Page 1

Бүгінгі нөмірде:

№229 (28168) 9 ҚАЗАН СƏРСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Президент Їкімет басшысын ќабылдады

Саяси доктрина – тәуелсіз еліміздің болашаққа бағдары 3-бет Көнеден жеткен күй күмбіріндей... 5-бет Шабыт 8-бет Сәтсіз қойылған «спектакль» 10-бет

Бизнесќоєамдастыќ байланысы артады

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев VIII KazEnergy Еуразиялық форумына қатысу үшін келген Испания Корольдігінің экс-Премьер-министрі Хосе Мария Аснарды қабылдады, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Əңгімелесу барысында екіжақты ынтымақтастықты дамытудың негізгі аспектілері мен екі елдің бизнес-қоғамдастығы арасындағы өзара іс-қимыл аясын кеңейтудің келешегі талқыланды.

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ПремьерМинистр Серік Ахметовті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесуде С.Ахметов еліміздің əлеуметтік-экономикалық дамуының биылғы 9 айдағы қорытындылары, сондай-ақ өңірлердегі жиын-терін науқанының барысы туралы баяндады. Қазақстан Президенті бұл мəселе таяу уақытта өтеді деп жоспарланған Үкіметтің кеңейтілген отырысында да талқыланатынын атап өтті. – Міндет – жылды жақсы көрсеткіштермен аяқтау. Бұл, əсіресе, əлемде орын алып отырған дағдарыстық құбылыстарды

ескергенде өте маңызды. Қысқы маусымға лайықты дайындықты қамтамасыз етіп, ауыл шаруашылығы жылын табысты аяқтап, мемлекеттік бағдарламалардың іске асырылуын қарастыру қажет, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. С.Ахметов 9 ай ішінде 5,7 пайызды құраған ішкі жалпы өнімнің өсімі туралы хабардар етті. – Инфляция биылғы жылы болжамды күйінде тұр. Ішкі жалпы өнімнің өсімі 2013 жылдың қорытындысы бойынша 6 пайыз

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Республикалық бюджет жобасын əзірлеу ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2009 жылғы 26 тамыздағы №861 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы

Қаулы етемін: 1. «Республикалық бюджет жобасын əзірлеу ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 26 тамыздағы № 861 Жарлығына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №36, 342-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: жоғарыда көрсетілген Жарлықпен бекітілген Республикалық бюджет жобасын əзірлеу қағидалары осы Жарлыққа қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы Жарлық алғашқы ресми жарияланған күнiнен бастап қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Президентi Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 7 қазан. № 663. ------------------------------(Республикалық бюджет жобасын əзiрлеу қағидаларын 4-беттен оқисыздар).

деңгейінде болады деп күтілуде. Астық жинау науқанының аяқталуына қатысты айтсақ, жауыншашынға байланысты Ақмола облысында ғана жиын-терін жұмысы аздап тоқтап қалды. Жалпы, бүгінде бункерлік салмағы 18,5 миллион тонна астық жинап алынды. Аптаның соңына дейін өңірлер жиын-терінді аяқтайды. Нəтижесінде биыл бункерлік салмағы 20 миллион тонна шамасында астық жиналып алынатын болады, – деп мəлімдеді ПремьерМинистр. Кездесу қорытындысында Мемлекет басшысы қаралған мəселелер бойынша бірқатар тапсырма берді.

Елбасыныѕ апталыќ кестесі

Іс-ќимыл аясын кеѕейту жолында

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев VIII KazEnergy Еуразиялық форумына қатысу үшін келген Францияның экс-Премьер-министрі Франсуа Фийонды қабылдады, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында Мемлекет басшысы екі елдің арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық деңгейі жоғары екенін, сондай-ақ оны келешекте арттыру үшін елеулі əлеуеттің бар екенін атап өтті. Нұрсұлтан Назарбаев Франция тауар айналымының көлемі жөнінен Еуроодақ елдері арасында Қазақстанның ірі серіктесінің бірі болып табылатынына да тоқталып өтті. Атап айтқанда, бүгінде экономиканың түрлі салаларында 25 бірлескен кəсіпорын өз қызметін жүзеге асыруда. Бұған қоса, кездесуде екі елдің іскер топтары арасында өзара іс-қимыл аясын кеңейту бағытындағы алдағы қадамдар қаралды.

-----------------------------------------

Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

2013 жылғы 8 қазан

11 қазан да Мем лекет бас шы сы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтеді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Отырыста еліміздің биылғы 9 айдағы əлеуметтік-экономикалық дамуының қорытындылары туралы есеп беріледі, сондай-ақ Үкімет қызметінің түрлі бағыттары бойынша Қазақстан Президенті тапсырмаларының іске асырылу барысы қаралатын болады.

Еңбекшілердің демалысы үшін қолайлы жағдайлар жасау жəне 2013 жылғы қазандағы жұмыс уақытын ұтымды пайдалану мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Демалыс күні 2013 жылғы сенбі – 12

 Оймақтай ой Азамат жолы – ар жолы. Бауыржан МОМЫШҰЛЫ.

 Достық дəнекері

Їш Еділ елі – елордада Елордада академик Рахманқұл Бердібай ағамыз дың сөзімен айтсақ, «...бас қаласы Уфаны үш өзен: Ақ Еділ, Қара Еділ, Көк Еділ қоршай ағатын» Башқұртстан мемлекетінің мəдени күндері өтпекші. Ол кеше Бейбітшілік жəне келісім сарайында, нақтылай түссек, Түркі академиясына рухани құндылықтың бастауы саналатын кітап тапсыру рəсімімен ашылды.

Қазақ пен башқұрт елдері ежелден қанаттас, қатарлас келеді. Тамырластық пен үндестік іздері тіптен мол. Этностық жағынан да жақындығы бар. Халық ауыз əдебиетіндегі кейбір дүниелер тақырыптық тұрғыдан ұқсас.

№1068

қазаннан дүйсенбі – 14 қазанға ауыстырылсын. 2. Қажетті өнім шығару, қаржы қызметтерін қоса алғанда, қызметтер көрсету, сондай-ақ құрылыс объектілерін іске қосу үшін еңбек, материалдық жəне қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілген ұйымдарға кəсіподақ

Болашаќтыѕ энергиясы Ол ќандай болмаќ?

Кеше Астанадағы Тəуелсіздік сарайында «Болашақтың энергиясы – Еуразиялық перспективалар» деген тақырыпта VІІІ KAZENERGY еуразиялық форумы өз жұмысын бастады. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Жер-ана барған сайын өз үстінде мекендейтін жеті млрд. адамзаттың сұранысын қанағаттандыруда күрделі қиындықтарға тап болуда. Жаһандану үрдісі белең алған сайын планетамызда азықтүлік тапшылығы, энергетика тапшылығы атты əлемдік қауіптер бой көтере бастады. Адамзаттың алдыңғы қатарлы ақыл-ойы бүгінде əлем алдында тұрған осы тығырықтарды тұсаулаудың жолын іздеуде. Қазақстан үшін бұл жаһандық проблемаларды шешуге үлес қосу адамзат ертеңі үшін жауапкершілік тұрғысындағы маңызды міндеттердің бірі. Міне, Сарыарқа төсіндегі елорданың Тəуелсіздік сарайында бас қосқан əлемнің озық ойлы энергетикалық,

экономикалық сарапшылары, ғалымдары, ірі мұнай-газ компанияларының өкілдері адамзат үшін ауадай қажет «Болашақ энергиясы» атты өзекті мəселені талқылады. Тəуелсіз Қазақстанның астанасында осымен сегізінші рет өткізіліп отырған бұл дəстүрлі форумды KAZENERGҮ ассоциациясының төрағасы Тимур Құлыбаев ашты. VІІІ KAZENERGҮ еуразиялық форумында алғашқы сөзді еліміздің Үкімет басшысы Серік Ахметов алып, Мемлекет басшысының форумға қатысушыларға арнаған құттықтауын оқып берді. «Қазақстан энергетика саласында өзара тиімді халықаралық ынтымақтастықты əрдайым қолдайды. Елімізді одан əрі дамытудағы маңызды үрдістердің бірі шикізат өндіруден энергетикалық ресурстарды қайта өңдеу жəне

жаңа технологиялармен алмасу саласындағы ынтымақтастыққа көшу болып табылады», деп атап көрсетілген құттықтауда. Мемлекет басшысы өзінің құттықтауында инновацияларды, оның ішінде кен орындарын игеру кезіндегі экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласына инновациялар енгізудің маңыздылығын атап көрсеткен. Біздің елімізде Қашаған кен орнын игеруді бастау оқиғасы арқылы болашақ өркениеттілікке ұмтылудың ұлттық моделі жасалынды. «Бізді алдағы уақытта бірқатар перспективалық жобалар күтіп тұр. Мұнай-газ индустриясы біздің еліміздің экономикасының шешуші саласы болғандықтан, алдағы уақытта технологиялық көшбасшылықты қамтамасыз етуге тиіс. (Соңы 2-бетте).

 Тəуелсіздік талаптары

Байќоѕыр экологиясы Ќазаќстан кодексіне баєынуы керек

Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Астана, Үкімет Үйі

Демалыс күнін ауыстыру туралы

ұйымдарымен келісім бойынша 2013 жылғы 14 қазанда жұмыс жүргізуге құқық берілсін. Көрсетілген күнгі жұмыс Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес өтеледі. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Бұл үрдіс қай кезеңде де сабақты жіптей үзілмей келе жатыр. Патшалық Ресей түбірі бір жұртты бір-бірінен алшақтату үшін араға сына да қағып көрген. Бірақ башқұрт пен қазақ ара қатынастарын үзе алған жоқ. Əдебиет пен мəдениеттің айтулы өкілдері Ақмолла

(Мұхамедиярұлы) секілді ақындар алтын арқау болған. Уфаның «Ғалия» медресесінде қазақтың айтулы ұлдары білім алып, оларға «Қазақ қызы» деген роман жазған Ғ.Ибрагимов сабақ берген. Ойы озық, санасы биік, ұлттың кемел келешегі деп жар салған Мағжан Жұмабаевты

əміршіл жүйе жау етіп көрсетіп, бүкіл шығармаларын жоқ қылуға ұмтылып жатқанда башқұрт бауырлардың зиялы ұлы Сайфи Құдаш араша түсіп, тиісті мекемелерге қасқайып тұрып хат жазғанын қалай ұмытарсың. (Соңы 10-бетте).

Бұрнағы күні Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаров Парламент Мəжілісінің Үкімет сағатында есеп берді. Бұл кездесу депутаттар тарапынан үлкен қозғалыс туғызып, ведомство басшысына сұрақ бергісі келетіндердің қатарын көбейтіп жіберді. Бірақ уақыттың тығыздығына байланысты осы қатардағы қырыққа жуық тілек білдірушілердің жартысы ғана сауалдарын қойып үлгерді. Депутат Рауан Шаекин өзіне кезек келгенде, тағы да «Байқоңыр» мен «Протон» мəселесін көтерді. «Мысалы, 1999 жылдары Қарағанды

облысына екі мəрте зымыран ұшырғыш құлағанда Ресей 10 миллион доллар өтемақы төлеген. Себебі, ол кезде, топырақ, ауа, су арнайы

тексерістен өтетін. Біз сіздерге айттық, жыл сайын скринингтік, биологиялық тестілер өткізу керек деп. Осы шаралар орындалған болса, біз Ресейге залал мөлшерін ойланбастан айтушы едік», – деді ол. Ақиқатында еліміздің Қоршаған ортаны қорғау министрлігі бұдан бұрын бірнеше рет «Роскосмос» өкілдерімен кездесіп, зымырандардың ұшырылуын азайтуды, экологиялық қауіпті гептилді қолданбауды сұраған болатын. Алайда, əзірге одан еш қайран болмай тұр. (Соңы 3-бетте).


2

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

Болашаќтыѕ энергиясы Ол ќандай болмаќ?

Тґраєаныѕ елшімен кездесуі

Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулин Қытай Халық Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Лэ Юйчэнді қабылдады, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен қазан айының 1417-сі аралығында қазақстандық парламенттік делегацияның Қытайға сапары жоспарланған. Осы қарсаңда тараптар өзара ісқимылдың маңызды мəселелерін талқыға салды. Кездесу барысында екі ел арасындағы ынтымақтастықтың дəйекті əрі үдемелі даму жолына түскендігі тілге тиек етілді. Өз сөзінде Нұрлан Нығматулин ҚХР Төрағасының біздің елімізге сапары барысында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Си Цзиньпиннің арасында қол жеткізілген жоғары деңгейлі келісімдер екіжақты

қарым-қатынастың стратегиялық көрсеткішінің тағы бір дəлелі екенін атап өтті. Ал Лэ Юйчэн өз кезегінде Қазақстанның жетістіктеріне қатысты жылы лебізін білдірді. – Астанаға келген алғашқы күннен бастап, мені Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығының арқасында Қазақстан халқы қол жеткізген жетістіктер мен екі мемлекет арасындағы қарым-қатынастың қарқынды дамуы таңғалдырды, – деді елші. Қос елдің парламентаралық байланысы да назардан тыс қалмады. – Парламентаралық өзара ын тымақтастықты дамыту

жолында, заң шығармашылық жұмысында тəжірибе алмасу, яғни маңызды бастамаларды заң намалық қамтамасыз ету, са лалық комитеттер арасында байланыстарды нығайту, парламентаралық ұйымдар аясындағы əріптестік басым бағыттар болып табылады, – деді Мəжіліс Төрағасы. Нұрлан Нығматулин мен Лэ Юйчэн парламенттер өкілдерінің байланысын алдағы уақытта да белсенді нығайтуға сенім білдірді. – Қазақстан мен Қытай парламентшілері арасындағы өзара іс-қимылды нығайту – екі мемлекеттің стратегиялық əріптестік қатынасын одан əрі жанжақты дамытуға мүмкіндік береді, – деп атап өтті Мəжіліс Төрағасы. Кездесу иелері мемлекеттер арасындағы өзара тиімді ынтымақтастық болашақта да екі елдің игілігі жолында қарқынды дами береді деген ортақ пікірлерін жеткізді.

Салыќ жаєдайы салмаќ болып тўр

(Соңы. Басы 1-бетте). Біздің ортақ еңбегіміз жəне біздің серіктестігіміздің күші алға қойған барлық мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік беретіндігіне сенімдімін», деп атап көрсетеді Президент өзінің құттықтауында. Серік Ахметов өз сөзінде ел Үкіметі атынан KAZENERGҮ форумын өткізудің маңыздылығын атап көрсетті. Энергетикалық сала біздің экономикамыздың негізі болып табылады. Аз уақыттың ішінде Қазақстанда мұнай өндіру үш еседен астам өсіп, жылына 80 млн. тонна мұнай өндіру деңгейіне жетті. Ал газ өндіру бес есе өсіп, жылына 40 млрд. текше метрге жетті, – деді Премьер-Министр. – «Президент өзінің құттықтауында атап көрсеткен Қашаған жоба сы ның іске қосылуы əлемнің жетекші мұнайгаз компанияларының біріккен күшжігерінің жемісі, технологиялық прогрестің жеңісі екендігі сөзсіз. Алайда, Қазақстан бұл жобамен ғана шектеліп қалмайды. Геологиялық барлау Қазақстанның ресурстықиндустриялық қуатын арттырудағы басым саясаттың бірі болып қалады». «Жалпы алғанда, Мемлекет басшысының тапсырмасымен біз энергетикалық ресурстарды пайдаланғанда шикізат іздеуден бастап жоғары қосылған құны бар тауар өндіруге дейінгі жоғары техноло гия лық байланысты сақтаймыз. Бұл орайда мұнай өңдеу жəне мұнай-химия саласын дамыту, энергия үнемдеу жөніндегі шараларды жетілдіру, дəстүрлі энергия көздерін «жасыл» энергетика дəрежесіне дейін көтеру, балама энергия қуатын тиімді пайдалану мəселелеріне басымдық беріледі», деп қо рытындылады өз сөзін Үкімет басшысы. Келесі сөз форумның құрметті қонағы Францияның бұрынғы премьер-министрі Франсуа Фийонға берілді. Ол өзінің сөзінде адамзаттың дамыған ақыл-ойының нəтижесінде бүгінде бұрын белгісіз болып келген бірқатар энергетикалық қуат көздерінің ашылып жатқандығын атап көрсетті. 2020 жылға таман əлемнің көптеген елдері жаңа технологияларды қолдану арқылы жаңа кен орындарын ашу жəне көмірсутегінің дəстүрлі емес түрлерін игеру арқылы өздерін өздері энергетикалық қуат көздерімен толық қамтамасыз ететін болады, – деді Франсуа Фийон. – «Егер біз Жерорта теңізінің оңтүстік-батыс бөлігінде табылған газдың мол қоры жəне дəстүрлі емес көмірсутегі шикізатының қорын есепке алатын болсақ, онда болашақта батыс блогы тағы да өзін сенімді сезіне тін болады. Осыдан бірнеше жыл бұрын біз бұған мүлде қарама-қайшы көзқараста болған едік». Сонымен бірге, Фран цияның бұрынғы премьер-министрі Жапониядағы Фукусимада болған апаттан кейін атом электр стансаларынан бас тарту жөнінде шешім қабылдаған Германияның əрекетіне қосылмауға шақырды. Жаһандық климаттың өзгеруі барған сайын үлкен қатер төндіруде. Энергетикалық қауіпсіздік жəне экологиялық қатерлер энергетика лық табиғи қорлардың азаюына əкеп соғуда. Адамзат алдында тұр ған бұл қатерлер жаһандық ауқымда бірігуімізді, сөйтіп, ортақ қиын дықтарды жеңуімізді қажет етеді. Бұл ретте қоршаған ортаға қауіп келтірмейтін атом энергетикасын дамытуды жоққа шығаруға болмайтындығын да тілге тиек етті шешен. Испанияның бұрынғы премьер-министрі Хосе Мария

