Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№5 (28483) 10 ҚАҢТАР CЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Ќазаќстан-Германия:

Сындарлы саяси їнќатысу орныќќан елдер

қырлары жəне Астанада өтетін халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындық барысы қарастырылды. Елбасы, сондай-ақ, Германияның Федералдық сыртқы істер министрі Франк-Вальтер Штайнмайермен де кездесті. Бұл кездесу Ф.-В. Штайнмайердің былтыр қарашада Қазақстанға жасаған ресми сапары аясында болған əңгіменің жалғасы ретінде өтті. Келіссөздер барысында

ЖЇРЕКЖЎТЌАН «Егемен Қазақстан».

Фархат Базарғалиевтың полиция қатарында қызмет ете бастағанына көп бола қойған жоқ. Қоғамдық тəртіптің күзетшісі ретінде бастаған жұмысы енді жол қозғалысының сақталуына да жауапты болуымен жалғасын табуда. Күнделікті жұмысын тындырымды атқаратын полиция сержанты бала кезден қоғамдық тəртіп сақшысы болуды армандапты. Қазір Атырау қалалық ішкі істер басқармасындағы əріптестері арасында оның есімі құрметпен аталады. Өйткені, Фархат – тек əріптестерінің ғана емес, жұртшылықтың да шынайы құрметіне бөленген қаһарман полицей. Оның есінен өткен жылдың 18 маусымында болған оқыс оқиға кетпейді. Дəл сол күні ертеңгілік «112» жедел қызмет кезекшісіне «Жайық өзенінде қайық аударылды» деген телефон хабарламасы түсті. Арты өкінішке ұрындырар шұғыл хабар

Мемлекет басшылары Украинада қалыптасқан жағдайды талқылап, оны бейбіт реттеу үшін барлық мүдделі тараптардың күш-жігерін біріктірудің маңыздылығын атап өтті.

Кеше Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістанның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Харш Кумар Джайнды қабылдады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

екіжақты қарым-қатынастың басым тұстары мен Украинаның шығысындағы ахуалды реттеу шаралары талқыланды. Украина мен Ресей президенттерінің таяуда ГФР Канцлері А.Меркель мен Франция Президенті Ф.Олландтың қатысуымен өтуі ықтимал екіжақты кездесуінің бірқатар алғышарттары жөнінде байыпты пікір алмасылды. Тараптар, сондай-ақ, сауда-экономикалық ынтымақтастықтағы

● Бейбіт күннің батырлары

Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ,

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Їндістан елшісін ќабылдады

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Германияның Федералдық канцлері Ангела Меркельмен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі. Келіссөздер барысында екіжақты экономикалық қа рымқатынасты жандандыру мə селелері, сондай-ақ, Украинаның шығысындағы ахуалды Украина, Ресей, Германия жəне Франция басшыларының таяуда Астанада өтуі ықтимал кездесуі аясында реттеу шаралары талқыланды. Екі мемлекеттің көш басшылары Минск уағдаластығын қатысушы тараптардың мүлтіксіз жүзеге асыруы қажеттігін, мұның тезірек бейбіт реттеуге жəне сенімді нығайтуға септігін тигізетінін атап айтты. Тараптар екі ел арасында белсенді əрі сындарлы саяси үнқатысу орнағанына тоқталды, сондай-ақ, 2012 жылы ақпанда қол қойылған Қазақстан мен Германияның Шикізат, өнеркəсіп жəне технология салаларындағы серіктестік туралы үкіметаралық келісімін нақты іске асырудың маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар, инно вациялық-инвестициялық ынтымақтастық аясын кеңейтудің бірқатар

Телефон арќылы сґйлесті

рация арқылы «Батыс-1» жылжымалы жол-патрульдік экипажына хабарланады. Экипаж құрамындағы полицейлер – аға сержант Ерболат Досжанов, сержант Фархат Базарғалиев жəне кіші сержант Руслан Танашев санаулы минөттерден кейін оқиға орнына жедел жетті. Сөйтсе, Жайық өзенінің жағалауында дірдек қаққан үш жігіт отыр. Олар өзен ортасында аударылған моторлы «Казанка» қайығында болғандар екен. Жағаға дейін өздері əрең жеткен. Ал өзен ортасында жартылай суға батқан қайық жанында бір адамның басы қылтияды. Қайықта бірге болған жігіттердің айтқанындай, суға бір батып, бір шығып, аласұрған бойжеткен екен. Оның басы қылтқылт етіп əрең көрінеді. Шұғыл көмек қолын созбаса, баяу болса да ағысы бар өзен суының тұңғиығына батып барады. Не істеу керек? Жігіттердің арасынан Фархат Базарғалиев ойланбастан өзенге қарай «атылды». Тіпті, киімін шешуге мұршасы болмады. Ойы – қызды құтқару.

Киіммен құлаштай жүзу қиындық тудырғанымен, айтып келмейтін ажал апанындағы қызға жақындап келеді. Суды мөлшерден тыс көп жұтып қойған қорғансыз қызға қолы жетісімен жағаға қарай сүйрей жөнелді. Мұндайда жаға да жеткізіп болмайды екен. Құдды алыстап кеткен секілді. Абырой болғанда, оларды жағада «жедел жəрдем» дəрігерлері де күтіп тұрды. Сол жерде ес-түссіз жатқан қызға алғашқы медициналық көмек көрсетілді. Кейін біраз күн ауруханада емделіп, ортаға қайта оралды. Тұрымтайдан зорлық көрген бозторғайдай əрі қорқып, əрі абдырап қалған бойжеткенді құтқарған Фархат Базарғалиев əріптестерімен бірге кезекшілігін атқаруға аттанып кетті. Оған дəл сол сəтте демалуға болмайтын еді. Өйткені, полицейлер кезекшілігі біткенге дейін қызметін атқару міндеті жүктелген. Дегенмен, полиция сержанты Фархат Базарғалиевтың батырға тəн батылдық танытып, суға батқан бойжеткенді құтқарған қаһармандық ісі əуелі қалалық басқармаға, кейін облыстық ішкі істер депар таментіне лезде тарады.

(Соңы 4-бетте).

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу үшін, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.

болашағы бар жобалар мен екі елдің мəдени-гуманитарлық саладағы өзара іс-қимылы туралы да сөз қозғады. Германия Федералдық сыртқы істер министрі екіжақты экономикалық қатынастар оң қарқында дамып келе жатқанына тоқтала отырып, Қазақстанның Орталық Азиядағы «тұрақтылық тұтқасы» болып саналатынын атап айтты. ----------------------------------------Суретті Президенттің баспасөз қызметі ұсынды.

Сенат Төрағасы Қазақ стан қазіргі əлемдегі беделді мемлекет болып табылатын Үндістанмен көп салалы ын ты мақ тастықты дамытуға зор маңыз беретінін атап өтті. Төрағаның пікірінше, мұндай ынтымақтастықтың əлеуеті зор, соған байланысты оны іске асыруға жұмыла күш салу керек. Қ.Тоқаев екі ел арасындағы парламенттік алмасулардың маңыздылығына тоқталды. Үндістан елшісі өз елі Қазақстанның негізгі халықаралық бастамаларын қолдайтынын, біздің елімізбен ынтымақтастықты дамытуға мүдделілік танытып отырғанын мəлімдеді жəне осы мақсатта жоғары деңгейдегі кездесулер ұйымдастыру қажет деп санайды. Сенат Төрағасы Қазақ станның экономикалық дамуының локомотивіне айналатын еліміздің «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын мейманға

Мəжіліс бюросы: кїн тəртібі ќаралды Кеше палата Спикері Қабиболла Жақыповтың төрағалығымен Мəжіліс бюросы өтіп, жаңа жылдағы алғашқы жалпы отырыстың күн тəртібі нақтыланды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Депутаттар талқысына балалардың денсаулығы мен дамуына зиянын тигізетін ақпараттан қорғауға қатысты заң жобасы, «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодекске өзгерістер, сондайақ, зияткерлік меншік саласын

құқықтық реттеу мəселелеріне байланысты жаңа енгізілімдер екінші оқылымда ұсынылмақ. Сонымен қатар, осы күні халық қалаулылары бірқатар жаңа заң жобаларын жұмысқа қабылдайды. Олардың қатарында Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы

таныстырды жəне үнді кəсіпкерлерін оны іске асыруға белсенді атсалысуға шақырды. Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының басшысы ретінде Қ.Тоқаев Съезді шақыру жөніндегі Қазақстан бастамаларын дамытуға көптеген жылдар бойы белсенді қатысқаны үшін Үндістан өкілдеріне ризашылық білдірді. «Биылғы маусым айында Астанада V Съезд өтеді, ол діни көшбасшылар мен саяси қайраткерлердің бейбітшілік жəне даму жолындағы үнқатысуына арналады. Алдағы форум жер жүзіндегі орнықты бейбітшілік пен келісім жолындағы діни көшбасшылар мен саясаткерлердің өзара ісқимылының оңтайлы үлгісін іздестіру жөніндегі пікірсайыстар мен жаңа жасампаздық идеяларының молдығымен есте қалады деп ойлаймын», – деді Сенат Төрағасы.

Адамдардың реадмиссиясы туралы келісімді, Халықаралық Қайта құру жəне Даму банкі арасындағы «Қазақстанда энергия тиімділігін арттыру» жобасы бойынша грант туралы келісімді, Еу разиялық экономикалық комиссияның бəсекелестіктің бірыңғай қағидаларының сақ талуын бақылау жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыруы кезінде құпия ақпаратты қорғау тəртібі жəне оны жария еткені үшін жауаптылық туралы келісімді ратификациялауға, сондай-ақ, қылмыстық-атқару заңнамасын жетілдіру мəселелері бойынша заңнамалық түзетулерге қатысты құжаттар бар.

● Елімізде «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасын іске асыру жалғаса береді. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ-тың баспасөз қызметі хабарлағандай, 2015 жылы банк желісі арқылы «Барлық халық санатына арналған баспана» бағыты бойынша 326 мың шаршы метр үйді пайдалануға беру жоспарда тұр. ● ҮИИД бағдарламасын орындау үшін кадрларды даярлауға 10 млрд. тең ге қаралды. Бiлiм жəне ғылым вице-министрi Тахир Балықбаевтың айтуынша, бұл мамандарды даярлайтын 10 ЖООның бағдарламалары алдағы уа қытта Үкіметтің қарауына ұсынылады. ● Соңғы жылдары ғылымға бөлінетін қаржы көлемі 2,5 есеге өскен. Ресми деректерге көз жүгіртсек, өткен жылы салаға 49 млрд. теңге бағытталыпты. Сонымен бірге, ғылыммен шұғылданатын азаматтардың да қатары артқан. ● Астанаға 2014 жылы 642,1 мың турист атбасын тіреген. Қалалық туризм, денешынықтыру жəне спорт басқармасының дерегінше, елордада 297 туристік фирма жұмыс істейді. Негізінен, олар таяу жəне қиыр шет елдерде елордалықтардың демалысын ұйымдастырады. ● Ақтөбеде «Уралец» шағын трактор шығару ісі қолға алынды. Бұл жобаны «Трактор» МТС» ЖШС жолға қойды. Бұл серіктестік «Трактор» ААҚ (Челябі, РФ) компаниясымен бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Кəсіпорын жылына 500 «Уралец» пен өзге де техника шығаруды көздеп отыр. ● Былтыр «Бейнеу – Ақтау» автожолының 200 шақырымы пайдалануға берілді. «Орталық – Батыс» жобасы аясында салынып жатқан бұл жолдың жалпы ұзындығы 470 шақырымды құрайды. Оның құрылысына пайдаланылып жатқан материалдар түгелдей отандық өнім көрінеді. Айта кетейік, биыл өңірде «Жетібай – Жаңаөзен» бағытында 73 шақырымдық автомобиль жолының құрылысы басталады. ● Ақмола облысы Степногор қаласына 3,4 млрд. теңгеден астам қаржы бөлінді. Қала əкімдігінің баспасөз қызметі атап көрсеткендей, моноқалаларды дамыту бағ дарламасы аясында қаралған бұл қаржының 266 млн. теңгеге жуығы жас отбасылар үшін тұрғын үй салуға жұмсалады. ● Солтүстік Қазақстанда ҮИИД МБ-ның екiншi бесжылдығы шеңберінде алғашқы зауыт iске қосылды. Халық тұтынатын тауарлар мен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығына қажеттi құбыр жəне металл өнiмдерiн шығаратын бұл жаңа кəсіпорынның ашылу рəсіміне облыс əкімі Ерік Сұлтанов қатысты. Зауыт өз өнiмдерiн еліміздің барлық өңiрлерiне жəне Ресейдің шекаралық облыстарына жөнелтеді. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары мен «ҚазАқпарат» агенттігінің деректері бойынша дайындалды.

● Талап жəне тəртіп

Мектеп ќўрылысы тоќтап тўр 2014 жылғы Жолдауында Елбасы былай деді: «Əлеуметтік инфрақұрылымдарды дамыту. Бірінші кезекте, бұл – апатты мектептер мен үш ауысымда оқыту проблемаларын шешу. Бұл – біздің Сайлауалды тұғырнамамыздың негізгі индикаторларының бірі. Үшжылдық бюджетте қарастырылған қаржы бұл проблеманы 2017 жылға дейін шешуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан Үкіметке қосымша 70 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын. Балалар бақшасының жетіспеушілігі – басқа мəселе. Мектепке дейінгі мекемелерде орындар тапшылығын түбегейлі қысқарту үшін 3 жыл бойы қосымша 20 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын. Əкімдер жеке секторды тарта отырып, бұл жұмыспен барынша айналысуы тиіс...». Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

2014 жылғы қыркүйек айында Майқайың кентінде 700 оқушыға арналған жаңа мектеп пайдалануға берілді. Ал, облыс орталығына қарасты Кенжекөл ауылында 2013 жылы сəуір айында басталған мектеп құрылысы белгіленген мерзімінде тапсырылмай қалды. Кенжекөлдің 420 орынға лайықталып салынған ескі мектебінде қазір 752 оқушы білім алуда. Облыс орталығына тиіп тұрған ауыл болған соң, қалаға қарай көшіп келіп жатқан халық көп те, оқушылар саны жылданжылға көбеюде. Ауыл тұрғындарының айтуынша, биыл жаңадан жүзге жуық оқушы келіп қосылса, 5 бірінші сынып ашы лыпты. Кенжекөлге жаңа мектеп салу керек деп тапсырыс берген облыстық құрылыс,

жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы күрделі құрылыс бөлімі басшысының міндетін атқарушы Қайролла Елеукеновтің айтуынша, салынып жатқан 600 орындық мектеп жуық арада пайдалануға берілмейтін көрінеді. Мектептің құрылысын «Корпорация «Потенциал-МС» атты серіктестік жүргізуде. Құрылыстың уақытында аяқталмауына осы мердігер компания кінəлі екен. Жұмысшылар, құрылысшылар жетіспесе, құрылыс барысында қайдан серпін болсын. Жергілікті тұрғындарды айлық еңбекақыларын беріп жұмысқа тартқанда, құрылыс уақытында аяқталар еді. Бұл облыстық, қалалық, ауылдық əкімдік, құрылыс, бі лім басқармалары тарапынан қатаң талап пен тəртіптің, бақылаудың болмағандығын байқатады. Кенжекөлден басқа, облыста бүгінгі күні республикалық

бюджет есебінен облыс орталығында – 2, Шарбақты ауданы орталығында, Қалқаман ауылында мектептер құрылысы жүргізілуде. Бұл құрылыстардың қазір жайкүйін кім бақылауда? Олардың да Кенжекөлдегі мектептің күйін кешпесіне кім кепіл? Алдағы жылы Ертіс ауданы Қызылағаш ауы лында мектеп, облыс орталығында 320 балаға арналған балабақша құрылысы жоспарланып, жергілікті бюджеттен 200,0 миллион теңге бөлініпті. Айтпақшы, ауыл оқушылары, ата-аналары мектептің ашылуын күтіп жүргенде, мектепті салуға

бөлінген қаржының бір бөлігі басқа мақсатқа бөлініп кетіпті. Яғни, республикалық қазынадан Кенжекөлге мектеп салуға берілген 310,5 миллион теңгенің 54,3 миллионы игерілмегені үшін кері қайтарылып, облыстық мəслихат депутаттары бұл шешімді бірауыздан қолдапты. Мұның мəн-жайын жуырда өткен облыстық мəслихаттың кезектен тыс сессиясында облыстық экономика жəне бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы Талғат Шəріпов мəлімдеді. Павлодар облысы, Кенжекөл ауылы.


2

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

ОТАНЫМЫЗ – ОРТАҚ ҮЙІМІЗ Біз – қазақстандықтармыз!

Ассамблея жылы

Оны ўйымдастыру мен ґткізу жґніндегі Ўлттыќ жоспардыѕ алєашќы іс-шарасы бастау алды Уппсала университетінде (Швеция, Уппсала қаласы) «Ішкі жəне мемлекетаралық деңгейлердегі этносаралық ынтымақтастық» тақырыбындағы үш күндік халықаралық конференция аяқталды. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Уппсала университетімен, Азшылық мəселелері жөніндегі Еуропа орталығымен бірлесіп дайын да лған конференцияның тең ұйымдас тырушыларының бірі болып табылады. Бұл конференция Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 21 қарашадағы №1223 қаулысымен бекітілген Қазақстан халқы Ассамблеясының жылын жəне Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдығын ұйымдастыру жəне өткізу жөніндегі Ұлттық іс-шаралар жоспарын іске асырудағы алғашқы ісшара болып саналады. Конференция жұмысына Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессорлары мен ғылыми қызметкерлері, Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылымисараптамалық кеңесінің мүшелері қатысып, этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келісімнің қазақстандық моделінің əртүрлі қырлары туралы қызықты əңгіме өрбітті. Конференцияның ашылуында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Этносаралық жəне конфессияаралық қатынастарды зерттеу орталығының жетекшісі А.Сəдуақасова сөз сөйледі. Ол этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келісімнің қазақстандық моделінің қағидаттарына жан-жақты тоқталып, этносаралық жəне конфессияаралық қатынастардың жетістіктері мен ерекшеліктері туралы, Қазақстан халқы Ассамблеясының əлемде баламасы жоқ бірегей институт ретінде этносаясатты іске асырудағы рөлі мен жетістіктері туралы айтты. Баяндамашы Біріккен Ұлттар Ұйымы Қазақстан халқы Ассамблеясының моделін көпэтносты жəне көпконфессиялы қоғамды басқарудың тиімді моделі ретінде бағалайтындығын атап көрсетті.

Біздің делегацияның конференцияға қатысу мақсаты – халықаралық ғылыми қауымдастық алдында этносаясат, этносаралық жəне конфессияаралық қатынастар саласындағы қазақстандық тəжірибені, Қазақстанның бейбітшілік пен келісім саясатының қағидаттарын таныстыру болып табылады. Бұл ретте, Қазақстан халқы Ассамблеясы негізгі рөл атқарады. Сондай-ақ, қазақстандық делегация елімізде өткізілетін ЭКСПО-2017 көрмесі бойынша ақпараттар ұсынды. Конференцияда спикер ретінде Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Бельгия, Ресей, Австрия жəне т.б. елдердің жетекші сарапшылары мен көрнекті ғалымдары баяндама жасады. Халықаралық конференция шеңберінде этносаралық жəне конфессияаралық келісімнің қазақстандық моделіне арналған арнайы панельдік сессия өткізілді. Оның жұмысына қазақстандық жəне шетелдік ғалымдар қатысты. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Этносаралық жəне конфессияаралық қатынастарды зерттеу орталығының жетекшісі А.Сəдуақасова Қазақстан халқы Ассамблеясы мысалында мемлекет пен көпэтносты қоғам арасында сұхбат құрудың қазақстандық тəжірибесін таныстырды. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Философия, саясаттану жəне дінтану институтының бөлім меңгерушісі М. Шайкемелев, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы «Мемлекеттің саяси стратегиясы» кафедрасының профессоры Ж.Жүнісова, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ғылыми қызметкері Д.Ахатова сөз сөйледі. Сəулебек БІРЖАН.

Ќолда барды баєалау керек Осы елдің тұрғыны ретінде қазақ ұлтының бұрынғы тарихынан хабарым бар. Өзінің сан ғасырлық тарихында қазақтың талай теперішті бастан кешіргені белгілі. Оның ішінде өткен ғасырдағы жаппай тəркілеу, сұмдық аштық жылдары да, 1986 жылғы Алматы қаласындағы оқиға да бар. Соған қарамастан, қазақ халқы ғасырлар бойы азаттықты аңсады. Ақыры 1991 жылдың 16 желтоқсаны күні асыл арманына қол жеткізді де. Қосымша айтарым, Ұлы Отан соғысы жылдарында бір елдің құрамында болған

қазақ пен белорус, басқа да ұлттар нацизм сынды қанқұйлы ортақ жауға қарсы иін тіресе күресті. Сол үшін басқалармен бірге қазақтың да сан баласы жанын қиды. Біздер, белорустар, еліміздің бостандығы үшін күрескен барлық ұлт өкілдерінің, соның ішінде қазақтардың да ерлігін ұмытпаймыз. Менің пайымдауымша, Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев – Қазақстан Республикасының егемендігі мен тəуелсіздігінің берік кепілдігі. Осы 23 жыл ішіндегі еліміздегі атқарылған жəне жүзеге асырылып жатқан барлық жасампаз істердің бастауында Нұрсұлтан Əбішұлы тұр. Ол өзінің көрегендігі мен қайсарлығы, білімдарлығы мен парасатының күшімен елдің еңсесін көтерді, саяси жəне

экономикалық тығырықтан шығарды. Қазіргідей күрделі кезеңде де Елбасының алар орны ерекше. Осындай дана Көшбасшыны сыйға тартқаны үшін қазақ ұлты да, бəріміз де өз тағдырымыз алдында қарыздармыз. Отанымыздағы ұлтаралық жəне дінаралық келісім мен татулықты қамтамасыз еткен мұндай көрнекті саяси қайраткер бүгінгі əлемде тым сирек. Тамаша тұлғаның келешекте адами-тарихи парызын абыроймен атқара беруіне тілектеспіз. Михаил БЕЛЯЕВ, «Грамада» белорус этномəдени бірлестігінің төрағасы, Қазақстан халқы Ассамблеясы Батыс Қазақстан облыстық бөлімшесінің мүшесі. ОРАЛ.

Ынтымаќ – біздіѕ тілеуіміз Оңтүстік Қазақстан облысында 3 млн.-ға жуық халық тұрса, оның ішінде 100-ден аса ұлттар мен ұлыстардың өкілі бар. Солардың бірі – корейлер. Біз қазақ халқына қарыздармыз. Біздің ата-бабаларымыз сталиндік репрессия кезінде қуғынсүргінге ұшырап, азап вагонына тиеліп, Қазақстанға келгенін ұмытқан жоқ. Қазақ халқына разы екендіктерін бізге де айтып отыратын. Біз осында отбасын құрдық, татутəтті тұрып жатырмыз. Қазақстанның нұрлы келешегі үшін күш-жігерімізді аямақ емеспіз. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев əлемдік саясаткер, дара тұлға ретінде халық сүйіспеншілігіне бөленіп, өмірлік мұратымен бəрімізге үлгі болып келеді. Мемлекет басшысының қашанда оңтүстікқазақстандықтарға деген ықылас-пейілі ерекше. Бұл ол кісінің өңірімізге жасаған əрбір сапарынан анық байқалады. Президент өткен жылдың күзінде, уақытының тығыздығына қарамастан, оңтүстікке келді. Шымкенттің көркіне көрік қосқан қос бірдей жаңа мəдени нысанның ашылу салтанатына қатысып, қуанышымызбен бөлісті. Өңіріміздің зиялы қауым өкілдері, өнер адамдары жəне этномəдени бірлестіктерінің төрағаларымен пікір алмасты. Осы жолы Елбасымен кездесіп, əңгімелесу бақытына мен де ие болдым.

Елбасы жүргізіп отырған сарабдал саясаттың арқасында Қазақстанда əлемге үлгі боларлықтай қоғамдық келісім мен ұлтаралық татулықтың ерекше модулі қалыптасқан. Бірлігіміздің арқасында үлкен жетістіктерге жеттік деуге болады. Сондықтан осы жолы мүмкіндікті пайдаланып, Нұрсұлтан Əбішұлына еліміздегі бейбітшілік пен береке үшін шынайы ризашылығымды білдірдім. Еліміз бойынша алғаш болып Шымкентте əдеп-ғұрып жəне салтдəстүр орталығы ашылды. Əрине, бұл кездейсоқтық емес. Өйткені, бүгінде өңірімізде жүзден астам этнос өкілі

тату-тəтті өмір сүруде. Бастысы, əрбір этностың тілін, ділін, салт-дəстүрін сақтау мен өркендетуге бар жағдай жасалып отыр. Аталған орталық облысымыздағы ұлтаралық ынтымақты нығайта түседі деп ойлаймыз. Біздің өміріміздің мəні – Қазақстан, өйткені, ол – біздің Отанымыз. Жаңа жыл бəрімізге құт-береке əкелсін! Роза ПАК, №45 мектеп-гимназиясының директоры, Шымкент қалалық мəслихатының депутаты.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Қазақстан Рес пуб ли ка сы н ы ң Тəуел сіздігін дүние жүзінде ең бірінші болып Түркия мемлекеті таныды. Бұл біздер, яғни тағдырдың жазуымен атамекенімізден ауып, қазақ жерінде тұрақтап қалған түріктер үшін зор қуаныш əрі мақтаныш. Себебі, түбіміз бір түркі халықтары екендігімізді сол бір ұрымтал сəтте мемлекеттер басшылары іс жүзінде дəлелдеп берді. Бүгінде Сүлеймен Демирел атындағы университетте қазақ-түрік балаларының тең білім алып, құлынтайдай жарасып жүргенін көріп, ерекше қуанамын. Ішкі жан дүнием тебіреніп, толқитын да сəттерім болады. Ол заңды құбылыс шығар. Қазақтар бізді жатсынбады. Суықтан тоңсақ, жылы үйіне кіргізіп бір тілім нанын тең бөліп берді. Мұны қазақтардың дархандығы, бауырмалдығы, қамқорлығы деп санаумен шектелмей, балаларыма, туыстарыма үнемі айтып, арамыздағы татулықтың дəнекері болу дағдыға айналды. Қай жерде мешіт ашылса, алдымен барып, мұсылмандық парызымды өтеймін. Ең бастысы, Құдайдың жердегі үйі болып та саналатын үлкенді-кішілі мешіт құрылысы басталғанда ағайындарымның шамашарқынша көмектесуіне мұрындық болу да қалыптасқан əдетім. Аллаға шүкір, Қазақстан халқы Ассамблеясы түрік этномəдени бірлестігін 20 жылдан бері басқарып келемін. Негізгі ұстанымым – татулықты сақтау. Тағы бір айта кетер жайт Жетісу жерінде 103 этнос өкілі тату-тəтті тұрамыз. Замандастарыммен сырласа қалсам, əркімнің тағдыры əрқилы. Бəрі де арып-ашып алыстан келгенде қазақтардың көрсеткен қамқорлығына риза. Сондықтан қазақтың «Қуанышты бөліссе көбейеді» деген жақсы сөзін тілге тиек ете отырып, Қазақстан Республикасының барша азаматын жақында ғана табалдырықтан аттаған жаңа жылмен құттықтаймын! Шахисмаил АСИЕВ, Қазақстан халқы Ассамблеясы Алматы облыстық түрік этномəдени бірлестігінің төрағасы.

Алматы облысы.

Ќабілет пен мїмкіндікке ґріс кеѕ Менің түйсік қабылдауымда, Қазақстан Тəуелсіз дігінің тірегі Елбасы Нұр сұлтан Назарбаевтың халқымызға арнаған Жолдауларынан қуат алады. Мемлекеттің алдына ұланғайыр əрі орындалуы күмəнсіз міндеттер қойылатын осынау құнды құжаттардың кез келгені елдегі тұрақтылық, халық достығы, көпұлтты қоғамның алаңсыз тіршілігі, ортақ болашақ идеяларын əспеттеуден басталатыны ғанибет. Биылғы Жолдауда: «Қажырлы еңбекті қажет ететін, келешегі кемел Нұрлы Жолда бірлігімізді бекемдеп, аянбай тер төгуіміз керек. Мəңгілік Ел – елдің біріктіруші күші, ешқашан таусылмас қуат көзі», деп атап көрсетілді. Ойға қалдырды, жігер тасытты. Өйткені, мұндай міндеттерді алға қою – адамзаттың арманы. Ең бастысы – ұлы мақсатымыз бар. Менің əкем Əли қазақ жеріне, өзімен мұңдас бауырларымен бірге 1944 жылдың 23 ақпанында күштеп қоныс

Тїсіністік – татулыќтыѕ тірегі

аударылған екен. 1 Май колхозында қарапайым жұмысшы болды. Осында үйленіп, анамыз екеуі 12 бала тəрбиеледі. «Біз берік достықты, адал еңбекті бағалайтын елде өмір сүрудеміз. Осыны үнемі есте сақтаңдар. Қазіргі еңбектерің – жақсы оқу», – деп отыратын əкеміз. Əке аманатын орында ғандаймыз, бəріміз жоғары білім алдық. Ел Тəуелсіздігінің куəсі болдық, оның тұғырлануына үлес қосуды мұрат санадық. Тəуелсіздік ел азаматтарының қабілетін ұштап, қарымын танытуға мүмкіндік жасады. Алдымен «Əли» деген дүкен аштық. Бірте-бірте қуаттанып, шаруашылық кооперативін ұйымдастырдық. Ынтымақты еңбектің, мемлекеттің тілектестік ниеті мен көмегінің арқасында қазақтың ақ бас сиырларын өсіретін «Балқашын» асыл тұқымды мал зауыты» ЖШС аты елімізге кеңінен мəлім болды. Інім Шəріп басқаратын шаруашылықта 2000 бас ірі қара күтімге алынып, экспортқа

«мəрмəр ет» шығарылуда. Биылғы жылы табынымыз 580 бас канадалық жоғары өнімділіктегі «Ангус» тұқымды малмен толықты. Шетелдік сиырлардан төл алынып, Арқа жағдайына жерсініп үлгерілді. Тəулігіне 1300 грамнан салмақ қосатын төлдерді 21 айдан кейін 750-800 келі салмақпен аукциондық саудаға қосудамыз. Біздің компанияның қарауындағы «Сандықтау-Астық» ЖШС егіншілікпен қатар, өнімді көпсалалы өңдеумен айналысады. Мұндағы жұмысқа өзім жауаптымын. Серіктестік диірмені тəулігіне 70 тонна астықты өңдеп, 50 тонна сапалы ұн ақтайды. Өнімдеріміз республикамыздан тысқары жерлерге де экспортталуда. Қазіргі наубайханамыз тəулігіне 3000 бөлке нанды тұтынушыларға ұсынады. Енді өндірісті қуаттандыру мақсатымен, жаңа наубайхана салудамыз. Оған 48 миллион теңге инвестиция құйылды. Сондай-ақ, Атбасар қаласында 850 миллион теңгеге бағаланған жобамен элеватор құрылысына кірісіп отырмыз. Еңбектің өріс кеңейтетініне

мысал ретінде інілерім Дога Əлиұлының «Жабай», Гиланидің «Агрошанс» жауапкершілігі шектеулі серік тестіктерін, тағы бір бауырым Юнади автосервис жəне техникалық бақылау стансасын ұстап отырғанын, ұлым Бислан экспорттық жұмыстарды үйлестіретінін, зайыбым Тоита Исақызы наубайхана ісімен айналысатынын айтуға болады. Ауданымыздың чешен-ингуш этносында 1500-ге жуық адам бар. Бірақ, біз кəсіпорындарымыз орналасқан ауылдар тұрғындарының шат-шадыман тұрмысына мүдделіміз. Ол жыл сайын əлеуметтік салаға 100 миллион теңгеден астам қаржы бөлінетіндігінен де көрінеді. Сөз соңында, еліміздің бас газеті арқылы барша отандастарымды енді ғана есік ашқан жаңа жылмен құттықтап, Мəңгілік Елге бірге жетейік!» деген тілегімді білдіргім келеді. Атлан ДОКАЕВ, серіктестіктер тобының құрылтайшысы.

Ақмола облысы, Сандықтау ауданы. –––––––––––––––––––

Суретті түсірген Ермұрат ДОСЫМОВ.


● Дүние жəне дағдарыс

ЕУРОПА ОДАЄЫН «ЕЛЕС» КЕЗІП ЖЇР Келіп жатқан жыл бір кездері барынша қуатты да əлеуетті көрінген Еуропа одағының да келешегі күмəн бола бастағанын байыптап байқата бастады. Оның шынжырының бір шебін 25 қаңтарда Грекияда өтетін парламент сайлауының қорытындысы бұзып кетуі де мүмкін. Егер сарапшылар болжап жүргендей, Эллада елі одақ аймағынан шыға қалатын болса,

көп ұзамай мұның соңынан «Кəрі құрлықтың» түстіктегі бірқатар мемлекеттері қуып кетуі де ғажап емес. Бұл да ештеңе емес, бұрнағы күні осыған ұқсас үнді Еуропа одағының «қамытын мойнына киіп», осы кезге дейін оны «өгіздей өрге сүйреп» келе жатқан басты демеуші – Германия өзінің гректерден бұрын бұл ұядан кетіп қалуы ықтимал екенін жария етіп қойды.

Егер бұл шынымен орындалар болса, одақтың тарағаннан басқа ешбір амалы қалмас еді. Осының бəрі қазіргі күндері Еуропа одағының өзін «елес» кезіп жүргенін байқатады. Ал əлем экономикасы қазір үлкен таңдаудың алдында, нағыз жолайрықтың бойында тұр. Жаһанның бұдан əрі дамуы мен өркен жаюы осы түйіннің қалай шешілгеніне байланысты болмақ.

Грекия «кірген їйінен» ќайта шыєа ма? Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Еуроодақ елдері Грекияның одақтан шығуы мүмкін екені туралы тағы да əңгіме көтере бастады. Батыс бақылаушылары қазір бұл сұрақтың қалай шыққаны жəне оның соңы неге апарып соқтыратыны туралы өз ойларын ортаға салып жатыр. Каолициялық үкіметті басқаруды қолға алған грек премьері алдағы 25 қаңтарға асығыс түрде жаңа парламент сайлауын белгілеп үлгерді. Оның қандай нəтиже əкелетіні əзірге белгісіз. Бірақ бір нəрсе айқын: сайлаудың қорытындысына байланысты елдің алдынан шығатын екі жолдың бірі оны Еуропа аймағында қалуға апарып тірейді. Ал екіншісі одан шығу болып табылады. Гректер бұл үшін Еуроодақ пен оның басты демеушісі – Германия тарапынан өздеріне таңылған экономикалық жəне қаржылай шектеуді жеңілдетіп, қарыздарын сызып тастауды талап етуде. Осы туралы сөз еткен «Сидней Морнинг Хералд» газеті қарсы жақтың бұған келісе қоятынына қатты күмəн келтіріп отыр. «Грекия қазір капиталдың əлемдік рыногындағы қуғын көруші ел болуға өзінен өзі сұранып тұр. Себебі, қарызын төлемейтін елмен ешкімнің де қарым-қатынас жасағысы келмес еді», деп жазады басылым сондықтан.

Ал Батыс сарапшылары Грекияның Еуропа аймағынан шығуының зардабы аз болмасын айтады. Олардың байыбы бұдан Еуропа одағының жоғалтары 1 миллиард еуроның шамасына барып жығылатынын білдіреді. Мұның өзі əлем рыногына да сұрапыл соққы болып тиеді. Осыған орай Америка мамандары бұл оқиғаның салмағы 2000-жылдардың аяғындағы «Лиман Бразерс» банк холдингінің құлауымен тепе-тең болатынын алға тартады. «Біріккен Еуропаның 2008 жылға қарағанда, экономикалық жағынан бүгін күштірек болғанына, сондай-ақ, Грекияның Еуроодақтағы үлесі небəрі 2 пайызды ғана құрағанына қарамастан, гректердің одақтан шығуы үлкен құлдыраудың басын бастап беріп кетеді, – деп есептейді Батыс сарапшылары. – Мұның қаупі сонда, оның соңынан Еуроодақтан Португалия, Ирландия, Испания жəне Италия сынды елдер сыпырылып шығып қалуы ықтимал». Бақылаушылар сол сияқты Грекия үшін Еуропа одағынан шығудың бұдан да басқа зардаптары болуы мүмкін екенін тілге тиек етеді. Оның соңы дефолтқа алып барып, соның салдарынан елде саяси қозғалыстардың күшеюіне, тіпті, азамат соғысына алып баруы мүмкін. Дегенмен, бұл жерде де жұрттың пікірлері екіге жарылып отыр. Осының алдында Германия канцлері Ангела Меркель

айы еуроаймақтағы экономикалық өсімнің əлі баяу екенін көрсетіп берді. Зерттеулер жылдың соңғы тоқсанындағы көрсеткіштің ең төменгі деңгейде болғанына көз жеткізді. Еуроаймақта соңғы тоқсанда экономиканың өсімі бар-жоғы 0,1 пайызды құрады. Тұтастай алғанда, сарапшылардың сөздеріне қарағанда, соңғы 18 айда аймақта ептеп те болса өсу үрдісі байқалған. Жылдың басында еуроаймақ елдерінде инфляцияның төменгі көрсеткіші байқалған.

Телевизорлар мен мобильді телефондар шығаратын ірі өндірістік корпорацияның акциясы соған қарамастан, Оңтүстік Кореядағы таңертеңгі саудада біршама өсе түскені байқалып отыр. Ал компанияның 2014 жылғы төртінші тоқсандағы көрсеткіштері жөніндегі толық мəліметтері қаңтар айының соңында белгілі болады. Кейінгі кездері Samsung арзан

Əлем жаңалықтары

Терроризмге ерекше назар Еуропа кеңесі 12 ақпанда терроризмге қарсы күрес шараларын талқылайтын болады. Бұл туралы жұма күні оның басшысы Дональд Туск хабарлаған. Мен Парижде орын алған сұмдық оқиғадан кейін 12 ақпан күнгі кездесуді Еуропа кеңесінің терроршылар тарабынан болатын қатерлерге жауап қату қабілетін нақтылы талқылау үшін пайдаланбақпын, деп атап өткен ол Ригада журналистерге. Айта кету керек, 7 қаңтар күні Париждің орталығындағы Charlie Hebdoв сатиралық журналының редакциясы ғимаратында оқ атылған болатын. Шабуыл салдарынан 12 адам өлім құшты. Олардың 8-і журналист. Оқиға басылым твиттерінде «Ислам мемлекеті» тобының көшбасшыларының бірі Əбу Бакр əл-Бағдадидің карикатурасы жарияланғаннан соң бірнеше сағаттан кейін орын алды. Бұл апталық сол сияқты өз беттерінде Мұхаммед пайғамбар бейнесін сайқымазақ түрінде жариялаумен де танымал.

Əуе апаты ќўрбандарыныѕ саны артуда

250 миллиард доллар жўмсамаќ

Грекияның одақтан шығарылуы ендігі жерде проблема болмай қалғанын айтамын деп, біраз тараптан сынға ұшырады. Ақырында неміс басшылығы күн тəртібіне мұндай мəселенің қойылып отырмағанын айтып құтылды. Ал күні кеше Финляндияның ETLA атты экономикалық институтының

зерттеушісі Пааво Суни тарихи Эллада елі ұрпақтарының Еуропа одағында қалатынын, оған екі түрлі себеп барын мəлімдеді. Оның пікірінше, бұған ел халқының басым бөлігінің одақта қалуды қалайтыны мен одақтағылардың өзінің бұған жол бере алмайтыны себеп болады.

Осыған байланысты тұтынушылар бағаның тағы да төмен түсуін күтіп, ірі мөлшердегі сауда-саттықтарды кейінге қалдырған. Жағдайды мұнай бағасының түсуі нашарлатып жіберді. Өткен жылдың тамыз айынан бері Brent маркалы бензиннің бағасы екі еседен де артық төмен түсіп, оның баррелі 51,54 долларға дейін құлдырады. Осы сейсенбі күні АҚШ-та WTI маркалы бензиннің бағасы 2009 жылдан бері бірінші рет барреліне 50 доллар деңгейінен түсіп кетті.

Қазір Еуробанк басшылығын дефляция қаупі қатты алаңдатып отыр. Осыған орай құрлықтың бас банкі кредиттердің базалық мөлшерлемелерін 0,05 пайыз мөлшеріне дейін түсірді. Сонымен бірге, банк директоры Марио Драги экономикаға қосымша қаржылай құйылымды қамтамасыз ету үшін əртүрлі активтермен қамтамасыз етілген құнды қағаздарды сатып алу жөніндегі бағдарламаның іске қосылғанын да мəлім етті. Мұнда Еуропа банкі Британия, АҚШ жəне Жапония орталық банктері қолданған жолмен жүрмеуге шешім қабылдап, еуроаймақ елдерінің мемлекеттік қарыздарын сатып алудан бас тартты. Алайда, сарапшылар 2015 жылдың қаңтарында Еуропа орталық банкі бəрібір мемлекеттік облигацияларды сатып алудың басталғанын жариялауға мəжбүр болады деген тұжырымға қазық байлап отыр. Себебі, Quantitative Easing («экономиканы сан жағынан ынталандыру») деп аталатын бұл бағдарламаны іске қоспай, одақтағы елдердің экономикасын көтеруге көмек көрсету тұйыққа тірелер еді. Өткен жылғы қараша айында еуроаймақтағы инфляция деңгейі 0,3 пайызды құраған болатын. Сарапшылар желтоқсандағы деңгейдің 2009 жылдан бері бірінші рет кері кеткеніне көз жеткізді. Ал бұдан бірер күн бұрын Марио Драги аймаққа дефиляция қаупі төніп тұрғанын мойындауға мəжбүр болды. Осы қатерге Еуропа орталық банкі қарсы тұрудың амалдарын қарастыруы керек.

Samsung табыстан ќаєылып жатыр

Аты əлемге танымал Samsung Electronics компаниясы, алдын ала болжам бойынша, 2014 жылдың соңғы тоқсанында мұның алдындағы жылдың осы мерзімімен салыстырғанда, табысының үштен бірінен, яғни 37,4 пайызынан айырылып қалды. Корпорация болжамы бойынша, осы кезеңде табыстары 5,2 трлн. корей вонын құраған.

ШАРАЙНА

2014 жылы əлемде əуе апаттары салдарынан 884 адам қаза тапқан. Бұл, Bloomberg хабарлауынша, 2005 жылдан кейінгі ең нашар көрсеткіш. 2013 жылы 220 адам ұшақ апаттарының құрбанына айналған болатын. 2014 жылы əуе апатынан қаза болғандардың төрттен үші оңтүстіказиялық тасымалдаушы ұшақтардың қатысуындағы үш бірдей ірі апатқа тиесілі болған. Мəселен наурыз айында «Боинг-777» ұшағындағы 227 адам Үнді мұхитының үстінде із-түзсіз жоғалып кетті. Украина əуе кеңістігінде атып түсірілген дəл сол компанияның дəл сондай ұшағында да 283 адам болған. 155 адам құрбан болған соңғы əуе апаты өткен жылдың желтоқсан айында орын алды. Бір таңғаларлығы, орын алған үш апат жағдайында да ұшақтар неғұрлым қауіпсіз саналатын крейсерлік биіктікте ұшып келе жатқан.

Ґз валютасы їшін алаѕдайды Келіп жатқан жаңа жылда еуроаймақ елдері валюталық одақ экономикасының өсуіне барынша үлкен көлемде үлес қосулары керек. Еуропа орталық банкінің басшысы Марио Драги жаңа жылдың алғашқы күндерінде немістің Handelsblatt газетіне берген сұхбатында осылай деді. Банкирдің айтуынша, одақ валютасын сақтап қалу ғана емес, оның қауқарын арттыру үшін одақтағы барлық мемлекеттер өздерінің үлестерін қосулары тиіс. «Мəселе кімнің көп, кімнің аз қосқанында емес, мəселе осыған барлығымыздың бірдей атсалысқанымызда. Олай болмаса, келешектен кемел көкжиек күтудің өзі күпірлік», – деді ол. «Көптеген елдердің экономикасы соңғы уақыттары аздап болса да тағы өсе бастады. Олар өздерінің мемлекеттік қаржы жүйелерін ретке келтіріп, құрылымдық реформа жасауға кірісті», – деп атап өтті Драги. Ол өз сөзінде, сонымен қатар, қайта құру үдерістерінің күткен қарқыннан қалып келе жатқанын, «мұның бəрі үшін уақыт керек» екенін атап өтті. Еуропа орталық банкінің басшысы еуроаймақтағы экономика ахуалына баға беру үшін дəл қазір «дағдарыс» деген термин оңтайлы келе бермейді, деп санайды. «Əңгіме бəрінен бұрын дағдарыстан да гөрі ұзаққа созылып кеткен əлсіздік кезеңі туралы болып отыр», – деп түсіндіріп өтті ол. Оның сөзіне қарағанда, «сауығудың қалыпты үдерісі жалғасып жатыр». Дегенмен, өткен жылғы желтоқсан

3

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

электроника өндірушілер тарапынан қатты бəсекелестік бой көрсетуі салдарынан біраз қиындықтарға тап болып жатыр. Ол, əсіресе, Қытайдағы смартфондар сататын ірі рынокта өзінің үлесін айтарлықтай ауқымда жоғалта бастады. Атап айтқанда, мейлінше арзанырақ смартфондар сататын рынокта ұтыла бастаған Galaxy телефон жабдығы бағаларын төмендету үрдісі орын алуда. Сарапшылар соңғы уақыттары смартфон рыноктарындағы, əсіресе, Азия елдеріндегі сауда орындарындағы бəсекелестіктің күрт өсіп кеткенін айтып отыр. Айталық, Қытайда осы елдің Xiaomi компаниясы Samsung корпорациясымен бəсекені қыздырып қана қоймай, онда айтарлықтай оң нəтижелерге жетуде. Дүйсенбі күні компания таратқан мəліметке қарағанда, компанияның 2014 жылғы табысы екі еседен де артық өсе түскен. Мобильді телефондар аумағындағы бəсекелестік əлемдегі басқа компанияларды да жұмыстарын қайта қарауға мəжбүр етуде. Мəселен, Microsoft корпорациясы өткен жылдың тамыз айында интернетке шыға алмайтын арзан ұялы телефондар шығара бастайтынын жария етті. Ол шығаратын Nokia-130 маркалы жаңа телефонның бағасы бар-жоғы 19 еуро тұрады. Ал арада

тағы бір ай өткесін корпорация Windows жүйесі негізіндегі қымбатырақ бағалы смартфондар шығару үшін бұрынғы бюджеттік нөмірлерінің бірқатарынан бас тартатыны туралы қауесет тарады. Алайда, компания басшылары сəл кейінірек əдеттегі модельдегі ұялы телефондардың ассортиментте қала беретінін айтып, жұрттың өрекпіген көңілдерін басты. Қазіргі күндері əлемдегі көптеген компаниялар өздеріне келетін табыстың күрт түсіп кететініне қарамастан, барынша арзан стандартты телефондар шығаруға бет алды. Бұл дүмпуге жоғарыдағы Samsung корпорациясынан бөлек, үндінің Micromax жəне қытайдың TCL компаниялары да қосылды. Əйткенмен, олар шығара бастаған арзан бағалы телефондар интернетке шығу мүмкіндігі жоқтығына қарамастан, барынша кең диагоналды экранмен дайындалып жатыр. Олардың көлемдері 4,6 сантиметрді құрайды жəне SD жадылы картасы бар бейнефайлдарға ие. Мұндай аппараттар осы кезде Қытай, Египет, Үндістан, Индонезия, Кения, Нигерия, Пəкістан, Вьетнам жəне Филиппин секілді елдермен қатар, бірқатар Еуропа мемлекеттерінде жəне АҚШ-та сатылып жатыр. Əзірге бұл үрдістің қашанға дейін жалғасатыны белгісіз.

Қытай таяудағы ондаған жылдар ішінде Латын Америкасына 250 миллиард доллар қаржы салмақ. Бұл туралы ҚХР төрағасы Си Цзиньпин ҚытайСЕЛАК (Латын Америкасы жəне Кариб мемлекеттері қауымдастығы) алғашқы министрлік форумының ашылу салтанатында сөйлеген сөзінде мəлімдеді. Латын Америкасына тікелей Қытай инвестициялары таяудағы он жылда 250 миллиард долларға жететін болады, деп атап өтті ҚХР төрағасы. Сондай-ақ, ол осы кезеңде Қытай мен СЕЛАК елдері арасындағы екіжақты тауар айналымын 500 миллиард доллар деңгейіне жеткізу мақсатын да алға қойып отыр. Бейжің декларациясы мен жанжақты ынтымақтастық жөніндегі бесжылдық жоспарды қабылдау екі күнге созылатын форумның қорытындысы болмақ. Аталмыш елдер қазірдің өзінде энергетика, инфрақұрылым, құрылыс, сол сияқты ғарыш салаларында тығыз ынтымақтастық орнатқан.

Лаѕкестердіѕ шабуылынан саќтандырды Британия қарсы барлау қызметінің басшысы Батысты ықтимал деген террорлық шабуылдардан сақтандырып отыр. Оның айтуынша, Батыс елдеріне «Ислам мемлекеті» мен «ƏлКаида» содырлары тарапынан қауіп туындауы мүмкін. Экстремистер Батыс елдері тұрғындарына кең ауқымды шабуылдар дайындауда, деп хабарлаған Лондонда британдық қарсы барлау қызметінің басшысы Эндрю Паркер. Біз «Əл-Каида» терроршылар тобының Сирияда Батыс елдеріне қарсы шабуылдар дайындап жатқанын білеміз. Əріптестерімізбен бірлесіп қолдан келгеннің бəрін жасап отырғанымызға қармастан, біз барлық шабуылдардың алдын ала алмаймыз, деп атап өткен ол. Осы орайда «Ислам мемлекеті» содырларының өткен жылдың жазында Ирактың солтүстігі мен батысында айтарлықтай аумақты басып алғанын айта кету қажет. Ал халықаралық коалиция күштері олардың шабуылдарын тоқтату үшін əуе соққыларын жасауда.

Іздестіру жўмыстары əлі жалєасуда AirAsia компаниясы авиа лайнерінің өздігінен жазу құрылғысын іздеумен айналысушылар ұшақтың артқы жақ бөлігінен 300 метрдей қашықтықта белгілі бір дыбыстарды тіркеген. Бұл туралы журналистерге Индонезия қарулы күштерінің қолбасшысы, генерал Моелдоко хабарлаған көрінеді. Біз естілген дыбысты бақылауда ұстап отырмыз жəне дыбыс шыққан бағытқа қарай сүңгуірлер жібермекпіз, деп атап өткен ол. Оның айтуынша, дыбысты Индонезияның «Джадайят» кемесінің экипажы алғаш рет тіркеген. Айта кету керек, AirAsia аэробусы Сурабаидан Сингапурға қарай ұшып бара жатып өткен жылдың 28 желтоқсанында Ява теңізінде апатқа ұшыраған болатын. Оның бортында болған 162 адамның бəрі де қаза тапты. Құтқарушылар лайнердің сынықтары мен қаза тапқандардың денелерін əлі де іздестіріп жатыр.

Сайлауда оппозиционер жеѕіске жетті Шри-Ланкада өткен президент сайлауында оппозициядан түскен кандидат жеңіске жетті. Орталық сайлау комиссиясының мəліметтеріне қарағанда, бұрынғы денсаулық сақтау министрі Сирисена сайлаушылардың 51,28 пайыз дауысын алса, қазіргі президент Махинда Раджапакса 47,58 пайыз ғана дауыс жинаған. Раджапакса 2005 жылғы өткен сайлауда жеңіске жеткен болатын. Бірақ екінші мерзімге қайта сайланғаннан кейін ол президент үшін белгіленген екі мерзімдік шектеудің күшін жойып, ел конституциясына өзгеріс енгізген еді. Ал сайлауда жеңіп шыққан Сирисенаға келсек, ол жұма күні жергілікті уақыт бойынша сағат 18.00-де ант қабылдайтын болады.

Циклон туындатќан ќолайсыздыќ Шотландияда циклон туындатқан ауа райының қолайсыздығы салдарынан 70 мыңға тарта үй электр қуатынсыз қалған. Жұмаға қараған түні Солтүстік Шотландия қырқасында жылдамдығы сағатына 176 километрді құрайтын дауыл тіркелген. ScotRail теміржол компаниясы ауа райының қолайсыздығына байланысты тасымалды уақытша тоқтататындығы туралы хабарлап отыр. Глазго қаласынан үйлердің шатырларының жұлынып кеткені туралы мəліметтер келіп түскен. Осы қалада оқу орнының зақымдануына байланысты бір мектепте оқушылар сабақтан таратылған. Жергілікті билік жүргізушілерді автомобильмен жолға шықпауға шақырып отыр. Қауіпсіздік мақсатында полиция жекелеген жол учаскелерінде қозғалысқа шектеулер қойған. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


4

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

Индустрияландыру игілігі: белестен белеске

Өнімді өндіру бар да, ішкі тұтыныстан артылғанын өткізу бар. Бұл – нарық талабы. Өткізу үшін экономикалық жағынан қолайлы, қарым-қатынас тұрғысынан жайлы жол-көлік қатынасының болуы тиіс. Бүгінгі таңда елімізде жүргізіліп жатқан индустриялық даму ырғағының бір тетігі осында жатыр десек, мұнайлы əрі теңіз жағалауында орналасуының өзі көлік дəлізі болу мүмкіндігін арттырған Маңғыстау өңірінде бұл мəселелер қарқынды қолға алынған. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Еліміздің Инвестициялар жəне даму министрі Ə.Исекешев Маңғыстау өлкесіне сапарында өңірдің индустриялық жəне көліклогистикалық даму аясында жасалып жатқан жəне жоспарланған жұмыстар барысымен танысып, бірқатар кəсіпорындарды аралады жəне олардағы қазіргі таңдағы тыныс-тіршілікке тəнті болып, еңбек өнімділігі мен жұмысшылардың оңды хал-ахуалына көз жеткізді. Министр Маңғыстауға сапарын Ақтау халықаралық теңіз-сауда портынан бастап, бұл аймақта жүріп жатқан портты солтүстік бағытқа қарай кеңейту жұмыстары барысымен танысты. Қазақстандағы жалғыз теңіз порты ретінде сауда-саттық, тасымал жəне қатынас бағытында біраз жауапкершілікті арқалаған жəне келешекте көрсетер қызметінің көкжиегі кеңейе түседі деп күтілетін Ақтау теңіз порты Қа зақстанды теңіз жолы арқылы халықаралық жүк тасымалына қатыстырады. Суы қатпайтын теңіз жағасында жыл он екі ай тəулік құрғатпай қызмет ететін портта қуаты жылына 10,4 млн. тонналық төрт мұнай құю айлақтары, жылдық қуаты 1,5 млн. тонна құрайтын үш əмбебап құрғақ жүк терминалы мен 25 мың тонна астық сақтау қоймасы бар 600 мың тонналық қуаттағы астық терминалы, сондай-ақ, жылына 1 млн. тонна жүк өткізе алатын мүмкіндікке ие паром кешені бар. Порттың əлеуетін арттыру мақсатында оны солтүстік бағытта кеңейту жəне теңіз түбін тереңдету жұмыстары жоспарланған десек, министр Ə.Исекешев теңіз жағасында қазіргі таңда қарқынды жүріп жатқан жұмыстарды көрді. Мердігер «Найза-Құрылыс» компаниясының бас директоры Қ.Уватаевтың айтуынша, аталған кеңейту жұмыстары нəтижесінде қазіргі порт көлемі солтүстік бағытқа қарай тағы 22 га жерге ұлғаймақ. 60 мың тонна көлемінде астық сақтайтын алты қойма, аумағы 77 мың шаршы метр шамасында контейнерлік алаң мен кемелер келіп тоқтайтын үш айлақ іске қосылған соң порттың жүк тасымалдау қуаты екі есе, ал астық тасымалдау қуаты 3 есе артатын болады. Құны 38 млрд. теңге құрайтын жобаны жүзеге асыру үшін еңбек алаңында қазір 390 адам жұмыс істеуде, қыстың шыңылтыр аязына қарамай тоқтаусыз жұмыс көрігін қыздырған олар құрылысты биыл шілде айында бітіріп, тапсыруды межелеп отыр. Еліміздің Инвестициялар жəне даму министрі Ə.Исекешев құрылыс алаңында кеңейту жұмыстарының жүрісімен бірге, жобаның

негізгі көрсеткіштері, жоба кестесі, Маңғыстау облысының көліклогистикалық даму мүмкіндігі туралы тыңдады. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауын жүзеге асыруда көліктік-логистикалық тізбекті дамытуға кіріскен Маңғыстау облысында Ақтау халықаралық теңізсауда портын кеңейтумен бірге, Құрық паромдық кешені мен ондағы «Боржақты – Ерсай» теміржол құрылысы қолға алынды. Сондай-ақ, «Жезқазған – Бейнеу» жəне «Өзен – Болашақ» шекаралық теміржол желісінің ашылуы өңірде жүк тасымалының көлемін арттырған, яғни қазақстандық порт арқылы тасымалданған жүк көлемі биыл өткен жылғыдан 2 пайызға артып, 10,3 млн. тоннаға жеткен. Ал теміржол арқылы жүк тасымалдау да былтырғыдан 10 пайыз артық көрсеткішке ие. Өзіндік артықшылықтары, жеңілдіктері бар арнайы экономикалық аймақтардың кəсіпкерлікті қолға алып, ел тұтынуына қажетті өнім өндіремін дегеннің табыс аймағы деп саналатыны белгілі. Маңғыстау облысындағы «Ақтау теңіз порты» арнайы экономикалық аймағы инфрақұрылымдық қамтылумен бірге, қатарына түрлі жаңа нысандарды тартып, жаңа кəсіпорындардың тұсауын кесу барысында оң істерді жолға қойып келеді. 2000 га жерге созылып жатқан аталған аймақ 7 арнайы бөліктерге, яғни субаймақтарға бөлінген. Осы бөліктердің əзірге 20,8 пайызы инфрақұрылымдалған. Аймақта қазір Сингапур, Испания, Оңтүстік Корея, Франция, Норвегия, Италия жəне Əзербайжан секілді шетелдер инвесторлары 12 жобаға қатысуда. «Ақтау теңіз порты» АЭА-да министр Ə.Исекешев Мемлекет басшысының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Жолдауын жүзеге асыру аясында жуырда ғана ашылған «КИС-Ақтау» ЖШС кəсіпорнында болды. Темірбетон өнімдерін өндіріп, жаңа технология негізінде дайындалған тұрғын үй құрылысына қажетті құрылыс бұйымдарын дайындаумен айналысатын жаңа кəсіпорынның ашылуы құрылысы көп, əсіресе, тұрғын үй сұранысы жоғары өңірде аталған мəселелердің шешімін табуына оң ықпал етеді деп күтілуде. Ə.Исекешев Маңғыстаудағы айтулы кəсіпорындардың бірі, Қазақстандағы сұйық жəне газ түріндегі мүсəтір, əлсіз азот қышқылы жəне мүсəтір селитрасын өндіретін бірден-бір кəсіпорын – «ҚазАзот» ЖШС-іне барып, мемлекеттік индустрияландыру картасы қатысушысы ретінде жаңғырту жəне қайта құрылымдаудан өткен

ЖЇРЕКЖЎТЌАН (Соңы. Басы 1-бетте). Басшылар оған жеке құрам алдында алғыс жариялады. Жергілікті басылымдар арқылы полиция сержантының аты жұртшылыққа жария етілді. Бірақ, Фархат Базарғалиевтың өзі мұны «Қаһармандық іс атқарған жоқпын. Менің орнымда болған əр полиция қызметкері дəл солай əрекет еткен болар еді» деп қана жымияды. «Қиын сəтте көмек сұраған жанға қолұшын созу – азаматтық парызым» дегенді де қосып қойды. Иə, полиция сержанты Фархат Базарғалиев тек азаматтық парызын атқарып қана қойған жоқ, бір адамды ажал апанынан суырып алып, өмірін сақтап қалды. Сөйтсе де мақтануды білмейтін

Фархаттың қарапайымдылығы атаанасынан дарыған қасиет екеніне шүбə жоқ. Өйткені, оның əкесі – Жеткіншек пен анасы –Гүлсофия да өте қарапайым жандар. Тек зейнет жасына жетпесе де олардың жұмыссыз жүргені Фархаттың жанына батады. Отбасындағы жалғыз табыс

зауыттың жұмысымен танысты. Бұдан екі жыл бұрын жүргізілген жаңғыртудан соң мүсəтір селитрасын жаңа технология бойынша өндіруді енгізген, нəтижесінде қуаты 50 пайызға ұлғайған зауытта 250 мың тонна мүсəтір, 450 мың тонна шамасында азоттық тыңайтқыш өндірілген. Құны 5 610 млн. теңге құрайтын жоба жүзеге асырылған күннен бастап мұнда жұмыс жасаушылар саны 30 адамға артқан. Зауыттың химиялық өнімдері мен минералды тыңайтқыштары, яғни мүсəтір жəне мүсəтір селитрасы өнімдері тау-кен саласындағы технологиялық үдерістерде жəне агроөнеркəсіп кешенін дамытуда қолданылады. Əлемдік нарықта минералды тыңайтқыш өндіруден бəсекеге қабілетті жəне өз өнімдерін экспорттаушы ретінде танылған «ҚазАзот» ЖШС өнімдерін Ресей, Украина, Қырғызстан, Түрікменстан, Грузия, Əзербайжан жəне Литва елдеріне шығарып келеді. – Өңірде жаңа теміржол желілерінің ашылуы зауыт тынысын ашып, көкжиегін кеңейте түсті. Өнімді экспорттау көлемі артты. Енді Түрікменстан арқылы Үндістан, Біріккен Араб Əмірліктері, Парсы шығанағына жету үшін келіссөздер жасалуда, – дейді зауыт басшысының орынбасары М.Бакиров. Ə.Исекешев «ҚазАзот» ЖШСін де жергілікті кəсіпорын басшыларымен кездесті. Маңғыстау облысы əкімінің орынбасары Р.Əміржанов үдемелі индустриялықинновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының өңірде жүзеге асырылуы, «Ақтау теңіз порты» АЭА-ны жəне туристік кластерді дамыту, 2015-2019 жылдарға межеленген міндеттер мен тапсырмалар туралы айтып, министрге өңірдің өндірістік компанияларын қолдауға қатысты ұсыныстарын білдірді. Маңғыстау өңірі индустрияландыру үдерісіне өз үлесін қосумен қатар, өз мүмкіндігін де көрсетуде. Өңір 2010-2014 жылдары Индустрияландыру картасына құны 272 млрд. теңге құрап, 3,8 мың адамды тұрақты жұмыс орнымен қамтитын 40 жоба енгізген болса, оның екеуі республикалық, қалғаны аймақтық деңгейде. 2014 жылдың 11 айында өңір де іске қосылған кəсіпорындар 73 млрд.тан астам теңгенің өнімін өндірген. Ал алдағы бесжылдыққа Маңғыстау облысының ұсынысы құны 1,8 трлн. теңгені құрайтын жəне 16 мың адамға жұмыс орнын ұсынатын 77 инвестициялық жоба болып отыр. Оның ішінде Индустрияландыру картасына 58 жоба жатса, оның 23-і республикалық, 35-і аймақтық Индустрияландыру картасына ұсынылған. Əлеуметтік ахуал мен экономикалық дамудың ырғағынан жаңылмау үшін Маңғыстау облысында қолға алынған жұмыстар жалғасын табуда.

Маңғыстау облысы. ––––––––––––––––

Суретті түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.

табушы Фархат Базарғалиевтың бейбіт күндегі батыл ісі атаусыз қалған жоқ. Былтырғы қарашада Ішкі істер министрлігі ұйымдастырған «Қазіргі заман қаһармандары» атты республикалық акцияға атыраулық полицейлер атынан қатысып, министр Қ. Қасымовтың Алғыс хатына ие болды. Ал Тəуелсіздік күні мерекесі қарсаңында Президент Жарлығымен «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Қаһарман сержантқа мемлекеттік марапатты жеке құрам алдында облыстық ішкі істер департаменті басшысының міндетін атқарушы Аян Дүйсенбаев табыс еткен сəтте Фархат Базарғалиевтың: «Қазақстан Республикасына қызмет етемін!» деген дауысы саңқ етті. Иə, шындығында бейбіт күннің батыры атанған қаһарман сержант марапатты алысымен ел тыныштығы үшін қызметін атқаруға аттанып бара жатты. АТЫРАУ.

түрлерін ой елегінен өткізіп, түйінін барлаңыз. Сонау бала шағымыздан құлағымызға құйылып қалған туған жерге, Отанға, ұлтқа деген ойымызға, іс-қимылымызға иіген сайын, шығармашылық табиғатына үңілген сайын күрделі жəне аса жауапты шыңға айнала береді. Шынайы патриоттық сезім арқылы бой алатын ұстаным халық жадындағы құндылықтармен дəлелденуі тиіс. Бұл орайда, аяулы ұлтымыздың тарихи иіндері жəне жарқын да батыл тұлғалары бас кейіпкері болғаны жөн. Осы мəселелер айқындалмай жатса, отансүйгіштің қабағы түксиіп, буырқанып, жан-жағын орап нөсерлей жөнелетіні айқын. Жай нөсерлемейді. Ащы шындығын нақты дерек-дəйекке негіздеп, мəселені тереңнен толғап нөсерлейді. Бұл – шынайы патриоттың табиғатына тəн қасиет.

болып жатқан қантөгісті жанжал, меніңше осындай саясаттың салдары болса керек. Əсіресе, патриоттық тəрбиеде бұл ерекше білінеді. Əрине, ұлттық тəрбиені баршамыз бірқалыпты түсініп, оның шарттарын бұлжытпай орындау – аса жауапты жəне күрделі іс. Кейбіреулер «ұлттық нақыштар сол күйінде болса екен» десе, ал келесілер «ұлттық тəрбие қазіргі өмірмен байланысты болса екен» дейді. Шындығында, ескі жаңамен үйлесім тауып жатса, өміршең келеді. Бүгінгі егемен Қазақстанның жағдайында патриотизм, ұлтаралық татулық жаңа мағынаға ие болып отыр. Себебі, Қазақстанды Отаным деп білетін əрбір азамат туған өлкесін сүйіп, соның азаматы болу, оны қорғау, əлеуметтікэкономикалық, саяси дамуына, өркендеуіне

ЌАЗАЌСТАНДЫЌ ПАТРИОТИЗМ – «Мəѕгілік Ел» идеясыныѕ тїпќазыєы Нұртаза АБДОЛЛАЕВ,

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетінің кафедра меңгерушісі, тарих ғылымдарының докторы.

