструкциялар немесе телескопия мұнарасын пайдалана отырып бірлікті өлшеу жұмысын жүргізу кезінде, жұмыс наряд бойынша орындалады. Штангамен диэлектрлік қолғаптарды пайдаланбай жұмыс істеуге жол берілмейді. Желілерді импульстік өлшегіштермен жұмыс 488. Желілердің импульстік өлшегішін ажыратылған жəне жерге тұйықталған ƏЖ-мен ғана қосуға жол беріледі. Қосу мынадай тəртіппен орындалады: 1) жалғағыш сымды алдымен импульстік өлшегіштің жерге тұйықталған сымына (қорғаныс құрылғысынан шығатын), одан кейін – оқшаулағыш штангалардың көмегімен ƏЖ сымына жалғанады. Жалғағыш сымды ƏЖ-не жалғайтын штангалар өлшеу кезінде желі сымында қалуға тиіс. Штангалармен жұмыс кезінде диэлектрлік қолғаптарды пайдалану қажет; 2) жерге тұйықтау құралы ƏЖ-нен импульстік өлшегіш жалғанған ұшынан алынады. Қажет болғанда жағдайда жерге тұйықтау құралдарын жерге тұйықтаушы ƏЖ-нің басқа ұштарынан да түсіруге жол беріледі. ƏЖ-нен жерге тұйықталған құралдар алынғаннан кейін жалғағыш сымға, қорғаныс құрылғысына жəне оның сымына кернеу берілген деп есептелінеді жəне оларға жанасуға рұқсат берілмейді. 3) импульстік өлшегіштің сымынан жерге қосу құралы алынады. 489. Импульстік өлшегіштің сымын ƏЖ оқшаулағыш штангалардың көмегімен IV топтың жедел персоналы немесе зертхана персоналы жедел персоналдың бақылауымен орындайды. Импульстік өлшегішті орнықты коммутация аппараты арқылы ƏЖ бұрын жалғанған орнықты сымға қосуды жөне өлшеуді жедел қызмет персоналы немесе өкім бойынша зертхана персоналы ішінен электр қауіпсіздігі бойынша IV топ жұмыскерлерінің жеке өздері орындайды. 490. Өлшеу аяқталған соң ƏЖ қайтадан жерге қосылады жəне одан кейін ғана жалғаушы сымдарымен оқшаулағыш штангаларды ең алдымен ƏЖ-нен, одан кейін импульстік өлшегіш сымнан алуға жол беріледі. Жоғары кернеу импульстарының генераторы жоқ импульстық өлшегіштермен өлшеу жұмыс істеп жатқан бригадаларды ƏЖ-нен алыстатпастан орындауға жол беріледі.

Мегаомметрмен жұмыс 491. Пайдалану барысында мегаомметрмен өлшеуді электр техникалық персонал арасынан оқытылған жұмыскерлер орындайды. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларында өлшеу жұмыстары наряд бойынша, ал кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында - өкім бойынша жүргізіледі. Мегаомметрмен өлшеу жүргізілетін жұмыстардың мазмұнына енгізілген жағдайларда, мұндай өлшеулерді нарядта немесе өкімде атап көрсету талап етілмейді. Оқшау кедергісін мегаомметрмен өлшеуді электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жұмыскер орындай алады. 492. Оқшауламаның кедергісін мегаомметрмен өлшеу, заряды алдын ала жерге тұйықтау жолымен түсірілген, токтан ажыратылған ток өткізгіштерде орындалады. Ток өткізгіш бөліктерден жерге тұйықтау құралдарын мегаомметрді жалғағаннан кейін ғана түсіріледі. 493.Ток өткізгіш бөліктердің оқшауламасының кедергісін мегаомметрмен өлшеу кезінде жалғағыш сымдарды оларға оқшаулағыш ұстағыштардың (штанга) көмегімен жалғау керек. Кернеуі 1000 В жоғары электр қондырғыларда, одан өзге, диэлектрлік қолғаптарды пайдалану қажет. 494. Жұмыс кезінде ток өткізгіш бөліктерге жалғанған мегаомметрге жанасуға рұқсат берілмейді. Жұмыс аяқталғаннан кейін ток өткізгіш бөліктерден қалдық зарядты аз уақыт жерге тұйықтау жолымен түсіру қажет. 495. 1000 В дейінгі кернеу беріліп тұрған құрылғылардың электр параметрлерін өлшеу талап етілген жағдайда, тасымалды аспаптың корпусын жерге тұйықтау керек жəне арнайы қалқандарды немесе оқшаулағыш тұтқалары бар жалғағыш өткізгіштерді пайдалану қажет. 31. Байланыс, диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары 496. Осы бөлімдегі қауіпсіздік шараларын сақтау тəртібі мына жұмыстарды орындаған кезде: 1) байланыстың кəбіл жəне əуе желілерінде; 2) аппарат залдарында, кростарда, энергетикалық кəсіпорындардың үй-жайларында орналастырылған диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары жабдығы мен байланыстың радио тораптарында; 3) байланыс құрылғыларында, ƏЖ бойымен байланыстың жоғары жиілікті қондырғыларында, өндірістік реле қорғанысы мен телемеханика қондырғыларында, телевидение жəне есептеу құрылғыларында жұмыстарды орындау кезінде сақталуға тиіс. 497. Жұмыстарға жауапты басшы осы Қағидалардың 35-тармағына сəйкес орындалатын жұмыстарда: 1) діңгекті өтпе жолдар құру, шеткі бұрыштық тіректерді ауыстыру бойынша; 2) КБЖ бойынша; 3) КҚП (ҚРП) жəне қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пунктінің аппараттарына қатысты жұмыстар кезінде; 4) қосылым сүзгілерінде жерге тұйықтағыш пышақты жалғамайтын (сүзгілерді ашпай тексеруді қоспағанда) жұмыстар кезінде тағайындалуға тиіс. Наряд берушінің жұмыстарға жауапты басшыны жоғарыда аталған жұмыстардан басқа жұмыстарды орындаған кезде де тағайындауына рұқсат беріледі. 498. Жауапты басшының немесе жұмыс жүргізушінің диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары құрылғыларында рұқсат берушінің міндеттерін қоса атқаруына, жұмыс орнын дайындау үшін коммутация аппаратын пайдалану талап етілмеген жағдайда рұқсат етіледі. Бұл ретте рұқсат берушіге сақтандырғыштарды алуға жəне бригада мүшесімен бірлесіп тасымалды жерге тұйықтау құралын орнатуға рұқсат беріледі. 499. Диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары құрылғыларында өкім бойынша осы Қағидалардың 4-тарауында көрсетілген: 1) электр беру желісі жəне 1-кластық фидерлі радиотрансляциялық желілердің ықпалына түспеген, токтан ажыратылған ƏБЖ жəне КБЖ; 2) ТҚ орналастырылған жоғары жиілікті байланыс құрылғыларын, оның ішінде байланыстың жиілікті арналарын өңдеу жəне жалғау элементтерін жөндеу, құрастыру жəне ретке келтіру бойынша жұмыстарды жүргізуге рұқсат етіледі. 500. Байланыстың кəбілдік немесе ƏЖ кернеуі 750 кВ ƏЖ-мен қиылысқан жəне жақындасқан учаскелеріндегі жұмыстар кезінде, персоналды жұмыскерлерді жəне байланыс пен радиоландыру құрылыстарын байланыстың кəбілдік немесе ƏЖ кернеуі 750 кВ ƏЖ-мен қиылысқан жəне жақындасқан учаскелерінде қорғау бойынша талаптары орындалады. 501. ТҚ аумағында орналасқан диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдары құрылғыларындағы жұмыс осы Қағидалардың 64-тармағына сəйкес ұйымдастырылады. ƏЖ ТҚ аумағынан тыс жерде орнатылған жоғары жиілікті бөгеулердегі жұмыс ƏЖ қызмет ететін персонал беретін нарядтар бойынша жүргізіледі. Кəбілдік байланыс желілері. Электр кəбілдері 502. КБЖ жоғары кернеумен сынақтан өткізу кезінде сыналатын учаске шектеледі. КБЖ-нің сынауға жатпайтын учаскелерінде сынақ кернеуінің пайда болуын болдырмау үшін олардың арасындағы барлық қосылымдар алынуға тиіс. 503. Оқшауламаның электр тоғына беріктігін сынақтан өткізу кезінде КБЖ əр басқа учаскелерінде жүрген жұмыскерлердің өзара байланысы орнатылуға тиіс. 504. КБЖ ең шеткі ұшындағы телефон аппараты сынақ өткізудің алдында телефон байланысы үшін бөлінген қос талсымдардың əрқайсысына жалғанған бөлгіш конденсаторлар (сыйымдылығы 0,1 мкФ жəне жұмыс кернеуі 5-6 кВ) арқылы қосылған болуы керек. Телефон аппараты мен конденсаторларды қазандықтан немесе резеңке диэлектрлік кілемше төселген ағаш табандығы бар құдықтан тыс орналастыру қажет. Телефонмен сөйлесулер кəбілде сынақ кернеуі жоқ болғанда жəне жұмыстарға жауапты басшыдан шақыру алғанда жүргізілуге тиіс. Сынақ жүргізіліп жатқанда телефон аппараты мен жалғағыш сымдарға қол тигізуге рұқсат берілмейді. 505. Сынақ кезінде жауапты басшыдағы телефон аппараты желіден қосулы жағдайда болады. Оны сынақтар аяқталғаннан жəне кəбілден заряд алынғаннан кейін қосу керек. 506. Кəбілге сынақ жасау кернеуін берудің алдында жұмыстарға жауапты басшы телефон арқылы бригада мүшелеріне сынақтардың басталатыны туралы ескертеді. 507. Оқшаулағыш орындарда (бокс) жəне өңделіп жұмыс қалпына келтірілген кəбілдің ұштарында қандай да бір ауыстырып қосу жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ сынақ барысында кəбілге жанасуға рұқсат берілмейді. 508. Өлшегіш аспаптардың жəне құрылғылардың металл корпустары жұмыс басталмастан бұрын жерге косылуға тиіс, ал жерге қосу құралдарының түсірілуі, аспаптармен жəне құрылғылармен жүргізілген жұмыстар аяқталғаннан кейін, қорытынды əрекет ретінде орындалуға тиіс. 509. Электр жеткізу желілерінің жəне электрленген теміржолдардың айнымалы тоғының қауіпті əсеріне ұшыраған КБЖ электрлік өлшеулерін электрден қорғау құралдарын пайдаланып жүргізу керек. 510. Кəбілдерді тотығудан қорғау құрылғысына жəне қорғаныс құрылғыларын кезбе (немесе орнықсыз) токтар көзіне қосу, сондай-ақ катод қондырғыларындағы қондырғыдан кернеуді түсірмей жүргізілетін жұмыстарды диэлектрлік қолғаптарды киіп орындау қажет. Құрғату қондырғысын жөндеу жұмысын оны түйіспе желісі жағынан жəне кəбіл мен құрғату кабелінің жерге тұйықтау құралдарын электрлендірілген теміржолдары мен трамвайдың түйіспе желісі жағынан ажыратқаннан кейін орындауға рұқсат беріледі. 511. Ауа қысымы артық кəбілді күтіп ұстауды қамтамасыз ететін жабдықты пайдалану қолданылып жүрген «Қысым астында жұмыс істейтін ыдыстардың құрылысы жəне оларды қауіпсіз пайдалану қағидаларына» сəйкес келуге тиіс. Кептіру жəне автоматика блогынан электр қалқанының бөлігін (панель) алуға жəне жұмыстарды орындауға жабдықтан кернеуді түсірген соң 15 минуттан аспайтын уақытта кірісуге рұқсат етіледі. Жұмыс кезінде диэлектрлік кілемшені пайдалану керек. КБЖ қызмет етуге электр қауіпсіздігі бойынша біліктілігі үшінші топтан төмен емес, кəбілді байланыс қондырғысының құрылысын жəне оны пайдалану ережелерін жақсы білетін тұлғаларға рұқсат беріледі. КБЖ-ның үй-жайлары желдеткішпен жабдықталуға тиіс. КБЖ-дағы барлық жұмыстар (сыртқы жұмыстардан басқа) қондырғыны токтан ажыратқаннан жəне кернеуді түсіргеннен кейін жүргізілуге тиіс. Кернеу ажыратқышты немесе қоректендіру қалқанындағы жəне қондырғының өзіндегі іске қосқыштарды ажырату арқылы түсіріледі. Қалқанға: «Токқа қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакат ілінеді. КБҚ металл конструкцияларының корпустары, сондай-ақ, оқшауламаның бүлінуі салдарынан оларға кернеу беріліп кетуі мүмкін іске қосқыш құрылғылардың қаптамаларын жерге тұйықтау керек. Кептіргіш жəне таратқыш стативтер жанында диэлектрлік кілемше болуы тиіс. Алдын алу-сақтандыру (профилактикалық) жұмыстарын, жөндеу жұмыстарын жүргізуге, қысым түсіп тұрған ауа компрессорларының, ресиверлердің, стативтер мен ауа жүргізгіштердің ақауларын жою жұмыстарын орындауға жол берілмейді. Көрсетілген операцияларды орындау кезінде қысымды атмосфералық күйге дейін төмендету қажет. 512. Қызмет етілмейтін күшейткіш пунктін (ҚКП) тұрақты жəне айнымалы токпен қашықтықтан қоректендіру КБЖ келесі жұмыстарды: 1) кəбілді монтаждау, бөлшектеу жəне қайта салу; 2) байланыстың бүлінген телефон желілерін жөндеу; 3) кəбілде өлшеу. 513. ҚКП қызмет етілмейтін регенерациялық пункті (ҚРП) қашықтан қоректендіру қызмет етілетін күшейткіш пункті (ҚКП) басшысының немесе кезекшінің атына диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдарының кезекшісі берген өтінім бойынша алынып тасталады. Өтінімде магистральдің атауы, қашықтан қоректендіру тізбегінің нөмірі, жұмыстың учаскесі мен сипаты, жұмыстың басталатын жəне аяқталатын уақыты, қашықтан қоректендірудің түрі, жұмыстарға жауапты басшының тегі көрсетіледі. 514. ҚКП (ҚРП) қашықтықтан қоректендіру ҚКП кезекшісі немесе бастығы соған уəкілетті қызметкердің рұқсатын алғаннан кейін алып тасталады. Қашықтықтан қоректендіруді беру тізбегінде тиісті ілмектерді, сақтандырғыштарды немесе аппараттардың конструкциясына байланысты басқа да бөліктерін түсіру жолымен үзіктер жасау қажет. Бұл ретте диэлектрлік қолғаптарды пайдалану керек. 515. ҚКП (ҚРП) жұмыс жүргізуге рұқсат алғаннан кейін жұмыстарға жауапты басшы жөнделуге жататын кəбілді анықтауға, онда кернеудің жоқтығын тексеруге жəне оны разрядтауға тиіс. Бұл əрекеттерді ол қорғаныс көзілдірігін жəне диэлектрлік қолғаптарды киіп орындауға тиіс. 516. ҚКП (ҚРП) кабеліндегі жұмыс үшін бригадаға рұқсаттама берудің алдында қашықтан қоректендіруді қабылдау тізбектерінде қосымша үзіктер жасалынуға тиіс. 517. ҚКП (ҚРП) кабеліндегі жұмыс үшін бригадаға рұқсаттама беруді жұмыстарға жауапты басшы барлық қауіпсіздік шараларын орындағаннан кейін жүзеге асыра алады. Ұйымда қашықтан қоректендіру құрылғыларының тізбесі болуға тиіс. Мұндай құрылғыларда қызмет ететін персонал бұл тізбемен танысып шығуға тиіс. 518. КБЖ жерасты құрылыстарындағы жұмыстар осы Қағидалардың 333-349 тармақтарының талаптарына сəйкес орындалуға тиіс. КЖ қалпына келтіру үшін жүргізілетін жөндеу жұмыстары кəбілден кернеу түсірілгеннен жəне КЖ-нің екі ұшындағы қорғағыш жерге қосу құралы орнатылғаннан кейін орындалуы керек. Оптикалық талшықты кəбілдер 519. Оптикалық кəбілдерді салу жəне құрастыру жұмыстарын орындауға КЖ-де жұмыс істеген тəжірибесі бар жəне арнайы дайындықтан өткен байланыс монтаждаушы рұқсат беріледі. 520. Оптикалық талшықтарды дəнекерлеуге арналған құрылғылармен жұмыс істеу барысында төмендегі шаралар орындалуға тиіс: 1) электр тізбектерін үзуді немесе құрылғының жоғары вольттық тізбектерімен жалғауды қажет ететін аспаптарды қосу жəне ажырату бойынша барлық жұмыстарды кернеу толық түсірілгенде орындау керек; 2) құрылғы жерге тұйықтауға тиіс; 3) оптикалық талшықтарды дəнекерлеу үшін құрылғымен жұмыс істеуге электр қауіпсіздігі бойынша біліктілігі III топтан төмен емес тұлғаларға рұқсат беріледі. Құрылғыны электродтар блогының қорғаныс қаптамасын алып тастап пайдалануға рұқсат берілмейді; 521. Оптикалық кəбілдің жалғағыш муфталарын монтаждау жұмыстарын арнайы жабдықталған монтаж-өлшеу машиналарында немесе тікелей кəбіл кəрізінің құдықтарында орындауға болады. Жалғағыш муфталарды монтаждау жəне монтаждау процессінде бақылап өлшеуді құрамында: 1) өлшеуші инженер; 2) өлшеуші техник; 3) 6-разрядты байланыс монтаждаушы; 4) 5-разрядты байланыс монтаждаушы бар кешенді бригада жүргізеді. 522. Станциялар аралығындағы учаскелерде жəне станцияларда орларды дайындау жəне құбырларды орларсыз салу, сондай-ақ темір жол жолдары астынан қорғаныс құбырлары үшін өтпе жолдар жасауға кірісуге, жұмыс бастау үшін жол арақашықтығының сигнализация, байланыс, электрмен жабдықтау арақашықтығымен келіскен жазбаша рұқсаты жəне станция бойынша күзетшінің жəне пойыз диспетчері кезекшісінің рұқсатын алғаннан кейін ғана, рұқсат беріледі. 523. Теміржолдың жер төсемі шегінде жұмыстар темір жол бағытында машиналармен (құбырларды орсыз жабу үшін ор қазғыштармен кəбіл салғыштармен) орындау құрылыс-монтаж ұйымдарының жол бөлімшесінің бастығына, ал бөлінбейтін құрылымды жұмыстарда – темір жол басшылығына берген тапсырыстары бойынша «бос жерде» орындалуға тиіс. 524. Құбырлар мен түтіктерді орсыз салу жұмыстары кезінде, сондай-ақ оларды темір жол бағытында машиналармен салу үшін темір жол жолдарының электрленген учаскелерінде ор қазу кезінде, сондай-ақ, түйіспелі желі тірегінің ауқымында салынған электр жеткізу желілері бар дербес тарату учаскелерінде төмендегі шараларды орындау қажет: 1) егер ор қазу жəне құбырлар мен түтіктерді салу жұмыстары «бос жерде» түйісу желісінде жəне түйісу желісінің тіректері ауқымында орнатылған тіректердегі электр жеткізу желісінде кернеуді ажыратып орындалатын болса, онда осы «бос жерге» кернеудің түсірілген кезінде, ор қазғыш немесе құбыр салғыш темір жол бағытымен өткенге дейін, рельске немесе жолдық дрюссель-трансформаторлардың орта шықпаларына жалғанған түйісу желісі тіректерінің электр жеткізу желілері тіректерінің, жəне көпір конструкцияларының жерге тұйықтағыш өткізгіштері уақытша ажыратылады жəне құбыр салынатын жолдан шеткері əкетіледі. Түтіктер мен құбырларды салғаннан кейін осы «бос жерге» түйісу желісі мен электр жеткізу желісіңде кернеудің түсірілген күйінде бұрын ажыратылған жерге қосқыш өткізгіштер жалғанады. 2) ор қазу жəне құбырлар мен түтіктерді салу жұмыстары түйісу желісі мен түйісу желісі тіректерінің ауқымында орнатылған тіректердегі электр жеткізу желісінде кернеу түсірілмей жүргізілген кезде, машина мен түтіктің (ордың ішіне жайма платформада немесе мотор тасығыш, теміржол бойымен жүргізілетін кішкене арба платформасында орнатылған барабаннан салынатын) жұмыс органының артына шунттаушы бөгет орнату қажет, ал содан кейін жерге қосқыш өткізгішті ажыратып, жол бойынан шеткері əкету керек. Ор қазғыш пен құбыр салғыш өткеннен кейін жерге қосқыш өткізгішті жалғау жəне шунттаушы бөгетті ажырату жұмыстары жүргізіледі. 525. Шунттаушы бөгет ретінде оқшауланған жалғағыш қысқыштары бар солқылдақ мыс сымдарды пайдалану қажет. Айнымалы токтың электр күші жəне жеке күші бар кезде шунттаушы бөгеттің қимасы 50 мм2, ал тұрақты токтың электр күші бар кезде – 120 мм2 болуға тиіс. Құбырларды салу кезінде шунттаушы бөгеттерді орнату, жерге қосқыш өткізгіштерді ажырату жəне жалғау бойынша жұмыстар электрмен жабдықтау арақашықтығының жəне сигнализация мен байланыс арақашықтығы (жерге тұйықтағыш құрылғылардың осылардың қайсысына жататынын байланысты) өкілінің бақылауымен орындалуға тиіс. 526. Құбырлар салу үшін жолды əзірлеу жұмыстарын жүргізу барысында СЦБ-нің негізгі жəне резервті қоректендіру құрылғыларын токтан ажыратқан жағдайда, жерге қосқыш сымдар рельстерден ажыратылады жəне құбыр салынып жатқан жолдың бойынан шеткері əкетіледі. Құбыр салынып болғаннан кейін, негізгі жəне резервті қоректендірудің ажыратылған жағдайыда, жерге тұйықтағыш өткізгіштер рельстерге жалғанады. 527. Автобұғаттау желілерін негізгі жəне резервті қоректендіруді ажыратпай құбыр салу кезінде, орларды дайындау жұмыстарын осы Қағидалардың 524-тармағының 1) тармақшасының жəне 525-тармағының талаптарына сəйкес шунттаушы бөгеттерді орната отырып, жүргізу қажет. 528. Металл элементтері жоқ оптикалық кəбілдері пайдаланылған талшықты-оптикалық байланыс желілері найзағайдан жəне жоғары кернеу желілерінің əсерінен қорғауды талап етпейді. Металл элементтері (сауыт жабын, қабықтар, қашықтан қоректендірудің мыс талсымдары) бар оптикалық кəбілдер пайдаланылған талшықты оптикалық байланыс желілері найзағайдан жəне жоғары кернеу желілерінің əсерінен қорғалуға тиіс. Қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттер аппаратурасы 529. ҚРП (ҚКП) жұмыстары наряд немесе жарлық бойынша жүргізілуге тиіс. Газға қауіпті саналмайтын жер асты кəбіл құрылыстарын аралап тексеру жене онда жұмыс істеу кем дегенде екі жұмыскерге жүктеледі. Зиянды газдар пайда болуы мүмкін жер асты кəбіл құрылыстарындағы жұмыстарды наряд бойынша кемінде үш жұмыскер, оның екеуі – сақтандырғыш орындайды. Жұмыс жүргізушінің біліктілік тобы IV, ал қалғандарынікі III топ болуға тиіс. 530. Жер асты кəбіл құрылыстарында, ҚРП (ҚКП) камераларында табиғи жəне мəжбүрлеп желдету қамтамасыз етіледі. Мəжбүрлеп желдетілмейтін ҚРП (ҚКП) камераларын жұмыс басталар алдында жəне жұмыс кезінде желдетіп отыру қажет. Жұмыс жүріп жатқанда камера ашық болуға тиіс.