Аснар өз сөзінде Қазақстан өзінің көшбасшылығының арқасында мұнай «қарғысына» ұшырамағандығын атап көрсетті. Оның пікірінше, экономикалық тар шеңберге маманданған елдердің көзқарасы тұйықталып қалады. Сондықтан олар балама табыс көздерін ізде мейді. Ал Қазақстан өзінің көш бас шылығының арқасында мұнайды игеру арқылы ғана табыс табу ауқымынан шығып кетті. Оған мысал ретінде, Хоса Мария Аснар Қазақстанда бастау алған «жа сыл экономиканы» дамыту бағдарламасын атап көрсетті. Сонымен бірге, ол болашақ энергиясын дамытудың түбегейлі жолдарын қарастыратын ЭКСПО-2017 көрмесінің өскелең тақырыбын да тілге тиек етті. VІІІ KAZENERGҮ еуразиялық форумында сөйлеген Мұнай жəне газ министрі Ұзақбай Қарабалин «ҚазМұнайГаз» ұлттық ком паниясының болашақта əлемдегі ең ірі жетекші 30 мұнай компаниясының құрамына кіретіндігін айтты. Қазірдің өзінде ұлттық компанияның халықаралық дəрежедегі рөлі артып келеді. Алдағы 10 жылдың көлемінде біздің «ҚазМұнайГаз» компаниясы əлемнің жетекші 30 компаниясының құрамына кіреді жəне қол жеткізген бұл жетістіктерін одан əрі нығайтады, деді өз сөзінде Ұ.Қарабалин. «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-тың басқарма төрағасы Сауат Мыңбаев бүгінде əлемдегі энергетикалық ахуал жаһандану үдерістерімен астасып, энергетикалық шикізаттарға қол жеткізу жөніндегі бəсекелестік күреске ұласатындығын айтты. Бұл ретте дамудың алғышарты болып есептелетін көмірсутегінің əлемдегі қорларының тең дəрежеде бөлінбеуі салдарынан жағдай шиеленісуде. Бұл өз кезегінде мемлекетаралық экономикалық жəне саяси қарымқатынасқа əсер ететін факторға айналуда. «Осы орайда, Еуразия жалпы əлемнің тұрақты дамуы мəселесінде шешуші рөл ойнайды. Халықаралық сарапшылардың пікірінше, біздің құрлыққа, Таяу Шығысты қосқанда дүние жүзіндегі мұнай қорының 59 пайызы, газ қорының 80 пайызы тиесілі. Бүгінде əлемдегі өндірілетін мұнай мен газдың басым бөлігі – тиісінше 62 жəне 60 пайызы Еуразия құрлығының үлесіне тиеді. Сондайақ, жаһандық тұрғыдан келгенде біздің құрлық энергетикалық ресурстарға деген сұраныс деңгейін айқындайды. Сондықтан, Еуразия құрлығында болып жатқан үдерістер болашақтағы жаһандық энергетиканың даму сценарийін жасайтын болады», деді өз сөзінде Сауат Мыңбаев. – Осы форум ашылар қарсаңында Қашаған кен орнында алғашқы мұнай алынды. Бүгін Қашағаннан тəулігіне 60 мың баррель мұнай өндірілуде. 2025 жылға таман біздің еліміз жылына 108 млн. тонна мұнай жəне конденсат өндіру деңгейіне қол жеткізеді, – деді «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарма төрағасы. Форумның «Болашақтың қуаты – тиімді шешімдер іздеу» атты тақырыпта өткен бөлімінде келешектің қуат көздерін қайдан, қалай алу жолдары мен оларды тиімді пайдалана білу мəселелері талқылауға түсті. Əуелі бірқатар ұйымдар мен компаниялардың өкілдері саланы жетілдіруге арналған баяндама ларын ортаға салды. Бөлімді Халықаралық энергетикалық фо румның бас хатшысы Альдо Флорес-Кирога жүргізіп отырды. Ол осындай ауқымды шара ұйымдастырып, əлем халқының на зарын «жасыл экономика» мен «жасыл» энергетикаға аударып отырған Қазақ еліне алғысын айтты.

Сөйтіп, бұл салада Қазақстанның бүгінгі күнге дейін қол жеткізген табыстары мен перспективаларына кеңінен тоқталып, алғашқы сөз кезегін Еуропа парламентінің мүшесі Марио Дэвидке берді. Бүгінгі күн тəртібіне шығып отырған тақырып бүкіл адамзатты толғандырып жүр. Өйткені, уақыт алға жылжыған сайын энергияға деген сұраныс күн сайын артып, салдарынан жер планетасы ластанып, табиғатымыз зардап шегіп жатыр. Планетаның экологиялық карталары ұлғайып, адамзатты тығырыққа тірей бастағаны да белгілі. Сондықтан, болашақтың ең тиімді қуат көздерін іздестіру ісі мен оны табу, өндіру бүгінгі күннің басты жұмысы. Десек те, осы күннің өзінде қуат көзін үнемдеуді əрбір адам басты парызының біріне санауы керек. Негізі энергияны барынша үнемдеуді жеке адамдарға қарағанда, шағын жəне ірі компаниялар мықтап қолға алғаны дұрыс деп білемін. Себебі, компанияларда ғылымды, инновацияны дамытуға əрі оны жүзеге асыруға мүмкіндік мол. Ірі компаниялар жаңа инновацияларды дүниеге əкеліп, жеке адамдардың игілігіне жаратып отырса, жер планетасына төніп тұрған экологиялық қауіп-қатерлерден арылар едік. Бүгін Қазақстан көтеріп отырған мəңгілік тақырыбы таяу жылдарда күн тəртібінен түсе қоймайтыны мəлім. Бұл ғаламат мақсаттарға жетудің жалғыз жолы, əлемдегі дамыған жəне дамушы елдер энергетикалық ынтымақтастыққа ұйысқанда ғана жете аламыз. Мəселен, осы тұрғыда Қазақстан Үкіметі жоғары амбициямен арнайы энергетикалық бағдарлама қабылдады. Оның сəтті орындалуына тілектеспін. Қазақстан БҰҰ мен басқа да бірқатар халықаралық ұйымдарға мүше. Бұйыртса, таяу уақытта Дүниежүзілік сауда ұйымына да қабылданады, деді Марио Дэвид. Сөз кезегін алған ЭксонМобилдің президенті Нил Даффин, 2013 жыл Қазақстан үшін тарихи жыл болып отыр, деп бастады баяндамасын. Өйткені, биыл Қазақстан Қашағанды құрықтап, одан алғашқы мұнайды ала бастады. Сондайақ, бұл елдің алғашқы тəуелсіздік жылдары біріншілердің қатарынан болып, мұнай саласына инвестиция салған «Теңізшевройл» компаниясы осы жылы өзінің 20 жылдығын атап өтіп отыр. Бұл игі шарада менің айтпағым, əлемнің көптеген сарапшылары соңғы уақытта жер шарының энергетика мəселелері жөнінде уайымға жетелейтін сөздер айтып жүр. Мен олардың пікірімен мүлде келіспеймін. Мен бұл мəселелерге оптимистік көзқараспен қарауға шақырамын. Иə, жер планетасындағы халықтың саны жыл сайын артып келеді. Нəтижесінде, көлікке жəне де өзге қуат көзін пайдаланушы жабдықтарға сұраныс есепсіз өсіп жатыр. Бүгінгі күнде бұл сұраныстарды қажетінше қанағаттандырып жатырмыз. Қазіргі болжамды есеп бойынша 2040 жылға дейін əлем экономикасы 40 пайызға дейін өседі екен. Сондықтан сары уайымға салынудың ретін көріп тұрғаным жоқ. Ал келешекте энергия көздері сарқылады деген бұрынғы пікірлер бүгінде жоққа шыға бастады. Өйткені, қуат көзін өндірудің түрлі жолдары табылды. Керісінше, жердің экологиясын ластап, бүлдіретін технологиялар азайып, жаңа инновациялар өркендеп дами бастады. Əлем болып энергияны үнемдеу шараларын да қолға алдық. Еуропа елдері мен АҚШ-та желден, күннің көзінен жəне судан энергия өндіру

ісі қарқынды дамып келеді. Сондайақ атом отынын бейбіт өмірге пайдаланып, адамзатқа, табиғатқа зиянын тигізбей өндіру жұмыстары да ілгерілеп жатыр. Бұл тұрғыда атом энергиясынан мүлде бас тартқан Германияны ешкімге үлгі тұтпаймыз. Табиғи апат салдарынан атом стансасының зардабын тартқан жапон елі келешекке шынайы көзқараспен қарап, саланы əлі де дамыта түсуге əрекет етіп отыр. Сондықтан, адамзатқа пайдалы қандай да қуат көзін пайдаланудан алдын ала бас тартпай, оптимист болғанымыз жөн. Бұл тұрғыда, қазақстандық əріптестеріміздің «жасыл экономика» мен «жасыл» энергетика саласындағы көпжақты ізденістері кім кімге де үлгі боларлық, деді Нил Даффин. Осынау халықаралық маңызды шараға қатысып отырғаным үшін Қазақстанның Үкіметі мен KAZЕNЕRGY жетекшілеріне ризашы лығым мол. Талқыланып отырған тақырып өте өзекті екендігінде дау жоқ. Болашақтың энергия сын тиімді өндіре білу үшін оңтайлы қуат көздерін табумен қатар, оны ысырапсыз əрі залалсыз пайдаланудың жолдарын да терең зерделеуіміз қажет. Өйткені, болашақтың өркендеуі жер шарының экологиялық тазалығына да байланысты. Рас, қазір көмір отыны мен мұнайды қуат көзіне пайдалануды көптеген елдер азайтып, шегеріп жатқаны мəлім. Əйткенмен, көмірді де, мұнайды да нөлдік деңгейде адам мен табиғатқа зиянын тигізбей өндірудің технологиялары жасалып жатыр. Сондықтан таяу жылдарда мұнай мен көмір шикізатын өндіру мүлде тоқтатылады деген жаңсақ пікір, деді Орталық Азия мен Құрлықтық Еуропаның аға вице-президенті Майкл Борель. «Болашақтың қуаты – тиімді шешімдер іздеу» тақырыбына «Теңізшевройл» ЖШС бас директоры Тим Миллер, Норт Каспиан Оперейтинг компаниясының төрағасы əрі басқарушы директоры Пьер Оффан мен Петрофактің бизнесті дамыту жəне энергетика саласында кешенді қызмет ету бойынша атқарушы вице-президенті Гэвин Грэхам баяндама жасады. Олар «жасыл» энергетикаға, «жасыл экономикаға» көшудің түрлі жолдарына əңгіме тартып, Қазақстанның осы салада жасап жатқан батыл қадамдарына ризашылықтарын білдірді. Форумның бірінші күні үш дөңгелек үстел өткізілді. Шара аясында халықаралық энергетикалық форуммен бірге «Болашақтың қуа ты – тиімді шешімдер іздеу» жəне «Дəстүрлі энергетика – дəуірдің түгесілер тұсы ма, əлде саланың түрленуі ме?» деп аталатын панельдік секциялар жұмыс істеді. Сондай-ақ, форум аясында «Энергетиканы тұрақты дамытудағы əйелдердің рөлі» атты отырыс ұйымдастырылды. Аталған ісшара мұнай-газ жəне энергетика саласындағы əлеуметтік-экономикалық, құқықтық, гендерлік жəне өзге де мəселелерді талқылады. Бұлармен бірге, KAZENERGY жастар форумында интеллектуалдық «Зерек» ойыны болды. «Болашақтың қуаты: қатерлер мен жаңа мүмкіндіктер» атты ЭКСПО-2017 интерактивті пікірсайысы мен KAZENERGY білім беру бағдарламасы шəкіртақы иегерлерінің слеті, сондай-ақ, Мұнай жəне газ министрінің «Жастармен диалог – кəсібилік аспектілері» атты шеберлік дəрісі өтті. ----------------------------------------Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Иə, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндеу саласындағы кейбір шешімін табуы тиіс тетіктерге осы салық жағдайы салмақ болып отыр екен. Бұл жөнінде кеше Пре мьерМинистр Серік Ахметовтің төрағалығымен селекторлық режімде өткен Үкімет отырысында айтылды. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Негізінен ішкі рыноктағы азық-түлік өнімдерінің кем дегенде 80 пайызын отандық өнімдер құрауы тиіс. Бұл Елбасының Үкімет алдына қойған басты тапсырмаларының бірі болатын. Осы ретте агроөнеркəсіп саласын барынша жандандырып, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндеу жұмыстарын жетілдіру аса маңызды. Осыны ес ке салған С.Ахметов отырыстың күн тəртібіндегі мəселеге орай сөз тізгінің Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековке ұсынды. Министр баяндамасында қайта өңдеу саласын дамытуға ықпал ететін негізгі факторларды айта келе, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеудің республикалық өнеркəсіп өндірісінің 5 пайызын жəне қайта өңдеу өндірісінің 16 пайызын құрайтынын атап өтті. Тамақ жəне қайта өңдеу өндірісі саласындағы деректер бойынша бүгінде елі мізде жұмыс істеп тұрған кəсіпорындардың саны 1 370 болса, оның 60-қа жуығын ірі кəсіп орындар құрайды екен. Сонымен қатар, тамақ өнімдері өндірісі құрылымындағы негізгі үлесті астық өңдеу, сүт, нан жəне нан өнімдері, жеміс-жидек, май өнімдері, етті қайта өңдеу салалары алады. Тұтастай алғанда, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу мен тамақ өнеркəсібі өнімдерін өндіру көлемі 2012 жылы 830 млрд. теңгені немесе 5,5 млрд. долларды құраған. А.Мамытбеков сондай-ақ, 2013 жылы Кеден одағы шеңберіндегі тауар айналымында оң беталыс байқалғанын атап өтті. 7 айда экспорт 72 пайызға, импорт 2 пайызға артты, деді министр. Ол, сондай-ақ ауылшаруашылық өнімдерінің өңделген негізгі түрлері бойынша тұтыну құрылымындағы отандық өндірістің үлесі 80 пайыздан артық екенін баяндады. А.Мамытбеков бұдан əрі отандық ауылшаруашылық өнімдерін өткізуге кедергі келтіріп отырған негізгі мəселелерді де сөз етті. Проблеманың кейбіріне тоқталатын болсақ, шикізат тапсырушылар қосымша құн салығын төлемейді, ал қайта өңдеушілер аталған төлемдерді жасайды. Нəтижесінде қосымша

құнға есептелуі тиіс салық қайта өңдеушілер үшін барша айналымнан қамтылған салық болып келеді. Осы орайда ол шикізатты сатып алушы делдалдарды қосымша құн салығын төлеуден босату керектігін немесе сала бойынша жалпы қосымша құн салығы мөлшерлемесін тө мендету керектігін айтты. Министрдің айтуынша, өнімді қажетті ыдыспен немесе қаптамамен қамтамасыз етуде де проблема бар. Мəселен, қайта өңдеу өнеркəсібі өнімінің өзіндік құны құрылымында қаптамалық материалдарға шығындар 10-30 пайыз деңгейінде қалыптасып отыр. Бұған қоса министр алдамшы өнімдермен күресу, нарықты жасырын демпингтен қорғау мəселелерін атады. Қазір қолданыстағы демпингке қарсы заңнама жұмыс істемейді. Демпингке қарсы шаралар тек тексеру нəтижесі бойынша ғана қолданылады. Бұл тұрғыдағы үдерістер тым күрделі, ұзақ уақытты қажет етеді, сондайақ, мемлекет экономикасына келтірілген шығын анықталған жағдайда ғана қолданылады, деп түйді министр. Бұл тақырып бойынша, сондайақ Қазақстан Сүт ода ғының тең төрағасы А.Кузля кин нің, «Маслодел» компаниясы» ЖШС директоры П.Се ливановтың, Алматы облы сындағы Есік жеміс-жидек зауытының директоры Е.Айдарбаевтың, «Семей ет комби наты» ЖШС директоры Б.Жа манғариновтың, сондай-ақ, Ақтөбе облысының əкімі А.Мұхамбетовтің, Оңтүстік Қа зақстан облысының əкімі А.Мырзахметовтің есептері тыңдалды. Отырысты қорытындылай келіп, Үкімет басшысы қайта өңдеу саласын дамытудың негізгі бағыттары «Агробизнес-2020» бағдарламасында анықталғанын атап көрсетті. Оның шеңберінде 2020 жылға дейін қайта өңдеу саласын қолдау мен дамытуға 130 миллиардтан астам теңге қарастырылған, деді ол. «Нақты мемлекеттік қолдау шаралары жəне жыл сайынғы қажетті қаржы көлемі салалық бағдарламаларды жүзеге асырудың шеберлікжоспарында жіті жазылып көрсетілген», деген С.Ахметов салааралық үйлестіру мəселелері ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеуді дамытудың кешенді жоспары шеңберінде

Ґзара мїдделестік тўрєысындаєы əѕгіме

Кеше Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл Асқар Шəкіров Қазақстанға сапармен келген Penal reform international (Халықаралық түрме реформасы) халықаралық ұйымының сарапшысы Красимир Каневпен кездесті, деп хабарлады Адам құқықтары жөніндегі уəкіл аппаратының баспасөз қызметі.

Кездесу барысында тараптар Қазақстанда азаптаудың алдын алу жөніндегі жоба шеңберіндегі Орталық Азия аумағындағы Penal reform International (Халықаралық

түрме реформасы) халықаралық ұйымының өкілдігі мен қазақстандық ұлттық құқық қорғау мекемесі арасындағы ынтымақтастық мəселелерін сөз етті.