Елбасы Н.Ə.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» атты еңбегінде: «Егер біз мемлекет болғымыз келсе, өзіміздің мемлекеттілігімізді ұзақ уақытқа меңзеп құрғымыз келсе, онда халық руханиятының бастауларын түсінгеніміз жөн. Оған барар жол халық даналығының негізінде жатыр», деген еді. Ал «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауында ежелгі ата-бабаларымыз – түркілердің Мəңгілік Ел идеясын Қазақ елінің ұлттық идеясы деп жариялаған болатын. Аталған идея «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» жаңа Жолдауында да жаңа қырынан толықтырыла түсті. Бұл идеяны үлкен жауапкершілікпен дереу іске асырудың түпқазығы отандастарымыздың бойындағы адамгершілік, туған елге сүйіспеншілігі десек, объективті тұжырым болар деп ойлаймын. Қай заманда да əр адамның санасындағы аса мазмұнды жəне құрметті мəртебеге ие ұстаным – ол отансүйгіштік (патриоттық) сезім (іс-əрекет) болып келгені ақиқат. Бұл туралы əлемдік жəне төл тарихымыздың əр бетінен негізді дерек табылады. Еліміздің тəуелсіздігінің алғашқы күнінен бастап Елбасы осы мəселені тұрақты көтеріп келеді. Ал патриот болу деген ел азаматының адамгершілік жəне саяси қағидаты, туған жерге, елге сүйіспеншілігі, қажет болса, мемлекеттік міндеткерлікті жеке мүддеден жоғары қоюды талап ететін əлеуметтік сезімі ретінде танылған. Туған елінің құндылықтарын, əсіресе, тілі мен мəдениетін əрдайым құрметпен жоғары ұстап, ол құндылықтарды басқа ұлттар мен ұлыстарға, мемлекеттерге тарату да отансүйгіштіктің белгісі. Отансүйгіштіктің тарихи негізін ғасырлар бойы жинақталған адами тəжірибе соның ішінде ұлт, ұлыс, жалпы этностың артықшылықтары қалайтынын, қажет болса, жанын салып отанды қорғау екенін көне тарих дəлелдеуде. Патриоттық ұстаным ол жеке тұлғаның отанына, азаматтылығына, мəдениеті мен тіліне, ұлттық дəстүріне эмоциялық күйзелісінің айрықша түрі деп анықтауға толық келеді. Əлемдік тəжірибе мен бұл орайдағы теориялық тұжырымдар аясында патриоттық сезім этнос пен ұлттық мемлекеттің қалыптасу жағдайында қоғамдық сананың маңызды құрамдас бөлігіне айналуы негізінде жалпыұлттық тынысты сипаттайды. Əлемге танылған ғылыми мектептердің саясизерттеушілік тұжырымдары бойынша адамзат тарихында патриоттық ұстаным бірнеше түрге жіктеліп сипатталған. Солардың бірінші қатарында полистік патриоттық ұстаным – тарихтағы белгілі полистік-қала мемлекеттері; екінші қатарында империялық патриоттық ұстаным, яғни империялық мемлекет пен оның билік жүйесін қолдап-қорғау; үшіншісі – этностық патриоттық ұстаным негізінде əдетте ұлт, этнос, ру, ата-тек құндылықтарына əрдайым зор сүйіспеншілікпен қарап қорғау; ал келесісі – мемлекеттік патриоттық ұстаным, яғни мемлекет саясатын айрықша жауапкершілікпен қолдау; сусындық патриоттық сезім (уақытша қолдау, күнкөрістік сезім) – халық пен мемлекетті жеке басқа пайдалы мақсатта қолдау. Əлемдік құнды қазыналар жинақтарында патриот, патриоттық ұстаным жөнінде жанжақты негізделген арнайы тұжырымды анықтамалар жинақталған. ХХ ғасырда жарық көрген əдебиет мен ғылыми шығармаларда патриоттық туралы анықтама негізіне латындық, гректік түйіндер алынған. Сөз жоқ, сол жинақтардағы тұжырым түйіндерді негізге алу міндетті, неге десеңіз, олар – теңіз беті тəріздес ғасырлар бойғы шығармашылар, зерттеушілер, адами руханиятының тұжырымдары. Ол қазақтың даласы іспетті. Бұл далада көл де бар, асқарына көз жетпес шың да бар. Ызғарлы да шуақты қойнауында Менделеев кестесіне енген элементтердің басым көпшілігі орын тапқан Батыс Қазақстан өңірі, сирағын Cырға, құлашын Алтай мен Атырауға созған Сарыарқасы тағы бар. Қазақтың патриоттық ұстанымы əрқайсымызға бұрын-соңды көрмеген тұмса табиғаттай елестейді. Жаңа бір əлем, жаңа бір «ашылмаған арал» сияқты таңғалдырады. Бұған сенбесеңіз, жоғары баяндалған патриот

Сондықтан да, əр тұлға кейде туған жерінің тауларындай асқақ, биік, сонымен бірге, қатулы көрінеді. Нағыз патриот адам жайшылықта досжаранға ашық-жарқын, абайламай сөйлейтін аңғал мінезі кең даланың жон арқасын жібітер жайма-шуақ жазға ұқсайды. Шынайы патриотшыл тұлға ұзақ сапар шегіп елінен жырақтаса, аңқасы кеуіп, сағынышқа толы жүрекпен туған топырағын иіскемейінше мауқы басылмайтын сияқты болып көрінеді. Патриоттық сезімді жоғары қоятын адам ой-өрісі мен іс-əрекеті бойынша өзін ұзаққа сілтейтін тарландай көрінетін болар деп есептеймін. Сол арқылы ол қолдайтындарды батыл шешімге, əділеттің ақ жібін аттамауға, шығармашылық оймен батыл іс-əрекетке, айбынды ерлікке жетелейді. Мұндай қасиеттер дүниеге келген кезден айналадағы құбылыстардан сусындап қалыптасуы шарт. Бала кезден қазақтың жыр-дастандарымен сусындап, далалық салт-дəстүрдің сарқытын қанып ішкен шығармашылық əлемінде де өзіндік даралық, көркемдік ірілікті таңдап білу арқылы келуі мүмкін, яғни отан, ұлтсүйгіштік сипатты меңгеріп, ойлау жүйесі қалыптасқан ұлттың өсетінін адамзат тарихы анық дəлелдеп келеді. Біздің пайымдауымызша бүгінгі күрделі тіршіліктегі, 7 миллиардтан астам адам мекендеген 220-ға жуық мемлекеттен құралған, санқилы хикаялы əлемнің қандай да бір этносы болмасын отанын, елін, жерін сүймейтіні жоқ болар. Соның ішінде қазақ халқы да жалпы шығыс, оның ішінде түркі тілдес халықтардай Отанын, жерін, суын, табиғатын сүю қасиеті ықылым заманнан олармен табиғи тамырлас дамып келеді. Қазақстандық патриотизм мен ұлтаралық татулықтың өткен өмір жолы, көрген-білгенінен жинақталған жан-жақты таразыланған тəжірибесі Тəуелсіз Қазақстан Елбасының тарихи еңбектерінде объективті дəлелдермен тұжырымдалып келгені барша отандастарға жəне əлемнің көптеген шетелдеріне аян. Осы орайда, Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан ның болашағы – қоғамның идеялық бірлі гінде», «Тарих толқынында» атты еңбектерінде мемлекет, этностарға ортақ бір мақсат аясына топтасудың кезек күттірмейтін міндет екенін атап, бұл міндетті абыроймен күнделікті өмірге дарытуда отбасы, білім беру орындары, еңбек ұжымы сияқты дəстүрлі институттардың маңызды рөл атқаратынын, олардың ықпалы аса тиімді болатынын баса айта отырып, «Біздің тағы бір аса маңызды идеологиялық міндеттеріміз – қазақстандық патриотизмге тəрбиелеу, əрбір азаматтың өзін өзі айқын билеуі» деген ойы қоғам мүшелеріне бағдарламалық бағыт болар. Қазақстандық патриоттық ұстанымның негізі, оның мақсаты, міндеті, мазмұны, түрі, құрылымы, əдісі, тəсілі, заңдылықтары, қағидаттары, құралдары бар. Егер патриоттық тəлім-тəрбие арнасында солардың бірінің негіздері болмаса, ол жəй сөз болып қалуы мүмкін. Өзін өзі білмеген адам өзгенің кім екенін түсінбейді. Кез келген мемлекеттің білім беру жүйесі сол қоғамда ұстанған саясатымен анықталады. Мысалы, Қазақстан Республикасының азаматтарына патриоттық тəрбие берудің 2006-2008 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында осы мəселелер анық көрсетілген болатын. Бүгінгі əлемнің күрделі тынысында тағы бір мəселені ескерген жөн. Таза біржақты ұлттық тəрбие – кейбір сəтте ұлтаралық түсінбеушілікке соқтыруы мүмкін. Посткеңестік мемлекеттер қайсыбірінде

өз үлесін қосу дəстүрі де бар. Мұны, əсіресе, қазақ ұлт өкілдерінен басқа ұлт өкілдері жақсы ұғынуы тиіс. «Қос азаматтық», «Қос тілділік» деген ұғымның өзі де біршама ойларға жетелейді. Осы мəселеге байланысты қазақ азаматтарына келетін болсақ, олар қазақстандық патриотизм, ұлтаралық татулықтың көш бастаушысы болуы тиіс. Қазақстандық патриотизм мен ұлтаралық татулыққа тəрбиелеудің жолдары мен құралдары – ол түрлі іс-шаралар, тəрбие сағаттары, гуманитарлық пəндердің мазмұны. Қазақ баласын ұлтжандылық, отаншылдық сезімде тəрбиелеу – білім берудің мектепке дейінгі жүйесінен жоғары оқу орнына дейінгі барлық ұйымдардың міндеті. ХХІ ғасырда өз ұлтын сүйген, бірлікте болған халық қана тұтастығын сақтап қалады. Ата-баба салтының Жер-Анаға деген ыстық сезімі бірінші кезекте тұрады. Міне, осы жалпы адами құндылықтар жалпы тəрбие жүйесінің ізгілікті де игі бастауларын құрайды. Айналаңдағы ұлттар мен ұлыстардың ешқайсысын алаламай, бəрінің де толыққанды дамуына нақты жағдайлар туғызып, көпэтносты елдегі саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету отансүйгіштік сезімнің терең бойлауына мұрындық бола алады. Сонда ғана адамның жүрегінде қазақстандық патриотизм сезімінің, өз Отанына деген перзенттік мақтаныш сезімнің өркен жайып тамырлануына негіз нығаяды. Яғни, этносаралық интеграцияның базасы емес, адамдардың өзін өзі азаматтық билеуі, Қазақстан халқының ажырамас бөлшегі сыңайлы сезімі қалыптасып, бойлай береді. Халықтың патриоттық сезімін қалыптастыру үшін бүкіл адамзат эволюциясында сыннан өтіп, пісіп-жетілген белгілі алғышарттар атқаратын міндет те маңызды. Казіргі елімізде Отанға сүйіспеншілік сезім қоғамдық қатынастарды демократияландыру, адамды оның өмірін, игілігін, адами ар-намысын, қызметшіге лайықты еңбекақы төлеу шарттары мен өмір сапасын жоғары құндылық деп тану негізінде, мемлекетте ілгерілеуші əлеуметтік-экономикалық саясат жүргізу барысында қалыптастырылады. Жаңарған қазақстандық патриотизмнің мазмұнын қазіргі қоғам мен заманауи озық мəдениет құндылықтарымен қатар, ұлттық мəдениеттің дəстүрлі нышандары, оның айрықша руханилық, азаттық пен өнегелілікке ұдайы ұмтылушылық құндылықтары да құрайды. Тарихымыздың табиғи дəстүрлерін сақтай отырып, казіргі заманғы өркениеттің мейлінше озық бағыттарын игере келе, отандастар туған елін ең алдыңғы қатарлы шепте ұстай алады. Бұған халқымыздың жоғалмаған, қайта, жаңа əлеуметтік өмір жағдайында жетіліп толысқан отансүйгіштік сезімі сенімді кепіл болады. Патриотизмді қалыптастыру – бұл қоғамның əлеуметтік тапсырысынан нəр алатын мемлекеттік міндет. Патриотизм өмірдің, жағдайдың, оқиғаның барлық жекелеген қырлары, халық пен елдің тұтастығы, бірегейлігімен тікелей байланыстыра қарастырылатын қоғамдық қатынастардың мəні мен құндылықтарын зерделеу тəсілі екені де аян. Отансүйгіштік сезімді тəрбиелеу азаматтың, елдің мəдениетінің бірегейлігі, əлеуметтің, халықтың мінез-құлқының толымды көрінісі мен қоғамдық өмірді ұйымдастырудың мəні мен мақсаттарын пайымдау арқылы жүйелі іске асады. Патриотизм міндетті түрде тұлғаның жоғары əлеуметтік белсенділігін діттейді, өйткені, оның өзі еңбекте табыстарға жету үшін, ел-жұртқа, халыққа қызмет ету үшін биік серпін болып табылады. Əр отандас Қазақстан тəуелсіз мемлекет болып жарияланғаннан кейінгі уақыттың ішінде патриоттық бағыттағы сан-қилы мемлекеттік, ғылыми жəне бұқаралық сүбелі шаралар орындалып келе жатқанының куəсі десек, артық болмас. Кезінде түркі жұрты қағандары «түнде ұйықтамай, күндіз отырмай, қара терін төгіп, қызыл қанын ағызып», «Мəңгілік Елдің» іргесін қалап кетсе, дəл осыны жаңа дəуірде Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев ХХІ ғасырдағы «Мəңгілік Ел» идеясы тұрғысында, іс жүзінде тарихи сабақтастықта жалғастырып отырғанын ерекше атап көрсеткен жөн. Елбасының Жолдауындағы Мəңгілік Ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары – «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы дейтін болсақ, ақиқаттан алыс кетпеспіз. Ақтөбе облысы.


www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

 Есенберлин – 100 Ең басты мəселе – «Көшпенділердің» бұрынғы қоғам жағдайына да, қазіргі жағдайға да тəуелсіз өзіндік құндылығы мен əдеби тағдырының барлығында. Шыңғыс АЙТМАТОВ. КСРО ыдырағанынан кейін бізде жəне басқа республикаларда жаңа егемен мемлекет құру барысында рухани құндылықтарды қайта бағалау үдерісі қарқынды түрде бастау алып, айналасы 5-10 жыл ішінде өз мəресіне жетіп те үлгерді. Өткен ғасырларда өмір сүрген танымал тұлғалардың қажырлы еңбегіне лайық баға да берілді. Əрине, бұл қуанышты жағдай. Дегенмен, ұлттық мəдениетке теңдесі жоқ үлес қосқан кейбір ірі тарихи тұлғалар елеусіз қалып қойды. Осындай тұлғалардың бірі де, бірегейі де – есімі көзі тірісінде-ақ кең-байтақ қазақ даласында аңызға айналған дарабоз жазушымыз Ілияс Есенберлин еді. «Қаһар» тарихи романы жарық көрген 1969 жылдан бастап Ілияс Есенберлин өзінің кітаптары ең көп оқылатын автор ретіндегі біріншілігін ешкімге бермей келді. Ілияс ағамыздың осы ерлігіне тоқырау заманында қазақ халқы қайран қалған. ХХ ғасырдағы қазақ əдебиетінде І.Есен-

оның алысты болжағыштық қасиеті таң қалдырады. Есенберлин өз заманы мен өткен ғасырлардың аса ауқымды дəуірлік оқиғаларын талдау мен ой елегінен өткізуге о бастан бейім болған еді. Ол үшін шығармаларының ең маңызды құндылығы нақты адам, жеке тұлға тағдыры болды. Сондықтан, автордың ертеректе жазылған повестерінің бірі «Адам туралы əн» (1957) деп кездейсоқ аталмаған. Басқаша сөзбен айтқанда, оның бүкіл шығармашылық өмірбаянын «Адамдар жайлы поэма» деп атауға толық негіз бар. Оның кітаптары ұлы тұлғалар мен қарапайым адамдар, жағымды жəне жағымсыз кейіпкерлер жайлы. Оған осындай көзқарас негізінен тарихи тұлғалардың түп бейнесі болып келген кейіпкерлердің əдеби образдарының мінез-құлықтарын ашық көрсетуге көмектесті. Қаламгердің басқа бір повесі «Толқиды Есіл» (1965 жыл) деп аталады. Бүгінгі күн сайын құлпырып келе жатқан Қазақстанның жас астанасы Есіл өзенінің жағасында

1970-ші жылдардың басында көптеген қазақ ақын-жазушылары оның ізін басты. Ол XX ғасырда қаламгер тарихшылардың əдебиет мектебінің іргетасын қалады. Ол, о баста, көне дəуірдің ақиқатын іздеп, жолсыз жерге сүрлеу салып, сол соқпақпен адаспай, жалғыз өзі дұрыс шешімге келіп, аяғында теңдесі жоқ нəтижеге қолын жеткізіп жеңіс мəресіне бірінші болып жетті. ХХ ғасырдағы қазақ поэзиясының алыбы Қадыр Мырзалиев айтқандай: Есенберлин Ілияс қызық еді. Ерейменнің сілемі, үзігі еді. Арктика мұзындай тақырыпты, Алғаш рет ол өзі бұзып еді!

Еліміздегі Ұлы Отан соғысының ардагерлерін қолдау жөніндегі жалпыхалықтық бірегей акция барысында Аягөз ауданы мен Курчатов қаласының ардагерлеріне Елбасының жаңажылдық құттықтауы табыс етілді.

Мемлекет басшысы мерейімізді кґтерді

– дейді шыєысќазаќстандыќ ардагерлер

Осылайша ол өзінің «Қатерлі өткелінен» абыроймен өтті. Бұл бəрі күтпеген жерде тосыннан болған, халқына арнаған сыйы болатын. «Жазушы» баспасының директоры жəне Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының екінші хатшысы болған кезінде Ілияс Есенберлин біртума тұлғаларға көмектесіп жүрді. Əнуар Əлімжанов көзқарастарының қалыптасуына əсер етіп, Олжас Сүлейменовтің «Аз и Я» кітабын шығарды. Ілияс Есенберлинге де танымал адамдар,

Ќазаќ мемлекеттілігініѕ шежірешісі берлин – кітаптарының жалпы тиражының көлемі жағынан теңдесі жоқ жазушы. Осыдан 10 жыл бұрын олардың саны 8 миллион данадан асқан еді. Қазіргі санын білмеймін. Бұл жай ғана қосалқы көрсеткіш емес. Образды түрде айтсақ, оның кітаптары əр үйде бар деуге де болады. Республикамыздың қай қаласын немесе ауылын алсаңыз да. Өйткені, ол сонау кеңес дəуірінде де, бүгінгі тəуелсіздік заманында да оқырманның ыстық ықыласына бөленген жазушы. Жоғарыдағы эпиграфта Шыңғыс Айтматов осындай қысқа да нұсқа тұжырымды қызыл сөз үшін айтқан жоқ еді. Оның «Көшпенділер» жəне «Алтын Орда» тарихи трилогиялары саяси салмағы мен танымалды құндылығы жағынан өткен ғасырдағы ұлттық проза саласындағы ең іргелі шығармалар болып табылады. Ілияс Есенберлин шығармашылығының өзгелерден бөлек басты ерекшелігі неде? Бұл – негізгі сұрақ. Осындай əмбебап сұрақты барлық əдебиетшілерге қоюға болады. Бұл кез келген классикалық шығармаға қойылатын ең басты талап екендігі баршаға белгілі. Ілияс Есенберлинге қатысты осы қағидатқа негізделген сұрақтың жауабы қаламгерлер түгілі жəй жұртқа да белгілі. Мен 2005 жылы жазушының 90 жылдығы жайбарақат өткенде əріптестері Ілияс ағаларының алдындағы өздерінің інілік парыздарын оның 100 жылдығында өтеуге бел байлаған ғой деп топшыладым. Осындай күдік туғасын Қожанасырдың «Оған дейін не есек өледі, не арба сынады» деген əзілі де еске түскен. Ол да соцреализмнің кейбір классиктері сияқты ақырын-ақырын шегініп, оқырманынан алыстап кете ме екен деп те күмəндандық. Ілияс Есенберлин өткен ғасырдың басында (1915 жылдың 10 қаңтарында) дүниеге келіп, сол ғасырдың соңында (1983 жылдың 5 қазанында) дүниеден озды. Оның замандастарының көкейіне үміт отын маздатып, саналарына алуан түрлі ойлар қозғай алған сегіз қырлы, бір сырлы шығармашылығы өз халқының жан дүниесінің түбіндегі сары алтындай сақталған – алда тұрған ірі өзгерістер мен жарқын болашағына деген арманының ақ құсы еді. Ол қара суды теріс ағызатын көркем сөздің теңдесі жоқ майталманы емес еді. І.Есенберлиннің əсерлі сөздер таңдауға уақыты да болмады. Бірақ, оның алдында өзгеше маңызды міндеттер тұрды: тарих тағы лымының – тарихи болмыстардың философиялық талдаулары, сол заманның кем ші ліктері, көркемсөз образдарының көмегімен жасалатын болашақтың жоспарларын баян ету. Жалпы алғанда, оның шығармашылығы өз ұлтының алыс болашақта дамуының мəселелеріне аса ауқымды жəне түбегейлі көзқарасымен ерекшеленеді. Ол өзінің шығармашылық ойтүйіндерін осы тұрғыда құрды. Ұлтының жасанды түрде үзілген жоғарыдағы немесе жан-жағындағы «қамқоршыларға» жалтақтамай, өз еркімен ойлай алатын жəне маңызды мəселелерді шеше алатын қабілетін қалпына келтіруге үш бағытта ықпал жасай алды жəне көмектесті. Осы мақсатта І.Есенберлин кеше, бүгін, ертең деген классикалық формулаға жүгінді. Ұлт өз тағдырының 4-5 жылына болжам жасауы үшін ол өзінің соңғы 100 жылдық тарихында қандай оқиғалар болғанын анық білуге тиіс. Бес ғасырлық тарихыңды білмей тұрып алдағы 15-20 жылға болжам айту мүмкін еместігін ол басқалардан бұрын түсінді. Осы себеппен Ілияс Есенберлин өткен ғасырлардың қырық қатпар астарына терең үңіліп, ондағы барынша маңызды тарихи оқиғалар мен шынайы тарихи тұлғалар тағдырына ерекше зер салды. Бір мақаланың аясында автордың қай кітабына болса да талдау жасау қиын. Жазушының повестері мен романдарының тек аттарына көз жүгірткеннің өзінде де біз көптеген деректерді біле аламыз. Ең бастысы,

5

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Курчатов қаласында жұмыс сапарымен болған облыс əкімі Даниал Ахметов Ұлы Отан соғысына қатысушы Василий Дубинамен кездесіп, майдангерге Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың құттықтау ашық хатын жəне жаңа жылдық сыйлығын табыс етті. Василий Дубина Елбасыға ардагерлерді ардақтаудағы ерекше ықыласы үшін алғысын білдірді. Сондай-ақ, Аягөз ауданына акция аясында арнайы барған облыс əкімінің орынбасары Дүйсенғазы Мусин Ұлы Отан соғысының ардагері Салих Сабильяновтың үйіне барып, қарияны құттықтады. Соғыстың басынан соңына дейін қатысқан 94 жастағы ардагер Ленинград майданында болып, соғыста екі рет жараланған екен. Осы ұрыстарда «Ленинградты қорғағаны үшін» медаліне ие болған. Елбасының ықыласына тəнті болған қария Мемлекет басшысының Ұлы Отан соғысының 70 жылдығы қарсаңындағы жаңажыл дық құттықтауына алғысын айтты.

Бұдан кейін Д.Мусин 92 жастағы ардагер Əбілкəрім Темірхановқа Елбасы құттықтауын табыстады. Абай ауданындағы Архат ауылының тумасы Ə. Темірханов 1941 жылы мектеп бітіргеннен кейін майдан даласына аттанған. Ұрысқа орталық майданнан кірген ол Липецк, Елец, Орал-Курск майдандарына қатыса жүріп, 1945 жылы сəуірде Австрияны азат еткеннен кейін, Жеңіс күнін Альпі тауындағы Мариянель қаласында қарсы алыпты. Соғыс кезіндегі ерліктері үшін І жəне ІІ дəрежелі «Отан соғысы», «Қызыл Жұлдыз» жəне Югославия үкіметінің «Партизан жұлдызы», «Курск жəне Орлов шайқасы» орден дерімен жəне «Ерлігі үшін», «Астана» медальдарымен марапатталған. Отставкаға 1972 жылы ғана шыққан. Елбасының құттықтау хатын алған қариялар шексіз ризашылықтарын жеткізе отырып, Қазақстанның жылдан-жылға көркейе, гүлдене беруіне деген ақжарма тілектерін айтты, ақ баталарын берді. Шығыс Қазақстан облысы.

Єылым мен ґндіріс бизнестіѕ талабына бейімделеді орналасқан. Бұл өзен таулардан шалғай Сарыарқа жазығында ағып жатқандықтан ешқашан да буырқанып толқыған емес. Дегенмен, басқаша астарлы мағынада алғанда бүгінгі Есіл үлкен толқыныста. Өйткені, соңғы 17 жылдан бері биязы мінезді Есіл өзені Астана тұрғындарымен қатар басқа жұрттың да назарын өзіне аударып тұр. Есіл – су күрежолы. Қала сəулетінің жоспарлары осы өзеннің ерекшелігіне тікелей байланысты. Өзеннің оң жəне сол жағалауларының жер бедері тұтастай бір пейзаж ретінде біртіндеп қала суретімен ұштасып жатыр. Астананың жобасын дайындаған шетелдік жəне отандық архитекторлар өзенді есепке ала отырып, жобаларын Есілден бастайды. Осындай жайттарды ескере отырып, мен оның шығармаларындағы бейнелердің алда келе жатқан оқиғаларға қатыстылығына таңданамын. Тіпті, оның кітаптарының бастапқыда берілген шартты атаулары да жылдар өте өзінің терең мағынасын жоғалтпайды. Есенберлин романдарының атаулары заңғарлықты, сымбаттылықты, сəнділікті паш етеді. Мысалы, «Алтын аттар оянады» (1978) жəне «Алтын құс» (1972). Жиырма жыл өткен соң оның осы образдары жас мемлекеттің геральдикасын бейнелеуге (гербін суреттеуге) пайдаланылды. Көшпелі өркениеттің белгісі – көшпенді бабаларымыздың «қанаты» – ат Қазақстан Республикасы елтаңбасында қолданылды. Елімізде XX ғасыр мен 1991 жылдың соңында «Алтын аттар» біз үшін тура мағынада оянды деп айтуға да болады. Мұнда да Ілияс Есенберлин ойтүйіндері тарихи оқиғалардан ондаған жылдарға озық тұр. Енді Қазақстанның туында Ілияс ағамыздың қыран келбетті «Алтын құсы» өзінің зор қанаттарын жайып жіберіп, күннің асты мен Ұлы Дала үстінде қалықтап тұр. Адамсүйгіш Ілияс Есенберлиннің қоғамдағы адамдар арасындағы қарымқатынас өте шебер сипатталған романтикаға толы романдарының аты да затына сай: «Ғашықтар» (1968), «Махаббат мейрамы» (1983), «Аққу құстың қуанышы» (1984). Адамзат баласы үшін қай кезде болмасын өзекті тақырыптар осы романдардың атауларынан бастау алады. Бір сөзбен айтқанда, Есенберлин бізге тарихи шығармаларынан басқа «Махаббат туралы трилогия» да қалдырып кетті. Оның кешегі күнгі əдеби образдары бүгінгі күннің таптырмас айшық айғағы мен дəуір таңбасына айналды. Ілияс Есенберлиннің бүкіл саналы өмірі қиындыққа толы, шығармашылығы барып тұрған қатерлі өткел болғандықтан, оның туындыларының өткір мінезділігі кітаптарының атынан-ақ байқалады.

Мұндай қайсар мінез автордың өзіне де тəн еді, əйтпесе ол осыншама ауқымды жəне тың тақырыптағы творчестволық жоспарларын қарлығаштай қорғай да, іс жүзіне асыра да алмас еді. Автордың ержүрек батыл адам болғандығын оның əдеби туындыларынан білуге болады. Оның «Айқас» (1966), «Қатерлі өткел» (1967), «Маңғыстау майданы» (1978) сияқты романдары осының бірден-бір дəлелі. Баталист Есенберлин тек қана тарихи кітаптарында ғана емес, басқа да шығармаларында кейіпкерлерінің ауызымен өз заманы мен болашақ ұрпақтардың өзекті мəселелерін көтеріп отырды. Оған сол кездегі ресми саясаттың тəртібін қатаң қадағалаған жандар күдіктене қарап, оны бейсаясаттық, теріс көзқарастағы жазушы деп те санады. Оларға ол коммунистік идеологияның шеңберінен шығып кетіп ескілікті аңсайтындай болып көрінді. Мұндай күрделі жағдайда Мəскеудегі орталық билікке тəуелді, бірақ халқының өткені мен болашағына жаны ашыған Дінмұхамед Қонаев Есенберлиннің тарихи еңбектерін ашық түрде қорғамағанымен, іштей құптап, олардың жарық көруіне жағдай жасауға тырысты. Ілияс Есенберлиннің шығармашылығын халық даналығының мөлдір бұлағы ретінде қарастыруға болады, өйткені оның туындылары халқымызда ұмытылып бара жатқан аңыздарды, жауынгерлік ерлікті баяндап отырды. Жасыратыны жоқ, сол кездегі қызыл империяның саясатына толық сенген оның кейбір қаламдастары үшін ұлтымыздың тарихы 1917 жылдан басталатындай болып көрінген. Ол оларға өзінің көзқарасының дұрыстығын дəлелдей отырып, кейін тарихи шындықты «Қаһар» романы мен «Көшпенділер» трилогиясы арқылы қазақ көркем əдебиетінде бірінші болып айта бастады. Осылай «айқастар» мен «майдандардың» сарындары қалыптасты. Оның кітаптарының атауларынан бастап оқырманға ой салады. Ілияс ағаның шығармалары жастарға дербес ойлау əдетін қалыптастырады. Оның шығармалары ойлауға «азық» болып табылады. Мұнда көптеген тарихи деректер келтірілген, олар болған оқиғаларды бірбірімен байланыстырып отырады. Оқиғалар асығыс, үстірт жазылмаған. Олар болған жағдайларды қысқа ғана баяндап отырады. Ілияс Есенберлин шығармаларының негізгі құндылығы да осында. Ілияс Есенберлиннің 40 жылға созылған шығармашылық ғұмырын «қатерлі өткелмен» салыстыруға болады. Оның замандастарының басым көпшілігі əдебиеттің даңғыл жолдарын таңдағанда, ол жалғыз өзі жолсыз жермен жүрді. Дегенмен,

мысалы, тарихшы, этнограф, академик А.П. Окладников (КСРО ҒА-ның Сібір бөлімі, Новосибирск қаласы), Кристина Дамм (Варшава), Шыңғыс Айтматов (Бішкек), Əлкей Марғұлан (Алматы) жəне басқалар рухани қолдау жасап жүрді. «Көшпенділер» трилогиясының алғашқы атауы «Ақ Орда» болатын. Оған ол кездегі «ақ» түс қызыл коммунистерге саяси тұрғыда жарамсыз болғандықтан бұл атауға рұқсат етілмеді. Есенберлин қызыл фаталистермен кітап атауы бойынша ымыраға келуге мəжбүр болды. Ақыры трилогияға «Көшпенділер» деген сəтті атау табылды. Ол қазақ халқының ғасырлар бойы басынан кешкен тұрмысын көрсетеді. Оның үстіне біздермен қатар өткен ғасырларда басқа да көрші халықтар да көшпенділер болған. Қазіргі қауым «Алтын Орданы» əлі күнге дейін түсінбей қеледі. Кеңес Одағы кезіндегі оқулықтарда «Алтын Орда» империясы Еуразия халықтары үшін тек зорлықзомбылық, жабайылықты ғана əкелген мемлекет ретінде көрсетілген. Осындай қатқан қасаң қалып көпшіліктің ойында үш ғасырда орнығып қалды. Онымен келіспегендер тек азын-аулақ білімді қауым ғана (Л.Н.Гумилев жəне басқалар). Ілияс Есенберлин осындай қалыптасқан жағдайды көптеген тарихшылардан гөрі жақсырақ білетін. «Көшпенділер» жəне «Алтын Орда» трилогиялары, басқа он бір кітапты есептемей-ақ қойғанда, бізді мыңдаған жылдық тарихы бар ұлт екенімізді айдан анық дəлелдеп берді. Ілияс Есенберлин қазіргі Қазақстанның XII-XV ғасырлардағы Алтын Орданың (Жошының Ұлысы, «Ұлы Ұлыс») бір бөлігі болып табылатынын көрсетті. Жазушының деректері бойынша, осы Алтын Орда мемлекеті моңғолдардан бастау алып, бірақ оның негізгі бөлігі Қыпшақ даласы болып табылады, оның («Дешті Қыпшақтың») арқасында Шыңғысхан мемлекетінің күш-қуаты нығайтылды. Осы тұрғыдан қарастырғанда, Қазақстан Алтын Орданың мұрагері болып саналады, өйткені бабаларымыз өз жері мен тарихи отанында аталмыш мемлекет игілігіне аянбай жұмыс істеді. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні ретінде қорытындылап айтсақ: Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы кез келген ұлттың мəдени өмірінде бір ғасырда, мүмкін бірнеше ғасырда, бір рет қана дүниеге келетін əрі сирек, əрі ғажайып алып туынды. Ахмет ДҮЙСЕНБАЕВ, Білім жəне ғылым министрлігінің «Ғылым ордасы» РМК Қазақстан ғылымының тарихы музейінің ғылыми қызметкер-қор сақтаушысы.

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Білім жəне ғылым вице-министрі Тахир Балықбаев пен аталған министрлік жанындағы Технологияларды коммерцияландыру орталығының бас директоры Дамир Егізбаев елдегі ғылым мен жаңа инновацияларға қатысты бірқатар фактілерді журналистерге мəлім етті. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Вице-министр ең алдымен ғылымды басқарудың жаңа жүйесі толығымен қалыптасқанын атап өтті. «2011 жылы «Ғылым туралы» заң қабылданғаннан кейін бізде ғылымды басқаруда жоғары ғылыми-техникалық комиссия құрылды. Соның негізінде ғылымның жаңа бағыттары мен басымдықтары анықталды. Ұлттық ғылыми кеңестер құрылды. Биыл біз олардың құрамын жаңарттық. Комиссия құрамына бизнес жəне индустрияландыру саласындағы өкілдерді тарттық. Олардың комис сиядағы үлесі – 50%» – деді Т.Балықбаев. Оның себебін ғылым ның бизнес пен индустрия талабына сай болуы керектігімен түсіндірді. Т.Балықбаев ғылымға бөлінетін қаржының 2010 жылмен салыстырғанда екі жарым есеге өскенін де алға тартты. Мысалы, 2010 жылы 20 миллиард бөлінсе, 2013 жылы 52,9 миллиард, ал өткен жылы 49 миллиард теңге бөлінген. Брифинг барысында тəжірибелік-конструкторлық ізденістерге бөлінетін қаржыны ұлғайту мəселесі де атап өтілді. Вице-ми нистр дің айтуынша, əлемде бүгінгі таңда ғылымға бөлінетін қаржының 40 пайызы іргелі зерттеу мен қолданбалы ғылымға бағытталып, қалғаны ары қарай іздестіру мен енгізу жұмыстарына жұмсалса, бізде іргелі зерттеу мен қолданбалы ғылымға 84 пайыз бөлінеді екен. Тек 16 пайызы ғана ізденіс жұмыстары мен тəжірибелік бағыттарға бағытталады. Осы мəсе лені шешу барысында соңғы жылдары технологияны коммерцияландыру жұмыстары жүріп, Дүниежүзілік банкпен бірге үлкен жоба іске асырылуда екен. Жобаның негізгі мақсаты – қазақстандық ғалымдардың ғылыми нəтижелерін өндіріске енгізу. «Атап айтатын болсақ, соңғы жылдардың ішінде 6 млрд. теңгеден астам қаржы бөлініп, 33 жоба іске асты. Оның ішінде Қазақ ұлттық университеті Физика-химиялық зерттеу жəне талдау əдістері орталығының қызметкерлері жылына 200 тонна көлемде техникалық

көміртек өндіретін өндірісті іске қосты. Ядролық физика инс титуты қызметкерлерінің суды тазалауға арналған мембраналық сүзгіштері де ұзақ сериялы өндірістің деңгейіне шықты. Ұлттық биотехнология орталығы ғалымдарының дайындаған тест жүйесі бүгінгі таңда Ұлттық ғылыми кардио хирургия орталығында жəне басқа да орталықтарда іске асып жатыр» – деді вице-министр. Жиында соңғы жылдары ғылым докторлары мен ғылым кандидаттары даярланбағандықтан, ғылыми-зерттеу институттары мен ғы лыми орталықтардың ЖООлар мен байланысы əлсіреуіне байланысты жаңа жобаның қанат қаққаны да мəлім етілді. Атап айтқанда Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен Алматыдағы он ғылыми зерттеу институты арасында, сондай-ақ, Қазақ ұлттық аграрлық университеті мен «ҚазАгроИнновация» компаниясы жəне Қазақ агротехникалық университеті мен «Парасат» холдин гі арасында өткен жылы 100 PhD-докторы мен 350 магистрантты бірлесіп дайындау туралы келісім болған жəне министрлік тарапынан орын бөлінген. Сол биыл өз нəтижелерін бере бастауы тиіс. Білім жəне ғылым министрлігі жанындағы Технологияларды коммерцияландыру орталығының бас директоры Дамир Егізбаевтың айтуынша, биылғы жылдың сəуір айында Ақмола облысының Ереймен тау ауданындағы Сарыадыр кен орнында қоңыр көмірден отын жəне бензин өндіретін тəжірибелік-эксперименттік кешен құрылмақ. «Сарыадыр көмір кенішінде қуаттылығы тəулігіне 0,8 тоннаны құрайтын тəжірибелікэксперименттік кешен құрылады, осы ретте сұйық отынның құны 1 литріне 42 теңге болады» – деді Д.Егізбаев. Оның айтуынша, жобаны 2013 жылдан бері Көмір химиясы жəне технологиялар институты іске асыруда. Əлеуетті инвестор да табылған, егер жоба сəтті жүзеге асырылса, зауыт құрылысы үшін 1 миллионға жуық доллар салуға инвестор дайын.


6

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

Кеше Қазақстанның Орталық коммуникациялар қызметінде Қазақстан халқы Ассамблеясы жылының ашылуына арналған брифинг өтті. Брифингке ҚХА Төрағасының орынбасары – Хатшылық меңгерушісі Ералы Тоғжанов, ҚХА Төрағасының орынбасары Анатолий Башмаков жəне Қазақ хандығының 550 жылдығын дайындау мен өткізу жөніндегі республикалық комиссияның мүшесі, Қазақстан корейлері ассоциациясы төрағасының орынбасары, ҚХА-ның Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшесі Георгий Кан қатысты.

Ґткенімізді зерттеп, бїгінімізді зерделейтін жыл Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Кездесуде сөз алған Ералы Лұқпанұлы Ассамблея жұмысының негізгі жетістіктерін жəне Ассамблея аясында өтетін ісшаралар жайын баяндап берді. Оның айтуынша, алдағы уақытта жүзеге асатын іс-шаралар мен жұмыстардың негізгі мақсаты – Қазақстанда халық бірлігі мен этносаралық келісімді нығайту. «Еліміздің тəуелсіздігін нығай ту үшін, ең алдымен, еліміздің тұрақтылығын нығайту, тұрақтылық арқылы қоғамдық келісімді қамтамасыз ету күн тəртібінде бұрыннан тұрған мəселе. Ол бүгін де маңызды мəселе, болашақта да күн тəртібінен түспейтіні анық. Бұл тек Қазақстан үшін ғана өзекті мəселе емес. Себебі, көптеген полиэтностық мемлекеттердегідей, бір елде өмір сүре білу – қашан да маңыз ды. Елбасы 2015 жылды Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы деп жариялап, арнайы Жарлық шығарған болатын. Ассамблея жылы – ол бейбітшілік жылы, Қазақстан халқы бірлігі мен қоғамдық келісім жылы. Бұл жыл – той тойлайтын жыл емес, бұл ой ойлайтын жыл. Бұл өткенімізді тереңірек зерттеп, бүгінімізді қайтадан зерделеп қарап, болашақты айқындайтын жыл. Оған себеп көп. Ол, ең бірін шіден, мемлекетіміздің тұрақты дамуы үшін керек. Біз айналамызда, дүниежүзінде болып жатқан оқиғаларға көз жүгіртуіміз керек. Тек ішкі саясаты мықты елдің ғана сыртқы саясаты мықты болады. Демек, Ассамблея жылы аясында жоспарланған іс-шаралардың негізгі мəні – Президент Нұрсұлтан

Назарбаевтың бейбітшілік пен қоғамдық келісім қағидаларын ауқымды түрде көрсету», деді Е.Тоғжанов. Брифингте сөз алған Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Анатолий Башмаков аймақтарда, еліміздің беделді жоғары оқу орындарында ашылған Ассамблея кафедраларында, Ассамблеяның аймақтардағы ғылыми-сараптамалық топтарында ауқымды бағдарламаларды іске асыру көзделгенін, сондай-ақ, этномəдени бірлестіктер 150-ден аса іс-шараны ұйымдастыратынын жеткізді. Танымал тарихшы Георгий Канның айтуынша, Ассамблея жылында айрықша мəнге ие тарихи мерейтойлар өтетін болады. «Ал солардың ішінде Қазақ хандығының 550 жылдық мерейтойының орны айрықша», деді ол. Сонымен қатар, Георгий Кан ҚХА-ның аталған мерейтойға байланысты барлық іс-шарасына белсенді түрде қатысатынын, биылғы жылы Қазақ хандығының

550 жылдығына байланысты республикалық іс-шаралар жоспарында Ассамблеяның қатысуымен 30 іс-шара тұрғанын жеткізді. Сонымен, Ассамблея жылы аясындағы ең алғашқы ісшара Астана жəне Алматы қалаларында жəне аудан орталықтарында ақпан айының 6-сынан бастау алады. Бұдан кейін «Мың бала» мемлекеттік тілді білу бай қауына, этномəдени бірлестіктер арасындағы ең үздік əлеуметтік жобаға, этносаралық толе ранттылық пен қоғамдық келісімнің қазақстандық моделіне арналған ең үздік ғылыми жобасына, ең үздік патриоттық жастарға арналған «Менің Қазақстаным» жобасына, «Мен өз мамандығымды мақтан тұтамын» ең үздік жобасына, этножурналистика саласындағы «Шаңырақ» шығармашылық сайысына, Ұлттық компаниялар арасындағы үздік қайырымдылық жобасына, ең үздік инновациялық жобаларға байланысты іс-шаралар ұйымдастырылатын болады.

Білім сапасы біліктілік биігінде Мемлекет басшысының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың маңызды бағыттарының бірі халықтың барлық топтарын біліммен қамту болып табылатындығы атап көрсетілген. Осыған байланысты Нұрсұлтан Назарбаев үш ауысымдық оқуды жою, мектепке дейінгі мекемелерде кезек мəселесін шешу, сонымен қатар, кəсіптік-техникалық білім жүйесін дамыту міндеттерін алға қойды. Елбасының бұл кешенді міндеттерін іс жүзіне асыру мақсатында елорданың білім беру жүйесі белсенділік танытуда.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Кеше Астана қаласының əкімі Əділбек Жақсыбеков көшпелі кеңес өткізіп, білім мекемелерінің жұмысымен танысты. Қала басшысы Оқушылар сарайында, сал ауруына шалдыққан балаларға арналған №64 «Асыл бөбек» балабақшасында, №6 гимназияда, Астана қаласының кəсіптіктехникалық колледжінде болды. Елордадағы сəулетті ғимараттардың бірі – Оқушылар сарайы 2011 жылы желтоқсанда Елбасының тапсырмасымен салынды. Қазіргі кезде онда 9 мыңнан ас там баланы қамтитын 109 үйір ме жұмыс істейді. Мұн да жас жеткіншектердің шығармашы лық жəне ғылым-білімдегі əлеуетін дамыту үшін балалар мен жасөспірімдерге арналған Ұлттық интерактивті парк ашылып, ғылым, техника, спорт жəне өнердің барлық бағыттары бойынша интерактивті стендтер

мен экспонаттардың үлкен кеше ні ұсынылған. Оқушылар са ра йы ның жанынан ашылған жас тар театры еліміздегі маңдайалды театрлардың бірі. Мұнда жұмысқа үздік жас əртістер мен режиссерлер тартылған. Парк Астана қаласының тұрғындары мен қонақтарына, оқушыларға ғылыми жəне мəдени танымдарға негізделген қызықты білім тəжірибесін ұсынады, сонымен қатар, жастардың ғылымға, жаңа нəрселерді зерттеуге, спортпен шұғылдануға жəне саламатты өмір салтын ұстануға деген қызығушылығын арттырады. Əділбек Жақсыбеков мекеме басшысына үйірмелердің жəне секциялардың қолжетімділігіне, балалардың демалыстарын қызықты өткізулеріне назар аударуды тапсырды, сондай-ақ, ата-аналардың балаларын секция мен үйірмелерге жазу кезінде ешқандай қиын дықтарға тап болмауы тиіс екендігін ескертті. Қала əкімі жаңа дан ашылған

№64 балабақшада болып, арнайы жабдықталған медициналық кабинетте өткізілетін емдеу-оңалту жəне сауықтыру шараларымен танысты. №64 мамандандырылған балабақша 2012 жылы ашылған, қазіргі кезде онда сал ауруына шалдыққан 164 бала оқиды. Мекемеде логопедтер мен дефектолог мамандығын меңгерген тəрбиешілермен қоса, педиатр, физиотерапевт, ортопед жəне басқа білікті дəрігерлер жұмыс істейді. Балабақшада музыкалық жəне спорт залдары, арнайы тренажер залы, сенсорлық бөлме, кинозал мен этнографиялық мұражай бар. Білім мекемелерін аралау барысында елорда əкімі қалалық кəсіптік-техникалық колледжде болды. Бұл білім мекемесі 2009 жылы салынған, қазіргі кезде онда 261 студент оқып жүр. Колледж құрылыс жəне техникалық саланың мамандарын даярлайды, мекеме база сында жалпы ауданы 1200 шаршы метрді құрайтын 24 оқу-өндірістік шеберхана жұмыс істейді. Сонымен қатар, Əділбек Жақсыбеков №6 гимназияда болды. Бұл оқу орнында 1289 оқушы білім алады. Мұнда «Ақылды мектеп» жобасы аясында тұрақты бақылау жүргізіледі, 30-ға жуық бейнекамера орнатылған. Көшпелі кеңес барысында Астана əкімі қалалық білім басқармасының басшысы Эльмира Суханбердиева бастаған мамандарға білім мекемелерінің инфрақұрылымын жəне білім беру сапасын жақсарту жөніндегі мəсе лелерді назарда ұстауды тап сыр ды. Əкім барлық білім беру мекемелерінде балаларды тамақтандырудың сапасына да назар аударды. Ə.Жақсыбеков балабақшаларда орындардың жетіспеушілігі мəселесін шешу үшін мемлекеттік-жеке меншік əріптестік саласында жұмыстарды күшейтуді, сондай-ақ, ағымдағы жылы орта мектептерде үш ауысымдық оқуды жоюды, осылайша, мектептердің шамадан тыс толық болуын жоюды тапсырды.

 Тəуелсіздік талаптары – Руслан Фатихұлы, алдымен Ұлттық ұланның жауынгерлік тарихына тоқталып өтсеңіз. – Тəуелсіздік алған күннен бастап Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев еліміздің қауіпсіздігі мен тыныштығын қамтамасыз етуге қатысты мəселелерді əрдайым басты назарда ұстап келеді. Тіпті, еліміздің осы күнгі жеміс ті жолының бастауы болып саналатын «Қазақстан-2030» Стратегиясында Мемлекет басшысы: «Бостандық пен тəуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды түрде қорғап, нығайтып, ұрпақтарға қалдыру қажет. Егер біз өз мемлекеттілігімізден айырылып, егемендігіміздің негіздерін, өз жерлеріміз бен ресурстарымызды қолымыздан шығарып алсақ, бізге кешірім жоқ», – деп атап өткен болатын. Осы орайда Елбасы Н.Ə.Назарбаев тəуелсіздік алғаннан кейінгі

Ќауіпсіздік пен тыныштыќ кїзетінде Ќазаќстан Республикасы Ўлттыќ ўланыныѕ Бас ќолбасшысы, генерал-лейтенант Руслан ЖАЌСЫЛЫЌОВПЕН əѕгіме

құқықтық тəртіпті қамтамасыз етуге жіті көңіл бөле отырып, егемендік декларациясы жарияланғаннан кейін небəрі 26 күннен соң елімізде алғашқы күш құрылымы органы ретінде Ішкі əскерді құрғаны біз үшін мақтаныш жəне мемлекет тарапынан көрсетілген айрықша сенім деп білемін. Міне, біздің жауынгерлік тарихымыз да дəл сол 1992 жылғы 10 қаңтардан бас тау алады. Сол кезден бастап Ішкі əскердің жеке құрамы ал ға қойылған тапсырмаларды лайықты түрде орындап, жеке адам мен азаматтың конституциялық құқығын, қауіпсіздігін, қоғам құндылықтарын, мемлекет тұрақтылығы мен тыныштығын қауіпқатерлерден қорғау жолындағы жауапты қызметіміз тек қана құқықтық шеңберде іске асып келеді. Еліміздің құқық қорғау органдары жүйесіне кіретін кешегі Ішкі əскер, бүгінгі Ұлттық ұлан жеке құрамы өздері жүріп өткен 23 жыл ішінде заман талаптарына сай толық, жан-жақты қалыптасып болды деп айтуға əбден негіз бар. Өткенсіз бүгін жоқ. Əскердің қалыптасуы жайлы сөз қозғай отырып, несін жасырайық, халқымызға қуаныш сыйлаған тəуелсіздікті иеленген кезімізде өтпелі кезеңнің уақытша қиыншылықтарының құрсауында қалғанымыз əлі есте. Экономикамыз қарыштап алға дамыған бүгінгідей берекелі кезеңде сондай жағдайлар болып еді десеңіз, бүгінгі жастар оған сенбейтін де шығар. Басқаны айтпағанның өзінде алғы шептегі əскери бөлімшелерде электр жарықтарының бірде болып, бірде болмаған да кездерін бастан өткіздік. Елге адал қызмет етіп, Отан қорғауды ең қастерлі қызмет санаған азаматтарымыз мұндай жағдайларға шыдамдылық пен төзімділік танытты. Олардың күнделікті қызметтік іс-əрекеттерін жүзеге асыруға қажетті барлық ғимараттар бұзылмастан сол қалпында сақталды. Техникалар мен қару-жарақтар да талан-таражға түскен жоқ. Ең бастысы, сарбаздарымыздың басы аман, бауыры бүтін болды. Мемлекет тарапынан бізге ең алдымен талайы тағдырдың еншісіне сай бұрынғы Кеңес Одағынан қалған Өскемен, Курчатов жəне Степногор қалаларындағы стратегиялық аса маңызды нысандарды күзету тапсырылды. Бұдан өзге көптеген түзеу мекемелері мен ел үшін маңызды нысандардың қауіп сіз дігін қамтамасыз еттік. Бұл міндеттерді де біз абыройлы атқара білдік. Сол кезде еліміздің əр түпкіріндегі əскери бөлімдерде кəсіби мамандықтарын тереңнен игерген əскери қызметшілер көптеп қызмет атқарды. Одақ ыдыраған бойда, олардың басым көпшілігі өздерінің тарихи отанына қарай атбасын бұрды. Тіпті, ешкім күтпеген осы өткір мəселелерді де оңынан шеше білдік. Жоғары білімді запастағы офицерлерді шақырып, ішкі əскер саласына мамандандырып, білімін жетілдірдік. Олардың барлығы дерлік бүгіндері Ұлттық ұланның сапында абыройлы қызмет атқарып, еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бір кісідей атсалысуда. Петропавл қаласындағы Ішкі əскер жоғары əскери училищесін Ішкі əскердің Əскери институты деп атауын өзгертіп, келешектегі тағдырларын əскери өмірмен байланыстырғысы

келетін жастарымызды қабылдадық. Ел мен жердің бүтіндігін ойлаған əріптестерім сол кездегі қиыншылықтарға мойымай, мемлекетіміздің тəуелсіз ел атанғанына шынайы қуанғандарына талай рет куə болдым. Елбасының салиқалы саясаты арқасында Ішкі əскерді сан-салалы жағынан дамыту мен жетілдіруге айрықша көңіл бөлінді. Міне, осылайша сындарлы сəттерден сүрінбей өттік. – Өткен жылы еліміздің Ішкі əскерлері Ұлттық ұлан ретінде қайта құрылды. Бұл, сөз жоқ, мемлекет тарапынан жүктелген зор сенім екені анық. Осы өзгерістер Ұлттық ұланға қандай жаңа міндеттер жүктейді? – Өздеріңізге белгілі, 2014 жылдың 21 сəуірінде Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Ішкі əскер Ұлттық ұлан болып құрылды. Жалпы алғанда, бұл əр ведомствоны заман талабына сай жасақтау, жетілдіру үшін жасалатын қалыпты реформалық қадамдардың бірі болып табылады. Өйткені, өмір бір орында тұрмайды ғой. Өсу, өрлеу, өркендеу бар деген сияқты. Адамзатқа қауіп төндіретін лаңкестік, экстремизм мен сепаратизм сынды қатерлердің ел болып, жаһан болып күресетін, осы жолда бірігіп күш біріктіруді қажет ететін жағдайға жетіп отырғаны шындық. Əрі бұл қауіпқатерлермен күресте жеңіп шығу үшін тек ұтқырлық, шеберлік, кəсіби біліктілік қана жасампаздық құрады, оған жайбасарлық, біліксіздік дегендер кереғар ұғымдар. Осыған орай, мемлекетіміздің тыныштығы, азаматтарымыздың қауіпсіздігі жолында күш-қуат органдарының əлеуетін арттыру, оларды жаңадан жасақтау қалыпты жəне қажетті жағдай деп білемін. Сонымен қатар, Ұлттық ұлан деген атаулы құрылымдар əлемдік тəжірибеде көптеген шетелдерде де бар. Осы негіз дерді есепке ала отырып, Ішкі əс кердің заңды ізбасары ретін де Ұлттық ұлан дүниеге келді. Нəтижесінде ведомствоға жүктелген міндеттемелердің аясы да кеңейді. Ілгері уақыттары еліміздің құқық қорғау біртұтас жүйесіне кіретін Ішкі əскер құрамы мемлекеттегі құқықтық тəртіпті күзететін, стратегиялық маңызды нысандарды қорғайтын əскер күші ретінде қолданып келсе, соң ғы өзгерістерге сəйкес төтенше жағдайлар кезінде де құтқару шараларын тікелей жүзеге асыратын құрылымға айналды. Тағы бір ерекшелігі Ұлттық ұланның сапында арнайы жасақталған бітімгерлік əскери бөлімше де бар. Бұл бөлімше Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына мүше мемлекеттердің жедел əрекет етуші күштерінің құрамына кіреді. «Қазақстан Республикасы ІІМ Ішкі

əскерлері туралы» Заңға сəйкес біздің құрылымдық бөлімшелер тек елдің ішінде ғана жауынгерлік қызметті атқаруға міндеттелсе, енді Ұлттық ұлан ретінде бұл жағдай мүлдем өзгерді. Жоғарыда атап өткен бөлімше Қазақстан тарапынан халықаралық бітімгерлік міндеттемелерді атқаруға атсалысатын болады. Сондай-ақ, жаңа та лап тардың аясында Ұлт тық ұлан жауынгерлері қажет кезеңде Шекара қызметінің мемлекеттік шекараны күзету ісіне де көмектесетін болады. Міне, осыдан-ақ ұландықтарға артылған сенімнің айрықша зор екенін көре аламыз. Ұлттық ұлан жеке құрамы Елбасы мен ел сенімін абыроймен ақтай бермек. – Руслан Фатихұлы, бүгінгі қым-қуыт заманда жиі көрініс беріп отырған қауіп-қатерлердің алдын алу үшін жеке құрамның ұдайы кəсіби біліктілігі мен жауынгерлік даярлығын арттыру қажет екені анық. Енді осыған тоқталсаңыз. – Иə, дұрыс айтасыз. Бүгінгі таңда Мемлекет басшысының салмақты да салиқалы саясатының арқасында ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтірер қатерлердің республика аумағында пайда болуына айтарлықтай алғышарттар жоқ. Десек те, қазіргі заманғы барлық қауіп-қатерлердің адамзат баласына ортақ екендігіне ешкім таласа алмайды. Ол бір адамның немесе бір мемлекеттің ғана басына төніп тұрмағандығын əлем жұртшылығы мойындады. Мұндай мəселелерді қашанда тынымсыз ізденіс, күш біріктіру, бір мəмілеге келу арқылы шешуге болады. Елбасы Н.Ə.Назарбаев бұл жөнінде: «Біздің заманымыздың ерекшелігі терроризмге қарсы белсенді күрес болып отыр. Əлемде терроршылардың айуандық əрекеттерінен қорғалған, сірə, бірде-бір мемлекет жоқ. Онда ешбір кінəсіз бейбіт азаматтар қаза табуда. Терроризмге қарсы күресте біз үшін өңірлік жəне халықаралық күш-жігерлерді шоғырландыру аса маңызды», – деп бүкіл адамзат қоғамына қатер төндіріп отырған бүгінгі күннің өткір мəселесін барлық бейбітшілік сүйгіш елдермен бірлесе шешуі қажеттігін алға тартқан еді. Осы жағынан келгенде, еліміз Орталық Азия өңіріндегі мемлекеттермен ынтымақтастықты арттырып, оның ішінде Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясында толғақты мəселелерге тереңірек мəн беріп келеді. Елімізге нұқсан келтіретін кез келген қауіп-қатер түріне дайын болу, оған қарымды тойтарыс беру үшін Ұлттық ұланның басқару органының ықпалын көтеру, жеке құрамның техникалар мен қару-жарақтарды жетік меңгеруіне күш салу, сарбаздарды оқытып-тəрбиелеу, жауынгерлік дайындықты əрдайым биік деңгейде ұстау айрықша назарда екендігін атап өткім келеді. Өйткені, əскери мамандардың кəсіби білік тілігін үнемі жетілдіру – жинақы да ұтқыр, білікті де білімді армия құрудың кепілі. Бұл еліміздің ұлттық мүдделерінің сенімді қорғалуына негіз болмақ. Өткен 2014 жылдың өзінде Ұлттық ұлан құрамалары есірткі, қару-жарақ трафигіне, лаңкестік ұйымдардың іс-əрекетіне қарсы тұру мақсатында еліміздің күшқуат органдары, Қарулы Күштердің бөлімшелерімен, сондай-ақ,

ТМД, ЕурАзЭҚ жəне ҰҚШҰ шарттарының аясында көрші мемлекеттердің құқық қорғау органдарымен бірлескен дайындық жаттығу операцияларына қатысты. Тарқатып айтсақ, олардың 100ге жуығы командалық-штабтық, 40 шақтысы жедел-тактикалық, 200-ден астамы штабтық жəне 80-нен астамы тактикалық арнайы жаттығулар. Жалпы алғанда, осы күнге дейін біздің жауынгерлік бөлімшелердің банды құра маларын жою бойынша да нақ ты арнайы міндеттерді атқару тəжірибемізде бар. Біздің бөлімшелер бұл міндеттерді зор кəсіби тұрғыда атқара білді, ең бастысы, қарулы қақтығыстарда адам шығынына жол берген жоқ. Осының нəтижесінде арнайы бөлімше қызметінің құрамы мемлекеттік наградаларға ұсынылып, марапаттарға ие болды. – Ел тыныштығын қамтамасыз ету де отансүйгіштік белгісі болып табылады емес пе? – Қазақ – жауынгер, намысшыл, елжанды халық. Ұлы Отан соғысы ұрыстарында Берлинге Жеңіс туын тікті. Кешегі Ауғанстан соғы сында да Отан алдындағы бо рыш тарын жанкештілікпен өтеді. Ұлттық ұланның 17 сарбазы тəжік-ауған шекарасында мемлекеттік міндеттерді атқару кезінде ерлікпен қаза тапты. Ерлік ешқашан ұмытылмайды, жылдар өткен сайын мəртебесі өсіп, айбындана түседі. Аға ұрпақтың жауынгерлік дəстүрлері бүгінде Ұлттық ұланның сапында қызмет атқарып жүрген жауынгерлермен лайықты жалғасын табуда. Мəселен, өткен жылдары Ұлттық ұланның сапында жауынгерлік міндеттерін атқаруда адалдық танытып, қауіпті қылмыскермен күресте өз өмірлерін ажалға тігіп, ержүректікпен танылған жауынгер Ербол Отарбаев, кіші сержанттар Жандос Баянбаев, Ақылбек Қоңыров, қатардағы жауынгерлер Нұрасыл Мүбəраков пен Алтынбек Қабылбеков Елбасының қолынан жоғары мемлекеттік «Айбын» ордені жəне «Жауынгерлік ерлігі үшін» медальдарын алған болатын. Міне, осының барлығы да Отан ды шексіз сүюдің жарқын үлгісі болып табылады. Бұл азаматтарды ерлік жасауға итермелеген бойларындағы терең патриоттық сезім. Ұлттық ұлан əскери-патриоттық іс-шараларға да үлкен назар аударуда. Өткен жылды «Патриотизм мен кəсібилік – үздік қыз мет негізі» деген ұранмен өткіздік. 2014 жылы Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығының бастамасымен жастарымыздың бойында отансүйгіштік сезімді мектеп қабырғасынан бастап оятуға арналған насихаттық шаралар 1 қыркүйек – Білім күнінен бастап қолға алынып, жер-жердегі орта білім ошақтарында осы күні тəрбиелік сабақтар өткізілгенін атап өткім келеді. Мұндай жұмыстар – патриоттық əндерге арналған гала-концерттер, флеш-мобтар, тағ зым шаралары, тəрбиелік шара лар əскер қатарында ұдайы ұйымдастырылады. Ал да ғы уа қытта да Елбасы тапсыр малары ның аясында қызмет етіп, Қазақстанның озық елдер қатарына қосылуына өз үлесімізді қоса беретін боламыз. Əңгімелескен Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».


 Көкейкесті

Серпін беру бір басќа, сенімнен шыєу бір бґлек

Шағын жəне орта бизнес саласы тынысын елдегі ең ірі бизнес-ассоциация – Ұлттық кəсіпкерлер палатасының атқарып жатқан жұмыстарына қарап аңғаруға əбден болады. Соңғы жылдары саланы дамытуға бөлінген тұрақты қаржы мен назар еліміздің əлемдік экономика көшінен қалмай, сауатты бизнес ортаның қалыптасуына, кəсіпкерлердің қолданушы күйінде қалмай, өндірушілікке ұмтыла бастауына ықпалын тигізді. Кəсіпкерлеріміз отандық айналыста ғана емес, əлемдік экономика көшіне кіріге бастады. Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ел газеті «Егеменнің» алғашқы бетінде Елбасының ресми кездесулерінен өзге дəстүрге айналған тағы бір жаңалықтар парасы бар. Ол – Елбасының шетелден ресми сапармен келген елдердің басшыларын қабылдаудан кейін міндетті түрде өтетін сол елдің кəсіпкерлерімен ел бизнесмендерінің іскерлік форумдары туралы жаңалықтар. Міне, осы үрдістің мəн-мағынасын көзі қарақты оқырмандар жақсы біледі деп ойлаймыз. Бұл экономикалық байланыстарды нығайтудың керемет үлгісі. Өйткені, үйренетін үрдісті үнемі көрсетіп, кəдеге асыруды жиі еске салып отыратын Мемлекет басшысының ісі көрнектірек екені белгілі. Əсіресе, экономикасы қарыштап дамыған мемлекеттерден үлгі алуға шақырудан шаршаған емес. Себебі, экономикалық көштің ілгері дамуы кез келген ел үшін сыртпен экономикалық қарымқатынасты жолға қоюдан басталады. Кеше ғана елімізге келген Чехия елінің президенті Милош Земан жəне Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өткен Қазақстан-Чехия бизнес-форумында көпжақты форматта 500 млн. долларға келісімшарт жасалды. Бұдан бөлек түрлі деңгейде өткен соңғы бір ай ішінде қазақ-түрік, қазақ-поляк бизнес-форумдары шағын жəне орта бизнес саласының қарқынды дамуы жағдайынан хабар беріп тұр. Мұндай бизнесфорумдарының ерекшелігі, берері бар ма? Иə, сөзсіз. Себебі, жыл өткен сайын халықтың бизнеске тартылуы артып келеді. Нəтижесінде бизнес идеясы, қызығушылығы бар іскер қауымдастық өкілдері өз өрісін кеңейткісі келетіні анық. Ал оған сүрлеу салар басты дүние шынайы ақпарат. Мың естігеннен бір көрген артық, шынайы ақпарат осы бизнесфорумдар барысында бөлісіледі. Міне, кəсіпкерлікті əріптестікке айналдыру мақсатында жүзеге

7

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

асырылатын осы бір форумдардың пайдасы көп. Елбасының биылғы Жолдауында да кəсіпкерлікті дамытуды қайта қадап айтуы шағын жəне орта бизнес өкілдеріне, кəсіпкерлікке бет бұрып жүргендерге үлкен қолдау болғаны анық. Президенттің ШОБ субъектілеріне берген серпіні сөзбен шектелмей, іспен дəйектелуде. Отандық бизнес дамып келеді дедік бір сөзімізде. Иə, рас. Өткен екі жыл ішінде ШОБ-тың белсенді субъектілері 50 мыңға жəне осы салада жұмыс жасаушылар 150 мыңға өскен. Бұл туралы ҰКП басшысы Мемлекет басшысының алдында берген есебінде мəлімдеді. Яғни, саланы қолдау мақсатында ұйымдастырылып жатқан бағдарламалар нəтижесіз емес. А.Мырзахметовтің айтуынша, биыл экономиканы қолдау үшін Ұлттық қордан бөлінген 1 триллион теңгенің 100 миллиарды «Бəйтерек» ҰБХ жəне екінші деңгейлі банктер арқылы игерілген. Бұл өңдеу саласына, əсіресе, тамақ өнеркəсібіне салмақты қолдау болып отырған көрінеді. Бұл – жаңа өндірістерді құру үшін іргетас. Қаржыландырылған жобалардың 60%-ы – бұл жаңа жобалар жəне олардың жартысы азық-түлік саласына жатады. «Бизнестің жол картасы-2020», «Агробизнес-2020», «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» жəне басқа да бағдарламалар бел сенді түрде жүзеге асырылуда. ҰКП басшысының айтуынша, кəсіпорындар қаржылай көмектен іс жүзіндегі қайтарымды 1,5 жылдан соң көрсете бастайды екен. Елбасы «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында экономикалық өсудің қозғалтқыш күші ретінде ШОБ-ты дамыту бойынша, 2050 жылға қарай ІЖӨ-дегі оның үлесін 50%-ға дейін ұлғайту бойынша жұмысты жалғастыру керектігін тағы бір қадап айтты. Сонымен бірге, 2015-2017 жылдарға бөлінген жалпы сомасы 155 миллиард теңгеге Азия даму банкі, Еуропа қайта құру жəне даму банкі, Дүнижүзілік банк есебінен ШОБ үшін кредиттік желіні тиімді түрде қолдану қажеттігін еске

салды. Меже мен оған жетудің жолы нақты көрсетіліп отырған жерде артық сөзге орын жоқ. Тек нақты іске көшу қалып отыр. ҰКП басқарма төрағасы баспасөзге берген сұхбаттары мен журналистермен кездесулерінде ШОБ жағдайына байланысты кез келген сұрақтарға іркіліссіз жауап беріп жүр. Жиі көтерілетін тақырыптардың бірі – мораторийдан кейінгі жағдай. 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап шағын жəне орта бизнеске жарияланған мораторий аяқталады. Осыған орай, көптеген кəсіпкерлердің салық органдары барлық кəсіпкерлерді жеке-жеке тексеріске ала ма деген қорқыныштары жоқ емес. Əрі биз нес өкілдерінің белсенділігі төмендеп кетпей ме деген күдік бар. Бұл күдікті Абылай Мырзахметов жоққа шығарды. Мораторий жарияланған күннің өзінде Президент Жарлығының мəтініне көз салсақ, оған қарамастан, тексеріске жататын жағдайлар тізімі алдын ала белгіленген болатын. Бас прокуратура жүргізген бейнеконференцияда Бас прокурордың орынбасары Кравченко 4 мыңнан аса тексеру болғандығын айтқан еді. Оның өзінде 80 пайызы кəсіпкерлер тарапынан ұсыныс түскен. Яғни, белгілі бір нысан қолданысқа берілсе СЭС, өрт сөндіру қызметінен мамандарды шақырады. Өйткені, бұл кəсіпкерге н ысан ды қолдан ысқа ен г із іп , мемлекеттік акт алуы керек. Міне, осындай жағдайлар кəсіпкерлер тарапынан бастама түседі, деп атап өтті ол. Ұлттық кəсіпкерлер палатасы басшысының айтуынша, екінші бір тексерістер парасы Бас прокуратураның рұқсатымен немесе қылмыстық іс қозғалуымен бай лан ысты жүрг ізілг ен . Б ұл мораторийсіз жыл сайын түрлі дең гейдегі жүргізілетін 250 мың тексеріспен салыстырғанда жер мен көктей айырмашылық. Иə, мүмкін тексеріссіз жұмыс жүргізу жақсы болар, оған бойың үйреніп те алады. Алаңсыз боласың. Бірақ, мемлекет пен бизнестен өзге бұл

 «Егемен Қазақстан» газеті көшесі, 5/13

жерде тағы бір маңызды нəрсе бар. Ол – тұтынушы құқығы, деген болатын ол. Мораторий барысында лицензиясыз арақ-шарап өнімдерін сатумен айналысатын көптеген компаниялардан белгілер түсіп жатқанын жасырмады. Басқа да органдармен тікелей байланысымыз бар, оларға көз жұма қарамаймыз. Тіпті, барлық тексеруші органдар басшыларымен меморандумдарға қол қойылды, егер артық кеткен тұстар болып жатса, бақылайтын боламыз. Алғашқы тоқсанда мораторий алынған соң статистикаға зер салатын боламыз, қай жерде қандай тексерістер өтіп жатқандығын бақылаймыз. Ең бастысы, жаңа əдістəсілдер қолданылатын болады. Мораторийден кейін басқа жағдай туындайды, кəсіпкерлер оған дайын. Біз бизнес белсенділігі төмендеп кетеді деп ойламаймыз. Қорқыныш бар, əрине. Бірақ мораторийсіз де тəртіпті бұзбай, заңға сəйкес жұмыс атқару керекпіз. Түптеп келгенде адал, заңмен мəселесі жоқ салық төлеушілер тексерістен құтыла алады. 2015 жылы Еуразиялық экономикалық одақ жұмысын бастағаны белгілі. Біздің кəсіп керлерге де білегін түріп жаңа жағдайлардағы бəсекелестікке дайындалуы, ыңғайлануы керек. Бизнесті дамытудың кең мүмкіндігі соңғы Жолдаудан да көрініс тапты. Əр кəсіпкер рынокқа еніп, өз кетігін табуы керек, ал Ұлттық кəсіпкерлер палатасы мен мемлекет өз тарапынан мүмкін жағдайды жасауы тиіс. Бұл шаралар жаңа кəсіпкерлік құрылымдар мен бизнесте жаңа буын өкілдерінің пайда болуына септігін тигізеді деп ойлаймын, деген Елбасы сөзі шағын жəне орта бизнес саласының мемлекет қамқорлығынсыз қалмайтындығына тағы бір көз жеткізді. Əрине, мемлекетке арқа сүйеген дұрыс, алайда жағдай жасап отырған Үкіметке қайтарар жауап та өз биігінде болуы тиіс. Кəсіпкерлерден заңға бағыну, мемлекет қазынасына түсетін салықтық кірістерден жалтармау, адал іс жүргізу күтіледі. Шағын жəне орта бизнес қызметінің күшейтуге бағытталған жұмыстарға серпін беретін бағдарламалардың кеңінен насихатталуы да үлкен істің басын қайырып отыр. Бизнес ортаны жетілдіру, мемлекеттік шаралардың тиімділігіне сараптама жүргізу, адам капиталын дамыту, қаржы ресурстарына бизнестің қолжетімділігін қамтамасыз етуді ұйымдастырып отырған ұлттық кəсіпкерлер палатасы қызметін кең көлемде қолдану кəсіпкерлердің өзара байланысын арттыра түсуде. А.Мырзахметов кəсіпкерлердің мемлекет тарапынан қажетті қолдау сезінетініне сенімдері күшейгендігін ерекше айтып жүр. Бірақ кəсіпкерлерге де қойылар талап бар. «Жолдауда жүктелген міндеттер бойынша олар өз тарапынан үлкен, байсалды жұмыстар жүргізуге дайын. Біздің палатаның басым бағытының бірі бизнесмендер құқын қорғау болғандықтан осы тарапта түскен 3,5 мың мəселе бойынша жұмыстар жүргізудеміз. Осы орайда қалған бір айдың ішінде құжат айналымын ретке келтіріп алуға шақырамыз. Жоспарлы тексеріс болмаған күннің өзінде заң талаптары орындалуы тиіс», дейді ол. Арбаны да сындырмай, өгізді де өлтірмей ілгері жылжу қиын. Бірінің құқын қорғау үшін екіншісіне көз жұмуға болмайды. Мұны түсініп, мемлекет алдында кəсіпкер жауапкершілігінің дəрежесі жоғары екендігін еске салып отыру артық емес секілді.

Кґѕіл толќытќан кездесу Кеше «Невада-Семей» ядролық жарылысқа қарсы халықаралық қозғалыс – қоғамдық-саяси ұйым төрағасының орынбасары Сұлтан Картоев «Егеменде» қонақта болды. Мейманды «Егемен Қазақстан» РГ» АҚ-тың президенті Сауытбек Абдрахманов басылым ұжымымен таныстыра келе, оның «Невада-Семей» қозғалысындағы белсенді қызметін атап көрсетті.