10 шілде 2013 жыл

Мəжбүрлеп желдету желдеткіштің немесе компрессордың күшімен 10-15 минут ішіңде қамтамасыз етіледі. Жер асты құрылысында ауаны толық алмастыру үшін төмен түсірілген жəне түбіне 0.25 м жетпейтін шланг көмегімен желдету шарасы іске асырылады. 531. III топтың бір жұмыскеріне сақтандыратын арқаны бар сақтандырғыш белдігін пайдаланып, құдықта жұмыс істеуге рұқсат етіледі. 532. Қашықтан қоректендірілетін аппараттарды сынау алдында барлық ҚРП (ҚКП) жəне оларды қоректендіретін ҚКП арасында телефон байланысы қамтамасыз етіледі. 533. Аппараттардан жекелеген жолақтарды қашықтан қоректендіру кернеуін түсіргеннен кейін, жұмыстарға жауапты басшы рұқсат берген соң ғана алуға болады. Кернеу беріліп тұрған аппараттарды жөндеуге рұқсат берілмейді. 534. ҚРП (ҚКП) контейнерінің қақпағын ондағы кернеуді атмосфера деңгейіне дейін төмендетпей тұрып, ашуға рұқсат берілмейді. Əуе байланыс желілері 535. Электрленген теміржолдардың, трамвайлар мен троллейбустардың түйісу желісінің сымдарымен түйісетін қиыспаларын құру жəне əуе байланыс желісінің сымдарын жөндеу дайындалған жұмыс жүргізу жобасына сəйкес түйісу жүйесі жұмыс орнында ажыратылған жəне жерге қосылған жағдайда, түйісу жүйесі дистанциясы (ауданның) өкілінің қатысуымен жүзеге асырылуға тиіс. 536. Елді мекендердің көшелеріндегі сымдарды қайта тарту кезінде көшеде жүргіншілер мен көліктерге ескерту беру үшін жалаушалар ұстаған белгі бергіштерді тұрғызу керек. 537. Электр жеткізетін желілердің астынан (үстінен) өтетін байланыс сымдары тарту жəне ретке келтіру кезінде осы Қағидалардың 16, 390-тармақтарының талаптары, осы Қағидалардың 28-тарауының талаптары есепке алына отырып, орындалуға тиіс. 538. Жұмыс бастаудың алдында əуе байланыс желісі сымдарында (сымдар мен жердің арасынан) 25 В асатын кернеудің жоқтығы тексерілуге тиіс. Əуе байланыс желісі сымдарында 25 В асатын кернеу барлығы белгілі болған жағдайда, кернеудің пайда болу себептерін анықтағанға жəне оны 25 В дейін төмендеткенге дейін жұмысқа кірісуге рұқсат берілмейді. 539. Əсерден пайда болған кернеу беріліп тұрған əуе байланыс желісінде жұмыс жүргізгенде, əсерден пайда болған кернеу берілген ƏЖ жұмыстарға қатысты осы Қағидалардың 385-417-тармақтарының талаптары орындалуға тиіс. 540. Кернеу беріліп тұрған əуе байланыс желісі сымдарын жерге тұйықтау жұмыстары тасымалды жерге қосу құралдарын құрғату орағыштары арқылы штанга көмегімен орындалуға тиіс. 541. Кернеу беріліп тұрған əуе байланыс желісінде жұмыс жүргізгенде, тегістеліп жазылып құрастырылатын сымдар аралықтың басында жəне тікелей жұмыс орнында жерге тұйықтауге тиіс. Жерде жатқан сым желі сымдарымен жəне келесі учаскелерде тегістеліп жазылған сымдармен жанаспауға тиіс. Салбырау жебесін ретке келтіруді жəне учаскедегі сымды бекемдеуді келесі учаскедегі сыммен жалғаудың алдында орындау қажет. Жұмыс орнында жекелеген учаскелерді жалғаудың алдында сымдар жалғанатын орынның екі жағынан жерге қосуға тиіс. Радио жəне радиорелелі желілер 542. Радио аппараттарымен жарлық бойынша жұмыс істеуге рұқсат етіледі. III топтағы бір жұмыскерге 25 В дейінгі кернеуден қоректенетін аппараттардағы жұмыстардан басқа, қандай да бір жөндеу жұмыстарын орындау құқынсыз, радио аппараттарымен жұмыс істеуге рұқсат етіледі. 543. Электр-магниттік өрістерде диапазондағы жиілігі 60 кГц - 300 ГГц жұмыстарда қолданыстағы заңдардың талаптары орындалуға тиіс. 544. Жоғары жиіліктегі аппараттар толқынын қалыпқа келтіру жəне сынақтан өткізу кезінде электр тогынан жəне жоғары электр-магниттік сəулелерден зақымданудан қорғайтын құралдарды пайдалану қажет. 545. Ақауларды жою, схемаларда өзгерістер жасау, антенналық-фидерлік құрылғыларды бөлшектеу жəне құрастыру жұмыстарын олардан кернеуді түсіргеннен кейін орындау қажет. Төмендегілерге: 1) электр-магниттік сəулеленудің бар екендігін қолға немесе дененің басқа жеріне жылулық əсерін беруіне қарай анықтауға; 2) энергия ағыны рұқсат етілген шамадан жоғары сəулелену аймағында қорғаныс құралдарынсыз болуға; 3) электр-магниттік сəулелену көзін экрандауды бұзуға; 4) жұмыс күйіндегі ашық антенналық-фидерлік құрылғының алдында тұруға рұқсат берілмейді. 546. Мұнаралар мен діңгектердегі сыртқы антенналық-фидерлік құрылғыларды монтаждау жəне қызмет көрсету жұмыстарын IV жəне III топтағы жұмыскерлерден тұратын бригада орындауға тиіс. Жұмыс басталмас бұрын жоғары жиілік аппараттарын ажырату керек. Антенналық-діңгекті құрылыстарда жұмыс жүргізгенде, төмендегі талаптар орындалуға тиіс: 1)антеннаға, діңгекке шығатын жұмыскерлердің биіктіктегі жұмыстарды орындауға рұқсаттамасы болуға тиіс; 1) жұмыстың алдында діңгектің сигнал беру жəне антенналарды қыздыру жарығы сөндірілуге жəне: «Токқа қоспа! Адамдар жұмыс істеп жатыр» деген плакат ілінеді; 2) діңгектердің электрлі сигнал беру жарығының шамдарын ауыстырған кезде осы Қағидалардың 429, 430-тармақтарының талаптары сақталынуға тиіс. ƏЖ жəне найзағайдан қорғайтын арқансымдар бойынша жоғары жиілікті байланыс 547. Кернеуі 1000 В жоғары ТҚ жəне ƏЖ орналастырылған жоғары жиілікті құрылғылардың жабдықтарына қызмет көрсету, реттеу жəне жөндеу жұмыстарын кемінде екі адам (оның біреуі IV топқа жататын) орындауға тиіс. Жоғары жиілікті бөгегіштердің токтан ажыратылған сүйретпелеріне кернеу келіп тұруы мүмкін екенін есте ұстау қажет. 548. Жұмыс істеп тұрған аппараттардың қалқандарының панельдерін (блоктарын) ашып, қорғаныс құралдарын пайдаланып, электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы бір жұмыскерге жұмыс істеуге рұқсат беріледі. Жұмыс басталмас бұрын жалғағыш желіде кернеу жоқтығын тексеріп алу қажет. 25 В жоғары кернеу беріліп тұрғанда жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. 549. Схемаларға өзгерістер енгізу, жоғары жиілікті сайманды бөлшектеу мен құрастыру жəне олардағы ақауларды жою жұмыстарын орындауға ƏЖ өңдеу жəне жалғау элементтерінен кернеуді түсіргеннен кейін ғана рұқсат беріледі. 550. Жерге қосқыш өткізгіштерді қорғағыш құрылғыларынан, аппараттардан жəне ƏЖ қосылған жоғары жиілікті жабдықтың өзге элементтерінен байланыс конденсаторының төменгі қоршауламаларын жерге қоспай ажыратуға рұқсат берілмейді. 551. Байланыс конденсаторлары мен қосылым сүзгілерінің арасындағы тізбекте аспаптарды қосуға жəне ажыратуға байланыс конденсаторының төменгі қоршауламаларын жерге тұйықтағыш пышақтың көмегімен жерге тұйықтаған жағдайда рұқсат етіледі. Өлшеу барысында аспаптарды бірнеше рет жалғағанда байланыс конденсаторының төменгі қоршауламалары жерге қосылуы тиіс. 1 сағаттан аспайтын өлшеу жұмыстарын нұсқау бойынша электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы қызметкердің, IV топтағы қызметкердің бақылауымен жедел персоналдың ішінен III топ жұмыскерінің орындауына болады. Мұндай өлшеулер қосылым сүзгісінің ішінде ғана байланыс конденсаторының төменгі қоршауламасының жерге тұйықтағыш пышағы ажыратылғанда жүргізілуге тиіс. Бұл кезде аспаптардың жерге тұйықталуы керек. Өлшеулерді электрден қорғау құралдарын (диэлектрлік резеңке етіктер мен қолғаптар, оқшаулағыш саптары бар саймандар) қолданып жүргізу керек. Ұзақтығы 1 сағаттан асатын өлшеулер наряд бойынша жүргізілуге тиіс. Уақытша жоғары жиілікті байланыс 552. Тасымалды жоғары жиілікті байланыс посттарын монтаждау жəне бөлшектеу жұмыстарын құрамында кемінде екі жұмыскер бар, электр қауіпсіздігі біреуі IV топтағы, ал екіншісі III топтағы бригада орындауға тиіс. 553. Антенна тіректерде кернеуі 154 кВ жəне 220 кВ ƏЖ үшін төменгі сымдардың орналасу деңгейінен 3 м кем болмайтын аралықта бекітілуге тиіс. Антеннаның салбырау жебесі ƏЖ сымының салбырау жебесінен үлкендеу болуға тиіс. 554. Антеннаны ілу алдында оның орауышының посты тірекке 1-1,5 м биіктікте бекітілуге жəне жерге тұйықтауға тиіс. Кіретін антеннаның ұшы постының ішіндегі дроссель арқылы жəне дроссельмен қатарлас қосылған жерге тұйықтағыш пышақ арқылы жерге тұйықталуға тиіс. Дрюссельге қатарлас 1 кВ кернеуге разрядтағыш жалғануға тиіс. Антеннаны жұлқып тартпай, абайлап созу қажет. 555. Антеннаны жоғары көтеру жəне төмен түсіру кезінде жолдан шеткері аралықтың ортасында тұрған бір жұмыскер антеннаның кернеу келіп тұрған ƏЖ сымдарына осы Қағидалардың 553-тармағында көрсетілген қашықтықтан кем қашықтықта жақындаспауын қадағалап тұруға тиіс. 556. Антеннаны төмен түсірудің алдында жерге тұйықтағыш пышақтың немесе тасымалды жерге тұйықтау құралдарының көмегімен жерге тұйықтау керек. Диспетчерлік жəне технологиялық басқарудың аппараттық құралдары 557. Аппараттық үй-жайларда орналастырылған құрылғыларда жұмыс істеу, оларды қосу жəне ажырату, сондай-ақ телефон байланысы, радиотрансляция жəне т.б. аппараттарын жөндеу жұмыстарын электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы бір жұмыскердің орындауына болады. 558. Қашықтан қоректендірудің енгізгіш жəне енгізгіш-сынақ тіреулерінің, кернеуді автоматты ретке келтіру тіреулерінің, ток таратқыш тіреулердің алдында еденнің үстінде резеңке диэлектрлік кілемше немесе оқшаулағыш табандықтар болуға тиіс. 559. Қашықтықтан қоректендіру кернеуі келтірілетін жабдықтың қаптауында кернеудің бар екендігі туралы ескертпе белгілер салынуға тиіс. 560. Іздегіштердің түйіспелерін (түйіспе өрістерін) жəне релені жуу одан кернеуді түсіргеннен кейін орындалуға тиіс. 561. Енгізу сынақ тіреуіне қосылған байланыс желісіне немесе кростың қорғаныс жолақтарына 25 В жоғары бөгде кернеу түскен жағдайда (электр жеткізу желілерінен, қашықтықтан басқару аппараттарынан), кезекші персоналға қорғағыш құралдарын пайдаланып, ондай желіні ажыратуға жəне жерге тұйықтауға тиіс. 25 В жоғары кернеудің бар екендігі туралы нысанның жедел персоналға, ал ол жоқ болғанда – жоғары тұрған жедел персоналға хабарлауға тиіс. Разрядтағыштарды немесе сақтандырғыштарды ауыстыру бөгде кернеу жоқ болғаңда ғана рұқсат етіледі. 562. Электр жеткізу желілерінің жəне айнымалы токпен электрлендірілген теміржолдардың ықпалына ұшыраған байланыс желілерінің аппараттарында жұмыс жүргізгенде, желілік құрылғылардағы ауыстыру жұмыстарын диэлектрлік қолғаптарды (немесе оқшаулағыш сабы бар тістеуіктерді пайдаланып) жəне қорғағыш көзілдіріктерін киіп, резеңке диэлектрлік кілемшелердің үстінде тұрып орындау қажет. 563. Автоматты телефон станциясындағы (бұдан əрі - АТС) коммутаторлар мен қызмет көрсету үстелдеріндегі телефон байланысы қызметкерлерінің жұмыс орындары акустикалық күштерден шектегіштер арқылы қорғалуға тиіс. Күн күркірегенде ондағы қызметкерлер микротелефон жинағының орнына микротелефон тұтқасын пайдалануға тиіс. 32. Жылу автоматикасы, жылу-техникалық өлшеу жəне қорғау қондырғыларының электрлік бөлігі 564. Жылу автоматикасының, жылу-техникалық өлшеу, қорғау жəне автоматты басқару жүйесінің (бұдан əрі - АБЖ) техникалық құралдарының электрлік бөліктерінде қызмет ету төменде баяндалған электр қауіпсіздігі шаралары сақталына отырып орындалуға тиіс. 565. ЖАӨ құрылғыларының пульттарында, тарату қалқандарында жəне құрастырмаларында коммутация аппараттарымен операцияларды, егер мұндай операциялар осы Қағидалардың 2-қосымшасына сəйкес рұқсат нарядтың «Ерекше нүсқаулар» деген жолындағы жазумен, ал жұмыстарды нұсқау бойынша орындағанда – нұсқау тіркеу кезінде расталған болса, III топтың жедел персоналы немесе IV топтың жұмыс жүргізушісінің орындауына болады. 566. ЖАӨ құрылғыларындағы жұмыстарға рұқсаттама берудің алдында технологиялық жабдықтың учаскесін дайындау жұмысын цехтың, технологиялық жабдықты басқаратын учаскенің жедел персоналы жүргізуге тиіс. 567. Жөндеу ЖАӨ құрылғыларының жекелеген элементтерінің жəне схемасының учаскелерін немесе тораптарын кернеу беріліп тұрғанда сынақтан өткізу жəне тексеру, байқау үшін қосып көру технологиялық цехтың, учаскенің ауысым бастығының рұқсатымен төмендегі шарттар сақталғанда: 1) жұмыс тоқтатылғанда; 2) бригада сыналып жатқан жабдықтан шеткері шығарылғанда; 3) қорғаныстық жерге қосу құралдары, қоршаулар жəне плакаттар алынып тасталған жағдайларда орындалады. Аралас учаскелерде бұл учаскелер токтан ажыратылған, сыналатын жабдықтан қоршалған жəне жұмысшылардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілген жағдайда жұмысты жалғастыра беруге болады. 568. Сынақ барысында электр жабдығын бірнеше рет токқа қосуға жəне ажыратуға байланысты жұмыстарды нарядта үзілістерді жазбай, бірақ қауіпсіздік бойынша қажетті техникалық шараларды орындап жүргізуге рұқсат етіледі. 569. Жылу автоматикасы, жылу-техникалық өлшеу жəне қорғаныс құрылғылары, АБЖ қашықтықтан басқару бойынша технологиялық схеманы немесе жабдықтың жұмыс тəртібін езгертуді талап етпейтін жұмыстарын жарлық бойынша орындауға рұқсат етіледі. Нұсқау бойынша III топтағы жұмыскердің жеке өзінің төмендегі жұмыстарды орындауына болады: 1) аспаптардың тіркелетін бөліктерін ретке келтіру; 2) манометрлерді (электр түйіспеден басқа) дифманометрлерді, термобуларды, кедергі термометрлерін ауыстыру; 3) басқарудың блоктық жəне жылу қалқандарындағы жылу-техникалық бақылау аспаптарының ақауларын жою; 4) температуралық өзгерістер нүктелерінің ауыстырып қосқыштарының алдын алу шараларын жүргізу; 5) автоматты басқару жүйесінің АБЖ есептеу техникасы техникалық құралдары кешенін жөндеу; 6) автореттегіштердің электронды блоктары (бүлендері) баптау параметрлерін ретке келтіру жəне тексеру; 7) қысқыштардың қораптарын тығыздау; 8) стендтердің, таратқыштардың, атқарғыш механизмдердің, қалқан бөліктерінің (панельдерін) жазуларын, таңбаларын жасау; 9) қалқан бөліктерін тығыз ауамен үрлеу. 570. Жұмыс істеп тұрған жабдықта орналасқан АБЖ қашықтықтан басқару жəне əртүрлі цехтарда, учаскелерде орналасқан құрастырмалардағы барлық жұмыстар жұмыс жүргізілгелі жатқан учаске бастығының рұқсатымен орындалады. 571. АБЖ құрылғыларындағы жұмыстарға рұқсат беруші технологиялық цехтың, учаскенің жедел жұмыс атқаратын жұмыскері саналады. Цехта, учаскеде жергілікті жедел жұмыс атқаратын жұмыскер жоқ болған жағдайда, IV топтағы жұмыс жүргізуші рұқсат беруші бола алады. Жұмыс жүргізушінің рұқсаттама беру, жұмыс орнын дайындау барысында қауіпсіздік шараларын белгілеу құқығы осы Қағидалардың 2-қосымшасында көрсетілген нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жазу жолында жазылуға тиіс. 33. Тасымалды электр аспаптары жəне шамдары, қолмен басқарылатын электр машиналары, бөлгіш трансформаторлар 572. I класты тасымалды электр аспаптарымен жəне қолмен басқарылатын электр қол машиналарымен қауіптілігі жоғары үй-жайларда жұмыс істеуге электр қауіпсіздігі бойынша II топтағы жұмыскерге рұқсат етіледі. Көмекші жабдықты (трансформаторларды, жиілікті түрлендіргіштерді, қорғаныс-ажыратқыш құрылғыларын) электр желісіне қосу жұмысын III топтағы осы электр желісін пайдаланатын электротехникалық қызметкер орындауға тиіс. 573. Тасымалды электр аспаптары мен электр машиналарының класы үй-жайдың санатына жəне осы Қағидалардың 8-қосымшасының 1-кестесінде келтірілген талаптарға сай, кей жағдайларда электрден қорғау құралдарын пайдаланып жұмыстарды жүргізу шарттарына сəйкес болуға тиіс. 574. Қауіптілігі жоғары жəне қауіптілігі айрықша жоғары үй-жайларда тасымалды шамдардың кернеуі 50 В аспауы керек. 575. Айрықша қолайсыз жағдайларда (айырғыштардың құдықтарында, ЖТҚ бөліктерінде, қазандық барабандарында, металдан істелінген сұйық зат сақтағыштарда) жұмыс жүргізгенде, тасымалды шамдардың кернеуі 12 В аспауға тиіс. 576. Қолмен басқарылатын электр машиналарымен, тасымалды электр аспаптарымен жəне шамдармен жұмыс істеудің алдында төмендегі шараларды орындау қажет: 1) паспорты бойынша машинаның немесе аспаптың класын анықтау; 2) бөлшектердің жинақтылығын жəне бекітпелерінің беріктігін тексеру; 3) сырттай қарап кəбілдің (баудың), оның қорғағыш түтікшесі мен штепсельді ажыратқышының жарамдылығына, щетка ұстағыштар корпусының оқшаулағыш бөлшектерінің тұтқасы мен қақпақтарының қорғағыш қаптамасының бүтіндігіне көз жеткізу; 4) ажыратқыш жұмысының айқындығын тексеру; 5) қорғаныстың ажырату құрылғысын (ҚАҚ) тестілеу (қажет болғанда);