шешілуі тиіс екеніне тоқталды. Үкімет қаржыландыруды қоса айтқанда, барлық қажетті шешімдерді қабылдады», дей келе, С.Ахметов «Ауыл шаруашылығы министрі өңірлер əкімдерімен, мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп, бүгінгі ескертулер мен ұсыныстарды есепке ала отырып тиісті жоспарларды толықтырып, оны өңірлердің кешенді жоспарларымен үйлестіріп жəне қабылданған шешімдерді жүзеге асыруды қамтамасыз етуі тиіс, деп атап көрсетті. Үкімет басшысы, сондай-ақ, шикізатты қайта өңдеушілерге салық салу мəселелерін қайта қарауды тапсырды. Интеграция жағдайында біздің тауарлардың бəсекеге қабілеттілігін арттыру – мемлекеттің ғана емес, бизнестің өзінің де міндеті екеніне тоқталған Премьер-Министр ауылдағы бизнесті, агробизнесті жұмылдырып, мемлекет ұсынып отырған мүмкіндіктерді пайдалануға шақырды. Күшті қайта өңдеу жұмысы болса, күшті өнімді өткізу тетігі болса, ол тұтастай алғанда, негізгі ауыл шаруашылығы өндірісін өрге сүйрейді, деп сөзін түйіндей келе, Премьер-Министр ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеуді дамытудың ауыл шаруашылығының жаңғыру жолымен жүруіне мүмкіндік беретін тағы бір өсім қадамы ретіндегі маңыздылығын атап көрсетті. Қаржы министрлігі мен Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігіне ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеушілерге салық салу мəселесін шешуді тапсырды. «Бұл – маңызды фактор, өйткені, ынталандыру да, қызығушылық та жоқ. Жүйелі өндірістік негізге қою қажет келесі кезең осы салыққа тəуелді болады. Ол мұнымен айналысуға қызығушылық танытпайды, себебі, оның мойнына бұл салық ілулі. Соңғы кешенді жоспарды жəне шеберлік жоспарларын қабылдағанда осы мəселе шешілуі тиіс», деді С.Ахметов. Үкімет басшысы отандық өнімдерді өткізуге кедергі келтіретін салық салу мəселелері шешілмейінше агроөнеркəсіп кешені əрекеттегі бағдарламалар тиімді болмайтынын баса айтты. «Егер біз салық салу мəселелерін шешпесек осы талқыланып, əзірленіп жатқан орасан зор бағдарлама, шеберлік жоспарлары, агроөнеркəсіп кешенін дамыту бойынша кешендік жоспарлар шешілмейді», деді Премьер-Министр. Серік Ахметов аталған құжатты тағы бір мəрте толықтыру үшін Ауыл шаруашылығы министрлігіне қайтарды. Кездесу барысын да Омбудс мен БҰҰ-ның Азап тауларға қарсы конвенциясы мен Факультативтік хаттамасының ұлттық заңнамамызға имплементация үдерістерін түсіндірді. Халықаралық сарапшы ағымдағы жылы Мемлекет басшысы қол қойған азаптаудың алдын алу жөніндегі ұлттық алдын алу тетігін құру туралы заңға байланысты мəселелерден хабардар етілді. Тараптар бірлескен жобалар шеңберіндегі əрекеттестік оң нəтижелер беріп отырғанын атап көрсетіп, оны бұдан əрі жалғастыруға мүдделілік танытты.


Жаңа дəуірде қарыштап дамып келе жатқан тəуелсіз Қазақстан бүгінде əлемдік деңгейдегі мінбелерден көрініп, демократиялық құндылықтарға негізделген өзінің саяси бағыт-бағдарын айқындауда. Уақыт алға жылжыған сайын, заман талабына сай жан-жақты дамудың қазақстандық моделі қалыптаса бастады. Қазіргі уақытта үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын негізге алған мемлекетіміз, өзінің алға қойған міндеттері мен мақсаттарына жету жолында аянып отырған жоқ. Мұндағы басты қағидат – халықтың əл-ауқаты мен интеллектуалды білімін, ұлттық мəдениеті мен руханиятын көтеру. Бұл ретте еліміз егемендік алған жиырма жыл ішінде орасан жетістіктерге жетіп, өркениетті мемлекеттермен терезесін теңестіріп үлгерді. Сондықтан Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың сарабдал саясаты мен көрегендігінің шешуші рөл атқарып отырғанын баса айтуға тиіспіз.

«Біздің басты жетістігіміз – еліміздің Тəуелсіздігі. Тəуелсіздік – еліміздің басты құндылығы. Біз бүгінгі жетістіктеріміздің қай-қайсысына да Тəуелсіздіктің арқасында қол жеткіздік. Сондықтан, Тəуелсіздік – біз үшін баға жетпес байлық! Мемлекет пен қоғамның бар күшжігері Тəуелсіздікті нығайтуға арналуы тиіс. Осы мақсат үшін қызмет ету жəне мемлекетті қорғау – тарихтың, сондай-ақ, келешек ұрпақ алдындағы əрқайсымыздың азаматтық парызымыз. Мұны жас ұрпақ əрқашан жадында тұтқаны абзал. Тəуелсіз Қазақстан – біздің Отанымыз, біздің мақтанышымыз. Отанға деген сүйіспеншілігіміз туған елімізді өркениетті, дамыған ел ретінде қалыптастыруға деген мақсатымыздан байқалады. Сондықтан, əр аза-

Саяси доктрина – тəуелсіз еліміздіѕ болашаќќа баєдары Тілектес ЕСПОЛОВ,

«Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің мүшесі, Қазақ Ұлттық аграрлық университетінің ректоры, ҚР ҰҒА академигі.

Тамыры тереңде жатқан тағдырлы тарихымыздың өткеніне көз жүгіртсек, біздің қоғам көптеген қиындықтарды бастан өткергенін аңғарамыз. Алайда, біз кешегі күндерге «өткен уақыт» деп қана қарамай, тарихтан сабақ ала отырып, келешегімізді бағдарлауда бір идея төңірегінде жұмыла түсуге тиіспіз. Бүгінгі жаһанданған əлемде өз орнын айшықтаған Қазақстан өзінің алдына қойған өтпелі кезең міндеттерін ойдағыдай шешті. Елбасы белгілеп берген «Қазақстан-2030» Стратегиясы барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі жəне əл-ауқатының артуын қамтамасыз ететін нақты бағдарлама ретінде өткен ғасырдың 1997 жылы қабылданған болатын. Десек те, аталған стратегиялық бағдарламада белгіленген міндеттер 30 жыл ішінде емес, 15 жылдың ішінде, екі еседей жылдам мерзімде өз шешімін тапты. Өзгерген экономикалық жəне əлеуметтік шындыққа орай Елбасы Н.Ə.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Жолдауын ұсынды. Қазақстанның дамуына серпін беріп отырған осы екі құжат бір-бірінің заңды жалғасы, Елбасымыздың кемеңгер саясатының айқын көрінісі. Президентіміз ұсынған бұл жаңа стратегия Қазақстан халқының кең қолдауына ие болып, өзінің көптеген артықшылықтарымен, маңыздылығымен ерекшеленді. Мемлекет басшысы белгілеп берген халық мүддесіне сай бастамалар мен жобаларды, қабылданған құжаттар мен өзге де көптеген игі істерді, жан-жақты жаңарту реформаларының ойдағыдай іске асуына «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы айтарлықтай үлес қосып келеді. Елдің ұзақ перспективалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған «Қазақстан-2050» Стратегиясын орындау мақсатында басқарушы партия болып отырған «Нұр Отан» енді өзінің жаңа «Нұр Отан». Нұрлы болашақ жолында» атты жаңа Саяси доктринасын қабылдамақ. Жаңа Саяси доктринаның ерекшелігі – оның «Нұр Отан» партиясының қызметінің перспективалық міндетін айқындауында. Басқарушы партияның таяу мерзімдегі жəне ағымдағы міндеттері оның бағдарламасында белгіленген. Партияның жаңа Саяси доктринасының жалпыпартиялық талқылаудан өтіп, кезектен тыс ХV съезінде қабылдануы еліміздің əлеуметтік-саяси жаңаруы жəне эволюциялық тиімді дамуы үшін зəрулік деп білеміз. Осы орайда аталған құжаттағы міндеттемелерді жүзеге асыруда ел болып біртұтас жұмылуымыз керек. Сонда ғана Қазақстан өзінің дамуына бөгет болып отырған барлық кедергілерді, негативті факторларды жеңе алады. «Нұр Отанның» ХХІ ғасырдағы миссиясы жасампаздық миссия. Оның мəні – индустриалды Қазақстанды постиндустриялық дамыған мемлекеттер қатарына қосу, демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекетті толықтай қалыптастыру. Қазіргі уақытта еліміздің əрбір өңірі мен аймақтарында, əрбір ұжымдар мен жоғары оқу орындарында аталған маңызды құжаттың мазмұнын талқылап, оның мəн-мағынасы мен болашақ үшін атқаратын шешуші рөлі төңірегінде түрлі басқосулар мен жиындар өткізілуде. Бұл қадамдар республикамыздағы ең қуатты да беделді саналатын «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының алдағы XV съезі қарсаңында ұтымды ұйымдастырылуда. Аталған Доктринаны таныстыру жəне талқылау жұмыстарының жүргізілу барысына, əсіресе, еліміздің білімді жастарының қатысып, өз ойпікірлерін бөлісуі біздің қоғамның болашақ интеллектуалды əлеуетінің жоғары екендігін көрсетеді. Жуырда жыл басынан бері құрылған жұмыс тобының əзірлеген Доктрина жобасы жайлы, оның қоғамдағы рөлі мен маңызы туралы атқарылған істердің реті мен аталған саяси құжатты таныстыру жəне талқылау жұмыстары қорытындыланды. Атап айтсақ, Саяси доктринаны талқылау барысында жер-жерлерде «Нұр Отан» партиясының халықты қабылдау бөлмелері ашылып, бұл құжат ел көкейіндегі мəселелерді мейлінше толық қамтитын жоба ретінде құпталып, мақұлданып отырғандығы анықталды. Партияның ұсынып отырған Саяси доктринасының бір ерекшелігі – бірлік пен келісімнен кейінгі орында экономика мен саясаттан бұрын төл мəдениет пен руханият мəселесі қозғалып отырғандығында. Бұл ретте елдік мəселе алға шығып отырғанда зиялы қауым өкілдерінің атқарар рөлі ерекше болмақ. Партия басшылығы Доктринаның ұстанған бағыты мен сүйенер құндылықтарына тоқтала отырып: «Партияның жаңа Доктринасы – уақыт талабы. Доктрина – мемлекеттің қазынасы мен ұлттық құндылықтардың сақталуына қызмет ететін басты құжат жəне партия мүшелері мен билік тізгініне ие болған саяси қайраткерлер ұстанатын негізгі құрал. Партияның əрбір

3

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

мүшесі Доктринаға сүйеніп елге қызмет етуі тиіс. Аталған маңызды құжаттың əр тезисі болашақ үшін жазылған, ал болашақ – прогрессивті жəне бəсекеге қабілетті жастар. Партия жас қазақстандықтарға үміт артады, себебі, қазіргі жастар біздің бүгінгі бастамаларымызды жүзеге асырады», – деген тұжырым жасап отыр. Шынында да, Тəуелсіз мемлекетіміздің келешектегі бағыт-бағдарын айқындаушы құжат саналатын Саяси доктрина ең алдымен еліміздің жастарына тың серпіліс беріп, оларды тың идеялық ізденістер мен жаңа бастамаларға жетелейтіні хақ. Саяси доктрина адам факторына ерекше назар аударған. Ол үшін мемлекет адамға қызмет етуге тиісті. Демек, адамның біліміне, кəсіптік дайындығына, денсаулығы мен мəдениетіне басымдылық берілді. Дайындығы мықты маман кадрлар экономикадағы шешуші өндіруші күшке айналуға тиісті. Алдағы уақытта Қазақстан шикізат ресурстарына емес, адам ресурстарына сүйенетін болады. Зияткерлік ұлт қалыптастырудың өзекті түйіні осында. Еліміздің қуатты партиясы ретінде «Нұр Отан» білімді əрі белсенді азаматтарды тəрбиелеу мектебіне айналуға тиісті. Бұл ретте партиялық құрылымның барлық сатысындағы қызметінің тиімділігі бұрынғысынан да арта түседі деп білеміз. Жаңа Саяси доктрина бүкіл Қазақстан халқын Елбасының саясаты тұғырнамасында топтастыруға қызмет етеді. «Нұр Отан» ұйымдары елдегі өмір сапасын, экологияны, тұрғын үй мəселесін, өмір қауіпсіздігін, əлеуметтік инфрақұрылымды жетілдіруді, жолдарды салу мен жөндеу сияқты азаматтардың игілікті өмір сүруіне қатысты мəселелердің ойдағыдай шешілуін қатаң бақылайды. Басқарушы партия ретінде əлеуметтік əділеттілік принципінің үстемдік етуіне, биліктегі жемқорлықтың барлық түрлеріне қарсы күрес ұйымдастыруға ықпал етеді. Қазақстан өзгерудегі əлеммен бірге жаңару үстінде. Əлемдік қаржы-экономикалық дағдарыс, Жер шарындағы экологиялық ахуалдың шиеленісуі, ислам елдерін шарпыған толқулар, батыс елдерін дүрліктірген «түрлітүсті революциялар», əлеуметтік мəселелердің қиыншылықтары сынды қауіп-қатерлер, қалай болған күнде де Қазақстан халқының өміріне өз əсерін тигізуде. Əлемдегі осыншама қиыншылықтарға қарамастан, еліміздің қарыштап дамуға қол жеткізгені қуантады. Партияның Саяси доктринасы оның қызметіндегі перспективалық, тағдырлық мəселелерді анықтап береді. Доктринада Қазақстан халқы нығайта беруге тиісті құндылықтар айқындалады. Олар: эволюциялық жолмен жаңа реформаларды іске асыру арқылы Қазақстанды үнемі өркендету; барлық күшжігерді Қазақстан тəуелсіздігін нығайта беруге бағыттау; əділетті адам бостандықтарын қорғайтын, отбасын нығайтатын қоғам орнату; көпэтностық, көпдінді Қазақстан халқын қоғамдық, əлеуметтік келісім іргетасында біріктіру; заңның диктатурасын орнату жəне қоғамдық қатынастардың барлық салаларын заңмен реттеу; халықты топтастырушы, жаңалыққа бастаушы, елдің саясиэкономикалық даму саясатын айқындаушы тұлға Н.Ə.Назарбаевтың ерен еңбегін үлгі тұту. Осы құндылықтар арқылы «Нұр Отан» партиясы ел халқын демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет құруға бастайды деп білеміз. Осы орайда Президент қолдаған құндылықтар арқасында ғана халқымыз Қазақстан көксеген «Мəңгілік Ел» идеясының іске асуына қол жеткізе алады деп сенеміз. Бұл идея – ел егемендігінің мықты діңгегі болып, халқымызды бір шаңырақ астына жұмылдыруға үлкен септігін тигізетіні сөзсіз. Сол себепті де партияның Саяси доктринасында:

мат өз елінің өркендеуі үшін қолдан келгенше үлесін қосуы тиіс», – деп нақты жазылған. Қазақстан халқы осынау басты құндылығын дəріптеу арқылы өз болашағына даңғыл жол салуға тиіс. Қазіргі жағдайда алдағы дамуды Елбасы қоғамның барлық негізгі салаларын тепетеңдікте дамыту кезеңі деп отыр. Қазіргі Қазақстан үшін экономикалық сала қандай маңызға ие болса, əлеуметтік, рухани салалар да соншалықты маңызды рөлге ие болып отыр. Сондықтан да біз инновациялық экономиканы сапалы білім мен озық ғылымға ғана негіздей отырып дамытуға бел шеше кірісудеміз. Инновациялық экономика əлемдегі ең озық жетістіктерді меңгеруге тəуелді екендігі белгілі. Ендеше, бұл істе адам факторы шешуші рөл атқармақ. Президенттің «Қазақстанның болашағы – сапалы білімде» деген ескертуі біздің Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ұжымына да үлкен жауапкершілік жүктейді. Демократиялық жəне əлеуметтік өзгерістерге елеулі ықпал жасайтын бірден-бір – сала ғылым мен білім саласы. Бұл саланың дамуы Қазақстанның инновациялық экономика құрып, елдің шикізаттық сипатын жоюда шешуші рөл атқарады. Адам капиталын тиімді түрде іске қосу білім мен ғылымды өндіріске неғұрлым пəрменді енгізуге байланысты. Сондықтан Н.Ə.Назарбаев Мемлекет басшысы ретінде ғылым мен білімнің осындай маңызын бүкіл Қазақстан халқына терең ұқтыруға ұмтылды. Елбасы ғылым мен білімдегі реформалар мен өзгерістерді тікелей өзі басқарды. Президенттің бастауымен «Білім туралы» жəне «Ғылым туралы» заңдар қабылданды. Президенттің мақсаты – ғылым мен білім дамуындағы əлемдік озық үлгілер мен тəжірибені Қазақстанға енгізу. Осы мақсатты орындау барысында елдің ғылымы мен білімі əлемдік ең дамыған үлгі – Болон процесіне енді. Қазіргі қызмет етіп отырған 136 университеттің 100ден астамы Болон процесіне қосылу туралы қол қойды. Елдің жоғары білім жүйесі үш сатылы əлемдік жүйеге айналды. Қазір біздің елде бакалавриат, магистратура, докторантура, яғни үш сатылы білім ойдағыдай дамуда. Жоғары білімді реформалаудағы негізгі міндеттер шешілуде. Білім жүйесі елдің индустриялық өркендеуіне үлес қоса бастады. Бұрынғы өзін ақтамаған кеңестік білім жүйесі күн тəртібінен түсті. Кең байтақ Қазақстанның əрбір аймағында іске қосылып жатқан Назарбаев зияткерлік мектептері елдің интеллектуалдық əлеуетін арттыруға жəне талантты балалардың бағын ашуда айтарлықтай пайдасын тигізе бастады. Елбасы білім мен ғылымды əлемдік деңгейге көтеру үшін оларды қаржыландыруды арттыру керек деп есептейді. Бұл ретте Мемлекет басшысы елдің бəсекеге қабілеттілігін оның сауаттылығымен байланыстырады. Елбасының өзі басқарып отырған «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының жаңа Саяси доктринасы талаптары университеттің бастауыш партия ұйымын жаңа міндеттерді шешуге жетелейді. Қазақ ұлттық аграрлық университеті өз миссиясын зияткерлік ұлтты қалыптастыруға, Қазақстанның агроөнеркəсіп кешенін жаңартуға жəне əлемдік білім мен ғылым кеңістігіне енуге белсенді атсалысу деп біледі. Сондықтан университет ұжымы жоғары білімді ұлтты тəрбиелеу мəселесін шешуде. Осы мақсатта ұлттық университеттің зерттеу университетіне айналуы шаралары кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Біз бүгінде еліміздегі 40-тан астам ғылыми-зерттеу институттарымен жəне зертханаларымен біріге отыра, агроөнеркəсіп кешенін жаңғыртудың тиімді жолдарын зерттеудеміз. Жұмыс барысында біздегі академиялық білім беру саласының еуразиялық жəне əлемдік ғылыми кеңістікке интеграциялануы міндеттері қатарласа шешілуде. Президент ұсынған ғылыми негізделген, қоғамдық шындықтарға жауап беретін саясаттың нəтижесінде Қазақстан жаңару жолына түсті. Қоғамдық қатынастар кешенінің барлық салаларының жаңаруын тəуелсіз Қазақстан жеткен ең шешуші табыс ретінде бағалауға болады. Сол себепті алдағы дамуда Елбасының саясатын толықтай жəне белсенді түрде қолдап-қуаттау əрбір қазақстандықтың парызы деп есептеймін. «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының жаңа Саяси доктрина қабылдауы еліміздің саяси алаңында, қоғамда партиялардың аса маңызды рөлге ие болып отырғанын, жетекші партияның жаңа жауапкершілік жүгін арқалап жатқанын айғақтайды. Саяси доктрина бұлжымайтын қағида, жол сілтейтін бағдаршам, адастырмас темірқазық екені анық. Онда Адам, Бостандық, Бірлік, Əділеттілік, Білім, Заңның үстемдігі, Отбасы жəне дəстүр, Болашаққа ұмтылыс сияқты негізгі құндылықтардың көрініс табуы өте орынды дер едім. Өйткені, саяси партия мемлекет пен қоғамның барлық саласында белсенді іс-əрекетке көшіп, нағыз халықтық партияға тəн сипат танытады. Өркениетті əрі демократиялық елдерде саяси партияның рөлі мен маңызы орасан зор, ал Доктрина халық сеніп отырған партияның елді дамытудағы рөлін айқындайтыны сөзсіз.