Кездесуде С.Картоев еліміздің ядролық қаруға қарсы күресте жеткен табыстарына кеңінен тоқталды əрі аталған қозғалысқа барынша қолдау білдірген тұлғаларды еске салды. Əсіресе, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың ядролық қаруды таратпауды мақсат еткен батыл бастамаларын көңіл толқыта отырып əңгімелеп берді. Сондай-ақ, редакция қонағы аталған қозғалысты құрған көрнекті азамат Олжас Сүлейменовтің де ерен еңбегін, төккен терін жоғары бағалайтынын айтты. Басқосуда белгілі журналист Сүлеймен Мəмет Президенттің Қазақстанды ядролық қарусыз елге айналдырғаны көргенді іс болғанын жəне қозғалысты

құрған қайсар азаматтардың ерлігі ел жадынан өшпейтінін жеткізді. Жиын соңында С.Картоев жақында ғана 95 жылдығын тойлаған басылымның ядролық қаруға қарсы күресте əрдайым алдыңғы шептен көрініп келе жатқанын айта келіп, газет басшысы Сауытбек Абдрахмановтың омырауына «НевадаСемей» қозғалысының 25 жылдығына орай тағайындалған мерекелік медальды тақты. Сондай-ақ, журналист Лəйла Еділқызына арнайы диплом табысталды. «Егемен-ақпарат». ––––––––––––––––––––––––

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Ойласу

Ґнер – халыќтікі Жаңақорған ауданының өнерге деген көзқарасы мені бұрыннан толғандыратын. Өйткені, есімді білгелі сол өнердің айналасында жүрмін. Қазақша айтқанда, сол терінің бір пұшпағын илеп келемін. Ауданның мəдениет саласын басқардым, аудандағы Əлшекей атындағы өнер мектебінде директор болып істедім. Осы уақыттар ішінде көргеніммен, көңілге түйгендеріммен оқырманмен бөлісейін. Біреу келісер, біреу келіспес... Сүгірдің ұстазы саналған дəулескер күйші Əлшекей атамызға марқұм Б.Байкенжеев жүгіріп жүріп өнер мектебінің атын алып берді. Сол өнер ордасында директор болып қызмет істеп жүрген кезімде мектептің 30 жылдығы қарсаңында білім ұясының алдына Əлшекейдің бюстін қоюға ұсыныс айтып, аудан басшыларынан бастап облыс əкіміне дейін бардым. Бірақ ешкімнен қолдау болмай, талабым тасқа шағылды. Содан соң өз күшімізбен мектептің қабырғасына «Бұл жерге 1992 жылы Сүгірдің ұстазы дəулескер күйші Əлшекейдің аты берілді» деп бір жағына, екінші жағына «1972-1992 жылдары Б.Байкенжеев өмірінің соңғы күндеріне дейін директор болып қызмет істеді» деп қара граниттен естелік тақта қойдырдым. Мен ол жерден қызметтен кеткен соң қай ақылгөйдің айтқанын білмеймін, қара тастан естелік тақта қоюға болмайды деп алдырып тастапты. Оны алып тастағанда кімді мұқатпақшы болды екен. Мені ме, əлде Əлшекей мен Бексұлтанды ма? Меніңше, бұл істен тек өнерге зиян келді. Қазақтың əн өнеріне «Ақбаян», «Ақшолпан», «Жеңешем», «Жаңақорған», т.б. көптеген елге танымал əндерді алып келген Б.Байкенжеевтің өмірінде болған мына бір оқиғаны үлкендер ұмыта қоймаған болар. Бекеңнің үстінен арыздар жазылып, күн көрсетпеген соң ол Жаңақорғанды тастап, Алматыға кетіп, 3-4 жыл жүріп қайтқан болатын. Дарынды актер, режиссер, драматург, əнші, ақын Ə.Мəжитовтің өнердегі тағдыры да кісі қызығарлықтай болды деп айта алмаймын. Алланың берген керемет өнері бола тұра, мəдениет саласынан қызмет таба алмай əр жерде жұмыс істеп жүрді. Өмірінің соңғы жылдарында бес-алты жыл мəдениет саласында қызмет істеп, қандай нəтижеге жеткенін білеміз. Ашаршылық тақырыбына жазылған «Бір үзім нан» атты драмасына биліктен, не болмаса жеке адамдардан қолдау таппай жалғыз сиырын сатып Алматыға келіп, М.Əуезов атындағы акедемиялық театрында көрсетуі ерлік емей не? Егер өзі сүйген өнер саласында жүргенде қаншама шығарма жазған болар еді. Өкініштіақ. Өмірден өткеннен соң да құрметтеліп жатқаны шамалы. Артында қалған сүйікті жары, ұл-қыздарының арқасында аты аталып келеді. Болмаса Ə.Мəжитов атындағы халық театрларының облыстық, республикалық байқауын екі жылда бір өткізіп тұрса, қандай ғанибет болар еді. Ол да аудан басшылығының өнерге деген көзқарасының салғырттығынан. Ал айтыстың ақтаңгері атанған М.Көкеновтің көзі тірісінде қаншалықты басшылардың құрметтегенін білмеймін. Қайтыс болғаннан кейін осы уақытқа дейін Манап ақынның атына лайық бірде бір іс-шара өткен емес. Егер де келген қонақтар атақты М.Көкенов атындағы көше қайсы десе не басының, не аяғының қайсы екені белгісіз көшені көрсетуге ұят. Ал ол кісінің замандастары Е.Қоңқабаев, М.Райишева туралы айтатын сөз де жоқ. Есіркеп Қоңқабаев ағаның ұлы Бөрібай көкеміз қайтақайта айтып жүріп əкесіне бір көшенің атын алып берді-ау, əйтеуір. Жаңақорған ауданында музыка саласындағы сауат алған бірінші маман. Бүкіл қазақ даласы əн салып тұрғандай сезілетін «Қаракөзайым», т.б. тамаша əндердің авторы Бекеңнен (Байкенжеев) бастап бəріміз ұстаз санайтын Н.Жаманбаев ағамыз туралы аудан басшылары білмейді де ғой деймін. Жасырақ кезінде белгілі ғалым Б.Алияров ағамыз ұстазды еске алу концерттерін ұйымдастырып тұратын. Соңғы жылдары ол кісі де шаршады, əрине. Біздің елде іздеушісі жоқ адамдар естен шығып қала беретіні қалай? Ондай кісілер бар. Мысалы, Нартаймен бірге қызмет істеген ерекше өнер иесі Күндебай, Нартайдың шəкірті Т.Айбергенов арнап өлең жазған Құтбай ақын, ауданда алғаш халық театрын ұйымдастырған М.Райишевалар. Ал ауданның мəдениет саласының бастығы

даталы күндерге арналған мерекені тойлаудан басқа ешнəрсе білмейді. Аудандағы өнерге деген осындай көзқарасты сезген соң С.Елеуов, Д.Сыздықовтар да елден кетті. Олары дұрыс та болған екен. Дүйсенханның Жаңақорған туралы жақсы əні болатын, кейін аты өзгеріп, басқа əн болып кетіпті. Бұрын Дүйсенханның мұнысы қалай деп іштей ренжіп жүретінмін. Кейін түсіндім.Деректі фильм режиссері К.Омаровтың ұсынысымен Қалиланың сөзіне жазылған «Жəннатым – Жаңақорғаным» атты əн жаздым. «Сол əнімді жарыққа шығару үшін демеуші болыңыз», деп аудан əкімінің алдына неше рет бардым. Осы мəселемен əкімнің орынбасарларына, мекеме басшыларына, қалталы азаматтарға өтініш жасадым. Көрерміз деп шығарып салудан аспады. Алматыға келген соң ол туралы естіген Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты академик Амангелді Саданов ағамыздың арқасында əн жарыққа шықты. Ол кісіге үлкен рахмет, Алланың нұры жаусын! Ал көрші Шиелі ауданында Шиеліге арналған қырықшақты əн бар. Ар жағын өздеріңіз ойланып қорытынды жасай беріңіздер. Мен, жұмыс сұрап /қызмет емес/ аудан əкімінен бастап мəдениет бөлімі, білім бөлімі бастықтарының алдарына барып шықтым, нəтижесіз. Маған қатты батқаны ауданның облыстағы есеп беру концертіне қатысайын деп өтініш жасағанымда, сол концертке қатыстырмағаны. Елбасының Жарлығымен берілген «Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері» құрметті атағы бар аудандағы жалғыз өнер иесі бола тұрып, сүйікті сахнама жете алмағаным жаныма қатты батты. Шындығында, ауданнан шыққан бірдебір өнерпазымыз елге келіп өнер көрсеткен емес. Бұрнағы жылы Д.Сыздықов елге барып Роза Рымбаева, тағы да басқа белгілі өнерпаздарды ертіп апарып тегін концерт көрсеткенде, бүкіл ел алақанына салып отырған Қазақстанның халық əртісі Рымбаеваға аудан əкімі келіп ілтипат білдіруге жарамағанын қалай түсінеміз? Қазақтың айтыс өнерінде ерекше орны бар Əбілқайыр Сыздықовтың мақалада жазғандай, аудандық емханада жұмыс істеуі елдігімізге сын, өнерге жасалған қиянат емес пе? Қазақтың Островскийі атанған қайсар ақын, жерлесіміз Нұртас Исабаев былтыр 60-қа толды. Өткен жолы кездескенімде: «Енді қанша жасайтынымды Алла білер, осы мерейтойым аталмай қалады-ау!», деп қамығып отыр. Қазақтың қазіргі көрнекті ақындарының бірі Есенғали Раушанов Келінтөбеде орта мектепті бітірген. Ертеректе бір кездескенімде: «Əбдірейім, менде бір азаматқа жететін абырой-атақ, қызмет, бедел бар. Жылда 1 қыркүйекте Келінтөбеге, өзім оқыған мектепке жаңа оқу жылының басталуымен құттықтап жеделхат жіберемін. Балаларым: «Əке сізді іздеп жатқан ешкім жоқ қой, оны кімге жібересіз?», – дейді. Шынында да, Жаңақорғаннан мені іздеп жатқан ешкім жоқ», деп өкпесін білдірген болатын. Сол кездегі аудан əкімі Ибрагим Əбибуллаевқа келіп, Есенғалидың өкпесін айтқанымда: «Жарайды, осы күзде шақырып, кездесу өткізейік», – деген еді, ол кісі ауысып кетіп, ол да аяқсыз қалды. Мен қазір Есенғалимен кездесуге ұялып жүрмін. Баяғыда күйеуі өлгенде бір апамыз: «Қай қылығыңды айтып жылайын», деген екен. Сол айтпақшы, қайсы бірін айта берейін. Өнер халықтікі, ал халықтың иесі сол елдің басшылары болғандықтан, өнер иелеріне басшылардан қамқорлық болуы тиіс. Шығыстың жеті жұлдызының бірі Хафизге Ақсақ Темір айтыпты: «Ақыны əкімін іздеген ел бақытсыз, əкімі ақынын іздеген ел бақытты», деп. Мүмкін аудандағы кейбір кемшіліктер өнер адамдарын, құрметті азаматтарын əкім бауырларының іздемегендігінен болар. Мұның бəрін жазып отырғандағы мақсатым – іштегі ойларыммен бөлісу жəне осы айтылған жағдайларды оқып, аудан басшылары ойланар деген үміт қой. Басқа ниеттен аулақпын. Əбдірейім ӨМІРОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Қызылорда облысы.


8

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарєа орналасуєа конкурс туралы хабарландыру (Соңы. Басы 4-нөмірде). 8. Өндірістік емес төлемдер бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 2 бірлік. Функционалды міндеттері: төлемдер мен алымдарды бюджетке өндіріп алуын іске асыратын өкілетті органдарды бақылау. Өндірістік емес төлемдер бойынша салық аудитін жүргізу. Өндірістік емес төлемдерді əкімшілендіру. Өндірістік емес төлемдердің бюджетке түсуін бақылау. Салық төлеушілерге Салық заңнамасы төңірегінде кеңес беру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технологиялар салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білім, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 9. Заң бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: арыз-талаптық жұмыстарын жүргізу. Қазақстан Республикасы барлық инстанцияларының сот отырыстарына қатысып, жүргізілген процеске байланысты іс-əрекеттер жасау. Қазақстан Республикасының заңдарын түсіндіру, құқықтық оқуларды жүргізуге қатысу. Құқықтық сұрақтар бойынша анықтамаларды, тұжырымдарды дайындау. Əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалармен қаулыларды есепке алу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық салаларындағы жоғары білім немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 10. Ұйымдастыру жұмысы бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: есептіліктерді жəне аналитикалық ақпараттарды құрастыру. Қатаң есептегі бланкілер есебін, сақталуын жəне беруін жүргізу, басқармада жаппай түсіндіру жұмысын жүргізу, бұйрықтар, шешімдер, тапсырмалар мен жұмыс жоспарларын дайындау. Мұрағат істерін жүргізу. Кіріс жəне шығыс корреспонденциясын толық жəне мерзімінде қарастырылуын бақылау. Құжат айналымының мемлекеттік тілде жүргізілуін қадағалау. Кіріс жəне шығыс құжаттарын қабылдау жəне тіркеу. Құжаттарды уақытымен орындауын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технологиялар салаларындағы жоғары, ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. Есіл ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы 1. Камералдық бақылау бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық есептілігін түсіну жəне талдау негізінде салық міндеттемелерін орындалуына камералдық бақылау жүргізу. Салық төлеушілерді камералдық тексерісін жүргізу. Салық заңнамасында қарастырылған салық міндеттемелерін уақтылы орындау бойынша салық төлеушілерге хабарламалар ұсыну. Камералдық бақылау бойынша хабарламалардың орындалуын бақылау (автоматты түрде жіберу бойынша – ШХР-де, сонадай-ақ жалған кəсіпкерлік контрагенттерін мамандар бойынша бөлу) жəне «Камералдық бақылау нəтижелерін өңдеу нəтижелілігінің қорытынды көрсеткіші» критерийінің (НК жəне ҚНК есептеу əдісіне сəйкес) жəне «ҚҚС бойынша автоматты камералдық бақылау нəтижелері бойынша шығарылған, ҚҚС сомасының өндіріп алу мөлшері» критерийнің (ӨАМ есептеу əдісіне сəйкес) орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білім, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 2. Камералдық бақылау бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық есептілігін түсіну жəне талдау негізінде салық міндеттемелерін орындалуына камералдық бақылау жүргізу. Салық төлеушілерді камералдық тексерісін жүргізу. Салық заңнамасында қарастырылған салық міндеттемелерін уақтылы орындау бойынша салық төлеушілерге хабарламалар ұсыну. Камералдық бақылау бойынша хабарламалардың орындалуын бақылау (автоматты түрде жіберу бойынша – ШХР-де, сонадай-ақ жалған кəсіпкерлік контрагенттерін мамандар бойынша бөлу) жəне «Камералдық бақылау нəтижелерін өңдеу нəтижелілігінің қорытынды көрсеткіші» критерийінің (НК жəне ҚНК есептеу əдісіне сəйкес) жəне «ҚҚС бойынша автоматты камералдық бақылау нəтижелері бойынша шығарылған, ҚҚС сомасының өндіріп алу мөлшері» критерийнің (ӨАМ есептеу əдісіне сəйкес) орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технологиялар салаларындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 3. Заң бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: арыз-талаптық жұмыстарын жүргізу. Қазақстан Республикасы барлық инстанцияларының сот отырыстарына қатысып, жүргізілген процеске байланысты іс-əрекеттер жасау. Қазақстан Республикасының заңдарын түсіндіру, құқықтық оқуларды жүргізуге қатысу. Құқықтық сұрақтар бойынша анықтамаларды, тұжырымдарды дайындау. Əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалармен қаулыларды есепке алу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білім, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. Сарыарқа ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы 1. Салық төлеушілерді тіркеу жəне ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы – бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты 5 бірлік. Функционалды міндеттері: заңды тұлғалар, жеке кəсіпкерлер жəне жеке тұлғалар бойынша салық есептілігі нысанын қабылдау жəне өңдеу. Салық есептілігін ақпараттық жүйеге шұғыл жəне сапалы енгізу. Салық төлеушілердің хаттары мен өтініштерін, жүгіністерін уақтылы қарастыруды жүргізу. Қазақстан Республикасының заңнамалық тəртібінде белгіленіп бекітілген мемлекеттік қызмет көрсетудің регламенттеріне жəне стандарттарына сəйкес, көрсетілетін салықтық қызметтердің уақтылы жəне сапалы көрсетілуін бақылау. Жеке кəсіпкерлерді, адвокаттарды, нотариустарды, жеке сот орындаушыларды тіркеу есебіне қоюдың заңдылығына жəне уақтылығына бақылау жасау. Бақылау-касса машиналарын тіркеу жəне тіркеу есебінен шығару тəртібін сақтауға бақылау жасау. ҚР «Жемқорлықпен күрес туралы» Заңына сəйкес декларацияны қабылдау бойынша жұмысты ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтікқұқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 2. Салық төлеушілерді тіркеу жəне ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы – бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: заңды тұлғалар, жеке кəсіпкерлер жəне жеке тұлғалар бойынша салық есептілігі нысанын қабылдау жəне өңдеу. Салық есептілігін ақпараттық жүйеге шұғыл жəне сапалы енгізу. Салық төлеушілердің хаттары мен өтініштерін, жүгіністерін уақтылы қарастыруды жүргізу. Қазақстан Республикасының заңнамалық тəртібінде белгіленіп бекітілген мемлекеттік қызмет көрсетудің регламенттеріне жəне стандарттарына сəйкес, көрсетілетін салықтық қызметтердің уақытылы жəне сапалы көрсетілуін бақылау. Жеке кəсіпкерлерді, адвокаттарды, нотариустарды, жеке сот орындаушыларды тіркеу есебіне қоюдың заңдылығына жəне уақтылығына бақылау жасау. Бақылау-касса машиналарын тіркеу жəне тіркеу есебінен шығару тəртібін сақтауға бақылау

жасау. ҚР «Жемқорлықпен күрес туралы» Заңына сəйкес декларацияны қабылдау бойынша жұмысты ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 3. Салық төлеуші заңды тұлғалармен жұмыс бөлімінің бас маманы лауазымдары үшін, С-R-4 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: өз құзыреті шеңберінде салық міндеттемелерінің пайда болуы, орындалуы жəне аяқталуы бойынша пікірлер ұсынауға, түсіндірме беруді жүргізу. Салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерін орындауға бақылау жасау. ҚР салық заңнамасында бекітілген мерзімде салықтық есептіліктерді табыс етпеу туралы, салықтық заңнаманы бұзғандығы туралы хабарламаны салық төлеушіге беру. Заңды тұлғалармен жəне заңды тұлғалардың лауазымды тұлғаларымен салық заңдылықтарын бұзу фактілері бойынша əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау, хаттаманы қаулы қабылдау үшін басшылыққа жолдау, салынған əкімшілік айыппұлды өндіріп алу бойынша уақтылы шара қолдану. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтікқұқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 4. Салық төлеуші заңды тұлғалармен жұмыс бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 2 бірлік. Функционалды міндеттері: өз құзыреті шеңберінде салық міндеттемелерінің пайда болуы, орындалуы жəне аяқталуы бойынша пікірлер ұсынауға, түсіндірме беруді жүргізу. Салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерін орындауға бақылау жасау. ҚР салық заңнамасында бекітілген мерзімде салықтық есептіліктерді табыс етпеу туралы, салықтық заңнаманы бұзғандығы туралы хабарламаны салық төлеушіге беру. Заңды тұлғалармен жəне заңды тұлғалардың лауазымды тұлғаларымен салық заңдылықтарын бұзу фактілері бойынша əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау, хаттаманы қаулы қабылдау үшін басшылыққа жолдау, салынған əкімшілік айыппұлды өндіріп алу бойынша уақтылы шара қолдану. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 5. Салық төлеуші жеке кəсіпкерлермен жұмыс бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 2 бірлік. Функционалды міндеттері: есеп айырысу шоттары жоқ жеке кəсіпкерлердің берешектерін азайту бойынша жұмысты жүргізу. Əрекетсіз (байланыс жоғалған) жеке кəсіпкерлер бойынша тиісті жұмыстар жүргізу. Жеке кəсіпкерлерді мəжбүрлеп тарату үшін экономикалық істерін сотқа беру бойынша құжаттарды дайындау. Салық заңдылықтары аясында салық төлеушілерге түсіндірме жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 6. Камералдық бақылау бөлімінің бас маманы, С-R4 санаты 2 бірлік (1- 27.08.2016 ж. дейінгі, 2- 31.08.2016 ж. дейінгі негізгі қызметкердің бала күтуге арналған демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: салық есептілігін түсіну жəне талдау негізінде салық міндеттемелерінің орындалуына камералдық бақылау жүргізу. Салық төлеушілерді камералдық тексерісін жүргізу. Салық заңнамасында қарастырылған салық міндеттемелерін уақтылы орындау бойынша салық төлеушілерге хабарламалар ұсыну. Камералдық бақылау бойынша хабарламалардың орындалуын бақылау (автоматты түрде жіберу бойынша – ШХР-де, сонадай-ақ жалған кəсіпкерлік контрагенттерін мамандар бойынша бөлу) жəне «Камералдық бақылау нəтижелерін өңдеу нəтижелілігінің қорытынды көрсеткіші» критерийінің (НК жəне ҚНК есептеу əдісіне сəйкес) жəне «ҚҚС бойынша автоматты камералдық бақылау нəтижелері бойынша шығарылған, ҚҚС сомасының өндіріп алу мөлшері» критерийнің (ӨАМ есептеу əдісіне сəйкес) орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 7. Талдау, есеп жəне есептемелер бөлімінің бас маманы, (С-R-4 санаты - 03.08.2015 ж. дейінгі негізгі қызметкердің бала күтуге арналған демалыс кезеңіне) 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бюджетке салықтар мен төлемдердің түсімдеріне талдау жəне ақпарат жинауды жүргізу, республикалық жəне жергілікті бюджетке кіріс түсімдері туралы жиынтық құрастыру, мемлекеттік кірістерді өндіріп алу мəселелерін анықтау жəне оларды арттыру бойынша ұсыныстар енгізу. Бекітілген салық түрлері бойынша бюджетке төлемдердің түсімдері бойынша банктік құжаттарды сұрыптау. Бюджеттік жіктеме кодтары бойынша салық төлеушілердің дербес шоттарын жүргізу. Қазынашылық органдарымен дербес шоттар бойынша бюджетке түскен салықтарды күнделікті салыстыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтікқұқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 8. Мəжбүрлеп өндіру бөлімінің жетекші маманы, (СR-5 санаты 17.05.2016 ж. дейінгі негізгі қызметкердің бала күтуге арналған демалыс кезеңіне, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: салық берешегіне, жинақтаушы зейнетақы қорының міндетті зейнетақы жарнасына жəне əлеуметтік сақтандыру қоры бойынша берешектерін мəжбүрлеп өндіру жұмыстарын жүзеге асыру. Кəсіпорынның банкрот рəсімін қолдану бойынша орын алған сұрақтардың заңдылықтарын қарау. Əдейі жəне жалған банкроттықты анықтау. Жылжымайтын орталық, ІІБ жəне басқа да мемлекеттік органдармен бірлесіп жұмыс жасау. ƏҚБтК сəйкес əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалар толтыру. Есеп құрастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 9. Өндірістік емес төлемдер бөлімінің жетекші маманы (С-R-5 санаты 16.08.2016 ж. дейінгі негізгі қызметкердің бала күтуге арналған демалыс кезеңіне, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: төлемдер мен алымдардың бюджетке өндіріп алуын жүргізетін өкілетті органдарды бақылау. Өндірістік емес төлемдер бойынша салық аудитін жүргізу. Өндірістік емес төлемдерді əкімшілендіру. Өндірістік емес төлемдердің бюджетке түсуін бақылау. Кіріс жəне шығыс корреспонденциясын толық жəне мерзімінде қарастырылуын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық, техникалық ғылымдар жəне технология салаларындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. 10. Заң бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты 1 бірлік. Функционалды міндеттері: арыз-талаптық жұмыстарын жүргізу. Қазақстан Республикасы барлық инстанцияларының сот отырыстарына қатысып, жүргізілген процеске байланысты іс-əрекеттер жасау. Қазақстан Республикасының заңдарын түсіндіру, құқықтық оқуларды жүргізуге қатысу. Құқықтық сұрақтар бойынша анықтамаларды, тұжырымдарды дайындау.

Əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалармен қаулыларды есепке алу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім немесе ортадан кейінгі білімі, ҚР «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Заңын, ҚР «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексін білу, мемлекеттік тілді білу, компьютерде жұмыс жасай білу. III. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитеті «Б» корпусы бойынша бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды, 010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Министрліктер үйі, Орынбор көшесі, 8-үй, 1-кіреберіс, анықтама үшін телефон: (7172) 74-99-42, zhappasbaeva.k@minagri.gov.kz: 1. Орман жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар басқармасының сарапшысына, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: туристік жəне шектеулі шаруашылық қызмет жөніндегі мəселелері бойынша ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың іс-əрекетін үйлестіреді. Заңды тұлға мəртебесі бар ЕҚТА-ның жəне табиғи ескерткіштердің паспорттарын жүргізу бойынша жұмысты ұйымдастырады, бақылайды жəне оларды тіркейді (қайта тіркейді). Туристік, рекреациялық жəне шектеулі шаруашылық қызмет жөніндегі мəселелер бойынша ЕҚТА аумақтарына бару туралы өтініштерді қарайды. Экологиялық туризмді дамыту бойын ша ЕҚТА-да, соның ішінде туристік маршруттар мен соқпақтарды, экскурсиялық соқпақтарды ұйымдастырады жəне абаттандыру жұмыстарын жүргізеді. Туристік маршруттар мен соқпақтардың, экскурсиялық соқпақтардың паспорттарын тіркеуді жүзеге асырады. Табиғат қорғауды насихаттау, «Парктер шеруін» жəне басқа да табиғат қорғау іс-шараларын өткізу жұмыстарына қатысады. ЕҚТА құру немесе ұлғайтудың жаратылыстану-ғылыми жəне техникалықэкономикалық негіздемелерді əзірлеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыруға қатысады. ЕҚТА-ның құрылтай құжаттарын (ережелер, құрылымдар) əзірлеуге қатысады. Экономикалық реформаларды жəне ЕҚТА-ны басқару тəсілдерін жетілдіруге, ведомстволық бағынысты табиғи мекемелерінің ақылы қызметтеріне арналған тарифтерін қарауға қатысады. Табиғат қорғау мекемелерінің жеке қаражатын қалыптастыруын жəне жұмсалуын бақылайды. Тиісті жылдың бюджеттік өтінімін дайындауға, мемлекеттік тапсырысты орналастыру бойынша құжаттарды дайындауға қатысады. ЕҚТА бойынша іс қағаздарын жүргізеді. Мемлекеттік ұлттық табиғи парктердің жыл сайынғы жұмыс жоспарларын қарайды. Белгіленген тəртіпте ЕҚТА мəселелері бойынша мемлекеттік органдармен жəне өзге де ұйымдармен хат алмасуды жүргізеді. Комитет жүйесіне кіретін ұйымдарды ЕҚТА мəселелері бойынша ақпараттық қамтамасыз етуді жүзеге асырады, комитеттің жəне министрліктің сайтына ЕҚТА мəселелері жөнінде толықтыру бойынша жұмыстар жүргізеді. ЕҚТА-ның жұмысына талдау жасайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (орман шаруашылығы жəне орман өсіру) немесе жаратылыстану ғылымдары (биология жəне экология), қызметтер (туризм) саласындағы жоғары білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағыты», осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес келетін салаларда қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу. Мемлекеттік тілді білу. Осы санаттың лауазымдары бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет басқа да міндетті білімдер. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Орман шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласында жұмыс тəжірибесінің болуы. Нормативтік-құқықтық актілер əзірлеу жөніндегі қажетті жұмыс дағдысы. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. 2. Балық ресурстарын қорғау жəне балық аулауды реттеу басқармасының сарапшысына, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: комитеттің жұмыс жоспары мен министрліктің стратегиялық жəне операциялық жоспарының салалық бағдарламаларын əзірлеуге жəне жүзеге асыруға; балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын сақтау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу, балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын сақтау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыруды ұйымдастыру жəне (немесе) оған қатысу, балықтардың қырылу қаупі бар су айдыны жəне (немесе) учаскелері жөнінде, жануарлар дүниесін пайдаланушылары, балықты қайта өңдеу мекемелері, су тарту құрылғысында балық қорғау жабдығы жөнінде ақпараттарды дайындау, комитеттің аумақтық бөлімшелерінің бақылау-инспекциялық қызметі бойынша есепті, жануарлар дүниесін пайдаланушылардың қорықшылық жұмысының қызметі бойынша есепті, балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын сақтау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы жеке кəсіпкерлік саласындағы субъектілерді тексеру мəселесі бойынша міндетті ведомстволық есептілік формалары, халықаралық, республикалық жəне жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарын пайдаланушыларға бекіту бойынша ақпараттарды, облыстардағы балық шаруашылығының күй-жағдайлары жөнінде ақпараттарды дайындау; мемлекеттен көрсетілетін қызметті автоматтандыру жəне оңтайландыру бойынша жұмысты жүзеге асыру; басқа да өкілеттікті жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауылшаруашылық ғылымдары (балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау, зоотехния), немесе жаратылыстану ғылымдары (биология, экология), немесе құқық (заңтану) саласындағы жоғары білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтікқұқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағыты», осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес келетін салаларда қатынастарды реттейтін Қазақстан Респуб ликасының нормативтік-құқықтық актілерін білу. Мемлекеттік тілді білу. Осы санаттың лауазымдары бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет басқа да міндетті білімдер. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Жануарлар жəне өсімдік дүниесі саласында жұмыс тəжірибесінің болуы жəне нормативтік-құқықтық актілер əзірлеуде жұмыс дағдысы қажет. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. 3. Қаржы басқармасының бас сарапшысына, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: басқармалармен бірлесе отырып. Комитеттің ведомстволық бағынысты ұйымдары мен тікелей комитеттің бюджеттік өтінімдерін жасауға жəне беруге қатысады. Республикалық бюджетті нақтылау (түзету) бойынша ұсыныстар енгізеді. Комитеттің басқармаларымен бірлесіп жоспарланып отырған қаржы жылына жыл сайынғы бюджет жобаларын əзірлеуге жəне қалыптастыруға қатысады жəне олардың ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі мен бюджеттік жоспарлау жəне атқару жөніндегі уəкілетті органдарда келісілуін қамтамасыз етеді. Мемлекеттік мекемелердің төлемдері мен міндеттемелері бойынша қаржыландыру жоспарларын бекітуге дайындайды. Басқармалармен бірге мемлекеттік мекемелер жүзеге асыратын ақылы қызметтер бойынша кірістер жəне шығыстарды қаржыландыру жоспарларын қабылдайды жəне қарайды, олардың бекітілуін қамтамасыз етеді. Комитеттің ведомстволық бағынысты бюджеттік мекемелерінің штаттық кестелерін келісуге жəне бекітуге дайындайды. Жоспарлау, қаржыландыру жəне экономикалық талдау мəселелері бойынша ведомстволық бағынысты ұйымдарға практикалық жəне əдістемелік көмек көрсетеді. Жоспарлау, қаржыландыру мəселелері жəне ведомстволық бағынысты ұйымдардың қызметіне қатысты басқа да мəселелер бойынша белгіленген тəртіппен мемлекеттік басқару органдарымен жəне басқа ұйымдармен хат-хабар дайындайды. Комитет пен басқарма басшылығының басқа да тапсырмаларын орындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (есеп жəне аудит, немесе экономика, немесе АӨК менеджменті, немесе менеджмент немесе қаржы немесе еңбекті ұйымдастыру жəне нормалау). Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағытын», осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес келетін салаларда қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу. Мемлекеттік тілді білу. Осы санаттың лауазымдары бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет басқа да міндетті білімдер. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. 4. Қаржы басқармасының сарапшысына, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: бекітілген қаржылық көрсеткіштерді дайындайды жəне жеткізеді, штаттық кестелердің келісуін жəне бекітілуін қамтамасыз етеді. Тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алудың жылдық жоспарын бекітуге дайындайды, заңнамаға сəйкес олардың ұйымдастырылуы мен өткізілуін қамтамасыз етеді. Бюджет қаражатының игерілуіне

мониторинг жасайды жəне осы бойынша ай сайын ақпарат дайындайды, ведомстволық бағынысты кəсіпорындардың есептерін қабылдайды. Дебиторлық жəне кредиторлық қарыздар бойынша жиынтық есепті, кəсіпорындардың № 2, № 6 журнал ордерлерінің басты кітабын жүргізуді қамтамасыз етеді. Негізгі құралдарды есептен шығаруға ұсыныстар дайындайды. Жоспарлау, қаржыландыру жəне экономикалық талдау мəселелері бойынша ведомстволық бағынысты ұйымдарға практикалық жəне əдістемелік көмек көрсетеді. Белгіленген тəртіппен мемлекеттік басқару органдарымен жəне басқа да ұйымдармен, комитеттің ведомстволық бағынысты кəсіпорындарымен қаржы-шаруашылық жоспар мəселелері бойынша хат-хабар алысып тұрады. Комитет пен басқарма басшылығының басқа да тапсырмаларын орындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (есеп жəне аудит немесе экономика немесе менеджмент немесе қаржы, немесе еңбекті ұйымдастыру жəне нормалау). Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағытын», осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес келетін салаларда қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу. Мемлекеттік тілді білу. Осы санаттың лауазымдары бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет басқа да міндетті білімдер. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің Павлодар облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы, мекенжайы: 140001 Павлодар қаласы, Ворушин көшесі, 92, анықтама телефоны: (8 7182) 60-79-01, факс: 60-79-12, kedrOTI@yandex.ru мемлекеттік əкімшілік лауазымның бос орнына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Павлодар инспекциясы бөлімінің жетекші маманы, (С-О-6) 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар дүниесі, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, өсімдіктер дүниесі, балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын пайдалану, өсімін молайту жəне қорғау саласында заңнама талаптарын сақтануға тексеру жасау арқылы қадағалау жəне мемлекеттік бақылау жасау. Қарауындағы су қоймаларында балық ресурстары мен басқа да су жануарларын қорғау жөнінде рейдтік шараларды ұйымдастыру жəне қатысу; браконьерлікпен күресу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауылшаруашылық ғылымдары (балық шаруашылығы), орман, саябақ шаруашылығы немесе жаратылыстану ғылымдары (экология, биология), немесе білім (биология), немесе техникалық ғылымдары жəне технология немесе құқық (заңтану) саласындағы мамандықтар бойынша, ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. 2. Кадрлық, қаржылық жəне құқықтық жұмыстар бөлімінің жетекші маманы, (С-О-6) 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сыбайлас жемқорлыққа қарсы, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын анықтау, жəне болдырмау бойынша заңнама талаптарының орындалуына қамтамасыз ету; əкімшілік құқық бұзушылық жөнінде банкті, АРМ ЕУОЛ базасын жүргізу. Шағым жасау-қуыным жұмыстарын жүргізу, БАҚ-мен жұмыс бойынша медиажоспардың орындалуына бақылау жасау, мемлекеттік сатып алуды жүргізуге, келісімшарттар жасауға қатысу, шығарылатын бұйрықтардың заңдылығын тексеру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану) саласындағы мамандық бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Нормативтік-құқықтық актілер əзірлеу жөніндегі қажетті жұмыс дағдысының болуы. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитеті Оңтүстік Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы, 160009, Шымкент қаласы, Орманшы тұрғын үй алабы, Ə. Ысқақов көшесі, № 48/1-үй, анықтама телефондары: 8(7252) 43-13-36, факс: 43-13-04, gosnadzor_99@ mail.ru бос əкімшілік мемлекеттік лауазымды орындарға конкурс жариялайды: 1. Оңтүстік Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы орман жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бөлімінің жетекші маманы С-О-6 санаты (04-05) коды бойынша - 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ормандарды, өсімдіктер дүниесінің ресурстарын жəне ерекше қорғалатын аумақтарды күзету, қорғау, молықтыру жəне пайдалану бойынша мемлекеттік бақылау жəне қадағалауды жүргізуді жүзеге асыру. Орман жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар заңнамасы талаптарының сақталуын қадағалау. Орман қорғау жəне күзету, өртке қарсы орналастыру, мемлекеттік орман қоры мен ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы сирек кездесетін жəне құрып кету қаупі бар өсімдіктерді қорғау бойынша өндірістік жəне перспективалық жоспарларын əзірлеу басшылығын жүзеге асыру. Мемлекеттік орман қорының есебін, мемлекеттік орман кадастрын жəне ормандардың, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мониторингін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Ауыл шаруашылығы ғылымдары (орман ресурстары жəне ағаш өсіру, топырақтану жəне агрохимия) немесе жаратылыстану ғылымдары (экология жəне биология) саласындағы білім. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде, электронды құжат айналымымен жұмыс жасай білу. 2. Оңтүстік Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы жануарлар дүниесі жəне аңшылық шаруашылығы бөлімінің жетекші маманы С-О-6 санаты (05-04) коды бойынша - 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар дүниесін күзетуге, қорғауға, молықтыру жəне пайдалануға мемлекеттік бақылау жəне қадағалау жүргізу. Биотехникалық жəне аңшылық шаруашылығы іс-шаралары жоспарларының орындалуын қамтамасыз ету, браконьерлікке қарсы күрес жұмысын жүргізу, сирек кездесетін жəне аңшылық жануарлар қорын қорғау, есепке алу жəне өсімін молайту бойынша жұмыстарын жүргізу. Табиғат қорғау заңнамасын бұзу жөніндегі істер бойынша əкімшілік іс жүргізу кезінде қолданыстағы Қазақстан Республикасы заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы заңнама талаптарының орындалуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылардың жұмысын тексеру. Инспекцияның мүддесін сотта, құқық қорғау органдарына, прокуратураға ұсыну. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Ауыл шаруашылығы ғылымдары (аңшылық жəне аң өсіру, орман ресурстары жəне ағаш өсіру) немесе жаратылыстану ғылымдары (экология жəне биология), құқық (юриспруденция) саласындағы білім. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде, электронды құжат айналымымен жұмыс жасай білу. 3. Оңтүстік Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы кадрлық, қаржылық жəне құқықтық жұмыс бөлімінің жетекші маманы С-О-6 санаты (07-04) коды бойынша - 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бюджеттік қаражаттың мақсатты пайдаланылуын қамтамасыз ету; бухгалтерлік есеп жүргізу; қазынашылық органдары арқылы жүргізілетін операцияларды есепке алу; шығындар сметасын орындау жəне бюджеттік қаражатты мақсатты пайдалану жөніндегі жоғары тұрған мемлекеттік органдарымен өзара іс-əрекет ету. Мемлекеттік сатып алуларды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру. Қаржы жоспарын жəне бюджеттік өтінімдерді дайындау. Салық департаментіне тоқсандық, жылдық салық декларациясын, статистикалық жылдық есеп тапсыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес (экономика немесе қаржы) саласындағы білім. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде, электронды құжат айналымымен жұмыс жасай білу. IV. «Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің Алматы қаласы бойынша департаменті» РММ, 050035, Алматы қ., Алтынсарин данғылы, 83-үй, 72-бөлме, тел/факс: 8 (727) 3039143, 3039118, электронды мекенжайы: ktrm_almaty@mail.ru, əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің Алматы қаласы бойынша департаментінің жетекші маманы (С-О-6), 1 санаты. Функционалды міндеттері: өнімді өткізу асыру кезінде техникалық реттеу жəне өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы техникалық регламенттермен белгіленген талаптардың сақталуына мемлекеттік бақылауды белгіленген тəртіппен жүзеге асыру. Департаменттің есептік деректерін жинақтауды жəне талдауды жүзеге асыру (апталық, ай сайын,

тоқсан сайын, бір жылға). Жоспарлы жəне жоспардан тыс мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Аталған санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе техникалық ғылымдар жəне технология. «Қазақстан-2050»: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. «Техникалық реттеу туралы», «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы», «Сəйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы», «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын білу. Мемлекеттік тілді білу. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің Алматы қаласы бойынша департаментінің бас маманы (С-О-5), 1 санаты. Функционалды міндеттері: өнімді өткізу сатысында оған қатысты техникалық реттеу жəне өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы техникалық регламенттермен белгіленген талаптардың сақталуына мемлекеттік бақылауды белгіленген тəртіппен жүзеге асыру. Департаменттің есептік деректерін жинақтауды жəне талдауды жүзеге асыру (апталық, ай сайын, тоқсан сайын, бір жылға). Жоспарлы жəне жоспардан тыс мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Аталған санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе білім беру (қазақ тілі жəне əдебиеті) немесе техникалық ғылымдар жəне технология. Ортадан кейінгі білімге рұқсат етіледі: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе техникалық ғылымдар жəне технология. «Қазақстан-2050»: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. «Техникалық реттеу туралы», «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы», «Сəйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы», «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын білу. Мемлекеттік тілді білу. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Норматив тік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалдық көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшада көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе пошта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электронды пошта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электронды пошта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Мемлекеттiк органның басшысының (жауапты хатшысының) келісімі бойынша конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасының Парламент жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-О-3, C-R-1 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. C-4, С-5, С-О-4, С-О-5, С-О-6, C-R-4 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңы, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзінөзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; C-R-5 cанаты үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сайты: www.anticorruption.gov.kz.


www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

 Толғауы тоқсан тіршілік Əкем Нұрбек Топанбайұлы жер жəннаты Жетісудың кіндігі – Талдықорған қаласының тура іргесінде орналасқан Еркін ауылында дүниеге келген еді. Анасы Тойбала Солтанбайқызы адуынды, орақ тілді, сөзге шешен, суырыпсалма ақындық өнері де бар Жетісу өңіріне танымал адам болатын. Тұнып жатқан шежіре еді, жарықтық. Сол кездегі бірлі-жарым ғана қазақ əйелдері арасынан жарып шығып, атқамінер, партия қызметкері атанғандардың бірі болатын. 1904 жылы өмірге келген апам (бізде – Жетісуда əкесінің анасын көбіне «апа» деп атайтын үрдіс бар), əкем жалғыз ұлы болғандықтан, тұңғышы мені бауырына салып алған екен. Ешбір шаршап-шалдығу дегенді білмейтін, қолынан келмейтін өнері жоқ, бітімі бөлек жан еді. Апамның айтуынша, аталары билер мен болыстар, арғы атасы қобыз ұстаған бақсы, емші болған екен. «Алты ағайым ардақтап, аялап, үстімнен құс ұшырмай, атқа мінгізіп өсірген еді», – деп мұңая да мақтана еске алып отырушы еді. Жасымнан санамда сақталған бір сөзі: «Еңкейгенге еңкей – ол əкеңнің құлы емес, шалқайғанға шалқай – ол Құдайдың

марапатталғаны əлі есімде. Біздің үйде кішігірім той болған еді. Үнемі сый-сияпаттар, грамоталар, атақты шипажайларға жолдамалар алып тұратын. 6 перзенті болғандықтан, сол кездегі заңнамаға сəйкес, анам 50 жасында зейнеткерлікке шықты. Бала кезімде апам да, анам да сабағымды үнемі қадағалап отыратын. Апам марқұм аптасына бір рет мектепке барып, оқу үлгерімім қалай екенін тексеріп тұратын. Сол кездегі үлкендерге деген құрмет керемет еді. Дəл қазір, ілуде бір болмаса, сондай деңгейде жастардың үлкенді құрметтегенін көре бермейсің. Апам мектепке келгенде, бүкіл сыныптың оқушылары: «Тыныш, тыныш, Гүлмахираның апасы келе жатыр!», – деп тым-тырыс бола қалушы еді. Өйткені, апам тек менің сабағымды ғана тексеріп қоймай, мұғалімнен: «Қарағым, ана бəленшенің баласынан сабақ сұрай қойшы, отырысы көңілімнен шықпай тұрғаны», – деп өзі қосарлана мұғалім болып кететін. Апамды атааналар комитетінің белсенді мүшесі ретінде əр соңғы қоңырауда салтанатты пионер етіп қабылдаушы еді. Ата-аналар жиналысы апам үшін бір салтанатты

ұлы емес», – дегенді жиі айтып отырушы еді. Қазына қария екенін білмеппіз-ау кезінде! «Еркөкіректігімнің арқасында, кеңес дəуірінің бастапқы кезеңіндегі «ликбез» – сауатсыздықты жою мектебін бітірдім», – дейтін. Сөйтіп, сол отқа оранып, суға сүрінген аласапыран кезеңде апам Тойбала ер-азаматтармен қатар, еңбек майданында бел шешпей, еңбек еткен, соғысқа өз жанынан қаражат аударған. «Коллективтендіру дəуірі, колхоздастыру кезеңі, Ұлы Отан соғысы кезіндегі тылдағы еңбек майданға сəлем-саухат жіберу, бел жазбай, аттан түспей жаздың аптабы, қыстың аязына қарамай, фермаларды аралаушы едім, е-е, қарағым Гүлхан (апам, əке-шешем мені осылай атайтын), біз аса зардабын тартпасақ та, дүйім халық ашаршылықтың шетін көрді, бұл жұмыр бастан не өтпеді дейсің, сендердің өмірлерің жұмақ емес пе, қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған заманда өмір сүріп отырсыңдар. Қазір халық нан тепті болып кетті ғой, қоқыс салатын жəшіктің жанында бөлке нан жатады, сол нанның киесіне ұрынбаса игі еді, əйтеуір», – деп отыратын апам марқұм. Ел ішінде, ағайын-туғанның арасында еңбегімен, адалдығымен, адамгершілік қасиеттерімен өте сыйлы болатын апам. «Тойеке!», деп ер-азаматтардың өзі алдында тік тұрып, сыйлаушы еді. Қолынан келген көмегін ешкімнен де аямайтын. Апамның көзінің ашықтығы сондай, 9 жасымда мені Талдықорған қаласындағы музыка мектебіне жетелеп əкеліп, менің «баян» класына түсуіме де мұрындық болған еді. Кейіннен осы алғашқы музыкалық білімім менің өмірдегі мамандығыма жолдама болып, Қыздар педагогика институтының музыка факультетін үздік дипломмен тəмамдадым. Ұзақ жылдар Талдықорғандағы қазіргі І.Жансүгіров атындағы мемлекеттік университеттің музыка факультетінің оқытушысы болып қызмет атқарғаным да, сол апам салып берген сара жолдың нəтижесі еді. Онымен де қоймай, менен кейінгі сіңлім Гүлдана, інілерім Ахмет пен Нұрланды да музыка мектебінің домбыра класына оқуға берген болатын. Біз «өнерлі отбасы» деген айдармен сол кездегі облыстық басылым – «Жетісу шұғыласының» бетінен түспеуші едік. Апам туралы да газет беттерінде үнемі мақалалар жарияланатын. Əкем де жоғары білімі болмаса да, өте сауатты адам еді. Қазақ жəне орыс тілдерінде қатесіз сөйлеп, жазатын. Оған мүмкін, ортаның да əсері болған шығар. Өйткені, жан-жағымыздағы көршінің бəрі орыс, корей, неміс халықтарының өкілдері еді. Əкемнің жазуы маржандай əсем еді. Əлі күнге дейін сарғыш тартқан, қолжазбаларын, өлең дəптерлерін кей сəт қарап отырып, таң қаламын. Əкем де анасы секілді сөзге жүйрік, ойы бай, өресі кең адам еді, түрлі тақырыптарға өлең жазатын, ол өлеңдерін маған оқып беретін. Ал сурет салғанда, бейнебір кəсіби суретші сияқты еді! Менің дос-құрбыларым керемет таңырқайтын. Оның тыңдаушысы да, сырласы да мен едім. Өмірі бір балаға дауыс көтермей, байыппен тілдесетін əкем тумысынан психолог еді. Жүргізуші əкешім жұмыстан шаршап келгеніне қарамастан, балаларымен сырласып, өз өмірінен өнеге айтып отырушы еді. Бар саналы ғұмырын ұрпағына арнаған əкем, небəрі 60 жасында өмірден өтті. Ер-азамат үшін мұның өте қысқа ғұмыр екенін өзім алпысты алқымдағанда ғана түсініп келемін. Əкем марқұм сұңғақ бойлы 1,90-ға жуық, сымбат-бітімді, шаштары толқынданып, тұлғасына сай жарасып тұратын еді. Өзі жалғыз өскендіктен бе, 6 баласын ерекше құрметтеп, осылардың бірі ағам, бірі інім, бірі əпкем, бірі қарындасым, барым – балаларым деп отыратын. Біз ол кісіні қабағына қарап ұғатынбыз. Мені ерекше жақсы көруші еді. «Гүлхан апасының баласы ғой, менің бауырым жəне досым», – дейтін қайран əкем. Ол дүниеден өткенде қатты есеңгіреп қалдым. Бұл 1995 жылғы 2 сəуір еді. Мен келгенде «Гүлхан келді!», деп алдымнан жүгіріп шығатын. Ал анам Күлəш Ерденбекқызы математиканы жақсы білуші еді. Мен 7-ші сыныпқа барғанға дейін өзі жұмыстан шаршап келсе де, менімен отырып, математика пəнін қалай орындайтынымды бақылаушы еді. Өйткені, мен гуманитарлық пəндерге жақын болдым да, тура ғылымдарды ұната бермеуші едім. Анам Талдықорған қаласындағы ХХІІ партия съезі атындағы тігін фабрикасында тігінші болып жұмыс істейтін. Ол еңбек үздігі еді, суреті фабриканың алдындағы құрмет тақтасынан түспейтін. Сол КСРО кезінде қарапайым жұмысшы бола тұра, «Ерен еңбегі үшін» медалімен

рəсім секілді еді. Барын киіп, əдеміленіп, асықпай жиналатын. Өмірден қайтқанға дейін аяғынан биік өкше түспеді ғой жарықтықтың. Үйде болсын, түзде болсын, үстінен қынама бел əдемі көйлегі мен қара пиджагын тастамайтын. Сол кездегі адамдардың бір-біріне қарым-қатынасы, сыйластығының ерекшелігінің тағы бір мысалын айтайын. Біздің үйден бір көше жоғары Тойбала апамның немере сіңлісі Төлеу апамыз тұратын. Төлеу апамыздың өмірлік жары Бекбосын ата Жетісу өңіріне танымал, талай қызметтің тізгінін ұстаған, жүрген ортасына аса сыйлы адам еді. Өмірінің соңғы жылдарында Талдықорған қаласындағы дайындау мекемесінің (заготконтора) басшысы болды. Ол үйден кісі арылмаушы еді, күнде қой сойылып, қазан көтеріліп, облыстың талай танымал адамдары түстеніп жатушы еді. Сонда Төлеу апамыз əпкесі Тойбаласыз ас ішпейтін. Балаларды жүгіртіп, шақыртып алады, болмаса, ұдайы сəлемсауқатын беріп жіберуші еді. Ал жаңа жыл, 8 наурыз мерекелерінде бір-біріне сыйлықтың небір түрін ұсынып жататын. Сонда екі апалы-сіңлілінің арасында пошташы – тасымалдаушы болып бөле сіңлім Гүлнəр жүретін. Бүгінде немере тəрбиелеп отырған ана. Сол Тойбала мен Төлеудің салып берген сара жолын ұстанып, екеуміз күні бүгінге дейін жібімізді үзбей келеміз. «Бір кем дүние» деп Шерхан аға айтқандай, бұл дүниеде тұяғы бүтін тұлпар, қанаты бүтін сұңқар жоқ шығар. Орны толмас өкініштер де көп. Сол кездегі тəрбие солай ма, аса ұстамды болып өстік. Бала болып, əке-шешемізді жақсы көрсек те, мұны айта бермейтінбіз. Əлде, бұл біздің қазақтың табиғатына тəн қасиет пе? Жылы сөзімізді тіршілікте бір-бірімізге айта бермейміз, іштей жақсы көріп қана қоямыз. Сол аяулы апама «Апа, мен сені өте жақсы көремін», – деп бір айтпағаныма əлі күнге дейін өкінемін. Жатқан жерің жəннатта болсын, апашым! Апам мені де өткір етіп тəрбиелеген еді, анаумынау құрбыларым түгіл, мектептегі мұғалімдер де бетіме қарсы келе бермейтін, ойымдағыны тік айта беруші едім. Осымнан өмірде сан рет таяқ та жедім. Бірақ, жаны таза адамдар көп кездесті, олар бағалай білді. Əлі күнге есімде, 1989 жылдың наурыз айының соңғы күндерінде жолдасым Айтбай Кербұлақ ауданында элеватордың директорының орынбасары лауазымынан Бөрлітөбе ауданы элеваторына директор болып ауысты. Көш Талдықорғанның үстімен өтеді ғой. Жол-жөнекей əкемнің үйіне көш басын тіредік, өйткені, апам қатты науқастанып қалды деп бір күн бұрын анам телефон шалған болатын. Үйге келсек, өмірі төсек тартып жатпайтын апашым, өз бөлмесінде төсектен тұрмай жатыр екен. Қарасам, көз жанары тайып кетіпті. Жүрегім зу ете түсті. Сонда апам жарықтық əлі кетіп жатса да, басын көтеріп, ақ жол тілеп: «Қорықпа, Гүлхан! Сен жаңа қонысыңа əбден орнықпайынша, мен тыныш боламын», – деді. Содан мен отбасыммен Бөрлітөбе ауданының орталығы Лепсі кентіне көшіп бардым, аудан əкімдігі берген үйге қоныстанып, барлық дүние-мүлкімді орын-орнына қойып, тура бір апта өткенде, телефон қоңырауы шыр ете түсті. Жүрегім дүрсілдеп қоя бергені бар емес пе. Нағашы жеңгем Мəрия екен, маған: «Гүлмахира, үйге тез жетесің бе, апаң қатты нашар», – деді. Қайран апамның менің орнығып алуымды күтіп, ажалға да бой бермей, бір апта шыдағанын қарасаңызшы! Бұл 1989 жылдың 4 сəуірі еді. Сүйектері асыл еді ғой, қариялардың! Ақылдары телегей-теңіз дария екен-ау. Асылдарым, алтын қазыналарым – апам, əжем, əкем, анашым! Бұл жалғанда сендерге тең келер жан бар ма, сірə?!.. Міне, биыл апам өмірден кеткелі – 26 жыл, əжеме – 29 жыл, ал əкеме 20 жыл болыпты, анам 2012 жылғы 11 қаңтарда өмірден озды. Алайда «диірменнің тасындай шыр айналған дүние» орнында тұрмай, жалғаса берері анық. Əрине, жақсының жақсылығын көзі тұрғанда, тіршілігінде айтып, бағалағанға не жетсін. Апам марқұм айтушы еді: «Жақыныңды жаттай сыйла, жат жанынан түңілсін», деп. Ести жүріп, сол сөздерді жүзеге асыра бермейміз. Мейірімімен, жан шуағымен бөлісетін жақындарымыз жанымызда мəңгі жүретіндей көреміз. Барымызды бағалайықшы, ағайын!

«№ 1 Ақтау калалық емханасы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны «№1 Ақтау қалалық емханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны болып қайта ұйымдастыру жолымен қайта құрылатындығы жөнінде хабарлайды. Кредиторлардың талаптары осы хабарландыру жариялаған күннен бастап екі ай ішінде қабылданады.

Государственное коммунальное казенное предприятие « Актауская городская поликлиника №1» уведомляет о реорганизации путем преобразования в государственное коммунальное предприятие на праве хозяйственного ведения «Актауская городская поликлиника №1» . Претензии кредиторов принимаются в течении двух месяцов со дня опубликования объявления.

Асылым, алтын ќазынам...

Гүлмахира НҰРБЕКҚЫЗЫ.

9

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, № 8, Министрліктер үйі, телефон: (7172) 74-24-23, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің «Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны ректорының бос лауазымына конкурс жариялайды, орналасқан мекенжайы: 070004, Өскемен қаласы, Протозанов көшесі, 69-үй. Негізгі мəні – жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің оқу жоспарларын, іргелі жəне қолданбалы зерттеулерді жүзеге асыру болып табылады. Кəсіпорын қызметінің мақсаты – ұлттық жəне жалпы адамзат құндылықтары, ғылым мен практика жетістіктері негізінде тұлғаның дамуына жəне кəсіби қалыптасуына бағытталған сапалы білімді алуы үшін қажетті жағдайларды жасау. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəрежесі жəне кемінде 5 жыл білім беру ұйымдарында жəне/немесе білімді басқару органдарында басшылық қызметтегі еңбек өтілі, білім беру менеджменті бойынша біліктілікті арттыру курстарының өткендігі туралы сертификатының (куəлігінің) болуы тиіс. Конкурсқа мынадай тұлғалар қатыса алмайды: 1) он сегіз жасқа толмаған; 2) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен өтелмеген немесе алынбаған соттылығы бар; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да жағдайлар. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: 1) қоса берілетін құжаттардың тізбесі көрсетілген конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) жеке куəлігінің көшірмесі; 3) кадрларды есепке алу жөніндегі толтырылған жеке парағы (нақты тұратын мекенжайы мен байланыс телефондары көрсетілген); 4) білімі, біліктілігі туралы, арнаулы білімі немесе кəсіптік даярлығының болуы туралы құжат; 5) еңбек қызметін растайтын құжат көшірмесі; 6) алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы құжат; 7) соттылығының бар не жоқ екендігі туралы анықтама. Конкурсқа қатысушы біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты (біліктілігін арттыру, ғылыми атағы мен дəрежесі туралы құжаттардың, ғылыми жарияланымдарының, бұрынғы жұмыс орнының басшысы ұсынымының көшірмелері) қосымша ақпаратты ұсына алады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау хабарландыру жарияланған сəттен бастап күнтізбелік 15 (он бес) күн ішінде жүргізіледі. Жоғарыда аталған құжаттарды белгіленген мерзімде Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Əкімшілік департаментінің Кадр жұмысы басқармасына (811-бөлме) өткізу қажет, телефон: 8 (7172) 74-24-23.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Есілдін сол жағалауы, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, телефон: 8(7172)74-24-23, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорнының ректоры лауазымдық қызметінің бос орнына конкурс жариялайды, орналасқан мекенжайы: 090009, Орал қаласы, Жəңгір хан көшесі, 51. Қызметінің негізгі мəні – жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру оқу бағдармаларын іске асыру, іргелі ғылыми жəне қолданбалы зерттеулерді жүзеге асыру болып табылады. Қызметінің мақсаты – ғылым мен тəжірибе жетістіктері, ұлттық жəне жалпы адамзаттық құндылықтардың негізінде тұлғаның қалыптасуы, дамуы мен кəсіби қалыптасуына бағытталған сапалы білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын тараптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі, жəне кемінде 5 жыл білім беру ұйымдарында жəне/немесе білімді басқару органдарында басшылық қызметтегі еңбек өтілі, білім беру менеджменті бойынша біліктілікті арттыру курстарынан өткендігі туралы сертификаттың (куəлігінің) болуы, білім жəне ғылым саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді білуі. Конкурсқа мынадай тұлғалар қатыса алмайды: 1) он сегіз жасқа толмаған; 2) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен өтелмеген немесе алынбаған соттылығы бар; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да жағдайлар. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: 1) қоса берілетін құжаттардың тізбесі көрсетілген конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) жеке куəлігінің көшірмесі; 3) кадрларды есепке алу жөніндегі толтырылған жеке парағы (нақты тұратын мекенжайы мен байланыс телефондары көрсетілген); 4) білімі, біліктілігі туралы, арнаулы білімі немесе кəсіптік даярлығының болуы туралы құжат; 5) еңбек қызметін растайтын құжат көшірмесі; 6) алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы құжат; 7) соттылығының бар не жоқ екендігі туралы анықтама. Конкурсқа қатысушы біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты (біліктілігін арттыру, ғылыми атағы мен дəрежесі туралы құжаттардың, ғылыми жарияланымдарының, бұрынғы жұмыс орнының басшысы ұсынымының көшірмелері) қосымша ақпаратты ұсына алады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау, хабарландыру жарияланған сəттен бастап күнтізбелік 15 (он бес) күн ішінде жүргізіледі. Жоғарыда аталған құжаттарды белгіленген мерзімде Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Əкімшілік департаментінің Кадр жұмысы басқармасына (811-бөлме) өткізу қажет, телефон: 8 (7172) 74-24-23.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, № 8, Министрліктер үйі, телефон: (7172) 74-24-23, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің «Ш. Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны ректорының бос лауазымына конкурс жариялайды, орналасқан мекенжайы: 020011, Көкшетау қаласы, Абай көшесі, 76-үй. Негізгі мəні – жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің оқу жоспарларын, іргелі жəне қолданбалы зерттеулерді жүзеге асыру болып табылады. Кəсіпорын қызметінің мақсаты – ұлттық жəне жалпы адамзат құндылықтары, ғылым мен практика жетістіктері негізінде тұлғаның дамуына жəне кəсіби қалыптасуына бағытталған сапалы білімді алуы үшін қажетті жағдайларды жасау. Біліктілікке қойылатын талаптар: жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəрежесі жəне кемінде 5 жыл білім беру ұйымдарында жəне/немесе білімді басқару органдарында басшылық қызметтегі еңбек өтілі, білім беру менеджменті бойынша біліктілікті арттыру курстарының өткендігі туралы сертификатының (куəлігінің) болуы тиіс. Конкурсқа мынадай тұлғалар қатыса алмайды: 1) он сегіз жасқа толмаған; 2) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен өтелмеген немесе алынбаған соттылығы бар; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да жағдайлар. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: 1) қоса берілетін құжаттардың тізбесі көрсетілген конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) жеке куəлігінің көшірмесі; 3) кадрларды есепке алу жөніндегі толтырылған жеке парағы (нақты тұратын мекенжайы мен байланыс телефондары көрсетілген); 4) білімі, біліктілігі туралы, арнаулы білімі немесе кəсіптік даярлығының болуы туралы құжат; 5) еңбек қызметін растайтын құжат көшірмесі; 6) алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы құжат; 7) соттылығының бар не жоқ екендігі туралы анықтама. Конкурсқа қатысушы біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты (біліктілігін арттыру, ғылыми атағы мен дəрежесі туралы құжаттардың, ғылыми жарияланымдарының, бұрынғы жұмыс орнының басшысы ұсынымының көшірмелері) қосымша ақпаратты ұсына алады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау, хабарландыру жарияланған сəттен бастап күнтізбелік 15 (он бес) күн ішінде жүргізіледі. Жоғарыда аталған құжаттарды белгіленген мерзімде Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Əкімшілік департаментінің Кадр жұмысы басқармасына (811-бөлме) өткізу қажет, телефон: 8 (7172) 74-24-23.

Жамбыл облысы əкімдігінің энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы «Таразтрансэнерго» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны директорының бос лауазымына орналасуға конкурс өткізу туралы хабарландыру (1 бірлік) Жамбыл облысы əкімдігінің энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы «Таразтрансэнерго» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорнының мекенжайы: 080000, Қазақстан Республикасы, Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Исатай көшесі, 8а, тел: 34-35-87, факс: 34-90-48. Кəсіпорынның негізгі қызметі: Жылу энергиясын тасымалдау жəне бөлу; Қысыммен жұмыс істейтін құбырларды, сондай-ақ қауіпсіздік автоматикасы құралдары мен апатқа қарсы қорғаныс пен сигнализацияны бақылау жүйесін даярлау, пайдалану, жөндеу жəне қадағалау; Жылу жəне ыстық су (өлшеуіш коммерциялық құралдарын) сатып алу, орнату жəне олардың жұмыстарына бақылау жасау, жөндеу, құрастыру жəне пайдалану; Ішкі жəне сыртқы инженерлік жүйелерді жəне жылумен жабдықтайтын қондырғыларды орналастыру жөніндегі жұмыстар; Жылу изоляциясы мен құбырларды коррозиядан сақтау жөніндегі жұмыстар; Жылумен жабдықтаушы обьектілердің арнайы құрылыстары жəне монтаж жұмыстары; Жердегі жұмыстар. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі – жоғары кəсіби (техникалық, қаржы-экономикалық), кəсіпорынның бейініне сəйкес аталған бағыттағы басшылық лауазымдарында қызмет өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Бюджет кодексін, Салық кодексін, Еңбек кодексін, Азаматтық кодексін (Жалпы жəне Ерекше бөлімдер), «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Мемлекеттік құпиялар туралы», «Əкімшілік рəсімдері туралы» заңдарын, осы кəсіпорынның қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық кесімдерін білу. Конкурс Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2011 жылғы 18 қарашадағы №1353 қаулысына сəйкес өткізіледі. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлға, конкурс өткізу туралы хабарландыруда көрсетілген мерзімде комиссияға мынадай құжаттарды ұсынуы тиіс: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) белгіленген тəртіппен расталған білімі туралы құжаттардың көшірмесі; 5) белгіленген тəртіппен расталған еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе еңбек шартының көшірмесі, не соңғы жұмыс орнына қабылданғаны жəне еңбек шартының тоқтатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі; 6) денсаулық жағдайы туралы анықтама; 7) соттылығы жоқ туралы анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс өтіліне, кəсіби даярлық деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, бұрынғы жұмыс орнының басшылығынан ұсыныстар туралы құжаттардың көшірмелері жəне т.с.) беруіне болады. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар осы хабарландыру жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарына жарияланған күннен бастап 15 күнтізбелік күн ішінде мына мекенжайға тапсырылуы тиіс: Тараз қаласы, Желтоқсан көшесі, №78, Жамбыл облысы əкімдігінің энергетика жəне тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық басқармасы, №825 бөлме, тел:43-70-85, 45-21-03.

Объявление о проведении конкурса на занятие вакантной должности директора коммунального государственного предприятия на праве хозяйственного ведения «Таразтрансэнерго» управления энергетики и жилищно-коммунального хозяйства акимата Жамбылской области (1 единица) Государственное коммунальное предприятие на праве хозяйственного ведения «Таразтрансэнерго» управления энергетики и жилищно-коммунального хозяйства акимата Жамбылской области расположено по адресу: 080000, Республика Казахстан, Жамбылская область, город Тараз, улица Исатая, 8а, тел: 34-35-87, факс: 34-90-48. Основная деятельность: Передача и распределение тепловой энергии; Монтаж, эксплуатация и ремонт трубопроводов, работающих под давлением, а также приборов автоматики безопасности и системы контроля противоаварийной защиты и сигнализации; Приобретение и установка (приборов коммерческого учета), эксплуатация контрольно измерительных приборов и автоматики, приборов учета тепла и расхода горячего водоснабжения; Работы по ремонту и техническому обслуживанию наружных и внутренних инженерных сетей и сооружений теплоснабжения; Работы по тепловой изоляции и защите трубопроводов от коррозии; Специальные строительные и монтажные работы обьектов теплоснабжения; Земляные работы. Требование к участникам конкурса: образование – высшее профессиональное (техническое, финансово-экономическое), не менее пяти лет стажа работы на руководящих должностях по специальности, соответствующей профилю предприятия. Знание Конституции Республики Казахстан, Бюджетного кодекса, Налогового кодекса, Трудового кодекса, Гражданского кодекса Республики Казахстан (Общая и Особенная части), законов РК «О государственном имуществе», «О государственных закупках», «О борьбе с коррупцией», «О государственных секретах», «Об административных процедурах», нормативных правовых актов, регулирующих отношения в сфере деятельности данного предприятия. Конкурс проводится в соответствии с Правилами назначения и аттестации руководителей государственного предприятия, а также согласования его кандидатуры, утвержденных постановлением Правительства РК от 18 ноября 2011 года №1353 Необходимые для участия в конкурсе документы: 1) заявление об участии в конкурсе; 2) резюме на государственном и русском языках; 3) автобиографию, изложенную в произвольной форме; 4) копии документов об образовании, заверенные в установленном порядке; 5) копию трудовой книжки (при ее наличии) или индивидуального трудового договора либо выписки из приказов о приеме и увольнении с последнего места работы, заверенные в установленном порядке; 6) справку о состоянии здоровья; 7) справку об отсутствии судимости. Участник конкурса может представить дополнительную информацию, касающуюся его образования, стажа работы, уровня профессиональной подготовки (копии документов о повышении квалификации, присвоении ученых степеней и званий, научных публикациях, а также рекомендации от руководства с предыдущего места работы и т.п.) Прием документов для участия в конкурсе производится в течение 15 календарных дней с момента публикации обьявления в местных средствах массовой информации по адресу: г.Тараз, ул. Желтоксан, №78, Управление энергетики и жилищно-коммунального хозяйства акимата Жамбылской области, каб. №825, тел: 43-70-85, 45-21-03.

Аудиторлар палатасының Біліктілік комиссиясының шешiмiмен «аудитор» біліктілігі берілді: Жарикова Гаухар Женисовна, Каптагаева Дана Баймуратовна, Хан Игорь Семенович, Джанаева Нагима Джамельевна, Саимбетова Айжан Абдижапаровна, Лельчук Анна Сергеевна, Литвинчик Ирина Валерьевна, Радостовец Надежда Викторовна, Танабергенова Алия Илиясовна.

Аудиторлыққа кандидаттардың назарына! Аудиторлар палатасының Біліктілік комиссиясы 2015 жылдың 03-06 шілдесі аралығында біліктілік емтихандарын өткізеді. Анықтама тел.: (727) 397-12-36, kval_kom@audit.kz

В связи с реорганизации предприятий ТОО «NEO SVET» путем присоединения к фирме ТОО «MSBE EUR» и ее дальнейший перерегистрации в соответствия действующим законодательством РК все заявления и претензий принимается по адресу: г. Алматы, Турксибский район, ул. Красногвардейский тракт, 497 или по номеру 87272329264.

Алматы облысы Қарасай ауданының Ақсай ауылдық округі əкімінің аппараты мемлекеттік мекемесі өзінің таратылатыны туралы хабарлайды. Барлық талапшағымдар осы хабарландыру жарияланған күннен бастап екі ай мерзім ішінде мына мекенжайда қабылданады: 040918, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Алғабас ауылы, Қонаев көшесі, №52, тел: 8 701 719 28 70.

В связи с реорганизации предприятий ТОО «BEST CAPITAL» путем присоединения к фирме ТОО «MSBE EUR» и ее дальнейший перерегистрации в соответствия действующим законодательством РК все заявления и претензий принимается по адресу: г. Алматы, Турксибский район, ул. Cуюнбая, 294 или по номеру 87473382897.

В связи с утерей удостоверение личности № 031800281 от 04.07.2011 г., водительского удостоверения и платежных карт Народного Банка и БТА Банка выданное на имя Жансеитовой Розы Калтаевны считать недействительными. Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері жəне жер ресурстарын басқару комитетінің басшылығы мен ұжымы КСРО Суретшілер академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген сəулетшісі, Мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты, отандық сəулет ғылымының негізін салушылардың бірі, белгілі қоғам қайраткері Рүстем Аббасұлы СЕЙДАЛИННІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының секретариаты əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің проректоры, Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, əдебиет жанашыры Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке ағасы Тоқтам Əбдімəжитұлы БЕКТЕМЕСОВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі «Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын сынау жөніндегі мемлекеттік комиссия» мемлекеттік мекемесі «Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын сынау жөніндегі Қызылорда облыстық инспектура» ММ басшысы Ғалым Қонысбекұлы Қазантаевқа зайыбы Закира АБЕНОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ұжымы кадрлық жұмыстар бөлімінің басшысы Əділ Нұрланұлы Ысқақовқа əкесі Нұрлан ЫСҚАҚҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

 Еркін елдің ертеңі

Ўлттыѕ ќолґнер їлгісі Оны їйретуді бастауыш сыныптан бастаса, баєы ашылады Бір замандары ескіліктің белгісі деп елепескермеген ұлттық қолөнеріміз қазір қайта жанданып, халықтың игілігіне асып, өзге жұрттардың қызығушылығын туғызып келеді. Мен осы дəстүрлі өнерді мектеп табалдырығынан, оның ішінде бастауыш сыныптан бастап оқушыларға үйретуді көптен ойланып жүретін едім. Жалпы, бұл істі қолға алғандағы басты мақсатым, қоршаған дүниедегі адам қолымен жасалған шеберлікті ұл мен қыздың бойына сіңіру, еңбекке

баулу ниеттен туған еді. Табиғи материалдардан жасаған бұйымдар қай заманда да сұранысқа ие. Ол екінші жағынан оқушыны тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа, ұлттық үлгіге тəрбиелейді. Мұнымен қатар, кішкентай кезінен салтдəстүрімізді, жауһардай құндылықтарымызды көз алдынан өткізіп қана қоймай, қолымен жасаса, ол ұл мен қыздың ой тереңінде, жүрек түкпірінде өшпей жүреді. Бұл олардың ұлтқа деген сүйіспеншілігін, менің қазағымда да осындай

жақсы дүниелер бар деген мақтанышын оятады. Сонымен бірге, бұл ізденіс кезінде оқушы жасасам деген дүниесіне қажетті материалдарды таңдау, шығармашылық қабілетін шыңдап, кеңістікке қарай көркемдікпен жасауға, оған эстетикалық талғаммен қарауға, əр жұмысын жетілдіріп отыруға дағдыланады. Мəселен, табиғи материалдардан түрлі бұйымдардың сызбасын жасап, оны кейін құрастыру ісін шеберлікпен шешеді. Мұндай жауапты істе оқытушы біріншіден,

Нўркенніѕ ертегілері Жас талант кəсіпкерлерден ќолдау кїтеді

«Егемен Қазақстан».

Халықтық фольклорға ден қойған оның «Бала піл ұяла бермейді» жəне «Батыл шаян» атты екі ертегісі биыл «Айгөлек» журналының мамыр айындағы санында жарық көріпті. Сондайақ, аталған журналдың қыркүйек айындағы санында «Білім бəрінен қымбат» атты татар халық ертегісі оқырмандарына жол тартты. Қазақ радиосының «Балапан» бағдарламасында «Анасының жүрегіне кіріп кеткен кішкентай көжектер» атты ертегісі оқылды. Мамыр айында «Аяқталмай қалған жыр» атты көркем əңгімем республикалық көркем-əдеби «Тұмар» журналында жарық көрді. Осы əңгімемді бір бөлімді фильм ретінде түсіруге бел байладым. Бұл фильм жастарға сабақ болатын, ой салатын дүние деп ойлаймын. Бірақ қаржы жағы қолбайлау болып отыр, деді Нұркен. Республикалық жəне облыстық басылымдарда автор ретінде де оқырман назарына

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Лəззат АТЫБАЙ, Жамбыл атындағы №4 мектеп-гимназияның бастауыш сынып мұғалімі, қолөнер үйірмесінің жетекшісі.

Артыќ єылым – кітапта

Семейде Нұркен Бектасов есімді бозбала бар. Дауысы саңқылдап, жігерлі сөйлеген Нұркенмен əңгімеміз бірден жарасып сала берді. Ол өзінің шығармашылыққа бейім екенін, жазу қолына ауырлық танытса да əлем халықтарының ертегілерін аударып, публицистикалық мақалалар жазатынын жеткізді. Тіпті, алғашқы туындылары республикалық, облыстық баспасөзде жарияланып та үлгеріпті. 24 жастағы бозбала – туабітті І топтағы мүгедек. Мүмкіндігі шектеулі болса да, тағдырдың сынағына мойымаған жастың жалынды сөзі мен табанды əрекетіне сүйсіндік.

іліне бастаған Нұркен жаңа туындыларын «Ақжелкен», «Мөлдір бұлақ», «Балдырған» журналдарына ұсынбақ. – Шынын айтсам, мен ертегі тыңдап өскен емеспін. Ертегіге қызығушылығым былтыр оянды. «Қазақстан» ұлттық арнасының «Айтуға оңай» ток-шоуында қазақ ертегілерінің аз, тіпті, тапшы екендігі туралы мəселе көтерілді. Осы олқылықтың орнын толтыруға аз да болса үлес қосқым келіп, ертегілерді қазақ тіліне аудара бастадым. Ертегі таңдағанда ең бірінші тағылымдық тəрбиесіне назар аударамын, – дейді ол. Əлем халықтарының ертегілерін қазақ оқырмандарына жеткізуге жұмыс істеп жүрген Нұркен аударманың жеңіл, көңілге қонымды, ұғынықты болуына ерекше көңіл бөледі. Оқылымды болуы үшін заманауи ертегілерді де сұрыптайды. Нұркен халық ертегісі немесе əлдебір автор жазған ертегі болса да, ең алдымен оның тəрбиелік мəні, психологиялық-эстетикалық маңызы болуы қажеттігін жеткізді.