6) электр аспабының немесе машинасының жұмысын бос жүріс арқылы тексеру; 7) I кластық машинаның жерге тұйықтау тізбегінің жарамдылығын (машинаның корпусын – штепсельді ажыратқыштың жерге қосу түйіспесін) тексеру. 577. Электр аспаптарын, қолмен басқарылатын электр машиналарын, тасымалды шамдарды пайдаланған кезде, олардың сымдары жəне кəбілдер, мүмкіндігінше, ілініп қойылуға тиіс. Сымдар мен кəбілдердің ыстық, ылғалды жəне майланған жазық бетпен тікелей жанасуына жол берілмейді. Электр аспабының кəбілі кездейсоқ механикалық бүлінуден жəне ыстық, ылғалды жəне майланған жазық бетпен тікелей жанасудан қорғалуға тиіс. Кəбілді қатты тартып созуға, ширатып бұрауға жəне майыстыруға, үстіне жүк қоюға, сондай-ақ, оның арқансымдармен, кəбілдермен, газбен дəнекерлеу өңештерімен қиылысуына жол берілмейді. Қандай да бір ақаулар табылған жағдайда, қолмен басқарылатын электр машиналарымен, тасымалды электр аспабымен жəне шамдармен жүргізіліп жатқан жұмыс сол мезетте токтатылуға тиіс. 578. Қолға берілетін жəне жұмыста пайдаланылатын қолмен басқары-латын электр машиналары, тасымалды электр аспаптары жəне шырақтар, көмекші жабдықтар мемлекеттік стандарттың, техникалық шарттардың электр жабдықтары бұйымдары жəне электр қондырғыларының аппараттары үшін белгілеген мерзімдерде жəне көлемде тексеруден жəне сынақтан өтуге тиіс. Қолмен басқарылатын электр машиналарын, тасымалды электр аспаптарын жəне шырақтарды, көмекші жабдықтарды жарамды жай-күйінде сақтап түру, мезгіл-мезгіл сынақтардан жəне тексеруден өткізіп отыру үшін ұйымның басшысының нұсқауымен электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы жауапты жұмыскер тағайындалуға тиіс. 579. Кернеу жоғалып кеткенде немесе жұмыста үзіліс болғанда электр аспабы жəне қолмен басқарылатын электр машиналары токтан ажыратылуға тиіс. 580. Электр аспабын жəне қолмен басқарылатын электр машиналарын пайдаланатын жұмыскерлерге: 1) қолмен басқарылатын электр машиналарын жəне электр аспабын аз уақытқа болса да басқа жұмыскерлерге беруге; 2) қолмен басқарылатын электр машиналарын жəне электр аспабын бөлшектеуге, қандай да бір жөндеу жұмыстарын жүргізуге; 3) қолмен басқарылатын электр машиналарының жəне электр аспабының сымынан ұстап тұруға, айналып жатқан бөліктерге жанасуға немесе аспап немесе машина толық токтағанға дейін жоңқалар мен үгінділерді жинап сыпыруға; 4) жұмыс бөлігін аспаптың, машинаның патронына (іші қуыс түтік) салуға немесе одан шығаруға, сондай-ақ аспапты желіден штепсель ажыратқыш арқылы ажыратпай тұрып, оны ретке келтіруге; 5) сүйеп қоятын басқыштарда тұрып, биіктіктегі жұмыстарды орындау үшін мықты ағаштар немесе төсеме тақтай қойылуға тиіс; 6) қазандардың, металл су сақтағыштардың жəне т.б. барабандарының ішіне тасымалды трансформатор мен түрлендіргіш жиіліктерді енгізуге рұқсат берілмейді. 581. Бөлгіш трансформаторды пайдаланғанда төмендегілерді басшылыққа алу керек: 1) бөлгіш трансформатордан бір электр қабылдағышты ғана қоректендіруге рұқсат етіледі; 2) қоректендіруші электр желісінің бейтараптылығының режіміне байланысты трансформатордың корпусы жерге қосуы жəне нөлге жеткізілуге тиіс. Бұл жағдайда бөлгіш трансформаторға жалғанған электр қабылдағышты жерге тұйықтау талап етілмейді. 34. Электр қондырғыларында автомобильдерді, жүк көтергіш машиналарды, механизмдер мен басқыштарды пайдаланып жұмыс істеу 582. Қолданыстағы электр қондырғыларында жүк көтергіш машиналарды, механизмдерді қолданатын жұмыстар наряд бойынша жүргізіледі. 583. Жұмыс істеп тұрған электр қондырғыларында жəне ƏЖ күзет аймағында жүргізушілердің, кран жүргізушілерінің, машина жүргізушілерінің, матаушылардың электр тоғының қауіпсіздігі бойынша біліктілік тобы II-ден төмен болмауға тиіс. 584. Автомобильдердің, жүк көтергіш машиналар мен механизмдердің ашық ТҚ-ның аумағында жəне ƏЖ күзет аймағындағы қозғалысы, сондай-ақ машиналар мен механизмдердің орнатылуы мен жұмыс істеуі жедел персоналдың, наряд берген жұмысшының, жауапты басшының немесе – кернеуі 1000 В дейінгі электр қондырғыларында – электр тогының қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жұмыс жүргізушінің, ал құрылыс-құрастыру жұмыстарын ƏЖ күзет аймағында орындаған кезде – электр тогының қауіпсіздігі бойынша III топтағы жауапты басшының немесе жұмыс жүргізушінің бақылауымен жүзеге асырылуға тиіс. 585. Ашық ТҚ-нан жəне ƏЖ-нің астынан өткенде жүк көтергіш машиналар мен механизмдердің көтергіш жəне жылжымалы бөліктері көлік жағдайында болуға тиіс. Жұмыс орны шегінде жүк көтергіш машиналардың көтергіш жəне жылжымалы бөліктеріндегі жұмыс органдарының көтерілген, бірақ жылжытылмаған күйінде жүксіз жəне адамдарсыз тегіс жердің бетімен орын ауыстырып қозғалуына рұқсат етіледі, бұл жағдайда осылай орын ауыстырып қозғалуға зауыт нұсқаулығында рұқсат етілуі жəне токтан ажыратылмаған шиналардың жəне ƏЖ сымдарының астынан өту талап етілмеуі керек. Ашық ТҚ қозғалыс жылдамдығы жергілікті шарттармен белгіленеді, бірақ сағатына 10 шақырымнан аспауға тиіс. ƏЖ-ің астынан автомобильдер, жүк көтергіш машиналар мен механизмдер сымдар аз салбырап тұрған (тіректерге жақын) жерден өтуге тиіс. 586. Жүк көтергіш машина мен механизмді жұмыс орындарына жұмыстарға жауапты басшы немесе жұмыс жүргізуші рұқсат берушімен бірлесе отырып қойған жағдайда, телескопия мұнарасының жебесінің, себетінің орын ауыстыруға қажетті секторы немесе биіктігі осы Қағидаларға 10-қосымшасының 1 кестесіне сəйкес рұқсат етілген қашықтықта айқындалуға тиіс. Бұл сектор немесе көтерілу биіктігі жұмыс басталғанға дейін жалаушалар ілінген сырықтармен, ал түнгі уақытта оттармен шектелуге тиіс. 587. Машина залдары мен цехтардың төбесіне орналастырылған жарықтандыру аспаптарына көпірлі кранның арбасында тұрып, кемінде екі жұмыскер қызмет көрсетеді, оның электр қауіпсіздігі бойынша электр қауіпсіздігі бойынша III топтағы біреуі жұмысты орындайды. Екінші жұмыскер жұмыс істеп жаткан жұмысшыға жақын жерде тұрып, оның қажетті қауіпсіздік шараларын сақтауына бақылау жасауға тиіс. Көпірлі кранның арбасына уақытша төсеме тақтайлар мен басқыштарды орнатуға рұқсат берілмейді. Тікелей арба төсенішінің үстінде немесе осы төсеніштің үстіне орнатылған орнықты төсеме тақтайда тұрып жұмыс істеу қажет. Жұмыскерді көпірлі кранның арбасына шығарудың алдында тройлерлік сымдардан кернеу түсірілуге тиіс. Жұмыс кезінде сақтандырғыш белдікті пайдалану керек. Кран жүргізуші көпірді немесе кранның арбасын жұмыс жүргізушінің бұйрығымен ғана қозғалтуға тиіс. Көпірлі кранның қозғалысы кезінде жұмыскерлер кабинада немесе арбада орналасуға тиіс. Бұл кезде арбаның қозғалуына рұқсат берілмейді. 588. Жүк көтергіш механизмдердің 35 кВ дейінгі кернеу беріліп тұрған ƏЖ сымдарының тікелей астына қойылуына жəне сонда жұмыс істеуіне рұқсат берілмейді. Жүк көтергіш машинаны (механизмді) шығарылатын тіректерге орнату жəне оның жұмыс бөлігін көлік жағдайынан жұмыс жағдайына ауыстыру жұмыстарын оны басқаратын жүргізуші орындауға тиіс. Бұл жұмыс үшін басқа жұмыскерлерді тартуға рұқсат берілмейді. Автомобильдердің, жүк көтергіш машиналар мен механизмдердің өтуі, орналасуы немесе жұмыс істеуі кезінде олардың көтергіш жəне жылжымалы бөліктерінен, жүк артқыш арқандардан, жүктерді іліп алатын саймандардан, жүктерден кернеу келіп тұрған ток өткізгіш панельдерге дейінгі аралық осы Қағидаларға 10-қосымшасының 1 кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем болмауға тиіс. 589. Телескопия мұнараларының жəне су көтергіштердің жылжымалы жəне көтергіш бөліктері жұмыс істеу жағдайында əр кез жұмыс басталар алдында тексерілуге тиіс, ал телескопия мұнараларының, одан өзге, көтергіш бөлігі тік орнатылуға жəне сол қалпында сақталынуға тиіс. Жебелі крандардың бұрғыш жəне көтергіш құрылғыларының жұмысы тексерілуге тиіс. 590. Бұрыштық тіректердегі оқшаулағыштарды, сымдарды ауыстыруға немесе арматураны жөндеуге байланысты жұмыстарды орындау кезінде, сымдардан пайда болған бұрыштың ішіне телескопия мұнарасын (гидравликалық көтергішті) орнатуға рұқсат берілмейді. 591. Жүктер немесе олардан бос жүк көтеретін арқансымдар мен арқандардың рұқсат етілмеген қашықтықта кернеу келіп тұрған ток өткізгіш бөліктерге жақындауына себеп болатын жел көтерілген кезде, жүк көтергіш машиналардың жұмыс істеуіне рұқсат берілмейді. 592. Автомобильдердің, жүк көтергіш машиналар мен механизмдердің жүргізушілері, сондай-ақ матаушылар ашық ТҚ-на жəне ток жүріп тұрған ƏЖ-де жұмыс істеуге рұқсаттама алғанда, осы қондырғыларға өту немесе жұмыс істеу тəртібі жөнінде нұсқаулықтан өтуге тиіс. Өзге ұйымдардың осындай жұмыскерлеріне рұқсаттама беру уəкілетті органның өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы талаптарына сəйкес жүргізіледі. 593. АТҚ жəне кернеу түсірілместен ƏЖ-нің күзет аймағында жүргізілетін барлық жұмыстар кезінде жүк көтергіш машиналар мен механизмдер жерге қосылуға тиіс. Жерге қосқыш сымдардың қимасы осы электр қондырғысы үшін қабыдданған қимадан кем болмауға тиіс. Шынжыр табан жүк көтергіш машиналарды тікелей жерге орнатқанда, оларды жерге қосу талап етілмейді. 594. Жүк көтергіш машиналардың жəне механизмдердің жұмысы кезінде адамдардың көтерілетін жүктің, телескопия мұнарасының (су көтергіштің) себеті астында, сонымен қатар тартылып жатқан сымдарға (арқансымдарға) тарту арқансымдары мен тартқыштарға, таяныштарға, бекіткіштерге жəне жұмыс істеп тұрған механизмдерге тікелей жақын (5 метрден жақын) жерде болуға рұқсат берілмейді. 595. Телескопия мұнарасында (гидравликалық көтергіште) тұрып жұмыс жүргізгенде, себеттің (бесіктің) ішіндегі бригада мүшесі мен жүргізуші арасында бір-бірін көріп тұратын байланыс орнатылуға тиіс. Мұндай байланыс болмаған кезде, мұнараның қасында жүргізушіге себетті (бесікті) көтеру немесе түсіру туралы бұйрық беретін бригада мүшесі түруға тиіс. Телескопия мұнарасында (гидравликалық көтергіште) тұрып жұмыс жүргізгенде, сақтандырғыш белдіктің жүк артқыш арқанынан ұстап, себеттің (бесіктің) табанына түсу қажет. Себеттен (бесіктен) тірекке ауысу немесе жабдықты ауыстыру жұмыс жүргізушінің рұқсатымен ғана орындалады. 596. Егер ток өткізгіш бөліктермен жанасу немесе электр разрядының пайда болуы нəтижесінде механизмге немесе жүк көтергіш машинаға кернеу беріліп кетсе, кернеу түсірілгенше жақын тұрган адамдардың оларға жанасуына, сондай-ақ олардан жерге түсуге рұқсат берілмейді. Мұндай жағдайда жүргізуші пайда болған түйіспені тезірек үзу жəне механизмнің қозғалмалы бөлігін ток өткізгіш бөліктерден осы Қағидалардың 10-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген аралықтан кем емес аралықта алыстату шараларын қабылдауға, айналадағы адамдарға механизмге кернеу келіп тұрғаны жəне оған жақындауға, ал жанасуға мүлдем болмайтыны туралы ескертуге тиіс. 597. Кернеу беріліп тұрған ток өткізгіш бөліктерге жанасу салдарынан жүк көтергіш машина тұтанып, жана бастаған жағдайда, жүргізуші оған қолын тигізбей, сол бойда екі аяғымен жерге тік қарғып түсуге жəне бір аяғымен секіре аттап немесе табанының ұзындығынан аспайтын қысқа адымдармен аяғын сүйрете басып, 8 метрдей жерге алыстап кетуге тиіс. 598. ТҚ тасымалды металл заттарды қолдануға рұқсат берілмейді. 599. Ұзын металл заттарды (түтіктерді, арматураларды, оның ішінде басқыштарды) ішке кіргізуді жүргізушінің, электр қауіпсіздігі бойынша IV топтағы жедел персоналдың үздіксіз бақылауымен екі адам орындауға тиіс. Кернеуі 330 В жəне одан жоғары электр қондырғыларында тасымалданушы ұзын металл заттардан əсерден пайда болған əлеуетті түсіру үшін оларға жерге дейін жететін металл тізбек жалғануға тиіс. 600. Тегіс бетке тұрғызылатын ағаш сатылардың аяқтарының табаны резеңкемен қапталуға тиіс, ал жерге тұрғызылатын сатылар сирақтарының табандарына үшкір металл ұштама орнатылуы керек. Сатылардың жоғарғы бастарын мықты негізге тіреу қажет. Сатыны сымға тіреу қажет болғанда, оның жоғарғы бөліктеріне ілмек орнатылуға тиіс. Сатыны пайдаланатын жұмыстарды екі жұмыскер орындауға, оның біреуі төменде түруға тиіс. 35. Құрылыс-монтаж ұйымдарының қызметкерлеріне жұмыс істеп тұрған электр қондырғыларында жəне электр жеткізу желілерінің күзет аймақтарында жұмыс жүргізуге рұқсат беру 601. Жұмыс басталар алдында электр қондырғысында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның аумағында, құрылыс-монтаж ұйымдары (бұдан əрі - ҚМҰ) осы ұйымға жұмыстардың мазмұны, көлемі жəне орындалу мерзімдері жөнінде мəлімет беруге, сондай-ақ жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуіне жауапты адамдардың тізімін, онда олардың аты-жөндерін, лауазымдарын жəне электр тогының қауіпсіздігі бойынша біліктілік тобын көрсете отырып, табыс етуге тиіс. 602. Жұмыстарды орындауға рұқсат беру кезінде, электр қондырғысында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйым, ҚМҰ өкілімен бірлесе отырып, осы ұйым аумағында жұмыс жүргізу үшін В-қосымшасының «Құрылыстағы еңбек қауіпсіздігі» 12-03-99 ҚНжЕ нормаларымен көзделген нысан бойынша акт-рұқсаттама жазуға тиіс. 603. Акт-рұқсаттама бойынша төмендегілер: 1) ҚМҰ-ның жұмыс аймақтарын бөлектеу үшін құрылған электр схемасының көзге көрінетін үзіктерін құру орындары, қорғағыштық жерге тұйықтау құралдарын орнату орындары; 2) ҚМҰ жұмыс орындарының қоршауларының шекаралары мен түрлері. Қоршаулар ҚМҰ жұмыскерлерінің қоршалған аймақтарының шектерінен тыс жерлерге қателікпен еніп кету мүмкіндігін болдырмауға тиіс; 3) жұмыс аймағына кіру (шығу), көліктің кіру (шығу) орындары; жұмыс аймағында қауіпті жəне зиянды факторлардың болуы айқындалуға тиіс. ҚМҰ-ның жұмыскерлеріне рұқсаттама беруге жəне наряд-рұқсаттамаға қол қоюға құқылы қызметкерлер акт-рұқсаттамада көрсетілуге немесе электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйым басшысының жарлығымен айқындалуға (бұл құжаттың бір данасын құрылыс-монтаждау ұйымдарының өкіліне беру жолымен) тиіс. 604. Жұмыс жүргізілетін орынға келгеннен кейін құрылыс-монтаждау ұйымдарының жұмыскері, бөлінген учаскеде қауіпті факторы бар жергілікті ерекшеліктерді ескере отырып, еңбек қорғау бойынша нұсқаулықтан өтуге тиіс, ал наряд беруге құқылы қызметкерлер, жауапты басшылар (қажет болғанда) жəне жұмыстардың жауапты орындаушылары электр қондырғыларының схемаларылары бойынша қосымша нұсқаулықтан өтуге тиіс. Нұсқаулықты электр қондырғысында жұмыс жүргізілгелі жатқан ұйым бөлімшесінің басшысы (басшының орынбасары) өткізуге тиіс. Нұсқаулықтың өткізілуі электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның жəне ҚМҰ-ның бөлімшелерінің нұсқаулықтарды тіркеу журналдарында атап көрсетілуге тиіс. 605. Электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның аумағында, сондай-ақ электр жеткізу желілерінің күзет аймағында жүргізілетін жұмыстарға алғаш рет рұқсаттаманы осы ұйымның қызметкерлерінің өкілі (рұқсат беруші) береді. Ол жұмыстарға жауапты басшыға немесе жұмыстың жауапты орындаушысына рұқсаттаманы осы Қағидалардың 102-тармағына сəйкес береді. 606. Акт-рұқсаттамада қарастырылған шаралардың сақталынуына ҚМҰ-ның жəне электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның басшылары жауапты. Тарату құрылғыларындағы жұмыстарға рұқсаттама беру. Жұмыс аймағы қоршалған 607. ҚМҰ-ның үшін бөлінген жұмыстар аймағы электр қондырғысының жұмыс істеп тұрған бөлігіне құрылыс-монтаждау ұйымдарының жұмыскерлерінің қателесіп еніп кетуіне тосқауыл болатын тұтас немесе торлы қоршаумен қоршалады. 608. Жұмыс орындау үшін бөлініп қоршалған аймаққа ҚМҰ-ның жұмыскерлерінің жаяу өтетін жəне машиналар мен механизмдердің өтетін жолдары, қағида бойынша, жұмыс істеп тұрған электр қондырғыларының аумағын жəне үй-жайды қиып өтпеуге тиіс. 609. Қоршалған аймақта ҚМҰ-ның жұмыскерлері жұмыстарды электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйым қызметкерлері берген наряд бойынша құрылыс нормалары мен ережелері «Құрылыстағы еңбек қауіпсіздігі» 12-03-99 ҚНжЕ үлгісіне сəйкес орындауға тиіс. Жұмыс аймағы қоршалмаған немесе толық қоршалмаған 610. Жұмыс аймағы қоршалмаған немесе құрылыс-монтаждау ұйымдарының жұмыскерлерінің қоршалған аймаққа баратын жолы, оның ішінде күн сайынғы жолы жұмыс істеп тұрған ТҚ-ның аумағы ішінен немесе үй-жайы арқылы өткен жағдайларда, бұл аймаққа етуге рұқсаттаманы, оның ішінде күн сайынғы рұқсаттаманы, электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның өкілі беруге тиіс. 611. Құрылыс-монтаждау ұйымдарының үшін бөлінген аймақ қоршалмаған болса, ондағы жұмыстар, электр қондырғыларында жұмыс жүргізіліп жатқан ұйымның өз міндеттерін осы ұйым берген наряд бойынша атқаратын өкілінің үздіксіз бақылауымен орындалуға тиіс. 612. Бақылаушы рұқсаттама берілген кезде орнатылған қоршаулардың, ескерту беретін плакаттардың сақталуына жəне қызметкерлердің кернеу келіп тұрған ток өткізгіш бөліктерге жақындаудың рұқсат етілген қашықтықтарын ұстануына құрылыс-монтаждау ұйымдарының жауапты жұмыс орындаушысымен тең жауапты. Электр жеткізу желілерінің күзет аймағындағы жұмыстарға рұқсат беру 613. ҚМҰ жұмыскерлеріне кернеу келіп тұрған электр жеткізу желілерінің күзет аймағындағы, сондай-ақ жұмыс істеп тұрған ƏЖ-нің қиылысу аралығындағы жұмыстарға рұқсаттама беруді пайда-

(Соңы 15-бетте).