Партияаралыќ байланыс ныєаяды Кеше «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мемлекетімізге жұмыс сапарымен келген Еуропа халықтық партиясының вице-президенті, Еуропа Парламентінің депутаты Марио Дэвидпен кездесті.

Кездесу барысында Б.Байбек Еуропа Халықтық партиясының құжаты мен «Нұр Отан» партиясының жаңа Доктринасында көрсетілген Адам, Бостандық, Əділеттілік, Заңның үстемдігі, Отбасы жəне Дəстүр сынды көптеген құндылықтардың ұқсастығын атап өтті. Сонымен қатар, екі партияның да стратегиялық құжаттарында елдің болашағына деген жауапкершілік аталғаны көлденең тартылды. «Осыдан бір жыл бұрын, 2012 жылдың 18 қазанында Будапештте Еуропа Халықтық партиясы конгресінде стратегиялық тұғырнама қабылданса, бір жылдан кейін дəл сол күні Астанада «Нұр Отан» партиясының XV съезі өткізіліп, онда партия Доктринасы қабылданбақ», – деді Б.Байбек. Тараптар Еуропа мен Қазақ стан арасындағы саяси

қарым-қатынасты нығайту жəне партияаралық ынтымақтастық мəселелерін талқылады. Өткен пікір алмасу екі жақтың қызығушылығы мен үнқатысу құруға мүдделі екендігін көрсетті. Еуропа Халықтық партиясы (European People’s Party) 1976 жылы құрылған ірі трансеуропалық оңцентристік саяси партия болып табылады. Ол саясаттың оңцентристік аясында бағытталған христиан-демократиялық, консервативтік жəне басқа да Еуропа мемлекеттерінің партияларын біріктіреді. Бүгінгі күні Еуропа Халықтық партиясының саяси тобы еуропалық центристер мен

Заѕ жобасы талќыланды

Кеше Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес (Қаржы полициясы) агенттігінде Парламент Мəжілісінің Заң шыға ру жəне сот-құқықтық реформасы комитетінің «Қаржылық (инвестициялық) пирамидалардың қызметіне қарсы ісқимыл мəселелері жөніндегі Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен қосымшалар енгізу туралы» заң жобасын (бұдан əрі – заң жоба) талқылау бойынша отырыс өтті. Оған Қаржы полициясы агенттігінің төрағасы Р.Түсіпбеков, оның орынбасарлары, Агенттік бөлімшелерінің басшылары, Парламент Мəжілісіндегі Заңнама жəне сот-құқықтық реформасы комитетінің төрағасы Р.Мұқашев, жұмыс комиссиясының мүшелері – Парламент Мəжілісінің депутаттары қатысты. Заң жобасы бойынша Заңнама жəне сот-құқықтық реформасы комитетінің төрағасы Р.Мұқашев,

жұмыс тобының жетекшісі – депутат А.Қожахметов жəне Агенттіктің экономикалық жəне қаржылық қылмыстарды ашу департаментінің бастығы Ж.Еламанов айтып берді. Қаржы пирамидасы инвестицияларды тартудың нысаны болып табылады, оған ақшалай қаражаттар тиімді ісəрекет немесе тауарлық айналым арқылы емес, жаңа салымшылардың қаражатын алу арқылы жиналады. Сонымен бірге, болашақ салымшылардың ақшасын олардан кейін келген салымшылар қаржысы есебінен төлеуді уəде етеді. Осылай пирамида схемасында пирамиданың «астындағы» адамдардың көбісі үстіндегі саны аз тұлғаларға ақшасын төлейді. Қорытындысында мұның барлығы елдің экономикасында маңызды рөл атқаратын инвестициялардың көлемін төмендетуге, мемлекеттік органдарды ешқандай шара қабылдамауына байланысты

оңцентристерді біріктіретін ең ірі Еуропа Парламенті (275 депутат) болып табылады. «Нұр Отан» партиясының жаңа Саяси доктринасы жобасында партия «экономикалық либерализм мен əлеуметтік консерватизмнің жинақталуын көздейтін саяси центризм идеологиясына негізделген саясатты жүргізеді. Бұл экономика мен саясатты жан-жақты жаңартуға, қоғамның нығаюына, мықты əрі табысты мемлекеттің қалыптасуына мүмкіндік туғызады», деп көрсетілген. «Егемен-ақпарат». айыптауға жəне залалды бюдж е т қа ра ж а т ы н а н қ а й т а р у үрдісіне əкеп соғады. Сондықтан қаржылық пирамидалардың жұмыс істеуін əшкерелеу мен оған жол бермеу бойынша шаралар кешенін қабылдау жəне заң жүзінде ел аумағында олардың жұмысына тыйым салу ұсынылып отыр. Бұдан басқа, агенттіктің Ахуалдық орталығының тұсаукесері өтті. Бұл қолда бар ақпарат көздерінің негізінде қауіпті оқиғаларды анықтауға, қылмыстарды жасау жолдарын жəне туыстық, əлеуметтік, т.б. белгілер бойынша субъектілердің арасындағы айқын жəне жасырын байланыстарды анықтауға мүмкіндік беретін автоматтандырылған талдау кешені болып табылады. Ахуалдық орталықтың жəне қаржы полициясы талдау бөлімдері қызметкерлерінің жасаған жұмысының арқасында 3 млрд.теңгеден астам бюджет қаражатын тиімсіз пайдаланудың алды алынды. «Егемен-ақпарат».

ЎЌШЎ ПА Кеѕесініѕ Маѕызды мəселелер отырысына ќатысуда ќаралатын жиын Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Əлеуметтік-мəдени даму коми тетінің төрағасы Ақан Бижанов Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы Парламенттік Ассамблеясының Бішкекте өтіп жатқан көшпелі отырысына қатысуда.

Күн тəртібіне сəйкес, шараға қатысушылар Ауғанстанның солтүстік-шығыс өлкесіндегі жəне ауған-тəжік шекарасындағы жағдайға байланысты аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелерін талқылайды. Одан басқа, ҰҚШҰ Орталық Азия аймағындағы Ұжымдық жедел əрекет ету күштерінің əуе бөлігі болып табылатын «Қант» əуе базасына бару жоспарланып отыр, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары комитетінің мүшесі Жұмабек Төрегелдинов Женевада өтіп жатқан Парламентаралық Одақтың 129-шы Ассамблеясының жұмысына қатысуда.

Күн тəртібіне сəйкес, қатысушылар Ассемблеяның Пре зиденті мен вице-президентін сайлайды, парламентшілердің ядролық қарусыздану үдерістеріндегі қызметіне, балалар құқықтарын қорғайтын өкілетті органдардың рөлі мен оларды соғыс жəне қақтығыстар жағдайында пайдалануға жол бермеуге байланысты мəселелерді талқылайды. Қазақстан Республикасы Парламентінің атынан Ассамблеяға Мəжіліс депутаттары Майра Айсина мен Нұртай Сабильянов та қатысуда, деп хабарлады, Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Сенатор – байќаушылар тобында Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Ермек Жұмабаев Əзер ба й ж а н д ағ ы п р ези д ен т т ік сай л ау байқауына қатысады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Е.Жұмабаев осының алдында ТМД ПААның байқау жөніндегі халықаралық бай қау шылар тобының мүшесі ретінде Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясының (ЕКПА) Страсбургтегі күзгі сессиясына қатысып қайтқан еді. Сапар барысында 2013 жылғы 9 қазанда

болатын Əзербайжан Республикасындағы президенттік сайлаудағы ЕКПА-ның байқаушылар миссиясының мүшелерімен кездесу болған-тын. Атап айтқанда, ТМД ПАА делегацияның мүшелері ЕКПА Төрағасы Жан-Клод Миньонмен кездесіп, сайлауға мониторинг жүргізу барысында халықаралық парламенттік ұйымдардың өзара іс-қимыл мəселелерін талқылаған еді. Сондайақ Əзербайжандағы президенттік сайлауды байқау жөніндегі ЕКПА миссиясының жетекшісі Р.Уолтермен кездесу өткен болатын.

Байќоѕыр экологиясы (Соңы. Басы 1-бетте). Бұған министр былай деп жауап берді: – Біздің қызметтеріміздің Байқоңыр аумағында тексерістер жүргізуге еш құзыреті жоқ. Жалдамалы жер ол. «Протон» мəселесі бойынша біз Ресейге бірнеше талап қойғанбыз. Оның ішінде зымырандардың ұшырылуын азайтуды, экологиялық қауіпті гептилді қолдан бауды сұрағанбыз. Енді қазақстандық тарап Байқоңыр аумағында біздің Экологиялық кодекстің күшін енгізу туралы

келіссөздер жүргізуде. Ресейлік əріптестеріміз өтінішті құптайды деген үміттеміз. Бұл принципті мəселе депутаттар тарапынан үлкен қолдау алды. Бұдан əрі Нұрлан Қаппаров еліміз суды пайдаланудың тиiмдiлiгін арттыру бойынша жедел шаралар қабылдамайтын болса, су тапшылығына санаулы уақытта тап болатындығымызды қадап айтты. Осы орайда, Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Ертіс пен Есіл өзендері арнасын қосатын су каналы құрылысын іске асыруды жоспарлап

отырғандықтарын мəлім етті. «100 миллиард теңгелік жоба жылына 1 миллиард текше метр сумен қамтамасыз етеді», – деді Н.Қаппаров. «Нəтижесінде Астана аумағында 3 көл, сыртында 1 көл яғни бірнеше су қоймалары пайда болады деп жоспарлануда. Олардың əрқайсысында болжаммен 2 миллиард текше метр су болады. Бұл 30-дан астам елді мекенді ауызсумен қамтуға мүмкіндік береді», – деді Нұрлан Қаппаров. Ауызсумен қамтамасыз етуге арналған бұл жобаны депутаттар құптады. Ендігі ретте қаржыландыру мəселесін шешу қажет. Руслан ИГІЛІК.


4

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2013 жылғы 7 қазандағы № 663 Жарлығына қосымша Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2009 жылғы 26 тамыздағы №861 Жарлығымен бекiтiлген

Республикалыќ бюджет жобасын əзiрлеу ЌАЄИДАЛАРЫ 1. Жалпы ережелер 1. Республикалық бюджет жобасын əзiрлеудің осы қағидалары (бұдан əрi – Қағидалар) 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексiне сəйкес əзiрлендi жəне республикалық бюджет жобасын əзiрлеу тəртiбiн айқындайды. 2. Республикалық бюджет жобасын əзiрлеу процесі мынадай кезеңдердi: 1) Қазақстан Республикасының əлеуметтiк-экономикалық даму болжамының жобасын əзірлеуді жəне оны Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мақұлдауын; 2) орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларына енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын, стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын, бюджеттiк өтiнiмдердi əзiрлеуді жəне оларды Республикалық бюджет комиссиясының қарауын; 3) республикалық бюджет туралы заң жобасын əзiрлеудi қамтиды. 2. Қазақстан Республикасының əлеуметтiкэкономикалық даму болжамының жобасын əзiрлеу 3. Қазақстан Республикасының əлеуметтiкэкономикалық даму болжамын мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган əзiрлейдi. 4. Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық даму болжамын əзірлеу тəртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды. 3. Орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларына енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын əзірлеу, стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын жəне бюджеттік өтінімдерді əзірлеу 5. Бюджет шығыстарын жоспарлау үшін республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға ағымдағы қаржы жылының 15 мамырына дейінгі мерзімде стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын жəне бюджеттiк өтінімдерді ұсынады. Стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға бюджеттік өтінімдерді жəне бюджеттік бағдарламалардың жобаларын ұсынады. 6. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган айқындаған тəртіппен тиісті жоспарлы кезеңге арналған республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнің бюджеттік өтінімдерін қарау кезінде мыналар: 1) өткен қаржы жылындағы бюджеттік бағдарламалардың атқарылуын талдау жəне оларды келесі жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік өтінімде ұсынылған бюджеттік бағдарламалардың сомаларымен салыстыру арқылы өткен қаржы жылы үшін республикалық бюджеттің атқарылу нəтижелері, əрбір бюджеттік бағдарлама бойынша бюджеттік қаражаттың игерілмеуіне əкеп соқтырған себептер; 2) республикалық бюджеттік бағ дар ламалардың əкімшілері ұсынған есепті қаржы жылы үшін стратегиялық жоспарлардың іске асырылуы туралы есептер жəне бюджеттік бағдарламалардың нəтижелеріне қол жеткізу бөлігінде бюджет қаражатын басқару бойынша мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін бағалау нəтижелері; 3) республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері өтінім берген шығыстарды оның негізділігі тұрғысынан қарау бөлігінде өткен қаржы жылы үшін республикалық бюджеттің атқарылуы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің есебіне Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті берген қорытындылар мен ұсынымдар ескеріледі; 4) жаңа бюджеттік инвестициялық жобалар бойынша жобаның өтімділігі, жоба аяқталғаннан кейін оны ұстауға арналған шығыстардың негіздемесі, жалғасатын бюджеттік инвестициялық жобалар бойынша – бюджеттік инвестициялық жобаны іске асыру мониторингінің нəтижелері қаралады; 5) бюджеттік кредиттер бойынша кредиттік шарт талаптарын орындау жəне бюджеттік кредиттің нысаналы мақсаты бойынша пайдаланылуы ескеріледі; 6) шешілуіне нысаналы трансферттер бойынша келісім жобаларында көзделген нысаналы трансферттер бөлінетін, нысаналы трансферттер бойынша мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізуді талдау ескеріледі. 7. Мемлекеттiк органның стратегиялық жоспары Қазақстан Республикасының стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарының, əлеуметтік-экономикалық даму болжамының негізінде əр үш жыл сайын бес жылдық кезеңге əзірленеді. 8. Республикалық бюджет шығыстары базалық шығыстарға жəне жаңа бастамаларға арналған шығыстарға бөлiнедi. Тұрақты сипаттағы шығыстар, күрделi шығыстар, сондай-ақ бюджеттен қоса қаржыландыру жағдайларында басталған (жалғасатын) бюджеттiк инвестициялық жобаларға жəне концессиялық жобаларға арналған шығыстар базалық шығыстар болып табылады. Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi орындауға жəне мемлекеттiк қызметтер көрсетуге, сондай-ақ трансферттер төлеуге жəне мемлекеттiң басқа да мiндеттемелерiне байланысты шығыстар тұрақты сипаттағы шығыстар болып табылады. Жаңа бастамаларға арналған шығыстарға: 1) кейiннен жаңа бюджеттiк бағдарламалар бойынша қаржыландырылатын стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға сəйкес əлеуметтiк-экономикалық дамудың жаңа басым бағыттарын iске асыруға; 2) макроэкономикалық жəне əлеуметтiк көрсеткiштердiң өзгеруiне байланысты емес жəне қолданыстағы бюджеттiк бағдарламалар шеңберiнде бюджет қаражатын жұмсаудың қосымша бағыттарын (орындалатын мемлекеттiк функциялардың, өкiлеттiктердiң жəне көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң көлемiн кеңейтудi) көздейтiн базалық шығыстарды ұлғайтуға бағытталған шығыстар жатады. 9. Республикалық бюджеттің базалық шығыстарға жəне жаңа бастамаларға арналған шығыстарының көлемiн республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi арасында мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның ұсыныстары негiзiнде Республикалық бюджет комиссиясы бөледi. Базалық шығыстар, шығыстардың қолданыстағы құрылымы мен болжамды макроэкономикалық көрсеткiштер негiзiнде есептелген кезектi жоспарлы кезеңнiң үшiншi жылына арналған болжамды көлемдерін қоса отырып, ағымдағы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне үшiншi жылдары шығыстарының бекiтiлген көлемiнің негiзiнде айқындалады. Жаңа бастамаларға арналған шығыстар стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарда белгiленген елдiң даму басымдықтары, есептi қаржы жылының бюджеттiк мониторингi нəтижелерi, есептi қаржы жылында стратегиялық