жонар, шеше көрген тон пішер» деп халқымыздың бүкіл болмысын көрсететін қолданбалы салт үлгімізді айналысқа енгізіп, күні ертең қазір кейбіреулері жəдігерге айналып бара жатқанда, киім үлгілерін күнделікті қолданысқа пайдалансақ, Қазақ елі осы бір құндылығымен де төрткүл дүниені тамсандырары анық. Оны көктемнің жасыл желегіндей қаулап өсіп келе жатқан ұл мен қыз мектеп қабырғасында үйреніп өссе, олар ертең қажеттеріне жаратып қана қоймайды, ұрпақтар сабақтастығына айналдырады. Бəсекелестік бел алған бүгінгідей алмағайып заманда ұлттық қолөнерімізбен де танылып, осы күндері таңсық болған ежелгі бұйымдарымызды жас ұрпақтың қолымен жаңғыртсақ жақсы дүниелеріміз, кəдеге тартар сыйларымыз, көздің жауын алар зергерлік бұйымдарымыз көбейе берері сөзсіз.

 Айтайын дегенім...

 Мүмкіндігі шектеулілер мүмкіндігі

Думан АНАШ,

техникалық қауіпсіздікті, екіншіден, гигиеналық талаптарды қатаң сақтауы тиіс. Мен осындай жұмысты Астана қаласындағы Жамбыл атындағы №4 мектеп-гимназиясында үйірме ретінде бастаған едім. Алғашында он оқушы ынта білдірсе, қазір 150-ге жетті. Оқушылардың ұлттық қолөнерге деген ынтасы бөлек. Сəнді қолданбалы қолөнердің ең көне жəне кең тараған түрлерінен тоқыма тоқу, оюөрнектер ою, түрлі киім үлгілерін тігу, оның алғашқы сызбаларын қағазға түсіру жұмыстары қолға алынуда. Қазірдің өзінде оқушылар, оның арасында ұл балалар да бар, шағын кілемшелер, алашалар тоқуды меңгерді. Оқушыларға қажет тігін машиналарын, арнайы құрал-жабдықтарды, өзге де қажеттерді Түркияның ынтымақтастық жəне үйлестіру агенттігі беріп, үлкен қамқорлық жасауда. Ал ұлтқа қажет іске қолдау көрсеткен мектеп директоры Базаркүл Сыздықова екенін айта кетуді парыз санаймын. «Ата өнері – балаға мұра», «Ата көрген оқ

– Мен əкесіз өстім. Анам Бақыт мені дүниеге əкелгеннен бастап, бар мейірімін төкті. Тіпті, менің жағдайыма қарау үшін жұмыс та істеген жоқ, – деді ол. Нұркен бүгінде Шəкəрім атын дағы Семей мемлекеттік университетінің филология факультетінде қазақ тілі мен əдебиеті мамандығы бойынша білім алуда. Ректор грантының иегері атанған ол 5-курста оқиды. Нұркен тиісті заңнама бойынша мүгедек арбасын алып тұрғанымен, кəмелет жасына толғаннан бастап əлеуметтік жəрдемақыға қол жеткізе алмай отырғанын жеткізді. Өзін күтіп отырған анасына да ешқандай көмек қарастырылмаған екен. Яғни І топ мүгедегі ретінде алатын 30 мың теңгеге жуық жəрдемақыдан басқа кіріс жоқ. Сондықтан тезірек оқу бітіріп жұмысқа орналасуды көздеп отыр. Жұмыс іздеу барысында қаладағы əлеуметтік орталықтардың барлығы Нұркенге дипломмен келу жөнінде кеңес берген екен. Сəтін салса, келер жылы қолға тиетін біліктілік құжаты талапты жасқа жаңа тыныс болмақ. – Маған əсіресе, орыс ертегілері ұнайды. Қазір орыс тілінен аудару арқылы ертегілердің болмыс-бітімімен жете танысып жатырмын, – деді ол. Нұркеннің анасы қала кітапханаларымен бірлесе жұмыс істей отырып, қазақ тіліне аударылмаған ертегілерді тауып, əкеліп береді екен. – Нұркен ертегінің ішкі иірімін жете түсінеді. Əрі қызғылықты, құнарлы тілмен аударады. Бұл – өскелең ұрпақты халықтар достығына тəрбиелеуге сіңірген тырнақалды еңбегі. Оның келешегінен көп үміт күтуге болады, – дейді Семейдегі Абай атындағы облыстық əмбебап кітапханасының қоғаммен байланыс бөлі мінің жетекшісі Құсмілия Нұрқасым.

Хакім Абайдың бұл сөзі ешқашан көнермейді. Бүгінгідей ғылым мен техника мейлінше өркендеген тұста, жұртшылық бар керегін ғаламтордан іздеп, компьютер кітапты ығыстырып шығарады дейтін пікірлердің көрігі қызып жатқан кезде оған бір түрлі күмəнданып қалатының да құпия емес. Десек те, адамзатты бүгінгідей дамып-өркендеген заманға жетуіне кітаптың да үлесі болғанын ешкім жоққа шығара алмас.

«Жас баланы саяси қайраткерге дейін тəрбиелейтін – көркем əдебиет», депті Л.Фейхтвангер. Ендеше, баланың кітап оқымай қойғанына алаңдамай тұра алмасақ керек. Баланы ғана емес, жалпы жұртшылықты кітап оқуға құлшындыру үшін не істеу керек? Бұл – Шымкент қаласы химиябиология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің ұстаздары мен оқушыларының көкейіндегі сұрақ еді. Көп ұзамай білім ордасының

əкімшілігі бұл бағытта өзіндік əдіс-тəсілдерді қол дануға кірісті. Соның бірі – мектепте ұйым дастырылған оқу сағаты. Оқу сағаты аптасына екі күн өткізіледі. Аптаның сейсенбі жəне бейсенбі күндері үлкен үзіліс кезінде мектептің бүкіл мұғалімдер ұжымы, оқушылары мен техникалық қызметкерлері жаппай көркем əдебиет оқумен айналысады. Бұл үдерістің жүзеге асу барысы арнайы қадағаланады, бейнетаспаға түсіріледі. Ал апта қорытындысында оқу сағатына

талдау жасалып, кемшіліктер мен ұсыныстар айтылады. «Кеңесіп пішкен тон келте болмас». Игілікті идея іске асы рылудан бұрын жеті рет өлшенген. Əсіресе, уақыт тиімділігін қамтамасыз ету əдепкіде əжептəуір сұрақ туындатты. Рас, ауқымды шығарманы оқып-аяқтау үшін кемі 3-4 күн қажет делік. Бас-аяғы бір сағатқа жетер-жетпес үзілісте оны қалай оқуға болады? Мектеп ұжымы оқитын кітабын үнемі өзімен бірге алып жүруге міндеттеме алды. Олар оқу сағаты басталған уақытта барлық жұмысты ысырып қойып, жаппай кітап оқуға кіріседі. Бұл уақыттың ішінде шағын жанрдағы бірнеше поэзиялық, прозалық туындыларды оқып аяқтауға болатыны белгілі болды. Ең бастысы, əкімшілікбасқару қызметкерлерінен бастап, мұғалімдер мен техникалық

 Тосын табиғат

Павлодарда аєаштар бїршік жарды

СЕМЕЙ.

Айдар ӨРІСБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Əдетте қаһарына мінетін қаңтар айы биыл Павлодар облысында жайма-шуақ ауа райымен ерекшеленді. Өңірде апта бойы 0-ден +1 градус аралығында жылы температура сақталып келді. Ал кеше Павлодарда сынап бағанасы +3 градусқа дейін көтерілді. Осылайша, күннің жылынуынан ағаштар мезгілсіз бүр жара бастаған. Синоптиктердің айтуынша, бұл оңтүстіктен жеткен циклонның əсері көрінеді. Осыған ұқсас жағдай Павлодар облысында он жыл бұрын тіркелген екен. Мамандар мұны уақытша құбылыс деп есептейді. Өйткені, кешке қарай ауа температурасы -12 градусқа дейін төмендейді деп күтілуде. Биологтар ағаштардың мезгілінен бұрын бүршік жаруына қуанудың қажеті жоқ екенін айтып отыр. «Ағаштың сағасынан бөлінетін судың көптігінен оны қоршап тұрған балауыздар еріп кетеді. Тамырына ылғал беретін топырақты қазір қар басып жатыр, сондықтан өсімдік еріп кеткен балауыз арқылы көп ылғал жоғалтады. Бұл ағаштарға қауіп төндіреді», – дейді мамандар.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

қызметкерлер, оқушылар оқу сағатына белсенді қатысуға дағдыланды. Кітапхана қызметкерлерінің айтуынша, оқу сағаты енг ізілгеннен бергі уақытта мектеп кітапханасына келушілер күрт көбейіп, əлемдік классика мен қазақ əдебиеті оқырмандарының саны арта түсті. Сөрелерде сықиып тұратын қалың кітаптар оқушыларын тауып, кітапханалық қордың күнделікті айналымы артты. Мұның өзі оңтайлы істің оң нəтиже бере бастағанын көрсетті. Ендігі міндет – оқу сағатын ұйымдастыру тиімділігін арттыру, оқу уақытын көбейту. Əбдіманап ТАСБОЛАТ, химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің қазақ тілі мен əдебиеті мұғалімі. ШЫМКЕНТ.

 Оқиға

Жанармай ўрланды Шымкент қаласындағы вагондарды жуатын стансадан əрқайсысында 25 литрлік жанармай толтырылған 15 дана канистр табылған. Тексеру барысында оның ұрланған жанармай екендігі белгілі болды. Шымкент қаласының ішкі істер желілік басқармасы қызметкерлерінің жедел іздестіру шарасы барысында ұрлық жасаған 33 жəне 44 жастағы азаматтар анықталып, ұсталды. Олардан заттай айғақ ретінде тағы да 375 литр жанармай табылды. Осы дерек бойынша қылмыстық іс қозғалды, деп хабарлады Көліктегі ІІД баспасөз қызметі.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жолдыбай БАЗАРОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 12 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №476 ek


11

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 24 желтоқсан

№1377

Астана, Үкімет Үйі

«Азаматтардың денсаулығын сақтау мәселелері бойынша сектораралық және ведомствоаралық өзара іс-қимылды іске асыру үшін 2014 жылға қаражат бөлу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 12 наурыздағы №224 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Азаматтардың денсаулығын сақтау мәселелері бойынша сектораралық және ведомствоаралық өзара іс-қимылды іске асыру үшін 2014 жылға қаражат бөлу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 12 наурыздағы №224 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №20, 148-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулыға қосымшада: «5.1-мақсат. Мемлекеттік, қоғамдық және бизнес құрылымдардың қызметін үйлестіру арқылы азаматтардың денсаулығын қалыптастыру, сақтау және нығайту» деген бөлімде: реттік нөмірі 1-жолдың 3-бағанындағы «Еңбекмині» деген аббревиатура «ДСӘДМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; «5.1.1-мақсат. Қауіптің мінез-құлық факторларының профилактикасының және бақылауды күшейтудің кешендік тәсілі арқылы саламатты өмір салтын қалыптастыру» деген бөлімде: реттік нөмірі 1, 2, 3-жолдардың 3-бағанындағы «СДШІА» деген аббревиатура «МСМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; 4-бағанда: реттік нөмірі 1-жолдағы «103 500» деген сандар «61 264» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 2-жолдағы «12 000» деген сандар «6 000» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 4-жол алып тасталсын; «5.1.2-мақсат. Халықтың дұрыс тамақтануын қамтамасыз ету және тамақтануға байланысты аурулардың профилактикасы және ана мен нәресте өлімін төмендету» деген бөлімде: реттік нөмірі 1, 2, 7, 8, 9, 10, 11, 12-жолдардың 3-бағанындағы «ДСМ» деген аббревиатура «ДСӘДМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 1-жолдың 4-бағанындағы «11 800» деген сандар «8 956» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 3, 4, 5-жолдардың 3-бағанындағы «ТҚҚА» деген аббревиатура «ҰЭМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 6-жол алып тасталсын; 4-бағанда: реттік нөмірі 7-жолдағы «12 566» деген сандар «12 544» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 8-жолдағы «16 873» деген сандар «16 240» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 9-жолдағы «13 371» деген сандар «13 362» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 12-жолдағы «120 225» деген сандар «115 920» деген сандармен ауыстырылсын; «5.1.3-мақсат. Жол-көлік жарақатын және одан болатын өлімді төмендету» деген бөлімде: 4-бағанда: реттік нөмірі 1-жолдағы «2 800» деген сандар «1 750» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 2-жолдагы «22 775» деген сандар «21 875» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 4-жолдағы «9 300» деген сандар «7 109» деген сандармен ауыстырылсын; «5.1.4-мақсат. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар кезінде зардап шеккендер арасында қайтымсыз шығындарды азайту» деген бөлімде: реттік нөмірі 1, 2, 3-жолдардың 3-баганындагы «ТЖМ» деген аббревиатура «ІІМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; «5.1.5-мақсат. Пенитенциарлық жүйеде туберкулезбен және АИТВ/ЖИТС- пен сырқаттанушылықтың және одан болатын өлімнің деңгейін төмендету» деген бөлімде: реттік нөмірі 1, 2-жолдардың 3-баганындагы «ДСМ» деген аббревиатура «ДСӘДМ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; 4-баганда: реттік нөмірі 1-жолдагы «7 700» деген сандар «4 655» деген сандармен ауыстырылсын; реттік нөмірі 2-жолдың 4-баганда: «42 456» деген сандар «35 704» деген сандармен ауыстырылсын; «3 701» деген сандар «2 724» деген сандармен ауыстырылсын; «2 061» деген сандар «2 049» деген сандармен ауыстырылсын; «3 517» деген сандар «3 292» деген сандармен ауыстырылсын; «Атырау облысы

1 448

деген жол алып тасталсын»; «5 293» деген сандар «4 342» деген сандармен ауыстырылсын; «3 733» деген сандар «3 705» деген сандармен ауыстырылсын; «3 336» деген сандар «1 771» деген сандармен ауыстырылсын; «2 806» деген сандар «1 557» деген сандармен ауыстырылсын; «1 016» деген сандар «818» деген сандармен ауыстырылсын; «1 031» деген сандар «932» деген сандармен ауыстырылсын; «Барлығы» деген жолдағы «3 652 766» деген сандар «3 516 059» деген сандармен ауыстырылсын; аббревиатуралардың толық жазылуы мынадай редакцияда жазылсын: «Аббревиатуралардың толық жазылуы: ІІМ – Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі ДСӘДМ – Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі МСМ – Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі ҰЭМ – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі ҮЕҰ – үкіметтік емес ұйымдар». 2. Осы қаулы 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

№1393

Астана, Үкімет Үйі

Ортақ пайдаланудағы телекоммуникациялар желілері бойынша салық қызметі органдарына ақшалай есеп айырысулар туралы мәліметтерді жедел режимде беруді қамтамасыз ететін заңды тұлғаны айқындау туралы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Кодексі (Салық кодексі) 644-бабының 14-1) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақтелеком» акционерлік қоғамы ортақ пайдаланудағы телекоммуникациялар желілері бойынша салық қызметі органдарына ақшалай есеп айырысулар туралы мәліметтерді жедел режимде беруді қамтамасыз ететін заңды тұлға болып айқындалсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 29 желтоқсан

№1396

Астана, Үкімет Үйі

«Әскери қызметшілерге, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының, мемлекеттік фельдъегерлік қызмет қызметкерлеріне, сондай-ақ әскери немесе арнайы атақтар, сыныптық шендер алу және нысанды киім киіп жүру құқықтары 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап жойылған адамдарға еңбек сіңірген жылдарын есептеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 ақпандағы №129 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Әскери қызметшілерге, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының, мемлекеттік фельдъегерлік қызмет қызметкерлеріне, сондай-ақ әскери немесе арнайы атақтар, сыныптық шендер алу және нысанды киім киіп жүру құқықтары 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап жойылған адамдарға еңбек сіңірген жылдарын есептеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 ақпандағы №129 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 9, 84-қүжат) мынадай өзгеріс пен толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Әскери қызметшілерге, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының, мемлекеттік фельдъегерлік қызмет қызметкерлеріне, сондай-ақ әскери немесе арнайы атақтар, сыныптық шендер алу және нысанды киім киіп жүру құқықтары 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап жойылған адамдарға еңбек сіңірген жылдарын есептеу қағидаларында: 4-тармақтың 4) тармақшасында: он үшінші абзац мынадай редакцияда жазылсын: «шекаралық заставалардағы, бекеттердегі, комендатуралардағы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі, маневрлік бөлімшелердегі, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету бойынша қызмет өткеретін корабльдердегі және катерлердегі, ал Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы бекітетін тізбе бойынша Шекара қызметінің басқа да бөлімшелеріндегі – 1976 жылғы 1 қаңтардан бастап, ал көрсетілген күнге дейін – бұрынғы КСРО-ның мемлекеттік шекарасында орналасқан заставалардағы, комендатуралардағы және оларға теңестірілген шекара әскерлерінің бөлімшелеріндегі, саптағы және мемлекеттік шекараны күзетуді тікелей атқарған шекаралық теңіз корабльдері мен катерлеріндегі, егер зейнетақы үшін еңбек сіңірген жылдарын есептеу кезінде осы жерлердегі қызметін есептеудің анағүрлым жеңілдік шарттары белгіленбесе;»; мынадай мазмұндағы отыз бірінші абзацпен толықтырылсын: «2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдарының тергеу изоляторларындағы қызмет;». 2. Осы қаулы 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 30 желтоқсан

№1404

Астана, Үкімет Үйі

Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағының кейбір мәселелері туралы 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 110-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңындағы аймағының шекаралары белгіленсін. 2. Қоса беріліп отырған Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына енгізілген жерлерді пайдалану қағидалары мен режимі бекітілсін. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 24 желтоқсан

№1372

Астана, Үкімет Үйі

Солтүстік Қазақстан облысы білім беру ұйымдарының атауы мен қайта аталуы туралы «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» 1993 жылғы 8 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы 10-бабының 4-1) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Мына: 1) Петропавл қаласының № 20 қазақ орта мектебіне көрнекі мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабек Тәшеновтың; 2) Петропавл қаласының қалалық классикалық гимназиясына белгілі жазушы, драматург Сафуан Шәймерденовтің есімдері берілсін. 2. Есіл ауданы Николаевка ауылындағы Николаевка орта мектебі «1941 – 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Қазақ КСР оқу ісінің үздігі Асқар Игібаев атындағы орта мектеп деп қайта аталсын. 3. Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігі осы қаулыдан туындайтын шараларды қабылдасын. 4. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 19 желтоқсан

№1363

Астана, Үкімет Үйі

Отандық тауар өндірушілер өндіретін және олардан сатып алынатын тауарлардың жекелеген түрлерінің тізбесін бекіту туралы «Мемлекеттік сатып алу туралы» 2007 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 13-бабының 4) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Отандық тауар өндірушілер өндіретін және олардан сатып алынатын тауарлардың жекелеген түрлерінің тізбесі бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 19 желтоқсандағы №1363 қаулысымен бекітілген Отандық тауар өндірушілер өндіретін және олардан сатып алынатын тауарлардың жекелеген түрлерінің тізбесі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 29 желтоқсан

жергілікті атқарушы органы аумақтары қала маңы аймағына енгізілген тиісті аудандардың жергілікті атқарушы органдарына оларды бас жоспарға сәйкес келтіру үшін жобаларды түзету туралы өтінішхат береді. 4. Қала маңы аймағы елді мекендерінің түзетілген жобалары аудандық (қалалық) өкілді және атқарушы органдардың бірлескен шешімімен белгіленеді және өзгертіледі. 5. Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына енгізілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер ауыл шаруашылығы мақсаттары үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен пайдаланылады. Қала маңындағы ауыл шаруашылығы өндірісін қарқынды дамыту аймағына енгізілген жерлерді ауыл шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарға пайдалану үшін алып қою, сондай-ақ ерекше жағдайларда, қала маңы аумағына енгізілген ауыл шаруашылығы алқаптарын бір түрден басқа түрге ауыстыру Қазақстан Республикасының жер заңнамасында айқындалған тәртіппен жүргізіледі. 6. Ормандар, орман парктері және басқа да жасыл екпелер алып жатқан жасыл аймақтардың жері қорғау мен санитариялық-гигиеналық функциялар атқарады және орман қоры жеріне жатады. Жасыл аймақтар жері мәдени-сауықтыру, рекреациялық және туристік мақсаттарға пайдаланылады. Бүл жерлерде жасыл аймақтардың қорғау, санитариялықгигиеналық функцияларына және халықтың демалысын ұйымдастыру мақсаттарына сай келмейтін құрылыстар мен ғимараттар салуға жол берілмейді. 7. Қала құрылысын ерекше реттеу аймағына енгізілген жерлер Жамбыл облысы Тараз қаласын дамытуға, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдардың қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті құрылыстарды орналастыруға және салуға арналған резервтік аумақтар болып табылады. Қала құрылысын ерекше реттеу аймағында құрылыс салу Жамбыл облысы Тараз қаласының сәулет және қала құрылысы органдарымен келісілген, көрсетілген аймақта орналасқан елді мекендердің бас жоспарына сәйкес іске асырылады. 8. Қала құрылысын ерекше реттеу аймағында орналастыру көзделген, қаланың сәулетіне және экологиясына эсер ететін, оларға елді мекендердің шегінен тыс жерден жер учаскелері көзделген объектілер бойынша, Жамбыл облысы Тараз қаласының жергілікті атқарушы органы және аумақтары қала маңы аймағына енгізілген аудандардың жергілікті атқарушы органдары осы объектілерді орналастыру үшін жер учаскелерін таңдау жөніндегі арнайы комиссия құрады. 9. Көрсетілген комиссияның құрамына Жамбыл облысы Тараз қаласының және аумақтары қала маңы аймағына енгізілген аудандардың жергілікті атқарушы органдарының және тиісті сәулет және қала құрылысы, жер қатынастары жөніндегі, ауыл шаруашылығы, қоршаған ортаны қорғау органдарының, мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің және басқа да мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдері кіреді. 10. Қала құрылысын ерекше реттеу аймағында жеке және заңды тұлғаларға жер учаскелерін меншікке немесе жер пайдалануға беруді немесе олардың нысаналы мақсатын өзгертуді жергілікті атқарушы органдар өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сәйкес жүзеге асырады.

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы №1404 қаулысына қосымша Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағының шекаралары Солтүстік шекарасы: Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағын қоса алғанда, Жамбыл ауданының Ақбастау, Аса, Көлқайнар, Жамбыл ауылдық округтері жерлерінің аумағы арқылы өтеді және одан әрі шығыс бағытымен Байзақ ауданының Бурыл және Көктал ауылдық округтерін бөліп тұрған шекара бойымен өтеді, Байзақ ауданының Мырзатай ауылдық округі жерлерін және «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автожолын кесіп өтеді, одан әрі Байзақ ауданы Үлгілі ауылдық округінің аумағымен өтеді. Шығыс шекарасы: Байзақ ауданының Сарыкемер, Ботамойнақ және Қостөбе ауылдық округтері аумағын кесіп өтіп, одан әрі Жамбыл ауданының Полатқосшы, Қызылқайнар ауылдық округтері аумағы арқылы өтеді. Оңтүстік шекарасы: Мемлекеттік шекараның Қырғыз Республикасымен шектес белдеуімен өтеді. Батыс шекарасы: Айша бибі ауылдық округімен Қырғыз Республикасының шекарасының қиылысқан жерінен басталып, солтүстік бағытқа қарай жоғары көтеріліп, Гродеково ауылдық округінің аумағы арқылы, одан әрі Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына кіретін Жамбыл ауданының Айша бибі және Полатқосшы ауылдық округтері аумақтары арқылы өтеді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы №1404 қаулысымен бекітілген Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына енгізілген жерлерді пайдалану қағидалары мен режимі 1. Осы Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына енгізілген жерлерді пайдалану қағидалары мен режимі (бұдан әрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 110-бабына сәйкес әзірленді. 2. Жамбыл облысы Тараз қаласының қала маңы аймағына енгізілген елді мекендердің жерлері осы кенттердің, ауылдардың және басқа мекендердің (бұдан әрі – елді мекендер) бас жоспарлары, олардың аумақтарын жер-шаруашылық орналастыруда және жерді аймақтарға бөлу схемалары негізінде пайдаланылады. 3. Қала маңы аймағына енгізілген елді мекендердің жер-шаруашылық орналастыру жобаларының, жоспарлау және салу жобаларының Жамбыл облысы Тараз қаласының бас жоспарына сәйкестігін айқындау үшін тиісті ауылдық округтің әкімі оларды Жамбыл облысы Тараз қаласының жергілікті атқарушы органына келісуге ұсынады. Жамбыл облысы Тараз қаласының жергілікті атқарушы органы бір ай мерзімде жобаны тиісті сәулет және қала құрылысы, жер қатынастары жөніндегі, қоршаған ортаны қорғау органдарының, санитариялық-эпидемиологиялық және басқа да қызметтердің қарауын қамтамасыз етеді және олардың қорытындылары негізінде ұсынылған жобаларды келісу туралы шешім қабылдайды. Жобалар бас жоспарға сәйкес келмеген жағдайда, Жамбыл облысы Тараз қаласының

1. Азық-түлік емес тауарлар: 1) үлбірден (табиғи, жасанды) тігілген киімдер және оның керек-жарақтары, үлбірден тігілген бас киімдер; 2) трикотаж өнеркәсібінің өнімдері; 3) тігін бұйымдары, арнайы және нысанды киім-кешектер; 4) аяқ киім; 5) аяқ киімге арналған крем; 6) тұрмыстық, мектеп және кеңсе жиһазы; 7) құрылыс материалдары: түсқағаз қағазы (түсқағаздар) және басқа да қабырға жабындары; едендерге төселетін, пештерді қаптайтын тақталар; кесілген ағаш материалдары; ағаш бұйымдары; шыны пакеттер; санфаянс; пенопластикалық тақталар; пластмассадан жасалған құрылыс бұйымдары (есіктер, табалдырықтар, терезелер, жақтаулар, терезе қақпақтары); табиғи тастан жасалған әрлеу материалдары мен бұйымдары, толтырғыштар, табиғи тастан жасалған жолға төсейтін материалдар (қиыршық тастар, ұсақ тастар, құм-шағылтас қоспасы); полиэтилен құбырлар; жылу сақтайтын материалдар; еден жабуға арналған линолеум және басқа да полимер материалдар; шегелер; қыш тақтайша және тақталар; қыш, силикат әрлеу кірпіштері; қыш, силикат, күл-қыш кірпіш; табиғи, кварц құмы; шыны блоктар; полиэтилен, шыны пластикалық, пластмасса, бетон, болат құбырлар; лак-бояу материалдары; керамогранит; жоғары сапалы сүректен жасалған терезелер мен есіктер; құрғақ құрылыс қоспалары; металдан жасалған санитариялық-техникалық бұйымдар мен материалдар; жылу радиаторлары; жабын және су оқшаулағыш материалдар; құрылыс битумы; гипсокартон; ұтқыр ғимараттар; жоңқалы сүрек, талшықты сүрек, цементті-жоңқалы тақталар; сэндвич-панельдер; темір-бетон және бетон бұйымдары мен конструкциялары; арматураланбаған бетоннан жасалған бұйымдар; ұяшықты бетоннан және пенобетоннан жасалған қабырға блоктары, термоблоктар; асбест; төсемтас; әк; әк тас; құрылыс керамзиті; полиэтилен парақтар; минералды-мақта, тігілген маттар; құрылысқа арналған құрастырмалы металл конструкциялары; терезелер; полиэтилен; ламинатталған iргебастырғы; цемент; швеллер; су эмульсиялы бояу, өзгелері; газды блоктарға, гипсокартонға, плиткаға арналған және басқа желім; жапсарларға арналған бітеуіш; қалау қоспасы; сылақ; керамзит блоктар, жабыңқыш және күйдірілген балшықтан жасалған басқа өнімдер; полиэтиленнен жасалған шаруашылық-ауыз су мақсатындағы қысымды құбырлар және пластиктелмеген поливинилхлоридтен жасалған құбырлар; полиэтиленнен жасалған фитингтер; полимерлі-құмды люк; анкер; көбікті полиуретаннан жасалған жылу оқшаулағыш болат құбырлар, сондай-ақ қорғайтын қабығы бар көбікті полиуретаннан жасалған, қалыпқа келтірілген жылу оқшаулағыш болат өнімдер; 8) алюминийден, резеңкеден жасалған бұйымдар, металл өнімі; 9) байланыс құралдары, кәбіл және шығыс материалдары; 10) жууға арналған құралдар; 11) ағаштан, қыштан (фарфор, фаянс) жасалған бұйымдар, гофраланған қағаз; 12) музыкалық аспаптар; 13) медициналық техника және медициналық мақсаттағы бұйымдар; 14) суғару жүйелері: су тұщыту жабдықтары; тамшылатып суғару жүйелері; суландыру, оның ішінде тамшылатын суғару жүйелері және оған арналған басқа шығыс материалдары; 15) дәрілік заттар; 16) жер бетіндегі органикалық заттар: каустикалық сода; техникалық мақсаттар үшiн қайнатылған тұз; кальций карбиді; каустик (күйдіргіш натр); техникалық күкiрт қышқылы; биоэтанол (этил спирті); 17) ұйымдастыру техникасы, қосалқы бөлшектер және оларға бағдарламалық қамтамасыз ету; 18) қой терісінен жасалған бұйымдар; 19) қаракөл, қаракөл терісінен жасалған бұйымдар; 20) киізден жасалған бұйымдар; 21) шыныдан жасалған тұрмыстық бұйымдар; 22) пластмассадан жасалған тұрмыстық бұйымдар, орауыш материалдар, оның ішінде полипропилен қаптар және басқалары; 23) қолөнершілер бұйымдары; 24) бау-бақша, бақша құралдары; 25) былғарыдан жасалған бұйымдар; 26) спорт тауарлары; 27) дайын тоқыма бұйымдары; 28) өрт сөндіргіштер және өрт сөндіру құралдары; 29) қазандықтар немесе бу өндіретін қазандықтар және олардың элементтері; 30) кір жуатын орынға арналған кір жуғыш машиналар; 31) минералды тыңайтқыштар; 32) электр техникалық бұйымдар: электр станциялары, бөлу қалқандары, басқа панельдер және электр тізбектерін ажыратуға, ауыстыруға немесе қорғауға арналған жабдықталған аппаратура; жабдықтар, электр беру және реттеу аппаратурасы, ток датчиктері; энергетикалық кешенге арналаған жабдықтар және қосалқы бөлшектер; түйістіргіштер; лампалар; шырақтар; жарық диодты тауарлар; фотоэлектр модульдері (күн батареялары); 33) автокөлік құралдары: жеңіл автомобильдер; жүк автомобильдері; жолаушылар автобустары; 34) өлшеу құралдары: электр есептеуіштер; суық және ыстық су есептеуіштері; жылу есептеуіштері; 35) кәбілдік-өткізгіш өнімдер; 36) жылжымалы өрт сөндіру техникасы және арнайы өрт сөндіру автомобильдері; 37) жылу сорғы қондырғылары;

38) су себетін-жуатын машиналар; 39) вакуумды машиналар; 40) қоқыс тасығыштар; 41) доңғалақты тракторлар; 42) трансформаторлар, қосалқы станциялар; 43) мамандандырылған автомобильдер: өрт сөндіруге арналған автоцистерналар; түтік құбырлы автомобиль; сорғы-түтік құбырлы автомобиль; авариялық-құтқару автомобилі; шұғыл ден қою автомобилі; байланыс және жарықтандыру автомобилі; кіші орман патрульдiк өрт кешенi; өрт-сорғы станциясы; штаб автомобилі; құрамалы су себетін-жуатын машина; арнайы мақсаттағы техника; шепті жүк тиегіштер; автогрейдерлар; жүк тиегіш-экскаваторлар; шынжыр табанды экскаваторлар; өздігінен жүретін жол катоктары; бульдозерлер; 44) іштен жанатын карбюраторлы, дизельді немесе жартылай дизельді қозғалтқыштары бар жаңа жүк автомобильдері; автоотын құйғыштар; мұнай өнімдерін тасымалдауға арналған автоцистерналар; ауыз су тасуға арналған автоцистерналар; технологиялық сұйықтықтар тасуға арналған автоцистерналар; 45) автомобильді тіркемелер және жартылай тіркемелер: тіркемелер; жартылай тіркемелер; тіркеме-цистерналар; жартылай тіркеме-цистерналар; 46) автомобильдерге және (немесе) мамандандырылған техникаға арналған қосалқы бөлшектер; 47) астық жинайтын және сүрлем жинайтын комбайндар, тұқымсепкіштер, егін оратын машиналар; 48) автомобильге арналған бүйірлік, алдыңғы шынылар, өзгелері; 49) тежегіш, отын, май сүзгілері, өзгелері; 50) су сүзгілері; 51) басқа топтамаларға енгізілмеген жалпы мақсаттағы жабдықтар: пеногенератор; билоұстағыш; домкраттар; 52) сорғылар және өзге де компрессорлар, оның жинақтауыштары; 53) бункер; 54) электр бу қазандықтары; 55) газ өткізгіштер; 56) құбырлардың бөлшектері; 57) ванналар; 58) жылу-түтін камералық кешені; 59) электр беру және реттеу аппаратурасы: автоматтар блоктары; автоматты ажыратқыштар; автоматтар, ілмектер және басқа тіркесу құрылғылары, буферлер және өзгелер; 60) төмен қысымдағы жылытқыштар; 61) өзге клапандар; 62) тиектер, шұралар, шар тәрізді крандар; 63) құралдар, құралдардың корпустары, құралдардың тұтқалары, щеткалар мен сыпырғыштардың корпустары мен тұтқалары: балғалар; бұрауыштар; зілбалғалар; пышақтар; қабық ойғышқа арналған қашау; бұрғылар; перфораторлар; балталар; гидравликалық және пневматикалық спайдер; гидравликалық ротор; сорғы-компрессор құбырларына арналған айналма, шынжырлы және штангалық кілттер; 64) құрама кілттер (гайкаланатын); 65) ыстықтай соғылған орама болат; 66) болат табақ; 67) дөңгелектер (ұсақтайтын өзектер); 68) шаршы илем; 69) металл шарлар, болаттан жасалған ұнтақтағыш; 70) болат сынықтары және қалдықтар; 71) әртүрлі профильдегі металл илемі; 72) метиздер; 73) арқандар; 74) электродтар; 75) алюминий дәнекерлеу сымы және сымнан жасалған бұйымдар; 76) тұрмыстық техника: кір жуу машиналары; тоңазытқыштар; теледидарлар; 77) компьютерлер және перифериялы жабдықтар; 78) тоңазытқыш және желдеткіш жабдықтар; 79) күзет сигнализациясы, сигнализация блогы; 80) жарылғыш заттар: 81) тұтанатын бау; 82) мүсәтірлі, натрийлі селитра, сұйық аммиак; 83) майлар (трансформаторлық, гидравликалық, компрессорлық, моторлық); 84) мұз қатуға қарсы құралдар; 85) өзге де пластик бұйымдар; 86) басқа топтамаларға енгізілмеген өзге де жиһаздық-сәнді бұйымдар; 87) басып шығаруға және көшіруге арналған қағаз, кеңсе қағазы; 88) жапқыштарды, драптан тігілген маталарды және т.б. дайындауға арналған маталар мен иірілген жіптер жиынтығы; 89) ескі-құсқы кесек шүберек; 90) техникалық мата; 91) орамалдық мата; 92) парашюттер (дирижабльдерге арналған парашюттер) және айналмалы парашюттер (ротошюттер), олардың бөлшектері; 93) химиялық талшықтардан жасалған киіз, муллитокремнеземді киіз; 94) мақта-матадан жасалған қолғаптар, оның ішінде ПВХ жабындысымен; 95) жеке қорғаныс құралдары; 96) жөргек; 97) отқа төзімді бұйымдар: шамот шарашы; 98) тас және белсендi көмiр; 99) гранит, мәрмәр; 100) темiр бетонды тiректер; 101) бойлай кесілген, сүргіленген немесе сіңірілген ағаш материалдар: сіңірілген аудармалы бөренелер; дөңгелек ағаш; ағаш талшықты плиталар; 102) транспарентті ленталар; 103) сыналы, сыналы жетек қайыстары; 104) полиэтиленнен жасалған бұйымдар; 105) теміржол шығыс материалдары және оның жинақтауыштары: теміржол саласына арналған жапсырмалар; рельстер, швеллерлер, арқалықтар, бұрыштар; теміржол немесе трамвай, жүк таситын өзі жүрмейтін вагондар және олардың қосалқы бөлшектері; теміржол жылжымалы құрамына арналған буксты мойынтіректер; 106) тығыздау материалдары: асбошнурлар; толтырылған тығыздамалар; 107) полимерлі-композитті материалдардан жасалған сутартқыш, кәріздендіру, газ құбыры желілеріне арналған люктар және қарап тексеру құдықтары; 108) бағдаршамдар; 109) лифттер және көтергіш жабдықтар; 110) жәдігерлік ұлттық өнімдер; 111) санитариялық-гигиеналық өнімдер: майлықтар; дәретхана қағазы; қағаз сүлгілер; 112) бұрғы өнімдері: автобұрғы қондырғылары; аппаратура және олардың қосалқы бөлшектері; бұрғылау, өздігінен жүретін тесу машиналары және олардың бөлшектері; ПУР-патрондар; 113) машиналар, өнеркәсіп және зертханалық жабдықтар; 114) арнайы мақсаттағы моторлы көлік құралдары; 115) пневматикалық тежегіштер және оның бөлшектері; 116) жылу алмастырғыш; 117) әртүрлі фракциялардың мұнай өнімдері, оның ішінде отын ретінде пайдаланылатын (бензин, газойлдер, жермай, авиациялық отын, дизельді отын, пеш отыны); 118) қауіпсіздіктің кешенді локомотив құрылғысы; 119) жалға берілетін стандар; 120) тікұшақтар; 121) аккумуляторлар; 122) мұнай-газ сепараторлары; 123) пропан мен бутанның сұйытылған газына арналған сыйымдылықтар; 124) сұйық селдір сүзгіштер; 125) сыйымдылық жабдықтар; 126) төмен қысымды жылытқыштар; 127) кемелер, катерлер; 128) тербелме-станок; 129) редукторлар; 130) стандардың роликтері; 131) коррозияға қарсы жабындар; 132) оқшаулағыш материалдар; 133) ауылшаруашылық техникасы мен жабдықтары; 134) матрацтар; 135) газ сепараторлары. 2. Азық-түлік тауарлары: 1) қырыққабат; 2) қарбыз; 3) басқа да бақша дақылдары; 4) қияр және корнишондар; 5) баялды; 6) қызанақ; 7) сәбіз және жемдік шалқан; 8) сарымсақ; 9) пияз; 10) картоп; 11) құрамында крахмал немесе инулин көп басқа да асханалық тамыр жемістілер мен түйнектер; 12) асханалық жүзім; 13) басқа сұрыпты жүзім; 14) алма; 15) алмұрт; 16) өрік; 17) шие; 18) шабдалы; 19) алхоры; 20) жаңа жиналған қабықты тауық жұмыртқасы; 21) жас немесе тоңазытылған сиыр және бұзау еті; 22) жас немесе тоңазытылған шошқа еті; 23) жас немесе тоңазытылған қой еті; 24) жас немесе тоңазытылған ешкі еті; 25) жас немесе тоңазытылған жылқы еті және жылқы тұқымдас жануарлар еті; 26) жас немесе тоңазытылған ірі қара мал, шошқа, қой, ешкі, жылқы және жылқы тұқымдас жануарлардың тағамдық субөнімдері; 27) мұздатылған сиыр еті және бұзау еті; 28) мұздатылған шошқа еті; 29) мұздатылған қой еті; 30) мұздатылған ешкі еті; 31) мұздатылған жылқы еті және жылқы тұқымдас жануарлар еті; 32) жас, тоңазытылған немесе мұздатылған ет және басқа да тағамдық субөнімдер; 33) үй құсының жас немесе тоңазытылған еті; 34) үй құсының мұздатылған еті; 35) үй құсының тағамдық субөнімдері; 36) туралған, тұздалған, кептірілген немесе ысталған шошқа еті (бекон және ветчина); 37) тұздалған, кептірілген немесе ысталған сиыр еті және бұзау еті 38) еттен, ет субөнімдерінен немесе малдың қанынан жасалған шұжық және соған ұқсас өнімдер; 39) еттен және ет субөнімдерінен жасалған дайын жартылай фабрикаттардан басқа, өзге де еттен, ет субөнімдерінен немесе малдың қанынан жасалған дайын және консервіленген өнімдер; 40) қызанақ шырыны; 41) апельсин шырыны; 42) грейпфрут шырыны;

43) ананас шырыны; 44) жүзім шырыны; 45) алма шырыны; 46) жеміс және көкөніс шырындарының қоспасы; 47) басқа да жеміс және көкөніс шырындары; 48) көкөністер (картоптан басқа) және саңырауқұлақтар (шикі, суда немесе буда пісірілген), мұздатылған; 49) қысқа мерзімді сақтау үшін консервіленген көкөністер және саңырауқұлақтар; 50) кептірілген көкөністер және саңырауқұлақтар; 51) туралған және буып-түйілген көкөністер және саңырауқұлақтар; 52) дайын көкөніс тағамдарынан басқа, сірке суын немесе сірке қышқылын қолданбастан консервіленген басқа да көкөністер (картоптан басқа); 53) сірке суын немесе сірке қышқылын қолдана отырып консервіленген көкөністер (картоптан басқа), жемістер, жаңғақтар және өсімдіктердің жеуге жарамды басқа да бөліктері; 54) жаңа жиналған, суда немесе буда пісірілген жемістер және жаңғақтар, мұздатылған; 55) жемістен жасалған джемдер, желе, жемістен немесе жаңғақтан жасалған пюре немесе пасталар; 56) басқа да дайын немесе консервіленген жемістер; 57) көкөніс шикізаты және көкөніс қалдықтары, көкөніс қалдықтары және қосалқы өнімдер; 58) тазартылмаған соя майы; 59) тазартылмаған күнбағыс майы; 60) тазартылмаған мақта майы; 61) тазартылмаған рапс, қышабас, қыша майы; 62) тазартылмаған басқа да өсімдік майлары; 63) тазартылған, бірақ химиялық құрамы өзгертілмеген күнбағыс майы және оның фракциялары; 64) тазартылған, бірақ химиялық құрамы өзгертілмеген мақта майы және оның фракциялары; 65) тазартылған, бірақ химиялық құрамы өзгертілмеген рапс, қышабас, қыша майы және олардың фракциялары; 66) тазартылған, бірақ химиялық құрамы өзгертілмеген араластырылған өсімдік майы және басқа да өсімдік майлары (жүгері майынан басқа) және олардың фракциялары; 67) тазартылған, бірақ химиялық құрамы өзгертілмеген басқа да май және оның фракциялары; 68) гидрогенделген және эстерификацияланған, бірақ одан әрі өңделмеген жануар және өсімдік майы мен тоң май және олардың фракциялары; 69) маргарин және оған ұқсас өнімдер; 70) өңделген сұйық сүт; 71) майлылығы 6%-дан жоғары қоюлатылмаған немесе тәттілендірілмеген кілегей; 72) сары май; 73) сүзбе және ірімшік; 74) басқа да ферменттелген немесе ашытылған йогурт, сүт және кілегей; 75) басқа топтамаларға қосылмаған сүт өнімдері; 76) тазартылған күріш; 77) жартылай немесе толық ақталған немесе жарылған күріш; 78) ұсақ тартылған бидай немесе суржик ұны; 79) ұсақ және ірі тартылған өсімдік ұны; 80) бидай жармасы; 81) басқа топтамаларға қосылмаған дәнді дақылдардан жасалған жарма; 82) жаңа піскен нан; 83) торт және кондитер өнімдері; тәттілендіретін заттар қосылған басқа да нан-тоқаш өнімдері; 84) қытырлақ нандар, кептірілген нан, тостыларға арналған нан және соған ұқсас қытырлақ өнімдер; 85) коврижкалар, пряниктер және ұқсас өнімдер; тәтті печенье; вафли; 86) басқа да құрғақ нан-тоқаш немесе ұзақ уақыт сақтауға арналған өнімдер; 87) макарондар, кеспе және осыған ұқсас ұннан жасалған өнімдер; 88) құрамында тәттілендірілген какао-ұнтақтан басқа, какао бар, салмағы 2 кг асатын орамдағы шоколад және басқа да дайын тамақ өнімдері; 89) құрамында тәттілендірілген какао-ұнтақтан басқа, какао бар, кесекше, пластина немесе тақта тәріздес шоколад және басқа да дайын тамақ өнімдері; 90) құрамында какаосы жоқ, ақ шоколадты қоса алғанда, қанттан жасалған кондитерлік өнімдер; 91) қантталған, глазурьленген, шәрбат сіңірілген және кептірілген жеміс-жидектер, жемістер, жаңғақтар, жеміс қабықтары және өсімдіктердің басқа да бөліктері; 92) ас тұзы; 93) қамыстан немесе қызылшадан жасалған тазартылған қант және химиялық таза қатты күйдегі, хош иісті немесе бояу қоспалары жоқ сахароза; 94) қамыстан немесе қызылшадан жасалған тазартылған қант және хош иісті немесе бояу қоспалары бар үйеңкі қанты және үйеңкі шәрбәті; 95) еттен, ет субөнімдерінен немесе малдың қанынан жасалған дайын өнімдер және жартылай фабрикаттар; 96) балықтан, шаян тәрізділерден, моллюскалардан жасалған дайын өнімдер және жартылай фабрикаттар; 97) көкөністен жасалған дайын өнімдер және жартылай фабрикаттар; 98) макарон өнімдеріне негізделген өнімдер және жартылай фабрикаттар; 99) басқа да дайын өнімдер және жартылай фабрикаттар (мұздатылған пиццаны қоса алғанда); 100) ашытқылар (активті және активті емес), басқа да біржасушалы өлі микроағзалар; 101) наубайханалық дайын ұнтақтар; 102) тәттілендірілмеген және хош иістендірілмеген минералды және газдалған су; 103) басқа да алкогольсіз сусындар; 104) табиғи бал және оның негізінде жасалған өнімдер; 105) жаңа ауланған, мұздатылған және тоңазытылған балық; 106) бие, түйе сүті және оларды қайта өндеу өнімдері; 107) ауыл шаруашылығы малдары мен құстардың барлық түрлеріне арналған құрама жем; 108) жас, тоңазытылған, мұздатылған күрке тауық еті; 109) шай; 110) тұздықтар (майонез, кетчуп), дайын қыша.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 24 желтоқсан

№1369

Астана, Үкімет Үйі

Электрондық бақылау құралдарын қолдану қағидаларын, шарттары мен негіздерін бекіту туралы 2014 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексі 137-бабының төртінші бөлігіне сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Электрондық бақылау құралдарын қолдану қағидалары, шарттары мен негіздері бекітілсін. 2. Осы қаулы 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 желтоқсандағы №1369 қаулысымен бекітілген Электрондық бақылау құралдарын қолдану қағидалары, шарттары мен негіздері 1. Жалпы ережелер 1. Осы Электрондық бақылау құралдарын қолдану қағидалары, шарттары мен негіздері (бұдан әрі – Қағидалар) 2014 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстықпроцестік кодексі (бұдан әрі – ҚПК) 137-бабының төртінші бөлігіне сәйкес әзірленді және күдіктілерге, айыпталушыларға, сотталушыларға қатысты электрондық бақылау құралдарын қолдану тәртібін, шарттары мен негіздерін айқындайды. 2. Электрондық бақылау құралдарын қолдану түріндегі қосымша шектеу әскери қызметшіні әскери бөлім басшылығының бақылауына беруді және қамақта ұстауды қоспағанда, ҚПК-нің 137-бабында көзделген бұлтартпау шаралары таңдалған адамдарға қатысты пайдаланылуы мүмкін. 3. Электрондық бақылау құралдарын қолдануды, күдіктінің, айыпталушының, сотталушының жүрген жерін тексеруді және ол туралы ақпарат алуды қылмыстық процесті жүргізетін органның басшысы айқындайтын бөлімше (бұдан әрі – бөлімше) жүзеге асырады. 2. Электрондық бақылау құралдарын қолдану тәртібі 4. Қылмыстық процесті жүргізетін орган бұлтартпау шарасын таңдау кезінде де, осы Қағидалардың 20-тармағында көзделген негіздер туындаған кезде де қосымша шектеуді қолдана алады. Бүл ретте бұлтартпау шарасын қолдану туралы қаулыда электрондық бақылау құралдарын қолдану туралы белгі қояды және күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға олардың мақсатын, қолдану қажеттілігін, оның ішінде оларды пайдалану қағидаларын бұзудың салдары туралы түсіндіреді. Кәмелетке толмаған күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға түсіндіру оның заңды өкілдерінің немесе қорғаншылық және қамқоршылық органының қатысуымен жүргізіледі. Күдіктінің, айыпталушының, сотталушының міндеттері мен шектеулері қылмыстықпроцестік заңнамада айқындалады. 5. Электрондық бақылау құралдарын қолдану туралы мәселені шешу кезінде қылмыстық процесті жүргізетін орган күдіктіні, айыпталушыны денсаулығының жалпы жай-күйін және оған электрондық бақылау құралдарын қолдануға қарсы көрсетімдердің болмауын белгілеу үшін медициналық куәландыруға жібереді, сондай-ақ одан онымен бірге тұратын адамдардың денсаулығының жай-күйіне қауіптің болмауы туралы қолхат алады. 6. Электрондық бақылау құралдарын орнату және күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға бақылауды одан әрі жүзеге асыру үшін қылмыстық іс жүргізуіндегі қылмыстық процесті жүргізетін орган электрондық бақылау құралдарын қолдана отырып, бұлтартпау шарасын таңдау туралы қаулы шығарған кезден бастап жиырма төрт сағат ішінде бөлімшеге мынадай құжаттарды жолдайды: 1) ҚПК-нің 139-бабында көзделген жағдайларда қоспағанда, қылмыстық процесті жүргізетін органның мөрімен куәландырылған іс-әрекетті саралау туралы және бұлтартпау шарасын қолдану туралы қаулының көшірмесі; 2) мынадай: жасалған қылмыс; күдіктінің, айыпталушының қорғаушысы; күдіктінің, айыпталушының, сотталушының мамандандырылған денсаулық сақтау мекемелерінің есебінде тұруы; іс жүргізуінде қылмыстық іс бар тергеушінің немесе анықтаушының не оны алмастыратын адамның байланыс телефондары; күдіктінің, айыпталушының, сотталушының тұратын жері, соттылығы, жұмыс немесе оқу орны туралы ақпаратты қамтитын қылмыстық іс бойынша анықтама; 3) ҚПК-нің 300-бабына сәйкес күдіктінің, айыпталушының, сотталушының жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесі. 7. Бөлімше осы Қағидалардың 6-тармағында көзделген құжаттарды алғаннан кейін қылмыстық процесті жүргізетін органның қаулысын орындауға дереу кіріседі, атап айтқанда: 1) күдіктінің, айыпталушының, сотталушының бұлтартпау шарасын орындайтын жерде электрондық бақылау құралдарын орнатуды, беруді және жандандыруды жүзеге асырады; 2) күдіктімен, айыпталушымен, сотталушымен электрондық бақылау құралын қабылдаутапсыру актісін толтырады; 3) күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға қауіпсіздік шаралары және орнатылған электрондық бақылау құралдарын пайдалану қағидалары туралы жадынаманы қол қойғыза отырып түсіндіреді. Кәмелетке толмаған күдіктілерге, айыпталушыларға, сотталушыға түсіндіру олардың заңды өкілдерінің, қорғаушысының немесе қамқоршылық және қорғаншылық органының қатысуымен жүргізіледі; 4) қаулыны тіркеуден және күдіктіні, айыпталушыны, сотталушыны есепке алғаннан кейін дереу қаулыны орындауға қабылдау туралы хабарламаны қылмыстық процесті жүргізетін органға жібереді. 8. Бөлімшенің қызметкері: 1) күдіктінің, айыпталушының, сотталушының белгіленген міндеттер мен шектеулерді сақтауы туралы мониторинг пультінің деректерін пайдалана отырып, ақпаратты үздіксіз жинауды жүзеге асырады; 2) электрондық бақылау құралдарынан техникалық ақау шыққан жағдайда, себептерді анықтау және оларды жою бойынша шаралар қабылдайды; 3) күдіктінің, айыпталушының, сотталушының электрондық бақылау құралдарын бұзу, рұқсатсыз алып тастау, міндеттер мен шектеулерді бұзу фактілері, сондай-ақ техникалық бұзылу (жұмыс істемей қалуы және істен шығуы) туралы ақпарат алған кезде бөлімшенің бастығына және қылмыстық процесті жүргізетін органға, ал ол болмаған жағдайда – органның басшысына немесе кезекші бөлімге дереу баяндайды. Жиырма төрт сағат ішінде тиісті шаралар қабылдау үшін, оның ішінде іздестіру іс-шараларын ұйымдастыру үшін қылмыстық процесті жүргізетін органға жазбаша хабарлама жолдайды; 4) күдіктінің, айыпталушының, сотталушының электрондық бақылау құралдарын бұзғаны, ажыратқаны немесе рұқсатсыз алып тастағаны туралы сигнал келіп түскен кезде олардың жарамдылығын тексеру үшін бұлтартпау шарасын орындау орнына қызметкерлерінің шығуын дереу ұйымдастырады. 9. Іс жүргізуінде күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға қатысты қылмыстық іс бар қылмыстық процесті жүргізетін органның сұрау салуы бойынша бөлімше жиырма төрт сағат ішінде адамның жүрген жеріне бақылауды жүзеге асыруға және жүктелген міндеттер мен шектеулерді сақтауға байланысты ақпарат береді. 10. Мыналар: 1) ҚПК-нің 153-бабына сәйкес бұлтартпау шарасының күшін жою немесе өзгерту; 2) сот үкімі; 3) күдіктінің, айыпталушының, сотталушының қайтыс болуы бөлімшенің электрондық бақылау құралын қолданудың күшін жоюы және алып тастауы үшін негіздеме болып табылады. 11. Электрондық бақылау құралдарын пайдалана отырып, бұлтартпау шарасы қолданылған күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға қатысты тергеу реттілігі бойынша келіп түскен қылмыстық істі өз іс жүргізуіне қабылдаған кезде, сондай-ақ сот сотталушыға үкімді жариялаған кезде бөлімше күдіктімен, айыпталушымен, сотталушымен электрондық бақылау құралын алып тастау және орнату туралы қабылдау-беру актісін жасайды. 12. Күдікті, айыпталушы, сотталушы электрондық бақылау құралдарын қасақана бұзғаны не жойғаны үшін залалды қылмыстық-процестік және азаматтық-процестік тәртіппен өтейді. 3. Электрондық бақылау құралдарын қолдану шарттары 13. Электрондық бақылау құралдарын қолдануға оларды айналасындағылардың байқауынан жасыру шараларын қолдану шартымен жол беріледі және күдіктінің, айыпталушының, сотталушының баратын жерлері және олардың жүріп-тұратын жолдары, сондай-ақ жасы, денсаулығының жай-күйі, отбасы жағдайы мен өмір салты ескеріліп жүзеге асырылуға тиіс. 14. Электрондық бақылау құралдары күдіктінің, айыпталушының, сотталушының Қазақстан (Соңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-бетте).

Республикасының аумағында тұрақты немесе уақытша түру орны болған кезде қолданылады. 15. Күдіктінің, айыпталушының, сотталушының денсаулығына медициналық қарсы көрсетім болған кезде қосымша шектеу қолдануға жол берілмейді. 16. Бөлімшінің бастығы күдіктінің, айыпталушының, сотталушының жеке басын сипаттайтын мәліметтердің негізінде оған белгіленген міндеттер мен шектеулерге сәйкес тиісті құрылғыны орнату туралы шешімді техникалық мүмкіндікке сүйене отырып қабылдайды. 17. Күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға қатысты электрондық бақылау құралдарын одан әрі қолдану техникалық себептер бойынша мүмкін болмаған жағдайда, бөлімше оларды өзге құралдармен ауыстыру бойынша шаралар қабылдайды. Бұзылу анықталған жағдайда электрондық бақылау құралдарын ауыстыруды дереу жүзеге асырады. 18. Егер күдікті, айыпталушы, сотталушы медициналық көрсетімдер бойынша денсаулық сақтау мекемесіне жеткізіліп, ауруханаға жатқызылған болса, Бөлімше осы факті туралы қылмыстық процесті жүргізетін органға және денсаулық сақтау мекемесіне осы адамға қатысты электрондық бақылау құралдарының қолданылғаны туралы дереу хабарлайды. 4. Электрондық бақылау құралдарын қолдану негіздері 19. Қылмыстық процесті жүргізетін органның ешқайда кетпеу және тиісті мінез-құлық туралы қолхат, жеке кепілгерлік, кәмелетке толмаған адамды қарауда ұстауға беру, кепіл, үйқамақ түрінде бұлтартпау шарасын қосымша шектеу қажеттілігі туралы белгімен қолдану туралы қаулы күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға қатысты электрондық бақылау құралдарын қолданудың негізі болып табылады. 20. Электрондық бақылау құралдары: 1) күдікті, айыпталушы, сотталушы өзіне қатысты қолданылатын бұлтартпау шарасына сәйкес заңнамада көзделген бір немесе бірнеше міндетті бұзған; 2) сот оған жеткілікті негіздер болған кезде күзетпен ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын санкциялау туралы өтінішхаттан бас тартқан; 3) жекелеген адамдардың өміріне, денсаулығына, меншігіне қауіп туындауы мүмкін болған жағдайларда, олардың өтініштері бойынша күдіктінің, айыпталушының, сотталушының орын ауыстырғанын және жүрген жерін анықтау үшін қолданылады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 30 желтоқсан

№1401

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және «Заң шығару қызметін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2009 жылғы 2 ақпандағы №15-ө өкіміне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және «Заң шығару қызметін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2009 жылғы 2 ақпандағы №15-ө өкіміне енгізілген өзгерістер мен толықтырулар бекітілсін. 2. Осы қаулы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы №1401 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және «Заң шығару қызметін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2009 жылғы 2 ақпандағы № 15-ө өкіміне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар 1. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң жанындағы Республикалық терминология комиссиясы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 21 сәуiрдегi № 367 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1998 ж., № 12, 98-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминология комиссиясының құрамында: он екінші абзац мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесінің жетекші ғылыми қызметкері (келісім бойынша)»; 2. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң заң жобалау қызметiн жетiлдiру жөнiндегi шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 11 қыркүйектегі №1376 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2000 ж., №40, 455-құжат): 1-тармақтың жиырма үшінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесінің директоры (келісім бойынша)»; 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Заң жобалау жұмыстарының ағымдағы жоспарының орындалуын жалпы бақылау Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне жүктелсiн.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Заң жобалау қызметi мәселелерi жөнiндегi ведомствоаралық комиссия туралы ережеде: 4-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) Президенттің тапсырмалары мен жыл сайынғы Жолдауын, Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулылары мен жыл сайынғы жолдауларын, мемлекеттік бағдарламалар мен Үкімет бекітетін бағдарламаларды, мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарларын, Үкіметтің шешімдерін, нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингі нәтижелерін, қабылдануы Бюджет кодексінде көзделген заңдарды, Премьер-Министрдің шешімдерін, заң жобасы республикалық немесе жергілікті бюджеттердің шығыстарын ұлғайтуды немесе кірістерін қысқартуды көздеген жағдайда, Республикалық бюджет комиссиясының қорытындысын ескере отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметінің заң жобалау жұмыстарының ағымдағы жоспарын және заң шығару жұмысының тұжырымдамалық жоспарын қалыптастыру жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу;». 3. «Кейбiр нұсқаулықтарды бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2001 жылғы 31 қаңтардағы № 168 қаулысында: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесінде іс жүргізу жөніндегі нұсқаулықта: 144-тармақтың 1) тармақшасы мынадай мазмұндағы абзацпен толықтырылсын: «Бұл ретте мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндердің тең түпнұсқалығы тұрғысынан қарау үшін БҚҚБ заң жобаларын Премьер-Министр Кеңсесінің және Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінде пысықталғаннан кейін қайталама ғылыми лингвистикалық сараптаманың қорытындысы болған кезде қабылдайды.». 4. «Норма шығармашылығы қызметiн жетiлдiру жөнiндегi шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 30 мамырдағы № 598 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2002 ж., № 16, 172-құжат): 2-1-тармақ алып тасталсын; көрсетілген қаулымен бекітілген Ғылыми сараптама жүргiзу ережесiнде: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсымен: «3. Нормативтік құқықтық актілерімен реттелетін құқықтық қатынастарға қарай осы актілердің жобалары бойынша ғылыми (құқықтық, экономикалық, экологиялық, қаржылық және басқа да) сараптама жүргізілуі мүмкін. Заңнамалық актілердің жобалары Қазақстан Республикасы Президентінің заң шығару бастамасы тәртібімен енгізіліп, ғылыми сараптама жүргізілмеуі мүмкін болатын жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасы Парламентінің қарауына енгізілетін нормативтік құқықтық актілердің жобалары бойынша олармен реттелетін құқықтық қатынастарға қарай ғылыми сараптама, сондай-ақ қазақ және орыс тілдеріндегі мәтіндерінің теңтүпнұсқалығы бөлігінде ғылыми лингвистикалық сараптама жүргізуге міндетті. Іске асырылуы қоршаған ортаға теріс әсерлерге соғуы мүмкін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің жобаларына міндетті экологиялық сараптама жүргізілуге тиіс.»; 5-тармақтың үшінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған нормативтік құқықтық актілердің жобаларын ғылыми құқықтық, криминологиялық сараптамалар және сараптамалардың басқа түрлері бойынша, заң жобалары тұжырымдамаларының ғылыми құқықтық сараптамасы бойынша;» 7-тармақ алып тасталсын; 11-тармақта: төртінші және бесінші бөліктер алып тасталсын; жетінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Бұл кезеңде ғылыми лингвистикалық сараптаманы жүргізу мерзімі әзірлеуші мемлекеттік орган пысықталған заң жобасын қайталама ғылыми лингвистикалық сараптама жүргізу үшін «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесіне ұсынған кезден бастап кемінде екі жұмыс күнін құрауға және бес жұмыс күнінен аспауға тиіс.»; сегізінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Бұл ретте әзірлеуші мемлекеттік органдар заң жобасын Президент Әкімшілігімен келіскеннен кейін қайталама ғылыми лингвистикалық сараптама жүргізу үшін «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесіне заң жобасының соңғы нұсқасын ұсынуы қажет.»; 28-тармақта: 4) тармақшаның бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «4) қойылған проблемалы мәселелерді шешу үшін нормативтік құқықтық актінің жобасында ұсынылатын тәсілдерді, тетіктерді, жолдарды, проблемалы жағдайларды шешудің ұсынылған қандай да бір тәсілдерін қабылдаудың ықтимал салдарларын, оның ішінде ғылыми сараптаманың (құқықтық, криминологиялық) алдына қойылған мәселелерге жауаптарды талдау;»; төртінші бөлік алып тасталсын; 36-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «36. Сараптама қорытындысында қозғалатын мәселелерді қарау құзыретіне кіретін мемлекеттік органдар ғылыми құқықтық, криминологиялық сараптамалардың қорытындыларын алғаннан кейін жеті жұмыс күні ішінде берілген ескертулер мен ұсыныстарды қарау жөнінде шаралар қабылдауға және тиісті ақпаратты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне ұсынуға міндетті.». 5. «Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң Регламентi туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 10 желтоқсандағы № 1300 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2002 ж., № 44, 443-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің Регламентінде: 5-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Халықаралық төреліктер мен шетелдік соттарда Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының қатысуымен шетелде өткізілетін талқылауларға бастамашылық жасалған кезде талқылау нысанасы болып табылатын мәселелер құзыретіне кіретін мемлекеттік орган халықаралық төреліктер мен шетелдік соттардағы талқылаулар туралы Қазақстан Республикасы Әділет министрлігін хабардар етеді.»; 37-тармақтың екінші бөлігі алып тасталсын; 50-тармақта: 2) тармақшаның төртінші абзацы алып тасталсын; 9) тармақша алып тасталсын; 81-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «81. Үкіметтің заң жобалау жұмыстарының ағымдағы жоспарын және заң шығару жұмысының тұжырымдамалық жоспарын қалыптастыру Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмалары мен жыл сайынғы жолдауларын, Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулылары мен жыл сайынғы жолдауларын, мемлекеттік бағдарламалар мен Үкімет бекітетін бағдарламаларды, мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарларын, Үкіметтің шешімдерін, нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингі нәтижелерін, қабылдануы Бюджет кодексінде көзделген заңдарды, сондай-ақ Премьер-Министрдің шешімдерін ескере отырып жүзеге асырылады.»; 82-тармақтың төртінші және бесінші бөліктері алып тасталсын; 85-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «85. Ағымдағы жоспардың және заң шығару жұмысының тұжырымдамалық жоспарының орындалуын жалпы бақылауды Әділет министрлігі жүзеге асырады.»; 89-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Парламент қарауына Үкімет енгізетін заң жобалары бойынша «Норма шығармашылығы қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 30 мамырдағы № 598 қаулысымен бекітілген Ғылыми сараптама жүргізу ережесіне сәйкес заң жобасымен реттелетін құқықтық қатынастарға қарай тиісті ғылыми (құқықтық, лингвистикалық, экономикалық, экологиялық, қаржы және басқа да) сараптама міндетті түрде жүргізіледі. Бұл ретте қабылдаудың болжамды салдары экологиялық, оның ішінде радиациялық қауіпсіздікке, қоршаған ортаны қорғауға қатер төндіруі мүмкін заңнамалық актілердің жобаларына міндетті экологиялық сараптама жүргізілуге тиіс.» 90-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «90. Заң жобасын әзірлеуші жобаға тиісті ғылыми сараптама (оның ішінде міндетті ғылыми лингвистикалық және қажет болған жағдайда криминологиялық ғылыми сараптама) жүргізуді қамтамасыз етеді, оның нәтижелері бойынша қорытынды ұсынымдық сипатта болады (барлық заңды және жеке тұлғалардың орындауы үшін міндетті мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысын қоспағанда).»; 95-тармақтың 7) тармақшасының бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «7) заң жобасында реттелетін құқықтық қатынастарға байланысты ғылыми (құқықтық, лингвистикалық, экологиялық және басқа) сараптаманың нәтижелері бойынша қорытындыларды, ал халықаралық шарттарды ратификациялау туралы заң жобалары бойынша осы шарттармен реттелетін құқықтық қатынастарға байланысты ғылыми (құқықтық, лингвистикалық, экологиялық, қаржылық және басқа) сараптаманың нәтижелері бойынша қорытындыларды қамтуға тиіс.»; көрсетілген Регламентке 1-қосымшада: реттік нөмірі 8-жол мынадай редакцияда жазылсын: «Премьер-Министрдің тапсырмасы бойынша басқа ұйымдарда қосымша сараптама (құқықтық, лингвистикалық, экономикалық, экологиялық, қаржы және басқа да) жүргізілген жағдайда, оның нәтижелері». реттік нөмірлер 9, 10, 11, 12-жолдар цифрлардан кейін «**» деген символдармен толықтырылсын; мынадай мазмұндағы екінші абзацпен толықтырылсын: «** «Қызмет бабында пайдалану үшін» деген белгісі бар таратылуы шектелген мәліметтерді және/немесе қызметтік ақпаратты қоспағанда.». 6. «Қазақстан Республикасының уәкілетті органдарында заң жобалау жұмыстарын ұйымдастыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 21 тамыздағы № 840 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 34, 344-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасының уәкілетті органдарында заң жобалау жұмыстарын ұйымдастыру ережесінде: 2-тармақтың бірінші бөлігінің бесінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «жұмыс тобын құру. Жұмыс тобының құрамына міндетті түрде «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесінің, белгілі бір құқық саласындағы тиісті ғылымизерттеу институттарының өкілдері енгізіледі, сондай-ақ үкіметтік емес ұйымдардың, қоғамдық бірлестіктердің өкілдерін, Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттарын және ғылымның тиісті салаларының ғалымдарын тарту ұсынылады;»; 3-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «3. Уәкілетті органдар заң жобаларын Қазақстан Республикасы Үкіметінің заң жобалау жұмыстарының ағымдағы жоспарын орындау үшін Президенттің тапсырмалары мен жыл сайынғы жолдауларын, Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулылары мен жыл сайынғы жолдауларын, мемлекеттік бағдарламалар мен Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін бағдарламаларды, Үкіметтің шешімдерін, мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарларын, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің шешімдерін, нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингі нәтижелерін, сондай-ақ қабылдануы