Бригада құрамындағы өзгерістер (4-кесте)

IV

3

2 3 алдыңғы топтағы

6 алдыңғы топтағы

4

Институттар жəне техникумдер (колледждер)

Кəсіптік-техникалық училищелер

5

6

7

8

Нормаланбайды

1. Электр қондырғысы жəне оның жабдықтары туралы қарапайым техникалық білімі бар. 2. Электр тогының қауіптілігі жəне ток өткізгіш бөліктерге жақындаудың қауіптілігі туралы айқын түсінігі бар. 3. Электр кондырғыларындағы жұмыс кезінде негізгі сақтандыру шараларын білу. 4. Зақымданғандарға алғашқы көмек көрсетудің тəжірибелік дағдыларын білу. 3 4 5 6 7 8 2 2 1 6 3 1. Жалпы электр техникада алдыңғы алдыңғы алдыңғы алдыңғы алдыңғы қарапайым таным-түсінігінің топтағы топтағы топтағы топтағы топтағы болуы. 2. Электр кондырғысын жəне оның техникалық қызмет көрсетуін білу. 3. Қауіпсіздік техникасының жалпы қағидаларын, оның ішінде жұмысқа рұқсаттама беру қағидаларын жəне орындалатын жұмысқа қатысты арнайы талаптарды білу. 4. Жұмысты қауіпсіз жүргізуді қамтамасыз етуді жəне электр қондырғыларында жұмыс істеп жатқандарға қадағалау жүргізуді білу. 5. Зақымданғандарды электр тогының əсерінен босату қағидаларын білу, алғашқы медициналық көмек көрсетуді жəне іс жүзінде зақымданған адамға ондай көмек көрсетуді білу. 3 3 2 1. Электр техниканы арнайы алдыңғы алдыңғы алдыңғы кəсіптік техникалық училище көлемінде білу. топтағы топтағы топтағы 2. Электр қондырғыларындағы жұмыс кезінде қауіптілік туралы толық түсінігінің болуы. 3. Атқаратын қызметі көлемінде Қағидаларды, электр жабдықтарын техникалық пайдалану қағидаларын, электр қондырғыларының құрылысын жəне өрт қауіпсіздігін білу. 4. Қызмет көрсетілетін учаскенің электр қондырғысы мен жабдығының схемасын білу, жұмыстардың кауіпсіздігін камтамасыз ететін техникалық іс-шараларды білу. 5. Нұскау беруді, жұмыстарды қауіпсіз жүргізуді ұйымдастыруды, бригада мүшелеріне қадағалауды жасауды жүзеге асыру. 6. Зақымданған адамды электр тогының əсерінен босату қағидаларын білу, алғашқы медициналық көмек көрсету беруді жəне іс жүзінде зақымданған адамға ондай көмек көрсетуді білу. 7. Персоналды қауіпсіздік техникасы қағидаларына, алғашқы медициналық көмек көрсетудің тəжірибелік тəсілдеріне үйретуді білу.

1

2

3

V

24 алдыңғы топтағы

12 6 3 алдыңғы алдыңғы алдыңғы топтағы топтағы топтағы

4

5

6

7

8 1. Электр кондырғыларының схемаларын, жабдықты жайғастыруды, өндірістің технологиялық үдерістерін білу. 2. Осы Қағидаларды, қорғаныс құралдарын пайдалану жəне сынау қағидаларын білу, осы жəне басқа талаптардың қайдан алынғандығы қатыстылығы туралы айқын түсінігінің болуы. 3. Атқаратын лауазымы көлемінде техникалық пайдалану қағидаларын, электр қондырғыларын жəне өрт қауіпсіздігі қағидаларын білу. 4. Жұмыстарды қауіпсіз жүргізуді ұйымдастыруды жəне кез келген кернеудегі электр қондырғыларындағы жұмыстарды тікелей басқаруды жүзеге асыруды білу. 5. Персоналға нұсқау беру кезінде қауіпсіздік шаралары туралы талаптарды анық белгілей жəне баяндай білу. 6. Персоналды қауіпсіздік техникасы қағидаларына, алғашқы медициналық көмек көрсетудің тəжірибелік шараларын үйретуді білу.

Ескертпе: 1. Кестеде келтірілген электр тогының қауіпсіздігіне қатысты персоналға қойылатын талаптар ең аз талаптар болып саналады жəне ұйым басшысының шешімімен толықтырылуы мүмкін. 2. I топ электр техникалық персоналға жатады. Өндірістік персоналға I топқа жатқызуды талап ететін кəсіптердің, жұмыс орындарының тізбесін ұйым басшысы айқындайды. Электр тоғының қауіпсіздігі бойынша оның өндірістік қызметіне жататын талаптарды меңгерген персоналға I топ беріледі, бекітілген нысандағы журналға тіркеледі (Осы осы Қағидаларға 6-қосымша). I топты беру нұсқама жүргізу жолымен жүргізіледі, əдетте, ол ауызша сұрау нысанында білімін тексерумен жəне (қажет болғанда) жұмыста үйренген қауіпсіздік дағдыларын тексеру немесе электр тоғынан зақымданғанда алғашқы көмек көрсетумен аяқталуға тиіс. I топты беруді ұйым басшысының өкімімен тағайындалған электр техникалық персонал арасынан IV топқа ие жұмыскер жүргізеді. 3. III топ 18 жасқа толған жұмыскерлерге ғана беріледі. 4. Жұмысқа қабылданған кезде (басқа жұмыс учаскесіне ауысқан, жұмыста жоқ қызметкердің орнын ауыстырған), білімін тексеру барысында жұмыскер электр қондырғысының жабдығына қолданылатын өзінің бұрын иеленген тобын жаңа учаскеде растауға тиіс. 5. Кернеуі 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында қызмет көрсетумен айналысатын жұмыскерді ауыстырған кезде, əдеттегідей, оған алғашқы топ ІІІ-тен жоғары берілмейді. 6. Мемлекеттік инспекторлар, электр қондырғыларына бақылау жасайтын еңбек қорғау жөніндегі мамандар электр техникалық (электр технологиялық) персоналға жатпайды. Олардың инспекциялау құқығымен IV тобы болуы тиіс. Куəліктің нысаны осы Қағидалардың 5-қосымшасында келтірілген. Талап етілетін жалпы өндірістік өтіл кемінде 3 жыл болуы тиіс (электр қондырғылары үшін міндетті емес). Энергетикалық қадағалау жөніндегі инспекторлар, сондай-ақ энергиямен жабдықтау ұйымдарының еңбекті қорғау бойынша мамандары V топты иелене алады. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 2-қосымша Электр қондырғыларында жұмыс істеуге берілетін наряд-рұқсаттаманың нысаны жəне оны толтыру бойынша нұсқау Нарядтың беткі жағы (1-бет) Ұйым ___________________________________________________________ Бөлімше_________________________________________________________ Электр қондырғыларындағы жұмыс үшін № _____НАРЯД-РҰҚСАТТАМА Жұмыстардың жетекшісіне ___________ Рұқсат берушіге__________________ Жұмыстардың өндірушіге ___________ Бақылаушыға__________________ Бригада мүшелері _______________________________________________ ____________________________________________________________________ Жұмыс санаты _______________________________________________________ ____________________________________________________тапсырма беріледі Жұмысты бастау: Күні ______________ уақыты ___________________ Жұмысты аяқтау: Күні ______________ уақыты ___________________ Апат жағдайына дайындық уақытыы ______________________________________ Жұмыс орындарын дайындау бойынша шаралар (1-кесте) Токтан ажыратуды жəне жерге тұйықтау құралдарын орнатуды қажет ететін электр қондырғыларының атауы 1

Не ажыратылуға жəне қай жерге қосылуға тиіс

Кіруге рұқсат беру (2-кесте) Күні, уақыты

Кімнен (лауазым, тегі)

Рұқсат беруші (қолы)

Нарядтың келесі беті (2-ші бет) Жұмыс орындары əзірленді. Кернеу беріліп тұр: ________________________ ___________________________________________________________________ Рұқсат беруші ___________Жауапты жұмыс жетекшісі___________________ (қолы) (қолы) Жұмыс орындары əзірленді. Кернеу беріліп тұр: ______________________________________________ Рұқсат беруші ____________________________________________________ Жұмыстарға жауапты басшы (жұмыс жүргізуші немесе бақылаушы) Күн сайынғы жұмысқа рұқсаттама жəне оның аяқталу уақыты (3-кесте) Бригада максатты нұсқаулық алды жəне əзірленген жұмыс орнына баруға рұқсаттама берілді Жұмыс Күні, Қойылатын қолдар (қол) (тегі, орнының уақыты аты-жөні ) атауы Рұқсат Жұмыс жүргізушінің берушінің (бақылау-шының) 1 2 3 4

_______________ (қолы) (тегі, аты-жөні) _______________

Жұмыстарға жауапты жетекші Бригада мүшелері Жұмыс жүргізуші (бақылаушы)

_______________ _______________ _______________

Жұмыс жүргізуші Бригада мүшелері

_______________ (қолы) (тегі, аты-жөні)

Жұмыс толық аяқталды, бригада шығарылды, бригаданың орнатқан жерлендірулері алынды. Хабарланды (кімге)______________ Күні ____________ уақыты (тегі, аты-жөні) Жұмыстар жүргізуші (бақылаушы) ______________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Жұмыстарға жауапты жетекші __________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Рұқсат беруші ________________________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Наряд толтыру бойынша нұсқаулар 1. Нарядтағы жазулар айқын болуға тиіс. Нарядты қарындашпен толтыруға жəне түзетуге рұқсат берілмейді. 2. Нарядтарды нөмірлеу жүйесін кəсіпорынның басшысы белгілейді. 3. Күнідерді көрсеткен кезде Күніі, айы жəне жылдың соңғы екі саны жазылады, мысалы: 10.08.12. 4 .Нарядта көрсетілетін тұлғалардың тегінен басқа, аты-жөні жəне электр қауіпсіздігі бойынша тобы жазылады. 5. Нарядта электр қондырғыларының, жабдықтың қосылымдарының диспетчерлік атаулары (белгілері) көрсетіледі. 6. Кестелерде немесе нарядтың мəтінінде жазу жолдары жетпейтін болса, онда жазуларды жалғастыру үшін оған сол нөмірмен наряд берушінің қолы қойылған нарядтың қосымша бланкісі беріледі. Ондай кезде кестенің соңғы жазу жолдарында немесе негізгі бланкінің жазу жолының соңында: «Қосымша бланкіні қараңыз» деп жазу керек. Нарядтың беткі жағы 7. «Бөлімше» деген жазу жолында кəсіпорынның жұмыс жүргізгелі жатқан құрылымдық бөлімшесі көрсетіледі. 8. Жұмыс басшысы тағайындалмаса, «Жұмыс басшысы» деген жазу жолында «Тағайындалмайды» деп жазу керек. 9. «Рұқсат берушіге» деген жазу жолында жұмысқа рұқсаттама берген жедел жөндеу жұмыскерінің немесе жөндеу жұмыскерлері ішінен жұмыс жүргізушінің аты-жөні жазылады. Рұқсат беруші ретінде кезекші жүретін электр қондырғылары үшін жазу жолында аты-жөні көрсетілмей, «Кезекшіге» деп жазылады. 10. «Бригада мүшелерімен» деген жазу жолдарында бригада мүшелерін жеке-жеке атағаннан өзге, бригада мүшелерінің қайсысы жүргізуші, кран жүргізушісі, матаушы екені, сонымен бірге оның жұмыс істейтін механизмінің типі көрсетіледі. Мысалы: «Бекмұратов Н.З., II топ, ТВ-26 телемұнарасының жүргізушісі». 11. «Жұмыс санаты» деген жазу жолында терминдер мен олардың анықтамаларына сəйкес жұмыстар санатының толық атауы көрсетіледі. 12. «Тапсырылады» деген жазу жолдарында: электр қондырғысының, қосылымдардың, əуе желісі учаскесінің, тіректердің нөмірлері, аралықтар, тізбек, ƏЖ фазасы, жұмыс мазмұны көрсетіледі. 13. 1-кестеде көрсетіледі: 1-бағанда – коммутация аппараттарымен іс-қимыл жүргізуді жəне жерлендіруді орнатуды қажет ететін электр қондырғыларының атауы; 2-бағанда – коммутация аппараттары ажыратылу жүргізілетін жəне жерлендіру орнатылатын орындар. 2-ші бағанды толтыру кезінде келесі қағидалар сақталынуға тиіс: станциялар мен қосалқы станциялардың электр қондырғылары үшін көзге көрінетін үзікті қамтамасыз ету мақсатында токтан ажыратылатын коммутация аппараттарының атаулары (белгілері), сонымен бірге жерге тұйықтау құралдарын орнататын орындар керсетіледі; оларға қызмет көрсетпейтін персонал ажыратылатын АЖ жəне КЖ үшін, электр қондырғысының атауына сəйкес келетін жазу жолында, 1-бағанда, ТҚ да жəне жұмыс орнында оны жерлендіру қажеттілігі туралы нұсқаулығымен желінің атауы (белгісі) жазылады. жедел жөндеу персоналы ажырататын АЖ жəне КЖ үшін, көзге көрінетін үзікті қамтамасыз ету мақсатында ажыратылатын, ТҚ-да жəне АЖ-ның өзіндегі коммутация аппараттарының атауы (белгісі) көрсетіледі, сондай-ақ жерлендіру орнататын орындар (ТҚ-да жəне жұмыс орнында); оған қызмет керсетпейтін ажырататын персонал да, жедел жөндеу персоналы да АЖ жəне КЖ үшін, жазулар олардың əрқайсысы үшін жоғарыдағы қағидаларға сəйкес жазылады. Жұмыс орнын əзірлеуді талап етпейтін жұмыстар кезінде 1-кестенің бағандарында «Талап етілмейді» деген жазу жазылады. 14. «Жеке нұсқаулар» деген жолдарда жазылады: жұмыскерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қосымша шаралар (қосымша жерге тұйықтауды мен қоршаулар орнату, ауаны қауіпті газдың бар-жоқтығына тексеру, өрт қауіпсіздігінің шаралары жəне т.б.), сондай-ақ осы шараларды бригаданың өзінің орындауына рұқсат; нарядты бақылаушыға ресімдеген кезде - бригаданы басқаратын қызметкер; жетекшіге немесе жұмыс орындаушыға (бақылаушыға) бригаданы басқа жұмыс орнына көшіру үшін берілетін рұқсат; электр қондырғыны немесе оның бөлігін кезекшінің өкімісіз қосу рұқсаты; жерге тұйықтауды уақытыша алуға рұқсат; орындалатын жұмысқа байланысты басқа да жазулар. 15. 2-кесте жұмысқа алғаш рет рұқсаттама алғанда толтырылады. 1-бағанда рұқсат берушіге осы рұқсатты берген тұлғаның тегі жəне лауазымы көрсетіледі. Рұқсат беру кезінде 1-бағанда рұқсат берген тұлға тікелей өзі лауазымын көрсетіп, қол қояды. Нарядтың келесі жағы 16. Электр станцияларындағы жəне қосалқы станциялардағы электр қондырғыларында жұмыс жүргізген кезде «Жұмыс орындары əзірленді. Кернеу беріліп тұр» деген жазу жолдарында рұқсат беруші жөнделініп жатқан қосылымның ток өткізгіш бөліктері, сонымен қатар, жұмыс орнына жақын көршілес қосылымдардың кернеу беріліп тұрған ток өткізгіш бөліктерін көрсетуі керек. Əуе жəне кəбіл желідегі жұмыстар кезінде бұл жазу жолдарында жөнделіп жатқан желінің күзет аймағындағы қиып өтетін жəне жақындасатын басқа əуе жəне кəбіл желілері көрсетіледі. Қажет болса, рұқсат беруші өзге де ток өткізгіш бөліктерді көрсетіп жазады. Рұқсат беруші мен жұмыстарға жауапты басшы (жұмыс жүргізуші немесе бақылаушы, егер басшы тағайындалмаса) жұмыс орнын қабылдағаннан кейін жəне алғаш рет рұқсаттама берілгенде ғана «Жұмыс орындары əзірленді. Кернеу беріліп тұр» деген жазу жолдарының астына қол қояды. 17. 3-ші кестеде Күні сайын жұмысқа берілетін рұқсаттама, жұмыстың аяқталуы, сонымен бірге, бригаданың басқа жұмыс орнына ауыстырылғаны жазылады. Егер жұмыстардың басшысы (жүргізуші) рұқсат берушінің міндеттерін қоса атқаратын болса, онда ол рұқсаттама беру кезінде 3-ші жəне 4-ші бағандарда қол қояды. 18. Бригада құрамындағы өзгерістер 4-ші кестеде керсетіледі жəнекестенің 4-ші бағанында наряд берушінің қолымен куəландырылады. Бригада құрамының өзгеруіне телефон, радио немесе шабарман арқылы рұқсат бергенде, жұмыстардың басшысы (жүргізуші) 4-ші бағанда рұқсат берген тұлғаның аты-жөнін жазып, қол қояды. Бригадаға автомобиль жүргізушісін немесе механизм жəне кран жүргізушісін енгізгенде немесе шығарғанда, оларға бекітіліп берілген автомобильдің, механизмнің түрі көрсетіледі. 19. Егер бригада жерлендіру құралдарын орнатпаса, онда мəтіннен «бригаданың орнатқан жерлендіру құралдары алынды» деген сөздер сызылып тасталуға тиіс. Наряд бланкісінің қалған жазу жолдары олардың атауларына жəне жолма-жол мəтінге сəйкес толтырылады. Пайдаланылмаған жазу жолдарында сызық салынады. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына3-қосымша Нарядтар жəне өкімдер бойынша орындалатын жұмыстардың тəртібі мен есебі Жергілікті жедел персонал бар электр қондырғыларында нарядтар жəне өкімдер бойынша орыңдалатын жұмыстар (үй кезекшілігінен басқа) сол мақсатқа арналған жұмыстардың есебін жүргізу журналында төменде ұсынылып отырған үлгіде есепке алынуға тиіс. Журналдың тиісті бағандарында жедел журналда ғана жазылатын, жедел жұмыс атқаратын персоналдың бакылауымен орындалатын жұмыстардан басқа: жұмысқа алғаш рет наряд бойынша берілетін рұқсаттама, ол жұмыстың толық аяқталуы, жұмысқа өкім бойынша берілетін рұқсаттама жəне оның аяқталуы есепке алынады. Сондай-ақ, жұмысқа наряд бойынша алғаш рет берілетін жəне күн сайынғы рұқсаттамалар жедел журналға жазылады, ондай кезде тек қана нарядтың нөмірі жəне жұмыс орны көрсетіледі. Нарядтар мен өкімдер бойынша жұмыстарды есепке алу журналын жергілікті жедел жұмыс атқаратын персонал жүргізеді. Журнал нөмірленуге, оған бау тағылуға жəне мөр жапсырылуға тиіс. Оның соңғы жазудан кейін сақталу мерзімі – 6 ай. Электр қондырғыларында жергілікті жедел персоналсыз жəне үй кезекшілігімен жұмыстардың есеп журналы жүргізілмейді, нарядтар мен өкімдер бойынша жұмыстар жедел журналда есепке алынады. Жұмыстың орны жəне атауы