жоспарды iске асыру туралы есептер, нəтижелердi бағалау ескеріле отырып, республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң арасында бөлуге жатады. 10. Бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң жаңа бастамаларына арналған шығыстарды жоспарлау қосымша бюджет қаражатын бөлу есебiнен де, алдыңғы жоспарлы кезеңде республикалық бюджет туралы заңда бекiтiлген осы бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң базалық шығыстары қаражатын қайта бөлу есебiнен де жүзеге асырылады. 11. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша мұның алдындағы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда осы бағдарламалар бойынша бекiтiлген сомамен салыстырғанда өзгермейтiн болса, онда осы бағдарламалар (кiшi бағдарламалар) бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есептеулер жасалмайды. Осы бағдарламалар бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есептер үшiншi жылға ғана жасалады. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша мұның алдындағы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне (немесе) үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда осы бағдарламалар бойынша бекiтiлген сомамен салыстырғанда өзгеретiн болса, онда шығыстардың түрлерi бойынша есептеулер осы бағдарламалар (кіші бағдарламалар) бойынша жоспарланатын жоспарлы кезеңнің жылдары бөлiнiсiнде жасалады жəне ұсынылады. 12. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган есепті қаржы жылындағы бюджеттің атқарылуын талдау нəтижелерін ескере отырып: 1) стратегиялық жоспарлар жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар жобаларын олардың стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға, елдің əлеуметтік-экономикалық даму болжамына, Қазақстан Республикасының бюджет жəне өзге де заңнамасына сəйкестігі тұрғысынан; 2) бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттiк өтiнiмдерiн олардың Қазақстан Республикасының бюджет жəне өзге де заңнамасына, əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, қолданыстағы заттай нормаларға жəне стратегиялық жоспарлар жобаларына немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар жобаларына сəйкестігі тұрғысынан; 3) стратегиялық жоспарлар жобаларының немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерiстер мен толықтырулар жобаларының құрамында ұсынылған бюджеттік бағдарламалардың көрсеткіштерін олардың стратегиялық мақсаттармен, стратегиялық бағыттардың міндеттерімен өзара байланысы тұрғысынан; 4) стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламалары жобаларында ұсынылған нəтижелілік пен тиімділік көрсеткіштерін олардың бюджеттік бағдарламалар əкімшісінің функцияларына, өкілеттіктеріне, қызметінің бағыттарына сəйкестігі тұрғысынан қарайды. 13. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган стратегиялық жоспарлар жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерiстер мен толықтырулар жобаларын, бюджеттік өтінімдерді, стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын қарау қорытындылары бойынша бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің шығыстары бойынша қорытындылар қалыптастырады жəне Республикалық бюджет комиссиясының қарауына жібереді. Республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері мен мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган арасындағы келіспеушіліктерді Республикалық бюджет комиссиясы қарайды. Республикалық бюджет комиссиясы осы Қағидалардың 14 жəне 15-тармақтарында көрсетілген материалдарды қарайды жəне олар бойынша ұсыныстар тұжырымдайды. 14. Республикалық бюджет комиссиясы мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган қарауға дайындаған материалдарды Республикалық бюджет комиссиясының жұмыс органы жасайтын жəне Республикалық бюджет комиссиясының төрағасымен келісілетін жоспар-кестеге сəйкес қарайды. Республикалық бюджет комиссиясының төрағасымен келісілген жоспаркесте республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілеріне жеткізіледі. 15. Республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi Республикалық бюджет комиссиясының ұсыныстарына сəйкес мемлекеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға ағымдағы қаржы жылының 1 тамызына дейiнгi мерзiмде пысықталған бюджеттiк өтiнiмдердi, стратегиялық жоспарлар жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерiстер мен толықтырулар жобаларын ұсынады. Стратегиялық жоспарлар əзiрлемейтiн республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi мемлекеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органға ағымдағы қаржы жылының 1 тамызына дейiнгi мерзiмде пысықталған бюджеттiк өтiнiмдер мен бюджеттiк бағдарламалар жобаларын ұсынады. 4. Республикалық бюджет туралы заң жобасын əзiрлеу 16. Республикалық бюджетті мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган жыл сайын жоспарлы кезеңге əзірлейді жəне оны Республикалық бюджет комиссиясының қарауына енгiзедi. 17. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасы бойынша ұсыныстары негiзiнде республикалық бюджет туралы заңның жобасын əзiрлейдi жəне ағымдағы қаржы жылының 15 тамызынан кешiктiрмей оны Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қарауына ұсынады. 18. Республикалық бюджет туралы заңның жобасы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексiнiң 13-бабында көзделген бюджет құрылымына сəйкес Қазақстан Республикасы Бюджет кодексiнiң 71-бабында көзделген талаптар ескеріле отырып əзiрленедi. 19. Қазақстан Республикасының Үкiметi республикалық бюджет туралы заңның жобасын ағымдағы қаржы жылының 1 қыркүйегiнен кешiктiрмей Қазақстан Республикасының Парламентiне енгiзедi. Қазақстан Республикасының Үкiметi республикалық бюджет туралы заңның жобасымен бiр мезгiлде мынадай құжаттар мен материалдарды: 1) республиканың əлеуметтiк-экономикалық даму болжамын; 2) орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын; 3) стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын; 4) мемлекеттiк жəне мемлекет кепiлдiк берген борыштың соңғы есептi күнгi жай-күйi туралы деректердi; 5) бюджеттік бағдарламалардың бюджеттік кіші бағдарламалары бөлінісінде бюджет қаражатының жұмсалу бағытын нақтылайтын ақпаратты жəне республикалық бюджеттің жобасына енгiзiлген шешiмдердi ашып көрсететiн түсiндiрме жазбаны ұсынады.

9 қазан 2013 жыл

● Қазақстан Республикасына қызмет етемін! Жақында Ақмола облысына қарасты Щучье қаласындағы Шоқан Уəлиханов атындағы Кадет корпусында жас буынның əскери ант қабылдау рəсімі салтанатты түрде өтті. Подполковник Талғат Баудинов басқаратын оқу орнының 246 кадеті өзінің халқына, Президентіне, елінің ержүрек əрі батыл қорғаушысы болуға ант берді. Ант берген жастарды Мəжіліс депутаттары, Қарулы Күштеріміздің ардагерлері, генералдары, Халық Қаһарманы Бақытжан Ертаев, Абай Тасболатов, Қорғаныс министрлігінің əскери білім жəне ғылым департаментінің бастығы, полковник Қайрат Көпбаев, Əскери-стратегиялық зерттеу орталығының президенті Бақыт жан Əбдірайым, Ұлы Отан соғысының ардагері, майдангер

«Айбынды армиямыздыѕ кəсіби сержанты болуды армандаймыз» – дейді жас кадеттер ұшқыш, ІІ дəрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерінің иегері Василий Пазыч, тыл ардагері, Қызылорда облысының бұрынғы атақты шопаны, Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерінің иегері, Қазалы ауданының сыйлы азаматы Мырзаш Жұмашев, қоғам қайраткерлері, кадеттердің атааналары, туған-туыстары, тағы басқалар қатысты. Кадеттерге ақ тілегін жолдаған Б.Ертаев: «Бүгінгі алғашқы қадамдарың құтты, есте қалатын болсын. Осыдан 40 жыл бұрын біз, Абай Тасболатов екеуміз, яғни сіздер сияқты өрімдей жас жігіттер, тұңғыш рет иығымызға погон таққанбыз. Ол кезде мен де болашақта ауған жерінде батальон командирі болып өзімнің сарбаздарымды бораған оқ тың астында жау шабуылына қарсы көтеремін деген ой болған емес еді. Ондай тағдырды сіздердің пешенелеріңізге жазбасын. Өмірде қандай қиындықтан өтсем де «Тəуекел түбі – желқайық» деп ойлаған арманыма жеттім, əскери адам болғаныма өкінбеймін. Қашанда болсын ұмытпауларыңыз керек, ұлан-ғайыр жерімізді батыр бабаларымыз ерліктерімен сақтап қалғанын, олардың аманатын орындау, абыройлы істерін жалғастыру міндеті енді сіздерде – жас ұрпақта. Ең бастысы, жақсы оқып, кəсіби сержант болып шығуға ұмтылу керек» деді. Кезінде тұңғыш Əскери академияның басшысы, Қор ға ныс министрінің орынбасары, Республикалық ұланның қолбасшысы болған генерал Абай Тасболатов осы кадеттердің ант қабылдау салтанатында өз сөзімен сарбаздарға қанат бітіргендей болды. «Бүгін сіздер бақыттысыздар, – деді ол. – Неге десеңіздер, алғаш рет 1996 жылы Кадет корпусы ашылғанда біздің Əскери академияға Елбасы, Қарулы Күштеріміздің Жоғарғы Бас қолбасшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев келіп, тұңғыш оқуға түскен 67 кадетті құттықтап, болашақ кіші командирлерге үлкен сенім артты. Осы күні əскер қатарында Кадет

корпусын тəмамдаған 2 мыңнан астам кəсіби сержант бар. Олар жылдан-жылға қарыштап өсуде, əскери дайындықтың дəрежесі жоғары. Сержанттардың ішінде офицер шенін алған командирлер бар. Сіздер Елбасының сенімін ақтап, қызметтеріңізді оңға бастыра беріңіздер. Жоғарғы Бас қолбасшы Кадет корпусына бүкіл жағдайды жасауда. Оқу мекемесі заманауи материалдық базамен толық жабдықталған. Мемлекет басшысы көңіл бөлмесе, мұндай көз қуанарлық ел, айбынды əскер болмас еді». Осы шарада ІІІ дəрежелі «Айбын» орденінің иегері, Кадет корпусының тұңғыш түлегі, Қарулы Күштеріміздің Бас сержанты Темірбек Халықов көпшіліктің алдында сарбаздардың атынан еліміздің тыныштығы мен қауіпсіздігін қорғауға дайын екенін білдірді. Ант қабылдау рəсімінде сымдай тартылған сарбаздар салтанатты түрде сап түзеп басшылардың, қонақтардың алдынан өтті. Кейіннен кадеттер əскери кəсіби шеберлігін көрсетіп, ата-аналарын қуантты. Мерекелік шара концертпен жалғасты. Кадет корпусының бастығы, подполковник Талғат Баудинов бізге ойын былай білдірді: – Біздің Кадет корпусына келетін болсақ, бұл оқу мекемесі 1996 жылғы 1 шілдеде Елбасының Жарлығымен құрылған болатын. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 16 ақпандағы №257 қаулысы мен Қорғаныс министрінің сол жылғы 29 қарашадағы №310 бұйрығы негізінде Кадет корпусына Шоқан Уəлиханов есімі берілді. Кадет корпусы қызметінің негізі Қарулы Күштерімізде сержанттар құрамы лауазымдарында келісімшарт бойынша əскери қызметті өткеру үшін кіші командалық құрам кадрларын даярлау болып табылады. Жалпы, орта білім базасында оқыту – екі жыл. Міне, өткен 17 жылдың ішінде Қарулы Күштерімізге 2 мыңнан астам кəсіби кіші командирлер дайындалды.

Мұнда əскери-патриоттық тəрбиеге көп көңіл бөлінеді. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында: «Біздің болашағымыз адам капиталының сапалы өсімінде» – деген болатын. Сондықтан оқу процесіне, тəрбие жұмысына жаңа технологиялар мен заманауи тəлім беру үлгілері енгізілуде. Мұның бəрі кадеттердің рухани, моральдық-психологиялық ахуалын сауықтыруға септігін тигізеді. Мақсат – əскерімізге кəсіби сержант дайындау болғандықтан, білімді, денсаулығы мықты, психологиялық жағынан орнықты, яғни елді қорғауға дайын жас тар іріктеліп оқу орны на қа былданады. Кадеттер үшін барлық жағдай жасалған. Жауын герлік дайындықтан басқа, рухани-адамгершілік тəрбиені дамытуға жағдай жеткілікті. Демалыс күндері кадеттер қаланың мұражайына, мəдениет орталығына, мұз айдынына, кинотеатрға барады. Кадеттердің ішетін тамағының сапасы да жақсы, рационда ұлттық тағамдармен бірге, жемістің бірнеше түрі бар. Бір сөзбен айтқанда, командирлер ка деттерді өздерінің балаларындай жылы көзбен қарап, оқытып, тəрбиелеуде. Жас кадеттермен кездесіп, ойларын білмек болғанымда, Ернұр Мырзаш былай деді: «Мен

Қызылорда облысына қарасты Қазалы ауданындағы орта мектепті биыл жақсы аяқтадым. Кішкентай кезімнен сарбаз болуды армандаған едім. Міне, полигонда болып, бүкіл алға қойған тапсырмаларды ойдағыдай орындап, бүгін кадет болғаныма қуаныштымын. Қуанышымды атам Мырзаш, туысқандарым Гүлнəр, Қаршыға да бөлісіп отыр. Менің тағы бір атам Жұмаш Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлік көрсетіп, бір қолынан айырылған. Бүгін жақын туыстарым Айшолпан Жұмашева, Бекзат Нұржанов – Қарулы Күштеріміздің офицерлері. Олар маған үлгі. Мен де кəсіби сержант болуды армандаймын». Кадет Алексей Трякин: «Кадет корпусының кадеті болу үшін мен Тараз қаласының орта мектебінде оқып жүргенде тиянақты дайындалдым. Спортқа да көп көңіл бөліп, спорт шебері атағына ие болдым. Осы оқу орнында да бокс секциясына қатыссам деген ойым бар. Отан қорғаушы ретінде айбынды армиямызда жан-жақты кіші командир болғанымды армандаймын». Сапарғали ЖАҒЫПАРОВ, əскери журналист. Ақмола облысы. –––––––––––––––––––– Суреттерді түсірген Руслан АЙТМҰХАМБЕТОВ.


9 қазан 2013 жыл

● Есімі елдің есінде ...Алматыдан Зайдахан жеңгей телефондайды. – «Егемен Қазақстан» газетін күніге асыға күтіп, қолыма алып, ағаң жайында сенің мақалаң шықты ма екен деп алаңдап асығып қараймын... Мен не дерімді білмей іштен тынамын. Бұдан бұрын Мəкиза, Күлжəмила, Бағдад, Бəдеш, Қазына, Үрсұлу... жеңгейлер телефондар еді. Бəрінің тілегі – бір тілек. Халқына қаламымен құландай жортып қызмет етіп, жарық дүниеден бақилыққа аттанып кете барған жарларын аңсау. Ағымдағы баспасөзде өз өмірінің бүкіл мəнмазмұнына айналдырған жарлары жайында жақсы лебіз айтылса деген тілек. Тілек те орынды-ақ. Халқымызға дарын дəреметі жеткен жерге дейін қызмет еткен ардақты ағалар жайында жазылып та жатады. Бірақ, көзі тірісіндегі үлпі құрмет жоқ. Немесе ортайған. Ол да заңды. Ағалар қаншама дауылдардан өтті, қаншама селдеткен жауындардан өтті. Ол уақыт та келмеске кетті. Уақыт-заманамен жағаласа жүріп жасаған ағалар əдебиеті жайында əңгіме əуені де олардың көзі тірісіндегідей «қаламымен советтік Отанына адал қызмет етті» деген сарыннан тіпті бөлек сабақталатын уақыт жетті. Дегенде, жарлары жайында тіпті қандай сөз айтылса да көз көрген, жақсылығын көрген, сыйласқан інілері айтса деген тілек-ау жеңгейлердің көксегені. Енді, міне, Зайдахан жеңгей Бекхожина. Қадірменді Қалекең, қазақтың адуын ақындарының бірі – Қалижан Бекхожиннің жары. Екі дүние арасында жатып, бақилыққа аттанарда: «Ашып қойшы тереземді, Зайдахан. Мына кең əлемге көзімді толтырып бір қарайын», деп ақын жыр арнаған ару жан. «Айналады жел билеп, Ысырады түн əлемін. Отыр ана əлдилеп, Сол сүйкімді бөбегін», деп Мирасгүлін кеудесіне қысқан ана образына бейне етіп алған Зайдахан. Табиғаттың мизамы сол əуелгі, – Күн болмаса түнек басар əлемді. Меңіреу болып жүрмесін деп еркектер, Шұғыладан жаратыпты əйелді, – деп толғанғанда түптұлға етіп алған Зайдахан! Асылы Зайдахан жеңгеміз, көлеңке басы ұзарған шағында ақын бауырына жар болып кіріп, Ерлан, Мирасгүлдей перзент сүйгізіп, еңкейген екіндісін шаңқай түске айналдырған, Қалижандай ағамызды алдымен адам райында өмірде қайта түлеткендей асыл жар. Кеуіп қалған алпыс екі тамырына қайыра қан жүгіргені секілді, Зайдахан жеңгемізге оңтайымен жолыққан ақынның сол тұста: «Жаса-жаса, менің советтік Қазақстаным» деген жалаңдау пафосқа құрылып семіп бара жатқан поэзиясының да қайта гүрлеп, қайта дүрлеп жүре бергенін қайтерсіз... Сөйткен, Қалекең жоқ мынау жалғанда. Жалғанды жалпағынан басып, көңіліне алған тақырыбын жырлап-жырлап өте шықты өмірден. Зайдахан жеңгеміздің Қалекең жайындағы əдебиеттегі ендігі сөз қалай сабақталар екен деп алаңдап отырысы анау! Жарының қолынан талай дəм таттық. Бірде бала, бірде дана шайқы шалмен талай сырластық. КСРО Жазушылар одағына мүшелікке өтуге өз қолымен жазып кепілдік берді бізге. Қарыздармыз. Əдебиетке біреу кездейсоқ келеді, із тастай алмай кездейсоқ кетеді. Енді біреу заңды жолмен келеді, əдебиетке қызмет етеді. Əралуан із қалады қаламгерден. Қалижан Бекхожиннің əдебиетке келуі табиғи құбылыс. Əкесі Нұрғожа Троицкідегі Зейнолла ишанның медресесінен ескіше оқыған кісі. Троицк – Мұхамеджан Сералиннің атақты «Айқап» журналын ашатын қаласы. Онда татар, башқұрт, қазақтар мидай араласып, «атамыз бір түрік» деп қоралас тіршілік кешкен. Зиялы шаһарда Шиғабуддин Маржанидың «культі» жүрген. «Айқаптың» іші-сырты түрікшілдікке толы болатын себебі осы жерден бастау алады. Ол кездің оқығаны татар ықпалында. Ал анасы татар қызы Мұхамеджан Сералиннің қазақы ұлтшылдығына кісі қайран қалады. Татар ұлтшылдығынан аман. Кезінде материал жинау мақсатында Қарабалыққа барып, көзкөргендерге жолыққанда туысқаны Ақыш ақсақал Бейсембай Кенжебайұлына: «Мұқаң асқан ұлтшыл кісі еді ғой. Оны зерттеу қатер емес пе?!» деген екен. Мұхамеджанның нағашысы Яуышев атақты бай кісі. Қазақтың жүн-жұрқасын жинап алып Ресей асырып сатып байыған. Бірақ, барынша зиялы. Жиені

5

www.egemen.kz

Мұ ха меджанға өз қаржысына «Айқап!» сияқты журнал ашып беруінің өзі не тұрады десеңізші?! Нұрғожа, міне, осындай ортадан білім алған көзі ашық кісі. Кітаби ақын, суырып салмалығы бар, шежіре кісі. Нұрғожа екі ұлының үлкені Қайыржанды жаңаша, тіпті, орысша оқуға, кіші ұлы Қалижанды діни ескіше оқуға береді. Мұнда жаңа заман жаңалығын да, жаңа заман зəйілін де жіті аңғарған зиялылық жатады. Ескіні қимау, жаңаның аңысын аңду. «Диқанның бір иіні болмаса, бір иінінен...» əкелік бейілі тағы бар. Өзі айтады: «Сірə мен алты жасымда хат таны ған шығармын. Мені əкем сол алты жасар кезімнен ескіше хат тануға баулыды да, жалдамалы молдасымақтарға діни оқуға берді. Ал менен үш жас үлкен Қайыржанды араб əліппесін үйреніп, хат білгеннен кейін жастайынан орыс мектебінде оқытты... Ал əкем мені дін оқуына қаршадайымнан шырмап қойды. Араб əліппесінің əріптерін атаудың өзі бір қиямет. «Бисін бе, биясінби, бə-би-бо» деген бірдемелерді ежелеп бірнеше күн жаттап қақсайтынбыз», деп қияс тарта сөйлегені мəлім. Шамасы, кеңестік идеологиядан қаймығу, кезең саясатына жалпақтау... Əйтпесе, Қалижан Бекхожинді ақын еткен мектеп сол діни оқу орындары.