10 қаңтар 2015 жыл

Бюджет кодексінде көзделген заңдарды ескере отырып әзірлейді.»; 19-1-тармақтың үшінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне заң жобаларын қарауға және келісуге енгізген кезде олармен бір мезгілде «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесінің заң жобаларының тұжырымдамалары мен мәтіндерін әзірлеуге қатысқанын растайтын қорытындысы енгізіледі.». 7. «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің мәселелерi» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы № 1120 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 41, 532-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi туралы ережеде: Министрліктің қарамағындағы мемлекеттік мекемелердің тізбесінде: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесі.». 8. «Нормативтiк құқықтық актілерді ресiмдеу және келiсу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 16 тамыздағы № 773 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 30, 326-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Нормативтiк құқықтық актілерді ресiмдеу және келiсу қағидаларында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Нормативтiк құқықтық актілерді ресiмдеу және келiсу қағидалары (бұдан әрi – Қағидалар) «Нормативтiк құқықтық актiлер туралы» 1998 жылғы 24 наурыздағы Қазақстан Республикасы Заңының 38-бабына (бұдан әрі – Заң) сәйкес әдiлет органдарында мемлекеттiк тiркелуге жататын Қазақстан Республикасының министрлерi мен орталық мемлекеттiк органдардың, олардың ведомстволарының өзге де басшыларының нормативтiк құқықтық бұйрықтарын, орталық мемлекеттiк органдардың нормативтiк құқықтық қаулыларын, Орталық сайлау комиссиясының нормативтiк қаулыларын, мәслихаттардың нормативтiк құқықтық шешiмдерiн, сондай-ақ әкiмдiктердiң нормативтiк құқықтық қаулылары мен әкiмдердiң (бұдан әрі – мемлекеттік органдар) нормативтiк құқықтық шешiмдерiн (бұдан әрі – нормативтік құқықтық актілер) ресімдеу және келісу тәртібін айқындайды.»; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «Бұрын қабылданған актіге өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізуді көздейтін нормативтік құқықтық актінің тақырыбында актінің тақырыбына, қабылданған күніне, тіркеу нөміріне, нысанына сілтеме (көрсетілген кезектілікпен) қамтылуға тиіс.». 9. «Нормативтiк құқықтық актілерді мемлекеттік тiркеу қағидаларын бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнің 2006 жылғы 17 тамыздағы № 778 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 30, 330-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Нормативтiк құқықтық актілерді мемлекеттiк тiркеу қағидалары осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын. 10. «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 51, 648-құжат): көрсетілген қаулыға 18-қосымшада: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институты мен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының, Қазақстан Республикасы Заңнама институтының азаматтық қызметшілеріне еңбек жағдайлары үшін үстемеақылар»; 1-1-жолдың 2-бағаны мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы Заңнама институтының ғылыми қызметкерлеріне»; көрсетілген қаулыға 24-қосымшада: Республикалық мемлекеттік мекемелердің 13-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «13. «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесі.». 11. «Министрліктер мен өзге де орталық атқарушы органдардың олардың аумақтық органдарындағы және оларға ведомстволық бағыныстағы мемлекеттік мекемелердегі адам санын ескере отырып, штат санының лимиттерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 15 сәуірдегі № 339 қаулысында: көрсетілген қаулымен бекітілген министрліктер мен өзге де орталық атқарушы органдардың олардың аумақтық органдарындағы және оларға ведомстволық бағыныстағы мемлекеттік мекемелеріндегі адам санын ескере отырып, штат санының лимиттерінде: 11-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Заңнама институты». 12. «Қазақстан Республикасындағы норма шығармашылығы қызметін жетілдірудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 22 қаңтардағы № 19 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 6, 83-құжат): 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Серіктестік таратылғаннан кейін қалған мүлік беріле отырып, «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесі (бұдан әрі – мекеме) құрылсын.». 13. «Нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингін жүргізу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 25 тамыздағы № 964 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 52, 729-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Нормативтік құқықтық мониторингін жүргізу қағидасында: 6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «6. Нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингін тиісті уәкілетті орган (оның ішінде іске асыруды уәкілетті орган жүзеге асыратын бұрын қабылданған актілер бойынша) әзірлеген және (немесе) қабылдаған құқықтық нормативтік актілерге қатысты уәкілетті органдардың құрылымдық бөлімшелері жүргізеді.»; 11-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» мемлекеттік мекемесі жүргізген құқықтық мониторинг қорытындылары бойынша нормативтік құқықтық актілерді талдау нәтижелері;»; 16-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «16. Нормативтік құқықтық актілердің құқықтық мониторингін жүргізудің толықтығын қамтамасыз ету үшін уәкілетті органдар тоқсан сайын әділет органдарына өткен тоқсан бойынша Қазақстан Республикасының министрлері мен орталық мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволарының өзге де басшылары бұйрықтарының, орталық мемлекеттік органдар, Орталық сайлау комиссиясы қаулыларының, мәслихаттар шешімдерінің, сондай-ақ әкімдіктер қаулылары мен әкімдер шешімдерінің тізбесін ұсынады. Әділет органдарына өткен тоқсан бойынша Қазақстан Республикасының министрлері мен орталық мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволарының өзге де басшылары бұйрықтарының, орталық мемлекеттік органдар, Орталық сайлау комиссиясы қаулыларының, мәслихаттар шешімдерінің, сондай-ақ әкімдіктер қаулылары мен әкімдер шешімдерінің тізбесін ұсыну және оларды зерделеу тәртібін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі айқындайды.»; 18-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) орталық мемлекеттік органдар, олардың ведомстволары – Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне;»; 21-тармақта: бірінші бөлігі мынадай мазмұндағы 3-1) тармақшамен толықтырылсын: «3-1) ведомство басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтары;»; екінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Орталық мемлекеттік органдар және олардың ведомстволары өздері әзірлеген Қазақстан Республикасының заңнамалық актілері; Қазақстан Республикасы Үкіметінің нормативтік қаулылары; Қазақстан Республикасының министрлері мен орталық мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволарының өзге де басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтары; орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулылары бойынша тіркелімдерді жүргізеді.»; 26-тармақтың 2) тармақшасының бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «2) құқықтық мониторингтеуге жататын Қазақстан Республикасы министрлерінің және мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының, ведомство басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтары, орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулылары, мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдері, әкімдіктердің нормативтік құқықтық қаулылары, әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдері бойынша нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімі (бұдан әрі – мемлекеттік тіркеу тізілімі) қағаз түрінде жүргізіледі.»; 14. «Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі 2013 – 2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 қаңтардағы № 78 қаулысында: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі 2013 – 2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарында: «1. Жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі нормативтік құқықтық базаны жетілдіру» деген бөлімнің 4-бағанында: реттік нөмірі 1-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 2-жолдың 1) тармақшасындағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 3-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; «4. Жергілікті өзін-өзі басқаруды одан әрі дамыту» деген бөлімінің 4-бағанында: реттік нөмірі 1-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 5-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 7-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 8-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 10-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 11-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; реттік нөмірі 13-жолдағы «ҚР ЗШИ» деген аббревиатура «ҚР ЗИ» деген аббревиатурамен ауыстырылсын; ескертпеде: «ҚР ЗШИ – «Қазақстан Республикасының Заң шығару институты» ММ» деген сөздер «ҚР ЗИ – «Қазақстан Республикасының Заңнама институты» ММ» деген сөздермен ауыстырылсын. 15. «Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтарын, орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулыларын, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларын, мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдерін, сондай-ақ әкімдіктердің нормативтік құқықтық қаулылары мен әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдерін ресми жариялау жүзеге асырылатын интернет-ресурсты айқындау және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 қазандағы № 1124 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 62, 839-құжат): тақырыбы жаңа редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының, ведомстволар басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтарын, орталық және жергілікті атқарушы органдардың нормативтік құқықтық актілерін, орталық мемлекеттік органдардың қаулыларын, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларын, мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдерін, сондай-ақ әкімдіктердің нормативтік құқықтық қаулылары мен әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдерін ресми жариялау жүзеге асырылатын интернет-ресурсты айқындау және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. «Қызмет бабында пайдалану үшін» деген белгісі бар таратылуы шектелген мәліметтерді және/немесе қызметтік ақпаратты қоспағанда, Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының, ведомстволар басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтарын, орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулыларын, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларын, мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдерін, сондай-ақ әкімдіктердің нормативтік құқықтық қаулылары мен әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдерін ресми жариялау жүзеге асырылатын интернет-ресурс ретінде «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының (бұдан әрі – Республикалық құқықтық ақпарат орталығы) «Әділет» ақпараттыққұқықтық жүйесі айқындалсын.»; 2-тармақтың 2) тармақшасының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының, ведомстволар басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтарының, орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулыларының, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларының көшірмелерін Республикалық құқықтық ақпарат орталығына;»; 3-тармақтың 2) тармақшасының екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының, ведомстволар басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтарының, орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулыларының, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулыларының тізбесін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне;». 16. «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 желтоқсандағы № 1439 қаулысында: «7. Бюджеттік бағдарламалар» деген бөлімде: «7.1. Бюджеттік бағдарламалар» деген кіші бөлімде: 055 «Қазақстан Республикасы Заң шығару институтының қызметін қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: 1-жолдың 2-бағаны мынадай редакцияда жазылсын: «055 «Қазақстан Республикасы Заңнама институтының қызметін қамтамасыз ету». 17. «Заң шығару қызметін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2009 жылғы 2 ақпандағы № 15-р өкіміне: 1-тармақтың алтыншы абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «заң жобалары ғылыми сараптамасының сапасын арттыру жөніндегі жұмысты жүргізу;»; 2-тармақтың бесінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Парламентінде заң жобаларын сындарлы, оның ішінде заң жобалары бойынша ғылыми құқықтық және өзге де сараптамалар жүргізуді жүзеге асыратын сарапшыларды тарта отырып талқылау;». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы №1401 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2006 жылғы 17 тамыздағы №778 қаулысымен бекiтiлген Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу қағидалары 1.Жалпы ережелер 1. Осы Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу қағидалары (бұдан әрi – Қағидалар): 1) Қазақстан Республикасының министрлерi мен орталық мемлекеттiк органдардың өзге де басшыларының, ведомстволар басшыларының нормативтiк құқықтық бұйрықтарын, орталық мемлекеттiк органдарының нормативтiк құқықтық қаулыларын, Орталық сайлау комиссиясының нормативтiк қаулыларын, мәслихаттардың нормативтiк құқықтық шешiмдерiн, сондай-ақ әкiмдiктердiң нормативтiк құқықтық қаулылары мен әкiмдердiң нормативтiк құқықтық шешiмдерiн (бұдан әрi – нормативтiк құқықтық актiлер) мемлекеттiк тiркеу мерзiмдерiн, мемлекеттiк тiркеуге ұсыну тәртiбiн;

2) мемлекеттiк тiркеуге ұсынылатын нормативтiк құқықтық актiлерге қойылатын талаптарды; 3) нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiн жүргiзудi; 4) нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеуден бас тарту тәртiбiн; 5) тiркелген нормативтiк құқықтық актiлердi қолданысқа енгiзудi; 6) тiркелген нормативтiк құқықтық актiлердiң қолданысын тоқтата тұрудың, тоқтатудың тәртiбiн айқындайды. 2. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу 2. Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң, Жоғарғы Сотының нормативтiк қаулыларын және мемлекеттiк құпияларды қамтитын актiлердi қоспағанда, осы Қағидалардың 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетiлген мемлекеттiк органдардың нормативтiк құқықтық актiлерi әдiлет органдарында мемлекеттiк тiркелуге тиіс. 3. Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi мен оның аумақтық органдарының мемлекеттiк тiркеу қажеттiлiгi туралы мәселенi шешу үшiн сол немесе өзге актiнi ұсыну туралы сауалдарын орталық органдар, олардың ведомстволары және жергiлiктi органдар мұндай сауал түскен кезден бастап екi апта iшiнде орындайды. 4. Орталық органдардың және олардың ведомстволарының нормативтiк құқықтық актiлерiн мемлекеттiк тiркеудi Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi, жергiлiктi органдардың нормативтiк құқықтық актiлерiн – аумақтық әдiлет органдары құжаттар ұсынылған күннен бастап күнтiзбелiк 30 күн iшiнде жүзеге асырады. 5. Жергiлiктi органдардың жергiлiктi бюджеттердi бекiту және нақтылау, әлеуметтiк көмек көрсету мәселелерiн реттейтiн нормативтiк құқықтық актiлерiн мемлекеттiк тiркеудi аумақтық әдiлет органдары құжаттар ұсынылған күннен бастап 15 жұмыс күнi iшiнде жүзеге асырады. 6. Нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу: 1) мынадай: құқық нормаларының болуы және мемлекеттiк тiркеудiң қажеттiлiгi тұрғысынан; актiнiң Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуiне заң сараптамасын; 2) орталық органның және оның ведомствосының нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу туралы қорытындысын – Қазақстан Республикасы Әдiлет министрiнiң немесе оның орынбасарының, жергiлiктi органның –аумақтық әдiлет органы басшысының бекiтуiн; 3) нормативтiк құқықтық актiге мемлекеттiк тiркеу нөмiрiн бере отырып, оны Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiне енгiзуді; 4) негiзгi нормативтiк құқықтық актiнiң бiрiншi парағының жоғарғы оң бұрышында нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу туралы мөртабан қоюды, сондай-ақ нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу туралы қорытындының бiрiншi парағының жоғарғы оң бұрышында Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнiң немесе оның аумақтық органының елтаңбалық мөрiн қоюды. Нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу туралы қорытындының және мөртабанның үлгiлiк нысанын Қазақстан Республикасының Әдiлет министрi бекiтедi; 5) тiркелген нормативтiк құқықтық актiлердiң: бiр данасын (төлнұсқалары) нормативтiк құқықтық актiнi ұсынған органға; екiншi және үшiншi даналарын Республикалық құқықтық ақпарат орталығына (бұл тәртiп мемлекеттiк құпияны қамтитын нормативтiк құқықтық актiлерге қолданылмайды) жiберуді қамтиды; нормативтiк құқықтық актiнiң төртiншi данасы Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде немесе оның аумақтық органдарында қалады. Нормативтiк құқықтық актiнiң әрбiр жiберiлетiн данасына нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеу туралы қорытынды қоса берiледi (егер нормативтiк құқықтық актi азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен мiндеттерiне қатысты болса, қорытындыда оны ресми жариялау қажеттiлiгi көрсетiледi). 7. Мемлекеттiк тiркеуден өткен нормативтiк құқықтық актiлерге енгiзiлетiн өзгерiстер мен толықтырулар осы Қағидаларда белгiленген тәртiппен мемлекеттiк тiркелуге тиiс. 3. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеуге ұсыну тәртiбi 8. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң, осы орган басқармасының отырысында осы актiлер қабылданған күнiнен бастап күнтiзбелiк жиырма күннiң iшiнде ұсынылатын нормативтiк құқықтық актiлерiн қоспағанда, орталық органдардың, олардың ведомстволарының және жергiлiктi органдардың нормативтiк құқықтық актiлерi Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне немесе оның аумақтық органдарына бекiтiлген күнiнен бастап күнтiзбелiк он төрт күн iшiнде, елтаңбалық мөрмен расталған баспа және мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi төлнұсқаларын (түпнұсқа мәтiндерiн) қоса алғанда, электрондық түрде немесе электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған төрт данада ұсынылады. Егер нормативтiк құқықтық актiнi екi және одан да көп мемлекеттiк орган бiрлескен актімен қабылдаған жағдайда, әзiрлеушi мемлекеттiк орган нормативтiк құқықтық актiнi қабылдаған мемлекеттiк органдар саны бойынша нормативтiк құқықтық актiлердiң мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi түпнұсқалар (түпнұсқа мәтiндерiн) қосымша ұсынады. Нормативтiк құқықтық актi мүдделi мемлекеттiк органдармен келiсiлген (бекiтiлген) жағдайда, нормативтiк құқықтық акті мемлекеттiк тiркеуге мүдделi мемлекеттiк органдардың соңғысы келiскен (бекiткен) күннен бастап екi апта iшiнде ұсынылады. Орталық органның, оның ведомствосының немесе жергiлiктi органның бiрiншi басшысы болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адам бекiткен нормативтiк құқықтық актiнi ұсынған орган оған тиiстi мiндеттер жүктелгенi туралы құжаттың көшiрмесiн де ұсынуға тиiс. Тiркеуден бас тартылған нормативтiк құқықтық актi мемлекеттiк тiркеуге қайта ұсынылған жағдайда, ол тиiстi орталық органның, оның ведомствосының немесе жергiлiктi органның қайта бекiтуiне жатады және Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне немесе оның аумақтық органдарына осы тармақта белгiленген тәртiппен және мерзiмде ұсынылады. Бұл ретте, жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң мүдделерiн қозғайтын нормативтiк құқықтық актiге қайталама сараптамалық қорытындының көшiрмесi қоса берiледi. 9. Нормативтiк құқықтық актiге Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi белгiлеген нысан бойынша мемлекеттiк және орыс тiлдерiнде анықтама-негiздеме қоса берiледi және мыналарды: 1) нормативтiк құқықтық актiнi ұсынған мемлекеттiк органның атауын; 2) нормативтiк құқықтық актiнiң тиiстi нормасына сiлтемемен нормативтiк құқықтық актiнi қабылдау негiздемесiн (органның құзыретi); 3) нормативтiк құқықтық актiнi қабылдау қажеттiлiгiнiң негiздемесiн (нақты мақсаттар, дәлелдер және актi неге байланысты қабылданды); 4) осы мәселе бойынша бұрын қабылданған нормативтiк құқықтық актiлер мен нормативтiк құқықтық актiнi қабылдауға байланысты олардың өзгергенi немесе күшi жойылды деп танылғаны туралы ұсыныстарды әзiрлеу туралы мәлiметтердi; 5) осы Қағидалардың 17-тармағының талаптарын ескере отырып, олардың жойылғаны туралы актiлердiң деректемелерiн көрсете отырып, осы мәселе бойынша бұрын қабылданған, мемлекеттiк тiркеуден бас тартылған нормативтiк құқықтық актiлер туралы мәлiметтердi; 6) осы нормативтiк құқықтық акт республикалық немесе жергiлiктi бюджет шығыстарының ұлғаюын немесе түсiмдердiң қысқаруын көздейтiндiгi; 7) нормативтiк құқықтық актiнi мүдделi мемлекеттiк органдармен келiсу туралы мәлiметтердi; 8) жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң мүдделерiн қозғайтын нормативтiк құқықтық актiлердің жобаларын, интернет-ресурстарды қоса алғанда, бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау (тарату) туралы мәлiметтердi; 9) сараптамалық қорытындыларды ұсынбаған кәсiпкерлердiң аккредиттелген бiрлестiктерiнiң тiзiмiн (жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң мүдделерiн қозғайтын актiлер үшiн) қамтуға тиiс. Қоса берiлетiн анықтама-негiздемеге осы актiнi шығарған органның заң қызметiнiң басшысы, ол болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адам не осы актiнi шығарған органның заң қызметi басшысын алмастыратын адам қол қояды. Бiрлескен нормативтiк құқықтық актiнi ұсынған жағдайда, қоса берiлетiн анықтаманегiздемеге оны мемлекеттiк тiркеуге ұсынған органның заң қызметiнiң басшысы, ол болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адам не осы актiнi шығарған органның заң қызметi басшысын алмастыратын адам қол қояды. Мемлекеттiк органда заң қызметi болмаған жағдайда, анықтама-негiздемеге осы нормативтiк құқықтық актiнi әзiрлеген тиiстi құрылымдық бөлiмше басшысы, ол болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адам қол қояды. Жергiлiктi органда заң қызметi болмаған жағдайда, анықтама-негiздемеге осы актiнi мемлекеттiк тiркеуге ұсынған органда заңгер функцияларын орындайтын адам не жергiлiктi органның бiрiншi басшысы, ол болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адам қол қояды. 4. Мемлекеттiк тiркеуге ұсынылған нормативтiк құқықтық актiлерге қойылатын талаптар 10. Мемлекеттiк тiркеуге ұсынылатын нормативтiк құқықтық актi мынадай талаптарға сәйкес келуi тиiс: 1) нормативтiк құқықтық актiнi қабылдау рәсiмiнiң сақталуы: алқалы (сайланбалы) орган үшiн – Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес; орталық орган, оның ведомствосы және жергiлiктi орган үшiн – бiрiншi басшының не ол болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адамның қолының болуы; 2) қолданыстағы заңнамаға: Қазақстан Республикасының Конституциясына; Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзетiн заңдарға; Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарына және Қазақстан Республикасы Президентiнiң конституциялық заң күшi бар жарлықтарына; Қазақстан Республикасының кодекстерiне, заңдарына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар жарлықтарына; Қазақстан Республикасы Парламентiнiң нормативтiк қаулыларына; Қазақстан Республикасы Президентiнiң нормативтiк жарлықтарына; Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң нормативтiк қаулыларына; орталық органдардың, олардың ведомстволарының және жергiлiктi органдардың нормативтiк құқықтық актiлерiне сәйкестiгi; 3) егер келiсу қажет болса, нормативтiк құқықтық актiні келiсудiң болуы; 4) нормативтiк құқықтық актiнiң деректемелерiнiң болуы: 5) негiзгi нормативтiк құқықтық актiде оның қолданысқа енгiзiлу мерзiмiн қамтитын нормалардың болуы; 6) нормативтiк құқықтық актiнiң құрылымына қойылатын талаптардың сақталуы; 7) нормативтiк құқықтық актi мәтiнiнің мазмұндалу стилiне қойылатын талаптардың сақталуы; 8) егер нормативтiк құқықтық актiнiң мәтiнiнде оларға сiлтеме жасалған болса, қосымшалардың болуы; 9) нормативтiк құқықтық актiлердiң мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi, соның iшiнде қосымшалардағы мәтiндерiнiң де сәйкес келуi; 10) нормативтiк құқықтық актiнiң барлық парақтарына осы актiнi қабылдаған (келiскен) органның заң қызметi басшысының, ол болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адамның не заң қызметiнің басшысын алмастыратын адамның әрбiр парағына қол қоюы жүргiзiледi. Мемлекеттiк органда заң қызметi болмаған жағдайда, әрбiр параққа қол қоюды осы нормативтiк құқықтық актiнi әзiрлеген тиiстi құрылымдық бөлiмшенiң басшысы, ол болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адам жүргiзедi. Жергiлiктi органда заң қызметi болмаған жағдайда, әрбiр параққа қол қоюды осы органда заңгер функцияларын орындайтын адам не мемлекеттiк органның бiрiншi басшысы, ол болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адам жүргiзедi; 11) жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң мүдделерiн қозғайтын нормативтiк құқықтық актiге сараптамалық қорытынды көшiрмесiнiң болуы; 12) жүргiзiлуi Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында көзделген тиiстi сараптамалық қорытындылар көшiрмесiнiң болуы. Нормативтiк құқықтық актiнi қабылдаған орган сараптамалық қорытындымен келiспеген жағдайда, iлеспе хатта сараптамалық қорытындымен келiспеу себептерiне дәлелдi негiздеме келтiредi. 11. Нормативтiк құқықтық актiлердiң мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi мәтiндерiнiң сәйкес келуiн нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуге ұсынған орталық орган, оның ведомствосы және жергiлiктi орган қамтамасыз етедi. 5. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiн жүргiзу 12. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiн жүргiзудi Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi және оның аумақтық органдары жүзеге асырады. 13. Тiзiлiмде мемлекеттiк тiркеу күнi, берiлген мемлекеттiк тiркеу нөмiрi, нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуге ұсынған органның атауы, нормативтiк құқықтық актiнiң күнi, нөмiрi және атауы, нормативтiк құқықтық актiнi ресми жариялау, нормативтiк құқықтық актiге енгiзiлетiн өзгерiстер мен толықтырулар, нормативтiк құқықтық актiнiң қолданысын тоқтата тұру, тоқтату туралы мәлiметтер көрсетiледi. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiн жүргiзу тәртiбiн Қазақстан Республикасының Әдiлет министрi белгiлейдi. 6. Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеуден бас тарту тәртiбi 14. Егер нормативтiк құқықтық актiлер: 1) азаматтардың заңда белгiленген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтiрсе; 2) заңды тұлғалардың заңды мүдделерiн бұзса; 3) жоғары деңгейде тұрған нормативтiк құқықтық актiлерге қайшы келсе; 4) нормативтiк құқықтық актiнi шығарған орган құзыретiнiң шегiнен тыс болса; 5) мүдделi органдармен келiсiлмесе; 6) жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң мүдделерiн қозғаса және жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң аккредиттелген бiрлестiктерi ұсынған сараптамалық қорытындылар түрiндегi қосымшалары болмаса; 7) мемлекеттiк тiркеу қағидаларында белгiленген, сондай-ақ мемлекеттiк тiркеуге жататын нормативтiк құқықтық актiлердi ресiмдеу мен келiсу тәртiбiн бұза отырып қабылданса, мұндай актiлердi мемлекеттiк тiркеуден бас тартылады. Бас тарту туралы нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуге ұсынған органға жазбаша хабарланып, бас тартудың негiздерi көрсетiледі. Мемлекеттiк тiркеуден бас тартылған жағдайда, нормативтiк құқықтық актiнiң бiр данасы (көшiрмесi) Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде немесе оның аумақтық органында қалады. Мүдделi мемлекеттiк орган мемлекеттiк тiркеуге жататын нормативтiк құқықтық актiнi тiркеуден бас тартуға сот тәртiбiмен шағым жасай алады. 15. Мынадай талаптар сақталмаған жағдайда, нормативтiк құқықтық актi қаралмай бiр жұмыс күнi iшiнде әзiрлеушi мемлекеттiк органға керi қайтарылады: 1) нормативтiк құқықтық актiде Заңның 17-бабында көрсетiлген деректемелердiң бiреуiнiң болмауы; 2) нормативтiк құқықтық актiнi елтаңбалық мөрмен расталған баспа және электрондық түрде немесе электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi түпнұсқасын (түпнұсқа мәтiндерiн) қоса алғанда төрт данада ұсынбау; 3) нормативтiк құқықтық актiге мемлекеттiк және орыс тiлдерiндегi анықтама-негiздеменiң қоса берiлмеуi; 4) қоса берiлген анықтама-негiздеменiң осы Қағидалардың 9-тармағының талаптарына сәйкес келмеуi; 5) нормативтiк құқықтық актiнiң барлық парақтарына қол қою жүргiзiлмеуi; 6) бiрiншi басшы болмаған жағдайда оның мiндетiн атқаратын адамға тиiстi мiндеттер жүктелгенi туралы құжат көшiрмесiнiң болмауы. Бұл жағдайда орталық орган, оның ведомствосы немесе жергiлiктi орган анықталған бұзушылықтарды жояды және осы Қағидалардың 8-тармағында көрсетiлген мерзiм сақталған кезде оны қайта бекiтпей мемлекеттiк тiркеуге қайта ұсынады. 16. Нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуден бас тартуды алған күнiнен бастап күнтiзбелiк он бес күн iшiнде орталық орган, оның ведомствосының немесе жергiлiктi органның басшысы не ол болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адам тiркеуден бас тартылған нормативтiк құқықтық актiнiң күшiн жою туралы тиiстi акт шығарады және оның көшiрмесiн Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне немесе оның аумақтық органдарына жiбередi. Бұл тәртiп алқалы түрде шешiм қабылдайтын орталық органдарға және кезектi (кезектен тыс) отырыста немесе сессияда бекiткен күнiнен бастап бес жұмыс күнi iшiнде нормативтiк құқықтық актiнiң күшiн жою туралы актiнi ұсынатын мәслихатқа қолданылмайды. Егер нормативтiк құқықтық акт бiрлескен актiмен қабылданса және оны тiркеуден бас тартылса, нормативтiк құқықтық актiнi бiрлесе отырып қабылдаған мемлекеттiк органдардың

басшылары не олар болмаған жағдайда, олардың мiндеттерiн атқарушы адамдар нормативтiк құқықтық актiнi жою туралы бiрлескен актi шығарады. 17. Пысықтау мақсатында әзiрлеушi мемлекеттiк орган өзiнiң бастамасы бойынша осы Қағидалардың 8-тармағында көрсетiлген тәртiппен мемлекеттiк тiркеуге ұсынылған нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуден кері қайтарып алуы мүмкiн. Нормативтiк құқықтық актiнi мемлекеттiк тiркеуден кері қайтарып алу әзiрлеушi мемлекеттiк орган хатының негiзiнде жүргiзiледi. Мемлекеттiк тiркеуге ұсынылған нормативтiк құқықтық актiнi қайтаратын әзiрлеушi мемлекеттiк органның хаты әдiлет органдарына келiп түскеннен кейiн, осы нормативтiк құқықтық акт хаттың келiп түскен күнiнен бастап екi жұмыс күнi iшiнде әзiрлеушi мемлекеттiк органға тиiстi хатпен қайтарылады. Хатты алған күнiнен бастап күнтiзбелiк он бес күн iшiнде орталық органның, оның ведомствосының немесе жергiлiктi органның басшысы не ол болмаған жағдайда, оның мiндетiн атқаратын адам мемлекеттiк тiркеуден қайтарылған нормативтiк құқықтық актiнiң күшiн жою туралы тиiстi акт шығарады және оның көшiрмесiн Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне немесе оның аумақтық органдарына жiбередi. 7. Нормативтiк құқықтық актiлердiң қолданысқа енгiзілуі 18. Мемлекеттiк тiркеу Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде және оның аумақтық органдарында мемлекеттiк тiркелуге тиiс нормативтiк құқықтық актiлердiң күшiне енуi үшiн қажеттi шарт болып табылады. Тiркелмеген нормативтiк құқықтық актiлердiң құқықтық күшi болмайды. 19. Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде және оның аумақтық органдарында мемлекеттiк тiркелуге тиiстi нормативтiк құқықтық актiлер «Нормативтiк құқықтық актiлер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабына сәйкес қолданысқа енгiзiледi. Жеке кәсiпкерлiктiң мүдделерiн қозғайтын нормативтiк құқықтық актiнi қолданысқа енгiзу мерзiмдерi Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленетiн талаптарға байланысты қызметтi жүзеге асыруға дайындау үшiн жеке кәсiпкерлiк субъектiсiне қажеттi мерзiмдер негізге алына отырып белгiленуге тиiс. Нормативтiк құқықтық актiлердi қолданысқа енгiзу тәртiбi мен мерзiмдерi жеке кәсiпкерлiк субъектiлерiне нұқсан келтiрмеуге тиiс. 20. Азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен мiндеттерiне қатысты нормативтiк құқықтық актiлердi қолданысқа енгiзудiң мiндеттi шарты оларды ресми жариялау болып табылады. 21. Нормативтiк құқықтық актiнi ресми жариялау және жiберу кезiнде мемлекеттiк тiркеу нөмiрi мен күнiн көрсету мiндеттi болып табылады. Орталық органдардың, оның ведомстволарының және жергiлiктi органдардың нормативтiк құқықтық актiлерiн ресми жариялау Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен жүзеге асырылады. 8. Тiркелген нормативтiк құқықтық актiлердiң қолданылуын тоқтата тұрудың және тоқтатудың тәртiбi 22. Нормативтiк құқықтық актiнi күшi жойылды деп таныған не оның қолданысын белгiлi бiр мерзiмге тоқтата тұрған кезде осы актiнi қабылдаған орган немесе осыған уәкiлеттi орган бiр апта мерзiмде растайтын актiнiң көшiрмесiн қоса бере отырып, Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiне немесе оның аумақтық органдарына және ресми жариялау көздерiне хабарлайды. Бiрлескен нормативтiк құқықтық актiлердiң күшi жойылды не тоқтатылды деп оларды бiрлесе қабылдаған орталық органдар, олардың ведомстволары немесе жергiлiктi органдар таниды. Бұл тәртiп өзге мемлекеттiк органдармен келiсiм бойынша қабылданған актiлерге де қолданылады. Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгi немесе оның аумақтық органдары Нормативтiк құқықтық актiлердi мемлекеттiк тiркеу тiзiлiмiне, Қазақстан Республикасының Нормативтiк құқықтық актiлерiнiң мемлекеттiк тiзiлiмiне тиiстi жазбалар жасайды. Нормативтiк құқықтық актiнiң немесе оның жекелеген нормаларының қолданылуын тоқтата тұру бөлек нормативтiк құқықтық актiмен жүзеге асырылады. 23. Нормативтiк құқықтық актiлердi қабылдау құқығы берiлген мемлекеттiк орган қайта ұйымдастырылған жағдайда, құқықтық мирасқорға нормативтiк құқықтық актiлердi қабылдау құқығымен бiрге өз құзыретi шегiнде нормативтiк құқықтық актiлердi өзгерту, олардың қолданысын тоқтату және тоқтата тұру жөнiндегi өкiлеттiктер ауысады.

Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 30 желтоқсан

№04-2-26/307 2-И

Астана қаласы

Қазақстан Республикасының Үкіметі, қызметкерлердің республикалық бірлестіктері және жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері арасындағы 2015 – 2017 жылдарға арналған БАС КЕЛІСІМ Біз, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, қызметкерлердің республикалық бірлестіктері мен жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктерінің (бұдан әрі – Тараптар) өкілетті өкілдері: Қазақстан Республикасының заңнамасын мүлтіксіз сақтау; мемлекеттің, жұмыс берушілердің және қызметкерлердің әлеуметтік жауапкершілігі, өзара сыйластығы мен олардың мүдделерін білдіруде ымыраға барынша қол жеткізу; «Қазақстан – 2050» стратегиясын іске асырудағы ынтымақты жауапкершілік және оның жер-жерлерде іс жүзінде жүзеге асырылуына ықпал ету; әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік-еңбек қатынастарын ұжымдық-шарттық реттеу; лайықты еңбек ету үшін жағдайларды қамтамасыз ету ісінде сындарлы өзара іс-қимыл мен қызметкерлер мен жұмыс берушілердің әлеуметтік-экономикалық мүдделері, қоғамда келісім мен тұрақтылықты сақтау қағидаттарын басшылыққа ала отырып, 2015 − 2017 жылдары әлеуметтік-экономикалық саясатты жүргізу барысында әлеуметтікеңбек қатынастарын реттеудің негізгі бағыттары бойынша Тараптардың келісілген ұстанымдарын және оны іске асырудың бірлескен іс-қимылдарын айқындайтын 2015 − 2017 жылдарға арналған осы Бас келісімді (бұдан әрі – Келісім) жасастық. 1. Экономикалық саясат Тараптар алдағы кезеңде мемлекетіміздің экономикалық саясаты «Қазақстан – 2050» стратегиясын іске асыруға, ұлттық экономиканың тұрақтылығын, әлеуметтік дамуды және адам капиталына салынған инвестициялардың өсуін қамтамасыз етуге бағытталған болуға тиіс деп есептейді. Ішкі сұраныстың өсуі, экспорт үшін сыртқы жағдайдың жақсаруы, инвестициялардың өсуі, сондай-ақ еуразиялық экономикалық интеграцияның тереңдеуі Қазақстан экономикасының осы кезеңдегі өсуінің негізгі факторлары болады. Осыған байланысты Тараптар өздеріне мынадай міндеттемелерді қабылдайды: 1) экономиканың ықтимал даму нұсқалары кезінде қатерлерді азайтуға бағытталған макроэкономикалық саясатты жүргізу негізінде 2015 − 2017 жылдары теңгерімді экономикалық өсуді қамтамасыз етуге ықпал ету; 2) мыналарды: «Қазақстан – 2050» стратегиясын; Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарын; Қазақстан Республикасында 2006 – 2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясын; Индустриялық-инновациялық дамудың 2015 − 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын; Білім беруді дамытудың 2011 − 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын; Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011 – 2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын; Қазақстан Республикасы көлік жүйесінің инфрақұрылымын дамытудың және ықпалдастырудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасын; Қазақстанның су ресурстарын басқарудың 2014 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын; «Агробизнес – 2020» агроөнеркәсіп кешенін дамыту бағдарламасын; «Жұмыспен қамту 2020 жол картасы» бағдарламасын; «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасын; Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасын іске асыруға бағытталған бірлескен іс-шараларды жүзеге асыру; 3) өндірісті жаңғыртуда, дамытуда және құруда инвестициялар тарту үшін кәсіпкерлерді ынталандыру тетіктерін жетілдіру және енгізу; 4) көлік инфрақұрылымын және транзит әлеуетін дамытуға ықпал ету; 5) агломерациялар қалыптастырудың 2030 жылға дейінгі ұзақ мерзімді жоспарларын әзірлеу және одан әрі іске асыру жөніндегі шараларды жүзеге асыру; 6) Кеден одағының және Бірыңғай экономикалық кеңістіктің қызметі шеңберінде, сондайақ Еуразиялық экономикалық одақтың қалыптасуымен Тараптар мүдделерін ескеруге және тең сақтауға ықпал ету; 7) қолайлы бәсекелестік ортаны қалыптастыруға, кедергілерді жою жөніндегі шараларды әзірлеуге және бәсекелестік қатынастарды дамытуға ықпал ету; 8) табиғи монополиялар субъектілерін тариф деңгейінің болжануын және тұрақтылығын қамтамасыз ету бөлігінде мемлекеттік реттеу жөніндегі жұмысты жалғастыру; 9) Қазақстан Республикасының орта мерзімді перспективаға арналған бюджет саясатының негізгі бағыттары, оның ішінде мемлекеттік бюджеттің болжамы және әлеуметтік-экономикалық дамуы бойынша консультациялар өткізу; 10) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен (келісім бойынша) бірлесіп, қаржы жүйесінің тұрақтылығын арттыруға бағытталған қаржылық секторды дамыту жөніндегі шараларды қабылдау; 11) экономикалық өсуді ынталандыруға және мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін қамтамасыз етуге бағытталған бюджет параметрлерін қалыптастыруға ықпал ету; 12) тауар өндірушілер мен қызметтер және тұтынушылар арасындағы мүдделерді тең сақтау қажеттілігіне сүйене отырып, тарифтік саясат шараларын жүзеге асыру; 13) табиғи монополиялар субъектілерінің қызметіне және инвестициялық бағдарламаларына қоғамдық сараптама жүргізуге ықпал ету; 14) Кәсіпкерлік қызметті 2020 жылға дейін мемлекеттік реттеу тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі шараларды жүзеге асыру; 15) рұқсат берулер мен хабарлаулар туралы заңнамаға «кіріктірілген рұқсат беру жүйесі» қағидатын енгізуге ықпал ету; 16) кәсіпкерлік саласында басқарудың тиімді модельдерін әзірлеу; 17) кәсіпкерлік пен бәсекелестік еркіндігі, кәсіпкерлік қоғамдастығының өзін-өзі реттеу тетігін дамытуы, меншік құқығын қорғауды қамтамасыз етуі үшін жағдай жасау жөніндегі шараларды одан әрі жүзеге асыру; 18) Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының қағидаттары мен стандарттарын енгізуге ықпал ету. 2. Халықты тиімді жұмыспен қамтуға және адам капиталының дамуына жәрдемдесу Тараптар жауапкершілікті бөлу негізінде нәтижелі жұмыспен қамтуға, лайықты еңбек жағдайларын кеңейтуге жәрдемдесу және адам әлеуетін оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру тұрғысында дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасау қажет деп есептейді. Бұл процестер халықты жұмыспен қамту және еңбек ресурстарын дамыту саласында әлеуметтік әріптестердің тиімді өзара іс-қимылымен қолдауға ие болуға тиіс. Осы мақсаттарда Тараптар өздеріне мынадай міндеттемелерді қабылдайды: 1. Мынадай іс-шараларды: 1) ағымдағы бос жұмыс орындары мен болжамды жұмыс орындарының жалпыұлттық дерекқорын қалыптастыру; 2) Әлеуметтік-еңбек саласының бірыңғай ақпараттық жүйесін дамыту; 3) 50 жастан асқан адамдарды қайта даярлау, біліктілігін және ұтқырлығын арттыру бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру. 2. Экономиканың даму басымдықтарын ескере отырып, еңбек ресурстарының, кадрларды кәсіптік даярлау және қайта даярлау сапасын арттыруға бағытталған шараларды, оның ішінде: 1) техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін жаңғырту, оның материалдық-техникалық базасын дамыту және экономиканың инновациялық даму қажеттілігіне қарай техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін бейімдеу; 2) өңірлік индустрияландыру карталарына байланысты дуальді білім беруді енгізу; 3) кадрларды даярлау және қайта даярлаудың салалық бағдарламаларын әзірлеу; 4) ұйым қызметкерлерін ішкі өндірістік оқытуды дамыту, сондай-ақ жұмыстан босатылатын қызметкерлерді алдын ала кәсіптік оқыту; 5) кадрларды сертификаттау жүйесін қалыптастыру; 6) кәсіптік білім беру және қосымша кәсіптік білім негізінде кәсіби ұтқырлықты дамыту; 7) ұлттық біліктілік жүйесін дамыту, кәсіптік стандарттарды, білім беру стандарттарын әзірлеу, жұмысшылар мен кәсіптердің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын және басшылардың, мамандардың және қызметшілер лауазымдарының бірыңғай біліктілік анықтамалығын жаңғырту. 3. Салалық және өңірлік келісімдерде, ұжымдық шарттарда жұмыс орындарын сақтау және 50 жастан асқан адамдарға лайықты еңбек жағдайларын жасау жөніндегі ережелерді қарастыру. 4. Халықты жұмыспен қамту туралы заңнаманың ұлттық еңбек нарығын қорғау бөлігінде сақталуын қамтамасыз ету, жоғары білікті жұмыс күшін тарту үшін жағдай жасау. 5. Тараптар бұл ретте: 1) Қазақстан Республикасының Үкіметі келеңсіз ахуалдар туындаған жағдайда еңбек нарығындағы шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған шараларды қабылдау; 2) қалалар мен елді мекендерде экономикаға қайта құрылымдау жүргізгенде, жұмыспен қамту құрылымын әртараптандыру кезінде халықты жұмыспен қамтуды қолдау тетіктерін жетілдіру; 3) жұмысынан айрылған немесе толық емес жұмыспен қамтылған жағдайда азаматтарды қолдау және материалдық кепілдік беру құралдарын жетілдіру; 4) халықты жұмыспен қамту саласында мемлекеттік қызметтер сапасын ұдайы бағалауды (мониторинг жүргізуді) жүзеге асыру қажет деп есептейді. 6. Халықаралық еңбек ұйымының «Көші-қон саласындағы асыра пайдаланушылық пен көшіп-қонушы еңбекшілерге тең мүмкіндік беру және оларға тең қарауды қамтамасыз ету туралы» № 143, «Көшіп-қонушы еңбекшілер туралы» № 97 конвенцияларын ратификациялау жөнінде техникалық консультациялар өткізу жұмыстарын жалғастыру. 3. Тұрғындардың еңбек өнімділігі, жалақысы, табысы мен өмір сүру деңгейі Тараптар алдағы кезеңде қызметкердің лайықты еңбекке құқығын, нақты жалақының деңгейін арттыруды, табыс саясатын жетілдіруді және халықтың өмір сүру деңгейін арттыруды қамтамасыз ететін шаралар кешенін әзірлеу және іске асыру қажет деп есептейді. Осы мақсаттарда Тараптар еңбекті ұйымдастыруға және жалақыны жетілдіруге, қызметкерлердің біліктілігін арттыруға, экономиканы тұрақты дамыту мақсатымен еңбек өнімділігін арттыруға ықпал ететін болады. Тараптар өздеріне мынадай міндеттемелерді қабылдайды: 1) Әлеуметтік әріптестік пен әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық үшжақты комиссияның (бұдан әрі – Комиссия) отырыстарында мониторинг нәтижелерін қарай отырып, халықтың өмір сүру сапасы мен деңгейіне мониторинг жүргізу; 2) ең төменгі күнкөріс деңгейін айқындаудың әдістемесін жетілдіру жөніндегі жұмысты жалғастыру; 3) алдағы қаржы жылына арналған жалақының ең төменгі мөлшерін белгілеу рәсімі жөнінде консультациялар өткізу; 4) Халықаралық еңбек ұйымының «Ең төменгі жалақыны белгілеу туралы» № 131 конвенциясын ратификациялау жөнінде техникалық консультациялар өткізу жұмыстарын жалғастыру; 5) еңбекті нормалаудың тиімді жүйесін жетілдіру және құру жөнінде ұсыныстар әзірлеу; 6) еңбек жөніндегі үлгілік нормалар мен нормативтерді әзірлеу бойынша жұмыстарды жалғастыру; 7) еңбек жөніндегі нормативтерді іске асыру және кәсіпорындардың еңбекті нормалау жүйесімен қамтылуын кеңейтуді қамтамасыз ету; (Соңы 13-бетте).


7. Келісімнің қолданылуы және оның орындалуын бақылау Тараптардың осы Келісімнің ережелерін орындауын үйлестіру мақсатында, Тараптар төмендегі туралы келісті: Тараптар Келісімді Қазақстан Республикасында 2015 − 2017 жылдарға арналған келісілген әлеуметтік-экономикалық саясат жүргізу жөніндегі басым бағыттар мен қажетті іс-қимылдарды белгілейтін, әлеуметтік әріптестіктің негізгі құжаты деп таниды. 1. Тараптардың бірінің ұсынысы бойынша Келісімге Тараптардың өзара келісімі бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізілуі мүмкін. Өзгерістер мен толықтырулар жеке хаттамалармен ресімделеді және қол қойылған күнінен бастап күшіне енеді. 2. Келісім келіссөздер және салалық (салааралық) келісімдер жасау, облыстық, аумақтық (қалалық, аудандық) келісімдер және ұйымдарда ұжымдық шарттар жасау үшін негіз болады. 3. Келісім келіссөздер және салалық (салааралық) келісімдер жасау, облыстық, аумақтық (қалалық, аудандық) келісімдер және ұйымдарда ұжымдық шарттар жасау үшін негіз болады. 4. Келісім бойынша Тараптардың міндеттемелері мен Комиссияның ұсынымдары (шешімдері) өңірлік (облыстық, қалалық, аудандық), салалық келісімдер мен ұжымдық шарттар жасаған кезде ескерілуге тиіс. 5. Кейінгі жылдарға арналған Бас келісім 2017 жылғы 25 желтоқсаннан кешіктірілмей, салалық және өңірлік келісімдер – 2018 жылғы ақпаннан кешіктірілмей жасалады. 6. Жұмыс берушілер мен қызметкерлердің бірлестіктері ұжымдық шарттар жасауды қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды тиісті жылдың наурыз айынан кешіктірмей қабылдайтын болады. 7. Осы Келісімнің қолдану кезеңінде және міндеттемелерін орындаған жағдайда Келісімге қол қойған қызметкерлердің республикалық бірлестіктері Тараптар арасындағы даулы

Маркетинг және менедж-мент негіздері: -кәсіпкерлік қызметтің негіздері; -маркетинг теориясы; -тұтыну тауарларының нарығын зерделеу; -нарықты болжау; -нарық конъюнктурасы; -маркетингпен басқару; -кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру. -менеджмент теориясы мен іспрактикасынің дамуын; басқару үрдісі мен ұйымдас-тыру элементтерін; -менеджменттің қағи-далары мен функцияларын; -байланыстыру үрдістері мен коммуникацияны; -топтық динамика және басшылық; -кикілжің мен күйзелісті басқару; -қарым-қатынас өнері.

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 10

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -МС бойынша сызба форматын; -шеңбердің тиіміді әдістерін қолдана отырып бөлшектің контурын сызу тәсілдері; -аксонометриялық проекциялар туралы жалпы ұғым; -дененің сыртын анықтау; -сызба көшірмелерін алудың жаңа әдістері; -бұранда туралы негізгі мәліметтер; -бұранданың негізгі түрлері; Істеуі керек: -сызбаны оқуды; -жұмыста көшірмелерді алудың жаңа әдістерін қолдануды. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -физикалық дененің қасиеттерін; -физикалық шамаларды; -құбылыстар және үрдістерді; -кристаллдардағы түрленулерді. Істеуі керек: -физикалық шамаларды сипаттауды; -физикалық денеге қандай әсерлер болатынын айыруды; -физикалық құбылыстарды түрлендіргіштерді өлшем құралдарында қолдануды. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -гидравлика негіздерін; -гидростатика және гидродтнамика негіздерін; -термодинамика заңдылықтарын; -жылуэнергетикасының даму перспективалары. Істеуі керек: -термодинамика заңдылықтарын қолдануды; -техникалық термодинамиканы анықтауды; -жылу двигательдерін, компрессорлар және желдеткіштерді айыруды. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - еңбек туралы Заң бойынша жалпы мәліметтерді; - кәсіпорындардағы еңбекті қорғауды әрдайым бақылауды және жұмысын ұйымдастыруды; -еңбек жағдайын, жарақаттану себептерін және кәсіби ауруларды сараптау және олардың алдын алу шараларын; -кәсіпорындағы электр қауіпсіздігін; -технологиялық үрдістердің қауіпсіздігін; -өндірістік санитарияны; - өрт қауіпсіздігінің негіздерін. Істеуі керек: - еңбек жағдайына сараптама жүргізуді; - жарақаттанулардың және кәсіби аурулардың себептерін саралауды; -технологиялық үрдістердің қауіпсіздігін ұйымдастыруды; -өнеркәсіптік санитарияны және өрт қауіпсіздігін сақтауды. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - өнеркәсіптік меншікті қорғау туралы; -өнертабыстар, өнеркәсіптік үлгілер жәнепайдалы моделдер туралы; -тапсырыс берудің реті мен қарастыруды; -тауарлық белгілер, қызмет көрсету белгілерін; - патенттік құжаттардың ерекшелігі туралы; -лицензия беруді өткізу; Істеуі керек: -өнеркәсіптік жекеменшікті қорғауды ұйымдастыруды; - тапсырысты дұрыс беруді; -патент алу үшін қажетті құжаттарды дайындауды; -лицензия алу үшін қажетті құжаттарды дайындауды.

Техникалық механика: -кіріспе; -техникалық сызбалар; -аксионометрия; -машина бөлшектерін; -бекітудің негізгі түрлерін.

БҚ 3 БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 10 КҚ 2 КҚ 3 КҚ 4 АҚ 5 АҚ 11

Қызметкерлердің республикалық бірлестіктері атынан: Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының төрағасы А.Қ. ҚҰСАЙЫНОВ

__________________________

Қазақстан Еңбек конфедерациясының бас хатшысы М.Р. МАШКЕНОВ

__________________________

Қазақстан ерікті кәсіподақтарының конфедерациясы төрағасы Л.Н. ХАРЬКОВА

__________________________

Жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері атынан: Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының төрағасы А.И. МЫРЗАХМЕТОВ

ЖКП 07

__________________________

Тау-кен өндіруші және тау-кен металлургиялық кәсіпорындардың республикалық қауымдастығының атқарушы директоры, Қазақстан Тауар өндірушілері мен экспорттаушылары одағының президенті Н.В. РАДОСТОВЕЦ __________________________

Еуразия өнеркәсіптік қауымдастығының президенті А.А. МАШКЕВИЧ Қазақстан Республикасы Жұмыс берушілер конфедерациясы басқармасының төрағасы Қ.Қ. БАЙКЕНОВ Қазақстанның кәсіпкерлер форумы кеңесінің төрағасы Р.А. БАТАЛОВ

__________________________ __________________________

ЖКП 08

__________________________

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 10 шілдеде

№268

Астана қаласы

Техникалық жəне кəсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік білім беретін оқу бағдаламаларын бекіту туралы

ЖКП 09

(Жалғасы. Басы 181, 187, 191, 196, 206, 216, 232, 254-нөмірлерде) ЖГП 04

ӘЭП 00 ӘЭП 01

ӘЭП 02

ӘЭП 03

ӘЭП 04

ӘЭП 05

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -Қазақстан тарихын; - қазақ елінің даму кезеңдерін; - қазақ елінің көтерілістері, қозғалыстары туралы; - Қазақстанның Ресей құрамына кіруі туралы. Істеуі керек: - қысқаша тарихи-археологиялық әңгіме құрастыру; - алғашқы мемлекеттік бірлестіктерге сипаттама беру; - картамен жұмыс істей алу; - Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанның рөліне талдау жасау. Әлеуметтiк – экономикалық пәндер

Қазақстан тарихы: - Қазақстан Республикасының конституциясы; - ерте заманғы Қазақстан; - орта ғасырдағы Қазақстан; - Қазақстан Ресей империясының құрамында; - қазақстан Кеңес өкіметі кезінде; - Тәуелсіз Қазақстан.

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - мәдениеттің мәні мен бағыты туралы; -мәдениеттанудың концепциясы мен бағыттарын; - дүниежүзілік және отандық мәдениеттің тарихы туралы; - дін қоғамдық құбылыс ретінде туралы; - философия пәнін. Істеуі керек: -мәдениеттанудың концепциялары мен бағыттарын анықтауды; -дін жөнінен хабардар болу; -ғылыми сараптама жүргізе білу. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - әлемдік философиялық ойлардың негізгі кезеңдерін білуі; - материя және сана-сезім туралы. Істеуі керек: - материя мен сана-сезімді ажырата білу; - жеке тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігін айыра білу;

Мәдениеттану: - мәдениет – ғылыми сараптама пәні; -мәдениет типологиясы; -Қазақстан мәдениеті.

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - әлеуметтануды ғылым ретінде білу; -әлеуметтік және этноұлттық қарымқатынастар туралы; -әлеуметтік үрдістер туралы; - әлеуметтік институттар және ұйымдар жөнінде; -әлеуметтік қозғалыстар; -әлеуметтік кикілжің және оларды шешу тәсілдері туралы; - саясаттану пәнін; -саяси жүйелер туралы; -Қазақстандағы саяси үрдістер туралы. Істеуі керек: -әлеуметтік және саясаттану мәселелерін талдай білу; -әлеуметтік институттар мен ұйымдарды ажырата білу; - тұлғаның саясаттағы рөлін анықтай білу; -дүниежүзілік саясат пен халықаралық қатынастардың сұрақтарын талдай білу. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - мемлекеттік құқық туралы; - азаматтық құқық туралы; -әкімшілік құқық туралы; - қылмыстық құқық туралы; - отбасы құқығы туралы; -экологиялық құқық жөнінде; -салық құқығы туралы. Істеуі керек: -құқық туралы білімдерін қолдана білу; - құқықтың түрлерін ажырата білу; - өз білімін азаматтардың құқығын қорғауға қолдана білу. Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -экономика және оның негізгі мәселелері жөнінде; - микроэкономика, ресурстар туралы; -нарықтық баға түзілудің механизмі жөнінде; - елдің экономикасының құрылымы туралы. Істеуі керек: -әлеуметтік-экономикалық мәселелерді реттей білу; -фирмалар қызметінің экономикалық негізін және бәсекелестігін талдай білу; -халықтың кірістеріне және антимонополиялық реттеуге сипаттама беру.

БҚ 5 БҚ 6

ЖКП 10

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6

ЖКП 11 БҚ 6 Философия негiздерi: -философиялық білімнің ерекшелігі; -әлем шынайылықтар жиынтығы ретінде; -адам мен қоғамның ішкі әлемі; -адамның философия-дағы мәселелері; -философияның адамгершілік мәселелері. Әлеуметтану және саясаттану БҚ 6 негiздерi: -саясаттану ғылым ретінде; -саясат – қоғамдық құбылыс; -саяси билік; -саяси жүйе және саяси тәртіп; -саяси институттар; -саясат субъектілері; -адам және саясат; -халықаралық саясат және халықаралық қарым-қатынас; -әлеуметтанудың ғылым ретінде пайда болуы және дамуы; -әлеуметтанудың негізгі ұғымдары, қолданбалы әлеуметтік зертеулер.

Құқық негiздерi: -кіріспе; -құқықтық мемлекет; конституциялық құқық; - әкiмшiлiк құқық; - азаматтық құқық; - еңбек құқығы; - қылмыстық құқық; - отбасы құқығы; - Қазақстан – осы заманғы халықаралық құқықтар субъектісі.

БҚ 6

БҚ 6 Экономика негiздерi: -экономика теориясына кіріспе; экономикалық жүйелердің жалпы негіздері; -жаңа бағаның өндірісі және айналымы; -кірісті алғашқы тарату жүйесі; -макроэкономикаға кіріспе; -дүниежүзілік экономика және әлемдік нарық.

ЖКП 00

Жалпы кәсіптік пәндер

ЖКП 01

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізуді; - істер тізімдемесін; -Қазақстан Республикасы іс қағаздарын жүргізудің нормативтік құжаттарын; -ведомстволық мұрағаттарға өткізілетін құжаттамаларды даярлауды. Істеуі керек: -құжаттарды мемлекеттік тілде рәсімдеу; -қайда, қашан және қандай құжаттарды қолдану керектігін ажырата білу; -мұрағатқа сұрау салуды рәсімдеу.

Мемлекеттiк тiлде iс қағаздарын жүргiзу: -жазбаша жанрлардың өзіндік ерекшелігі; -құрылтай құжаттары; -ұйымдық құжаттар; -бұйрық, жарлық құжаттары; -ақпараттық-анықтамалық құжаттар; -еңбек қатынастарының құжаттары; -коммерциялық хат алмасу; -құжат айналымы.

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -электротехника және электроника негіздерін; -қосу сұлбалары және негізгі параметрлердің қағидасын; -электротехника және электроника даму тенденциясын; Істеуі керек: -жұмыста қосу сұлбаларын қолдануды; -негізгі логикалық операцияларды қолдануды; -электрондық техниканы қолдануды.

Жалпы электротехника электроника негіздерімен: -электрондық техниканың физикалық негіздері; -электрлік қосулардың сұлбалары; -негізгі логикалық операциялар; -даму тенденциялары.

БҚ 3 БҚ 4 КҚ 5 КҚ 6

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -Windows операциялық жүйесімен жұмысты; -Microsoft offise пакетін кәсіпке байланысты қолдануды; -қазіргі есептеу машиналарында жұмыс істеу әдістері мен тәсілдерін; Істеуі керек: - компьютерде сақталатын ақпараттарды еркін қолдануды; - Windows операциялық жүйесімен жұмысты; - Microsoft offise пакетін кәсіпке байланысты қолдануды;

Ақпараттық технология және қолданбалы информатика: кіріспе; -Windows операциялық жүйесі; Word мәтіндік редакторы; Excel электрондық кестесі; Paint графикалық редакторы; Adobe Photoshop графикалық редакторы; Power Point презентация-лық даярлау бағдарламасы.

ЖКП 02

ЖКП 03

БҚ 4 БҚ 5 КҚ 6 КҚ 10

АП 08 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -радиотехникалық өлшемдер; -радиотехникалық өлшемдерге арналған құралдарға техникалық қызмет көрсету және пайдалануды; -салыстыру құрылғылары; Істеуі керек: -өте жоғарғы жиілік параметрлерін өлшеуге арналған аспаптарды қолдануды; -өлшем қорытындыларын ресімдеуді; - радиотехникалық өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіруді.

Өлшемдердің физикалық негіздері: -кіріспе; -физикалық дененің құрылымы және қасиеті; -физикалық шамалар және сипаттамалары; -түрлендіргіштердің түрлену жіктегіштерін.

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 10

АП 09 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -сұйықтықтың тұтқырлығын анықтауды; -физика-химиялық өлшемдерге арналған құралдарға техникалық қызмет көрсету және пайдалануды; -салыстыру құрылғылары; Істеуі керек: -сараптаманың әртүрлі әдістерін өткізуге арналған аспаптарды қолдануды; -өлшем қорытындыларын ресімдеуді; - физика-химиялық өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіруді.

Гидравлика және жылутехникасы: -ел экономикасындағы жылуэнергетикасы; -гидравлика негіздері; гидростатика және гидродинамика негіздері; -жылуөткізгіштік; заттардың жылуфизикалық қасиеттері; -жылуэнергетикалық және тоңазытқыш құрылғылары.

БҚ 7 БҚ 8 КҚ 1 КҚ 2 КҚ 3 КҚ 4 КҚ 6 АҚ 8 АҚ 9 АҚ 11

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

Еңбек қорғау: -еңбекті қорғаудың жалпы сұрақтары; -қауіпсіздік техникасы; -өндірістік санитария; -өрт қауіпсіздігі.

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 10

АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -стандарттаудың мәнін; -стандарттау тарихын; -Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттау жүйесін; -“техникалық реттеу” туралы Қазақстан Республикасының Заңын; -НҚ-ды даярлаудағы негізгі ережелер, мақсаттар, категориялар және тәртіптерді; -халықаралық стандарттауды; -өнім сапасын басқару жүйесін; -стандарттаудың экономикалық тиімділігін. Істеуі керек: -нормативтік құжаттамаларды тани білу; -“техникалық реттеу” туралы Қазақстан Республикасының Заңын пайдалана алуды; өнім сапасын басқаруды; стандарттау бойынша халықаралық ұйымдарға сипаттама беруді: терминдер мен анықтамаларды қолдануды.

Өнiмдi стандарттау: -стандарттау негіздері; -өнім сапасын басқару; -халықаралық және аймақтық стандарттау; -Қазақстандағы мемлекеттік стандарттау жүйесі; -мемлекеттік бақылау.

АП 02 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -өнімді дайындау,өндіру, пайдалану кезеңдерінде оның сапасын метрологиялық қамтамасыз етуді; -өлшем құралдарын таңдау қағидаларын; -метрологиялық қамтамасыз етудің ұйымдастырушылық және нормативтік негіздерін; - метрологиялық қамтамасыз етуді мемлекеттік бақылауды; Істеуі керек: - өлшемдердің түрлері мен әдістерін анықтауды; - өлшем жүргізуді; -өлшем құралдарының олқылықтарын анықтауды; -метрологияның заңды негіздерін қолдануды; -тексеру, метрологиялық экспертиза мен мемлекеттік қадағалау жасауды.

Өндiрiстi метрологиялық қамтамыз ету: -кіріспе; -физикалық өлшем; -өнім өндіргенде қажет өлшем құралдарының түрлері; -өлшем бірліктерінің мемлекеттік жүйесі; -физикалық шамалардың жүйесі; -өлшем құралдарын мемлекеттік бақылау және мемлекеттік қадағалау; -эталондар; -салыстыру сұлбалары

БҚ 1-10 КҚ 1-10 АҚ 1-11

АП 03 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -сертификаттауға қатынасушылар туралы; - ерікті және міндетті сертификаттау туралы; -сертификаттаудың нормативтік базасын; -сертификаттау жұмысын жүргізудің ретін; -аккредитация жұмысын жүргізу ретін; -сертификаттау үлгісін; -өнімді, қызмет және сапа жүйесін сертификаттауды. Істеуі керек: - сәйкестігін растауды жүргізгенде сертификаттау үлгілерін қолдануды; -ерікті және міндетті сертификаттауды ажыратуды; - сертификаттаудың нормативтік базасын қолдануды; -сәйкестілікті растауды жүргізу кезінде заң негіздерін қолдануды.

Өнiмдi сертификаттау: -кіріспе; -негізгі түсініктер мен анықтамалар; -сертификаттаудың субъектілері мен қатысушылары; -сертификаттау тәртібі.

АП 04 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - сапаны бақылауды ұйымдастыруды; -жіктеуді; -бақылау қызметтерін ұйымдастыру ерекшеліктері, олардыңқұрылымдары мен негізгі функцияларын; -бұзылмайтын бақылаудың әдістері мен құралдарн; -мазмұны және жіктелуін; -тауарлардың сапасын бақылауды; -өнім сапасын бағалауды; -өнім сапасының көрсеткіштерін. Істеуі керек: -сапаны бақылауды ұйымдастыруды; -өнімге баға беру және оның сапасын бақылауды жүргізу; -тауардың ақауын анықтауды; -тауардың сұрыпы мен категориясын анықтауды; сапа көрсеткіші бойынша өнім сапасына сипаттама беруді.

Өнiм сапасын бақылау: -кіріспе; -негізгі түсініктер мен анықтамалар; -тамақ өнеркәсібі мен ауылшаруашылық өнімдердің сапасын бақылау; -өнеркәсіп тауарларының сапасын бақылау.

8 9 321 0

2

2

171

Қазақ және орыс 2 әдебиеті*** Шетел тілі

1

171

1

3 4**

ЖБП 01 ЖБП 02 ЖБП 03 ЖБП 04 ЖБП 05 ЖБП 06 ЖБП 07 ЖБП 08 ЖБП 09 ЖБП 10 ЖБП 11 ЖБП 12 ЖБП 13 ЖБП 14 ЖГП 00

Қазақ (орыс) тілі

ӘЭП 04 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04

БҚ 1-10 КҚ 1-10 АҚ 1-9

7 11 16

2 Жалпы білім беретін пәндер*

ЖКП 05 ЖКП 06 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03

Дүниежүзілік тарихы Қазақстан тарихы Қоғамтану

4

5

Курстар және семестрлер бойынша бөлу*

олардың ішінде

6 14 37

1 ЖБП 00

ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03

Сағаттар саны

9

Оқу пәндерінің атауы

ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ӘЭП 00

БҚ 1-10 КҚ 1-10 АҚ 1-9

КҚ 1-12 АҚ 1-11

Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

Семестр бойынша бөлу

БҚ 1-10 КҚ 1-10 АҚ 1-11

КҚ 1-12 АҚ 1-11

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: 070502 2 - Жер асты тау-кен жұмысшысы*; 070503 2 - Бекітуші*; 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі*; 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі*; 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы*; 070510 2 - Жерасты тау-кен монтажшысы*; 070512 1 - Шам жасаушы*; 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі*; 070516 1 - Өрттің алдын алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы*.

Оқу процесінің жоспары

Патенттану және лицензиялау: -негізгі түсініктер мен анық-тамалар; авторлар мен патент иелерінің құқықтарын қорғау; -тауар белгілері, тауардың шығарған жердің атауы және қызмет көрсету белгілері; -өнеркәсіптік жекеменшік объектілерін құқықтық қорғау; - өнеркәсіптік жекеменшік объектілеріне шетелдерде патент беру; -патент құжаттамаларының ерекшеліктері; -лицензиялау.

КҚ 1-12 АҚ 1-11

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 32-қосымша

I курс

1сем 19 ап.

__________________________

курстық жобалау

Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі Т.Қ. ДҮЙСЕНОВА

АП 07 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -электрлік және магниттік өлшемдерді; электрлік және магниттік өлшем құралдарына техникалық қызмет көрсету және пайдалануды; -салыстыру құрылғылары. Істеуі керек: -электр тізбектерінің параметрлерін өлшеу үшін аспаптарды қолдануды; -өлшем қорытындыларын ресімдеу; -электрлік және магниттік өлшемдер құралдарын және әдістерін жетілдіруді.

зертханалық-практ. жұмыстар

__________________________

II курс

4сем 15 ап.

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - басқарудың негіздері, қағидалары және әдістерін; - жетекшінің жеке жұмысын жоспарлау және ұйымдастыруды; - кәсіпорынның сыртқы экономикалық қызметін. -ұйымдастырудың элементі және басқару үрдісін; -байланыс үрдісін және коммуникациясын; -басқару функциясын; -топтық динамика және басшылық туралы. Істеуі керек: -кәсіпорынның жұмысын жоспарлауды; - кәсіпорынның сыртқы экономикалық қызметін білу. - басқару ұйымының элементтерін байланыс-тыруды; -басқару үрдістерін қолдануды; -басқару функциясын және динамикасын реттеуді.

барлығы

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Бірінші орынбасары Б.А. САҒЫНТАЕВ

теориялық сабақтар

Қазақстан Республикасы Үкіметінің атынан:

10 684 36

11 684 36

12 39

141 30

76

4

95

5

0

0

151 20

95

5

76

4

0

0

76

64

12

38

2

38

2

0

0

38

38

0

38

2

0

0

0

76

76

0

38

2

38

0

0

38

38

0

38

2

0

0

0

38

38

0

0

171

171 0

95

76

46

30

2

152

1

2

География

2

3

13 30

аптадағы сағат саны

ЖКП 06

Осы Бас келісімге мыналар қол қойды:

КҚ 1-12 АҚ 1-11

аптадағы сағат саны

БҚ 4 БҚ 5 БҚ 6 БҚ 7 БҚ 8 БҚ 9 БҚ 10 КҚ 3 КҚ 12 АҚ 11

Жылу техникалық өлшемдер және оларды метрологиялық қамтамасыз ету: -температура өлшемдерінің әдістері және құралдары; -контактты және контактсыз термометрия; -шығынды өлшеу құралдарын тексеру және калибровкалау тәсілдері; -жылутехникалық өлшем облысындағы нормативтік және эталондық база; -жылу техникалық өлшемдерге арналған әдістер және жабдықтар. Электрлік және магниттік өлшемдер және оларды метрологиялық қамтамасыз ету: -электрлік және магниттік өлшемдер; өлшем аспаптары және түрлендіргіштер; -магниттік өлшемдердің ауытқулары; нормативтік және эталондық база; -электрлік және магниттік өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіру. Радиотехникалық өлшемдер және оларды метрологиялық қамтамасыз ету: -радиотехникалық өлшемдер; -өлшем аспаптары және түрлендіргіштер; -ауытқулар; -өте жоғарғы жиілікте өлшеу құралдары; - өте жоғарғы жиілікте өлшеу құралдарын таңдау және қолдану, олардың техникалық сипаттамалары; -радиотехникалық өлшем облысындағы нормативтік және эталондық база; -радиотехникалық өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіру. Физика-химиялық өлшемдер және оларды метрологиялық қамтамасыз ету: -сұйықтық тұтқырлығы; -сараптаманың электрхимиялық әдістері; -өлшем аспаптары және түрлендіргіштер; -ауытқулар; -тығыздықты өлшеудің құралдары және әдістері; -физика-химиялық өлшем облысындағы нормативтік және эталондық база; -физика-химиялық өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіру.

3сем 13 ап.

Материалтану: -негізгі технологиялық үрдістер; -технологиялық операциялар; -бұйым өндіру технологиясы

КҚ 1-12 АҚ 1-11

2сем 19 ап.

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -негізгі технологиялық үрдістерді; -технологиялық операцияларды; -бұйымдарды өндіру технологиясын. Істеуі керек: -негізгі технологиялық үрдістерді анықтауды; -тауарлардың сұраптарын анықтауды; -бұйым өндірудің технологиялық үрдістерін сипаттауды.

Механикалық өлшемдер және оларды метрологиялық қамтамасыз ету: -механикалық шамаларды өлшеу; -нақты өлшеу әдістері; -қозғалыс параметрлерін өлшеу; -өлшем қорытындысын ресімдеу; -механикалық өлшемдер-дің әдістері және құралдарын жетілдіру.

аптадағы сағат саны

ЖКП 05

АП 05 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -механикалық өлшем құралдарының эталондық базасын; -күш және деформация арасындағы байланыс; -өлшемдерді жүргізу тәсілдері; Істеуі керек: -механикалық өлшем құралдарын жіктеуді; -өлшемдердің әдістері және ақауларын табуды; -тексеру және калибровка қорытындысын ресімдеуді; -тексеру құрылғыларын қолдануды. АП 06 Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: -температураны өлшеуге арналған термотүзгіштер және аспаптар; -мөлшерді өлшеуге арналған аспаптар; деңгейді өлшеуге арналған аспаптар; жылутехникалық өлшем құралдарына техникалық қызмет көрсету және пайдалану. Істеу керек: - температураны өлшеуге арналған аспаптарды қолдануды; -өлшем қорытындысын ресімдеуді; -жылутехникалық өлшем құралдарын және әдістерін жетілдіру.

аптадағы сағат саны

Нарықтық экономика: БҚ 5 -кіріспе; БҚ 6 -нарықтық экономиканың БҚ 10 негiздерi; -постсоциалистік елдерде рыноктық экономиканың қалыптасу ерекшеліктері; -экономика негіздері және сала кәсіпорындарын ұйымдастыру; -өндірісті ұйымдастыру және халыққа қызмет көрсету; - кәсіпорын қызметін жоспарлау және болжау.

Бақылау жұмыстарының ең кем саны

6. Әлеуметтік әріптестікті дамыту және әлеуметтік жауапкершілік Тараптар әлеуметтік және экономикалық даму, еңбек қатынастарын реттеудің негізгі мәселелері бойынша шешімдер қабылдаған кезде, әлеуметтік әріптестікті одан әрі дамытуды, оның мүмкіндіктерін барынша тиімді пайдалануды қамтамасыз ету қажет деп есептейді және өздеріне мынадай міндеттемелерді қабылдайды: 1. Тараптардың мүдделерін келісудегі Комиссия рөлін арттыруға бағытталған шараларды іске асыру және: 1) «Кәсіптік одақтар туралы» Қазақстан Республикасының жаңа Заңын және оның ілеспе Заңын ескере отырып, Әлеуметтік әріптестік пен әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық үшжақты комиссия туралы ережеге өзгерістер мен толықтырулар енгізуді; 2) әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі бағыттары бойынша ұдайы консультациялар өткізуді; 3) әлеуметтік-еңбек мәселелері жөніндегі заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілердің жобаларын дайындауға және талқылауға Комиссияның қатысуына және солармен байланысты экономикалық қатынастарын қамтитын Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің нормаларын орындауды; 4) Бас, салалық және өңірлік келісімдердің, ұжымдық шарттардың орындалуы мен олардың мазмұнын нақтылау міндеттілігін; 5) әлеуметтік әріптестік жөніндегі комиссиялардың еңбек қатынастарын реттеу деңгейлері жөніндегі өкілеттіктерін айқын ажыратып бөлуді және кеңейтуді; 6) ұжымдық шарттар мен келісімдердің орындалмағаны үшін жауапкершілікті күшейтуді қамтамасыз ету. 2. Әлеуметтік әріптестік жүйесінің жұмыс істеуі мен дамуын, әлеуметтік-еңбек қатынастарын ұжымдық-шарттық реттеуді және ұжымдық еңбек дауларын шешудің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін құқықтық базаны жетілдіруге бағытталған ұсыныстар әзірлеу бойынша бірлескен жұмысты жалғастыру. 3. Мынадай іс-шараларды жүзеге асыру: 1) салалық, өңірлік деңгейлерде консультациялар, мониторинг жүргізу және келісімдер жасау тәжірибесін талдау, сондай-ақ Комиссия отырыстарында талдау нәтижелерін қарай отырып, әлеуметтік әріптестік органдарының жұмыс тәжірибесін жүргізу; 2) әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеу, әлеуметтік әріптестік жүйесін және оның салалық және өңірлік деңгейлердегі институттарын дамытуға жәрдемдесу жөніндегі үш жақты комиссиялардың халықаралық тәжірибесін зерттеу және тарату; 3) Халықаралық еңбек ұйымының «Ұжымдық келіссөздерге жәрдемдесу туралы» № 154 Конвенциясын ратификациялау бойынша техникалық консультациялар өткізу. 4. Халықаралық еңбек ұйымының «Қауымдастықтардың бостандығы және ұйымдастыру құқығын қорғау туралы» № 87, «Кәсіпорындардағы еңбекшілер өкілдерінің құқықтарын қорғау және оларға берілетін мүмкіндіктер туралы» № 135 конвенцияларына сәйкес ұйымдарда қызметкерлер өкілдерінің еркін қызметі үшін жағдай жасауға ықпал ету. 5. Тараптар: 1) өздеріне байланысты ұжымдық еңбек дауларын реттеу, еңбек қатынастары саласындағы құқық бұзушылықтарға қарсы іс-қимылдың барлық шараларын қабылдауға; 2) жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешудің қалыптасқан тәжірибесін зерттеу және еңбек дауларын болдырмау рәсімдерін жетілдіру, қолданыстағылардың тиімділігін және қолжетімділігін арттыру және жаңа тетіктері мен оларды шешу нысандарын дамыту жөнінде ұсыныстар әзірлеуге; 3) еңбек заңнамасы негіздерін түсіндіру бойынша бірлескен семинарлар, келіссөздер жүргізу дағдыларын дамыту және еңбек дауларында ымыраға қол жеткізу жөнінде бірлескен оқыту тренингтерін өткізуге; 4) шағын және орта бизнес ұйымдарындағы әлеуметтік-еңбек қатынастарын ұжымдықшарттық реттеу практикасын дамытуға жәрдемдесуге; 5) жұмыс берушілер бірлестіктерінің бизнестің корпоративтік әлеуметтік жауапкершілігі саласындағы бастамаларын одан әрі дамыту, ұйымдардың әлеуметтік есептерді дайындау тәжірибесін, Халықаралық стандарттау ұйымы қабылдаған Халықаралық әлеуметтік жауапкершілік стандартын тарату қажеттігін қолдауға; 6) БАҚ-пен бизнестің әлеуметтік инвестицияларына және табысты әлеуметтік әріптестік үлгілеріне қатысты қоғамдық пікірді қалыптастыру жөніндегі жұмыстарды жүзеге асыруға; 7) қоршаған ортаның жай-күйі үшін жауапкершілікті арттыруға бағытталған шараларды қабылдауға міндеттенеді; 8) бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі «Парыз» конкурсын өткізуге, конкурсқа қатысушылардың өтінімдерін қарау нәтижелеріне, сондай-ақ оның лауреаттарын айқындау және марапаттауға қатысты материалдарды қарау жұмыстарына қатысуды қамтамасыз етуге; 9) заңнамалық және жалпы танылған халықаралық нормалар мен кәсіподақтар бірлестіктері және жұмыс берушілер бірлестіктері бір-бірінің қызметіне араласпау туралы қағидаларды сақтауға, кәсіподақтар мен жұмыс берушілер ұйымдарын құруға және жұмыс істеуіне кедергі келтірмеуге; 10) Халықаралық еңбек ұйымымен қарым-қатынасты дамытуға ықпал етуге, Қазақстан Республикасындағы лайықты еңбек қағидаттарын іске асыру үшін бірлескен жұмысты қамтамасыз етуге; 11) Қазақстан Республикасының Халықаралық еңбек ұйымының конвенцияларын және басқа да халықаралық шарттарды ратификациялауы туралы ұсыныстар дайындау жөнінде консультациялар өткізуге, сондай-ақ ратификацияланған конвенциялардың іске асырылуының құқық қолдану тәжірибесіне талдау жасауға; 12) салалық және өңірлік деңгейлердегі келісімдерді әзірлеуге және қабылдауға қатысу үшін байқаушылар тобын қалыптастыруға міндеттенеді, ол үшін жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері, кәсіптік одақтардың республикалық бірлестіктері және еңбек жөніндегі мемлекеттік уәкілетті орган кейіннен Комиссияда бекіту үшін кемінде бір өкілін айқындайды және Комиссия үйлестірушісіне ұсынады. Келісімдерді әзірлеуге және қабылдауға қатысу жөніндегі қалыптасқан байқаушылар тобы жыл сайын, жарты жылдық негізінде облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың деңгейінде Комиссияда қарауға салалар мен өңірлер бойынша жеке-жеке жүргізіліп жатқан жұмыстары туралы ақпарат береді. 6. Тараптар: 1) жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері мен кәсіптік одақтардың республикалық бірлестіктерінің әлеуметтік-еңбек қатынастары саласындағы заң жобаларын әзірлеуге және қарауға қатысуын қамтамасыз етуге келісті, ол үшін мемлекеттік орталық органдар әлеуметтікеңбек қатынастары саласындағы заң жобаларын тиісті ұсыныстар алу үшін жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері мен кәсіптік одақтардың республикалық бірлестіктеріне жібереді; 2) әлеуметтік-еңбек қатынастары саласындағы заң жобаларын қажеттілігіне қарай Комиссия отырыстарында қарауды қамтамасыз етуге келісті.