Жұмыс жүргізуші Өкім бойынша жұмыс немесе бақылаушы істейтін бригада (тегі, аты-жөні, тобы) мүшелері (Т.А.Ə., тобы)

Наряд жəне өкім берген тұлға (Т.А.Ə., тобы)

Ескертпелер: 1. Өкім бойынша орындалатын жұмыстардың саны көп болғанда, оларды реттік нөмірлері бойынша жазу ай сайын жаңадан басталуға тиіс. 2. Наряд бойынша жұмыс жүргізген кезде 2, 3, 7, 8-бағандар ғана толтырылады. Жергілікті жағдайларға байланысты журналдың ұсынылып отырған үлгісін толықтыруға немесе түрін өгертуге рұқсат беріледі. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 4-қосымша Электр қондырғыларында жұмыс істеудің нормалары мен қағидаларын білуін тексеру туралы куəлік 1. Электр қондырғыларында жұмыс істеудің нормалары мен қағидаларын білуін тексеру туралы куəлік оны көрсетуші тұлғаның аталған лауазым (кəсіп) бойынша өз бетінше жұмыс істеу құқын куəландырады. 2. Куəлік қызметкерге оны жұмысқа қабылдау кезінде беріледі жəне электр қондырғыларында жұмыс істеудің нормалары мен қағидалары бойынша білімін тексеру нəтижелері жөнінде тиісті жазулар жазылғаннан кейін ғана жарамды болып табылады. 3. Куəліктің екінші бетінде электр қондырғыларын құру, электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидаларын, осы Қағидаларды жəне өрт қауіпсіздігі қағидаларын білуі бойынша жалпы бағасы қойылады. 4. Үшінші бет лауазымдық міндеттері жəне өндірістік қызметінің сипаты бойынша өндірістік қауіпсіздік қағидалары жəне басқа арнайы қағидалар бойынша аттестат талап етілетін тұлғаларға арналып толтырылады. 5. Төртінші бет арнайы жұмыстарды (жоғарыға шығып орындайтын жұмыстар жəне сынақтар жүргізу жəне т.б.) орындауға рұқсаттама берілген персонал үшін толтырылады. 6. Қызметкер өзінің қызметтік міндеттерін орындаған уақытта өзімен бірге куəлігін ұдайы алып жүруге жəне оны бақылаушы қызметкердің талабы бойынша керсетуге тиіс. 7. Куəлік қызметкердің лауазымы өзгерген жағдайда ауыстырылуға немесе ол жұмыстан босатылған уақытта қайтарылуға тиіс. 8. Куəлік тыстамасы матадан қапталған қатты мұқабадан жəне төрт бет қағаздан тұрады. Куəліктің көлемі 95 мм х 65 мм. Мұқабаға лайықты саналатын түс – қоңыр қызыл түс. 9. Мұқабаның оң бетінде қайшылықты (ақ немесе сары) түспен: КУƏЛІК деген сөз ойып жазылады. 10. Куəліктің үлгісі төмендегідей:

Жұмыс жүргізушінің (бақылаушының) қолы (қол) (тегі, аты-жөні)

5

6

1-ге дейін 1 – 20-ден жоғары 20 - 35-ден жоғары 35 - 110-ден жоғары 110 - 220-ден жоғары 220 - 400-ден жоғары 400 - 750-ден жоғары 750 - 1150-ден жоғары

Жалпы баға

Келесі тексеру күні

Комиссия төрағасының қолы

Төртінші беті: Куəлік білім тексеру нəтижелері жазылмаса жарамсыз. Қызметкер қызметтік міндеттерін орындаған кезде, өзімен бірге куəлігін ұдайы алып жүруге тиіс. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 6-қосымша

Лауазымы (кəсібі)

тексерілушінің

Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 7-қосымша Р/с Т.А.Ə., атқаратын № лауазымы жəне осы лауазым бойынша жұмыс өтілі

Алдыңғы тексеру Тексеру күні күні, білім бағасы жəне себебі жəне электр қауіпсіздігі бойынша тобы

Білімінің жалпы бағасы, электр қауіпсіздігі бойынша тобы жəне комиссия шешімі

Тексерілуші қызметкердің қолы

Келесі тексеру күні

Комиссия төрағасы _______________________________________ (лауазым, қол, тегі, аты-жөні) Комиссия мүшелері _______________________________________ (лауазым, қол, тегі, аты-жөні) Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 8-қосымша Электр энергетикасы ұйымдары үшін электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидалары білімін тексеру журналының нысаны _______________________________________________________ (ұйымның атауы) (құрылымдық бөлімше) Электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидаларын білуін тексерудің есеп журналы 20__ ж. «___»__________ басталды 20__ ж. «___»______________ аяқталды

Келесі парақтары: Р/с № 1

Тегі, аты, əкесінің аты, лауазымы (кəсібі) 2

Хаттаманың нөмірі, комиссия төрағасының тегі 3

Күні

Жалпы бағасы

4

5

Электр қауіпсіздігі бойынша топ 6

Ескертпелер: 1. Журналдың беттері нөмірленуі жəне оның беттерін жыртып алудан жəне басқа беттер қосудан қорғалуы тиіс. 2. Электр энергетикасы ұйымдары қызметкерлерінің электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидалары бойынша білімдерін тексеру журналда тексеру хаттамасының негізінде ресімделеді (осы Қағидалардың 9-қосымшасы). Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 9-қосымша Электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидаларын білуін тексерудің №____ хаттамасы Тексеру күні_____________________________________________________ Тексеру себептері ____________________________________________________ Комиссия___________________________________________________________ (комиссияның атауы) құрамында: комиссия төрағасы ___________________________________________________ (лауазымы, аты-жөні) комиссия мүшелері (лауазымы [кəсібі], тегі жəне аты-жөні): ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ЭҚОҚ, ТҚҚ, ТҚҚ, ӨҚКҚ жəне басқа нормативтік-техникалық құжаттар (қажетсізі сызылып тасталсын) бойынша білімдерін тексеру жүргізді Тексерілуші Тегі, аты, əкесінің аты _________________________________________________ Жұмыс орны_________________________________________________________ Лауазымы (кəсібі)________________________________________________ Алдыңғы тексеру күні ______________________________________________ Баға, электр қауіпсіздігі бойынша топ _________ Білім тексеру нəтижелері: Электр қондырғысының орнату жəне техникалық пайдалану бойынша ____________________________________________________________________ Еңбекті қорғау бойынша ______________________________________________ Өрт қауіпсіздігі бойынша______________________________________________ Мемлекеттік қадағалау органдарының басқа да қағидалары мен нұсқаулары ____________________________________________________________________ (ережелердің атауы) Комиссияның шешімі: Жалпы баға_________________________________________________________ Электр қауіпсіздігі бойынша топ_______________________________________ Қайталау ұзақтығы _________________________________________________ ____________________________________ретінде жұмыс істеуге рұқсат берілді Келесі тексеру күні ________________________________________________ Қойылған қолдар: Комиссия төрағасы ________________________________________________ (қолы, тегі, аты-жөні) Комиссия мүшелері __________________________________________________ (қолы, тегі, аты-жөні) Мемлекеттік қадағалау жəне бақылау тексеру органдарының өкілі (дері) ____________________________________________________________________ (қолы, тегі, аты-жөні) Комиссияның қорытындысымен таныстым _____________________________ (қолы, аты-жөні) Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 10-қосымша Рұқсат етілген параметрлер кестесі. Кернеудегі тоқ өткізетін бөліктерге дейінгі рұқсат етілген арақашықтық, м Кернеу, киловольт

1-кесте

Адамдардан жəне олар қолданатын құрал-саймандар мен құралдардың уақытша қоршаулардан арақашықтығы, метр

Механизмдер мен жүк көтеретін машиналардың жұмыс жəне тасымал жағдайында строптардан, жүк қармаушы құралдардан жəне жүктерден арақашықтығы, метр

- əуе электр беру желілеріне

0,6

1,0

- қалған электр қондырғыларына

Нормаланбайды (жанасусыз)

1,0

6-35

0,6

1,0

110

1,0

1,5

220

2,0

2,5

500

3,5

4,5

1150

8,0

10,0

1-дейін:

Комиссия төрағасының қолы

Үшінші беті: Өнеркəсптік қауіпсіздік жəне басқа арнайы қағидалардың нормативтік құжаттарды білуін тексеру нəтижелері Тексеру күні Нормативтік құжаттардың атауы Комиссияның шешімі Комиссия төрағасының қолы

құмды-сазды 1,25 2,40 3,60 4,40 5,30

Топырақ

саздақ 1,00 2,00 3,25 4,00 4,75

сазды 1,00 1,50 1,75 3,00 3,50

Саптама мен жуғыш оқшаулағыш арасындағы су ағысы бойынша рұқсат етілген ең аз арақашықтық 3-кесте Саптаманың кіреберіс ойығының диаметрі, мм 10 12 14 16

Екінші беті:

құм 1,5 3,0 4,0 5,0 6,0

Электр қондырғының кернеуі (кВ) кезінде ағыс бойынша рұқсат берілген ең аз ара қашықтық (м) 10 дейін 35 110-150 220 330 500 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 3,5 4,5 6,0 8,0 9,0 10,0 4,0 5,0 6,5 8,5 9,5 11,0 4,0 6,0 7,0 9,0 10,0 12,0

Жұмыста электр құрал-саймандарын жəне əртүрлі сыныпты қолмен басқарылатын электр машиналарын пайдалану шарттары 4-кесте Жұмыс жүргізу орны

Электр тоғымен зақымдаудан қорғау типі бойынша электр құрал-саймандарын жəне қолмен басқарылатын электр машиналарының сыныптары

Ең аз 1,5 2,0 2,0 3,0 4,0 5,0 9,0 10,0

Магниттік өрістің рұқсат етілген деңгейі Н(А/м)/В(мкТл) əсері кезінде жалпы 1600/2000 800/1000 400/500 80/100

£1 2 4 8

5-кесте

Аралық, м Ең аз, өлшенетін техникалық құралдар 1,5 2,0 2,0 4,0 5,0 7,0 10,0 11,0

6-кесте жергілікті 6400/8000 3200/4000 1600/2000 800/1000

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №435

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы

Қолы тексерушінің

Келу уақыты (сағат)

2013 жылғы 30 сəуір

Электр техникалық емес персоналға электр қауіпсіздігі бойынша I топты беру есебін жүргізу журналының нысаны Бөлімшенің атауы

III

Электрқорғау құралдарын қолданусыз Электрқорғау құралдарын қолданусыз Қолдануға жіберілмейді Электрқорғау құралдарын қолданусыз Электрқорғау құралдарын қолданусыз Қолдануға жіберілмейді Ең болмаса электрқорғау құралдарының бірін қолданумен (диэлектрлік қолғап, кілемше,тұғыр,кебіс), егер тек қана бір электр қабылдағыш (машина немесе аспап) бөлгіш трансформатордан, электр дербес қозғалтқыш-генераторлы қондырғылар немесе бөлгiш орамдармен жиiлiк өңдегіштерден немесе қорғаныш арқылы сөндірілу құрылғысымен( ҚСҚ) қорек алса электрқорғау құралдарын қолданусыз Электрқорғау құралдарын қолданусыз

Магниттік өрістің рұқсат етілген деңгейі

Нормативтік құжаттарды білуін тексеру нəтижелері Тексеру күні Тексеру Электр қауіпсіздігі себептері жөніндегі топ

Тегі, аты, əкесінің аты

II III I II III I II

Əуе желілерінің кернеуі, кВ

Үшінші беті:

Р/с №

Үй-жайлардан тысқары (сыртқы жұмыстар)

Электр қорғағыш құралдардың біреуін қолданумен (диэлектр қолғаптар, кілемшелер, тұғырлар, кебістер). Электрден қорғау құралдарын пайдаланусыз, егер бұл ретте бір ғана электр қабылдағыш (машина немесе құрал-сайман) айырғыш трансформатордан, автономды генераторлық-қозғалтқыш қондырғысынан, бөлгіш орамдармен жиілікті түрлендіргіштен немесе қорғағыш ауытқу құрылғысы арқылы (ҚАҚ) қоректі алатын болса Электрден қорғағыш құралдарды қолданбай Электрден қорғағыш құралдарды қолданбай Қолдануға жіберілмейді

Кернеудегі тоқ өткізгіш бөліктерге дейінгі рұқсат етілген арақашықтық (12.1.051 мемлекеттік стандарт)

Лауазымы_____________________________________________________ Кернеуі _____________электр қондырғыларына тексеру жүргізуге рұқсат берілді М.О. Берілген уақыты: «___» ____________20___ж. Жұмыс беруші (бас инженер)_____________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні)

Түсу тереңдігі, м 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0

Білімін тексеру нəтижелері жазылмаса жарамсыз. Қызметкер міндеттерін орындаған кезде өзімен бірге куəлігін ұдайы алып жүруге тиіс. Нормативтік құжаттарды білуін тексеру нəтижелері Электр қауіпсіздігі Жалпы Келесі тексеру жөніндегі тобы баға күні

Екінші беті: _______________________________________министрлігі (ведомствосы) _______________________________________________________ұйымы Куəліктің №___________________________________________________ _____________________________________________________________ (аты-жөні)

I

II III I

Ерекше қауiптi үй-жайлар

Ерекше қолайсыз жағдайлар туындағанда (ыдыстарда, аппараттарда жəне тасымалдаумен шығу мүмкіндігі шектелген басқа да металл ыдыстарда)

Түсу еңісінің негізінен машинаның жақындағы тірегіне дейінгі көлденең бойынша арақашықтығы, м 2-кесте

М.О. Жұмыс беруші (электр шаруашылығына жауапты) __________________________________________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні)

Тексеру себептері

Куəлік Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі электр қондырғыларындағы жұмыс нормалары мен қағидалары жəне еңбекті қорғау (қауіпсіздік қағидалары) қағидалары бойынша білімін тексеру туралы

Ескерту: Мұнда жəне одан əрі қағидалардың мəтінінде кернеуі 3 киловольт кернеуі 6 киловольтқа, кернеуі 20 киловольт – 35 киловольтқа, 60 киловольт – 110 киловольтқа электр қондырғыларына теңестіріледі.

КУƏЛІК № _______ ______________________________________________ (ұйым) ______________________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты) ______________________________________________ лауазымы (мамандығы) Кернеуі _______ электр қондырғыларында _____________________________________________ ретінде жұмыс істеуге рұқсат берілді Берілген күні: «___» ____________ 20 __ ж.

Тексеру күні

Электр қондырғыларына бақылау жасайтын қызметкерлердің еңбекті қорғау бойынша білімдерін тексеру туралы куəлік Бірінші беті:

_________________ _________________ _________________ _________________ _________________ _________________ _________________

Жұмыс аяқталды, бригада шығарылды Күні, уақыты

Өткізілетін күні

Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 5-қосымша

Бірінші беті:

2

Жеке нұсқаулар _____________________________________________________ Нарядты бердім: Күні _____________ уақыты _____________________________ Қол қойылды _________________ Тегі ______________________________ Нарядты создым: Күні __________ уақыты ______________ дейін Қол қойылды _______________ Тегі ________________________________ Күні ___________________уақыты _________________________________ Жұмыс орындарын дайындауға жəне жұмысқа кіруге рұқсат алдым

Жұмыстарға жауапты жетекші Жұмыс жүргізуші (бақылаушы)

_______________ (қолы) (тегі, аты-жөні) _______________

Нұсқаулық алдым Жұмыстарға жауапты жетекші (жұмыс жүргізуші, бақылаушы)

Қауіптілігі төмен үй-жайлар, қауіптілігі жоғары үй-жайлар

Арнайы жұмыстарды жүргізу құқығының куəлігі Жұмыстардың атауы Комиссия төрағасының қолы

Иелену күні

2 Бағдарлама бойынша кемінде 72 сағат оқудан кейін

Рұқсат бердім (қолы) (тегі, аты-жөні) 4

Жұмыс аяқталды (күні, уақыты)

1

1 III

Орта техникалық; жəне жоғары техникалық білімі бар Жоғары электр техникалық білімі бар

Орта білімі бар

Орта білімі жоқ

Электр кауіпсіздігі бойынша тобы

Электр кондырғысындағы ең аз жұмыс өтілі (айлар) Ұйымның персоналы Тəжірибеден өтушілер

Төртінші беті: Күні, уақыты (Күні) (уақыты) 3

Жұмысқа кірісті (күні, уақыты)

Электр техникалық (электр-технологиялық) персоналдың электр қауіпсіздігі жөніндегі топтары жəне оларды беру шарттары

Рұқсат беруші

Наряд нөмірі

Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 1-қосымша

Бригада құрамынан шығарылды (тегі, аты-жөні, тобы) 2

Алғашқы рұқсаттама кезінде мақсаты нұсқаулықты тіркеу (5-кесте) Нұсқаулық өткіздім Наряд берген тұлға

Өкімнің нөмірі

ланушы ұйымның өкілі (рұқсат беруші) іске асырады. Бұл кезде рұқсат беруші ҚМҰ əр бригадасының жауапты басшысына жəне жауапты жұмыс орындаушысына ғана рұқсат бере алады. Ажыратылған электр жеткізу желісінің күзет аймағындағы жұмыстарға рұқсат берушінің ҚМҰ жауапты басшысына ғана рұқсаттама беруіне рұқсат етіледі, содан кейін соның өзі қалған қызметкерлерге рұқсаттама беруге тиіс. 614. Ажыратылған ƏЖ жауапты орындаушыларға рұқсаттама беру кезінде рұқсат беруші əрбір бригаданың жұмыс учаскесіне бір-бірден жерге қосу құралын, ал жұмыстарға жауапты басшыға рұқсаттама бергенде – жұмыс учаскесіне мүмкін жақындықта бір жерге қосу құралын орнатуға тиіс. 615. Ажыратылған ƏЖ жұмыс жүргізгенде құрылыс-құрастыру ұйымдарының жұмыс учаскелерінде жерге тұйықтау құралдарын наряд бойынша ƏЖ пайдаланатын ұйымның қызметкерлері ішінен рұқсат беруші орнатуға тиіс. Жерге қосу ажырату үшін бөлек наряд берілуге тиіс. Мұндай кезде бригада мүшесі ретінде құрылыс-құрастыру ұйымдарының жұмыскерлері ішінен III топ жұмыскерін тартуға рұқсат беріледі. 616. КЖ күзет аймағында жұмыс жүргізуге берілген рұқсат қағазында жəне акт-рұқсаттамада КЖ орналастырылуы мен салыну тереңдігі көрсетілуге тиіс. 617. КЖ күзет аймағында жер қазу жұмыстарын бастаудың алдында КЖ пайдаланатын ұйымның қызметкерлері ішінен бір жұмыскердің бақылауымен кəбілдердің орналасуын жəне салыну тереңдігін дəл анықтау мақсатында топырақтың тексерістік қазылуын (шурф) жүргізу керек, сондайақ жер қазғыш машиналардың жұмыс аймағын белгілейтін уақытша қоршаулар орнатылуға тиіс. 618. Қажет болғанда кəбілді тесуді КЖ пайдаланатын ұйымның жұмыскерлері ішінен рұқсат беруші орындауға тиіс. Бригада мүшесі ретінде ҚМҰ IV топтағы жұмыскерін тартуға болады. 619. ƏЖ-нің күзет аймағында əртүрлі көтергіш машиналарды жəне жылжымалы бөліктері бар механизмдерді пайдаланып жұмыс істеуге, машинадан (механизмнен) немесе оның жылжымалы немесе көтергіш бөліктерінен, сондай-ақ оның жұмыс органынан немесе кез келген қалпындағы көтерілетін жүктен (оның ішінде өте жоғары көтерілу немесе ұшу қалпында) жақын тұрған кернеу берілген сымға дейінгі ауадағы қашықтық осы Қағидалардың 10-қосымшасының 5-кестесінде көрсетілген қашықтықтан кем болмайтын жағдайда рұқсат етіледі.

Бригада құрамына енгізілді (тегі, аты-жөні, тобы) 1

Алдыңғы дəреже берілген күн

(Соңы. Басы 11-14-беттерде).