иығын бере жазылған эпикалық дүниелер шынында əдебиеттегі үлкен құбылыс дерлік. Сəбит Мұқановтың «Сұлушаш» поэтикалық романын да оқырман жұрт аталған шығармаларға терезесі тең құбылыс ретінде қабылдапты. (Бүгінгі жай басқарақ). Бозым Қалижан еліктеген де, еліктей отырып үйреніп дастандық ойлау биігіне көтерілуіне себепкер де осы аталған шығармалар шоғыры. Əсіресе, Сəбит Мұқановты ұстазы райында аузынан тастамай айтып та, жазып та өтті ақын. Сапарларда шəкірттік бейілден қосына ілесті іні болып. 1962 жылы жазушы Шығыс Қазақстан облысына сапарлағанда қаламгерлік құрамда бірге болған Қалижан қаламдас ағасымен өкпелесіп қалады жол-жөнекей. Бұртиюы оңай еді жарықтықтың. Шығыстың шыңының біріне «Сəбит шыңы» (Бұрынғы «Қызыл шың») атағы беріліп, ол ресми қатталып жəмиғатқа хабарланған бір сəтте байқампаз Сəбең: «Шиіріп мұртын, Бұртитып ұртын, отырысын қарашы антұрғанның», деп өлеңмен қағытады. Ақын інінің арқасының құрысы, көңілінің тырысы жазылып, қайта жадырайды. Келесі бір ауылда «Қалижан асуы» пайда болады. Сəбеңнің бағалауы, халықтың құрметі. Сəбит Мұқановтың кітапқа жазған ең соңғы алғысөзі де Қалижан

Кґнеден жеткен кїй кїмбіріндей... Құлбек ЕРГӨБЕК.

Əрине, «қадым» мен «жəдид» арасында айтыс, тартыс жүргені хақ. Бəрібір, ол кездің діни оқу орындары əрі білімді, əрі жаңаша. Уақытында «Батыр Науан» дастаны үшін қатты қуғындалған жүрекшайлы ақын діни оқуды көз қылып жамандап отырғаны. Əйтпесе, білімдар ақын Қалижан тап сол жерден діни оқу, діни қисса-дастандардан басталады. Оның өзі де: «Алайда, сол бала шағымда араб əліппесін жете білгендігімнен қаншама таң ғажайып қиссалар, аңызхикаялар, ертегі-дастандарды кəніге оқып шықтым. Əкемнің қос əбдіресі кітаптарға толы болатын. Жəне қаладағы (Кереку – Қ.Е.) татар дүкендерінде Бұхарада, Қа занда, Ташкентте басылып шыққан кітаптар көп сатылатын. Бала кезімде сол Қазан, Ташкент шаһарларында басылып шыққан қисса-дастандарды, батырлар жырларын түгел оқысам керек. Солардың ішінен бала кезде оқығаным татардың ұлы шағиры Ғабдолла Тоқайдың 1913 жылы шыққан «Көңіл иемшілері» атты өлеңдер жинағы», деп тағы бірде ескі оқуға қияс қараған көзқарасын қайыра түзейтіні бар. Ақындық мінез! Қалекеңнің ақындық жолға шындап ден қоюы, жорға ашуы– отызыншы жылдары. Отызыншы жылдары ақын романтикалық сарында бірсыпыра өлең жазды. Менің архивімде бір фотосурет бар. Күміс қоспадан арыла бастаған кезеңнің жұқалтаңдау фототуындысы. Абдолла ақын (Жұмағалиев) жəне Қалижан. Қалижан қалыпты бозбала кейпінде. «Жаны сəби, əншіл бөбек, Еркеледі-ау дүниеге аз?! Ақын еді туған бөлек, Жастай өліп кетті-ау, сабаз!» деп жырлайтын ақын досы – Абдолла бұйра шашын сілкіп жіберіп барып фотообъектив алдына отыра қалған болуы керек. Толқынды бұйра шашы төгіліп бетін жауып тұр... Романтик ақынға жарасады. Байронға еліктеп өсіп келе жатқан қос қазақ ақыны. Бірінің өлеңі романтикалық рухта табиғи өріледі. Екіншісінің өлеңі жасандылау шыға береді. Қолыма қайдан түскенін білмеймін ол фотосуреттің. Тысына: «Тенге! Сүйген жүректен!» деп жазылған. Тен – Абдолла Жұмағалиевтің соғысқа дейін сүйген, сүйген де үйленген жары деседі. (Соғыстан соң қазақ ұшқышына тұрмысқа шыққан). Корей қызы. Бір суреттің ізіне түсіп əңгімелеуде мəн бар. Қалижан мен Абдолла жан аяспас, қиыспас достар. Екеуі де Байрон поэзиясын күндіз қолтықтап жүреді, түнде жастықтың астына жастап жатады... Қалижан ақынның отызыншы жылдардағы поэзиясы романтикалық рухта. Күйінгіш

те сүйінгіш. Қандай тақырыпты жырласа да өз көңіл əуенін қызықтап отырып алады. Өз көңіл сөзіңді айтуды ол уақытта саясат көтермейді. Интимдік лирика саналады. Ұлы Байронға еліктеуден жас ақын өлеңдеріне лептілік (бəлкім, оттылық) дарыды. Алайда, тəжірибесіз жас романтикалық саз, романтикалық лепті ептілікпен дамытып ала жөнелген жоқ. Оны уақыт та көтермеді. Ақындық табиғат деген жəне бар. Жас ақын əп деп бастағанда үнін асқақ ала отыра өзі жоғарыда айтқан қиссадастандар рухына түсіп кете берді. Поэтикалық шешімнің бірі – композиция əл-əзір ақын қаперінде жоқ. Алайда, ақындық сан тарау ізденіс бар. Тіпті Сұлтанмахмұт рухымен сырласуы да сəтті. Асау жүрек ақын жайында Қалекең ілгері-кейінді үш өлең жазған. Сəтті дерлік. Ақынның ақынды тануы бар. Ақынды ақынның рухпен сырласа отырып тұлғалауы бар. Ақындық кейде бір ғана сөз, бір ғана жолдың əдемілігі, образдылығы, тосындығынан да жалт етіп көрініп қалып жатады. Ақынның жыр сұлтаны – Сұлтанмахмұт жайлы өлеңінде: Түнгі боздақ, жұлдыздай, Жарқ етті де, ол сөнді. Азалы болған Арқаны, Жыры кезіп жөнелді – деген жолдар бар. Қазақ ағып түскен жұлдызды құйрықты жұлдыз атайды. Ұлы Абайда осындай дəстүрлі аяда қолданылады. «Құйрықты жұлдыз секілді, Туды да көп тұрмады.» Жан перзенті Əбдірахманын жоқтап сөйлеу. «Құйрықты жұлдызды» «аққан жұлдыз» атап, Шоқан жайында шығарма жазған үлкен жазушы Сəбит Мұқанов. Кейде «Аққан жұлдыз» атамай, Шоқан жайындағы шығарманы «Құйрықты жұлдыз» атаса қайтер еді деп ойлайсың. Қалыпты ойлау, машықты ойлау. Бірақ, дəстүрлі. Алайда ескі. «Аққан жұлдыз» дəстүрлі ұғымның өзін жаңалап беру. Ұғымның мазмұнын сақтап, жаңаша түрлеп беру! Сəтті. Сол секілді Қалижан ақын Сұлтанмахмұтты мезгілсіз ағып түскен жұлдыз ретінде атай отыра оны «Түнгі боздақ, жұлдыздай, Жарқ етті де, ол сөнді» деп жаңаша бере білді. Ақын сол сияқты Бауыржан Момышұлына арнаған «Қол бастаған батыр» өлеңінде: «Қарсы ұшқан қардай борап ашулары», деп кейіпкер мінезіне тұптура бастай жөнелетін поэтикалық тіркес табады. Поэтикалық шеберлік көп компонентті. Қалижан ақынның бірыңғай ұтыстан ғана емес, бірсыпыра ұтылыстан да тұратын отызыншы-қырқыншы жылдардағы ізденіс сораптары көбіне тұтас өлеңнен гөрі, өлеңнің өн бойына жан беріп, қан таратып, поэтикалық рух дарытып тұратын жекелеген ұтқыр айтылым, ұшқыр қиял жемісіндей жекелеген образды жолдардан бас құрайды.

Жасын жыр қалдырып өткен Сұлтанмахмұт – Қалижан Бекхожин жиі барған, тəлім алған бір ақындық мектебі. Сұлтанмахмұт ауыз əдебиеті мен жазба əдебиет арасына өлеңді роман жазып көпір салса, Қалижан ақын өлеңмен кəдімгі реалистік роман жаратқан сирек ақынымыз. Оның «Мəриям Жагор қызы» деп аталатын туындысы əдебиет тарихына «дастан» атымен енген. Алайда, аталған көлемді поэтикалық шығарманы жанры жөнінен дастан емес, өлеңді роман деп танимыз. Шығармада жыр жасыны Сұлтанмахмұт əсері айқын жатады. Сонымен қатар, кəдімгі Сəбит Мұқановтың ілгеріде «Жұмбақ жалау», бертінде «Ботагөз» аталатын қарасөзді романының əсерықпалы мол-ақ. Сұлтанмахмұтты Қалижан ақын сүюдейін сүйеді. Рухымен сырласып жыр жазады. Біліп, танып, көзге көрсете еліктейді. Сөйте тұра, ана бір қилы кезең, қиын жылдары өзі сүйген Сұлтанмахмұтының қорғаушысына айналу орнына, оны зерттеушілерді жазалаушыға айналып сөйлегені бар. Сұлтанмахмұтты үзіліс-үздіксіз зерттеген (Содан да солақай саясаттан аман алып қалды ғой) табанды зерттеушісі профессор Бейсембай Кенжебайұлын уақытша науқанға беріліп «буржуазияшылұлтшыл ақынның адвокаты» атап «Казахстанская правда» газетінде солақай мақала да жазған Қалекең. Уақыт солай, замана желі жойдасыз соққанда майыспай, қайыспай тұра алмаған ақын. Оның үстіне өзінің ұрма мінезі де жетерлік. Жə, ол үшін үлкен ақын, білімдар жан Қалижан Бекхожинге өкпе артып жатудың қажеті жоқ. Неге? Сұлтанмахмұтты айтамыз, Қалекең өзі жазған, өзінің бүкіл шығармашылығындағы ұлттық болмысты, айрықша асқақ туынды «Батыр Науаннан» безінген кезінде. Жаздым, жаңылдым деп социализм жайнамазына бас ұрған қалбалақтап... Ақын замананың теріс үдерісінде аяғын шалыс басқанын Қадыр ақынға: Саған қызық көктемдей ғой өткен күн, Жас шағыңнан мадақты да көп көрдің, Біз жұқарсақ, мəні бар ғой, Қадыр-ау, Қатерінен өттік талай өткелдің, – деп мұң шаға отырып сыр етіп айтқан. Отызыншы-қырқыншы жылдары Қалижан Бекхожин қазақтың белді, беделді қаламгеріне айналады. Мұхтар Əуезов жас ақынға сеніп қабатына алып «мойынсерік» етіп мақаланы бірге жазады. Сəбит Мұқанов оқулық-хрестоматияны бірге құрастырып шығады. Тағы да сенім. Тағы да «мойынсерік». Үлкен сенім еді. Отызыншы жылдары Ілияс Жансүгіровтің «Күй», «Күйші», «Құлагер» поэмалары жарық көрді. Советтік саясатқа

Бекхожиннің алпыс жылдығына арнап шығарылған «Алты асу» қос томдығы! Бəлкім отызыншы жылдардағы ойранның, содырлы сойқанның салдары, бəлкім қоғам бойынан өтіп жатқан қатерлі шындықты айту, оқырманға жеткізу жолындағы табылған поэтикалық тəсіл – ол кезең ақындарының аңыздық тақырыптарға көбірек ден қойғанын байқайсыз. Ə.Тəжібаев, Х.Ерғалиев, Қ.Бекхожин есімін осы орайда атап айту парыз. Отызыншы жылдардың аяқ шенінде «Ақсақ құлан», «Батыр Науан» аталатын екі поэма келді дүниеге. Екеуі де Қалижан ақынның елеулі табысы. Бала кезде құныға оқыған қиссадастандардың сюжет өткірлігі, шығыстық өрнектер, тіл құнары поэтикалық шеберлік болып қызмет етті Қалижан ақынға. Ақын осы екі шығарма арқылы өзін, өзінің бойындағы ақындық дарын бейімін тауып, ақындық аңғарын біржолата поэма, дастанға бұрды деп білеміз. «Орман қызы», «Ақсақ құлан», «Сұңқар туралы аңыз», «Мəриям Жагор қызы», «Тұрлаулы тағдыр», «Менің мекендестерім», Сері күйші», «Теңіз дастаны», «Əппақ-наме» секілді эпикалық туындылар туды ақын қаламынан. Аталған шығармалардың қай-қайсысы да қазақ поэзиясына қосылған үлес болып келді кезінде. Бүгінгі ұрпаққа Қалекеңдей бекзат ақынның уақыт елегінен өткен елеулі туындыларына айналып жетіп отыр. Поэма, дастандарды ақын ерекше ізденіспен жазғанын аңғарасыз. Кейіпкері əрекет етер тарихи кезең ақын тарапынан шұқшия зерттеледі. Тақырыпты ашатын уақыт, кезеңге сай тіл өрнегі, сөз, сөйлем байламдары, поэтикалық ырғақ аса талғампаздықпен сұрыпталып, шығарма ағзасына барынша табиғи жымдасып пайдаланылады ол эпикалық туындыларда. «Дариға, қандай еді Сығанағым? Сəулеті жадыратқан Сыр алабын. Өртелді мəуелері, күмбездері, Тұлдыр жоқ, обасындай сұр даланың», – дегендей аңыздық тақырыпты тарихи деректермен дəйектеп, нақтыландыра түседі. «Əппақ-намеде» ел жүрегіндегі аңыз бен тарихи шындық телқабысып, өзара əдемі жарасым түзеді. Эпикалық туындыларында Қалижан ақын драматизмді де асқындыра түседі. Əмірші Жошы ханның қаһары жер басып жүрген жұмырбасты пенде түгілі табиғатты да тітіреткендей етіп бейнелейді. Бұл бір жағынан Табиғат пен Адамның тілқатысу диалогы секілді. «Ақсақ құлан» поэмасындағы Тау шіркін, тітіренеді: «Тықпадым» – деп, Сілкінді жер: «Ұлыңды жұтпадым» – деп.