Пәндер циклін оқу нәтижесінде білім алушы Білуі керек: - әртүрлі жекеменшік кәсіпорындарының қызметі туралы; - рынокқа көшу мәселелерін; - негізгі және қосалқы өндірістерді ұйымдастыруды; - еңбекті ғылыми ұйымдастыруды; - еңбекақыны ұйымдасты-руды. Істеуі керек: - жекеменшік кәсіпорындар түрлерін анықтауды; -еңбекақыны есептей білуді; негізгі және қосалқы өндіріс ұйымдастыруды; -рыноктық қарым-қатынасты талдауды; -қазіргі рынокты бағдарлай білуді.

курстық жобалар

5. Еңбек жағдайлары және еңбекті қорғау, өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздік Келісім Тараптары адам ресурстарын сақтауды ұлттық басымдықтардың бірі деп есептей отырып, еңбек жағдайларын және еңбекті қорғауды, өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздікті жақсарту мәселелерін қарап: 1. Кәсіптік қатерлер мен еңбекті қорғауды басқарудың кешенді әдістерін басқару жүйесін енгізуді қамтамасыз ететін заңнаманы, қауіпсіз еңбек жағдайларын жасау, қауіпсіз техника және технологияларды енгізу мақсатында еңбек жағдайлары сараптамасының рөлін арттыруды жетілдіруге. 2. Кәсіптік аурулардың алдын алу, ерте анықтау және кәсіптік қатерлерді басқару тетіктерін күнделікті өндірістік практикаға енгізу шараларын қоса алғанда, қызметкерлердің өмірін сақтау мен денсаулығын сақтау жөніндегі превентивті іс-шаралар кешенін әзірлеуге және іске асыруға. 3. Жергілікті органдардың еңбек инспекциясы жөніндегі жұмыс әдістемесін Халықаралық Еңбек Ұйымының «Өнеркәсіптегі және саудадағы еңбек инспекциясы туралы» № 81 Конвенциясымен сәйкес келтіру жөніндегі жұмысты жүргізуге. 4. Еңбекті қорғау жөніндегі қоғамдық инспекторлардың рөлін күшейту жөнінде ұсыныстар дайындауға. 5. Еңбекті қорғау талаптарын қамтамасыз ету, өндірістік жарақаттар мен кәсіптік аурулардың алдын алу жөніндегі бірлескен іс-әрекеті үшін ұйымдарда Еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау комитеттерін (комиссияларын) құруға ықпал етуге. 6. Салалық және өңірлік деңгейде Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі кеңесті құруға ықпал етуге. 7. Еңбекті қорғау жөніндегі персоналды қазіргі заманғы технологияларды пайдалана отырып, оқытуға және кешенді даярлауға, еңбекті қорғау жөніндегі құқықтық мәдениетті арттыруға, өндірістік жарақаттар мен кәсіптік ауруларды төмендетуге бағытталған превентивті іс-шараларды қаржыландыру бойынша шаралар қабылдауға. 8. Балалар еңбегінің ең нашар түрлерін тиімді жоюға бағытталған ұлттық саясатты сақтауға және оны іске асыруға ықпал етуге. 9. Статистикалық есептілікті жетілдіруді қоса алғанда, еңбек жағдайлары мен оны қорғаудың жай-күйіне мониторинг жүргізу жүйесін дамытуға. 10. Халықаралық еңбек ұйымының АИТВ/ЖИТС және еңбек саласы туралы (№ 200) ұсынымдарын ілгерілету бойынша шаралар қабылдауға. 11. Өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесін жетілдіруге. 12. Халықаралық еңбек ұйымының «Еңбекті қорғауды басқару жүйесі туралы» № 187 конвенциясын іске асыру жұмыстарын жалғастыруға міндеттенеді.

ЖКП 04

емтихандар

4. Әлеуметтік қамсыздандыру және қорғау, халықтың нысаналы топтарын әлеуметтік ықпалдастыру Әлеуметтік саланы жаңғырту және халықтың өмір сүру жағдайын жақсарту, әлеуметтік қамсыздандырудың тиімді және тұрақты жүйесін дамыту, жұмыс істейтін азаматтарды әлеуметтік қорғау деңгейін арттыру мақсатында Тараптар өздеріне мынадай міндеттемелерді қабылдайды: 1. Әлеуметтік қамсыздандырудың мемлекеттік стандарттар жүйесін жетілдіру, оларды халықаралық стандарттар мен нормативтерге сәйкес келтіру мақсатында жұмыстарын жалғастыру. 2. Халықаралық еңбек ұйымының «Әлеуметтік қамсыздандырудың ең төмен нормалары туралы» № 102 конвенциясын ратификациялау жөнінде техникалық консультациялар өткізу жұмысын жалғастыру. 3. Жұмыс істейтін халықты әлеуметтік қатер туындаған жағдайда барабар әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты мынадай: 1) сақтандыру қағидаттары мен әлеуметтік әділдікті сақтау; 2) міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қаржылық тұрақтылығын сақтау; 3) әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңнама талаптарының сақталуы үшін әлеуметтік жауапкершілікті арттыру (міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары мен әлеуметтік төлемдерді уақтылы әрі толық төлеу, қызметкерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру) жолдарымен жалғастыру. 4. Әлеуметтік және зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін жаңғырту жөніндегі шараларды әзірлеуге және іске асыруға ықпал ету. 5. Тегін медициналық көмектің мемлекеттік кепілдіктерін қамтамасыз етуге бағытталған шараларды айқындау және іске асыру. 6. Жұмыс орнында, әлеуметтік мәні бар аурулардың профилактикасын қоса алғанда, денсаулықты сақтауға бағытталған корпоративтік әлеуметтік бағдарламаларды іске асыру тәжірибесін таратуға жәрдемдесу. 7. Салалық, өңірлік келісімдер және кәсіпорындар мен ұйымдарда ұжымдық шарттар жасаған кезде денсаулықты сақтау, сондай-ақ жұмыс істейтіндерді сауықтыру, дене тәрбиесімен және спортпен айналысуына жағдай жасау үшін жұмыс беруші мен қызметкердің ынтымақтасқан жауапкершілігін күшейту жөніндегі шараларды көздеу. 8. Мүмкіндігі шектеулі адамдарды жұмысқа орналастыру және оларға қолжетімді инфрақұрылымды («кедергісіз ортаны») қалыптастыру жөніндегі шараларды күшейту. 9. Тараптар мынадай: 1) халықтың табыс деңгейі әртүрлі топтары үшін тұрғын үйдің қолжетімділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін шараларды әзірлеу; 2) тұрғын үй және коммуналдық қызметтердің бағалары мен тарифтерін мемлекеттік реттеу, көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыру мәселелері бойынша консультациялар өткізу туралы уағдаласады. 10. Қазақстан Республикасында 2006 – 2016 жылдарға арналған гендерлік теңдік стратегиясын іске асырудың: 1) ана мен баланы қорғауды, әйелдерді әлеуметтік қолдауды қамтамасыз етуге, әлеуметтікеңбек қатынастары саласындағы гендерлік проблемаларды шешуге; 2) балалардың күтімімен және олардың тәрбиесімен айналысатын ерлер мен әйелдерді тең құқықтар негізінде қолдауға; 3) әйелдердің шешім қабылдау деңгейіндегі өкілдігін арттыруға бағытталған шараларын жүзеге асыру. 11. Салалық, өңірлік келісімдер мен ұйымдарда ұжымдық шарттар жасаған кезде әйелдердің, жастар мен мүмкіндіктері шектеулі адамдардың негізгі құқықтары мен кепілдіктерін көздеу. 12. Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің ерлігі мен батылдығына шынайы құрмет көрсете отырып және Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдық мерейтойы қарсаңында, олардың әлеуметтік-экономикалық құқықтарын және заңды мүдделерін жан-жақты қорғаудың ерекше маңызын мойындай отырып, Тараптар, Ұлы Отан соғысының мүгедектері мен қатысушыларына, соларға теңестірілген адамдар қатарындағы бұрынғы қызметкерлерге 2015 жылдың ішінде әлеуметтік қолдау шараларын көрсету (қоғамдық көлікте тегін немесе жеңілдікпен жүру, тұрғын үйді жөндеу, отынмен қамтамасыз ету, тіс протездеу, санаторий-курорттық емдеуге жолдама беру, материалдық көмек көрсету және т.б.) жөнінде өздеріне міндеттеме қабылдайды.

жағдайларды тиісті деңгейлерде және Комиссияда алдын ала қарамай және шешпей ереуіл өткізбейді. 8. Тараптар нақты орындау мерзімі мен орындауға жауапты мүшелерін көрсете отырып, оны Комиссияның бекітуімен қабылданған міндеттемелерді іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын әзірлейді. 9. Комиссия шешімдері осы Келісімді іске асыру нысаны болып табылады. 10. Бас келісімнің орындалу барысын бақылауды, Тараптар Әлеуметтік әріптестік пен әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық үшжақты комиссия туралы ережеде айқындалған тәртіппен жүзеге асырады. 11. Комиссияның жұмыс тобы Келісімнің орындалу барысы туралы ақпарат дайындайды. Комиссия жыл сайын Келісім ережелерінің орындалу барысын қарайды. 12. Республикалық үшжақты комиссияның қызметін және Келісімнің іске асырылу барысын жариялау мақсатында Тараптар Қазақстан Республикасында әлеуметтік әріптестікті дамыту және әлеуметтік-еңбек қатынастары проблемаларына арналған материалдарды бұқаралық ақпарат құралдарына ұдайы жариялап отыруды қамтамасыз етеді. 13. Осы Келісім 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енеді және жаңа Келісім жасалғанға дейін қолданылады. 14. Бас келісім мемлекеттік органдарда, қызметкерлер мен олардың өкілдеріне, сондай-ақ меншік нысанына қарамастан жұмыс берушілердің барлығына қолданылады. 15. Тараптар Келісімде көзделген, өздері қабылдаған міндеттемелерді орындамаған жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауапты болады. 16. Келісімнің мәтіні екі апта мерзімде «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» республикалық баспа басылымдарында жарияланады. Астана қаласында 2014 жылғы 25 желтоқсанда 10 данада мемлекеттік және орыс тілдерінде жасалды. Қол қоюға қатысушылардың әрқайсысында Келісімнің бір-бір данасы бар.

Индекс

(Соңы. Басы 12-бетте).

8) салалық келісімдерге тиісті саладағы ауыр жұмыстармен, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды), қауіпті жұмыстармен айналысатын қызметкерлер үшін салалық арттырушы коэффициенттердің мөлшерін енгізуді қамтамасыз ету; 9) тең дәрежелі жұмыстарды орындау кезінде және тиісті біліктілікке сәйкес келетін шетелдік және отандық қызметкерлер арасында еңбекақы төлеу саласында кемсітушілікке жол бермеуге ықпал ету; 10) әлеуметтік шиеленістерге және еңбек жанжалдарының туындау қатерлеріне, еңбек заңнамасы нормаларының сақталуына тұрақты негізде мониторинг жүргізу және жарты жылда бір рет мониторингтің нәтижелерін Комиссия отырыстарында қарау; 11) тиісті саладағы ауыр жұмыстармен, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды), қауіпті жұмыстармен айналысатын қызметкерлер үшін ең төмен еңбекақы төлеу стандартын айқындаудың және салалық арттырушы коэффицентті есептеудің бірыңғай әдістемесін қабылдау жөнінде консультацияларды жалғастыру; 12) экономика салаларындағы еңбекақы төлеу жүйесінің негізгі қағидаттары бойынша келісілген ұсыныстар әзірлеу жөнінде консультациялар өткізу; 13) азаматтық қызметшілерге еңбекақы төлеу жүйесінің жаңа моделін енгізуге ықпал ету.

13

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

2

38

2

0

0

5

76

4

0

0

38

2

38

2

0

0

117 35

76

4

76

4

0

0

95

77

18

38

2

57

3

0

0

Биология

38

38

0

0

38

2

0

Алғашқы әскери дайындық**** Дене тәрбиесі***** Жалпы 2 гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ 4 (орыс) тілі ****** Кәсіби шетел тілі

145

85

60

38

2

38

2

39

152

36

116

76

4

76

4

0

0

2

237

70

167 0

0

0

0

0

117 9

120 8

1

56

24

32

0

0

26

2

30

2

1

69

36

33

0

0

39

3

30

2

112

10

102

0

0

52

4

60

4

140

140 0

65

5

75

5

39

39

0

0

39

3

0

26

26

0

0

26

2

30

30

0

0

0

30

2

45

45

0

0

45

3

457

279 178 0

0

247 19

210 14

Математика

2

2

Информатика Физика және астрономия Химия

Дене тәрбиесі***** Әлеуметтікэкономика-лық пәндер Мәдениеттану

4 0

0

Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Жалпы кәсіптік 2 пәндер Сызу

5

0

0

0

0

0

0 0

0

0

0 3

30

2

0

1

82

6

76

0

0

52

4

30

2

Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері Еңбекті қорғау

4

1

82

62

20

0

0

52

4

30

2

4

2

97

63

34

0

0

52

4

45

3

69

45

24

0

0

39

3

30

2

97

73

24

0

0

52

4

45

3

30

30

0

0

0

30

2

Арнайы пәндер Кен ісі

3г 4г

4 2

135 45

135 0 45

1

45

45

0

0

0

45

3

1

45

45

0

0

0

45

3

20

2406 17 40 30 8+ 3г

684 36

684 36

468 36

570 38

12

12 4

11

15 4+ 3г

1

0

Кен машиналары 4г мен кешендері Кеніштік көлік 4г

Барлығы Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны:

83 г

0

0

666 0

0 0

0

0 0

0

0 0

0

135 9 45 3

Курстық жобалардың саны:

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері

БҚ 1-10 КҚ110 АҚ19

ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 Барлығы Е АА ҚА КДДБ

К 00 Ф 00 Барлығы Қорытынды

Өндірістік оқытуы Оқыту - өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы Емтихандар: аралық аттестаттау қорытынды аттестаттау кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ******* Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

306 126 180 306 168 132 31 5 2880 200 232 432 3312

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. (Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

76

76

0

38 2

38 2

0

0

2

38 38 171 76 152

38 38 171 46 117

0 0 0 30 35

38 0 95 38 76

5 2 4

0 38 2 76 4 38 2 76 4

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

95 77 38 38 145 85

18 0 60

38 2 0 38 2

57 3 38 2 38 2

0 0 39

0 0 30

152 36

116

76 4

76 4

0

0

0

117 9

120 8

72 6

48 4

2 2 1

2

2

357 33

324 0

0

4

1

80

21

59

0

0

26

2

30

2

24 2

0

1

69

6

63

0

0

39

3

30

2

0

0

202

0

0

52

4

60

4

48 4

48 4

0

176 176 0

0

65

5

75

5

36 3

0

39

0

0

39

3

0

0

0

26

26

0

0

26

2

0

0

0

30

30

0

0

0

30

2

0

0

45

45

0

0

0

45

3

0

0

36

0

541 331 210 0 82 82

6 62

76 20

0

0 0

0 0

0

0 0

0 0

0

36 3

0

247 19 210 14 48 4 52 4 52 4

30 2 30 2

36 3

0 0

0 0

97

63

34

0

0

52

4

45 3

0

0

69

45

24

0

0

39

3

30 2

0

0

1

97

73

24

0

0

52

1

84

52

32

0

0

30

30

0

0

7

711 449 242 20 0

2

165 101 44

1

60

44

0

0

0

45 3

0

0

0

0

48 4

36 3

0

30

0

0

0

4

0

0

2

135 9

276 23 300 25

20 0

0

0

45 3

60 5

60 5

0

0

0

0

36 3

24 2

16

1

129 69

60

0

0

0

45 3

48 4

36 3

1

120 90

30

0

0

0

0

48 4

72 6

1

108 64

44

0

0

0

0

1

105 79

26

0

0

0

45

24

22

0

0

0

0

2

3

60 5

48 4

24 2

36 3

0

24 2

2

2

0

38

2

0

76

76

0

38

2

38

38

38

0

38

2

0

38 2

38

38

0

0

171 171

0

95

76

30

38

46

0 2

0

0

0

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 Барлығы Е АА ҚА КДДБ

2

0

0

5

76

4

0

0

2

38

2

0

0

152 117

35

76

4

76

4

0

0

1

95

77

18

38

2

57

3

0

0

38

38

0

0

38

2

0

0

60

38

38

2

39 3 30

152 36

116 0

аптадағы сағат саны

0

Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

38

2

аптадағы сағат саны 6сем 12 ап. аптадағы сағат саны 7сем 13 ап.

0

2

145 85

аптадағы сағат саны 5сем 12 ап.

аптадағы сағат саны 4сем 15 ап.

2сем 19 ап.

аптадағы сағат саны 3сем 13 ап.

аптадағы сағат саны

курстық жобалау 1сем 19 ап.

зертханалық-практ. жұмыстар

теориялық сабақтар

курстық жобалар

38

Барлығы Оқу пәндерінің саны:

0 0

К 00

76

4

76

4

0

0

0

0

0

0

117 9 120 8 72 6

48 4 52 4

2

2

409 33

376

4

1

80

21

59

0

0

26 2 30

2 24 2

0

0

1

69

6

63

0

0

39 3 30

2 0

0

0

260 6

254

0

0

52 4 60

4 48 4

48 4 52 4

176 176

0

65 5 75

5 36 3

0

0 0

36+ БҰ АП 10+ 3г 1

10 97

20 684 36

12

12

0

0

48 4

684 36 468 36 570 38 432 36 432 36 11

4

15

10

9

3

1

1 1

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 Өндірістік оқытуы

342

ӨО 01 Оқыту - өндірістік шеберханалардағы практика

126

ӨО 02 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы

216

КП 00

Кәсіптік практика

504

КП 01

Кәсіптік дағдыны бекіту және қалыптастыру практикасы

504

Барлығы

846

Е

Емтихандар:

204

АА

аралық аттестаттау

168

ҚА

қорытынды аттестаттау

31

КДДБ кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену *********

5

Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар

4320

К 00

Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар

300

Ф 00

Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

340

Барлығы

640

Қорытынды

4960

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

36

Өндірістік оқытуы Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы

342 126 216 342 90 54 31 5 1440 60

Емтихандар: аралық аттестаттау қорытынды аттестаттау кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену *** Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

60 120 1560

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

76

0

0

52 4 30

2 0

0

0

20

0

0

52 4 30

2 0

0

0

Индекс Оқу пәндерінің атауы

4

2

97

63

34

0

0

52 4 45

3 0

0

0

69

45

24

0

0

39 3 30

2 0

0

0

1

97

73

24

0

0

52 4 45

3 0

0

0

1

84

52

32

0

0

0

0

30

30

0

0

0

30

0

39 3 0

0

0

0

0

0

26 2 0

0

0

0

30

30

0

0

0

30

2 0

0

0

45

45

0

0

0

45

3 0

0

0

36

36

0

0

0

0

0

0

210

5,7г 7г

6,7 2 1

8

11 777 27 256 166 112 96

0

284

66 0

44 16

46 0 0

0

0

0

0

0

0

36 3 0

0

0 0

0 0

0

0

0

45

1

120 90

30

0

0

0

0

1

108 64

44

0

0

0

0

1

105 79

26

0

0

0

1

91

69

22

0

0

102 80

22

0

0

48

20

20 0

48

48 4

0

0

36 3 0

2 0

0

0

0 135 9 27 23 30 25 41 32 6 0 6 45 3 60 5 60 5 91 7 0 36 3 24 2 52 4

60

104 64

36 3

247 1 210 14 48 4 9

129 69

7

11+3г 3

0

1

7

0

26

541 331

3

6

39

6

3+3г

0

3 48 4

36 3

48 4

72 6 0

60 5

48 4 0

45

3 24 2

36 3 0

0

0

0

0

0

0

0

24 2 78 6

0

0

0

0

0

0

0

0

91 7

0

10 8 4 48 4 0

25 3738 2481 1191 66 684 36 684 36 468 36 570 38 43 36 43 36 46 36 2 2 8

Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

3

12

12

11

4

15

10

3

1

9

6

1

2+3г

1

2

Өндірістік оқытуы Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы Кәсіптік практика Кәсіптік дағдыны бекіту және қалыптастыру практикасы Мамандықтың бейінді практикасы Кәсіптік практика

342 126 216 1386 540 576 270 1728 294 186 103 5

Емтихандар: аралық аттестаттау қорытынды аттестаттау кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ********* Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар 5760 К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес кон- 400 сультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар 428 Барлығы 828 Қорытынды 6588

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 35-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: 070502 2 - Жер асты тау-кен жұмысшысы*, 070503 2 - Бекітуші*, 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі*, 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі*, 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы*, 070510 2 - Жерасты тау-кен монтажшысы*, 070512 1 - Шам жасаушы*, 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі*, 070516 1 - Өрттің алдын-алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы* Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 10 ай жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Семестр бойын-ша бөлу Оқу пәндерінің атауы

Сағаттар саны олардың ішінде

Се-местр бойынша бөлу

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс

1 2 ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 01 Кәсіби қазақ (орыс) тілі * ЖГП 02 Кәсіби шетел тілі ЖГП 03 Қазақстан тарихы ЖГП 04 Дене тәрбиесі ** ӘЭП 00 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 01 Мәдениеттану ӘЭП 02 Философия негіздері ӘЭП 03 Саясаттану және әлеуметтану негіздері ӘЭП 04 Экономика негіздері ӘЭП 05 Құқық негіздері ЖКП00 Жалпы кәсіптік пәндер ЖКП 01 Сызу ЖКП 02 Техникалық механика негіздері ЖКП 03 Электротехника электроника негіздерімен ЖКП 04 Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері ЖКП 05 Геология негіздері ЖКП 06 Геодезия және маркшейдер ісі негіздері ЖКП 07 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Кен ісі АП 02 Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі *** АП 03 Кен машиналары мен кешендері АП 04 Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу АП 05 Кен механикасы АП 06 Кеніштік көлік АП 07 Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану БҰАП Білім беру ұйымы анықтайтын пәндер**** Барлығы

3 2

Сағаттар саны

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс II курс

олардың ішінде

4

5 3

6 7 432 51

8 9 312 0

10 11 12 156 12 150 10 78

1 1 1

82 69 69 212 179

32 9 69 10 171

50 60

26 39 39 52 65

2 3 3 4 5

30 30 30 60 75

39 26 30

39 26 30

39 26 0

3 2

0 0 30

2

37 39 339 6 62

8

7 1 2

45 39 545 82 82

2

2

97 69

1 1

2 4

0

202 8 0

2 2 2 4 5

26 0 0 52 39

2

0 0 0

6

13 48

4

0 0 0 48 0

4 0

2 4 3

0 0 0

3

206 0 76 20

0 45 0 0 247 19 210 52 4 30 52 4 30

63

34

52

4

45

3

0

0

49

20

39

3

30

2

0

0

97 88

73 56

24 32

52 0

4

45

3

0 52

13 3 2

30 704 170 63

30 0 464 220 20 0 106 44 20 0 47 16 0

2

118 58

60

4

2

124 94

2 1 1

113 69 92 66 24 24

6+3г 1

23

1908 1073 746 20 468 36 540 36 468 36 432 36

2

2+3г 1 3, 4 г 4 4г

48

Оқу пәндерінің саны:

0 39 14 52 2 0 2 0

0 0 36 0 0

3 4

0 36

4

3

3

30 2 105 7 45 3 0

0 0 299 23 300 25 65 5 60 5 39 3 24 2

0

30

52

4

36

3

30

0

0

52

4

72

6

44 26

0 0 0

0 30 0

65 26 0

5 2

48 36 24

4 3 2

0

0

48

4

48

23+ БҰАП 6+3г 1

Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

0

11

2

2

0

15

10

9

3

1

2+3г 1

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 КП 00 КП 01 Барлығы Е АА ҚА КДДБ К 00

Өндірістік оқытуы Оқыту - өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіби дағдыны қалыптастыру практикасы Кәсіптік практика Кәсіби дағдыны бекіту және қалыптастыру практикасы Емтихандар: аралық аттестаттау қорытынды аттестаттау кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ***** Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

Ф 00 Барлығы Қорытынды

378 126 252 468 468 846 126 90 31 5 2880 200 232 432 3312

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 37-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: 070511 3 - Техник-технолог Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Индекс

Оқу пәндерінің атауы

Семестр бойынша бөлу

1 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04 ӘЭП 00

2 Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі * Кәсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тәрбиесі ** Әлеуметтікэкономикалық пәндер

3 2 2

5

4

Сағаттар саны Курстар және семестрлер бойынша бөлу* олардың ішінде I курс II курс III курс

5 6 7 3 484 51

8 364

9 0

10 156

11 12 150

12 10 78

6

13 48 4

2

1 82

32

50

26

2

30

2

26

1 69 1 69

9 69

60

39 39

3 3

30 30

2 2

0 0

52 65

4 5

60 75

4 5

52 39

264 10 0 179 171

254 8

0

ЖКП 03 ЖКП 04 ЖКП 05 ЖКП 06

АП 03

4+3г

62

0

ӘЭП 04 ӘЭП 05 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02

АП 04

6

0

26

38+ БҰАП 11+3г

Индекс

4+3г

540 15

82

0

39

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 34-қосымша

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: 070511 3 - Техник-технолог Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 3 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

468 36 11

82

Оқу пәндерінің саны:

ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 КП 00 КП 01 КП 02 КП 03 Барлығы Е АА ҚА КДДБ

0

1

2

0

2сем 15 ап.

21 53

0

394

1

0

аптадағы сағат саны

24 32 70

0

1008 545 17

4

7

аптадағы сағат саны

48

15

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 36-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: белгіленген деңгейге: 070502 2 - Жер асты тау-кен жұмысшысы, 070503 2 - Бекітуші, 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі, 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі, 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы, 070510 2 - Жер асты тау-кен монтажшысы, 070512 1 - Шам жасаушы, 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі, 070516 1 - Өрттің алдын-алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы; жоғары деңгейге: 070501 2 - Тау-кен қазба машиналарының машинисі, 070502 2 - Жер асты таукен жұмысшысы, 070503 2 - Бекітуші, 070504 2 - Тазарту забойының кен жұмысшысы, 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі, 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі, 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы, 070508 2 - Дизельпоезд машинисі, 070509 2 - Электровоз машинисі, 070510 2 - Жер асты тау-кен монтажшысы, 070513 1 - Тиеуіштің жүргізушісі, 070514 1 - Үңгілеуші, 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі, 070516 1 - Өрттің алдын-алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы, 070517 2 - Толық қималы шахта оқпандарын бұрғылауға арналған құрылғылардың машинисі, 070518 2 - Көтергіш машинасының машинисі, 070519 2 - Жарушы Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері 48

4+3г

Ф 00 Барлығы Қорытынды

2

1сем 13 ап.

2+ 1 3г 5, 6 6г 6г

2

0

0

курстық жобалау

4

1 1

0

0

зертханалық-практ. жұмыстар

4

6

0

39

36 2

0

2

теориялық сабақтар

0

208 6

0

2

2

6

0

3

38

аптадағы сағат саны

2

2

4сем 12 ап.

0 0

38

ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03

ЖКП 07 АП 00 АП 01 АП 02

4 3

аптадағы сағат саны

0 0

12

64

3 2 7 3 2 2

аптадағы сағат саны

2

76

2 3 14 2 2 3 2

5сем 13 ап.

38 0

1

0

10 2 2 2 4 5

45 30 105 45 30 30

аптадағы сағат саны

38 2 38 2

0

4

3сем 13 ап.

12 0

0

аптадағы сағат саны

64 38

4

19 4 4 4 3

4сем 12 ап.

76 38

76

11 150 30 30 30 60 75 0 0 30 45 210 30 30 45 30

12 2 3 3 4 5 3 2

аптадағы сағат саны

1

5

0

2сем 15 ап.

0

95

52 0 0 0 0 0 0

3сем 13 ап.

0

20

24

аптадағы сағат саны

4

171 151

6 3 2 1

73 30 105 45 30 30

аптадағы сағат саны

76

1

3г 2г 2г 2г

97 30 105 45 30 30

8 174 76 20 34 20

1сем 13 ап.

95 5

2

1

9 10 0 156 26 39 39 52 0 65 39 26 0 0 0 247 52 52 52 39

102 8

2сем 15 ап.

171 151 20

0

курстық жобалау

1

0

2 2

8 212 50 60

аптадағы сағат саны

2

5

6 1 2 2

7 25 6 9 69 10 132 39 26 30 37 283 6 62 63 49

зертханалық-практ. жұмыстар

0

95

2

6 306 56 69 69 112 140 39 26 30 45 457 82 82 97 69

1сем 13 ап.

0

4

5

0

теориялық сабақтар

5

76

2

3 1 1 1

курстық жобалау

95

30

4

зертханалық-практ. жұмыстар

4

171 141

16

3

Минимальное кол-во контрольных работ барлығы

76

2

15

2 2

теориялық сабақтар

171 141 30

2

14

курстық жобалар

2

9 10 11 12 13 0 684 36 684 36 39 3 30 2

2 Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі * Кәсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тәрбиесі ** Әлеуметтік-экономикалық пәндер Мәдениеттану Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Жалпы кәсіптік пәндер Сызу Техникалық механика негіздері Электротехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері ЖКП 05 Геология негіздері ЖКП 06 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Кен ісі АП 02 Кен машиналары мен кешендері АП 03 Кеніштік көлік

емтихандар

15

7 8 1116 321

IV курс

1 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04 ӘЭП 00 ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03 ӘЭП 04 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04

Бақылау жұмыстарының ең кем саны Барлығы

14

аптадағы сағат саны

5сем 12 ап.

13 30 2

аптадағы сағат саны 6сем 12 ап.

4сем 15 ап.

аптадағы сағат саны

3сем 13 ап.

аптадағы сағат саны

зертханалық-практ. жұмыстар курстық жобалау 1сем 19 ап.

аптадағы сағат саны

12 39 3

5 6 9 14 37

барлығы

Курстық жобалардың саны:

11 684 36

III курс

4

курстық жобалар Бақылау жұмыстарының ең кем саны

Емтихандар саны:

8 9 10 321 0 684 36

II курс

2

Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі****** АП 03 Кен машиналары мен кешендері 6 АП 04 Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу АП 05 Кен механикасы АП 06 Кеніштік көлік АП 07 Қауіпсіздік 6г техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану БҰ АП Білім беру ұйымы анық-тайтын пәндер ******** Барлығы 10+ 1 3г Оқу пәндерінің саны:

I курс

2сем 19 ап.

7 11 16

олардың ішінде

аптадағы сағат саны

5 6 9 14 37

4

Курстар және семестрлер бойынша бөлу*

3 4**

емтихандар

АП 02

3 4**

теориялық сабақтар

1 2 ЖБП 00 Жалпы білім беретін пәндер* ЖБП 01 Қазақ (орыс) тілі ЖБП 02 Қазақ және орыс әдебиеті *** ЖБП 03 Шетел тілі ЖБП 04 Дүниежүзілк тарихы ЖБП 05 Қазақстан тарихы ЖБП 06 Қоғамтану ЖБП 07 География ЖБП 08 Математика ЖБП 09 Информатика ЖБП 10 Физика және астро-номия ЖБП 11 Химия ЖБП 12 Биология ЖБП 13 Алғашқы әскери дайындық**** ЖБП 14 Дене тәрбиесі ***** ЖГП 00 Жалпы гуманитар-лық пәндер ЖГП 01 Кәсіби қазақ (орыс) тілі ****** ЖГП 02 Кәсіби шетел тілі ЖГП 03 Дене тәрбиесі ***** ӘЭП 00 Әлеуметтікэкономикалық пәндер ӘЭП 01 Мәдениеттану ӘЭП 02 Философия негіз-дері ӘЭП 03 Саясаттану және әлеуметтану негіздері ӘЭП 04 Экономика негіздері ӘЭП 05 Құқық негіздері ЖКП 00 Жалпы кәсіптік пәндер ЖКП 01 Сызу ЖКП 02 Техникалық меха-ника негіздері ЖКП 03 Электротехника электроника негіздерімен ЖКП 04 Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері ЖКП 05 Геология негіздері ЖКП 06 Геодезия және маркшейдер ісі негіздері ЖКП 07 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Кен ісі

Сағаттар саны Бақылау жұмыст-ң ең кем саны барлығы

Оқу пәндерінің атауы

емтихандар

Индекс

курстық жобалар

Семестр бойынша бөлу

1 2 ЖБП Жалпы білім 00 беретін пәндер* ЖБП Қазақ (орыс) 01 тілі ЖБП Қазақ 02 және орыс әдебиеті*** ЖБП Шетел тілі 03 ЖБП Дүниежүзі 04 тарихы ЖБП Қазақстан 05 тарихы ЖБП Қоғамтану 06 ЖБП География 07 ЖБП Математика 08 ЖБП Инфор09 матика ЖБП Физика және 10 астрономия ЖБП Химия 11 ЖБП Биология 12 ЖБП Алғашқы 13 әскери дайындық **** ЖБП Дене 14 тәрбиесі ***** ЖГП Жалпы гума00 нитарлық пәндер ЖГП Кәсіби қазақ 01 (орыс) тілі ****** ЖГП Кәсіби ше02 тел тілі ЖГП Дене 03 тәрбиесі ***** ӘЭП Әлеуметтік00 экономикалық пәндер ӘЭП Мәдениет01 тану ӘЭП Философия 02 негіздері ӘЭП Саясаттану 03 және әлеуметтану негіздері ӘЭП Экономика 04 негіздері ӘЭП Құқық 05 негіздері ЖКП Жалпы 00 кәсіптік пәндер ЖКП Сызу 01 ЖКП Техникалық 02 механика негіздері ЖКП Электро03 техника электроника негіздерімен ЖКП Өндірісті ақ04 параттандыру және автоматтан-дыру негіздері ЖКП Геология 05 негіздері ЖКП Геодезия 06 және маркшейдер ісі негіздері ЖКП Еңбекті 07 қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Кен ісі АП 02 Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі ******* АП 03 Кен машиналары мен кешендері АП 04 Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу АП 05 Кен механикасы АП 06 Кеніштік көлік АП 07 Өндіріс процестерін автоматтандыру АП 08 Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану АП 09 Сала экономикасы БҰ Білім беру АП ұйымы анықтайтын пәндер ******** Барлығы

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс II курс III курс

курстық жобалар

Оқу процесінің жоспары

Оқу пәндерінің атауы

Сағаттар саны олардың ішінде

емтихандар

Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

Индекс

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0705000 - Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу Біліктілігі: белгіленген деңгейге: 070502 2 - Жер асты тау-кен жұмысшысы; 070503 2 - Бекітуші; 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі, 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі, 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы, 070510 2 - Жерасты тау-кен монтажшысы, 070512 1 - Шам жасаушы, 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі, 070516 1 - Өрттің алдын-алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы. жоғары деңгейге: 070501 2 - Тау-кен қазба машиналарының машинисі, 070502 2 - Жер асты тау-кен жұмысшысы; 070503 2 - Бекітуші; 070504 2 - Тазарту забойының кен жұмысшысы, 070505 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі, 070506 2 - Жер асты қондырғысының машинисі, 070507 2 - Тау-кен қазбаларын жөндейтін жұмысшысы, 070508 2 - Дизельпоезд машинисі, 070509 2 - Электровоз машинисі, 070510 2 - Жерасты тау-кен монтажшысы, 070513 1 - Тиеуіштің жүргізушісі, 070514 1 - Үңгілеуші, 070515 1 - Скреперлік шығыр машинисі, 070516 1 - Өрттің алдын-алу және оны сөндіру жөніндегі тау-кен жұмысшысы, 070517 2 - Толық қималы шахта оқпандарын бұрғылауға арналған құрылғылардың машинисі, 070518 2 - Көтергіш машинасының машинисі, 070519 2 - Жарушы

емтихандар

Семестр бойынша бөлу

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 33-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

Бақылау жұмыстарының ең кем саны барлығы

Оқу процесінің жоспары

(Жалғасы. Басы 13-бетте).

14 52

4

0

0

0 0

0 0

48 4 0 0

52 0

4 0

АП 05 АП 06 АП 07 АП 08

АП 09 БҰАП Барлығы

Мәдениеттану Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кәсіптік пәндер Сызу Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері Геодезия және маркшейдер ісі негіздері Еңбекті қорғау Арнайы пәндер Кен ісі Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі*** Кен машиналары мен кешендері Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу Кен механикасы Кеніштік көлік Өндіріс процестерін автоматтандыру Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану Сала экономикасы Білім беру ұйымы анықтайтын пәндер ****

39 26 30

39 26 30

3 2

0 0 30

0 0 247 52 52

45 0 19 210 4 30 4 30

2

0 0 0

0 0 0

0 0 36 3 0 0

0 0 0 0 0

2 2

2 97

63

34

52

4

45

3

0

0

0

69

49

20

39

3

30

2

0

0

0

1 97 1 88

73 56

24 32

52 0

4

45

3

0 52

0 36 3

0 0

30 768 171 99

284 44 16

30 105 45 0

2 7 3

0 0 299 23 300 25 65 5 60 5 39 3 24 2

2

3+3г 3, 5 г 5г

30 3 15 1120 3, 4 3 261 2 115

4

208 78 20

0

0 68 0 46 0 0

0

2 118 58

60

0

30

2 124 94

30

0

0

2 113 69 1 92 66 1 91 69

44 26 22

0 0 0

0 30 0

1 102 80

22

0

0

20

22 0 0

0 0

5

5

1 104 62 48 48

7+3г

3

25 2376 1375 864

Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны:

25+БҰАП 7+3г

Курстық жобалардың саны:

3

68 468 11

36 540 15 3

3 0 39 14 52 2 0 2 0

0 0 0

45 37 39 39 7 545 337 1 82 4 2 82 62

2

8

39 26 0

2

3 4

4

0

0 416 32 91 7 52 4

52

4

36 3

52

4

72 6

0

65 26 0

5 2

48 4 36 3 0

0 0 91

7

0

24 2

78

6

0 0

0 48 4

104 8 0

36 468 36 432 36 468 36 10 1

9 1

6 2+3г

1

1

1

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 КП 00 КП 01 КП 02 КП 03 Барлығы Е АА ҚА КДДБ К 00 Ф 00 Барлығы Қорытынды

Өндірістік оқытуы Оқыту - өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіби дағдыны қалыптастыру практикасы Кәсіптік практика Кәсіби дағдыны бекіту және қалыптастыру практикасы Мамандықтың бейінді практикасы Біліктілік практикасы Емтихандар: аралық аттестаттау қорытынды аттестаттау кәсіби дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ***** Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

378 126 252 1350 504 576 270 1728 216 108 103 5 4320 300 340 640 4960

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП- Әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 38-қосымша 0705000 – «Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары белгіленген деңгей Оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай Индекс Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖБП 00 Жалпы білім пәндері ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу істеуі керек ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу істеуі керек ЖГП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен) істеуі керек ЖГП 0.3 Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: дене 0.3/0.4 шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене тәрбиесі жаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру істеуі керек ӘЭП 00 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері - әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізін білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу істеуі керек ӘЭП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі, адам өмірінің мәні туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролін, оның құрылымын, түрлері және әдістерін, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарым-қатынасының өнегелік нормаларын реттей алу істеуі керек ӘЭП 0.3 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарым-қатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру істеуі керек ӘЭП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономикалық негіздерді, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясатты білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажетті экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану істеуі керек ЖКП 0.0 ЖКП 0.1

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің Қалыпатауы тастыру құзыретінің коды БҚ 1.1 Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ тілінде БҚ 1.8 жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту.

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс тілінде БҚ 1.8 жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту

Кәсіби шетел тілі: кәсіби қарым-қатынас БҚ 1.8 үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы БҚ 2.2 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

Дене тәрбиесі: маманды дайындаудағы дене шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері.

БҚ 1.9

Мәдениеттану: мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үндібуддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVIIXIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XX-ғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

БҚ 1.2

Философия негіздері: БҚ 1.2 пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм - пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігі; құндылықтардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат. БҚ 1.2 Саясаттану және әлеуметтану негіздері; саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; сыртқы және ішкі саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде: әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы. Экономика негіздері: мақсаттары, басты ұғымдары, қызметі, мәні, принциптері; меншік формалары мен түрлері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу әдістері және болжауды әзірлеу; бизнесжоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым.

БҚ 1.3, 1.4

Жалпы кәсіптік пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті сызбаларды рәсімдеу ережелерін; көріністердің сызбада орналасуын; сызбадағы проекциялық көріністерін; қималарды және тіліктерді; алмалы-салмалы және алынбайтын-салынбайтын қосылымдарды білуі керек; жабдықтарға қызмет көрсету мен жөндеу бойынша жұмыстарды орындауға арналған қарапайым сызбаларды оқу; машиналар мен механизмдерге арналған тетіктерді және қосалқы бөлшектерді дайындау мақсатында эскиздер мен техникалық суреттерді орындау істеуі керек

Сызу: БҚ 1.1 сызбаларды рәсімдеу ережелері; сызбалардағы геометриялық құрылулар; сызбалардағы проекциялық көріністер; бір және үш жазықтыққа тік бұрышты проекциялау, қарапайым геометриялық фигуралардың изометриялық және диаметриялық проекциялары; сызба және бөлшектің изометриялық проекциясы; геометриялық фигуралардың жаймалары; сызбалардағы көріністердің орналасуы; қималар мен тіліктер; тік бұрышты және аксонометриялық осьтердегі түрлерінің, қималар мен тіліктерінің қажетті және жеткілікті сандарын қолдана отырып, бөлшектер сызбасын орындау; машинажасау сызуы; металды конструкциялардың қарапайым сызбасын оқу; алмалы-салмалы қосылымдар; алынбайтын-салын

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-14-беттерде).

ЖКП 0.2

ЖКП 0.3

ЖКП 0.4

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті машиналар мен механизмдер жіктеуін; бөлшектерді қосу түрлерін; айналу қозғалысының беріліс түрлерін; деформацияның негізгі түрлерін; шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулерін білуі керек; бөлшектер мен жиналмалы бірліктерді айыра білу; беріліс сандарын анықтау; серпімділік пен кернеуінің ішкі және сыртқы күштерін айыру қолынан келуі керек

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті электрлік және магниттік тізбектерін; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектерін; магнитті тізбектерін; электрлік құрылғыларын; электр қуатының өндірілуін, таратылуын және қолданылуын; электржетекті және электравтоматиканы білуі керек; электржабдықтарына қызмет көрсету бойынша жұмысты жүргізуге арналған электр схемаларын оқу; электржабдықтары жұмысын бақылау мақсатында электр өлшеу аспаптарын қолдану істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті ОС WINDOWS түрлерін; WORD мәтіндік процессорын; EXCEL электронды кестелерін; Corel DRAW векторлық редакторын; вирустардан қорғануын; WinZip архиваторын; ОС DOS; Norton Commander сыртқабықша бағдарламасын; бағдарламалық тілдерін; автоматты реттеу негіздерін; автоматты реттегіштердің жұмыс істеу принципін, функциялық және құрылымдық схемаларын білуі керек; жұмыста және күнделікті өмірде дербес компьютерді қолдану; автоматты жүйелерді қолмен басқару немесе кері келтіруді жүзеге асыру істеуі керек

ЖКП 0.5

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті Жер мен Күн жүйесі құрылымдарын; минералдар мен тау-кен жыныстарының пайда болу процестерін және олардың қасиеттерін; геологиялық барлау жұмыстарының тәсілдерін білуі керек; бос тау-кен жыныстарынан пайдалы қазбаларды айыра білу істеуі керек

ЖКП 0.6

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті жер асты тау-кен қазбаларында өзін өзі ұстау ережелерін; өзін қорғау және өрт сөндіру құралдарын; адам шығатын қосалқы қазбаларын; алғашқы медициналық көмек көрсету шараларын; тау-кен қазбаларындағы газ режимін білуі керек; еңбекті қорғау ережелерін ұстану; өзін қорғау және өрт сөндіру құралдарын қолдану; қауіпті және зиянды факторларды айыра білу істеуі керек Арнайы пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті негізгі және қосалқы жұмыстар технологиясын; тау-кен қазбалар, тазарту және дайындық забойлар, қосымша жұмыстар түрлерін білуі керек; қосымша жұмыстарды орындау істеуі керек

АП 0.0 АП 0.1

АП 0.2

АП 0.3

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті уатқыш балғалар, бұрғылау құралдары мен бұрғылау машиналарының белгіленуін, құрылымын; қауіпсіз қолдану ережелерін; жерасты тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы жабдықтар құрылымын және олардың белгіленуін білуі керек; қосалқы жабдықтарды дұрыс және қауіпсіз қолдану; қосалқы жабдықтарға техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті кеніштік көлік түрлерін; шахтаның рельсті жолдарының құрылысын; шектеулі рельсті тасылым жолдарының және конвейерлік көліктің, жер бетінің технологиялық кешенінің құрылымын білуі керек; конвейерлік көлікті пайдалану және оған қызмет көрсету, рельсті жолдарды жөндеу, шек-теулі тасылымның плиталары, төңкеру механизмдері бойынша жұмыстарды орындау істеуі керек

байтын қосылымдар; құрастыру сызбасы; жұмыс сызбасы; бөлшек эскизі; бөлшектің техникалық суреті, құрастыру сызбасы бойынша бөлшектеу. Техникалық механика негіздері: механизмдер мен машиналар жіктеуі; механизмдер бөліктері; механизмдер кинематикасы (механизм және машина, кинематикалық жұптар және тізбектер, кинематикалық жұптар типтері); бөлшектер мен жиналмалы бірліктер: жіктелуі, арналуы және оларға қойылатын талаптар; бөлшектерді қосу түрлері (алмалы-салмалы және алынбайтын-салынбайтын); айналу қозғалысының беріліс механизмдері; айналу қозғалысы берілісінің түрлері (механикалық, белдікті, фрикционды, тісті, тізбекті, бұрамалы): арнауы, сипаты, құрылымы, белгіленуі және кинематикалық схемасы; беріліс саны; абсолюттік қатты дене; деформацияның негізгі түрлері және олардағы кернеулерді бөлу; сыртқы күштер және олардың түрлері; серпімділік пен кернеудің ішкі күштері; істегі, шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулер. Электртехника электроника неіздерімен электрлік және магнитті тізбектер; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектері; электрлік құрылғылар, электрөлшеу аспаптары; электронды аспаптар мен құрылғылар; трансформаторлар; электрлік машиналар мен аппараттар; электр қуатын өндіру, тарату және қолдану; электр станциялары, желілері және электрқуатымен қамтамасыз ету; электржетек және электроника.

БҚ 1.8

ӘЭП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономикалық негіздерді, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясатты білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажетті экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану істеуі керек ӘЭП 0.5

ЖКП 00 ЖКП 0.1 БҚ 1.8, КҚ 1.34, АҚ 1.20

Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері ақпаратты кодтау; сандық жүйелер; бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыру; екілік арифметика; формалы, математикалық логика; модель түсінігі; модельдер типтері; алгоритм түсінігі; алгоритмдер типтері; бағдарламалау тілі; бағдарлама, оны құрылымдау; автоматты түрде реттеу; реттелетін параметр; реттеу объектісі, оның қасиеттері, схемалары; автоматты реттеуіштер, олардың жіктелуі, арналуы, құрылымы, жұмыс істеу принципі, функциялық және құрылымдық схемалары, реттеу органдары; басқарудың автоматты жүйелерінің қосымша құралдары; автоматты жүйелерді қолмен басқару немесе кері келтіруді жүзеге асыру тәртібі. Геология негіздері: Жер және ғарыш. Экзогенді және эндогенді геологиялық процестер; минералогия, петрография және кристаллография; минералдардың негізгі қасиеттері; пайдалы қазбалардың кен орындары; кен орындарының генезисі, іздеу және барлау әдістері; геологиялық барлау жұмыстары; гидрогеология. Еңбекті қорғау: тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік шаралары; өнеркәсіп санитариясы; өндірістік қауіптіліктер мен зияндылықтар; өрт профилактикасының және тау-кен құтқару ісінің негіздері.

БҚ 1.1

Кен ісі: Кен өндірісінің негізгі технологиялық процестері; тік, еңісті және көлденең кен қазбалары; тазарту және дайындық забойлары; қосалқы жұмыстар түрлері, жерасты тау-кен жұмысшысы орындайтын жұмыстар.

БҚ 1.5, 1.6, КҚ 1.3, 1.7, 1.14, 1.22, 1.34, 1.39, 1.42 КҚ 1.12, 1.13, 1.18, 1.37, АҚ 1.2, 1.3, 1.8, 1.24,

ЖКП 0.2

БҚ 1.8, КҚ 1.4, 1.45, АҚ 1.9

КҚ 1.5, 1.42, 1.43, АҚ 1.4, 1.7, 1.10, 1.13, 1.16

Кен машиналары мен кешендері: гидро және пневможетектер негіздері; уатқыш балғалар мен бұрғылау машиналары; қазу, тиеу және тасымалдау машиналары, кешендері; жерасты тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы жабдықтар, құрылымы, белгіленуі және қолдану саласы; жерасты тау-кен жұмысшысы қызмет көрсететін машиналар мен механизмдерді пайдалану және олардың құрылымы. КҚ 1.2, Кеніштік көлік: 1.3, көлік машиналары теориясының негіздері 1.17, ; кеніштік көлік түрлері; шахталық рельсті 1.20, жол; шектеулі тасылым; дірілді, тақташа, қырғыш, тасымалы және арнайы конвейер- 1.22, 1.23, лер; шахталық вагонеткалар, локомотивті 1.25, тасылым; жер бетінің технологиялық 1.27, кешені; шахта көлігінің жұмысын 1.37, ұйымдастыру; гидро- және пневмокөлік; 1.38, ысырмалы көлік. АҚ 1.4, 1.11, 1.14,

ЖКП 0.3

ЖКП 0.4

ЖКП 0.5

ЖКП 0.6

1.2 0705000 – «Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіби білімнің жоғарыланған деңгей біліктілігіне арналған білім беру оқу бағдарламасының құрылымы Оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай/1жыл 10 ай Индекс

Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖБП 00 Жалпы білім беру пәндері ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу істеуі керек ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу істеуі керек ЖГП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материалды; қолынан келуі керек: кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); ЖГП 0.3 Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: 0.3/0.4 дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене тәрбиесіжаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру істеуі керек ӘЭП 0.0 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізін білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу істеуі керек ӘЭП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі, адам өмірінің мәні туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролін, оның құрылымын, түрлері және әдістерін, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарым-қатынасының өнегелік нормаларын реттей алу істеуі керек

ӘЭП 0.3 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарымқатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру істеуі керек

15

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің атауы

Қалыптастыру құзыре-тінің коды БҚ 2.1

Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ тілінде жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту.

БҚ 2.1

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс тілінде жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту

БҚ 2.1

Кәсіби шетел тілі: БҚ 2.1 кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы БҚ 2.2 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

ЖКП 0.7

АП 0.0 АП 0.1

АП 0.2

БҚ 2.7 Дене тәрбиесі: маманды дайындаудағы дене шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері. АП 0.3 БҚ 2.2, Мәдениеттану: мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі 2.4 ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үндібуддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVII-XIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XXғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

Философия негіздері: пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм - пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігі; құндылықтардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат. Саясаттану және әлеуметтану негіздері; саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; сыртқы және ішкі саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде: әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы.

АП 0.4

БҚ 2.2, 2.4 АП 0.5

БҚ 2.2, 2.4

АП 0.6

Экономика негіздері: БҚ 2.3, мақсаттары, басты ұғымдары, қызметі, 2.4, мәні, принциптері; меншік формалары 2.6 мен түрлері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу әдістері және болжауды әзірлеу; бизнесжоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым. Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: Құқық негіздері: БҚ 2.2 - азаматтың құқығын және міндеттерін, оларды құқық – ұғым, жүйе, көздері; құқықтың іске асыру механизмдерін; ежелгі, орта ғасырдағы, Жаңа замандағы - Конституция мәні, биліктің бөліну дамуы; құқықтың Қазақстандағы даму принциптерін, парламент және үкімет тарихы; ҚР Конституциясы – мемлекеттің қызметін; басты заңы, құқықтық жүйенің өзегі; адам - құқықтың субъектілері мен объектлерін; құқығының жалпыға ортақ Декларациясы - құқық бұзу және қылмыс туралы білуі керек; – халықаралық саяси құжат; құқықтық - өз кәсіби қызметін реттейтін нормативтікмемлекет – заң үстемділігі және құқықтық құжаттарды пайдалана білу істеуі азаматтық қоғам; құқықтың басты сакерек лалары; ҚР сот жүйесі; құқық қорғау органдары. Жалпы кәсіптік пәндер БҚ 2.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы Сызу: міндеті сызбаларды рәсімдеу ережелері; сызбалардағы геометриялық құрылулар; сызбаларды рәсімдеу ережелерін; көріністердің сызбада орналасуын; сызбадағы сызбалардағы проекциялық көріністер; сызба және бөлшектің изометриялық пропроекциялық көріністерін; қималарды және тіліктерді; алмалы- салмалы және алынбайекциясы; геометриялық фигуралардың тын-салынбайтын қосылымдарды білуі керек; жаймалары; сызбалардағы көріністердің электрмеханикалық жабдықтарға техникалық орналасуы; қималар мен тіліктер; тік бұрышты және аксонометриялық қызмет көрсету мен жөндеу бойынша жұмыстарды орындауға арналған қарапайым осьтердегі түрлерінің, қималар мен тіліктерінің қажетті және жеткілікті сансызбаларды оқу; машиналар мен механизмдарын қолдана отырып, бөлшектер сыздерге арналған тетіктерді және қосалқы бөлшектерді дайындау мақсатында эскизбасын орындау; машинажасау сызуы; дер мен техникалық суреттерді орындау машинажасаудың қарапайым сызбасын істеуі керек оқу; алмалы-салмалы қосылымдар; алынбайтын-салынбайтын қосылымдар; құрастыру сызбасы; жұмыс сызбасы; бөлшектер эскизі; бөлшектің техникалық суреті, құрастыру сызбасы бойынша бөлшектеу. БҚ 2.1, Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы Техникалық механика негіздері: 2.4 механизмдер мен машиналар жіктеуі; міндеті машиналар мен механизмдер жіктеуін; механизмдер бөліктері; механизмдер кинематикасы (механизм және мабөлшектерді байланыстыру түрлерін; айшина, кинематикалық жұптар және налу қозғалысының беріліс түрлерін; деформацияның негізгі түрлерін; шекті қауіпті тізбектер, кинематикалық жұптар типтері); бөлшектер мен жиналмалы бірліктер: және шекті жол берілген кернеулерін білуі жіктелуі, арналуы және оларға қойылатын керек; бөлшектер мен жиналмалы бірліктерді айыра талаптар; бөлшектерді қосу түрлері білу; беріліс сандарын анықтау; серпімділік (алмалы-салмалы және алынбайтынпен кернеуінің ішкі және сыртқы күштерін айы- салынбайтын); айналу қозғалысының беріліс механизмдері; айналу қозғалысы ра білу істеуі керек берілісінің түрлері (механикалық, белдікті, фрикционды, тісті, тізбекті, бұрамалы): арналуы, сипаты, құрылымы, белгіленуі және кинематикалық схемасы; беріліс саны; абсолюттік қатты дене; деформацияның негізгі түрлері және олардағы күштерді бөлу; сыртқы күштер және олардың түрлері; серпімділік пен кернеудің ішкі күштері; істегі, шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулер. Электртехника электроника негіздерімен БҚ 2.1, Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы электрлік және магнитті тізбектер; ауыспа- 2.4, міндеті электрлік және магнитті тізбектерін; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектері; электрлік КҚ 2.86, құрылғылар, электр өлшеу аспаптары; АҚ 2.56 лы тоқтың электрлік тізбектерін; электрлік электронды аспап-тар мен құрылғылар; құрылғыларын; электр қуатының өндірілуін, транс-форматорлар; электрлік маши-натаралуын және қолданылуын; электржетекті лар мен аппараттар; электр қуатын өндіру, және электравтоматиканы білуі керек; тарату және қолдану; электр станцияэлектржабдықтары мен автоматика құралдарын жөндеуге арналған электрсхема- лары, желілері және электр қуатымен ларын оқу; электржабдықтары және автома- қамтамасыз ету; электр жетек және тика құралдарына қызмет көрсету мен жөндеу электроника. барысында электрөлшеу аспаптарын қолдану істеуі керек Өндірісті ақпараттандыру және автомат- БҚ 2.1, Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы 2.4 тандыру негіздері міндеті ақпаратты кодтау; сандық жүйелер; бір ОС WINDOWS түрлерін; WORD мәтіндік прожүйеден екінші жүйеге ауысу; екілік арифцессорын; EXCEL электронды кестелерін; Corel DRAW векторлық редакторын; вирустар- метика; формалы, математикалық логика; дан қорғануын; WinZip архиваторын; ОС DOS; модель түсінігі; модельдер типтері; алгоритм түсінігі; алгоритмдер типтері; бағдарлама Norton Commander арнайы бағдарламасын; тілі; бағдарлама, оның құрылымға бөлінуі; бағдарламалық тілдерін; автоматты ретавтоматты реттеу; реттелетін параметр; теу негіздерін; автоматты реттегіштердің реттеу объектісі, оның қасиеттері, схежұмыс істеу принципін, функциялық және малар; автоматты реттеуіштер, олардың құрылымдық схемаларын білуі керек; жіктелуі, белгіленуі, құрылымы, жұмыс істеу жұмыста және күнделікті өмірде арнайы принципі, функциялық және құрылымдық компьютерді қолдану; автоматты жүйелерді қолды басқаруға немесе кері келтіруді жүзеге схемалары, келтіру органдары; басқарудың автоматты жүйелерінің қосымша асыру істеуі керек құралдары; автоматты жүйелерді қолды басқаруға немесе кері келтіруді жүзеге асыру тәртібі. КҚ 2.10, Геология негіздері: Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы АҚ 2.16 Жер және ғарыш. Экзогенді және міндеті эндогенді геологиялық процестер; минеЖер мен Күн жүйесі құрылымдарын; тау-кен жыныстары мен минералдардың пайда болу ралогия, петрография және кристаллография; минералдардың басты қасиеттері; процесстерін және олардың қасиеттерін; геологиялық барлау жұмыстарының тәсілдерін пайдалы қазбалардың кен орындары; кен орындарының генезисі, іздеу және барлау білуі керек; әдістері; геологиялық барлау жұмыстары, бос тау-кен жыныстарынан пайдалы гидрогеология. қазбаларды айыра білу істеуі керек Геодезия және маркшейдер ісі негіздері: КҚ 2.1, Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы АҚ 2.35 геодезия: координаттар жүйесі; міндеті бұрыштарды, арақашықтықтары мен координаттар жүйесін; бұрыштарды, арақашықтықтар мен артықтықтарды өлшеу артықтықтарды өлшеу; геодезиялық аспаптар; геодезиялық тармақтар; тәртібін; геодезиялық және маркшейдерлік топографиялық түсірілімдер; аспаптарды; маркшейдерлік түсірілімдер маркшейдерлік іс: жерасты теодолитті түрлерін білуі керек; түсірілім; қималы және тазарту маркшейдерлік схемалар мен тау-кен жұмыстарының пландарын оқу; жұмыстарды қазбаларындағы түсірілім жұмыстары; тік түсірілімдер; маркшейдерлік құжаттама; дұрыс және қауіпсіз жүргізуді бақылаудың тау-кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізудің маркшейдерлік құралдарын қолдану істеуі маркшейдерлік бақылауы. керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы Еңбекті қорғау: КҚ 2.19, міндеті тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы 2.90, жерасты тау-кен қазбаларында өзін өзі ұстау қауіпсіздік шаралары; өнеркәсіп саниАҚ 2.4, ережелерін; шығатын қосалқы жерлерін; тау- тариясы; өндірістік қауіптіліктер мен 2.10, кен қазбаларындағы газдың режимін білуі зияндылықтар; өрт профилактикасы және 2.14, керек; тау-кен құтқару ісінің негіздері. 2.19, еңбекті қорғау ережелерін ұстану; өзін өзі 2.23, құтқару және өрт сөндіру құралдарын қолдану; 2.49, қауіпті және зиянды факторларды айыра білу істеуі керек Арнайы пәндер КҚ 2.9, Кен ісі: Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы 2.12, кен өндірісінің негізгі технологиялық міндеті 2.19, процестері;тік, еңісті және көлденең кен өндірісінің негізгі технологиялық 2.34, кен қазбалары; тазарту және дайындық процестерін; тазарту забойының төбесін 2.37, забойлары; тазарту және дайындау бекіту және басқару, дайындық қазбасын жұмыстарын жүргізу технологиясы; тазар- 2.59, жүргізу және бекіту құжаттарының мазмұны АҚ 2.1, мен толтыру тәртібін; шахтаның, тазарту және ту забойының төбесін бекіту және басқару 2.8, құжаты; дайындық қазбасын жүргізу дайындық забойларын желдету схемала2.39 және бекіту құжаты; шахтаның, тазарту ры мен тәсілдерін; өрт сөндіру және өзін-өзі құтқару құралдарының орналасуын білуі керек; және дайындық забойларының желдетуі; шахтаның, тазарту және дайындық тазарту забойының төбесін бекіту және забойларының шаң-газ режимі; шахтаның басқару, дайындық қазбасын жүргізу және және оның объекілерінің апатты жоюға бекіту құжаттарының талаптарын ұстану; дайындығы. жұмыс орнындағы шаң-газ режимінің күйін бақылау істеуі керек Жарылыс жұмыстары-ның технологиясы КҚ 2.87, Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы 2.88, мен қауіпсіздігі: міндеті 2.89, жарылғыш заттары және қоздыру құралдарын; жарылыс теориясы мен өнеркәсіптік 2.90, жарылғыш заттар қасиеттерінің жарылғыш материалдарын есепке алу, 2.91, негіздері; зарядтарды жару құралдары сақтау, тасымалдау және жою ережелерін; 2.93, бұрғылау-жару жұмыстарын жүргізу құжатын; мен тәсілдері; жарылғыш материал2.94, дарын сақтау, тасымалдау және жою; жару жұмыстарын ұйымдастырылуы мен АҚ 2.58 жүргізу ережелерін; жару жұмыстарын жүргізу жару жұмыстарының әдістері; кен 2.59, қазбаларындағы жару жұмыстарының барысындағы күзетшілер міндетін; жару 2.61, ерекшеліктері; жарылғыш заттардың зажұмыстарының барысындағы белгі беруін 2.62, рядтарын біртіндеп немесе топтап жару білуі керек; 2.63, барысындағы кен жыныстарын қирату жарылғыш материалдарды жеткізу және 2.64 күзету мен теспелерді бұрғылау жұмыстарын процесі; бұрғылау-жару жұмыстарын ұйымдастыру; жару жұмыстарын меорындау; оқтауға арналған материалдарды (тығындама, гидроампулалар және т.б.) дай- ханикаландыру; жарушының жұмысын ұйымдастыру. ындау; бұрғылау-жару жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік ережелерін сақтау істеуі керек КҚ 2.2, Кен машиналары мен кешендері: Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы 2.5, 2.23, гидро- және пневмажетектер негіздері; міндеті 2.28, 2.29, шой балғалар мен бұрғылау машиналауатқыш балғалардың, бұрғылау құралры; дайындық және тазарту жұмыстарына 2.30, 2.35, саймандары мен бұрғылау машиналарының 2.54, 2.60, құрылымын, арналуын; тазарту және үңгілеу арналған жабдықтар мен кешендер, 2.83, құрылымы мен техникалық сипаты; комбайндарының, механикаландырылған АҚ 2.2, бұрғылау станоктары, жұмыс істеу кешендерінің жұмыс істеу принципін, 2.3, 2.5, принципі мен қолданылу саласы; қазу, қолданылу аумағын; кен машиналары мен 2.15, механизмдерінің қауіпсіз қолдану ережелерін; тиеу және тасымалдау машиналары, ке2.16, 2.17, шендер; жер асты тау-кен жұмыстарына жер асты тау-кен жұмыстарына арналған 2.18, 2.24, арналған қосалқы жабдықтар, құрылымы, 2.27, 2.30, қосалқы жабдықтардың арналуы мен арналуы және қолданылу аумағы; тау-кен 2.36, 2.41, құрылымын білуі керек; кен техникасын дұрыс және қауіпсіз қолдану; өнеркәсібінде қолданылатын машиналар 2.45, 2.47, мен механизмдер ерекшеліктері. 2.53 кен машиналары мен механизмдеріне техникалық қызмет көрсету және жөндеу қолынан келеуі керек. КҚ 2.86, Кен кәсіпорындарындағы электр Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы АҚ 2.1, жабдықтары мен электр қуатын жеткізу: міндеті 2.56 кен электр жабдықтарының пайтау-кен электр жабдықтарының далану мен конструкциялық орынконструкциялық орындалу түрлерін; кен далуы ерекшеліктері; 1140 В қазбалары бойынша электр ішексымдарын дейін және одан жоғары кернеудің іліп тарту ережелерін; кен қазбаларын басқару және қорғаныш электр апжарықтандыру параметрлерін; қорғаныш құрылғыларды тексеру тәсілдерін білуі керек; паратурасы; кен кәсіпорындарының электр қуатымен жабдықталуы; кен қорғаныш құрылғылардың жұмысқа кәсіпорындарының электр жүйелері; қабілеттілігін тексеру; кен қазбалары бойэлектр қондырғыларының қорғанышы; ынша ішексым тізбектерін іліп тарту; электр кен қазбаларын жарықтандыру; кеніштегі жабдықтарын қолдану істеуі керек белгі беру мен байланыс; электр тоғына түсуден қорғау. КҚ 2.28, Кен механикасы: Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы 2.29, гидравлика негіздері; турбомашинаміндеті 2.50, лар теориясының негіздері; желдеткіш, гидравликаның негізгі заңдарын; 2.73, желдеткіштер, сорғылар, компрессорлар, ка- сутөкпе, пневматикалық және көтергі 2.83, лориферлер, көтергі машиналарының типтерін қондырғылары, олардың түрлері, кон2.84, струкциялары, жұмыс істеу принципі; білуі керек; АҚ 2.15, олардың өнімділігін реттеу; жабдықтар жылжымайтын кен машинасының бір түрін 2.24, 2.56 мен жетектерді таңдау, оларды қолдану басқару істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті кенішті көлік түрлерін; конвейерлер типтерін, олардың құрылымын және қолданылу аумағын; таспалы, ысырма және басқа да конвейерлердің монтаждау және бөлшектеу технологиясын; кеніш көлігін қауіпсіз қолдану ережелерін білуі керек; конвейер және конвейерлік тізбектер жұмысын басқару; конвейерлердің барлық түрлерін құрастыру, бөлшектеу, оларға қызмет көрсету және жөндеуді білу; монорельсті және жер жолдардың әр түрін басқара білу, құрастыру және бөлшектеу, оларға қызмет көрсету және жөндеу істеуі керек

Кеніштік көлік: көлік машиналарының теориясының негіздері; кенішті көлік түрлері; шахталық рельсті жол; дірілді, тақташа, ысырма, таспалы және арнайы конвейерлер; шахталық вагонеткалар, локомотивті тасылым; монорельсті аспалы және жермен жеткізу құралдары; жер бетіндегі технологиялық кешен; шахта көлігінің жұмысын ұйымдастыру; ысырма көлігі.

КҚ 2.28, .31, 2.32, 2.39, 2.41, 2.44, 2.47, 2.50, АҚ 2.28, 2.31, 2.37,

АП 0.7

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті еңбек заңнама, қоршаған ортаны қорғау, өртке қарсы профилактикасы мен кен – құтқару істерінің негіздерін; зақымдану мен кәсіби аурулар жіктелуін; еңбек қорғаудың басқару жүйесін; тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік техникасын; өндірістік қауіптіліктер мен зияндылықтарын; қоршаған ортаны қорғау және жер қойнауын тиімді пайдалану бойынша талаптарды білуі керек; қауіпсіздік Ережелерінің талаптарын ұстану; зиянды және улы газдар мөлшерін өлшеу; жазатайым оқиға болған жерді тергеу мақсатында ешкімнің бас сұқпауын қамтамасыз ету; жарақатталған адамға алғашқы көмек көрсету істеуі керек

Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану: зақымдану және кәсіби аурулар; ауырлық дәрежесі мен зардап шеккендер саны бойынша жазатайым оқиғалар жіктелуі; өндірісте салауатты және қауіпсіз еңбек жағдайын құру; кәсіпорындағы еңбекті қорғау жүйесін басқару; өндірістегі және тұрмыстағы жазатайым оқиғаларды тергеу тәртібі; тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік шаралары; өндірістік қауіптіліктер мен зияндылықтар; зардап шегушіге алғашқы дәрігерлік көмек көсету; қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді қолдану.