II

15

www.egemen.kz

10 шілде 2013 жыл

Электрден қорғағыш құралдарының қажеттілігі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сəуірдегі .№435 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер 1. «Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақылар туралы» Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 2 қарашадағы № 1092 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 39, 556-құжат): 1) көрсетілген қаулымен бекітілген Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыларды тағайындау жəне төлеу ережесі осы қаулыға 1-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; 2) көрсетілген қаулымен бекітілген бала туғанда берілетін жəрдемақыны жəне (немесе) бала бір жасқа толғанға дейін бала күтімі жөніндегі жəрдемақыны тағайындауға арналған өтініштің нысаны осы қаулыға 2-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; 3) көрсетілген қаулымен бекітілген он сегіз жасқа дейінгі балаларға арналған жəрдемақыны тағайындау үшін өтініштің нысаны осы қаулыға 3-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; 4) көрсетілген қаулымен бекітілген мүгедек баланы тəрбиелеушіге жəрдемақы тағайындауға арналған өтініштің нысаны осы қаулыға 4-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. «Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі көрсететін мемлекеттік қызметтердің стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 сəуірдегі № 393 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 31, 389-құжат): 1) көрсетілген қаулымен бекітілген «Бала тууға жəне бала күтімі бойынша жəрдемақылар тағайындау» мемлекеттік қызмет стандартында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Мемлекеттік қызметті мекенжайлары осы стандартқа 1, 2, 3-қосымшаларда көрсетілген Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитетінің (бұдан əрі – уəкілетті орган) аумақтық органдары Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығының қалалық, аудандық бөлімшелері (бұдан əрі – уəкілетті ұйымның бөлімшесі), сондай-ақ балама негізде халыққа қызмет көрсету орталығы (бұдан əрі – орталық) арқылы көрсетеді. Жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН) жəне электрондық цифрлық қолтаңбасы (бұдан əрі – ЭЦҚ) болған кезде мемлекеттік қызмет «электрондық үкіметтің» www.egov.kz веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы да көрсетіледі.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі: 1) уəкілетті ұйымның бөлімшесінде немесе орталықта: бала тууға жəне бала күтімі жөніндегі жəрдемақыларды (бұдан əрі – жəрдемақылар) тағайындау не себебін көрсете отырып, жəрдемақыларды тағайындаудан бас тарту туралы қағаз жеткізгіштегі хабарлама; 2) порталда: жəрдемақыларды тағайындау не себебін көрсете отырып, жəрдемақыларды тағайындаудан бас тарту туралы уəкілетті тұлғаның ЭЦҚ-мен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы хабарлама.»; 6-тармақ мынадай мазмұндағы бөлікпен толықтырылсын: «Бала күтімі жөніндегі жəрдемақы бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылу жағдайына Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан əлеуметтік төлем алуға құқығы жоқ адамдарға тағайындалады.»; 7-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «7. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері: уəкілетті ұйымның бөлімшесінде немесе орталықта: 1) мемлекеттік қызметті алушының өтінішін (электрондық өтінімін) жəне осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды уəкілетті ұйымда тіркеген күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде; Мемлекеттік қызмет көрсету туралы шешім қабылдау үшін қажетті құжаттың (құжаттардың) жоқтығы анықталған жағдайларда мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі «Балалы отбасыларға берiлетiн мемлекеттiк жəрдемақылар туралы» Қазақстан Республикасының Заңын iске асыру жөнiндегi кейбiр шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 2 қарашадағы № 1092 қаулысының (бұдан əрі - қаулы) 24, 25-тармақтарына сəйкес ұзартылады; 2) өтініш берген күні сол жерде көрсетілетін (тіркеу, талон алу кезінде) мемлекеттік қызмет алғанға дейін күтудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты бір мемлекеттік қызмет алушыға 30 минут есебінен кезек күтіп тұрған адамдар санына байланысты; 3) мемлекеттік қызметті алушы өтініш берген күні мемлекеттік қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты – 30 минуттан аспайды; порталда: электрондық өтінішті уəкілетті органда тіркеген күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде.»; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Жұмыс кестесі: 1) уəкілетті ұйым бөлімшелерінде: демалыс жəне «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.00-ге дейін түскі үзіліспен күн сайын сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін. Мемлекеттік қызмет алушыларды қабылдау: сағат 9.00-ден 14.00-ге дейін. Алдын ала жазылу жəне қызметті жедел ресімдеу көзделмеген; 2) орталықта – мемлекеттік қызмет еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес дүйсенбіден сенбіні қоса алғанда, үзіліссіз күн сайын сағат 9.00-ден 20.00-ге дейін көрсетіледі. Қабылдау жеделдетіп қызмет көрсетусіз «электрондық кезек» тəртібімен жүзеге асырылады. 3) порталда – тəулік бойы.»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Мемлекеттік қызмет алу үшін мемлекеттік қызмет алушы өзінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН) болған кезде өтінішке уəкілетті ұйым бөлімшесіне немесе орталыққа мынадай құжаттарды қоса береді: 1) мемлекеттік қызмет алушының жеке басын куəландыратын құжат (Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктің тұруға ықтиярхаты); сондай-ақ оралмандар үшін – оралман куəлігі; 2) баланың (балалардың) туу туралы куəлігі (куəліктері) не туу туралы актілік жазбадан үзінді; 3) мемлекеттік қызмет алушының деректері баланың туу туралы куəлігіндегі деректермен сəйкес келмеген жағдайда неке қию (бұзу) туралы куəлік; 4) балаға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілеуді немесе бала асырап алуды растайтын құжат. Мемлекеттік қызмет алу үшін тұрғылықты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттарды, жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдағы банктік шот нөмірі туралы мəліметтерді, тіркеу Қазақстан Республикасының аумағында 2007 жылғы 13 тамыздан кейін жүргізілген баланың (балалардың) туу туралы куəлігін не туу туралы актілік жазбадан үзіндіні, тіркеу Қазақстан Республикасының аумағында 2008 жылғы 1 маусымнан кейін жүргізілген неке қию (бұзу) туралы куəлікті, сондай-ақ осы тармақтың 4) тармақшасында көрсетілген құжатты ұсыну олардағы ақпаратты мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алу мүмкін болған жағдайда талап етілмейді. Түпнұсқада ұсынылған құжаттар сканерленеді жəне құжаттардың электрондық көшірмелері уəкілетті ұйым немесе Орталық маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін мемлекеттік қызмет алушыға қайтарылады. Порталда мемлекеттік қызмет алу үшін мемлекеттік қызмет алушы өзінің ЖСН болған кезде осы тармақта көзделген құжаттардың негізінде толтырылған электрондық өтінімде көрсетілген мəліметтерді растау үшін мемлекеттік органдардың жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелеріне сұрау салуды жүзеге асырады. Электрондық өтініш мемлекеттік қызмет алушының ЭЦҚмен куəландырылады.»; 12-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) уəкілетті ұйым бөлімшесінде өтініш нысанын мемлекеттік қызмет үшін өтініш берген тұрғылықты жері бойынша уəкілетті ұйымның маманы береді;» 3) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «3) портал арқылы электрондық өтініш нысаны толтырылады.»; 13-тармақтың 2) тармақшасындағы «операциялық залда жүзеге асырылады.» деген сөздер «операциялық залда;» деген сөздермен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 3) тармақшамен толықтырылсын: «3) порталда мемлекеттік қызмет алушының жеке кабинетінде жүзеге асырылады.»; 14-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) портал арқылы өтініш білдіру кезінде мемлекеттік қызмет алушының жеке кабинетіне мемлекеттік қызмет көрсету үшін электрондық өтініштің қабылданғаны туралы хабарлама жіберіледі. Мемлекеттік қызмет алушы портал арқылы электрондық өтінішті жібергеннен кейін жеке кабинетінен мемлекеттік органда өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын (жеткізілгені, тіркелгені, орындалғаны туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) өтінішті қарау туралы ақпарат қол жетімді болады.»; 15-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «15. Жəрдемақыларды тағайындау не тағайындаудан бас тарту туралы хабарлама беру тұрғылықты жері бойынша уəкілетті ұйым бөлімшесіне немесе орталыққа мемлекеттік қызмет алушы жеке өзі келген кезде жүзеге асырылады. Егер мемлекеттік қызмет алушы қызметтің нəтижесін алу үшін белгіленген мерзімде келмеген жағдайларда, орталық оның бір ай бойы сақталуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік қызмет алушы портал арқылы өтініш білдірген кезде жəрдемақыларды тағайындау не тағайындаудан бас тарту туралы хабарлама мемлекеттік қызмет алушының жеке кабинетіне жіберіледі.»; 16-тармақтың екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Құжаттарды қабылдаудан бас тарту кезінде орталық қызметкері мемлекеттік қызмет алушыға жетіспейтін құжатты көрсете отырып хабарлама береді.». 2) көрсетілген қаулымен бекітілген «Мүгедек баланы тəрбиелеуші анасына немесе əкесіне, бала асырап алушыға, қамқоршысына (қорғаншысына) жəрдемақы тағайындау» мемлекеттік қызмет стандартында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Мемлекеттік қызметті мекенжайлары осы стандартқа 1, 2-қосымшаларда көрсетілген Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитетінің аумақтық органдары Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығының қалалық, аудандық бөлімшелері (бұдан əрі – уəкілетті ұйымның бөлімшесі), сондай-ақ балама негізде халыққа қызмет көрсету орталықтары (бұдан əрі – орталық) арқылы көрсетеді.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі: уəкілетті ұйым бөлімшесінде немесе орталықта: мүгедек бала тəрбиелеп отырған анаға немесе əкеге, асырап алушыға, қамқоршыға (қорғаншыға) жəрдемақы (бұдан əрі – жəрдемақы) тағайындау туралы хабарлама не себебін көрсете отырып, жəрдемақы тағайындаудан бас тарту туралы қағаз жеткізгіштегі хабарлама болып табылады.»; 7-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) мемлекеттік қызмет алушының өтінішін (электрондық өтінім) жəне осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды уəкілетті органда тіркеген күннен бастап он жұмыс күні ішінде. Мемлекеттік қызмет көрсету туралы шешім қабылдау үшін қажетті құжаттың (құжаттардың) жоқтығы анықталған жағдайда мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 2 қарашадағы № 1092 қаулысының 57, 58-тармақтарына сəйкес ұзартылады;»; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Жұмыс кестесі:

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-бетте). 1) уəкілетті ұйым бөлімшелерінде: демалыс жəне «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.00-ге дейін түскі үзіліспен, күн сайын сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін. Мемлекеттік қызмет алушыларды қабылдау: сағат 9.00-ден 14.00-ге дейін. Алдын ала жазылу жəне қызметті жедел ресімдеу көзделмеген; 2) орталықта – мемлекеттік қызмет еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес дүйсенбіден сенбіні қоса алғанда, үзіліссіз күн сайын сағат 9.00-ден 20.00-ге дейін көрсетіледі. Қабылдау жеделдетіп қызмет көрсетусіз «электрондық кезек» тəртібімен жүзеге асырылады.»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Мемлекеттік қызмет алу үшін мемлекеттік қызмет алушы өтінішке мынадай құжаттарды қоса береді: 1) мемлекеттік қызмет алушының жеке басын куəландыратын құжат (Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктің тұруға ықтиярхаты); сондай-ақ оралмандар үшін – оралман куəлігі; 2) баланың (балалардың) туу туралы куəлігі (куəліктері) немесе туу туралы актілік жазбадан үзінді; 3) мемлекеттік қызмет алушының деректері баланың туу туралы куəлігіндегі деректермен сəйкес келмеген жағдайда, неке қию (бұзу) туралы куəлік; 4) балаға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілеуді немесе бала асырап алуды растайтын құжат; 5) отбасының тұрғылықты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжат; 6) баланың мүгедектігі туралы анықтама (мүгедектігі туралы анықтамадан үзінді); 7) жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдағы банктік шот нөмірі туралы мəліметтерді растайтын құжат. Түпнұсқада ұсынылған құжаттар сканерленеді жəне құжаттардың электрондық көшірмелері уəкілетті ұйым бөлімшесі немесе орталық маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін құжаттардың қабылданғаны туралы белгісі бар өтініштің үзбелі талонымен мемлекеттік қызмет алушыға қайтарылады. Жəрдемақы тағайындау үшін өтінішті жəне қажетті құжаттарды үшінші тұлғалардың тапсыруы жəрдемақыны алуға құқығы бар адамның нотариат куəландырған сенімхаты бойынша жүзеге асырылады.»; 14-тармақтың 1-тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) уəкілетті ұйым бөлімшесіне немесе орталыққа өтініш білдіру кезінде – мемлекеттік қызметті тіркеу жəне мемлекеттік қызмет алушының мемлекеттік қызметті алу күні, құжаттарды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні көрсетілген өтініштің үзбелі талоны;»; 16-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Құжаттарды қабылдаудан бас тарту кезінде орталық қызметкері мемлекеттік қызмет алушыға жетіспейтін құжаттарды көрсете отырып хабарлама береді.». 3. «Жергілікті атқарушы органдар көрсететін мемлекеттік қызметтердің стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 сəуірдегі № 394 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 32, 391-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген «18 жасқа дейінгі балалары бар отбасыларға мемлекеттік жəрдемақылар тағайындау» мемлекеттік қызмет стандартында: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Мемлекеттік қызмет «Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақылар туралы» 2005 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабы 1-тармағының, «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 29-бабының жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 2 қарашадағы № 1092 қаулысымен бекітілген Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыларды тағайындау жəне төлеу ережесінің (бұдан əрі – Ереже) 4-тарауының негізінде көрсетіледі.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Мемлекеттік қызмет алушы алатын көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі 18 жасқа дейінгі балаларға жəрдемақы тағайындау не себебін көрсете отырып, тағайындаудан бас тарту туралы қағаз жеткізгіштегі хабарлама болып табылады.»; 7-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) мемлекеттік қызмет алушының өтінішін жəне осы стандарттың 11-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тіркеген күннен бастап: уəкілетті органда – жеті жұмыс күні ішінде; тұрғылықты жері бойынша ауылдық округ əкіміне – жиырма екі жұмыс күнінен асырмай; орталықта – жеті жұмыс күні ішінде (құжатты (мемлекеттік қызметтің нəтижесін) қабылдау жəне беру күні мемлекеттік қызмет көрсету мерзіміне кірмейді);»; 9-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «9. Уəкілетті органның немесе ауылдық округ əкімінің жұмыс кестесі: демалыс (сенбі, жексенбі) жəне «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.00-ге дейін түскі үзіліспен, күн сайын сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін.»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Мемлекеттік қызмет алу үшін мемлекеттік қызмет алушы өтінішке мынадай құжаттарды қоса береді: уəкілетті органға немесе орталыққа: 1) мемлекеттік қызмет алушының жеке басын куəландыратын құжат (Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктің тұруға ықтиярхаты); сондай-ақ оралмандар үшін – оралман куəлігі; 2) баланың (балалардың) туу туралы куəлігі (куəліктері) немесе туу туралы актілік жазбадан үзінді; 3) мемлекеттік қызмет алушының деректері баланың туу туралы куəлігіндегі деректермен сəйкес келмеген жағдайда, неке қию (бұзу) туралы куəлік; 4) құжаттардың түпнұсқалары негізінде толтырылған белгіленген үлгідегі отбасының құрамы туралы мəліметтер; 5) белгіленген үлгідегі отбасы мүшелерінің табыстары туралы мəліметтер; 6) отбасының тұрғылықты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжат; 7) балаға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілеуді немесе асырап алуды растайтын құжат; 8) жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдағы банктік шот нөмірлері туралы мəліметтерді растайтын құжат. Қазақстан Республикасының аумағында 2007 жылғы 13 тамыздан кейін жүргізілген тіркеулер бойынша баланың (балалардың) тууы туралы куəлігі не туу туралы акті жазбасынан үзіндіні, Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 1 маусымнан кейін жүргізілген тіркеулер бойынша неке қию (бұзу) туралы куəлікті, сондай-ақ осы тармақтың 6), 7) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды ұсыну, олардағы ақпаратты мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алу мүмкін болған жағдайда талап етілмейді. Түпнұсқада ұсынылған құжаттарды уəкілетті органның маманы сканерлейді, содан кейін мемлекеттік қызмет алушыға қайтарады. Орталық маманы түпнұсқада ұсынылған құжаттарды сканерлейді, оларды ЭЦҚ-мен куəландырады, содан кейін мемлекеттік қызмет алушыға қайтарады. 2. Кент, ауыл, ауылдық округ əкіміне өтініш білдіру кезінде ұсынылатын құжаттар: 1) балаларға арналған жəрдемақыны тағайындау үшін белгіленген үлгідегі өтініш; 2) баланың (балалардың) тууы туралы куəлігінің (куəліктерінің) көшірмесі (көшірмелері); 3) мемлекеттік қызмет алушының жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі (Қазақстан Республикасы азаматының куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктің тұруға ықтиярхаты); 4) отбасының тұрғылықты жері бойынша тіркелгенін растайтын құжат; 5) белгіленген үлгідегі отбасы құрамы туралы мəліметтер; 6) белгіленген үлгідегі отбасы мүшелерінің табысы туралы мəліметтер; 7) балаға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілеуді немесе бала асырап алуды растайтын құжат; 8) жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдағы банктік шот нөмірлері туралы мəліметтерді растайтын құжат. Салыстырып тексеру үшін құжаттардың түпнұсқалары мен көшірмелері ұсынылады, содан кейін құжаттардың түпнұсқалары мемлекеттік қызмет алушыға қайтарылады. Балаларға арналған жəрдемақыны алу құқығын растау үшін мемлекеттік қызмет алушы отбасы құрамы, отбасы мүшелерінің кірістері жəне жеке қосалқы шаруашылығынан түскен кірістері туралы мəліметтерді тоқсан сайын ұсына отырып, өтініш білдіреді. Жəрдемақы тағайындау үшін өтінішті жəне қажетті құжаттарды үшінші тұлғалардың тапсыруы жəрдемақыны алуға құқығы бар адамның нотариат куəландырған сенімхаты бойынша жүзеге асырылады.»; 13-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Мемлекеттік қызметті орталық арқылы көрсету кезінде құжаттарды қабылдау «кедергісіз» қызмет көрсету арқылы операциялық залда жүзеге асырылады.»; 15-тармақтың үшінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «орталыққа жеке өзі өтініш білдірген кезде қолхат негізінде онда көрсетілген мерзімде «кедергісіз» қызмет көрсету арқылы күн сайын жүзеге асырылады.»; 16-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «16. Уəкілетті орган: 1) егер əкесі немесе анасы (асырап алушылар) бірінші, екінші топтағы мүгедектердің, мүгедек балалардың, сексен жастан асқан адамдардың, үш жасқа дейінгі баланың күтімімен айналысатын жағдайларды қоспағанда, баланың еңбекке жарамды ата-анасы (асырап алушылар) жұмыс істемейтін, күндізгі оқу бөлімінде оқымайтын, əскерде қызметін өткермейтін жəне жұмыспен қамту органдарында жұмыссыз ретінде тіркелмеген болса; 2) отбасының жан басына шаққандағы орташа табысы азық-түлік себетінің белгіленген құнынан асып түскен жағдайда жəрдемақы тағайындаудан бас тартады. Мемлекеттік қызмет көрсетуді тоқтату үшін негіздер мыналар болып табылады: 1) баланың қайтыс болуы; 2) баланы толық мемлекеттік қамсыздандыруға белгілеу; 3) мемлекеттік қызмет алушының жəрдемақыны заңсыз тағайындауға əкеп соқтырған жалған мəліметтерді беруі; 4) Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасында белгіленген жағдайларда ата-аналарды ата-аналық құқығынан айыру немесе шектеу, асырап алуды заңсыз деп тану немесе жою, қорғаншыларды (қамқоршыларды) өздерінің міндеттерін орындаудан босату немесе шеттету. Мемлекеттік қызмет орталық арқылы көрсетілген кезде уəкілетті орган жоғарыда көрсетілген себептер бойынша бас тарту себебін жазбаша дəлелдейді жəне құжаттар пакетін алған күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде қайтарады жəне орталыққа жібереді. Осы стандарттың 11-тармағында көзделген құжаттар пакеті толық ұсынылмаған жағдайда, уəкілетті орган құжаттар пакетін алған күннен бастап екі жұмыс күні ішінде оларды жетіспейтін құжат туралы хабарламамен орталыққа қайтарады. Мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту үшін негіз мемлекеттік қызмет алушы құжаттарды тапсырған кезде толық емес жəне (немесе) дəйексіз мəліметтерді ұсынуы болып табылады. Мемлекеттік қызметті көрсетуді тоқтата тұру үшін негіздер көзделмеген.». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сəуірдегі №435 қаулысына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2005 жылғы 2 қарашадағы № 1092 қаулысымен бекiтiлген Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыларды тағайындау жəне төлеу ережесі Осы Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыларды тағайындау жəне төлеу ережесі (бұдан əрі – Ереже) «Балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақылар туралы» 2005 жылғы 28 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес əзірленді жəне балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыларды тағайындау жəне төлеу тəртібін айқындайды. 1. Жалпы ережелер 1. Осы Ережеде мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақылар мынадай түрдегі ақшалай төлемдер: бала тууына байланысты тағайындалатын жəне төленетін біржолғы мемлекеттік жəрдемақы (бұдан əрi – бала туғанда берілетін жəрдемақы); бала бір жасқа толық толғанға дейін оның күтіміне байланысты тағайындалатын жəне төленетін ай сайынғы мемлекеттік жəрдемақы (бұдан əрі – бала күтімі жөніндегі жəрдемақы); он сегіз жасқа дейінгі балаларға тағайындалатын жəне төленетін ай сайынғы мемлекеттiк жəрдемақы (бұдан əрі – балаларға арналған жəрдемақы); мүгедек баланы (мүгедек балаларды) тəрбиелеп отырған анаға немесе əкеге, бала асырап алушыға, қамқоршыға (қорғаншыға) тағайындалатын жəне төленетін ай сайынғы мемлекеттік жəрдемақы (бұдан əрі – мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақы); 2) бала туғанда берілетін, бала күтімі жөніндегі жəне мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақыларды тағайындау жөніндегі уəкілетті орган (бұдан əрі – уəкілетті орган) – уəкілетті мемлекеттік органның аумақтық бөлімшелері; 3) балаларға арналған жəрдемақыны тағайындау жəне төлеу жөніндегі уəкілетті орган – республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органы; 4) отбасы - некеден, туыстықтан, жекжаттықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тəрбиеге алудың өзге де нысандарынан туындайтын мүліктік жəне мүлiктiк емес жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты жəне отбасы қатынастарын нығайту мен дамытуға жəрдемдесуге тиiстi адамдар тобы; 5) отбасының жиынтық табысы – отбасының ақшалай да, заттай да нысанда алған табысының жалпы сомасы; 6) отбасының орта есеппен жан басына шаққандағы табысы – отбасы жиынтық табысының отбасының əрбір мүшесіне ай сайын келетін үлесі; 7) өтініш беруші – жəрдемақылар тағайындату үшін отбасы атынан өтініш беретін адам; 8) учаскелiк комиссия – əлеуметтiк көмек алуға өтініш жасаған отбасылардың материалдық жағдайына тексеру жүргізу жəне қорытындылар дайындау үшін тиісті əкімшілік-аумақтық бірліктер əкімдерінің шешімімен құрылатын арнайы комиссия; 9) уəкілетті ұйым (бұдан əрі – Орталық) – Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорын; 10) жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйым – банктік операциялардың тиісті түрлеріне қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі уəкілетті органның лицензиясы бар ұйымдар, «Қазпошта» акционерлік қоғамының аумақтық бөлімшелері; 11) Орталық филиалы – уəкілетті ұйымның облыстық, Астана жəне Алматы қалаларындағы филиалдары; 12) Орталық бөлімшесі – уəкілетті ұйымның қалалық, аудандық бөлiмшелерi; 13) электрондық цифрлық қолтаңба (бұдан əрі – ЭЦҚ) – электрондық цифрлық қолтаңба құралдарымен жасалған жəне электрондық құжаттың дұрыстығын, оның тиесілілігін жəне мазмұнының өзгермейтіндігін растайтын электрондық цифрлық символдар жиыны; 14) ақпараттық жүйе – аппараттық-бағдарламалық кешенді қолданумен ақпаратты сақтауға, өңдеуге, іздеуге, таратуға, тапсыруға жəне беруге арналған жүйе; 15) электрондық құжат – ақпарат электрондық цифрлық нысанда берілген жəне электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куəландырылған құжат; 16) электрондық өтініш – электрондық цифрлық қолтаңбамен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтініш; 17) электрондық өтінім – бала туғанда берілетін жəрдемақы, бала күтімі жөніндегі жəрдемақы, мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақы жəне балаларға арналған жəрдемақыны тағайындауға қажетті Халыққа қызмет көрсету орталығының электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы мəліметтер; 18) бірінші бөлім – жəрдемақының мөлшерін тағайындаумен, жаңартумен, өзгерту жəне қайта қараумен жəне ағымдағы қажеттілікті қалыптастырғаннан кейін өтініш берушінің тұрғылықты жерін ауыстыруымен байланысты төлемнің ағымдағы айға қажеттілігі енгізілмеген жəрдемақы сомасы; 19) бала туғанда берілетін жəрдемақы, бала күтімі жөніндегі жəрдемақы жəне (немесе) мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақыны алушы (бұдан əрі – алушы) – бала туғанда берілетін жəрдемақы, бала күтімі жөніндегі жəрдемақы жəне (немесе) мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақы тағайындалған өтініш беруші; 20) дəйексіз құжат (қолдан жасалған) – дəйексіз (жалған) мəліметтерден тұратын түпнұсқадағы құжаттардың үлгілері бойынша жасалған құжат. 2. Бала туғанда берілетін жəрдемақыға, бала күтімі жөніндегі жəрдемақыға өтініш беру, оны тағайындау жəне төлеу тəртібі 2. Бала туғанда берілетін жəрдемақыны, бала күтімі жөніндегі жəрдемақыны (бұдан əрі – жəрдемақы) тағайындау үшін жəрдемақы алуға құқығы бар адамдар тұрғылықты жері бойынша

Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына өтініш жасайды. Бала күтімі жөніндегі жəрдемақы бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылу жағдайына Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан əлеуметтік төлем алуға құқығы жоқ адамдарға тағайындалады. Адамдар жəрдемақыларды тағайындауға «электрондық үкіметтің» веб-порталы арқылы жүгінуге құқылы. 3. Жəрдемақыларды тағайындау үшін өтініш беру мерзімі бала туған күннен бастап он екі айдан аспауы тиіс. 4. Бала күтімі жөніндегі жəрдемақы бала туған күннен бастап бір жасқа толық толған күнге дейін тағайындалады. Отбасы құрамында ата-анасы ата-ана құқығынан айырылған немесе ата-ана құқығы шектелген балаларды қоспағанда, туған, асырап алынған, сондай-ақ қорғаншылыққа (қамқоршылыққа) алынған балалар ескеріледі, сондай-ақ отбасы құрамында егер басқа ата-ананың отбасында ескерілмесе, өгей балалар да ескеріледі. Оралмандарға бала күтімі жөніндегі жəрдемақы бала туған күннен бастап, бірақ оралман мəртебесі белгіленген күннен кейін тағайындалады. 5. Жəрдемақы баланың отбасының табысына қарамастан тағайындалады. 6. Өтініш беруші жəрдемақыларды тағайындауға өтініш берген кезде Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығының маманы Орталықтың ақпараттық жүйесіне өтініш берушіде жəрдемақыларды тағайындау, төлеу немесе тағайындауға өтініш беру фактісінің болуына сұрау салуды жүзеге асырады. Орталықтан жəрдемақы тағайындау, төлеу немесе өтініш беру фактісін растайтын ақпарат алу кезінде Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы өтініш берушіге осы Ережеге 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінішті қабылдаудан бас тарту туралы хабарлайды. Хабарламаға Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-сы қойылады. 7. Жəрдемақылар тағайындау үшін өтiнiшке жəрдемақы тағайындауға құқығы бар адамдар жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН) болған кезде мынадай құжаттарды қоса ұсынады: 1) көріп тексеру үшін өтiнiш берушінің жеке басын куəландыратын құжат (Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктің тұруға ықтиярхаты); сондай-ақ оралмандар үшін – оралман куəлігі; 2) баланың (балалардың) туу туралы куəлігі (куəліктері) не туу туралы акті жазбасынан үзінді; 3) өтініш берушінің деректері баланың туу туралы куəлігіндегі деректермен сəйкес келмеген жағдайда неке қию (бұзу) туралы куəлік; 4) балаға немесе бала асырап алушыға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілеуді растайтын құжат; Жəрдемақылар тағайындау үшін тұрғылықты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжаттарды, жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдағы банктік шот нөмірі туралы мəліметтерді, Қазақстан Республикасының аумағында 2007 жылғы 13 тамыздан кейін жүргізілген тіркеулер бойынша баланың (балалардың) тууы туралы куəлігі (куəліктері) не туу туралы акті жазбасынан үзіндіні, Қазақстан Республикасының аумағында 2008 жылғы 1 маусымнан кейін жүргізілген тіркеулер бойынша неке қию (бұзу) туралы куəлікті, сондай-ақ осы тармақтың 4) тармақшасында көрсетілген құжатты ұсыну олардағы ақпаратты мемлекеттік ақпараттық жүйелерден осы Ережеге 2-қосымшаға сəйкес алу мүмкін болған жағдайда талап етілмейді. Түпнұсқада ұсынылған құжаттар сканерден өткізіледі жəне құжаттардың электрондық көшірмелері Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін өтініш берушіге қайтарылады. 8. Жəрдемақылар тағайындау үшін өтінішті жəне қажетті құжаттарды үшінші тұлғалардың беруі тиісті жəрдемақыны алуға құқығы бар адамның нотариат куəландырған сенімхаты бойынша жүзеге асырылады. Нотариат куəландырған сенімхат сканерден өткізіледі, Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін өтініш берушіге қайтарылады. 9. Өтініш беруші жəрдемақылар тағайындау үшін тиісті құжаттарды бергеннен кейін оның қатысуымен Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығының маманы мемлекеттік органдардың жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелеріне осы Ережеге 2-қосымшаға сəйкес сұрау салу қалыптастырады. Мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдар сұратылған мəліметтерді растайтын электрондық құжаттарды ұсынған кезде сұрау салуды жүзеге асырған Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы өтініш берушіге құжаттарды қабылдағаны туралы белгісі бар үзбелі талон береді. Мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдар ақпараттық жүйелерде өтініш беруші туралы сұратылып отырған мəліметтердің жоқ екенін немесе өтініш беруші берген мəліметтермен сəйкессіздігін растайтын электрондық құжаттарды ұсынған кезде сұрау салуды жүзеге асырған Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы өтініш берушіге құжаттардың түпнұсқаларын жəне мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелеріндегі ол туралы мəліметтерді сəйкестікке келтіру үшін келісу туралы өтініш ұсыну қажеттігі туралы хабардар етеді. 10. Өтініш беруші құжаттардың түпнұсқасын жəне келісу туралы өтініш берген кезде Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығының маманы құжаттардың түпнұсқасын сканерден өткізеді, оларды ЭЦҚ-мен куəландырады жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тəртіппен жəне мерзімдерде жеке тұлға туралы мəліметтерді сəйкестікке келтіру үшін мемлекеттік органдарға жəне (немесе ұйымдарға) жібереді. Егер өтініш беруші Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тəртіппен жəне мерзімдерде хабарламада көрсетілген құжаттардың түпнұсқаларын ұсынбаған жағдайда Орталық бөлімшесі не Халыққа қызмет көрсету орталығы өтініш берушіні осы Ережеге 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақыларды тағайындауға өтінішті қабылдаудан бас тарту туралы (себебін көрсете отырып) хабардар етеді. 11. Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы тиісті жəрдемақыны тағайындау үшін өтініш берушіден қабылданатын жəне мемлекеттік органдардың жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелерінен алынған құжаттар пакетінің толықтығын тексереді, құжаттардың сапасын жəне электрондық көшірмелерінің осы Ереженің 7-тармағына сəйкес ұсынған түпнұсқаларға сəйкестігін қамтамасыз етеді. 12. Орталық бөлімшесі өтініш беруші құжаттардың толық пакетін берген кезде осы Ережеге 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша тиісті жəрдемақыны тағайындау туралы өтінішті журналға тіркейді. 13. Халыққа қызмет көрсету орталығы жəрдемақы тағайындауға өтінішті қабылдаған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде өтініш беруші түпнұсқада ұсынған өтініштің, құжаттардың электрондық көшірмелерін, сондай-ақ мемлекеттік органдардың жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелерінен алынған мəліметтерді электрондық өтініммен Орталық бөлімшесіне жібереді. Электрондық өтінім Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 14. Халыққа қызмет көрсету орталығынан электрондық өтінім түскен күннен бастап екі жұмыс күні ішінде Орталық бөлімшесі келіп түскен құжаттар пакетін тексереді. Құжаттар тізбесінің толық түспегені анықталған жағдайда Халыққа қызмет көрсету орталығына осы Ережеге 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жоқ құжат көрсетілген хабарламамен қоса құжаттардың пакетін электрондық өтінімді қарамастан қайтарады. Хабарлама Орталық бөлімшесі маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады. Халыққа қызмет көрсету орталығы Орталықтан хабарлама келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде анықталған қатені жояды жəне өтініш беруші түпнұсқада ұсынған өтініштің, құжаттардың жəне мəліметтердің электрондық көшірмелерін қамтитын құжаттарды қоса, Орталық бөлімшесіне электрондық өтінімді, сондай-ақ мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелерінен алынған электрондық құжаттар мен мəліметтерді жібереді. 15. Жəрдемақыларды тағайындау үшін өтініш беруші «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы жүгінген кезде мемлекеттік органдардың жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелеріне өтініш нысанында көзделген ұсынылған мəліметтерді растау жəне қажетті мəліметтерді алу үшін осы Ережеге 5-қосымшаға сəйкес сұрау салуды өтініш берушінің өзі жүзеге асырады. 16. Мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдар сұратылған мəліметтерді растайтын электрондық құжаттарды ұсынған кезде «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы сұрау салуды жүзеге асырған электрондық өтінішті өзінің ЭЦҚ-мен куəландырады жəне Орталықтың автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне жібереді. 17. «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы келіп түскен жəрдемақылар тағайындау үшін ұсынылған электрондық өтініш мынадай параметрлер бойынша тексеруден өтеді: 1) ұсынылған мəліметтердің толықтығы; 2) жəрдемақылар тағайындау, төлеу, сондай-ақ жəрдемақы тағайындауға өтініш беру фактісінің болмауы; 3) жəрдемақы тағайындалатын баланың бір жасқа толмауы; 4) отбасы мүшелерінің мекенжай мəліметтерінің өтініш берушінің мəліметтеріне сəйкестігі. Жоғарыда келтірілген параметрлер бойынша тексерудің оң нəтижесі болған жағдайда өтінішті өңдеуге арналған кіріс хабарламалары журналына орналастыру жүргізіледі. 18. «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы жіберілген электрондық өтінішті қабылдау кезінде өтініш берушіге осы Ережеге 6-қосымшаға сəйкес электрондық өтінішті қабылдағаны туралы хабарлама жіберіледі. Хабарлама Орталық бөлімшесі маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 19. Орталық бөлімшесі өтініш тіркелген күні осы Ережеге 7-қосымшаға сəйкес нысан бойынша журналда іске нөмір береді жəне өтініш берушінің мыналарды қамтитын электрондық іс макетін қалыптастырады: өтініш беруші түпнұсқада ұсынған өтініштің жəне құжаттардың, электрондық көшірмелері, сондай-ақ мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйелерінен алынған мəліметтер, не өтініш беруші тұпнұсқада ұсынған жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тəртіппен жəне мерзімдерде мемлекеттік органдар жəне (немесе) ұйымдардың ақпараттық жүйесіне жіберілген жеке тұлға туралы мəліметтерді сəйкестікке келтіру үшін құжаттар мен мəліметтердің электрондық көшірмелері. Жəрдемақылар үшін электрондық іс макеті Орталық бөлімшесінде өтінішті тіркеген күннен бастап екі жұмыс күні ішінде қалыптастырылады жəне ЭЦҚ арқылы куəландырылады. Орталық бөлімшесінің маманы осы Ережеге 8-қосымшаға сəйкес нысандар бойынша шешім жобасын қалыптастырады, жəрдемақылардың мөлшерін есептеуді жүргізеді жəне оларды ЭЦҚ-мен куəландырады. Шешімнің жобасы жəрдемақы тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы электрондық - цифрлық нысандағы құжатты (бұдан əрі – шешім жобасы) білдіреді. Орталық бөлімшесінің басшысы жəрдемақылар мөлшерін есептеудің, шешім жобасының ресімделу дұрыстығын тексереді жəне оны ЭЦҚ-мен куəландырады, содан кейін Орталық бөлімшесі істің электрондық макетін Орталықтың филиалына жібереді. 20. Орталық филиалы келіп түскен күннен бастап екі жұмыс күні ішінде электрондық іс макеті мен шешімнің жобасын қарайды, есептің жəне шешім жобасының ресімделу дұрыстығын тексереді, содан кейін оны уəкілетті органға жібереді. Бұл ретте шешімнің жобасы Орталық филиалы маманының жəне басшысының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 21. Уəкілетті орган келіп түскен электрондық іс макетін шешім жобасымен қарайды, үш жұмыс күні ішінде жəрдемақыларды тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы шешім қабылдайды. 22. Шешім басқарма (бөлім) маманының, басшысының жəне уəкілетті орган басшысының ЭЦҚмен куəландырылған, жəрдемақы тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы электрондықцифрлық нысандағы құжатты (бұдан əрі – шешім) білдіреді. Шешімнің нөмірі мен күні автоматты режимде беріледі. Автоматты режимде шешім қабылданған күннен бастап бір жұмыс күні ішінде осы Ережеге 9-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақыларды тағайындау туралы хабарлама Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына немесе «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтініш берушінің жеке кабинетіне жіберіледі. Хабарлама уəкілетті орган басшысының ЭЦҚмен куəландырылады. 23. Уəкілетті органның маманы шешімді осы Ережеге 10-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақыларды тағайындау туралы шешімдерді тіркеу журналында тіркейді. Уəкілетті орган Орталықтың бөлімшесіне шешіммен қоса электрондық іс макетін жібереді. 24. Егер уəкілетті орган ұсынылған электрондық іс макетінде шешім қабылдауға қажетті құжаттың (құжаттардың) жоқтығын анықтаса, электрондық іс макеті шешім жобасымен Орталық бөлімшесіне қайтарылады. Осы Ережеге 11-қосымшаға сəйкес нысандар бойынша себептері көрсетілген құжатты (құжаттарды) қайта рəсімдеу қажеттігі туралы уəкілетті органның ЭЦҚ-мен куəландырылған хабарламасы Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына жіберіледі. Орталық бөлімшесі жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы бес жұмыс күні ішінде өтініш берушіні осы Ережеге 11-қосымшаға сəйкес нысан бойынша хабарламада көрсетілген қосымша құжаттарды жиырма бес жұмыс күні ішінде ұсыну қажеттігі туралы хабардар етеді. Орталық бөлімшесі өтініш беруші жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы қосымша құжаттар ұсынған кезде осы Ереженің 19, 20-тармақтарында көзделген тəртіппен электрондық іс макетін дайындайды. Орталық бөлімшесіне электрондық іс макеті келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде құжаттар қайта ресімделмесе, уəкілетті орган қолдағы бар құжаттар бойынша тиісті жəрдемақы тағайындау туралы немесе тағайындаудан бас тарту туралы электрондық шешім шығарады. Егер уəкілетті орган ұсынылған электрондық іс макетінен жəне (немесе) шешім жобасынан қате тапқан жағдайда, электрондық iс макеті шешім жобасымен бірге қателерді жою үшін Орталық бөлімшесіне электрондық байланыс арқылы қайтарылады. 25. Орталық бөлімшесі қайтарылған электрондық іс макеті келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде анықталған қателерді жояды, осы Ереженің 19, 20-тармақтарында көзделген тəртіппен электрондық іс макетін қайта ресімдейді. 26. Жəрдемақы тағайындаудан бас тарту туралы шешім қабылдаған жағдайда уəкілетті орган шешімде бас тарту негіздемесін көрсетеді. Бұл ретте осы Ережеге 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақы тағайындаудан бас тарту себептері көрсетілген уəкiлеттi органның шешімімен электрондық іс макеті Орталық бөлімшесіне қайтарылады. Уəкiлеттi органның жəрдемақыны тағайындаудан бас тарту себептері көрсетілген электрондық хабарламасы осы Ережеге 12-қосымшаға сəйкес нысан бойынша Орталық бөлімшесіне, Халыққа қызмет көрсету орталығына жəне (немесе) «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтініш берушінің жеке кабинетіне қайтарылады. Хабарлама уəкілетті орган басшысының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 27. Мемлекеттік органнан жəне (немесе) ұйымнан ақпараттық жүйелердегі жеке тұлға туралы мəліметтерді өтініш берушінің дəйексіз құжаттарын ұсыну себебі бойынша сəйкестікке келтіруден бас тартуды растайтын электрондық құжат келіп түскен жағдайда уəкілетті орган жоба шешімін Орталық бөлімшесіне қайта ресімдеуге жібереді. Орталық бөлімшесінің маманы осы Ереженің 19, 20-тармақтарында көзделген тəртіппен өтініш берушінің дəйексіз құжаттарын ұсыну туралы мемлекеттік органның жəне (немесе) ұйымдардың ақпаратына сəйкес дəлелді бас тартуды көрсете отырып, осы Ережеге 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақыларды тағайындаудан бас тарту туралы шешім жобасын қалыптастырады. Үкімет қаулысында белгіленген мерзім ішінде мемлекеттік орган жəне (немесе) ұйым уəкілетті органға ақпараттық жүйелердегі жеке тұлғалар туралы мəліметтерді сəйкестікке келтіруден бас тартылған электрондық құжатты ұсынбаса, жəрдемақылар тағайындау (тағайындаудан бас тарту) туралы шешімді Орталық бөлімшесінің маманы сканерленген өтініш беруші ұсынған құжаттардың түпнұсқаларының негізінде қабылдайды. 28. Орталық бөлімшесі жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы жəрдемақыны тағайындаудан бас тарту туралы хабарлама келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде оны өтініш берушіге береді. 29. Жəрдемақылар төлеуді уəкілетті ұйым өтініш берушінің таңдауы бойынша жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдар арқылы бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырады. 30. Жəрдемақылар облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бөлiнiсiнде Орталық жасаған кестеге сəйкес уəкілетті орган қабылдаған шешім негізінде төленедi. 31. Бала күтiмi жөнiндегi жəрдемақы ағымдағы ай үшiн ай сайын төленедi. Жəрдемақыны тағайындауға, қалпына келтіруге, өзгертуге, мөлшерін қайта қарауға жəне тұрғылықты жерін өзгертуіне байланысты төлеу айының ағымдағы қажеттілігіне енгізілмеген жəрдемақы сомалары ағымдағы қажеттілікті қалыптастырғаннан кейін, бірінші бөлім сомалары ретінде, келесі айдың қажеттілігіне енгізілуге жатады жəне бір рет төленеді. Төлем тағайындайтын немесе оны жүзеге асыратын органның кінəсінен уақытында алынбаған жəрдемақы сомалары өткен уақыт үшін мерзімі шектелмей бір уақытта төленеді. 32. Айлық есептiк көрсеткiш мөлшерi өзгерген жағдайда Орталық бөлiмшесi осы Ережеге 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша шешiмнiң жобасын дайындайды жəне оны осы Ереженің 19, 20-тармақтарында көзделген тəртiппен уəкiлеттi органға бекiтуге жiбередi. 33. Бала күтiмi жөнiндегi жəрдемақының мөлшерiне əсер ететін негiз болып табылатын мəнжайлар туындаған, алушы ауысқан жағдайда, Орталық бөлiмшесi осы Ережеге 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша шешiм жобасын дайындайды жəне оны жаңадан ұсынылған құжаттармен (олар бар болса) толықтырылған электрондық iс макетiмен бiрге осы Ереженің 19, 20-тармақтарында көзделген тəртiппен уəкiлеттi органға бекiтуге жiбередi. 34. Артық төленген сомалар ерiктi тəртіппен, ал бас тартылған жағдайда – сот шешімінің негізінде сот тəртiбiмен қайтарылуға жатады, бұл жөнiнде Орталық бөлiмшесi жəрдемақы алушыны хабардар ету үшiн хат дайындайды.