Еркесі ен даланың жел жүгірді, «Аударып атынан мен жықпадым», – деп келетін тебіреністі жолдар соның айғағы. Аңызы мен тарихы аралас, ақындық философиямен əдемі көмкерілген «Ақсақ құлан» бір ғана Жошы хан емес, билеуші атаулының астамшылығын аяусыз сынайтын шығарма. Тарихи тұрғыдан алғанда Шыңғыс ханның қыпшақ даласына жорығы ескі көзқараспен (жаулаушы, күйретуші, жойымпаз) жырланады. Ол үшін ақынға кінə арта алмайсыз. Шыңғыс хан жайында күні кешеге дейін тарихи көзқарас кінəратты болып келгені мəлім. Оның үстіне кез келген соғыс, белгілі дəрежеде қантөгіс, кісі өліміне соқтырады, өркениеттің күйреуіне алып барады. Есесіне, ақын Шыңғыс хан туралы көзқарасын «Батыр Науанда» ақырындап, абайлап былай беретіні бар: Ол өзі қалың жолдан таймайды екен, Бір өзі мың кісіні жайпайды екен. Бейне бір атышулы Шыңғыс дейді, Дауылдай өрт ішінде ойнайды екен. Ер Наурызбайды бейнелей отырып, оның арғы атасы Шыңғыс ханды ақын оқырман есіне осылай баспалай салып отыр. Уақытында бұлай сөйлеу, сөйлей алу – үлкен ерлік. Бұдан артық ашық айтуды, ашып сөйлеуді саясат көтермейді ол кезде. Сол сияқты, патшалық Ресейге шен-шекпен үшін сатылған шен құмар, шекпен құмар қазақты да ақын: Ыржыңдап əңгіме айтып отыр қазақ, Шелтиген офицерге тағзым жасап: «Бар қазақ бас иеді енді Сізге, Көнбесе тартқызамын бəріне азап», – деп лирикалық кейіпкерін аша іштей əшкерелеп береді. Ақынның белгілі бір шығармасына нақтырақ тоқталуда мəн бар. «Батыр Науан» – уақытында замана шындығын тарихи тақырыпқа арқа сүйеп ащы айта білген шығарма. Əріптес ағасы Əбділда Тəжібаевтың «сталинизмді» аңыз дық астарлы туындысымен сынайтын, сынайтын да айықпас бəлеге басы шатылатын (КОКП Орталық Комитетінің арнайы қаулысы алынған) «Біз де қазақпыз» поэтикалық драмасы секілді ұлттық мүдде айқын жырланатын, поэтикалық ажары ашық туынды. Шығарма келер күндері де ұлт батыры рухын асқақтата жырлаған шығарма райында өмір сүре береді. «Ақсақ құлан», «Батыр Науан» сияқты тағы бір асыл туындысы «Əппақ-наме» поэмасы ақынның. Əппақ апамыздың Низамидей ұлы ақынның жары ретінде кешкен бақытты өмірі, туған жерден жырақта ғұмыр кешкен қыпшақ қызының туған елін, туған жерін сағыну шері, ақын жарын азаға бөлеп қапияда қаза табар бақытсыз өлімі Қалижандай көрнекті ақынымыз қаламынан өрісті өлең, шығыс сазына бөленген өрнекті поэзияға айналып, тамаша жырланады. Поэма, дастан жазу жолындағы тарихи ізденіс, эпикалық жанр талабына сай асқынған драмалық қуат, əлеуметтік тартыс ақынды ақырсоңы драматургияға алып келді. Ол қазақ халқының тəуелсіздігін аңсап «Ұлан асу» поэтикалық драмасын əкелді дүниеге. Қазақ хандығы дəуірі шындығын уақыттан оза айшықты тартысты көрсете білген туынды «Ұлан асу» поэтикалық драма уақытында кəделі театр сахналарына қойылды. Əдебиетпен бірге режиссер, актер дегендей театр труппасы қатысуымен сахнаға көтерілген туынды театр өнеріне шегілген сəтті сапары болды ақынның. Ақын соңына бірсыпыра «мүлік» қалдырып, мəңгілікке атта нып кеткелі де бірсыпыра уақыт. Бəрі бірдей асыл болмас, бəрі бірдей жасық болмас. Ұлттың ұлан асу жолдарын жырлаған ақын ұлттың руханиятына бірсыпыра асыл дүниелер беріп кетті. Ақынның ендігі ғұмырын ұзартары да, егер тұтынар ұрпақ болса, дүйім жұрт игілігіне жарар сол жаһұт жырлар! Ақын жыр, дастандары бейне көнеден жеткен бір күй күмбіріндей... ...Ақынның табиғи ғұмырын ұзартқан, енді келіп оның жырмұрасының жайына ақ-адал бейілден алаңдап отырған Зайдахан жеңгейге де, «Егемен Қазақстан» газетінің оқырмандарына да айтарымыз міне, осы жайлар! ТҮРКІСТАН.

● Өнер

Аяулы аєа Ахтанов

атындаєы Аќтґбеде ґткен еліміз драма театрларыныѕ фестивалі мəресіне жетті Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбеде бес күн бойы жүрген Қазақстанның халық жазушысы Тахауи Ахтановтың 90 жылдығына арналған еліміздің драма театрларының ХХI республикалық фестивалі мəресіне жетті. Қазақтың белгілі жазушысы, драматургі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, көрнекті мəдениет жəне өнер қайраткері Тахауи Ахтановты мəңгі есте қалдыруды, елімізде театр өнерін насихаттауды, дəстүрлі театр өнерін дамытуды, дарынды əртістер мен режиссерлерді ынталандыруды, қазіргі заманғы сахна өнеріндегі жаңа бағыттарды анықтауды мақсат еткен фестивальға қатысқан елі міздің он жетекші драма театры қазақстандық авторлар М.Əуезовтің, Б.Соқпақбаевтың, О.Бө кейдің, Т.Ахтановтың, Ш.Мұртазаның, Иран-Ғайыптың, Қ.Ысқақовтың, С.Асылбекұлының, Д.Жұмабаеваның жəне О.Марктің қойылымдарын қазылар талқысына, көрермендер көңіл таразысына ұсынды. Фестивальдің жабылу салтанаты алдында Тахауи Ахтановтың 90 жылдығына арналған мəдени шараның күнделігі туралы фото-бейнематериалдар көрсетілді. Салтанатты сəтке жиналғандар алдында «Достық сазы» фольклорлықэтнографиялық ансамблі өнер көрсетті. Қазылар алқасы мен көрермендер көңілінен шығуға бар шеберліктері мен ізденісін салған театр əртістерінің өнері бұл жолы номинациялар бойынша бағаланды. Облыстық мəдениет басқармасы тағайындаған «Көрермендер көзайымы» сыйлығына Николай Погодин атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық драма театрының əртісі Ирина Полещук ие болды. Əйтеке би ауданы əкімдігі тағайындаған «Үздік режиссерлік дебют» номинация сы бойынша «Время –это птица» премьерасын қойған Тахауи Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театры орыс труппасының жас режиссері Балтабек Нұрғалиев жеңім паз атанды. «Актерлік дебют» номинациясында Бикен Римова атындағы Талдықорған облыстық драма театрының актері Еркебұлан Айдынбаевтың, ал, «Екінші пландағы үздік ер адам бейнесі» номинациясында да осы театрдың актері Сағындық Жұмəділдің бағы жанып, мерейі үстем болды. «Үздік əйел рөлі» номинациясы бойынша Сəкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының актрисасы Дина Зайтова биіктен көрінді. «Үздік жастар бейнесі» номинациясында Астана қаласының жастар театры жеңімпаз болды. «Ұлттық мінезді лайықты ұлықтағаны үшін» номинациясы бойынша Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс театры үздік деп танылды. Ал, тарихи тақырыпты Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театрының сəтті сахналағаны айтылды. Қалибек Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ театрының өнер шеберлері «Үздік актерлік ансамбль» деп танылды. «Осы заманғы тақырыпты үздік игергені үшін» номинациясы бойынша Мұхтар Əуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры жеңімпаз атанды. Ақтөбе облысының əкімі сыйлығына Тахауи Ахтановтың «Ант»пьесасын сахналаған Т.Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театры ие болды. Жеңімпаздарға мерейтой иесі Тахауи Ахтановтың бюсті мен Ақтөбе туралы кітап сыйға тартылды, жеңімпаздар сондайақ, дипломдармен жəне ақшалай сыйлықтармен марапатталды. Ақтөбе облысы.


6

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

● Мəселенің мəнісі Əлем экономикасын бес жылдан бері құрсаулап алған жаһандық қаржыэкономикалық дағдарыс дүние жүзінің алдыңғы қатарлы дамыған экономикаларының өзін тығырыққа тіреп, есеңгіретіп тастады. Міне, осындай сындарлы кезеңде Мемлекет басшысының тиімді бастамаларының нəтижесінде дағдарыс жағдайында Қазақстан экономикасы өзгелермен салыстырғанда оқ бойы озық шықты. Дегенмен, əлемдік дағдарыс салдары еліміздің экономикасына салқынын тигізбей қалған жоқ. Сырттан келетін инвестициялар азайды, ел экономикасын қаржыландыру көздері шектелді. Еліміз бойынша қабылданған ҮИИД бағдарламасы сияқты ауқымды бағдарламаларды қаржыландырудың сенімді жүйесін жасау қажеттігі туындады. Осыған байланысты үстіміздегі жылдың мамыр айында Елбасының Жарлығымен «Бəйтерек» ұлттық басқару холдингі» АҚ құрылған болатын. Бүгін біз осы холдингтің атқаратын жұмысы мен алда тұрған міндеттерінің межесін білу мақсатында «Бəйтерек» ҰБХ» акционерлік қоғамының басқарушы директоры Айбатыр ЖҰМАҒҰЛОВТЫ əңгімеге тартқан едік.

Тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың бұл бір көзі болса, екіншісі – «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасына мемлекет тарапынан бөлініп жатқан қомақты қаржы. – «Еліміздің индустрияландыру бағдарламаларын қаржыландыру моделін жетілдіру» жобасы деген мəсе лені түсіндіріп өтсеңіз. ҮИИД бағдарламасын қаржыландырудың болашағы қандай болмақ? – Еліміздегі үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасының алғашқы кезеңі 2014 жылмен аяқталады. Енді елімізде индустрияландырудың 20152019 жылдарға арналған екінші кезеңі

Сенімді жїйе – Айбатыр Нышанбайұлы, 2010 жылғы 22 мамырда Елбасының Жарлығымен «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ құрылды. Бұл холдингтің құрылуының негізгі мақсаты неде? Оған жүктелген міндеттердің мəні қандай? – Өздеріңізге белгілі, 2007 жылдардан бері жалғасқан қаржы дағдарысында көптеген ірі компаниялар, оның ішінде дүние жүзінің бірқатар ірі қаржы ұйымдары дағдарысқа ұшырады. Жаһандық дағдарыс жағдайында дамыған елдер ғана емес, дамушы елдердің де қаржы жүйесінде үлкен проблемалар орын алды. Қазақстан да бұл үрдістен қағыс қалған жоқ. Дағдарыс салдарынан Қазақстан экономикасына келетін инвестициялар күрт төмендеді. Мəселен, əлемдік қаржы дағдарысының салдарынан Қазақстанда негізгі активтерге тартылған инвестициялардың өсімі 2007 жылғы 25,1 пайыздан дағдарыстан кейінгі кезеңдегі 2,2 пайызға дейін төмендеді. Корпоративтік саланы несиелеу ІЖӨ-ге шаққанда 36 пайыздан 23 пайызға дейін төмендеді. Банк саласындағы «нашар» несиелер дағдарысқа дейінгі кезеңдегі 1,3 пайыздан дағдарыстан кейінгі кезеңде 30 пайызға жуық өсті. Нақ осындай жағдайда еліміздің даму институттарының рөлін арттыру қажет болды. Уақыт тынысын тап басатын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тағы да талапшылдық танытып, экономиканы алға бастырудың мəселесі ретінде даму институттарын бір орталыққа біріктіру жөнінде оңтайлы шешім қабылдады. Осы орайда даму институттарының рөлін арттырудың тиімділігі қандай деген орынды сұрақ туындайды. Мəселен, белгілі бір жобаны қаржыландыру Қазақстан Даму банкі тарапынан жүзеге асса, ал осы жобаның төңірегіндегі орта жəне шағын кəсіпорындарға «Даму» қорының тарапынан демеу беріледі, ал оның өнімдерін сату, экспортқа шығару мəселелерін «КазЭкспортГарант» АҚ жүзеге асыратын болады. Бұл бір ғана шағын мысал, сондықтан да осы компаниялардың бір командада жұмыс істеуі бүгінгі таңда экономикалық дамуға үлкен серпін береді. – Бүгінде холдингтің құрамына беріліп отырған компаниялар қандай, бұрын олар қандай құрамда болып еді? – Қазір холдингтің меншігіне жəне сенімді басқару құрамына «Қазақстан Даму банкі» АҚ, «Қазақстан Инвестициялық қоры» АҚ, «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ, «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ, «КазЭкспортГарант» АҚ, «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ, «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ, «Қазақстан ипотекалық несиелерді кепілдендіру қоры», «Kazyna Capital Management» АҚ, «Стресті активтер қоры» АҚ кіреді. Елбасының тікелей тапсырмасымен құрылып отырған «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ құрамына топтастырылған компаниялардың бірқатары бұрын

«Самұрық Қазына» ҰƏҚ» АҚ құрамында болған. Ал енді бірқатары Үкіметтің, министрліктердің тікелей басшылығында болған компаниялар. Холдинг құрылғаннан кейін біз оның құрамына берілген бұл компаниялардың қаржылық жүйесін сараптамадан өткіздік. Екінші кезекте, олардың атқаратын қыз мет терінің дəрежесін жан-жақты сұрыптадық. Осындай жан-жақты сараптамалар жасау нəтижесінде бұл компаниялардың бірін-бірі қайталайтын немесе бір-біріне ұқсас қаржыландыру механизмдері орталықтандырылып, керісінше, жетіспейтін механизмдері толықтырылып, енді бұл қызмет тетіктері бір-бірін қайталамайтындай, бір-біріне септігін тигізетіндей етіп қайта құрылды. – Даму институттарының қаржылық көзі қандай? Мемлекет қаржысынан басқа жеке меншік инвестициялар бар ма? – Бұл сұраққа мен өзім қадағалайтын құрылыс саласы компанияларының мысалы бойынша жауап берейін. Тұрғын үй құрылысын қаржыландыру мəселесі туралы айтатын болсақ, оны «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ жəне «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ қаржыландырады. Мұнда мемлекеттік қаржыдан басқа жеке тұлғалар мен қаржы институттарының қаржылары да пайдаланылады. Мəселен, «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ-тың қаржы көздерінің негізі тұрғындардың жинаған депозиті болып табылады. Ал «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ-тың қаржы көздері ретінде қор рыногы қолданылады. Қаржы көзінің негізі – «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ шығаратын облигациялар болып табылады. Бұл облигациялардың басқалардан ерекшелігі, банктен алған ипотекалық несиелерге сол облигациялар кепіл ретінде қолданылады. Сол себепті олардың сыйақы пайызы да төмен болады.

басталады. ҮИИД бағдарламасының 2015-2019 жылдарға арналған екінші бесжылдығын қаржыландыру міндеті біздің «Бəйтерек» ҰБХ» акционерлік қоғамына жүктеліп отыр. Холдинг құрылғаннан бергі уақытта кешенді жұмыстар жүзеге асырылуда. Қыркүйек айында «Қазақстан Республикасының индустрияландыру бағдарламасын қаржыландыру моделін жетілдіру» жөніндегі басқару комитеті холдингтің алдағы жұмыстарының негізгі бағыттарын белгілеп берді. Бұл бағыттарды саралайтын болсақ, бірінші, Қазақстан экономикасының нақты салаларын қаржыландырудың алдағы бес жыл ішіндегі сұранысын айқындау; екінші, Қазақстан қаржы саласында орын алған проблемаларды анықтау жəне қаржы саласының тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстарды белгілеу; үшінші, еліміздің экономикалық өсімін қамтамасыз ету үшін қажетті əлеуетті қаржы көздерін айқындау; төртінші, Қазақстан қаржы жүйесінің болашақ моделіндегі «Бəйтерек» ҰБХ» АҚ құрамына кіретін даму институттарының рөлін анықтау. Осы мəселеге байланысты экономиканы қаржыландыру көздері анықталуда. Ең бастысы, бұл ретте мемлекет қаржысына қарап қалмай, шетел инвестицияларын тарту қаржы институттары мен мемлекет жəне жеке меншік əріптестігі мəселелеріне де баса назар аудару қажет. Қазір біз қаржы жетіспейді деген мəселені көп айтамыз. Ал ақиқатында қаржы құйылатын тиімді жобалар да жетіспейді. Тиімді де пайдалы жобалар болса жекеменшік капитал көптеп тартылар еді. Экономикаға жасалған сараптаулардан белгілі болғанындай, жекеменшік қаржы негізінен тұрғын үй құрылысына, жалпы жылжымайтын мүлікке жұмсалады екен. Егер басқа бағыттардың тиімділігін көрсете білсек, жылжымайтын мүлікке жұмсалатын қаржы экономиканың басқа салаларында да жұмсалар еді. – Пəтерлерді жалға беру, қолжетімді тұрғын үй бағдарламалары шеңберінде атқарылып жатқан жұмыс ауқымы қандай? Халықтың əлеуметтік мүддесіне жауап беретін қолжетімді тұрғын үй құрылысын салу бағдарламасын қаржыландыру көздері туралы не айтар едіңіз? – Бүгінгі таңда «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ-қа мемлекет тарапынан бөлінген қаржы бар. Сол қаржы көлемінде «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы шеңберіндегі үйлер салынуда. Бұл тұрғын үйдегі пəтерлер өз кезегінде жалға беріледі. Пəтерге төленетін жалдау құны 50 мың болса, оның барлығы сол пəтерді болашақта жекеменшікке сатып алуда ескерілетін болады. Тағы бір айта кететін мəселе, пəтерді жалға беруден түсетін қаржы көлемі бойынша құнды қағаздар шығарып, болашақта зейнетақы қорларымен жұмыс істеу мəселесі де қарастырылуда. Ол үшін

қолданыстағы заңдарға өзгерістер енгізілуі керек. «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ осы бағытта жұмыс атқаруда. – «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасын қаржыландыру мəселесі қалай реттеледі? – Негізінен бұл бағдарламаны қаржыландыратын жоғарыда айтқан екі компания. Одан басқа бұл бағдарламаға жергілікті əкімдіктер, «Самұрық-Қазына» АҚ-тың жылжымайтын мүлік қоры да қаржы құяды. Мəселені нақтылай түсетін болсақ, «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы шеңберінде «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ 4,5 миллион шаршы метр, «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ 3,1 миллион шаршы метр тұрғын үй құрылысы көлемін қаржыландырады деген жоспар бар. Тағы бір еске салатын мəселе, холдинг алдағы уақытта Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің халықпен жұмыс істеу дəрежесін арттыру мəселелерін белгіледі. Мəселен, «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ бөлінген ақшаға тек тұрғын үй сатып алып қана қоймай, салымшылардың ақшасын тартып, оларды тиімді пайдаланып, яғни мемлекет салған 1 теңгеге салымшының 1 теңгесін қосып, бағдарламаны қаржыландырудың тиімділігін арттыруы қажет. Ал «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ қайта құрылымдау барысында қойылған міндеттер бойынша мемлекеттен салынған əрбір 1 теңге қаржыға экономикадан 4,4 теңге қаржы тартуы тиіс. Яғни зейнетақы қорының, Ислам, Қытай, Еуропа даму институттарының қаржысын тартуға барынша күш салулары қажет. «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша пəтерлерді жалға беру 2014 жылдан бастап кең көлемде жұмыс істейтін болады. Қазір мемлекет тарапынан бөлінген 14 миллиард теңгеге болашақта пəтерлерді жалға беретін тұрғын үй кешендері салынуда. Тұрғын үй кешендерінің құрылысы біткеннен кейін «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ пəтерлерді халыққа жалға бере бастайды. – Жалға беру тəртібі туралы да қысқаша айтып өтсеңіз? – Бағдарлама бойынша пəтерлерді халыққа жалға беру ұзақ мерзімге арналады. Жалға пəтер алған азаматтарға 10 жылға дейін пəтерлерді сатып алуға құқық берілмейді. Себебі, бағдарлама əлеуметтік мəселелерді шешуге арналғандықтан бұл салада алыпсатарлыққа жол беруге болмайды. – Тұрғындарды тұрғын үймен қамтамасыз ету көлемін арттыру мақсатында алдағы уақытта үлескерлер қаржысымен тұрғын үй кешендері салына ма? – Үлескерлер дегеніміз де инвесторлар. Сондықтан олардың қаржысын да тиімді пайдалану қажет. Елімізде осыдан бұрын болған үлескерлердің қатысуымен тұрғын үй құрылысын салу тəжірибесінде көптеген келеңсіздіктерге жол беріліп, бұл мəселе алаяқтардың пайдасына шешіліп кетті. Болашақта үлескерлер қаржысымен салынатын құрылыс нысандары қатаң бақылауға алынып, үлескерлер құқы жанжақты қорғалуы керек. Біздің холдингтің алдына Елбасының қойған талабының бірі, осы үлескерлер қаржысын сақтандыру механизмін барынша жетілдіру мəселесі еді. Қазір біз осы тапсырма бойынша жан-жақты жұмыстар жүргізудеміз. Алдағы уақытта «Бəйтерек» ҰБХ АҚ құзырында осындай сақтандыру компаниясын ашу мəселесін де ойластырудамыз. Басқаша айтсақ, үлескерлердің қаржылары сақтандырылады. Кейін құрылыс компаниясы өз міндеттерін орындай алмай қалатын жағдай болса, үлескерлер қаржысын сақтандыру компаниясы өтейтін болады. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