КҚ 2.19, 2.64, 2.90, 2.91, АҚ 2.28, 2.31, 2.55

1.3 0705000 – «Пайдалы қазбалардың кен орындарын жер астында өңдеу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіби білімнің орта буын маманы біліктілігі деңгейіне арналған білім беру оқу бағдарламасының құрылымы

ЖКП 0.3

Оқу мерзімі: 3 жыл 10 ай/2жыл 10 ай Индекс Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖБП 00 ЖГП 00 ЖГП 0.1

ЖГП 0.1

ЖГП 0.2

Жалпы білім беру пәндері

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен) істеуі керек

Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім 0.3/0.4 алушы: дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене тәрбиесі жаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру ӘЭП Әлеуметтік-экономикалық пәндер 00 ӘЭП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім 0.1 алушы ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізін білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу істеуі керек ӘЭП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім 0.2 алушы: - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі, адам өмірінің мәні туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролі, оның құрылымы, түрлері және әдістері, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарымқатынасының өнегелік нормаларын реттей алу істеуі керек ӘЭП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім 0.3 алушы: - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарым-қатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру ӘЭП Пәнді зерделеу нәтижесінде білім 0.4 алушы: - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономикалық негіздерді, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясаты туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажетті экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану істеуі керек

ЖКП 0.0 ЖКП 0.1

ЖКП 0.2

Қалыптастыру құзыретінің коды БҚ 3.1 ЖКП 0.4

Жалпы гуманитарлық пәндер

ЖГП 0.3

ӘЭП 0.5

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің атауы

Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы: - азаматтың құқығын және міндеттерін, оларды іске асыру механизмдерін; - Конституция мәні, биліктің бөліну принциптерін, парламент және үкімет қызметін; - құқықтың субъектілері мен объектлерін; - құқық бұзу және қылмыс туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметін реттейтін нормативтік-құқықтық құжаттарды пайдалана білу істеуі керек Жалпы кәсіптік пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті конструкторлық құжаттардың бірыңғай жүйесін (КҚБЖ); сызбалар және эскиздерді орындау ережелері мен тәсілдерін; сызба геометрия мен проекциялау сызуының негіздерін білуі керек; кен техникалық сызбаларды оқу, орындау және рәсімдеу істеуі керек

Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ БҚ 3.5 тілінде жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту.

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс БҚ 3.5 тілінде жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту

ЖКП 0.5

Кәсіби шетел тілі: кәсіби қарымБҚ 3.5 қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

БҚ 2.2

Дене тәрбиесі: маманды дайындаудағы дене шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтікбиологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері.

БҚ 3.8

ЖКП 0.6

ЖКП 0.7 Мәдениеттану: БҚ 3.6 мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үнді-буддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVII-XIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XX-ғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

Философия негіздері: БҚ 3.6 пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм - пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігі; құндылықтардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат. Саясаттану және әлеуметтану БҚ 3.6 негіздері; саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; сыртқы және ішкі саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде: әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы. Экономика негіздері: БҚ 3.2, мақсаттары, басты ұғымдары, 3.6 қызметі, мәні, принциптері; меншік формалары мен түрлері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу және болжаудың әзірлеу әдістері; бизнес- жоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым. Құқық негіздері: БҚ 3.3 құқық – ұғым, жүйе, көздері; құқықтың ежелгі, орта ғасырдағы, Жаңа замандағы дамуы; құқықтың Қазақстандағы даму тарихы; ҚР Конституциясы – мемлекеттің басты заңы, құқықтық жүйенің өзегі; адам құқығының жалпыға ортақ Декларациясы – халықаралық саяси құжат; құқықтық мемлекет – заң үстемділігі және азаматтық қоғам; құқықтың басты салалары; ҚР сот жүйесі; құқық қорғау органдары.

Сызу: проекциялау әдістері; позициялы есептер; проекцияларды түрлендіру әдістері; қиылысу және аксонометрия; сызу техникасы мен геометриялық құрулар; стандарттар категориялары; стандарттау, метрологиялау, сертификаттау негіздері; КҚБЖ; тау-кен сызбалары; техникалық сурет; сызбаларды оқу. Пәнді зерделеу нәтижесінде білім Техникалық механика негіздері: алушы міндеті Статика: байланыстар реакцитехникалық механиканың негізгі ясы, жазық және кеңістік жүйесі анықтамаларын, жағдайларын, күштерінің тепе-тең жағдайы, түсініктері мен аксиомаларын; мақос күштердің теориясы, жазық шиналар мен механизмдердің фигуралардың ауырлық ортасы. бөлшектерін есептеу және таңдау Кинематика: амалдарын білуі керек; нүктенің кинематикалық сипаттамашиналар мен механизмдердің малары, нүктенің қозғалыстарын бөлшектерін есептеу және таңдауды теңдеулігі, қатты денедегі нүктенің жүргізу істеуі керек әр түрлі қозғалысы барысындағы үдеу. Динамика: үдемелі және айналмалы қозғалысы барысында жұмыс пен қуатты анықтау, пайдалы әсер коэффициенті. Материалдар кедергісі: сыртқы және ішкі күштер, қималардың геометриялық сипаттамасы, кернеулер және

АП 0.0 АП 0.1

АП 0.2

АП 0.3

деформациялар; деформацияның әр түрлерінде төзімділікке, қаттылыққа және тұрақтылыққа есептер. Машиналар мен механизмдердің бөлшектері: механизмдер мен машиналар бөлшектерінің негізгі түсініктері және анықтамалары. Берілістер: цилиндрлі, конусты, бұрамды, белдікті, тізбекті; сырғанақты және тербелісті мойынтіректер; тіректер; бұрандалы және шпонкалы қосылыстар. Пәнді зерделеу нәтижесінде білім Электртехника электроника алушы міндеті негіздерімен электртехника және электржетек тұрақты бір фазалы және үш фанегіздерін; электроника және микро- залы синусоидалық тоқтардың процессорлы техникасы негіздерін; электрлік тізбектері; тұрақты және электрлі өріс пен электрмагнетизм ауыспалы тоқтардың электрлік параметрлерін білуі керек; машиналары; қуаттылық трансфорэлектржетек параметлерінің есебін маторлар, жасау; электр схемаларын оқу және трансформаторлардың орындау; бір фазалы немесе үш арнайы түрлері; фазалы, тұрақты және ауыспалы электр қуатын өндіру, беру және тоқтың электрлі тізбектерін тану тарату туралы жалпы мәліметтер; қолынан келу керек: электроника негіздері. Пәнді зерделеу нәтижесінде білім Өндірісті ақпараттандыру және авалушы міндеті томаттандыру негіздері ақпараттандыру, автоматтандыру және тау-кен кәсіпорындарын телемеханика жүйелерінің сандық тех- ақпараттандыру, автоматтандыника элементтерін; ақпараттандыру ру және телемеханикалау туралы және автоматтандыру жүйелерін құру жалпы түсініктер; ақпараттандыру принциптерін білуі керек; және автоматтандыру жүйелерінің тау-кен жұмыстарына арналған құрылу принциптері мен жалтехникалық құжаттаманы есеппы сипаттамасы; тау-кен теу және толтыру барысында кәсіпорындарын ақпараттандыру ақпараттандыру және автоматтанды- мен автоматтандыру жүйе-лерінің құрама элементтері. ру жүйелерін қолдану істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті Қазақстан жер қойнауының геологиялық зерделенуінің және геотектоникалық құрылымын; аймақтық геологиялық зерттеулердің қазіргі кезеңдегі мәселелерін; пайдалы кен қазбалары орындарының суландыру жағдайларын; геологиялық және гидрогеологиялық процестер мен құбылыстар; таукен жыныстары-ның физикамеханикалық қасиет-тері мен олардың жіктелуін білуі керек; геологиялық шартты белгілерді сызу; масштабтан тыс геология-лық шартты белгілерін, тұрғын пункттері мен өнеркәсіп объектілерінің шартты белгілер-ін сызу; тау-кен компасымен жұмыс істеу; геологиялық карталардағы және кескіндердегі қатпарлы және үзілісті геологиялық бұзылуларды анықтау істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті геодезиялық және маркшейдерлік құрал-саймандар құрылымын; таукен қазбаларының маркшейдерлік пландарын; геодезиялық және маркшейдерлік түсірілімдер нәтижелерін өңдеу тәсілдерін; таукен қазбаларын дұрыс жүргізуді бақылау әдістерін білуі керек; кен жұмыстарының маркшейдерлік пландарын оқи білу; таукен қазбасын дұрыс жүргізуді бақылау; геодезиялық карталар мен маркшейдерлік пландардағы бұрыштар мен арақашықтықтарды өлшеу; пайдалы қазбалар қорларының есебін жүргізу істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті жер асты тау-кен қазбаларында өзін өзі ұстау ережелерін; өзін құтқару және өрт сөндіру құралдарын; шығатын қосалқы жерлерін; алғашқы медициналық көмек көрсету шараларын; тау-кен қазбаларындағы газдың режимін білуі керек; еңбекті қорғау ережелерін ұстану; өзін құтқару және өрт сөндіру құралдарын қолдану; қауіпті және зиянды факторларды айыра білу істеуі керек Арнайы пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті пайдалы қазбалардың кен орындарын аршу мен дайындауға қойылатын қазіргі кезең талаптарын; тау-кен жұмыстарын жүргізу әдістері мен тәсілдерін, олардың негізгі параметрлерін анықтауды; кен қазбалары көлденең қимасының формаларын; кен өндірісінің объектілерін жобалаудың жалпы принциптері мен түрлерін білуі керек; аршудың технологиялық схемалары мен қазу жүйелерін есептеу; тазарту және дайындық забойларының құжаттарын құру; қазу бөлікшесі мен дайындық забойын желдету үшін қажетті ауа шығынын есептеу істеуі керек Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті жарылғыш заттары мен қоздыру құралдарын; жару жұмыстарының параметрлерін есептеу ережелерін, тиімділігі мен қауіпсіздігін,жарылған масса сапасын қамтамасыз ете отырып, оларды жүргізуді ұйымдастыруын; жарылғыш материалдарды есептеу, сақтау, тасымалдау және жою тәртібін; жару жұмыстарын орындау барысындағы жобалау құжаттары мазмұнына қойылатын талаптарын білуі керек; бұрғылау-жару жұмыстарының құжатын құру мен есептеу; жару жүйелерінің схемаларын талдай білу; жару жұмыстарының параметрлерін есептеу; жару жұмыстарының жүргізілуін бақылауды жүзеге асыру; жарушы және тексеруші -өлшеуіш аспаптарын қолдану; жарылмаған зарядттарды жою процесін бақылау Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті гидро- және пневможетектер негіздерін; кен машиналары мен кешендерінің жұмыс істеу принциптері мен құрылымын; кен машиналары конструкцияларының ерекшеліктерін, олардың техникалық сипаттамалары мен қолдану аумағын білуі керек; қазу, үңгілеу және тиеу-тасымалдау жұмыстары механизациясының құралдарын таңдау; тау-кен техникасы түрлерінің бірін басқару; таукен жабдықтарына қызмет көрсету және оларды пайдалану кезінде техникалық жетекшілікті жүзеге асыру; машиналар мен механизмдердің қолдану және тарту күші есептерін жасау қолынан келу керек.

БҚ 3.1, 3.4, АҚ 3.6

Геология негіздері: КҚ 3.5 Жер және ғарыш; экзогенді және эндогенді геологиялық процестер; минералогия, петрография және кристаллография; минералдардың негізгі қасиеттері; пайдалы қазбалардың кен орындары; кен орындарының генезисі, іздеу және барлау әдістері; геологиялық барлау жұмыстары; гидрогеология негіздері; пайдалы қазбалар кен орындарын өңдеу барысында жер асты суымен күресу шаралары.

Геодезия және маркшейдер ісі КҚ 3.5 негіздері: геодезия: координаттар жүйесі; бұрыштарды, ара-қашықтықтары мен артықтықтарды өлшеу, геодезиялық аспаптар; өлшеу нәтижелерін математикалық өңдеу; геодезиялық тармақтар; топографиялық түсірілімдер; маркшейдерлік іс: жерасты теодолитті түсірілім; қималы және тазарту қазбаларын-дағы түсірілім жұмыстары; тік түсірілім; маркшейдерлік құжаттама; тау-кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізудің маркшейдерлік бақылауы; қорларды есептеу. Еңбекті қорғау: тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік шаралары; өнеркәсіп санитариясы; өндірістік қауіптіліктер мен зияндылықтар; өрт профилактикасы және тау-кен құтқару ісінің негіздері.

КҚ 3.1 АҚ 3.2, 3.5, 3.7

Кен ісі: тау-кен жұмыстары, кен қазбаларын жүргізу және бекіту; пайдалы қазбалар кен орындарының аршу, дайындау және қазу жүйелері; желдету; жер асты өрттері мен кен-құтқару ісі; маркшейдерлік іс бойынша жалпы мәліметтер; кен жыныстарын қазуға дайындау процестері; кеніштік көлік; көтергі және сутөкпе; көмір мен кенді байыту.

КҚ 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, АҚ 3.3, 3.4

Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі: жарылыс теориясы мен өнеркәсіптік жарылғыш заттар қасиеттерінің негіздері; жарылғыш заттардың (ЖЗ) тиімділігі мен сапасын бағалау әдістері; зарядтарды жару құралдары мен тәсілдері; жарылғыш материалдарды(ЖМ) сақтау, тасымалдау және жою; ЖЗ зарядтарын бір-бірлеп немесе қатарынан сериямен жару арқылы кен жыныстарын қопару процестері; зарядтарды есептеудің жалпы принциптері; жару жұмыс-тарының әдістері; кен қазба-ларындағы жару жұмыстар-ының ерекшеліктері; жару жұмыстарын механикаландыру; жару жұмыстарын жобалау мен ұйымдастыру негіздері; жарушының жұмысын ұйымдастыру. Кен машиналары мен кешендері: гидро- және пневможетектер негіздері; уатқыш балғалар мен бұрғылау машиналары; дайындық және тазарту жұмыстарына арналған жабдықтар мен кешендер; бұрғылау станоктары; қазу, тиеу және тасымалдау машиналары мен кешендері; жер асты тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы жабдықтар; тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы гидромеханикаландыру; тазарту және үңгілеу комбайндары; экскаваторлар; кенді және кенсіз кен орындарын өңдеуге арналған арнайы жабдықтар мен кешендер.

КҚ 3.1, 3.5 АҚ 3.4, 3.7

КҚ 3.2, 3.3, АҚ 3.1, 3.7

АП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті қазу және үңгілеу бөлікшелерін электр қуатымен жабдықтау схемаларын; тау-кен кәсіпорындары электржабдықтарының конструкциясы мен орындалу түрлерін; ішексымды тізбектерін іліп тарту ережелерін; кеніштік басқару, қорғау және байланыс аппаратурасының іс-әрекеті принципін; қуат үнемдейтін технология түрлерін білуі керек; электржабдықтарын таңдау және қолдану; электр қуатымен жабдықтау схемаларын есептеу істеуі керек

Кен кәсіпорындарын-дағы элекКҚ 3.2, трмен жабдықтары мен электр куа- АҚ 3.2, тын жеткізу: 3.5 кен кәсіпорындарының электрмен жабдықталу схемалары; ішексымды тізбектерінің құрылымы; ішексымдарды іліп тарту; электржабдықтарының деңгейі мен орындалу түрлері; жер асты тау-кен қазбаларын 1140 В дейін және одан да жоғары кернеулі электр қуатымен жабдықтау схемалары; жер асты машиналары мен механизмдерін электр қуатымен қамтамасыз ету; машиналар мен механизмдерді қашықтықтан басқарудың электрлік схемалары; кеніштік белгі беру және байланыс; электр тоғына түсуден сақтану; электр қуатын қолданудың негізгі техника-экономикалық көрсеткіштері; қуат көздерін үнемдеу технологиялары; электржетек негіздері.

АП 0.5 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті гидравликаның негізгі заңдарын; желдеткіштер, сорғылар, компрессорлар, калориферлер, көтергі машиналарының типтерін білуі керек; жылжымайтын шахталық қондырғыны таңдау және есептеу істеуі керек

Кен механикасы гидравлика негіздері; турбомашиналар теориясының негіздері; желдеткіш, сутөкпе, пневматикалық және көтергі қондырғылары, олардың түрлері, конструкциялары, іс-әрекет принципі; өнімділіктерін реттеу; жабдықтар мен жетекті таңдау, оларды қолдану.

АП 0.6 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті технологиялық жүк ағындарын қалыптастыру әдістерін; көлік машиналарының техникалық сипатамаларын, оларды пайдалану есебін; кен кәсіпорындарының тиеу-көлікті жабдықтарын білуі керек; берілген тау-кен геологиялық жағдайларына арналған көлік машиналарын таңдау және оларды қолдану мен тарту есептерін жасау істеуі керек

КҚ 3.3, Кеніштік көлік: АҚ 3.1, көлік машиналарының теориясы; кенішті көлік түрлері; шахталық 3.4 рельсті жол; дірілді, тақташалы, ысырмалы, таспалы және арнайы конвейерлер; шахталық вагонеткалар, локомотивті тасылым; жер бетінің технологиялық кешені; шахта көлігінің жұмысын ұйымдастыру; гидро- және пневмокөлік; ысырма көлік; қоймалар мен үйінділердегі көлік.

БҚ 3.1 КҚ 3.2,

БҚ 3.1 АҚ 3.1

БҚ 3.1

(Жалғасы 16-бетте).

КҚ 3.2, 3.3, АҚ 3.1, 3.7


www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

2

5 1 1 2

4 4

3г 4г 4г 4г

0

8+3г 0

73

4 2 1 1

30 135 45 45 45

20

2406 1740 30 8+3г

0

666

0

0

0

0

0

2 3 14 2 2 3 2

52

4 45

3

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

30 0 135 45 45 45

2 9 3 3 3

684 36 684 36 468 36 570 38 12 4

11

0 117 9

0 120 8

72 6

48 4

6

1

80

21

59

0

0

26 2

30

2

24 2

0

1

69 208 176

6 6 176

63 202 0 0

0 0 0

0 0 0

39 3 52 4 65 5

30 60 75

2 4 5

0 48 4 36 3

0 48 4 0 0

39 26 30

39 26 30

39 3 26 2 0

0 0 30

2

0 0 0

0 0 0

0

45 36 541

0

0 0 0

45 36 331

0 0 0

0 0 0

4

82 82

6 62

76 20

0 0

0 0

52 52

4 4

30 2 30 2

0 0

0 0

4

2

97

63

34

0

0

52

4

45 3

0

0

69

45

24

0

0

39

3

30 2

0

0

2+3г 5,6 г 6г

24 32

0 0

0 0

1 7 6 2 2

30 711 165 60

30 471 101 44

220 44 16

1 1 1

108 105 108

64 79 78

44 26 30

0 0 0

0 0 0

1

117

57

60

0

1

24

24

24

24

6

48

0 20 0 20 0 0

52 0

0 48

0 4 36

3

0 0 276 23 300 25 60 5 60 5 36 3 24 2

0 0 0

0 45 3 0

60 24 48

5 48 2 36 4 60

4 3 5

0

0

45 3

48

4 24

2

0

0

0

0

0

24

2

0

0

0

0

0

24

2

48

0

0

0 0 0 0

45 3 0 30 2 135 9 45 3 0

0

0 0 0 0

4

0

0

0

0

48

4

10+3г 1 24 3270 2175 1075 20 684 36 684 36 468 36 570 38 432 36 432 36 37+БҰАП 10+3г 1

12

12 4

11

15 3

10 1

0

1

50

32

18

0

0

0

0

0

24

2

26 2

1 7г

91 102

7

7

91 48

69

22

80

0

22

49

0

0

20

0

22 0

48

0 0

0 0

ӨО 00 Өндірістік оқыту ӨО 01 Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика ӨО 02 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы КП 00 Кәсіптік практика КП 01 Кәсіптік дағдыны бекіту және қалыптастыру практикасы Барлығы Е Емтихандар: АА аралық аттестаттау ҚА қорытынды аттестаттау КДДБ Кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ********* Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар Барлығы Қорытынды

10 2+3г 1

2880 200 232 432 3312

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 40-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: белгіленген деңгей: 070602 2 - Экскаватор машинисінің көмекшісі 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі 070615 2 - Электровоз машинисінің көмекшісі 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070616 2 - Тепловоз машинисінің көмекшісі 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070607 2 - Конвейер машинисі 070619 2 - Бульдозер машинисі 070608 2 - Уату қондырғылары машинисі 070622 1 - Қимадағы тау–кен жұмысшысы 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын 070624 1 - Жарылғыш материалдарды үлестіруші машинаның машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу 070626 1 - Экскаваторлардағы, үйінді көпірлердегі жөніндегі электрослесарь және үйінді кен жұмысшысы жоғары деңгей: 070601 2 - Экскаватор машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі жөніндегі электрослесарь 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070613 2 - Электровоз машинисі 070606 2 - Вибротиеу қондырғысы машинисі 070614 2 - Тепловоз машинисі 070607 2 - Конвейер машинисі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070608 2 - Ұату қондырғылары машинисі 070618 1 - Үйінді көпір машинисі 070609 2 - Роторлы экскаватор машинисі 070619 2 - Бульдозер машинисі 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын 070622 1 - Қимадағы тау - кен жұмысшысы машинаның машинисі 070623 1 - Қопарғыш 070625 1 - Габаритті емес тау массаларын қопару қондырғысының машинисі Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында

1 2 ЖБП 00 Жалпы білім беретін пәндер* ЖБП 01 Қазақ (орыс) тілі ЖБП 02 Қазақ және орыс әдебиеті*** ЖБП 03 Шетел тілі ЖБП 04 Дүниежүзілік тарихы ЖБП 05 Қазақстан тарихы ЖБП 06 Қоғам тану ЖБП 07 География ЖБП 08 Математика ЖБП 09 Информатика ЖБП 10 Физика және астрономия ЖБП 11 Химия ЖБП 12 Биология ЖБП 13 Алғашқы әскери дайындық**** ЖБП 14 Дене тәрбие-сі***** ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 01 Кәсіби қазақ (орыс) тілі****** ЖГП 02 Кәсіби шетел тілі ЖГП 03 Дене тәрбиесі***** ӘЭП 00 Әлеуметтікэкономикалық пәндер ӘЭП 01 Мәдениеттану ӘЭП 02 Философия негіздері ӘЭП 03 Саясаттану және әлеуметтану негіздері ӘЭП 04 Экономика негіздері ӘЭП 05 Құқық негіздері ЖКП 00 Жалпы кәсіптік пәндер ЖКП 01 Сызу ЖКП 02 Техникалық механика негіздері

3 4 4 ** 2 2

39+БҰАП 11+3г 3

12

12 4

11

15 3

10 1 1

10 1 1

ӨО 00 Өндірістік оқыту ӨО 01 Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика ӨО 02 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы КП 00 Кәсіптік практика КП 01 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру және бекіту практикасы КП 02 Мамандықтың профилді практикасы КП 03 Біліктілік практикасы Барлығы Е Емтихандар: АА аралық аттестаттау ҚА қорытынды аттестаттау КДДБ Кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ********* Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар Барлығы Қорытынды

ЖКП 05 ЖКП 06 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03 Барлығы

2 Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі * Кәсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тәрбиесі ** Әлеуметтік-экономикалық пәндер Мәдениеттану Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Жалпы кәсіптік пәндер Сызу Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері Еңбекті қорғау Арнайы пәндер Кен ісі Карьерлік көлік Кен машиналары мен кешендері

3

4

3 1 1 1

2 0

2 2 2

6 1 2 2

1 3г 0 2г 2г 2г 4+3г 0

6 3 1 2 15

5

6 306 56 69 69 112 140 39 26 30 45 457 82 82 97 69

7 25 6 9 69 10 140 39 26 30 45 283 6 62 63 49

97 30 105 45 30 30 1008

73 30 105 45 30 30 553

Оқу пәндерінің саны:

17

Емтихандар саны:

4+3г

212 50 60

8

102 0

174 76 20 34 20

0

9

0

0

24 0

386

0

0 11

10 156 26 39 39 52 65 39 26 0 0 247 52 52 52 39

19 4 4 4 3

11 150 30 30 30 60 75 0 0 30 45 210 30 30 45 30

2 3 14 2 2 3 2

52 4 0 0 0 0 0 0 468 36

45 30 105 45 30 30 540

3 2 7 3 2 2 36

12 2 3 3 4 5 3 2

4+3г

Курстық жобалардың саны: Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері Өндірістік оқыту

342

ӨО 01

Оқыту - өндірістік шеберханалардағы практика

126

ӨО 02

Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы

216

Е

Емтихандар:

90

АА

аралық аттестаттау

54

1

76 38

64 38

38 2 38 2

38 0

2 0 0

0 0

ҚА

қорытынды аттестаттау

31

КДДБ

Кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену***

2

95 38 145

18 0 60

77 38 85

5 2 4

38 0 38 76 38 76

2 0 0 2 0 4 0 2 0 4 0

38 2 0 38 2

57 38 38

3 0 0 2 0 0 2 39 3 30 2

Барлығы

Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар

0 0 0 0 0 0

2

152 36 409 33

116 76 4 376 0 0 0

76 4 0 0 0 0 0 0 117 9 120 8

72 6 48 4 52 4

4

1

80

21

59

0

0

26 2 30 2

24 2 0

1

69 260 176

6 63 0 6 254 0 176 0 0 0

0 0 0

39 3 30 2 52 4 60 4 0 65 5 75 5

0

0

0

0 0 0 48 4 48 4 52 4 36 3 0 0 0 0

39 26

39 26

0 0

0 0

39 3 0 26 2 0

0 0

0 0

0 0

30

30

0

0

0

30 2

0

0

0

45

45

0

0

0

45 3

0

0

0

2

6

36 541

36 0 331 210 0 0

4

1 1

82 82

6 62

76 20

0 0

0 0

52 4 30 2 52 4 30 2

0 0

0 0

0 0

2

97

63

34

0

0

52 4 45 3

0

0

0

69

45

24

0

0

39 3 30 2

0

0

0

1

97

73

24

0

0

0 0

0

0 0 36 3 0 0 0 247 19 210 14 48 4 36 3 0

52 4 45 3

0

0

0

0

39 26 30

39 26 30

2

7 1 2

45 39 545 82 82

45 39 337 4 62

208 78 20

2

2

97

63

69

4

0

2

342

5 1440

0 0 30

2

0 0 0

3 2

4 3

0 39 52 0 0

34

52

4

45

3

0

0

49

20

39

3

30

2

0

0

97 88

73 56

24 32

52 0

4

45

3

0 52

30 704 170 63

30 446 106 47

238 44 16

113 92 112

69 66 82

44 26 30

2

106

46

1

24

6

1

24

24

48

48

2 1 1

6+3г 1 23

0 20 0 20 0 0

4

4 0

0 0 0

14 2 2

0

3

13 48 0 0 0 48 0

6 2

0 0 36 0 0

3 4

0 36

4

3

3

30 2 105 7 45 3 0

0 299 23 65 5 39 3

0 300 25 60 5 24 2

0 0 0

0 30 0

2

65 26 52

5 2 4

48 36 60

4 3 5

60

0

30

2

52

4

24

2

18

0

0

0

24

2

0

0

0

24

2

4

0

0

1908 1061 758

20 468 36

24+ БҰАП 6+3г 1

11

0

0

48

540 36

468 36

432 36

15

10

10

3

1

2+3г 1 378 126 252 468 468 846 126 90 31 5 2880 200 232 432 3312

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 44-қосымша

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: 070620 3 – Техник-технолог Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Сағаттар саны олардың ішінде

Се-местр бойынша бөлу

Индекс

Оқу пәндерінің атауы

1 2 ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 01 Кәсіби қазақ (орыс) тілі * ЖГП 02 Кәсіби шетел тілі ЖГП 03 Қазақстан тарихы ЖГП 04 Дене тәрбиесі ** ӘЭП 00 Әлеуметтікэкономи-калық пәндер ӘЭП 01 Мәдениеттану ӘЭП 02 Философия негіздері ӘЭП 03 Саясаттану және әлеуметтану негіздері ӘЭП 04 Экономика негіздері ӘЭП 05 Құқық негіздері ЖКП 00 Жалпы кәсіптік пәндер ЖКП 01 Сызу ЖКП 02 Техникалық механика негіздері ЖКП 03 Электртехника электроника негіздерімен ЖКП 04 Өндірісті ақпараттан-дыру және автоматтандыру негіздері ЖКП 05 Геология негіздері ЖКП 06 Геодезия және маркшейдер ісі негіздері ЖКП 07 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 АП 02

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: белгіленген деңгей: 070602 2 - Экскаватор машинисінің көмекшісі 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі 070615 2 - Электровоз машинисінің көмекшісі 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070616 2 - Тепловоз машинисінің көмекшісі 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070607 2 - Конвейер машинисі 070619 2 - Бульдозер машинисі 070608 2 - Уату қондырғылары машинисі 070622 1 - Қимадағы тау–кен жұмысшысы 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын 070624 1 - Жарылғыш материалдарды үлестіруші машинаның машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу 070626 1 - Экскаваторлардағы, үйінді көпірлердегі жөніндегі электрослесарь және үйінді кен жұмысшысы жоғары деңгей: 070601 2 - Экскаватор машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу жөніндегі электрослесарь 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070613 2 - Электровоз машинисі 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070614 2 - Тепловоз машинисі 070606 2 - Вибротиеу қондырғысы машинисі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070607 2 - Конвейер машинисі 070618 1 - Үйінді көпір машинисі 070608 2 - Уату қондырғылары машинисі 070619 2 - Бульдозер машинисі 070609 2 - Роторлы экскаватор машинисі 070623 1 - Қопарғыш 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын 070625 1 - Габаритті емес тау массаларын қопару машинаның машинисі қондырғысының машинисі

12 78 26 0 0 52 39

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

60

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 43-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

10 2 2 2 4 5

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

60

1560

39 26 0

11 150 30 30 30 60 75

Өндірістік оқыту Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы Кәсіптік практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру және бекіту практикасы Барлығы Е Емтихандар: АА аралық аттестаттау ҚА қорытынды аттестаттау КДДБ Кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ***** Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар Барлығы Қорытынды

Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

0

12 2 3 3 4 5

ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02 КП 00 КП 01

Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар

120

10 156 26 39 39 52 65

45 0 210 30 30

2+3г 1 13 3,4 г 4 3 4г 2

202 0

9 0

0 0 247 19 52 4 52 4

1 1

4

8 312 50 60

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері

Ф 00 Қорытынды

7 51 32 9 69 10 179

4 5 3 1 1 1

Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

К 00

Барлығы

2

10 2 2 2 4 5

15

ӨО 00

6 432 82 69 69 212 179

3 2 2

Оқу пәндерінің саны:

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс

0 0

2 2

БҰАП Барлығы

428 828 6588

5 0 4 0

38 38 0 95 38 76

АП 08

Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 10 ай жалпы орта білім базасында

2 2

ЖКП 07 АП 00 АП 01 АП 02

АП 06

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: 070602 2 - Экскаватор машинисінің көмекшісі 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070607 2 - Конвейер машинисі 070608 2 - Ұату қондырғылары машинисі 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын машинаның машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу жөніндегі электрослесарь 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070615 2 - Электровоз машинисінің көмекшісі 070616 2 - Тепловоз машинисінің көмекшісі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070619 2 - Бульдозер машинисі 070622 1 - Қимадағы тау–кен жұмысшысы 070623 1 - Қопарғыш 070624 1 - Жарылғыш материалдарды үлестіруші 070626 1 - Экскаваторлардағы, үйінді көпірлердегі және үйінді кен жұмысшысы

1 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04 ӘЭП 00 ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03 ӘЭП 04 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04

ЖКП 05 ЖКП 06

АП 07

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 42-қосымша

олардың ішінде

ӘЭП 04 ӘЭП 05 ЖКП00 ЖКП 01 ЖКП 02

АП 03 АП 04 АП 05

5760 400

95 76

0 0 0 0 30 35

16

342 126 216 1386 540 576 270 1728 294 186 103 5

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

Оқу пәндерінің атауы

ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03

ЖКП 04

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Сағаттар саны

2 Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі* Кәсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тәрбиесі** Әлеуметтік-экономикалық пәндер Мәдениеттану Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Құқық негіздері Жалпы кәсіптік пәндер Сызу Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері Геодезия және маркшейдер ісі негіздері Еңбекті қорғау Арнайы пәндер Кен ісі Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі*** Кен механикасы Карьерлік көлік Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу Кен машиналары мен кешендері Инженерлі геология, гидрогеология және кен орындарын құрғату Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану Білім беру ұйымымен анықтайтын пәндер****

ЖКП 03

7 2+3г 1

76 4 95 5

76 76 38 38 38 38 171 171 76 46 152 117

7

0

141 30 151 20

ЖКП 04 Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері ЖКП 05 Геология негіздері

48 4

171 171

1

ЖКП 03 Жалпы электртех- 4 ника электроника негіздерімен

0

91

2 1

2

7

0

78 6

6 7 8 9 10 11 12 13 1437 1116 321 0 684 36 684 36 39 3 30 2

2 2

IV курс

15

2

5 9

12 0

14

24

0

0

91 7

11+3г 3 25 3738 2465 1205 68 684 36 684 36 468 36 570 38 432 36 432 36 468 36

Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

Индекс

Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: 070620 3 – Техник-технолог Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 3 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Сағаттар саны Курстар және семестрлер бойынша бөлу* олардың ішінде I курс II курс III курс

0

0

0

0

Семестр бойынша бөлу

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім

Оқу пәндерінің атауы

0

0

0

Оқу процесінің жоспары

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 41-қосымша

курстық жобалар

306 126 180 306 168 132 31 5

342 126 216 504 504 846 204 168 31 5 4320 300 340 640 4960

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Индекс

0

1 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04 ӘЭП 00

аптадағы сағат саны

2

4 сем 12 ап.

24

аптадағы сағат саны

3 48 4

зертханалық-практ. жұмыстар курстық жобалау 1 сем 13 ап.

45

Семестр бойынша бөлу курстық жобалар Бақылау жұмыстарының ең кем саны

0

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері

0 0 36 3

1 1

73 52

0

0 45 3 0 0 0 36 3 247 19 210 14 48 4

6

97 84

0

0 0 0

2

1 1

210 0

0

Барлығы

0

2сем 15 ап.

4

0

аптадағы сағат саны

2

Білім беру ұйымымен анықтайтын пәндер ********

60

1сем 13 ап.

2

БҰАП

57

Кен ісі

3 2 2

5

I курс

II курс

III курс

5 3

6 7 484 51

8 9 364 0

10 11 12 13 14 156 12 150 10 78 6 48 4 52

1

82

32

50

26 2

30

2

26 2 0

1 1

69 69 264 179

9 60 69 10 254 179 0 0

39 39 52 65

30 30 60 75

2 2 4 5

0 0 0 0 0 0 52 4 48 4 52 39 3 0 0 0

39 26

39 26

39 3 26 2

0 0

30

30

0

30

45

45

0

45

0

3 3 4 5

0 0

0 0

0 0

2

0

0

0

3

0

0

0

2

7

2

1 2

82 82

4 62

78 20

52 4 52 4

30 30

2 2

0 0

0 0

0 0

2

2

97

63

34

52 4

45

3

0

0

0

69

49

20

39 3

30

2

0

0

0

97 88

73 56

24 32

52 4 0

45

3

0 0 0 52 4 36 3 0

1 1

3+ 3 15 3г 3,5 3,4 3 г 5г 2

5

3

0 0 39 3 0 0 247 19 210 14 52 4 36 3 0

30 30 0 1120 754 298 68 0 248 162 40

0

46 0

4

0

39 39 545 337 208 0

Жарылыс жұмыста-рының технологиясы мен қауіпсіздігі*** АП 03 Кен механикасы АП 04 Карьерлік көлік АП 05 Кен кәсіпорын4 дарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу АП 06 Кен машиналары мен кешендері АП 07 Инженерлі геология, гидрогеология және кен орындарын құрғату АП 08 Өндіріс процестерін автоматтандыру АП 09 Қауіпсіздік техни- 5 г касы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану АП 10 Сала экономи5 касы БҰАП Білім беру ұйымымен анықтайтын пәндер **** Барлығы 7+ 3г Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

4

Курстар және семестрлер бойынша бөлу*

аптадағы сағат саны

4 0

117

5сем 13 ап.

76 0

1

аптадағы сағат саны

4 0

0 0 0

3 сем 13 ап.

76 0

4 3 5

4сем 12 ап.

116 324 0

48 36 60

аптадағы сағат саны

36 33

Сала экономикасы

60 5 3 24 2 48 4

аптадағы сағат саны

152 357

АП 10

2

0 45 0

2 сем 15 ап.

0 0 30

0 0 0

3сем 13 ап.

0 0 39 3

0 0 0

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс II курс

аптадағы сағат саны

3 2 2

0 0 0

Сағаттар саны олардың ішінде

2сем 15 ап.

2

57 38 38

44 26 30

Оқу пәндерінің атауы

аптадағы сағат саны

2

1

64 79 78

Оқу процесінің жоспары Индекс

теориялық сабақтар

38 0 38

2

5 2 4

108 105 108

Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай жалпы орта білім базасында

0

барлығы

18 0 60

2

2

3

емтихандар

аптадағы сағат саны

аптадағы сағат саны 6 сем 12 ап.

аптадағы сағат саны 4 сем 15 ап.

3 сем 13 ап.

аптадағы сағат саны

аптадағы сағат саны 2 сем 19 ап.

1 сем 19 ап.

курстық жобалау

77 38 85

2

Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

15 4+3г

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Оқу процесінің жоспары

зертханалық-практ. жұмыстар

95 38 145

2

емтихандар

Өндірістік оқыту Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы Барлығы Е Емтихандар: АА аралық аттестаттау ҚА қорытынды аттестаттау КДДБ Кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ******* Міндетті оқытуға қорытынды сағаттар К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар Барлығы Қорытынды

теориялық сабақтар

0 0 0 0 0 0 0 0

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 ӨО 01 ӨО 02

барлығы

2 4 2 4

0 0 0 0 0 0 0 0

36

Барлығы

8 2 2 4 5

0

12

2

1 1 1

Барлығы

4сем 15 ап.

3сем 13 ап.

аптадағы сағат саны

2сем 19 ап.

аптадағы сағат саны 2

0

0

38 0 38 0 38 76 38 76

0 0 300 25 416 32 60 5 78 6 24 2 52 4

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері

0 0 0 0 0

0

2 2 2 2

48 4

1сем 13 ап.

0

Барлығы 2

38 38 38 38 0 95 38 76

30 2 0 135 9 276 23 45 3 60 5 0 36 3

курстық жобалар Бақылау жұмыстарының ең кем саны

2 4 2 4 3 2 2 4 0

13 3 30 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 30 0 9 120 2 30 3 30 4 60 5 75 3 0 2 0 30 45 19 210 4 30 4 30 4 45 3 30

12 0 0 0 0 0 30 35

30 0 0 0 761 298 68 0 0 0 0 0 0 157 40 46 0 0 0 96 16 0 0 0

емтихандар

2

12 39 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 39 0 117 26 39 52 65 39 26 0 0 247 52 52 52 39

64 38 76 38 38 171 46 117

0

курстық жобалау

0

аптадағы сағат саны

1сем 19 ап.

аптадағы сағат саны

курстық жобалау

теориялық сабақтар

97 30 135 45 45 45

Оқу пәндерінің саны: Емтихандар саны: Курстық жобалардың саны:

зертханалық-практ. жұмыстар 24

1

178 76 20 34 24

0

2 4 0

36 5 4 2

76 38 76 38 38 171 76 152

0

зертханалық-практ. жұмыстар

0

5 2 4 2

11 684 95 76 38 0 38 0 38 76 38 76 57 38 38 76 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

1

0

теориялық сабақтар

4

0

36 4 5 2 2 2 2

0 0

6

0

Бақылау жұмыстарының ең кем саны

2 1 1

10 684 76 95 38 38 38 38 0 95 38 76 38 0 38 76 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0 0

30 1127 243 112

3+3г 3 8 5,7 г 5,6 2 7г 2

32

емтихандар

2 4

9

5 4

аптадағы сағат саны

2 1

0

95 76

2

аптадағы сағат саны 5 сем 12 ап. аптадағы сағат саны 6 сем 12 ап. аптадағы сағат саны 7 сем 13 ап.

2

8 321 30 20 12 0 0 0 0 0 30 35 18 0 60 116 167 32 33 102 0

БҰАП

4 5

аптадағы сағат саны 4 сем 15 ап.

2

7 1116 141 151 64 38 76 38 38 171 46 117 77 38 85 36 70 24 36 10 140 39 26 30 45 279 6 62 63 45

АП 08

76 95

аптадағы сағат саны 3 сем 13 ап.

2

6 1437 171 171 76 38 76 38 38 171 76 152 95 38 145 152 237 56 69 112 140 39 26 30 45 457 82 82 97 69

АП 07

30 20

аптадағы сағат саны 2 сем 19 ап.

5

барлығы

емтихандар

Бақылау жұмыстарының ең кем саны 9 2 1 1

олардың ішінде

141 151

курстық жобалау 1сем 19 ап.

Барлығы

4

Сағаттар саны

171 171

зертханалық-практ. жұмыстар

Еңбекті қорғау Арнайы пәндер Кен ісі Карьерлік көлік Кен машиналары мен кешендері

3 4** 2 2

АП 06

Курстар және семестрлер бойынша бөлу* I курс II курс

2 1

теориялық сабақтар

ЖКП 06 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03

АП 03 АП 04 АП 05

2 2

Барлығы

ЖКП 05

2 Жалпы білім беретін пәндер* Қазақ (орыс) тілі Қазақ және орыс әдебиеті*** Шетел тілі Дүниежүзілік тарихы Қазақстан тарихы Қоғам тану География Математика Информатика Физика және астрономия Химия Биология Алғашқы әскери дайындық**** Дене тәрбиесі***** Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі ****** Кәсіби шетел тілі Дене тәрбиесі***** Әлеуметтік-экономикалық пәндер Мәдениеттану Философия негіздері Саясаттану және әлеуметтану негіздері Экономика негіздері Жалпы кәсіптік пәндер Сызу Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері

ЖКП 07 АП 00 АП 01 АП 02

13 30

Бақылау жұмыстарының ең кем саны

1 ЖБП 00 ЖБП 01 ЖБП 02 ЖБП 03 ЖБП 04 ЖБП 05 ЖБП 06 ЖБП 07 ЖБП 08 ЖБП 09 ЖБП 10 ЖБП 11 ЖБП 12 ЖБП 13 ЖБП 14 ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ӘЭП 00 ӘЭП 01 ӘЭП 02 ӘЭП 03 ӘЭП 04 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04

курстық жобалар

Семестр бойынша бөлу

Оқу пәндерінің атауы

ЖКП 05 ЖКП 06

Оқыту түрі: күндізгі Нормативтік оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай Жалпы орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары

Индекс

ЖКП 04

10 11 12 684 36 684 36 39 3

52

аптадағы сағат саны

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 39-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0700000 - Геология, тау кен өндірісі және пайдалы қазбаларды өндіру Мамандығы: 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу Біліктілігі: 070602 2 - Экскаватор машинисінің көмекшісі 070612 2 - Жөндеуші - слесарь 070603 2 - Бұрғылау қондырғысының машинисі 070615 2 - Электровоз машинисінің көмекшісі 070604 2 - Жол-сапар жұмысшысы 070616 2 - Тепловоз машинисінің көмекшісі 070605 2 - Сығымдағыш қондырғының машинисі 070617 2 - Байланыстырушы электрослесарь 070607 2 - Конвейер машинисі 070619 2 - Бульдозер машинисі 070608 2 - Уату қондырғылары машинисі 070622 1 - Қимадағы тау–кен жұмысшысы 070610 2 - Айқас қатар қалыптастыратын 070624 1 - Жарылғыш материалдарды үлестіруші машинаның машинисі 070611 2 - Кезекші және жабдықтарды жөндеу 070626 1 - Экскаваторлардағы, үйінді көпірлердегі жөніндегі электрослесарь және үйінді кен жұмысшысы

6 7 8 9 1437 1116 321 0

84

курстық жобалау

ЖКП 03

Сызу Техникалық механика негіздері Электртехника электроника негіздерімен Өндірісті ақпараттандыру және автоматтандыру негіздері Геология негіздері Геодезия және маркшейдер ісі негіздері Еңбекті қорғау Арнайы пәндер Кен ісі Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі******* Кен механикасы Карьерлік көлік Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу Кен машиналары мен кешендері Инженерлі геология, гидрогеология және кен орындарын құрғату Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану Білім беру ұйымы анықтайтын пәндер ********

15

5 9

1

зертханалық-практ. жұмыстар

ЖКП 01 ЖКП 02

14

3 4 4**

ЖКП 06 Геодезия және маркшейдер ісі негіздері ЖКП 07 Еңбекті қорғау АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Кен ісі АП 02 Жарылыс жұмыстарының технологиясы мен қауіпсіздігі ******* АП 03 Кен механикасы АП 04 Карьерлік көлік АП 05 Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу АП 06 Кен машиналары мен кешендері АП 07 Инженерлі геология, гидрогеология және кен орындарын құрғату АП 08 Өндіріс процестерін автоматтандыру АП 09 Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану

теориялық сабақтар

БҚ 3.1, 3.2, 3.6, АҚ 3.6

аптадағы сағат саны 5 сем 12 ап.

1 2 ЖБП 00 Жалпы білім беретін пәндер* ЖБП 01 Қазақ (орыс) тілі ЖБП 02 Қазақ және орыс әдебиеті*** ЖБП 03 Шетел тілі ЖБП 04 Дүниежүзілік тарих ЖБП 05 Қазақстан тарихы ЖБП 06 Қоғам тану ЖБП 07 География ЖБП 08 Математика ЖБП 09 Информатика ЖБП 10 Физика және астрономия ЖБП 11 Химия ЖБП 12 Биология ЖБП 13 Алғашқы әскери дайындық**** ЖБП 14 Дене тәрбиесі***** ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 01 Кәсіби қазақ (орыс) тілі ****** ЖГП 02 Кәсіби шетел тілі ЖГП 03 Дене тәрбиесі***** ӘЭП 00 Әлеуметтікэкономикалық пәндер ӘЭП 01 Мәдениеттану ӘЭП 02 Философия негіздері ӘЭП 03 Саясаттану және әлеуметтану негіздері ӘЭП 04 Экономика негіздері ӘЭП 05 Құқық негіздері ЖКП00 Жалпы кәсіптік пәндер

Бақылау жұмыстарының ең кем саны

БҚ 3.7, КҚ 3.1, АҚ 3.4, 3.5, 3.7

Сағаттар саны Курстар және семестрлер бойынша бөлу* олардың ішінде I курс II курс III курс

курстық жобалар

КҚ 3.2, АҚ 3.3, 3.6

емтихандар

АП 0.8 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті аса қауіпті және зиянды өндірістік факторлардың сапалы және сандық талдауының әдістерін; тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік ережелерін; қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану жөніндегі нормативті құжаттарды білуі керек; қауіпсіздік техникасының ұстануын және технологиялық карталар мен жобаларға сәйкес тапсырма бойынша жұмыстың орындалуын бақылау; бөлікшеде жұмыстарды қауіпсіз жүргізу бойынша нұсқау беру; өндірістегі жазатайым оқиға жөнінде бекітілген форма бойынша акт құру; тау-кен жабдықтарын техникалық пайдалану, қауіпсіздік техникасы мен өндірістік санитария ережелерін ұстану; экобиқорғау техникасын қолдану істеуі керек АП 0.9 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті өндірістік және технологиялық процестерді ұйымдастыруды; саланың (кәсіпорынның) материалды-техникалық, еңбек және қаражат ресурстарын, оларды тиімді пайдалану көрсеткіштерін; өнім бағасының жасалу механи-змдерін, қазіргі кезең жағдайларындағы еңбек төлемінің формаларын; бизнес-жоспарды дайындау әдісін білуі керек; қабылданған әдіс бойынша кәсіпорын (бөлікше) іс әрекетінің негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерін есептеу істеуі керек

Өндіріс процестерін автоматтандыру: автоматика және телемеханиканың негізгі түсініктері; сандық техника элементтері; автоматтандырудың техника-лық құралдары; тау-кен машиналарын, шахта көліктерін және жылжымайтын қондыр-ғыларды автоматтандыру; технологиялық процестерді автоматтандыру; тау-кен жабдықтары мен технологиялық процестерді автоматтандырудағы даму бағытының болашағы. Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану: негативті факторлардың адамға әсері; зақымдану және зиянды факторлардың ұқсастылығы; техникалық жүйелердің және технологиялық процестердің қауіптерінен қорғану әдістері мен құралдары; тау-кен кәсіпорындарын-дағы қауіпсіздік техникасының нормативті және ұйымдастыру негіздері; өндірістегі зақымдану және кәсіби аурулар; жер асты өрттерін сөндіру және алдын алу; тау-кен кәсіпорнындағы - апаттарды жоюға дайындау; тау-кен жұмыстарын жүргізу барысында қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану; экобиоқорғау техникасы; табиғи ресурстарды кешенді пайдалану; ҚР заңдары және салалы ҚЕ, ТПЕ. Сала экономикасы: сала және нарық экономикасы; саланың материалдық, еңбек және қаржы ресурстары; саланы басқару, дамудың экономикалық көрсет-кіштері; кәсіпорын шаруашылық субъектісі ретінде; кәсіпорындарды ұйымдастыру формалары, олардың өндірістік және ұйымдастыру құрылымдары; негізгі өндірістік және технологиялық процестер; кәсіпорын инфрақұрылымы; кәсіпорын капиталы мен мүлігі; негізгі және айналымдағы мүліктер; еңбек ресурстары; еңбекті нормалау және оның төлемі; өндіріс шығындары және өнімнің өз бағасы; бағаның құрылуы; бизнес-жоспар; негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерді есептеу әдісі.

Оқу пәндерінің атауы Семестр бойынша бөлу

Семестр бойынша бөлу

АП 0.7 Пәнді зерделеу нәтижесінде білім алушы міндеті кен өндірісінің автоматика және телемеханика негіздерін; басқарудың автоматтандыру жүйелерінің құрылу принципін білуі керек; тау-кен жабдықтарын автоматтандыру схемаларын оқу; кен автоматикасының, оның ішінде түйіспесіз және микропроцессорлы құрылғыларының, негізгі элементтерін тану істеуі керек

Индекс

курстық жобалар

(Жалғасы. Басы 13-15-беттерде).

аптадағы сағат саны

16

4 0

0

30 2 105 7

0 0 0 299 23 300 25 416 32

45

65 5 60 5 78

6

39 3 24 2 52

4

3

115 99

16

0

0

2 1 1

113 69 92 66 112 82

44 26 30

0 0 0

0 30 0

2

65 5 48 4 0 26 2 36 3 0 52 4 60 5 0

2

106 46

60

0

30

2

52 4 24 2 0

1

50

32

18

0

0

0

24 2 26

2

1

91

69

22

0

0

0

0

91

7

1

102 80

22

0

0

0

24 2 78

6

1

91

49

20

22 0

0

0

0

7

48

48

0

0

0

48 4 0

25

2376 13 69

91

870 68 468 36 540 36 468 36 432 36 468 36

26+БҰАП 7+3г 3

11

15 3

10 1 1

10 1 1

7 2+3г 1

Кәсіптік практиканың жиынтық мәліметтері ӨО 00 Өндірістік оқыту

378

ӨО 01 Оқыту- өндірістік шеберханалардағы практика (Жалғасы 17-бетте).

126


(Жалғасы. Басы 13-16-беттерде).

ӨО 02 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру практикасы КП 00 Кәсіптік практика КП 01 Кәсіптік дағдыны қалыптастыру және бекіту практикасы КП 02 Мамандықтың профилді практикасы КП 03 Біліктілік практикасы Барлығы Е Емтихандар: АА аралық аттестаттау ҚА қорытынды аттестаттау КДДБ кәсіптік дайындығының деңгейін бағалау және біліктілікті иемдену ***** Міндеттік оқытуға қорытынды сағаттар К 00 Оқу жылы бойынша оқу тобына берілетін 100 сағаттан артық емес консультациялар Ф 00 Аптасына 4 сағаттан артық емес факультативтік сабақтар Барлығы Қорытынды

252 1350 504 576 270 1728 216 108 103 5 4320 300 340 640 4960

Ескерту:ЖБП– Жалпы білім беретін пәндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭПӘлеуметтік-экономикалық пәндер; ЖКП – Жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 45-қосымша 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары белгіленген денгей Оқу мерзімі: 1 жыл 10 ай/10 ай Индекс

Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖБП 00 Жалпы білім беретін пәндер ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізуді қолынан келуі керек; ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу қолынан келуі керек; ЖГП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен) қолынан келуі керек); ЖГП 0.3 Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене шынықтыру жаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру қолынан келуі керек. ӘЭП 00 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы Ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізін білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани және мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу қолынан келуі керек; ӘЭП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі, адам өмірінің мәні туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролін, оның құрылымын, түрлері және әдістерін, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарым-қатынасының өнегелік нормаларын реттей алу қолынан келуі керек; ӘЭП 0.3 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарымқатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру қолынан келуі керек. ӘЭП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономика-лық негіздерін, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясаты туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажетті экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану қолынан келуі керек. ЖКП 00 Жалпы кәсіби пәндер ЖКП 01 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті сызбаларды рәсімдеу ережелерін; көріністердің сызбада орналасуын; сызбадағы проекциялық көріністерін; қималарды және тіліктерді; алмалы-салмалы және алынбайтын-салынбайтын қосылымдарды білуі керек; жабдықтарға қызмет көрсету мен жөндеу бойынша жұмыстарды орындауға арналған қарапайым сызбаларды оқу; машиналар мен механизмдерге арналған тетіктерді және қосалқы бөлшектерді дайындау мақсатында эскиздер мен техникалық суреттерді орындау қолынан келуі керек.

ЖКП 02 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті машиналар мен механизмдер жіктеуін; бөлшектерді қосу түрлерін; айналу қозғалысының беріліс түрлерін; деформацияның негізгі түрлерін; шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулерін білуі керек; бөлшектер мен жиналмалы бірліктерді айыра білу; беріліс сандарын анықтау; серпімділік пен кернеуінің ішкі және сыртқы күштерін айыру қолынан келуі керек.

ЖКП 03 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті электрлік және магниттік тізбектерін; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектерін; магнитті тізбектерін; электрлік құрылғыларын; электр қуатының өндірілуін, таратылуын және қолданылуын; электржетекті және электравтоматиканы білуі керек; электржабдықтарына қызмет көрсету бойынша жұмысты жүргізуге арналған электр схемаларын оқу; электржабдықтары жұмысын бақылау мақсатында электр өлшеу аспаптарын қолдану қолынан келуі керек.

17

www.egemen.kz

10 қаңтар 2015 жыл

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің атауы

Қалыптасу құзыретінің коды БҚ 1.1

Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ тілінде жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту.

БҚ 1.8

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс тілінде жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту

БҚ 1.8

Кәсіби шетел тілі: кәсіби қарым-қатынас БҚ 1.8 үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы БҚ 2.2 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

Дене тәрбиесі: маманды дайындаудағы дене БҚ 1.9 шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері.

Мәдениеттану: мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үндібуддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVIIXIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XX-ғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

Философия негіздері: пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм - пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігі; құндылықтардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат.

БҚ 1.2

БҚ 1.2

Саясаттану және әлеуметтану негіздері; БҚ 1.2 саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; сыртқы және ішкі саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде: әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы.

Экономика негіздері: мақсаттары, басты ұғымдары, қызметі, мәні, принциптері; меншік формалары мен түр-лері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу және болжаудың әзірлеу әдістері; бизнес- жоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым.

БҚ 1.3, 1.4

Сызу: сызбаларды рәсімдеу ережелері; сызбалардағы геометриялық құрылулар; сызбалардағы проекциялық көріністер; бір және үш жазықтыққа тік бұрышты проекциялау, қарапайым геометриялық фигуралардың изометриялық және диаметриялық проекциялары; сызба және бөлшектің изометриялық проекциясы; геометриялық фигуралардың жаймалары; сызбалардағы көріністердің орналасуы; қималар мен тіліктер; тік бұрышты және аксонометриялық осьтердегі түрлерінің, қималар мен тіліктерінің қажетті және жеткілікті сандарын қолдана отырып, бөлшектер сызбасын орындау; машинажасау сызбасы; металды конструкциялардың қарапайым сызбасын оқу; алмалы-салмалы қосылымдар; алынбайтын-салынбайтын қосылымдар; құрастыру сызбасы, жұмыс сызбасы, бөлшек эскизі, бөлшектің техникалық суреті, құрастыру сызбасы бойынша бөлшектеу. Техникалық механика негіздері: механизмдер мен машиналар жіктеуі; механизмдер бөліктері; механизмдер кинематикасы (механизм және машина, кинематикалық жұптар және тізбектер, кинематикалық жұптар типтері); бөлшектер мен жиналмалы бірліктер; жіктелуі, арналуы және оларға қойылатын талаптар; бөлшектерді қосу түрлері (алмалы-салмалы және алынбайтынсалынбайтын); айналу қозғалысының беріліс механизмдері; айналу қозғалысы берілісінің түрлері (механикалық, белдікті, фрикционды, тісті, тізбекті, бұрамалы): арнауы, сипаты, құрылымы, белгіленуі және кинематикалық схемасы; беріліс саны; абсолюттік қатты дене; деформацияның негізгі түрлері және олардағы кернеулерді бөлу; сыртқы күштер және олардың түрлері; серпімділік пен кернеудің ішкі күштері; істегі, шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулер. Электртехника электроника негіздерімен электрлік және магнитті тізбектер; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектері; электрлік құрылғылар, электрөлшеу аспаптары; электронды аспаптар мен құрылғылар; трансформаторлар; электрлік машиналар мен аппараттар; электр қуатын өндіру, тарату және қолдану; электр станциялары, желілері және электрқуатымен қамтамасыз ету; электроника негіздері.

БҚ 1.1

БҚ 1.8, КҚ 1.33, 1.68, АҚ 1.44

ЖКП 04 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті ОС WINDOWS түрлерін; WORD мәтіндік редакторын; EXCEL электронды кестелерін; Corel DRAW векторлық редакторын; вирустардан қорғануын; WinZip архиваторын; ОС DOS; Norton Commander сыртқабықша бағдарламасын; бағдарламалық тілдерін; автоматты реттеу негіздерін; автоматты реттегіштердің жұмыс істеу принципін, функциялық және құрылымдық схемаларын білуі керек; жұмыста және күнделікті өмірде дербес компьютерді қолдану; процесті автоматты түрде басқарудан қолмен басқаруға және кері келтіруге көшуді жүзеге асыру қолынан келуі керек.

Өндірісті ақпараттандыру мен автоматтандыру негіздері ақпаратты кодтау; сандық жүйелер; бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыру; екілік арифметика; формалды, математикалық логика; модель түсінігі; модельдер типтері; алгоритм түсінігі; алгоритмдер типтері; бағдарламалау тілі; бағдарлама, оны құрылымдау; автоматты түрде реттеу; реттелетін параметр; реттеу объектісі, оның қасиеттері, схемалары; автоматты реттеуіштер, олардың жіктелуі, арналуы, құрылымы, жұмыс істеу принципі, функциялық және құрылымдық схемалары, реттеу органдары; басқарудың автоматты жүйелерінің қосымша құралдары; процесті автоматты түрде басқарудан қолмен басқаруға және кері келтіруге көшудің тәртібі. ЖКП 05 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Геология негіздері: Жер мен Күн жүйесі құрылымдарын; миЖер және ғарыш. Экзогенді және эндогенді нералдар мен тау-кен жыныстарының геологиялық процестер; минералогия, пайда болу процестерін және олардың петрография және кристаллография; қасиеттерін; геологиялық барлау минералдардың негізгі қасиеттері; пайжұмыстарының тәсілдерін білуі керек; далы қазбалардың кен орындары; кен бос тау-кен жыныстарынан пайдалы орындарының генезисі, іздеу және барлау қазбаларды айыра білу қолынан келуі керек. әдістері; геологиялық барлау жұмыстары; гидрогеология. ЖКП 06 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Еңбекті қорғау: ашық тау-кен қазбаларында өзін өзі ұстау ашық тау-кен жұмыстарын жүргізу ережелерін; өрт сөндіру құралдарын; барысындағы қауіпсіздік шаралары; өнеркәсіп алғашқы медициналық көмек көрсету шара- санитариясы; өндірістік қауіптіліктер мен ларын білуі керек; зияндылықтар; өрт профилактикасының еңбекті қорғау ережелерін ұстану; өрт негіздері. сөндіру құралдарын қолдану; қауіпті және зиянды факторларды айыра білу қолынан келуі керек. АП 00 Арнайы пәндер АП 01 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Кен ісі: негізгі және қосымша жұмыстар техноашық тау-кен жұмыстарының негізгі логиясын; қосымша жұмыстар түрлерін технологиялық процестері; аршу және қазу білуі керек; жұмыстары туралы түсінігі; қазудың көліктік қосымша жұмыстарды орындау қолынан және көліктік емес жүйелері; күрделі және келуі керек. тілікті орлар; қосымша жұмыстар түрлері; бекітілген деңгей бойынша орындалатын жұмыстар.

АП 02

АП 03

БҚ 1.8 АҚ 1.5

АҚ 1.3, 1.14, 1.21, 1.45

БҚ 1.5, 1.6, КҚ 1.15, 1.43, 1.50, 1.93, 1.95, 1.98, АҚ 1.5, 1.6, 1.55, 1.56 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Карьерлік көлік: КҚ 1.2, 1.3, кеніштік көлік түрлерін; рельсті және көлік машиналары теориясының негіздері 1.12, автокөлік жолдарының құрылысын; ; кеніштік көлік түрлері; рельсті жол; 1.13, технологиялық көлік кешенінің құрылымын автокөлік жолдары; локомотивтік тасылым; білуі керек; технологиялық кешен; кеніштік көлік жұмысын 1.16, 1.22, көлік жабдықтарына қызмет көрсету және ұйымдастыру; гидро- және пневмокөлік; 1.30, пайдалану, автокөлік жолдары мен рельстік скреперлік көлік; үйінділердегі көлік. 1.36 , жолдарды жөндеу бойынша жұмыстарды АҚ 1.2, орындау қолынан келуі керек. 1.8, 1.32, 1.35 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Кен машиналары мен кешендері: гидро- және КҚ 1.7, пневможетектер негіздері; уатқыш балғалар 1.8, уатқыш балғалар, бұрғылау құралдары мен бұрғылау машиналарының арналуын, мен бұрғылау машиналары; қазу, тиеу және 1.24, 1.25, тасымалдау машиналары, кешендері; ашық құрылымын; қауіпсіз қолдану ережелерін; 1.28, тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы ашық тау-кен жұмыстарына арналған жабдықтар, құрылымы, арналу және қолдану 1.30, қосымша жабдықтар құрылымын және аумағы; жол жұмысшысы қызмет көрсететін 1.55, олардың арналуын білуі керек; АҚ 1.4, қосымша жабдықтарды дұрыс және қауіпсіз машиналар мен механизмдер құрылымы 1.9, қолдану; қосымша жабдықтарға техникалық және оларды пайдалану. 1.12, қызмет көрсетуді жүзеге асыру қолынан 1.15, келуі керек. 1.16, 1.19, 1.57

1.2 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіби білімнің жоғарыланған деңгей біліктілігіне арналған білім беру оқу бағдарламасының құрылымы Оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай/ 1 жыл 10 ай Индекс

Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖПБ 00 Жалпы білім пәндері ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу қолынан келуі керек; ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; : кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу қолынан келуі керек; ЖГП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен) қолынан келуі керек; ЖГП 0.3 Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене шынықтыру жаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру қолынан келуі керек: ӘЭП 0.0 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы Ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізін білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани және мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу қолынан келуі керек; ӘЭП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролін, оның құрылымын, түрлері және әдістерін, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарым-қатынасының өнегелік нормаларын реттей алу қолынан келуі керек; ӘЭП 0.3 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарымқатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру қолынан келуі керек; ӘЭП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономикалық негіздерін, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясаты туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажет экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану қолынан келуі керек;

БҚ 1.8 КҚ 1.60, 1.62, 1.63, 1.64, 1.65, 1.86, 1.88, 1.90, АҚ 1.26

БҚ 1.1, 1.8

ӘЭП 0.5 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - азаматтың құқығын және міндеттерін, оларды іске асыру механизмдерін; - Конституция мәні, биліктің бөліну принциптерін, парламент және үкімет қызметін; - құқықтың субъектілері мен объектлерін; - құқық бұзу және қылмыс туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметін реттейтін нормативтікқұқықтық құжаттарды пайдалана білу қолынан келуі керек.

ЖКП 00 Жалпы кәсіби пәндер

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің атауы

Қалып тасу құзыретінің коды БҚ 2.1

Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ тілінде БҚ 2.1 жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту.

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс тілінде БҚ 2.1 жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарым-қатынас; тілді дамыту

Кәсіби шетел тілі: кәсіби қарым-қатынас БҚ 2.1 үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы БҚ 2.2 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

ЖКП 01 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті сызбаларды рәсімдеу ережелерін; көріністердің сызбада орналасуын; сызбадағы проекциялық көріністерін; қималарды және тіліктерді; алмалы- салмалы және алынбайтын-салынбайтын қосылымдарды білуі керек; жабдықтарға техникалық қызмет көрсету мен жөндеу бойынша жұмыстарды орындауға арналған қарапайым сызбаларды оқу; машиналар мен механизмдерге арналған тетіктерді және қосалқы бөлшектерді дайындау мақсатында эскиздер мен техникалық суреттерді орындау қолынан келуі керек.

Философия негіздері: БҚ 2.2 пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм - пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкершілігі; құндылық-тардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат. Саясаттану және әлеуметтану негіздері; БҚ 2.2 саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; ішкі және сыртқы саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде: әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы. Экономика негіздері: БҚ 2.4 мақсаттары, басты ұғымдары, қызметі, мәні, принциптері; меншік формалары мен түрлері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу және болжаудың әзірлеу әдістері; бизнес- жоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым. Құқық негіздері: БҚ 2.2 құқық – ұғым, жүйе, көздері; құқықтың ежелгі, орта ғасырдағы, Жаңа замандағы дамуы; құқықтың Қазақстандағы даму тарихы; ҚР Конституциясы – мемлекеттің басты заңы, құқықтық жүйенің өзегі; адам құқығының жалпыға ортақ Декларациясы – халықаралық саяси құжат; құқықтық мемлекет – заң үстемділігі және азаматтық қоғам; құқықтың басты салалары; ҚР сот жүйесі; құқық қорғау органдары.

БҚ 2.1

Кен ісі: ашық өндіру кен өндірісінің негізгі технологиялық процестері; аршу және қазу жұмыстары туралы түсінік; экскаваторларды (біршөмішті, көпшөмішті) пайдалана отырып қазу-арту жұмыстары; орлар және оларды жүргізу әдістері; кен орындарын ашық қазу жүйелері және олардың элементтері; үйінді жұмыстарының технологиясы; теспелер мен ұңғымаларды бұрғылау әдістері; ашық кеніштердің (жармалардың)өндірістік қуаттылығы, тереңдігі және техникалық шекаралары туралы түсінік. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Жарылыс жұмыстарының технологиясы жарылғыш заттары және қоздыру құралдарын; мен қауіпсіздігі: жарылғыш материалдарын есепке алу, сақтау, жарылыс теориясы мен өнеркәсіптік тасымалдау және жою ережелерін; бұрғылаужарылғыш заттар қасиеттерінің жару жұмыстарын жүргізу құжатын; жару негіздері; зарядтарды жару құралдары жұмыстарын жүргізу барысындағы күзетшілер мен тәсілдері; жарылғыш материалміндетін; жару жұмыстарының барысындағы дарын сақтау, тасымалдау және жою; белгі беруін білуі керек; жару жұмыстарының әдістері; кен жарылғыш материалдарды жеткізу және күзету, қазбаларындағы жару жұмыстарының теспелер мен ұңғымаларды бұрғылау бойынша ерекшеліктері; жарылғыш заттардың зажұмыстарды орындау; оқтауға арналған мате- рядтарын біртіндеп немесе топтап жару риалдарды (тығындама, гидроампулалар және барысындағы кен жыныстарын қирату т.б.) дайындау; бұрғылау-жару жұмыстарын процесі; бұрғылау-жару жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік ережелерін ұйымдастыру; жару жұмыстарын месақтау қолынан келуі керек. ханикаландыру; жарушының жұмысын ұйымдастыру. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Кен механикасы гидравликаның негізгі заңдарын; желдеткіштер, турбомашиналар теориясының негіздері; сорғылар, компрессорлар, калориферлер, желдеткіш, сутөкпе, пневматикалық және көтергі машиналарының типтерін білуі керек; көтергі қондырғылары, олардың түр-лері, ашық жұмыстарға арналған жылжымайтын кен конструкциялары, жұмыс істеу принципі; машиналарының бір түрін басқару қолынан олардың өнімділігін реттеу; жабдықтар келуі керек. мен жетектерді таңдау, оларды қолдану.

БҚ 2.3 КҚ 2.3, 2.6, 2.12, 2.39, 2.46, 2.62, 2.68, 2.75, 2.118, АҚ 2.5, 2.9, 2.38

ЖКП 02 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті машиналар мен механизмдер жіктеуін; бөлшектерді байланыстыру түрлерін; айналу қозғалысының беріліс түрлерін; деформацияның негізгі түрлерін; шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулерін білуі керек; бөлшектер мен жиналмалы бірліктерді айыра білу; беріліс сандарын анықтау; серпімділік пен кернеуінің ішкі және сыртқы күштерін айыра білу қолынан келуі керек.

ЖКП 03 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті электрлік және магнитті тізбектерін; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектерін; электрлік құрылғыларын; электр қуатының өндірілуін, таралуын және қолданылуын; электржетекті және электравтоматиканы білуі керек; электржабдықтарына техникалық қызмет көрсету мен жөндеуге арналған электрсхемаларын оқу; электржабдықтарының жұмысын бақылау барысында электрөлшеу аспаптарын қолдану қолынан келуі керек. ЖКП 04 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті ОС WINDOWS түрлерін; WORD мәтіндік редакторын; EXCEL электронды кестелерін; Corel DRAW векторлық редак-торын; вирустардан қорғануын; WinZip архиваторын; ОС DOS; Norton Commander сыртқабықша бағдарламасын; бағдарламалық тілдерін; автоматты реттеу негіздерін; автоматты реттегіштердің жұмыс істеу принципін, функциялық және құрылымдық схемаларын білуі керек; жұмыста және күнделікті өмірде дербес компьютерді қолдану; процесті автоматты түрде басқарудан қолмен басқаруға және кері келтіруге көшуді жүзеге асыру қолынан келуі керек:

ЖКП 05 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Жер мен Күн жүйесі құрылымдарын; минералдар мен тау-кен жыныстарының пайда болу процестерін және олардың қасиеттерін; геологиялық барлау жұмыстарының тәсілдерін білуі керек; бос тау-кен жыныстарынан пайдалы қазбаларды айыра білу қолынан келуі керек. ЖКП 06 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті координаттар жүйелерін; бұрыштарды, арақашықтықтар мен артықтықтарды өлшеу тәртібін; геодезиялық және маркшейдерлік аспаптарды; маркшейдерлік түсірілімдер түрлерін білуі керек; кен жұмыстарының маркшейдерлік схемаларын және пландарын оқи білу; жұмыстарды дұрыс және қауіпсіз жүргізуде маркшейдерлік бақылау құралдарын қолдану қолынан келуі керек.

ЖКП 07 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті жерасты тау-кен қазбаларында өзін өзі ұстау ережелерін; өнеркәсіп санитариясы мен өрттен қорғану талаптарын білуі керек; еңбекті қорғау ережелерін ұстану; өрт сөндіру құралдарын қолдану; қауіпті және зиянды факторларды айыра білу қолынан келуі керек.

АП 00 АП 01

АП 02

Дене тәрбиесі: БҚ 2.7 маманды дайындаудағы дене шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері.