10 шілде 2013 жыл

35. Бала күтiмi жөнiндегi көрсетiлген жəрдемақыны алушылар құқығына жəне (немесе) олардың мөлшерiне əсер ететiн мəн-жайлардың өзгергендiгi туралы Орталық бөлiмшесiн күнтiзбелiк он күн iшiнде хабардар етуге мiндеттi. Алушы бала күтiмi жөнiндегi жəрдемақының мөлшерiне əсер ететiн мəн-жайлар туралы уақытында хабарламаған жағдайларда, жəрдемақы мөлшерi көрсетiлген мəн-жайлар туындаған сəттен бастап, бiрақ оның тағайындалған сəтiнен асырмай қайта қаралады. 36. Орталық уəкiлеттi орган қабылдаған шешiмдердiң негiзiнде жəрдемақыларды төлеуге қаражат қажеттiлiгi туралы өтiнiм жасайды. Орталық ай сайын 25-күнi Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтiк қорғау министрлiгiне (бұдан əрi – Министрлiк) жəрдемақыларды төлеуге қаражат қажеттiлiгi туралы өтiнiмдi ұсынады. 37. Министрлiк қаражатты тиiстi қаржы жылына арналған мiндеттемелер мен төлемдер жөнiндегi қаржыландыру жоспарларына сəйкес бөлiнген сомалар шегiнде Орталықтың есеп айырысу шотына аударады. 38. Орталық облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бөлiнiсiнде жəрдемақыларды төлеу жөнiндегi кестенi жасайды жəне белгiленген тəртiппен алушылардың ағымдағы шоттарына аудару жолымен жəрдемақыларды беру жөнiндегi уəкiлеттi ұйымға төлем тапсырыстарымен аударады. 39. Бөлiнген қаражат бойынша Министрлiк пен уəкiлеттi ұйым арасында ай сайын салыстырып тексеру актiсi жасалады. 40. Төленген сомалар бойынша Орталық пен жəрдемақыларды беру жөнiндегi уəкiлеттi ұйымдардың арасында ай сайын салыстырып тексеру актiлерi жасалады. 41. Жəрдемақыларды беру жөнiндегi қызметтерге ақы төлеу Орталық пен жəрдемақылар беру жөніндегі уəкiлеттi ұйым арасында заңнамада белгiленген тəртiппен жасалған шарт негiзiнде жүргiзiледi. 42. Бала қайтыс болған, кеткен жəне (немесе) алушы Қазақстан Республикасы шегiнен тыс жерге тұрақты тұруға кеткен немесе оған басқа себептер бойынша төлем тоқтатылған жағдайда Орталық бөлімшесі істі жабуды жүргізеді жəне оны мұрағатқа жібереді. 3. Мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақыға өтініш беру, тағайындау жəне төлеу тəртiбi 43. Мүгедек баланы тəрбиелеушіге жəрдемақы (бұдан əрі – жəрдемақы) тағайындау үшін жəрдемақы алуға құқығы бар адамдар тұрғылықты жері бойынша Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына өтініш жасайды. 44. Мүгедек баланы тəрбиелеушіге берілетін жəрдемақы өтініш берілген күнінен бастап бала мүгедектігінің барлық кезеңіне тағайындалады. Мүгедек баланы толық мемлекеттік қамсыздандыруға белгілеген кезде мүгедек баланы (мүгедек балаларды) тəрбиелеп отырған ана немесе əке, бала асырап алушы, қорғаншы (қамқоршы) тиісті мемлекеттік мекемеден құжаттамалық деректер расталған жағдайда бала отбасында демалыста болған кезеңде мүгедек бала тəрбиелеушінің жəрдемақысына құқығы бар. 45. Жəрдемақы баланың отбасының табысына қарамастан тағайындалады. 46. Жəрдемақы тағайындау үшін өтiнiшке жəрдемақы тағайындауға құқығы бар адамдар өзінде жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН) болған кезде мынадай құжаттарды қоса ұсынады: 1) өтiнiш берушінің жеке басын куəландыратын құжат (Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігі, Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдiктiң тұруына ықтиярхат); сондай-ақ оралмандар үшін – оралман куəлігі; 2) баланың (балалардың) туу туралы куəлігі (куəліктері) не туу туралы актілік жазбадан үзінді; 3) өтініш беруші деректерінің баланың тууы туралы куəлігіндегі деректермен сəйкес келмеген жағдайда неке қию (бұзу) туралы куəлігі; 4) балаға қорғаншылық (қамқоршылық) белгілегендігін немесе асырап алуды растайтын құжат; 5) отбасының тұрғылықты тұратын жері бойынша тіркелгенін растайтын құжат; 6) мүгедек баланы тəрбиелеушіге жəрдемақы үшін баланың мүгедектігі туралы анықтама; 7) жəрдемақы беру жөніндегі уəкілетті ұйымның банктік шот нөмірі туралы мəліметтерді растайтын құжат. Түпнұсқада ұсынылған құжаттар сканерден өткізіледі жəне құжаттардың электрондық көшірмелері Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін құжаттардың қабылданғаны туралы белгісі бар өтініштің үзбелі талонымен бірге өтініш берушіге қайтарылады. 47. Үшінші тұлғалар жəрдемақы тағайындау үшін өтініш жəне қажетті құжаттарды беруді жəрдемақы алуға құқығы бар адамның нотариат куəландырған сенімхаты бойынша жүзеге асырады. Нотариат куəландырған сенімхат сканерден өткізіледі, Орталық бөлімшесінің немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады, содан кейін өтініш берушіге қайтарылады. 48. Орталық бөлімшесі немесе Халыққа қызмет көрсету орталығы өтініш берушіден жəрдемақылар тағайындау үшін қабылданатын құжаттардың толықтығын тексеріп, сапасын жəне құжаттардың электрондық көшірмелерінің өтініш беруші осы Ереженің 46-тармағына сəйкес ұсынған түпнұсқаларға сəйкестігін қамтамасыз етеді. 49. Орталық бөлімшесі, өтініш беруші берген құжаттар пакетін толық ұсынған кезде, жəрдемақы тағайындау туралы өтінішті осы Ережеге 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша журналда тіркейді. 50. Халыққа қызмет көрсету орталығы жəрдемақы тағайындауға өтінішті қабылдаған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде өтініш беруші түпнұсқада ұсынған өтініштің, құжаттар мен мəліметтердің электрондық көшірмелерін қамтитын құжаттар пакетімен электрондық өтінімді Орталық бөлімшесіне жібереді. 51. Халыққа қызмет көрсету орталығынан электрондық өтінім түскен күннен бастап екі жұмыс күні ішінде Орталық бөлімшесі келіп түскен құжаттар пакетін тексереді. Құжаттар тізбесі толық түспегені анықталған жағдайда Халыққа қызмет көрсету орталығына осы Ережеге 5-қосымшаға сəйкес нысан бойынша электрондық өтінімді қарамастан құжаттар пакетін қайтарады. Хабарлама Орталық бөлімшесі маманының ЭЦҚ-мен куəландырылады. Халыққа қызмет көрсету орталығы хабарлама Орталық бөлімшесінен келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде анықталған қатені жояды жəне өтініш беруші түпнұсқада ұсынған өтініштің, құжаттардың жəне мəліметтердің электрондық көшірмелерін қамтитын құжаттарды қоса, Орталық бөлімшесіне электрондық өтінімді жібереді. 52. Орталық бөлімшесі өтініш тіркелген күні осы Ережеге 7-қосымшаға сəйкес нысан бойынша журналда іске нөмір береді жəне өтініш берушінің түпнұсқада ұсынған өтінішін, құжаттардың электрондық көшірмелерін қамтитын электрондық іс макетін қалыптастырады. Жəрдемақы үшін электрондық іс макеті өтініш берушінің Орталық бөлімшесінде тіркелген күнінен бастап үш жұмыс күні ішінде қалыптастырылады жəне ЭЦҚ-мен куəландырылады. Орталық бөлімшесінің маманы осы Ережеге 13-қосымшаға сəйкес нысандар бойынша шешім жобасын қалыптастырады, жəрдемақының мөлшерін есептеуді жүргізеді жəне оларды ЭЦҚ-мен куəландырады. Шешімнің жобасы жəрдемақы тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы электрондық цифрлық нысандағы құжатты (бұдан əрі – шешім жобасы) білдіреді. Орталық бөлімшесінің басшысы жəрдемақы мөлшерін есептеудің, шешім жобасының ресімделу дұрыстығын тексереді, оны ЭЦҚ-мен куəландырады, содан кейін Орталық бөлімшесі электрондық іс макетін Орталық филиалына жібереді. 53. Орталық филиалы келіп түскен күннен бастап екі жұмыс күні ішінде электрондық іс макеті мен шешімнің жобасын қарайды, есептің жəне шешім жобасының ресімделу дұрыстығын тексереді, содан кейін уəкілетті органға жібереді. Бұл ретте шешімнің жобасы Орталық филиалы маманының жəне басшысының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 54. Уəкілетті орган келіп түскен электрондық іс макетін шешім жобасымен қарайды, өтініш уəкілетті органға келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы шешім қабылдайды. 55. Шешім басқарма (бөлім) маманының, басшысының жəне уəкілетті орган басшысының ЭЦҚмен куəландырылған, жəрдемақы тағайындау (өзгерту, тағайындаудан бас тарту) туралы электрондық цифрлық нысандағы құжатты (бұдан əрі – шешім) білдіреді. Шешімнің нөмірі мен күні автоматты режимде беріледі. Автоматты режимде шешім қабылдаған күннен бастап бір жұмыс күні ішінде Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына осы Ережеге 14-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақы тағайындау туралы хабарлама жіберіледі. Хабарлама уəкілетті орган басшысының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 56. Уəкілетті органның маманы шешімді осы Ережеге 10-қосымшаға сəйкес нысан бойынша тағайындау туралы шешімдерді тіркеу журналында тіркейді. Уəкілетті орган Орталықтың бөлімшесіне шешіммен қоса электрондық іс макетін жібереді. 57. Егер ұсынылған электрондық іс макетінде уəкілетті орган шешім қабылдауға қажетті құжаттың (құжаттардың) жоқтығын анықтаса, электрондық іс макеті шешім жобасымен Орталық бөлімшесіне қайтарылады. Осы Ережеге 15-қосымшаға сəйкес нысандар бойынша себептерін көрсете отырып, құжатты (құжаттарды) қайта ресімдеу қажеттігі туралы хабарлама уəкілетті органның ЭЦҚмен куəландырылып Орталық бөлімшесіне немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына жіберіледі. Орталық бөлімшесі жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы бес жұмыс күні ішінде өтініш берушіні осы Ережеге 15-қосымшаға сəйкес нысандар бойынша хабарламада көрсетілген қосымша құжаттарды жиырма бес жұмыс күні ішінде ұсыну қажеттігі туралы хабардар етеді. Орталық бөлімшесі өтініш беруші жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы қосымша құжаттар ұсынған кезде осы Ереженің 52, 53-тармақтарында көзделген тəртіппен электрондық іс макетін дайындайды. Орталық бөлімшесіне электрондық іс макеті келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде құжаттар қайта ресімделмесе, уəкілетті орган қолдағы бар құжаттар бойынша тиісті жəрдемақыны тағайындау немесе тағайындаудан бас тарту туралы электрондық шешім шығарады. Егер уəкілетті орган ұсынылған электрондық іс макетінен жəне (немесе) шешім жобасынан қате тапқан жағдайда, электрондық iс макеті шешім жобасымен қайтару себептері көрсетіле отырып, Орталық бөлімшесіне қателерді жою үшін электрондық байланыс арқылы қайтарылады. 58. Орталық бөлімшесі қайтарылған электрондық іс макеті келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде анықталған қателерді жояды, осы Ереженің 52, 53-тармақтарында көзделген тəртіппен электрондық іс макетін қайта ресімдейді. 59. Жəрдемақы тағайындаудан бас тарту туралы шешім қабылданған жағдайда уəкілетті орган шешімде бас тарту негіздемесін көрсетеді. Бұл ретте уəкiлеттi органның шешімімен электрондық іс макеті осы Ережеге 13-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жəрдемақы тағайындаудан бас тарту себебі көрсетіліп, Орталық бөлімшесіне қайтарылады. Уəкiлеттi органның жəрдемақы тағайындаудан бас тарту себептері көрсетілген электрондық хабарламасы осы Ережеге 16-қосымшаға сəйкес нысан бойынша Орталық бөлімшесіне, Халыққа қызмет көрсету орталығына қайтарылады. Хабарлама уəкілетті орган басшысының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 60. Орталық бөлімшесі жəне (немесе) Халыққа қызмет көрсету орталығы жəрдемақы тағайындаудан бас тарту туралы хабарлама келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде өтініш берушіге береді. 61. Жəрдемақы төлеуді уəкілетті ұйым өтініш берушінің таңдауы бойынша жəрдемақыларды беру жөніндегі уəкілетті ұйымдар арқылы бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырады. 62. Жəрдемақы облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бөлiнiсiнде Орталық жасаған жəрдемақылар төлеу жөніндегі кестеге сəйкес уəкілетті орган қабылдаған шешім негізінде төленедi. 63. Жəрдемақы ағымдағы ай үшiн ай сайын төленедi. Жəрдемақыны тағайындауға, қалпына келтіруге, өзгертуге, мөлшерін қайта қарауға жəне тұрғылықты жерін өзгертуіне байланысты төлеу айының ағымдағы қажеттілігіне енгізілмеген жəрдемақы сомалары ағымдағы қажеттілікті қалыптастырғаннан кейін, бірінші бөлім сомалары ретінде, келесі айдың қажеттілігіне енгізілуге тиіс жəне бір рет төленеді. Отбасында екі жəне одан да көп мүгедек балалар тұрған жағдайда, жəрдемақы əр мүгедек балаға тағайындалады жəне төленеді. Төлем тағайындайтын немесе жүзеге асыратын органның кінəсінен уақытында алынбаған жəрдемақы сомалары өткен уақыт үшін мерзімі шектелмей бірінші бөлім ретінде бір уақытта төленеді. 64. Ең төменгi жалақының мөлшерi өзгерген жағдайда Орталық бөлiмшесi осы Ережеге 13-қосымшаға сəйкес нысан бойынша шешiмнiң жобасын дайындайды жəне оны осы Ереженің 52, 53-тармақтарында көзделген тəртiппен уəкiлеттi органға бекiтуге жiбередi. 65. Шешiмнiң қолданылу мерзiмiн ұзарту үшiн негiз болып табылатын немесе жəрдемақы мөлшерiне əсер ететiн мəн-жайлар туындаған жағдайда, Орталық бөлiмшесi осы Ережеге 13-қосымшаға сəйкес нысанда шешiм жобасын дайындайды жəне оны жаңадан ұсынылған құжаттармен (олар бар болса) оның ішінде мүгедектік туралы анықтамадан үзінді көшірмесімен толықтырылған электрондық iс макетiмен бiрге осы Ереженің 52, 53-тармақтарында көзделген тəртiппен уəкiлеттi органға бекiтуге жiбередi. 66. Артық төленген сомалар ерiктi тəртіппен, ал бас тартылған жағдайда – сот шешімінің негізінде сот тəртiбiмен қайтарылуға тиіс, бұл жөнiнде Орталық бөлiмшесi жəрдемақы алушыны хабардар ету үшiн хат дайындайды. 67. Жəрдемақы алушылар алу құқығына жəне (немесе) көрсетілген жəрдемақы мөлшерiне əсер ететiн мəн-жайлардың өзгергендiгi туралы Орталық бөлiмшесiн күнтiзбелiк он күн iшiнде хабардар етуге мiндеттi. Алушы жəрдемақының мөлшерiне əсер ететiн мəн-жайлар туралы уақытында хабарламаған жағдайларда, жəрдемақы мөлшерi көрсетiлген мəн-жайлар туындаған сəттен бастап, бiрақ оның тағайындалған сəтiнен асырмай қайта қаралады. 68. Орталық уəкiлеттi орган қабылдаған шешiмдердiң негiзiнде жəрдемақы төлеуге қаражат қажеттiлiгi туралы өтiнiм жасайды. Орталық ай сайын 25-күнi Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтiк қорғау министрлiгiне (бұдан əрi – Министрлiк) жəрдемақы төлеуге қаражат қажеттiлiгi туралы өтiнiмдi ұсынады. 69. Министрлiк қаражатты тиiстi қаржы жылына арналған мiндеттемелер мен төлемдер жөнiндегi қаржыландыру жоспарларына сəйкес бөлiнген сомалар шегiнде Орталықтың есеп айырысу шотына аударады. 70. Орталық облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бөлiнiсiнде жəрдемақыларды төлеу жөнiндегi кестенi жасайды жəне белгiленген тəртiппен алушылардың ағымдағы шоттарына аудару жолымен жəрдемақыларды беру жөнiндегi уəкiлеттi ұйымға төлем тапсырыстарымен аударады. 71. Бөлiнген қаражат бойынша Министрлiк пен уəкiлеттi ұйым арасында ай сайын салыстырып тексеру актiсi жасалады. 72. Төленген сомалар бойынша Орталық пен жəрдемақыларды беру жөнiндегi уəкiлеттi ұйымдардың арасында ай сайын салыстырып тексеру актiлерi жасалады. 73. Жəрдемақы беру жөнiндегi қызметтерге ақы төлеу Орталық пен жəрдемақылар беру жөніндегі уəкiлеттi ұйым арасында заңнамада белгiленген тəртiппен жасалған шарт негiзiнде жүргiзiледi. 74. Бала қайтыс болған, кеткен жəне (немесе) алушы Қазақстан Республикасы шегiнен тыс жерге тұрақты тұруға кеткен немесе оған басқа себептер бойынша төлем тоқтатылған жағдайда Орталық бөлімшесі істі жабуды жүргізеді жəне оны мұрағатқа жібереді. 4. Балаларға арналған жəрдемақыға өтініш білдіру, оны тағайындау жəне төлеу тəртiбi 75. Балаларға арналған жəрдемақы орта есеппен жан басына шаққандағы айлық табысы облыстарда, Астана жəне Алматы қалаларында белгiленген азық-түлiк себетiнiң құнынан төмен отбасыларға тағайындалады. Отбасының жиынтық табысы өтiнiш берiлген тоқсанның алдындағы тоқсан үшiн заңнамада белгiленген тəртiппен есептеледi. Отбасы құрамында туған, асырап алған, сондай-ақ қамқорлыққа (қорғаншылыққа) алынған балалар ескеріледі, ата-анасы ата-ана құқығынан айырылған немесе ата-ана құқығы шектелген балаларды қоспағанда, сондай-ақ отбасы құрамында егер басқа ата-ананың отбасында ескерілмесе, өгей балалар да ескеріледі. 76. Балаларға арналған жəрдемақы өтiнiш берiлген айдан бастап жəрдемақы алу құқығы туындағаннан кейiн ағымдағы тоқсанға тағайындалады. Балаларға арналған жəрдемақыны тағайындау жəне төлеу жөніндегі уəкілетті органға немесе Халыққа қызмет көрсету орталығына өтiнiш берген ай өтiнiш жасалған ай деп есептеледi. Кенттiң, ауылдың, ауылдық округтiң əкiмiне өтініш білдіру кезінде барлық қажетті құжаттарды қабылдаған ай өтініш жасалған ай деп саналады. Балаларға арналған жəрдемақыларды төлеу өткен ай үшiн ай сайын жүргiзiледi. 77. Балаларға арналған жəрдемақыларды тағайындау үшін, өтініш беруші тұрғылықты тұрат