Мәдениеттану: БҚ 2.2 мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үндібуддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVII-XIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XX-ғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

Сызу: сызбаларды рәсімдеу ережелері; сызбалардағы геометриялық құрылулар; сызбалардағы проекциялық көріністер; сызба және бөлшектің изометриялық проекциясы; геометриялық фигуралардың жаймалары; сызбалардағы көріністердің орналасуы; қималар мен тіліктер; тік бұрышты және аксонометриялық осьтердегі түрлерінің, қималар мен тіліктерінің қажетті және жеткілікті сандарын қолдана отырып, бөлшектер сызбасын орындау; машинажасау сызуы; машинажасаудың қарапайым сызбасын оқу; алмалы-салмалы қосылымдар; алынбайтын-салынбайтын қосылымдар; құрастыру сызбасы, жұмыс сызбасы, бөлшектер эскизі, бөлшектің техникалық суреті, құрастыру сызбасы бойынша бөлшектеу. Техникалық механика негіздері: механизмдер мен машиналар жіктеуі; механизмдер бөліктері; механизмдер кинематикасы (механизм және машина, кинематикалық жұптар және тізбектер, кинематикалық жұптар типтері); бөлшектер мен жиналмалы бірліктер: жіктелуі, арналуы және оларға қойылатын талаптар; бөлшектерді қосу түрлері (алмалы-салмалы және алынбайтынсалынбайтын); айналу қозғалысының беріліс механизмдері; айналу қозғалысы берілісінің түрлері (механикалық, белдікті, фрикционды, тісті, тізбекті, бұрамалы): арналуы, сипаты, құрылымы, белгіленуі және кинематикалық схемасы; беріліс саны; абсолюттік қатты дене; деформацияның негізгі түрлері және олардағы кернеулерді бөлу; сыртқы күштер және олардың түрлері; серпімділік пен кернеудің ішкі күштері; істегі, шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулер. Электртехника электроника негіздерімен электрлік және магнитті тізбектер; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектері; электрлік құрылғылар, электр өлшеу аспаптары; электронды аспаптар мен құрылғылар; трансформаторлар; электрлік машиналар мен аппараттар; электр қуатын өндіру, тарату және қолдану; электр станциялары, желілері және электр қуатымен қамтамасыз ету; электржетек және электроника. Өндірісті ақпараттандыру мен автоматтандыру негіздері ақпаратты кодтау; сандық жүйелер; бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыру; екілік арифметика; формалды, математикалық логика; модель түсінігі; модельдер типтері; алгоритм түсінігі; алгоритмдер типтері; бағдарламалау тілі; бағдарлама, оны құрылымдау; автоматты түрде реттеу; реттелетін параметр; реттеу объектісі, оның қасиеттері, схемалар; автоматты реттеу-іштер, олардың жіктелуі, арналуы, құрылымы, жұмыс істеу принципі, функциялық және құрылымдық схемалары, реттеу органдары; басқар-удың автоматты жүйелерінің қосымша құралдары; процесті автоматты түрде басқарудан қолмен басқаруға және кері келтіруге көшудің тәртібі. Геология негіздері: Жер және ғарыш; экзогенді және эндогенді геологиялық процестер; минералогия, петрография және кристталлография; минералдардың негізгі қасиеттері; пайдалы қазбалардың кен орындары; кен орындарының генезисі, іздеу және барлау әдістері; геологиялық барлау жұмыстары; гидрогеология негіздері. Геодезия және маркшейдер ісі негіздері: геодезия: координаттар жүйелері; бұрыштарды, арақашықтықтары мен артықтықтарды өлшеу; геодезиялық аспаптар; өлшеу нәтижелерін математикалық өңдеу; геодезиялық тармақтар; топографиялық түсірілімдер; маркшейдерлік іс: теодолитті түсірілім; аршу және тазарту жұмыстарындағы түсірілімдер; тік түсірілімдер; маркшейдерлік құжаттама; ашық таукен жұмыстарын қауіпсіз жүргізудің маркшейдерлік бақылауы; қорларды есептеу. Еңбекті қорғау: тау-кен жұмыстарын жүргізу барысындағы қауіпсіздік шаралары; өнеркәсіп санитариясы; өндірістік қауіптіліктер мен зияндылықтар; өрт профилактикасы негіздері;

АП 03

Арнайы пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті ашық өндіру кен өндірісінің негізгі технологиялық процестерін; ашық өндіру кен жұмыстарында қолданылатын экскаваторлар мен бұрғылау қондырғыларының типтерін; үйінді жұмыстарын жүргізудің технологиясын; кен орындарын ашық өндіру жүйелерінің элементтерін білуі керек; пайдалы қазбаларды ашық әдіспен қазу кезіндегі технологиялық процестердің негізгі және қосымша операцияларын орындай алуды қолынан келуі керек;

АП 04

Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті карьерлік көлігінің түрлерін; автокөлік пен рельстік жолдардың түрлерін білуі керек; электровоздар мен тепловоздар жұмыстарын басқару; конвейерлердің барлық түрлеріне монтаждау, бөлшектеу, қызмет көрсету және жөндеу; автокөлік жолдарын салу және рельстік жолдарды төсеу кезінде қосалқы жабдықтарды басқару, монтаждау мен бөлшектеу, оларға қызмет көрсету және жөндеу қолынан келуі керек.

АП 05

Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті тау-кен электр жабдықтарының конструкциялық орындалу түрлерін; кен қазбалары бойынша электр ішексымдарын және сымдар тізбектерін іліп тарту ережелерін; карьерлерде (тіліктерде) жарықтандыру параметрлерін; қорғаныш құрылғыларды тексеру тәсілдерін білуі керек; қорғаныш құрылғылардың жұмысқа қабілеттілігін тексеру; карьерлерде (тіліктерде) ішексымдары мен сым тізбектерін іліп тарту; электр жабдықтарын қолдану қолынан келуі керек.

АП 06

АП 07

АП 08

Карьерлік көлік: көлік машиналары теориясының негіздері; карьерлік көлік түрлері; рельсті және автокөлік жолдарының құрылымы; дірілді, тақташа, ысырма, таспалы және арнайы конвейерлер; карьерлік вагондар және локомотивтер; технологиялық кешен; карьер көлігінің жұмысын ұйымдастыру; үйінділер мен қоймалар көлігі.

Кен кәсіпорындарындағы электр жабдықтары мен электр қуатын жеткізу: кен электр жабдықтарының пайдалануы мен конструкциялық орындалуы ерекшеліктері; 1140В дейін және одан жоғары кернеудің басқару және қорғаныш электр аппаратурасы; кен кәсіпорындарының электр қуатымен жабдықталуы; кен кәсіпорындарының электр жүйелері; электр қондырғыларының қорғанышы; карьерлерді (тіліктерді) жарықтандыру; белгі беру мен байланыс; электр тоғына түсуден қорғау. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Кен машиналары мен кешендері: уатқыш балғалардың, бұрғылау құралгидро- және пневмажетектер негіздері; уасаймандары мен бұрғылау машиналарының тым балғалар мен бұрғылау машиналары; құрылымын, арналуын; аршу және қазу аршу және қазу жұмыстарына арналған жұмыстарына арналған машиналар мен жабдықтар мен кешендер, құрылымы механизмдердің жұмыс істеу принципін, мен техникалық сипаты; бұрғылау қолдану аумағын; тау-кен машиналары мен қондырғылары; жұмыс істеу принципі механизмдерін қауіпсіз қолдану ережелерін; мен қолданылу аумағы; қазу-тиеу және ашық тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы көлік машиналары, кешендер; ашық жабдықтардың арналуы мен құрылымын білуі тау-кен жұмыстарына арналған қосалқы керек; жабдықтар, құрылымы, арналуы және кен техникасын дұрыс және қауіпсіз қолдану; кен қолданылу аумағы; тау-кен өнеркәсібінде машиналары мен механизмдеріне техникалық қолданылатын машиналар мен механизмқызмет көрсету және жөндеу қолынан келеуі дер ерекшеліктері. керек. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Инженерлі геология, гидрогеология және пайдалы қазбалар кенорындарын су басу кен орындарын құрғату: жағдайларын; құрғату тәсілдерін және су гидрогеология; инженерлік геолоағынымен күресу әдістерін білуі керек; гия; пайдалы қазбалар кенорындакарьердегі (жармадағы) жұмыс орнының рын құрғату; кен кәсіпорындарының сағаттық, сөткелік су ағынын анықтау қолынан құрылысы кезіндегі гидрогеологиялық келеуі керек. және инженерлік-геологиялық зерттеулер; ашық кен жұмыстары кезінде геологиялық ортаны қорғау. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Қауіпсіздік техникасы, қоршаған ортаны еңбек заңнама, қоршаған ортаны қорғау, өртке қорғау және табиғатты тиімді пайдалану: қарсы профилактикасы негіздерін; зақымдану зақымдану және кәсіби аурулар; ауырлық мен кәсіби аурулар жіктелуін; еңбек қорғаудың дәрежесі мен зардап шеккендер саны басқару жүйесін; тау-кен жұмыстарын жүргізу бойынша жазатайым оқиғалар жіктелуі; барысындағы қауіпсіздік техникасын; өндірістік өндірісте салауатты және қауіпсіз еңбек қауіптіліктер мен зияндылықтарын; қоршаған ор- жағдайын құру; кәсіпорындағы еңбекті таны қорғау және жер қойнауын тиімді пайдала- қорғау жүйесін басқару; өндірістегі және ну бойынша талаптарды білуі керек; тұрмыстағы жазатайым оқиғаларды терқауіпсіздік Ережелерінің талаптарын ұстану; жа- геу тәртібі; өндірістік қауіптіліктер мен затайым оқиға болған жерді тергеу мақсатында зияндылықтар; зардап шегушіге алғашқы ешкімнің бас сұқпауын қамтамасыз ету; дәрігерлік көмек көрсету; қоршаған ортажарақаттанған адамға алғашқы көмек көрсету ны қорғау және табиғатты тиімді қолдану. қолынан келуі керек.

БҚ 2.1, 2.4, КҚ 2.8, 2.32, 2.44, 2.49, 2.71, 2.77, АҚ 2.2, 2.20, 2.34

БҚ 2.1, 2.4, КҚ 2.13, 2.76, 2.86, 2.110, 2.114, АҚ 2.21, 2.66, 2.79, БҚ 2.1, 2.4, КҚ 2.31, 2.80, 2.81, АҚ 2.47

БҚ 2.2, КҚ 2.3, 2.5, 2.69, 2.73, 2.75, АҚ 2.8, 2.88 БҚ 2.2, 2.3, КҚ 2.6, 2.118, 2.126

БҚ 2.5, КҚ 2.39, 2.136, АҚ 2.6, 2.11, 2.16, 2.23, 2.58, 2.63, 2.71, 2.80

КҚ 2.133, 2.135, 2.136, 2.137, 2.138, АҚ 2.79, 2.80, 2.81, 2.82

КҚ 2.26, 2.27, 2.29, 2.30, 2.31, 2.92, АҚ 2.17, 2.18 КҚ 2.43, 2.46, 2.48, 2.88, 2.103, 2.105, АҚ 2.25, 2.26, 2.27, 2.28, 2.56, 2.57, 2.62 КҚ 2.85, 2.86, 2.87, 2.90, 2.109, 2.111, 2.113, 2.142, АҚ 2.46, 2.47, 2.49, 2.65, КҚ 2.2, 2.16, 2.26, 2.27, 2.36, 2.67, 2.71, 2.79, 2.96, 2.116, АҚ 2.7, 2.21, 2.30, 2.57, 2.62 КҚ 2.68, 2.75, 2.118, 2.126, АҚ 2.9, 2.36

КҚ 2.34, 2.39, 2.48, 2.61, 2.64, 2.87, 2.97, 2.114, АҚ 2.48, 2.58, 2.63, 2.71, 2.72, 2.82, 2.84, 2.86

1.3 0706000 - Пайдалы қазбаларды ашық түрде қазу» мамандығы бойынша техникалық және кәсіби білімнің орта буын маманы біліктілігі деңгейіне арналған білім беру оқу бағдарламасының құрылымы Оқу мерзімі: 3 жыл 10 ай/2 жыл 10 ай

Индекс

Пәндер мен кәсіби модульдердің оқу циклдері

ЖБП 01 Жалпы білім пәндері ЖГП 00 Жалпы гуманитарлық пәндер ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік қазақ тілі негізін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); оқылатын мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу қолынан келуі керек; ЖГП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - іскерлік орыс тілінің негіздерін; - кәсіптік лексиканы; - мамандық бойынша грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен); мәтінді талдау; монологиялық және диалогиялық тілді жүргізу қолынан келуі керек; ЖГП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - кәсіби қарым-қатынас үшін қажетті мамандық бойынша лексика-грамматикалық материалды білуі керек; кәсіптік бағыттағы мәтіндерді оқу және аудару (сөздік көмегімен) қолынан келуі керек; ЖГП 0.3 Пәнді оқу нәтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мәселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздерін; дене тәрбиесінің мазмұны мен ұйымдастырылу формаларын; дұрыс тамақтану принциптерін білуі керек; әр түрлі дене шынықтыру жаттығуларын орындау және спорттың жеке түрлері бойынша нормативтерді тапсыру қолынан келуі керек. ӘЭП 00 Әлеуметтік-экономикалық пәндер ӘЭП 0.1 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы Ұғымдарды: -конфуциандылықты, даосизмді, ежелгі Қытай өнерін; - Ежелгі Үнді мәдениетінің ерекшеліктерін және оның басты жетістіктерін; - ислам пайда болуын, оның ерекшеліктерін, басты догмаларын; - христиан білімінің негізгі принциптерін және оның құнды бағыттарын; - Ашель мәдениетінің ерекшеліктері әдебиетінің дамуы, пәлсапасы; - көшпенділердің өмірі және құндылық жүйесі туралы; - орта ғасырдағы қазақ этнасының мәдени негізі туралы; - Қазақстанның орта ғасырдағы мәдениетіне түрк және араб мәдениетінің ықпалы туралы; - білім, ғылым және мәдениеттің дамуының басты кезеңдері және материалдық негізі білуі керек; - ежелгі Азия мәдениетінің ерекшеліктерін аша білу; - мәдениеттану ұғымдарын еркін қолдану; - көшпенділердің материалды және рухани және мәдениетінің ерекшеліктерін, оның қоғамдық мәдениеттегі орнын көрсете білу қолынан келуі керек. ӘЭП 0.2 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - әлемнің пәлсапалық діни және ғылыми көрінісі, адам өмірінің мәні туралы; - ғылымның және ғылыми таным ролі, оның құрылымы, түрлері және әдістері, әлеуметтік және этикалық мәселелері туралы білуі керек; - адамның тәртібіндегі саналы және санасыз мінез-құлығын, санасының мәнін анықтай алу; - адамдар арасындағы қарым-қатынасының өнегелік нормаларын реттей алу қолынан келуі керек; ӘЭП 0.3 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - саяси жүйе мен саяси тәртіп туралы ұғымдарды; - биліктің бөліну принциптерін; - саяси партияларды қоғамдық ұйымдардан айыра білуді; - әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қарымқатынас туралы білуі керек; - үкімет маңыздылығын, саясат субъектлерін, саяси қарым-қатынас және процестерді (Қазақстанда және тұтас дүние жүзінде) аша білу; - қоғам мен тұлғаның дамуы және қызмет етуінің заңдылықтарын айыру қолынан келуі керек. ӘЭП 0.4 Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы - экономикалық теорияның жалпы жағдайын; - еліміздегі және шет елдердегі экономикалық жағдайларды; - макро және микроэкономикалық негіздері, салық, ақша-несие, әлеуметтік және инвестициялық саясаты туралы білуі керек; - өз кәсіби қызметінде бағыт алу үшін қажетті экономикалық ақпараттарды табу және пайдалану қолынан келуі керек. ӘЭП 0.5

ЖКП 00 ЖКП 01

ЖКП 02

ЖКП 03

ЖКП 04

ЖКП 05

ЖКП 06

Пәндер мен кәсіби модульдер бөлімдерінің Қалып тасу атауы құзыретінің коды БҚ 3.1 Кәсіби қазақ тілі (оқудың қазақ тілінде БҚ 3.5 жүрмейтін топтарында): қазақ тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту.

Кәсіби орыс тілі (оқудың орыс тілінде БҚ 3.5 жүрмейтін топтарында): орыс тілінің синтаксисі; мамандық бойынша терминология; кәсіби бағытталған мәтіндерді аудару техникасы (сөздік көмегімен); кәсіби қарымқатынас; тілді дамыту

Кәсіби шетел тілі: кәсіби қарым-қатынас БҚ 3.5 үшін қажетті мамандық бойынша лексикаграмматикалық материал; тіл қызметінің және әр түрлі түрлерін және тіл формалары (ауызша, жазбаша, монолог пен диалог түрінде); кәсіби-бағытталған мәтіндерді аудару техникасы. Қазақстан тарихы БҚ 2.2 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

Дене тәрбиесі: маманды дайындаудағы дене шынықтырудың ролі; дене шынықтырудың әлеуметтік-биологиялық және психофизиологиялық негіздері; дене және спорттық өзін-өзі жетілдіру негіздері.

БҚ 3.8

БҚ 3.6 Мәдениеттану: мәдениеттану және оның қоғам өміріндегі ролі туралы; мәдениеттің құрылуы; мәдениет және өркениет; Конфуций және Дао мәдениетінің түрі; мәдениеттің Үндібуддалық түрі; Ислам мәдениетінің әлемі; мәдениеттің христиандық түрі; батыс Европа мәдениеті және оның қазіргі кезеңдегі дүние жүзінің дамуына ықпалы; Африка мәдениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; көшпенділік өркениетінің ерекшеліктері мен бірегейлігі; орта ғасыр дәуіріндегі Қазақстан мәдениеті; XVIIXIX ғасырлардағы қазақтардың мәдени дәстүрлері; XX-ғасырдағы Қазақстан мәдениеті; қазіргі замандағы мәдениет.

БҚ 3.6 Философия негіздері: пәлсапа пәнінің қызметі мен функциялары; материализм және идеализм- пәлсапаның басты сұрағы; әлемдік пәлсапалық ойдың басты белгілері; адам табиғаты және оның тіршілік ету мәні: адам және Құдай; адам және ғарыш; адам, қоғам, өркениет, мәдениет; тұлғаның еркіндігі мен жауапкер-шілігі; құндылықтардың акмеологиясы және табиғаты; адами таным және қызметі; ғылым және оның ролі; ғаламдық мәселелер алдындағы адамзат. БҚ 3.6 Саясаттану және әлеуметтану негіздері; саясаттану пәні, саяси үкімет және билік қарым-қатынастары; мемлекет – саяси жүйенің басты институты; саяси жүйе және саяси тәртіп, саяси партия және қоғамдық ұйымдар; көппартиялық; сыртқы және ішкі саясат; Қазақстандағы билікті ұйымдастыру; әлеуметтану ғылым ретінде; әлеуметтанудағы кластық және стратификациялық көзқарастар; тұлға ролі және оның мінез-құлқы.

БҚ 3.2, Экономика негіздері: 3.6 мақсаттары, басты ұғымдары, қызметі, мәні, принциптері; меншік формалары мен түрлері, меншікті басқару; жоспарлар түрі, олардың басты сатылары, мазмұны; стратегиялық жоспарлануы; жоспарларды экономикалық негіздеу және болжаудың әзірлеу әдістері; бизнес- жоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынымы тауарларын және қызметінің нарықтық жағдайларын талдау; нарықтық инфрақұрылым. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы Құқық негіздері: БҚ 3.3 - азаматтың құқығын және міндеттерін, оларды құқық – ұғым, жүйе, көздері; құқықтың іске асыру механизмдерін; ежелгі, орта ғасырдағы, Жаңа замандағы - Конституция мәні, биліктің бөліну принциптерін, дамуы; құқықтың Қазақстандағы даму парламент және үкімет қызметін; тарихы; ҚР Конституциясы – мемлекеттің - құқықтың субъектілері мен объектлерін; басты заңы, құқықтық жүйенің өзегі; адам - құқық бұзу және қылмыс туралы білуі керек; құқығының жалпыға ортақ Декларациясы – - өз кәсіби қызметін реттейтін нормативтікхалықаралық саяси құжат; құқықтық мемлеқұқықтық құжаттарды пайдалана білу қолынан кет – заң үстемділігі және азаматтық қоғам; келуі керек. құқықтың басты салалары; ҚР сот жүйесі; құқық қорғау органдары. Жалпы кәсіби пәндер Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Сызу: БҚ 3.1 сызбаларды рәсімдеу ережелерін; көріністердің сызбаларды рәсімдеу ережелері; АҚ 3.1 сызбада орналасуын; сызбадағы проекциялық сызбалардағы геометриялық құрылулар; көріністерін; қималарды және тіліктерді; алмасызбалардағы проекциялық көріністер; лы- салмалы және алынбайтын-салынбайтын сызба және бөлшектің изометриялық проқосылымдарды білуі керек; екциясы; геометриялық фигуралардың тау-кен және техникалық сызбаларын, эскизжаймалары; сызбалардағы көріністердің дер мен техникалық суреттерді оқу, орындау орналасуы; қималар мен тіліктер; тік қолынан келуі керек. бұрышты және аксонометриялық осьтердегі түрлерінің, қималар мен тіліктерінің қажетті және жеткілікті сандарын қолдана отырып, бөлшектер сызбасын орындау; машина жасау сызуы; машинажасаудың қарапайым сызбасын оқу; алмалы-салмалы қосылымдар; алынбайтын-салынбайтын қосылымдар; құрастыру сызбасы, жұмыс сызбасы, бөлшектер эскизі, бөлшектің техникалық суреті, құрастыру сызбасы бойынша бөлшектеу. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Техникалық механика негіздері: БҚ 3.1 машиналар мен механизмдер жіктеуін; механизмдер мен машиналар жіктеуі; КҚ 3.3 бөлшектерді байланыстыру түрлерін; айналу механизмдер бөліктері; механизмдер киқозғалысының беріліс түрлерін; деформацияның нематикасы (механизм және машина, негізгі түрлерін; шекті қаіпті және шекті жол кинематикалық жұптар және тізбектер, берілген кернеулерін білуі керек; кинематикалық жұптар типтері); бөлшектер бөлшектер мен жиналмалы бірліктерді айыра мен жиналмалы бірліктер; жіктелуі, арбілу; беріліс сандарын анықтау; серпімділік пен налуы және оларға қойылатын талаптар; кернеуінің ішкі және сыртқы күштерін айыра білу бөлшектерді қосу түрлері (алмалы-салмақолынан келуі керек. лы және алынбайтын-салынбайтын); айналу қозғалысының беріліс механизмдері; айналу қозғалысы берілісінің түрлері (механикалық, белдікті, фрикционды, тісті, тізбекті, бұрамалы): арналуы, сипаты, құрылымы, белгіленуі және кинематикалық схемасы; беріліс саны; абсолюттік қатты дене; деформацияның негізгі түрлері және олардағы кернеулерді бөлу; сыртқы күштер және олардың түрлері; серпімділік пен кернеудің ішкі күштері; істегі, шекті қауіпті және шекті жол берілген кернеулер. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Электртехника электроника негіздерімен БҚ 3.1 электрлік және магнитті тізбектерін; ауыспаэлектрлік және магнитті тізбектер; ауыспалы тоқтың электрлік тізбектерін; электрлік лы тоқтың электрлік тізбектері; электрлік құрылғыларын; электр қуатының өндірілуін, та- құрылғылар,электр өлшеуіш аспаптары; ралуын және қолданылуын; электржетекті және электронды аспаптар мен құрылғылар; электрониканы білуі керек; трансформаторлар; электрлік машиналар электржабдықтарына техникалық қызмет мен аппараттар; электр қуатын өндіру, көрсету мен жөндеуге арналған электрсхемала- тарату және қолдану; электр станциялары; рын оқу, тексеру үшін электрөлшеуіш аспапта- желілері және электрқуатымен қамтамасыз рын қолдану қолынан келуі керек. ету; электржетек және электроника. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Өндірісті ақпараттандыру мен автоматтан- БҚ 3.4, ОС WINDOWS түрлерін; WORD мәтіндік редакто- дыру негіздері АҚ 3.3 рын; EXCEL электронды кестелерін; Corel DRAW ақпаратты кодтау; сандық жүйелер; бір векторлық редакторын; вирустардан қорғануын; жүйеден екінші жүйеге ауыстыру; екілік WinZip архиваторын; ОС DOS; Norton Commander арифметика; формалды, математикалық сыртқабықша бағдарламасын; бағдарламалық логика; модель түсінігі; модельдер типтері; тілдерін; автоматты реттеу негіздерін; автоалгоритм түсінігі; алгоритмдер типтері; матты реттегіштердің жұмыс істеу принципін, бағдарламалау тілі; бағдарлама, оны функциялық және құрылымдық схемаларын құрылымдау; автоматты түрде реттеу; білуі керек; ретелетін параметр; реттеу объектісі, жұмыста және күнделікті өмірде дербес оның қасиеттері, схемалары; автоматкомпьютерді қолдану; процесті автоматты ты реттеуіштер, олардың жіктелуі, арнатүрде басқарудан қолмен басқаруға және кері луы, құрылымы, жұмыс істеу принципі, келтіруге көшуді жүзеге асыру қолынан келуі функциялық және құрылымдық схемалакерек. ры, реттеу органдары; басқарудың автоматты жүйелерінің қосымша құралдары; процесті автоматты түрде басқарудан қолмен басқаруға және кері келтіруге көшудің тәртібі. Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті Геология негіздері: КҚ 3.1 Жер мен Күн жүйесі құрылымдарын; минеЖер және ғарыш; экзогенді және эндогенді ралдар мен тау-кен жыныстарының пайда геологиялық процестер; минералогия, болу процестерін және олардың қасиеттерін; петрография және кристаллография; геологиялық барлау жұмыстарының тәсілдерін минералдардың негізгі қасиеттері; пайбілуі керек; далы қазбалардың кен орындары; кен бос тау-кен жыныстарынан пайдалы қазбаларды орындарының генезисі, іздеу және барлау айыра білу әдістері; геологиялық барлау жұмыстары, қолынан келуі керек. гидрогеология негіздері. Геодезия және маркшейдер ісі негіздері: КҚ 3.1, Пәнді зерделеу нәтижесінде оқушы міндеті геодезия: координаттар жүйелері; 3.2 координаттар жүйелерін; бұрыштарды, бұрыштарды, арақашықтықтар мен арақашықтықтар мен артықтықтарды өлшеу артықтықтарды өлшеу; геодезиялық тәртібін; геодезиялық және маркшейдерлік аспаптар құрылымын; тау-кен қазбаларының аспаптар; өлшеу нәтижелерін маркшейдерлік пландарын; геодезиялық және математикалық өңдеу; геодезиялық маркшейдерлік түсірілімдер нәтижелерін тармақтар; топографиялық түсірілімдер; өңдеу тәсілдерін; тау-кен қазбаларын дұрыс маркшейдерлік іс: теодолитті түсірілім; аршу жүргізуді бақылау әдістерін; маркшейдерлік және қазу жұмыстарындағы түсірілімдер; түсірілімдердің түрлерін білуі керек; тік түсірілімдер; маркшейдерлік құжаттама; кен жұмыстарының маркшейдерлік схемаларын ашық тау-кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізуді және пландарын оқи білу; жұмыстарды дұрыс маркшейдерлік бақылау; қорларды есептеу. және қауіпсіз жүргізуде маркшейдерлік бақылау құралдарын қолдану қолынан келуі керек. (Жалғасы бар).


18

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 28 қазан

№ 56

Астана қаласы

Спорттық атақтарды, разрядтарды және біліктілік санаттарына беру нормалары мен талаптарын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 249, 254-нөмірлерде). № Жарыстардың атауы

ХДСШ ҚР СШ

2 3 4

1-8

7-16 1-8 1-4

1-8 1-4 1-4

9-32 5-32 5-24

-

1

2-5

-

1 (2 мәртеден кем емес) -

-

-

2-5 (2 мәртеден кем емес) 1-3 (2 мәртеден кем емес)

8

Әлем чемпионаты Азия Ойындары FIS Халықаралық жарыстары Әлем кубогі Еуропа Кубогі Дүниежүзілік Универсиада ҚР Спартакиадасы

9

ҚР Чемпионаты

5 6 7

10

ҚР Чемпионаты, ҚР Біріншілігі (Жасөспірімдер, қыздар) 11 Облыс Біріншілігі

ҚР СШК

5-8

I II раз- разряд ряд

III разряд

I жасII жасөспірім өспірім разряды разряды

III жасөспірім разряды

9-32

6-12 1316 6-12 1316

17-32

4-8

9-11

12-15

1-4

5-8

9-16

17-32

Олимпиада ойындары Әлем Чемпионаты Әлем Кубогінің Финалы

4 – 10 орын 3 – 10 орын 2 – 5 орын

3 4 5

Әлем кубогінің кезеңі Еуропа кубогінің кезеңі Еуропа Кубогінің Финалдық жарыстары Азиа ойындары Азиа Чемпионаты

1 – 3 орын 1 – 2 орын 1 – 3 орын

9 10

Жасөспірімдер Әлем Чемпионаты Бүкіләлемдік Универсиада ҚР Спартакиадасы

1–5 орын 1 – 3 орын

11

ҚР Чемпионаты

12

ҚР Кубогі

13

ҚР мектеп және колледж оқушылар Спартакиадасы ҚР Біріншілігі

6 7 8

14 15 16 17 18

Өскемен қаласының Біріншілігі Алматы қаласының Біріншілігі Шымкент қаласының Біріншілігі Спорттық мектептер және интернаттар біріншілігі

ҚР СШ ҚР СШК

I разряд

II разряд

III разряд

1–3 орын 1–3 орын 1–2 орын

11 – 15 орын 11 – 15 орын 11 – 15 орын 4 – 10 орын 4–8 орын

16 – 20 орын 16 – 20 орын 16 – 20 орын 11 – 15 орын 9 – 13 орын

21 – 25 орын 21 – 25 орын 21 – 25 орын 16 – 20 орын 14 – 18 орын

I юн. разряд

II юн. разряд

III юн. разряд

1 - 10

11 - 20 21 - 30

1 - 10

11 - 20 21 - 30

1 - 10

11 - 20 21 - 30

ДОПТЫ ХОККЕЙ (РИНГ-БОЛ, РИНГ-БЕНДИ) №

Атаулар

ХД СШ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Олимпияда Ойындары Әлем Чемпионаты Азия ойындары европалық чемпиондар Кубогі Әлем Чемпионаты (жасөспірімдер) Бүкілдүниежүзілік студенттер ойындары(Универсиада) ҚР Спартакиадасы , ҚР Чемпионаты, ҚР Кубогі ҚР оқушылар Спартакиадасы ҚР Біріншілігі (жасөспірімдер,қыздар) Областық жарыстар, Астана қ., Алматы қ. Қалалық, аудандық жарыстар

1-5 1 1-6 1-5 -

1-8 (д)

ҚР СШ

1-6 (э) 9-16 (д)

II дәреже

1 – 2 орын 1 орын

4 – 10 орын 4 – 10 орын 3 – 10 орын 1–3 орын 1–3 орын

Ашық Жабық Әлем чемпио- Әлем ойындар Азия наты Кубок ойынкезеңі дары

ҚР ХДСШ 1-10 (д)

I дәреже

ФРИСТАЙЛ

1 2 3

Атақ

ҚР СШК

17-32

Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Олимпиада ойындарында 4-12 орын; Әлем чемпионатында 3-10 орын; 4 құрлық чемпионатында 1-6 орын; Азия чемпионатында 1-3 орын; Азия ойындарында 1-4 орын; Жастар арасындағы Әлем чемпионатында 1-3 орын; Бүкілдүниежүзілік Универсиадада 1-3 орын. ИСУ өткізетін халықаралық жарыстарда (Халықаралық конькишілер одағы): Жастар арасындағы Гран-приде – 1 орын кезеңде немесе Гран – придин финалында 1-3 орын – ересектер арасындағы 1-4 орын немесе финалға шыққан жағдайда; «А» тобындағы жарыста 4 елден кем емес спортшылар қатысқан жағдайда, Әлем чемпионатының қорытындысы бойынша 10 үздік спортшылар тізіміне кірген – 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ерлер арасындағы жеке сырғанаудан Қазақстан Республикасы чемпионатында ИСУ – дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде, Қазақстан Республикасы Спартакиадасында, Қазақстан Республикасы Кубогында 1-3 орын; Әйелдер арасында жеке сырғанаудан, Жұптасып сырғанау және спорттық биде Қазақстан Республикасының чемпионатында ИСУ – дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде , Қазақстан Республикасы Спартакиадасында, Қазақстан Республикасы Кубогында 1-2 орын; Олимпиада ойындарында - 12-20 орын; Әлем чемпионатында 10-18 орын; 4 Құрлық чемпинатында 7-12 орын; Азия ойындарында 6-8 орын; Азия чемпионатында 4-6 орын; Жастар арасындағы Әлем чемпионатында 4-6 орын; Бүкілдүниежүзілік Универсиадада 4-6 орын. Халықаралық конькишілер одағы өткізетін Халықаралық жарыстарда (әрі-қарай – ИСУ): Жастар арасындағы Гран – приде 2-3 орын кезеңде немесе финалда 4-6 орын – Ересектер арасындағы Гран – приде 5-8 орын; «А» тобындағы жарыста 4 елден кем емес спортшылар қатысқан жағдайда, Әлем чемпионатының қорытындысы бойынша 10 үздік спортшылар тізіміне кірген – 2-3 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат «Б» тобындағы халықаралық жарыста 4-10 орын; Ерлер арасындағы жеке сырғанаудан Қазақстан Республикасы чемпионатында ИСУ – дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде, Қазақстан Республикасы Спартакиадасында, Қазақстан Республикасы Кубогында 4-6 орын; Әйелдер арасында жеке сырғанаудан, жұптасып сырғанау және спорттық биде Қазақстан Республикасының чемпионатында ИСУ – дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде , Қазақстан Республикасы Спартакиадасында, Қазақстан Республикасы Кубогында 1-6 орын; Жастар мен жасөспірімдер арасында жеке сырғанаудан, жұптасып сырғанау және спорттық биде Қазақстан Республикасының чемпионатында ИСУ – дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде , Қазақстан Республикасы Спартакиадасында, Қазақстан Республикасы Кубогында 1-5 орын; Қазақстан Республикасының Жастар ойындарында, Қазақстан Республикасының оқушылар Спартакиадасында, Қазақстан Республикасының Универсиадасында; «А» тобындағы халықаралық жарыстарында 4 елден кем емес спортшылар қатысқан жағдайда, Әлем чемпионатының қорытындысы бойынша 10 үздік спортшылар тізіміне кірген – 4-15 орын, Республикалық «Қүзгі жарыс» жарыста 1-3 орын, Алматы қаласынын чемпионатында 1-2 орын. Қарағанды, Батыс Қазақстан облыстарында және Астана қаласының чемпионатында 1 орын. І разряд «Б» тобындағы халықаралық жарыста 6-10 орын; ИСУ –дың күнтізбелік жоспарына кірген халықаралық жарыстарда 8-15 орын; Қазақстан Республикасының чемпионатында 6-15 орын; Қазақстан Республикасының чемпионатында жас тобтары бойынша 6-12 орын. Республикалық жарыстарда 1-8 орын; ИСУ –дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде және қалааралық масштабтан төмен емес жарыстарда 1-5 орын. ІІ разряд Жеке сырғанаудан Р ИСУ –дың квалификациалық талаптарын орындаған кезде райондық масштабтан және БЖӨСМ төмен емес жарыстарда; Жасөспірімдер разряды Мәнерлеп сырғанаудан кез келген масштабтағы жарыстарда квалификациалық талаптарын орындаған кезде.

ХДСШ

ШОРТ-ТРЕК 1. Талап етілген жолда атақ және дәрежелер беріледі , ұзындығы 111,12 м. 2. ҚР ХДСШ және ҚР СШ атақтары нәтиже бойынша уақытша беріледі, ресми жарыстарда көрсетілгендей ISU және АSU. 3. Ұлттық ең жоғарғы дәрежелі табыс көрсеткіші электрондық хронометрировании түрінде тіркеледі. 4. Халықаралық жарыста қашықтықта алған орын белгілеу хаттама нәтижесі бойыншада , және де уақытша хаттама бойынша (Time Analysis). Халықаралық жарыстарда орын алу:

Атақ, дәреже ҚР СШ

МӘНЕРЛЕП СЫРҒАНАУ Жеке сырғанау, жұбтасып сырғанау, спорттық би Ерлер, әйелдер, жастар, қыздар, ұлдар

Жарыстардың атауы

IІІ жасөспірімдер дәрежесі ҚР чемпионатына, БЖСМ-не, қалалық, аудандық, ауыл біріншілігіне және«Жұлдызша» турниріне қатысу.

1-6 (д) 1-10 (д) 1-12 (м) 1-6 (э) 4-8 (э) 1-3 (э) 11-20 (д) 7-10 (д) 11-20 (д) 13-25 (м) 4 (э)

8-10 (э)

Азия Жасөспірімдер Бүкілдүние- Бүкілдүниечемпианаты арасында Әлем жүзілік жүзілік чемпианаты студенттік Жасөспірімдер ойындар арасында олимпиада ойындары 1-6 (д) 1-8 (д) 1-6 (д) 1-8 (м) 1-10 (м) -------------1-3 (э) 1-4 (э) 1-3 (э) 7-12 (д) 9-16 (д) 7-10(д) 1-6 (д) 9-16 (м) 11-20 (м) 4-8 (э) 1-3 (э) 4 (э) 5-8 (э)

Республикалық жарыстарда орын алу:

Ескерту: Жолдардың параметірлері FIS жарыстарды өткізу Халықаралық Ережелерге сәйкес болуы тиіс

10 қаңтар 2015 жыл

ҚР ҚР I дә- II дә- I жасСШ СШК реже реже өспірім дәрежесі 6-7 2-6 7-8 1-4 5 6 7 1 2-3 4-6 7-9 1 2-4 6-8 1 2-4 6-8 1-3 4-6 1-3 1 2-3 1-4

II жасөспірім дәрежесі 4-7 5-8

ШАЙБАЛЫ ХОККЕЙ (ерлер) Халықаралық дәрежедегі Қазақстан Республикасының спорт шебері 1-8 орын Қысқы Олимпияда ойындары; 1-8 орын Жоғары дивизиондағы ересектер арасында Әлем Чемпионаты; 1-3 орын Бүкілдүниежүзілік Қысқы Универсиада; 1-3 орын Ресей Чемпионаты ВХЛ және КХЛ; 1-2 орын Командалық клубтар арасында Құрлық Кубогі; 1 орын Қысқы Азияда ойындары. Қазақстан Республика спорт шебері 1-3 орын Ересектер арсындағы Әлем Чемпионаты, 20 жасқа дейнгі жастар арасында, бірінші дивизионда 18 жастағы жасөспірімдер; 2-3орын Бүкілдүниежүзілік Қысқы Универсиада; 3-4 орын финалда Командалық клубтар арасында Құрлық Кубогі; 2-3 орын Қысқы Азияда ойындары; 1 орын үш жыл арасында ҚР Чемпионаты (жоғарғы лига); 1орын ҚР Кубогі командалар арасында Жоғарғы лигада. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат 4-5 орын 20 жасқа дейінгі жастар арасында әлем чемпианаттары және 18 жасқа деінгі Бірінші жасөспірімдер дивизион; 4-5 орын Әлем чемпионаты үлкендер арасында Бірінші дивизион; 2-6 орын ҚР чемпионаты (жоғарғы лига); 1-3 орын ҚР чемпионаты (бірінші лига); 1-3 орын ҚР чемпионаты студенттер арасында; 1 орын ҚР Қысқы Спартакиада; 1-3 орын ресми халықаралық турнирде клубтық команда; 1-3 орын ҚР чемпионаты еңбек алқалар арасында; 1 орын ҚР облыстық біріншілігі. I дәреже 2-3 орын ҚР облыстық біріншілігі; 1-3 орын ресми халықаралық турнирде жастар арасында және жасөспірімдер командасы; 4-6 орын ҚР чемпионаты студенттер арасында; 2-5 орын ҚР Қысқы Спартакиада; 4-6 орын ҚР чемпионаты еңбек алқалар арасында; 2-3 орын ҚР облыстық біріншілігі; 1 орын ҚР чемпионаты (бірінші лига). II дәреже Аудан чемпионатына қатысушылар, қалаларда үлкендер арасы; 1 орын аудан біріншілігі, студенттік қалалар арасында, жасөспірімдер және балалар командасы. III дәреже Ауыл біріншілігіне қатысушылар, қалалық аудандар. I жасөспірімдер дәрежесі 12 жас: Ауыл біріншілігіне қатысушылар, қалалық аудандар және БЖСМ. 11 жас: 1-3 орын берілген жас бойынша командалар арасында Ресей аймақтық біріншілік; 1-3 орын ҚР чемпионаты командалары берілген жас арасында; 1-3 орын «Жұлдызша» республикалық турнирінде; 1-3 орын ресми халықаралық балалар турнирінде және жасөспірімдер командасы. II жасөспірімдер дәрежесі 10-9 жас: 1-3 орын аймақтық біріншілігі России среди команд данного возраста ; 1-3 орын ҚР чемпионаты командалары берілген жас арасында; 1-3 орын «Жұлдызша» республикалық турнирінде; 1-3 орын ресми халықаралық балалар турнирінде және жасөспірімдер командасы. III жасөспірімдер дәрежесі Қала біріншілігіне қатысушылар, ауыл, БЖСМ, ҚР чемпионаты, «Жұлдызша» турнирі. (әйелдер) Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері 1-8 орын Олимпиада ойындары; 1-8 орын Әлем Чемпионаты; 1-3 орын Қысқы Азия ойындары; 1-3 орын Қысқы Дүниежүзілік Универсиада; 1-2 орын Әлем чемпионаты I дивизион, А тобы; 1 орын Әлем чемпионаты I дивизион, Б тобы; 1-7 орын европалық чемпионатының әйел кубогы; 1 орын Еуропа Элита лигасының супер Кубогы. Қазақстан Республикасының спорт шебері 4-8 орын Қысқы Азия ойындары; 4-8 орын Қысқы Дүниежүзілік Универсиада; 1-3 орын Қысқы жасөспірімдер Олимпиада ойындары; 1-6 орын 18 жасқа дейінгі Әлем Чемпионаты; 3-5 орын Әлем чемпионаты I дивизион, А тобы; 2-3 орын Әлем чемпионаты I дивизион, Б тобы; 2-3 орын Еуропа Элита лигасының супер Кубогы; 1 орын Қазақстан Республикасы чемпионатында; 1 орын Қазақстан халқы Спартакиадасы; 1 орын Қазақстан Республикасы кубогы 3 жыл ішінде 2 рет; Еуропалық чемпионатының кубогына қатысу. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Қысқы Азия ойындарына Ұлттық Құрамасында қатысу; Қысқы Дүниежүзілік Универсиадаға қатысу; Жасөспірімдер Олимпиада ойындарына қатысу; 18 жасқа дейінгі Әлем Чемпионатына қатысу; Әлем чемпионаты I дивизион, А,Б топтарында қатысу; Еуропа Элита лигасының супер Кубогына қатысу; 2-3 орын Қазақстан республикасы Чемпионаты; 2-3 орын Қазақстан халқы Спартакиадасы; Қазақстан Республикасының Чемпионаты 3 жыл ішінде 2 рет 4-ші орын; 1-3 орын Қазақстан Республикасы кубогы; 1-3 Қазақстан Республикасының 18 жасқа дейінгі чемпионатында. I дәреже Қазақстан Республикасының Чемпионатына қатысу; Қазақстан Республикасы Кубогына қатысу; Қазақстан халқы Спартакиадасына қатысу; 4-6 орын Қазақстан Республикасының 18 жасқа дейінгі біріншілігінде. IІ дәреже Қазақстан Республикасының 18 жасқа дейінгі біріншілігіне қатысу. I жасөспірімдер дәрежесі 12 жас: 1-3 орын балалар-жасөспірімдер спорт мектебіне, қалалық, аудандық және ауыл біріншілігі қатысушыларына. 11 жас: 1-3 орыносы жас аралығында командалар құрамындаРессей аймақтық біріншілігінде; 1-3 орыносы жас аралығында командалар құрамындаҚазақстан Республикасының Чемпионатында; 1-3 орынРеспубликалық «Жұлдызша» турнирінде; 1-3 орын балалар – жасөспірімдер командаларының халықаралық ресми турнирінде. IІ жасөспірімдер дәрежесі 10-9 жас: 1-3 орын осы жас командалары құрамында Рессей аймақтық біріншілігі; 1-3 орын осы жас командалары құрамында Қазақстан Республикасының Чемпионаты; 1-3 орын Республикалық «Жұлдызша» турнирі; 1-3 орын Балалар – жасөспірімдер командаларының халықаралық ресми турнирі.

III дәреже

ҚР Чемпионаты 1(д) 1-3(м) 1 (э) 2-8(д) 4-12(м) 2-3 (э) 9-16(д) 13-20(м) 4 (э) 17-25(д) 21-30(м) 5-6 (э) ----------

ҚР Спартакиядасы ҚР Кубогі ҚР Чемпианаты (жастар) 1(д) 1(д) 1-2(м) 1-2(м) -------------1 (э) 1 (э) 2-6(д) 2-6(д) 1-6(д) 4-10(м) 4-10(м) 1-8(м) 2-3 (э) 2-3 (э) 1-2 (э) 7-10(д) 7-10(д) 7-12(д) 11-16(м) 11-16(м) 9-16(м) 4 (э) 4 (э) 3-4 (э) 11-16(д) 11-16(д) 13-20(д) 17-24(м) 17-24(м) 17-25(м) 5-6 (э) 5-6 (э) 5-6 (э) 21-30(д) ------------------25-35(м) 7-8 (э)

ҚР Чемпианаты (жасөспірімдер) ---------------------------1-3(д), 1-6(м), 1- (э)-үлкендер жас арасы 1(д), 1-3(м), -орташа жас арасы 4-6(д), 7-12(м), 2-3 (э)- үлкендер жас арасы 1-3(д), 4-8(м),1(э) - орташа жас арасы 7-10(д), 8-16(м), 4-5 (э)- үлкендер жас арасы 4-6(д), 7-12(м),2-3(э) - орташа жас арасы 11-16(д), 9-20(м), 6 (э)- үлкендер жас арасы 7-12(д), 8-16(м),4-5(э) - орташа жас арасы 1-3(д), 1-6(м), 1- (э)-кікентай жас арасы

дәреже нормасы (мин, сек) Ерлер қашықтық 500м 800м 1000м 1500м 3000м 2000м эст 3000м эст 5000м эст

ХД СШ 42,5 1.27,5 2.17,0 4.44,0 6.55,0

СШ 44,5 1.32,0 2.23,0 5.04,0 7.15,0

СШК 46,5 1.37,0 2.31,0 5.24,0 3.20,0 4.30,0 7.25,0

1 49,0 1.25,0 1.43,0 2.40,0 5.45,0 3.30,0 4.45,0 7.40,0

2 51,0 1.31,0 1.50,0 2.50,0 6.05,0 3,45.0 5.00,0 8.00,0

3 54,0 1.36,0 1.58,0 3.00,0 6.25,0 4.00,0 5.20,0 8.25,0

1 жасөспірім 60,0 1.42,0 2.08,0 3.12,0 4.20,0 5.40,0 -

2 жасөспірім 65,0 1.50,0 2.18,0 4.45,0 6.00,0 -

3 жасөспірім 71,0 2.00,0 2.28,0 5.00,0 6.25,0 -

ХД СШ 45,5 1.33,0 2.25,0 5.00,0 4.20,0

СШ 47,5 1.37,0 2.31,0 5.15,0 4.35,0

СШК 49,5 1.42,0 2.40,0 5.35,0 3.10,0 4.45,0

1 52,0 1.31,0 1.58,0 2.50,0 5.55,0 3.20,0 5.00,0

2 54,0 1.36,0 2.05,0 3.00,0 6.15,0 3,35.0 5.15,0

3 57,0 1.42,0 2.15,0 3.12,0 6.35,0 3.50,0 5.35,0

1 жасөспірім 63,0 1.48,0 2.25,0 3.25,0 4.10,0 5.55,0

2 жасөспірім 68,0 1.56,0 2.35,0 3.38,0 4.30,0 6.15,0

3 жасөспірім 74,0 2.06,0 2.45,0 4.55,0 6.40,0

Әйелдер қашықтық 500м 800м 1000м 1500м 3000м 2000м эст 3000м эст

4 БӨЛІМ. ҰЛТТЫҚ СПОРТ ТҮРЛЕРІ ҚАЗАҚ КҮРЕСІ (ерлер, әйелдер) Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Әлем чемпионатында 1-3 орын (ересектер арасында); Әлем Кубогында 1-2 орын (ересектер арасында); Азия чемпионатында 1-2 орын (ересектер арасында); жастар арасындағы Әлем чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Қазақстан Республикасының чемпионатында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1-3 орын (ересектер арасында); Қазақстан Республикасының Спартакиадасында, Ауыл ойындарында және Халық ойындарында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1-2 орын; Қазақстан Республикасының жастар ойындарында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1 орын; Қазақстан Республикасының Кубогында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1-2 орын; 23 жасқа дейінгі жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1 орын; жастар арасындағы (18-19 жас аралығы) Қазақстан Республикасының чемпионатында 10-нан кем емес облыстардың 10 спортшысы қатысқан жағдайда 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Қазақстан Республикасының чемпионатында 5-6 орын (ересектер арасында); Қазақстан Республикасының Кубогында 3-5 орын (ересектер арасында); жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 2-3 орын; жасөспірімдер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясы бекіткен республикалық турнирларда 1-3 орын; Облыстардың, Алматы мен Астана қалаларының чемпионаттарында 1 орын (ересектер арасында). I разряд Қазақстан Республикасының чемпионатында 4-5-6 орын; Қазақстан Республикасының чемпионатында (14-15 жастағы балалар арасында) 1-2 орын; Облыстардың, Алматы мен Астана қалаларының чемпионаттарында 2-3 орын (ересектер арасында). II разряд Жыл бойына қалалық және аудандық деңгейдегі жарыстарда 2 разрядтағы 6 спортшыны жеңуі керек. III разряд Жыл бойына қалалық және аудандық деңгейдегі жарыстарда 3 разрядтағы 8 спортшыны жеңуі керек. I жасөспірімдер разряды Облыстардың, Алматы мен Астана қалаларының жасөспірімдер арасындағы чемпионаттарында 1-3 орын немесе жыл бойында 1 жасөспірімдер разрядты 6 спортшыны жеңуі керек. IІ жасөспірімдер разряды Аудандар мен қалалардың жасөспірімдер арасындағы чемпионаттарында 1-3 орын немесе жыл бойында 2 жасөспірімдер разрядты 6 спортшыны жеңуі керек. III жасөспірімдер разряды Жыл бойы қазақ күресімен жүйелі түрде шұғылданып, жыл бойында 3 жасөспірімдер разрядты 8 спортшыны жеңуі керек. ЖЕКПЕ-ЖЕК Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Шет елдерден кемінде 5 команда қатысуымен өткен әлем чемпионатында 1 – 2 орын; Шет елдерден кемінде 7 команда қатысумен өткен Азия чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 – 2 орын; Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының кубогында 1 – орын; Республиқалық кешенді спорт жарыстарында (ұлттық спорт түрлері фестивалі, халық спорт ойындары) 1 – 2 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 3 – 4 орын; Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының кубогында 2 – 3 орын; Республиқалық кешенді спорт жарыстарында (ұлттық спорт түрлері фестивалі, халық спорт ойындары) 3 – 4 орын; Кемінде 8 команда қатысуымен өткен жастар арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 – 2 орын; Кемінде 6 команда қатысуымен өткен жастар арасында Қазақстан Республикасының кубогында 1 – орын. І спорттық разряд Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 5 – 6 орын; Кемінде 10 команда қатысуымен өткен ересектер арасында Қазақстан Республикасының кубогында 5 – 6 орын; Кемінде 8 команда қатысуымен өткен жастар арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 3 – 4 орын; Кемінде 6 команда қатысуымен өткен жастар арасында Қазақстан Республикасының кубогында 2 – 3 орын. Кемінде 8 команда қатысуымен өткен облыс біріншілігінде 1 – орын алған спортшыларға; ІІ спорттық разряд Кемінде 8 команда қатысуымен өткен облыс біріншілігінде 2 – 3 орын; Кемінде 8 команда қатысуымен өткен аудан біріншілігінде 1 – 3 орын. ІІІ спорттық разряд Кемінде 8 команда қатысуымен өткен аудан біріншілігінде 4 – 5 орын; Дене шынықтыру ұжымдардың, жасөспірімдер мен жастар спорттық мектептерінің біріншілігінде 1 – 3 орын. ТОҒЫЗ ҚҰМАЛАҚ Спорт атақтары мен дәрежелері - ҚР халықаралық класты спорт шебері, ҚР спорт шебері, ҚР спорт шеберіне үміткер және 3 спорттық дәреже – І, ІІ, ІІІ. Республикалық маңызы бар жарыстарға екінші дәрежеден төмен емес халықаралық маңызы бар жарыстарға бірінші дәрежеден төмен емес қатысушылар ғана жіберіледі. Ерлерге және әйелдерге қойылатын дәрежелік талаптар Қазақстан Республикасының халықаралық кластағы спорт шебері Әлем чемпионатында ерлер мен әйелдер арасында 1-3-орын (Бүкіләлемдік Тоғызқұмалақ Федерациясы бекіткен); Азия чемпионатында ерлер мен әйелдер арасында 1 орын (Бүкіләлемдік Тоғызқұмалақ Федерациясы бекіткен); Пардубице қаласында (Чехия) халықаралық жарыста 1 орын, 5 шет мемлекет қатысқан жағдайда (Бүкіләлемдік Тоғызқұмалақ Федерациясы бекіткен). Қазақстан Республикасының спорт шебері Қазақстан Республикасының жеке чемпионатында 1-2-орын; Облыстардың он командасы өкілдерінің қатысуымен Қазақстан Республикасының командалық чемпионатында 1 орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет); Облыстардың он командасы өкілдерінің қатысуымен Қазақстан Республикасы кубогында жеке есепте 1 орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет); Қазақстан Республикасының жазғы спартакиадасында, «Ақ бидай» ауылдық және халықтық ойындарында жеке есепте 1 орын; Рейтингке қол жеткізгеннен кейін (Қазақстан Республикасының Тоғызқұмалақ зияткерлік федерациясы бекіткен) – ерлерде 2500 және әйелдерде 2400 және 30 ойналған партияны сақтаған кезде. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Қазақстан Республикасының жеке чемпионатында 3-5-орындар; Облыстардың он командасы өкілдерінің қатысуымен Қазақстан Республикасының командалық чемпионатында 2-3-орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет); Облыстардың он командасы өкілдерінің қатысуымен Қазақстан Республикасының кубогында командалық есепте 2-3-орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет); Қазақстан Республикасының жастар мен жасөспірімдер арасындағы чемпионатында 1-3-орын; Қазақстан Республикасының мектеп және колледж оқушылары спартакиадасында 1-3-орын; Ауыл жастары арасындағы спартакиадада 1-3-орын; Қазақстан Республикасының қарулы күштері арасындағы чемпионатында 1 орын; Облыстың және Алматы, Астан қалаларының жеке чемпионатында ересектер арасында 1 орынға ие болу қажет; Қалалардың және аудандардың жеті командасы өкілдерінің қатысуымен облыстың командалық чемпионатында 1 орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет); Қалалардың және аудандардың жеті командасы өкілдерінің қатысуымен облыс кубогында командалық есепте І орын (партиялардың 50 пайызынан кем емес ойнау қажет). І спорттық разряд Қазақстан Республикасының қарулы күштері арасындағы чемпионатында 2-3-орын; Қалалар мен аудандар чемпионатында 1-3-орын; Жасөспірімдер мен жастар арасындағы облыс чемпионатында 1-3-орын. ІІ спорттық разряд Аудандық деңгейден төмен емес жарыстарда 1-3-орын. ІІІ спорттық разряд Балалар-жасөспірімдер спорттық мектептерінің біліктілік жарыстарында 1-3-орын. АУДАРЫСПАҚ Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Кемінде 5 елдердің командалары арасында Қазақстан Республикасы Президенті кубогында екі рет 1 орын; Кемінде 8 ел қатысқан Азия чемпионатында 1 орын; Кемінде 8 елдердің командалары қатысқан А. Асқаров атындағы халықаралық жарыста екі рет 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасында кемінде 14 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орындар; Ұлттық спорт түрлері фестивалінде, Қазақстан Республикасының Халық ойындарында кемінде 14 команда қатысқанда 1 орын; Кемінде 14 команда қатысқан Республикалық «Ақ бидай» ауыл ойындарында 1-2 орын; Кемінде 8 ел қатысқан А. Асқаров атындағы халықаралық жарыста 1 орын; Жастар арасында кемінде 12 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Жастар арасында кемінде 10 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 2-3 орындар; Қазақстан Республикасының чемпионатында, Ұлттық спорт түрлері фестивалі Республикалық жарыстарында, Халық ойындарында, кемінде 10 команда қатысқан республикалық ауыл ойындарында 3-4 орындар; Кемінде 8 команда қатысқан облыс чемпионатыда 1 орын; «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 3-4 орындар; Жасөспірімдер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын. І спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан облыс чемпионатында 2-3-орын; Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 1 орын. ІІ спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 2-3-орын. ІІІ спорттық разряд Аудан біріншілігінде 4-6-орын, дене тәрбиесі ұжымы, БЖСМ біріншілігінде 1-3-орындар. ТЕҢГЕ ІЛУ, ЖАМБЫ АТУ Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Ересектер арасында кемінде 8 ел қатысқан Азия чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Кемінде 14 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орындар; Кемінде 14 команда қатысқан Қазақстан Республикасының халық ойындарында 1 орын; Кемінде 14 команда қатысқан «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 1-2 орындар; Кемінде 10 команда қатысуымен жастар арасындағы Қазақстан Республикасысының чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Кемінде 10 команда қатысуымен жастар арасындағы Қазақстан Республикасысының чемпионатында 2-3 орындар; Кемінде 10 команда қатысуымен Қазақстан Республикасысының чемпионатында, ұлттық спорт түрлері фестивалі республикалық жарыстарында, халық ойындарында, республикалық ауыл ойындарында 3-4 орын; Кемінде аудандардың 8 командасы қатысқан облыс чемпионатында 1 орын; «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 3-5 орын. І спорттық разряд Кемінде 8 команда қатысқан облыс чемпионатында 2-4-орын; Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 1 орын. ІІ спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 2-3-орын. ІІІ спорттық разряд Аудан біріншілігінде 4-6 орын, дене тәрбиесі ұжымы, БЖСМ біріншілігінде 1-3-орын. БҮРКІТШІ – Саят бөлімі Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Ересектер арасында кемінде 6 ел қатысқан Азия чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Кемінде 12 облыс командасы қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын; Ұлттық спорт түрлері фестивалінде, Қазақстан Республикасының Халық ойындарында кемінде 14 команда қатысқанда 1 орын; Кемінде 12 облыс командасы қатысқан жастар арасында Қазақстан Республикасының чемпионаты 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Кемінде 10 облыс командасы қатысқан Қазақстан Республикасының Чемпионатында 2-4 орын; Кемінде аудандардан 8 команда қатысқан облыс чемпионатында 1-3 орын. І спорттық разряд облыстан кемінде 8 команда қатысқан облыс чемпионатында 4-6 орын. кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 1-орын. ІІ спорттық разряд кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 2-3 орын. ІІІ спорттық разряд аудан біріншілігінде 4-6 орын, дене тәрбиесі ұжымы, БЖСМ біріншілігінде 1-3 орын; Қазақстан Республикасының кубогында 1-3 орын; Қазақстан Республикасының біріншілігінде жасөспірімдер арасында 1 орын. І жасөспірімдер разряды Иелену: жыл ішінде I – дәрежедегі әр түрлі кез келген спортшыны 8 рет жеңу немесе кемінде облыстың және Астана мен Алматы қала көлеміндегі жарыстарда II дәрежедегі спортшыларды 16 рет жеңу. ІІ және ІІІ жасөспірімдер разряды Жыл ішінде кемінде аудандық, қалалық жарыстарда II дәрежедегі кез келген спортшыларды 6-рет жеңу. БӘЙГЕ (ҚҰНАН БӘЙГЕ, БӘЙГЕ, ЖОРҒА ЖАРЫС, АЛАМАН БӘЙГЕ) Қазақстан Республикасының спорт шебері Кемінде 12 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; Кемінде 12 команда қатысқан «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 1-2 орын; Кемінде 14 команда қатысқан ұлттық ойын түрлері фестивалінде, Қазақстан Республикасы Президентінің Кубогында 1 орын.

Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Кемінде 10 команда қатысқан Қазақстан Республикасының чемпионатында 3-4 орын; Қазақстан Республикасысының Чемпионатында, Қазақстан Республикасының Президенті кубогына республикалық жарыстарда, ұлттық спорт түрлері фестивалінде, Президент сыйлығына Халық ойындарында, кемінде 10 команда қатысқан республикалық ауыл ойындарында 3-6 орын; Кемінде 6 команда қатысқан облыс чемпионатынд 1-3 орын. І спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан облыс чемпионатында 4-6-орындар; Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 1 орын. ІІ спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 2-3-орындар. ІІІ спорттық разряд Аудан біріншілігінде 4-6-орын, дене тәрбиесі ұжымы, БЖСМ біріншілігінде 1-3-орын. КӨКПАР Қазақстан Республикасының халықаралық кластағы спорт шебері Кемінде 12 елдің командасы қатысқан Қазақстан Республикасының Президенті кубогында 1 орын; Кемінде 8 ел қатысқан Азия чемпионатында 1 орын; Кемінде 8 ел қатысқан А. Асқаров атындағы ХЖ-та екі дүркін 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Кемінде 12 команда қатысқан ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; Кемінде 12 команда қатысқан жастар арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; Кемінде 12 команда қатысқан, Ұлттық спорт түрлері фестивалінде, Қазақстан Республикасының халық ойындарында 1 орын; Кемінде 14 команда қатысқан «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 1-2 орын; Кемінде 8 әр түрлі ел қатысқан А. Асқаров атындағы Халықаралық жарыста 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Кемінде 10 команда қатысқан Қазақстан Республикасының жастар арасындағы чемпионатында 3 орын; Қазақстан Республикасысының чемпионатында, ұлттық спорт түрлері фестивалі республикалық жарыстарында, халық ойындарында, кемінде 10 команда қатысқан республикалық ауыл ойындарында 2-3 орын; Кемінде 8 команда қатысқан облыс чемпионатында 1 орын; «Ақ бидай» республикалық ауыл ойындарында 3-4 орын. І спорттық разряд 6-дан кем емес команда қатысқан облыс чемпионатында 2-3 орын; 6-дан кем емес команда қатысқан аудан біріншілігінде 1 орын. ІІ спорттық разряд Кемінде 6 команда қатысқан аудан біріншілігінде 2-3 орындар. ІІІ спорттық разряд Аудан біріншілігінде 4-6 орындар, дене тәрбиесі ұжымы, БЖСМ біріншілігінде 1-3 орын. 5 БӨЛІМ. ОЛИМПИАДАЛЫҚ ЕМЕС СПОРТ ТҮРЛЕРІ СПОРТТЫҚ АКРОБАТИКА Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Әлем чемпионатында көпсайыста немесе финалдық жаттығуда жекелеген жаттығуда 1-3 орын; Дүниежүзілік ойындарда немесе әлем Кубогында (12 жастан бастап) 1 орын көпсайыста немесе финалдық жаттығуда жекелеген жаттығуда; Жастар арасындағы Әлем біріншілігінде (чемпионатында) немесе World Age гр.oup Competitions (11 жастан бастап жас топтары арасында әлемдік жарыстар) 5 елдің қатысуымен, көпсайыста немесе финалдық жаттығуда жекелеген жаттығуда 1-2 орын; Азия чемпионатында (12 жастан бастап) көпсайыста немесе финалдық жаттығуда, 5 елдің қатысуымен 1 орын; Азия Ойындарында (12 жастан бастап) көпсайыста немесе финалдық жаттығуда, 5 елдің қатысуымен 1-2 орын; Жастар арасындағы Азия чемпионатында (11 жастан бастап) көпсайыста немесе финалдық жаттығуда, 5 елдің қатысуымен 1 орын; FIG спорттық күнтізбесіне енгізілген халықаралық турнирде (11 жастан бастап) көпсайыста немесе финалдық жаттығуда, 5 елдің қатысуымен 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Қазақстан Республикасының чемпионатында және ҚР Спартакиадасында 78,0 балл жинаса көпсайыста бір рет; Қазақстан Республикасының кубогында 78,0 балл жинаса көпсайыста бір рет; Жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 78,0 балл жинаса көпсайыста бір рет. Спорт шебері атағы 12 жасқа толғаннан кейін әйелдер жұбында, ерлер жұбында, аралас жұпта, әйелдер топтарында, ерлер топтарының құрамында жарыстарға қатысқандарға беріледі. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Қазақстан Республикасының чемпионатында немесе Қазақстан Республикасының кубогында немесе ҚР Спартакиадасында немесе ҚР жастар чемпионатында немесе ОРБЖСМ мен БЖСМ арасындағы ҚР біріншілігінде немесе Оқушылар мен коллед оқушыларының спартакиадасында немесе ҚР облыстарының және қалаларының чемпионаттарында 73,0 балл жинаса көпсайыста бір рет. І разряд Қазақстан Республикасының чемпионатында немесе Қазақстан Республикасының кубогында немесе ҚР Спартакиадасында немесе ҚР жастар чемпионатында немесе ОРБЖСМ мен БЖСМ арасындағы ҚР біріншілігінде немесе Оқушылар мен коллед оқушыларының спартакиадасында немесе ҚР облыстарының және қалаларының чемпионаттарында 65,0 балл жинаса көпсайыста бір рет. ІІ ересектер разряды мен І жасөспірімдер разряды 30,0 балл. ІІІ ересектер разряды мен ІІ және ІІІ жасөспірімдер разряды 22,5 балл. ҚОЛ КҮРЕСІ Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Ересектер арасында әлем чемпионатында 1-3 орын; Ересектер арасында әлем кубогында 1 орын; Ересектер арасында Азия чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында қосайыста 1-2 орын; Ересектер арасында Қазақстан Республикасының чемпионатында сол және оң қолмен жеке 1 орын; Жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында қосайыста 1 орын; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының кубогында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Қазақстан Республикасының чемпионаты қосайыста 3-7 орын; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында сол және оң қолмен жеке 2-5 орын; Жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында қосайыста 2-4 орын; Жасөспірімдер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-3 орын; Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің чемпионатында қоссайыста 1-2 орын; Федерация кубогында қоссайыста 2-5 орын; Ересектер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында әр қол бойынша 1-2 орын; Жастар мен жасөспірімдер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында әр қол бойынша 1 орын; Жастар арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында әр қол бойынша 1 орын. І спорттық разряд Қазақстан Республикасының чемпионатында 8-10 орын; Жастар арасындағы қоссайыстан Қазақстан Республикасының чемпионатында 6-7 орын; Жасөспірімдер арасындағы қоссайыстан Қазақстан Республикасының чемпионатында 5-7 орын; Федерация кубогында қоссайыста 6-8 орын; Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің чемпионатында қоссайыста 3-5 орын; Ересектер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында әр қол бойынша 3-5 орын; Жастар мен жасөспірімдер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында әр қол бойынша 2-3 орын; Бір жыл ішінде 1-ші спорттық разряды бар спортшыларды 8 (сегіз) рет жеңу немесе жоғары разрядты спортшыларды 5 (бес) рет жеңу. ІІ спорттық разряд Ересектер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында 6-7 орын; Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің чемпионатында қоссайыста 6-7 орын; Жастар мен жасөспірімдер арасындағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. чемпионатында 4-5 орын; 2-ші және 3-ші спорттық разряды бар спортшыларды 6 (алты) рет жеңу. ІІІ спорттық разряд Аудандықтан кем емес жарыстарда 3-ші разрядты спортшыларды 6 рет жеңу. І жасөспірімдер разряды 1-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды 6 рет жеңу. ІІ жасөспірімдер разряды 1-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды 3 рет жеңу немесе 2-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды 6 рет жеңу. ІІІ жасөспірімдер разряды 2-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды 3 рет жеңу немесе жаңа спортшыларды 6 рет жеңу; Спортшылардың жасы: Жеткіншектер – жасы 18-ге дейінгілер; Жастар – жасы 21-ге дейінгілер. Қазақстан Республикасының спорт шебері атағы облыстардың және Астана мен Алматы қ.қ. кемінде 8 команда жарысқа қатысқан жағдайда және салмақ дәрежелері бойынша 8 спортшы қатысса беріледі. ҚҰЗҒА ӨРМЕЛЕУ Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Шет елде 8000 м биіктіктегі шыңға өрлеу; Әлем чемпионатында 1-3 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын алу және қиындығы мен көлемі жағынан шыңға өрлеу талаптарын кестеге сәйкес орындау. Қиындығы 6Б 6А 5Б 5А 4Б 4А 3Б

ХДСШ м 1 1е 1р 2

СШ

СШК

ж

м

ж

м

2 2

2 1е 1қ 1е

1 2

1 1 1қ 1е 1қ 1е 1р

1

1 1

ж

I дәреже

II дәреже

III дәреже

Казақстан Альпинисті төсбелгісі

БОДИБИЛДИНГ, ФИТНЕС, БОДИФИТНЕС Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Ересектер арасындағы әлем чемпионатында 1-3 орын; Ересектер арасындағы Азия чемпионатында 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер және жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының кубогінде 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Ересектер және жастар арасындағы Қазақстан Республикасының Чемпионатында 3-4 орын; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының кубогінде 2-3 орын; Облыс және қала чемпионатында абсолюттық сынақ бойынша 1 орын. I спорттық разряд Ересектер және жастар арасындағы Қазақстан Республикасының Чемпионатында 5-6 орын; Абсолюттық сынақ бойынша облыс және қала чемпионатында 2-3 орын. II спорттық разряд Облыс және қала чемпионатында 1-3 орын. III спорттық разряд Облыс және қала чемпионатында 1-6 орын. Қазақстан Республикасының Чемпионаты мен Кубогінда норматив финалдық хаттамада көрсетілген жағдайда ғана норматив орындалған болады БЕЛБЕУ КҮРЕСІ Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері Ересектер арасында әлем чемпионатында 1-2 орын; Азия Чемпионатында ересектер арасында 1 орын; Ересектер арасында әлем кубогы кезеңінің финалында жеке есепте 1 орын. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасында (ерлер, әйелдер) Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-2 орын; 23 жасқа дейінгі Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын; Ересектер арасында (ерлер, әйелдер) Қазақстан Республикасының Кубогында (жеке есепте) 1 орын. Ескерту: «Халықаралық дәрежедегі спорт шебері және Қазақстан Республикасының спорт шебері» атағы аталған жарыста шығу жүйесі бойынша кемінде 12 қатысушы, немесе шеңбер жүйесі бойынша 8-10 қатысушы болғанда, спортшы 3 (үш) жеңіске жеткен жағдайда беріледі. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 3-5 орын; Ересектер арасында (ерлер, әйелдер) Қазақстан Республикасының Кубогында (жеке есепте) 2-3 орын; 23 жасқа дейінгі Қазақстан Республикасының чемпионатында 2-3 орын; Жастар арасындағы ҚР чемпионатында 1-3 орын; жасөспірімдер мен қыздар арасындағы ҚР біріншілігінде 1 орын. І спорттық разряд Жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 4-7 орын; Жасөспірімдер арасындағы ҚР біріншілігінде 2-3 орын; Облыстық және Алматы мен Астана қ.қ. чемпионатында 1 орын. ІІ спорттық разряд Жасөспірімдер мен қыздар арасындағы ҚР біріншілігінде 3-5 орын; Облыстық және Алматы мен Астана қ.қ. Чемпионатында 2-3 орын. ІІI спорттық разряд Облыстық және Алматы мен Астана қ.қ. Чемпионатында 5-7 орын; Аудандық және қалалық ашық чемпионатта 1орын. І жасөспірімдер разряды 1-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды бір жылда 6 рет жеңу. ІІ жасөспірімдер разряды 2-ші жасөспірімдер разряды бар спортшыларды бір жылда 5 рет жеңу. ІІІ жасөспірімдер разряды 1жыл бойы жүйелі түрде жаттығып, жасөспірімдер мен балалар мектептерінің жарыстарына қатысу. ГІР СПОРТЫ Негізгі талаптар. 1. Кестеде 10 минут ішінде көтеру саны келтірілген (қоссайыста – әр жаттығуда); 2. Қосайыс «жұлқу» және «серпу» жаттығуларынан тұрады; 3.Қосайыстың ұпайлары: 1 серпи көтеру – 1 ұпай, 1 жұлқи көтеру -0,5 ұпай, 4. ХДСШ спорттық атағы әлем чемпионатында, әлем кубогында, ересектер арасындағы Еуропа кубогында және ҚР чемпионаты жарыстарында, Ресейдің Ашық кубогында допинг бақылаудан өту кезінде орындаған нормалары үшін беріледі; 5. СШ спорттық атағы ҚР чемпионаты жарыстарында, Ресейдің Ашық кубогында, жеткіншектер арасындағы ҚР чемпионатында беріледі; 6. СШК спорттық атағы мәртебесі аудандық, облыстық, қалалық деңгейден төмен емес жарыстарда, «Динамо» СҚның , Қазақстан Республикасы ҰҚК жән