● Зерде

Ќўпия майдан жауынгері Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Барлау... Барлаушылар... Сыртқы барлау. Бұл сөздер қазір ешкімге де таңсық емес, бірақ барлау ісі қашанда құпиялығымен, астыртын ақпараттарымен жəне өте қауіптілігімен көпшілікті қызықтыратындығы да, тарта тындығы ақиқат. Өйткені, олардың қиындықпен қол жеткізген ақпараттары бір мемлекеттің тағдырын шешуі мүмкін. Сондықтан да болса керек, əлемнің бар елі барлау ісіне өте сақтықпен жəне үлкен жауаптылықпен қарайды. Ал мұндай күрмеуі көп күрделі жолдан өткен əрбір барлаушының өмірі тұнып тұрған құпия тарих екені де анық. Осы орайда біз Сыртқы барлау қызметінің қадірлі ардагері, бүгінде жасы сексеннің сеңгіріне шыққан Тоқтархан Күзембаевтің атқарған істеріне тоқталып өткенді жөн көрдік. Əрине, мұндай барлаушылардың қызметтік істері туралы көп айтуға болады, бірақ нақты барлаушының қысылтаяңда жүріп, басынан кешірген, яғни орталықтың тапсырмасын орындау үшін атқарған іс-əркеттері туралы жазу қиын. Себебі, ондай мəліметтер құстың сүтіндей өте тапшы. Біз бұл арада олардың аса құндылығына тоқталып отырмыз. Өйткені, барлаушы дегеніміз тек тыңшы ғана

емес, құпия тапсырманы орындауда аса маңызды мəліметтерді сүзіп алып жəне кез келген тығырықтан көрінбей де, білінбей де шыға алатын елес секілді. Ол сонау 1933 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданында дүниеге келді. 1957 жылы Өскемен педагогикалық институтының физика-математика факультетін аяқтаған соң, Целиноград облысы, Атбасар қаласындағы қазақ орта мектебінде ұстаздық қызмет атқарды. Сөйтіп, ұстаздық қызмет етіп жүргенде, оның бойындағы ерекше қасиеттерді байқаған тиісті орган өкілдері Тоқтарханды мемлекеттік қауіпсіздік ісіне сенімді

тартуға болатындығын тексеріп, білді. Содан ол 1960 жылы арнайы нұсқамалар бойынша мемлекеттік қауіпсіздік органына қабылданып, КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (МҚК) жоғары мектебі жанындағы екі жылдық оқуға жіберіледі. Аталған оқуды ойдағыдай тəмамдаған соң, біздің елімізге ашық арналар арқылы келетін шетелдіктермен жұмыс істейтін басқарма бөлімдерінің біріне жедел уəкіл болып тағайындалды. Бұл салада Тоқтархан аға өзінің алғырлығы мен тындырымды қызметкер екенін бірден танытып, үздік жұмыстарымен көзге түсті. Еңбегі жанып, Қазақ КСР МҚК басшылығы тарапынан алғыс алып, түрлі сыйлықтармен марапатталды. Сөйтіп жүргенде өткен ғасырдың 70-жылдарының басында қауіпсіздік органдарының қызметкерлері үшін абыройлы саналатын Қазақ КСР МҚК Бірінші басқармасына (Сыртқы барлау) қызметке алынады. Бұл жерде ол тағы да түрлі дайындықтардан өтеді. Əбден кемеліне келіп, ағылшын тілін жетік меңгеруінің арқасында шетелдіктермен жұмыс істеудің қыр-сырын толық игерді. Сөйтіп жоғарыда айтқанымыздай, Сирияға жіберіледі. Ал ол кезде бұл ел күрделі жағдайда еді. Араб-Израиль соғысының жүріп жатқан кезі.

Сол уақытта АҚШ тарапынан қолдау алған Израиль əскері Сирия мен Ливанға қарсы қарулы арандатушылық ұрыс қимылдарын белсенді жүргізді. Басып алған аумақтан əскери бөлімшелерін дереу шығаруы қажеттілігіне байланысты КСРО Израильге жіті ескерту жасағанымен де олар бірқатар араб елдеріне қарулы шабуылдарын жалғастыра берді. 1972 жылдың күз айларынан бастап, Голан биіктіктері мен шекараларда күнбекүн шайқастар орын алып тұрды. Сирия елі де бұл кезде қарулы күштерді жинақтау жəне əскери бөлімшелерді дайындауға бағытталған əзірлік жұмыстарын жүргізіп жатты. Осы əскери соғыс кезінде АҚШ өзінің Таяу Шығыстағы одақтасы, яғни Израильге заманауи қаруларды табыстаса, оларға жауап ретінде КСРО Сирияға жедел түрде нақты көмек беріп отырды. Міне, осындай алмағайып заманда Т.Күзембаев КСРО Бас əскери кеңесші тобында қызмет атқарып, елдегі əскери-саяси ахуал төңірегінде орталыққа күнделікті ақпараттық материалдарды жолдаумен айналысты. Сол кездегі қиын-қыстау кезеңге қарамастан Сириядағы барлаушылардың, оның ішінде Қазақстаннан барған Тоқтархан Күзембаев тарапынан жүргізілген агентуралық-жедел жəне ақпараттық жұмыстарын КСРО МҚК басшылығы оң

бағалады. Сөйтіп, Сирия сапарынан соң оған бірден подполковник əскери шені берілді. Сириядан кейін елге оралып, тəжірибесі мен білімін одан əрі жетілдіре түскен Т.Күзембаев бір күні тағы да бейтаныс ел Ауғанстанға аттанды. Мазасыз күндер қайтадан басталды. Бірақ барлаушының міндеті біліктілік пен қайсарлық, ептілік пен алғырлық десек, оның жеке жəне іскерлік қасиеттері осы ұзақ іссапарлар кезінде айқын аңғарыла түсті. Ол Лагман провинциясында жергілікті қауіпсіздік органдарын құруға жəне практикалық тұрғыда олардың қызметтерін ұйымдастыруға белсене араласты. Осындай оның нақты көмегінің арқасында француз əскери барлауының агенті əшкере болды. Сөйтіп қайсар барлаушы Т.Күзембаев та бұл қауіпті де қатерлі сапар тапсырмасын ойдағыдай орындап, елге оралды. Мұның дəлелі ретінде Ауғанстанда көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін оған мерзімінен бұрын полковник шені берілді. Сонымен қатар, ол ерен еңбегі үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен, КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Грамотасымен жəне «Ауған халқынан интернационалист-жауынгерге» медалімен марапатталды. Осылайша, Т.Күзембаев бірқатар шетелдік іссапарлардан олжалы оралған соң, Қазақ КСР МҚК Бірінші басқармасында жауапты лауазымды қызметтер атқарып, 1988 жылы құрметті зейнеткерлік демалысына шықты.

ШАРАЙНА

Əлем жаңалықтары

Тайфун орасан зор шыєын əкелді «Фитоу» тайфунының соққысы салдарынан Қытайдың шығысында 4,5 миллион адам зардап шекті. Ең ауыр соққы тиген Чжэцзян провинциясының өзінде ғана 4,3 миллионнан астам адам жапа шегіп отыр. Табиғат апаты үйлерді қиратып, егістіктерге шығын келтірген. «Фитоу» – жыл басынан бері Қытайға соққы жасап отырған 23-ші тайфун. 7 қазан күні Аспан асты елінің шығыс жағалауына жеткен дауылдың жылдамдығы сағатына 151 шақырымды құраған. Бұған дейін «Фитоу» тайфуны Жапонияға ойран салған болатын. Енді Қытайға Шығыс-Қытай теңізінде күшті дауыл тұрғызатын «Данос» тайфунының қатері төніп тұр.

Халыќаралыќ миссия ќўрылмаќ БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Сирияның химиялық арсеналын жоюға қатысты оған бақылау жасау мен үйлестіру бойынша халықаралық миссия құруды ұсынды. Оған қатысушы сарапшылар тобы мен миссия үйлестірушілері Кипр мен Дамаскіде орналасатын болады. Бас хатшының айтуынша, миссияға БҰҰ-ның жəне Химиялық қаруға тыйым салу жөніндегі ұйымның екі жүзге жуық сарапшысы қатыса алады. Миссияға Дамаск мен халықаралық ұйымдар арасында делдалдық жасайтын арнайы үйлестіруші басшылық жасайды. Бұл туралы Бас хатшы Қауіпсіздік Кеңесі мүшелеріне жолдаған хатында мəлімдеген.

Əскерін жауынгерлік дайындыќќа келтірді Солтүстік Корея осы аптада басталуға тиіс болған АҚШ пен Оңтүстік Кореяның бірлескен əскери жаттығуларына кез келген сəтте қарумен жауап беру үшін əскерін жауынгерлік дайындыққа келтірді. Солтүстіккореялық БАҚ-тардың мəліметтері бойынша, КХДРдың барлық əскери бөлімдері жоғарғы командованиеден «операция жүргізудің белгіленген жоспарын шұғыл түрде қайта қарау жəне америкалық, жапондық агрессорлар мен олардың қолжаулығының қозғалысын бақылай отырып, кез келген уақытта соққы беруге толық дайын болу» туралы бұйрық алған. КХДР мұндай шешімге осы аптада өтуге тиіс болған бірлескен əскери-теңіз жаттығуларына байланысты барып отыр.

НАТО операциялары ќасірет ќана əкелді Ауғанстан президенті Хамит Карзай НАТО елдері əскери контингентінің өз елінде он жыл тұрғанына қарамастан, Батысқа өңірде тұрақтылықты қамтамасыз етудің сəті түспегенін мəлімдеді. Қауіпсіздік тұрғысынан алғанда НАТО-ның бүкіл операциялары Ауғанстан үшін зор қасіретке айналып, көптеген адамдар құрбан болды жəне ең бастысы, ел əлі де қауіпсіз болып саналмайтындықтан ешқандай нəтижелер əкелген жоқ, деп атап көрсеткен Ауғанстан президенті британдық Би-Би-Си телерадиокорпорациясына берген сұхбатында. Карзайдың пікірінше, альянс басшылығы Пəкстандағы тəлібтер жасырынған жерлерге назар аудармастан, қателесіп ауған елді мекендеріндегі содырларға шабуыл жасаумен болған.

Шеру соѕы тəртіпсіздікке ўласты Бразилияда елу күннен астам уақыттан бері еңбекақыны өсіруді талап етіп, бейбіт түрде өтіп жатқан мұғалімдер ереуілі тəртіпсіздіктерге ұласты. Рио-де-Жанейро көшелеріндегі акцияларға елу мыңға дейін мұғалімдер мен оларға тілектестер қатысқан. Бастапқыда бейбіт басталған ереуіл қараңғы түсе полициямен қақтығысқа соқтырған. Қара бетперде киген жиырмаға тарта ереуілші мэрия ғимаратына басып кірмек болған кезде тəртіп сақшылары оларға қарсы көз жасаурататын газ бен басқа да арнайы құралдар қолданған. Сан-Паулу қаласында да осындай оқиға орын алған. Мұнда қақтығыстан жеті адам, оның ішінде төрт полиция офицері жарақаттанған.

Ќырєыздар таєы ереуілге шыќты Қырғызстанның Ыстықкөл облысында ереуілшілер Қаракөл қаласын Бішкекпен жалғайтын автомобиль жолын жауып тастаған. Республика президенті Алмазбек Атамбаев күштік органдарға тəртіпсіздіктерге кінəлілерді жауапкершілікке тарту жөнінде бұйрық берді. Қазіргі уақытта автожол бір жағынан «КамАЗ» жүк көлігімен, екінші жағынан жеңіл автокөлікпен жабулы тұр. Ереуілшілер Жогорку Кенеш депутаттарынан «Құмтөре» туралы мəселені қайта қарауды талап етуде. Еске сала кетер болсақ, ереуілшілер талабы 2009 жылы бекітілген канадалық Centerra Gold компаниясымен арадағы келісімді бұзу жөнінде болып отыр.

Ресей кешірім сўрауды талап етуде Ресей Нидерландыдағы РФ елшілігінің қызметкері Дмитрий Бородиннің соққыға жығылуына байланысты түсінік беруді талап етуде. Бұл Вена конвенциясын дөрекі түрде бұрмалау. Біз қарсы тараптың түсінік беруін жəне кешірім сұрауын, сол сияқты кінəлілерді жазалауын күтеміз, деп мəлімдеді Ресей президенті Владимир Путин АТЭҚ саммитінің қорытындысы бойынша өткен баспасөз мəслихатында. Нидерландыдағы оқиға Ресей тарапынан қатаң сынға ілігіп отыр. Ресей сыртқы істер министрлігі Нидерланды жағына қатаң түрде наразылық нотасын жолдаған.

Баланы ќўрбандыќтан ќўтќарып ќалды Либерияда жұмыс істейтін ресейлік полицей жеті жасар баланы құрбандыққа шалуға жол берген жоқ. Бұл туралы Ресей СІМ баспасөз қызметіне сілтеме жасай отырып, «Россия-24» телеарнасы хабарлаған. Ведомствоның ақпаратына қарағанда, полковник Сергей Сафронов жеті жасар ер баланы құрбандыққа шалу үшін сатқалы жатқанын біліп қалады. Содан соң ол Əйелдер мен балаларды қорғау бөліміне хабарласып, оның қызметкерлерімен бірге баланы құтқару жөніндегі операцияны əзірлейді. Сатып алушы рөліне бір əйелді таңдап алады. Бала үшін 150 доллар ғана сұрайды. Сонымен бірге, ол сатушыға баланың қаза табатыны туралы да айтып береді. Мұндай жағдай сатушының көңілінен шығады. Арам ниетті ақша алып жатқан жерінде ұсталды. Сөйтсе ол баланың алыс туысы болып шыққан. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


9 қазан 2013 жыл

www.egemen.kz

7

 Туыстық туы Адамзат өркениетін сақтаудың ең ұтымды жолы үнқатысу үлгісі екенін бүгінгі дүние мойындаған əлпет танытады. Бірақ, мойындай тұра, сол үлгіге жүгінбей, шоқпар ала жүгіретін мысалдар да жетерлік. «Адам сөйлескенше...» дегенді де атам қазақ əлдеқашан айтқан. Олай болса, қазақ тарабының ұйтқылығымен қырғыздың Ыстықкөлінде тамыздың соңғы аптасында «Жібек жолындағы сұхбаттар» атты тұрақты халықаралық семинарға қатысушылардың Орталық Азия өңірінің өткені мен бүгінін, болашағын, қазіргі мұң-мұқтажы мен арман-аңсарларын үш күн бойы талқылауы əлемдік деңгейдегі өрелі үнқатысу биігінен көрінді деп айта алсақ керек. Қазақстан халқы Ассамблеясы, Мəдениет жəне ақпарат министрлігі, «Мұхтар Əуезов қоры» жəне «Қазақстан халқы Ассамблеясының əлеуметтік консорциумы» қоғамдық қорлары мұрындық болған осынау алқалы жиынның биыл жетінші рет өтуі. Осы жолы Қазақстанның, Ресейдің, Қырғызстанның, Тəжікстанның, Түркіменстан мен Өзбекстанның ғылыми жəне шығармашылық зиялылар өкілдерін жинаған семинардың əңгімеге өзек етіп алған тақырыбы да ерекше көрінді: «Ұлы Жібек жолының жадындағы соғыс пен бейбітшілік». Бұрнағылар сияқты, бұл кездесу де Орталық Азия өңірінің елдері мен халықтары арасындағы рухани байланыстарды жаңғыртып, жаңа сатыға көтеруді мақсат еткені анық. Тақырыпқа сай, Қордайдан өткен соң, Ыстықкөлге барар жолда сол жақтан көрінген, ұрпақтардың кешірім өтіну белгісі ретінде қойылған Кенесары ханға арналған сынтасқа алыстан құрмет білдіріп, аруаққа тəжім етуіміз де көңілде бір толқу тудырды. Ал енді жиынның шалқар тілді, салқар ойлы, тізгін ұстаушы сардар модераторы М.Əуезов қорының президенті, айтулы мəдениеттанушы, алтынның сынығы, асылдың тұяғындай Мұрат Əуезовтің болуы бұл үнқатысуларға өзгеше үндестік бітіргендей еді. Форумды, əдеттегіше, оның барлық ауыртпалық салмағын, жауапкершілігін тең бөлісіп көтерісіп жүрген, Мұрат Мұх тарұлының пікірлес те тілектес қолдаушысы дерлік, жылма-жыл жиынға қа ты сушылар сайлап қойған бірінші ханым, «ҚХА Əлеуметтік консорциумы» қоғамдық қорының бас директоры Любовь Нидің ашуы да бек жарасып тұрды. Ресми рəсімдерін індете айтсақ, семинарға Қырғызстанның мəдениет министрі Сұлтан Раев, Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің департамент директоры Данияр Таумұрат, ЮНЕСКО мен ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиялар өкілдері Əсел Өтегенова (бас хатшы, Қазақстан), Шахло Абдурахимова (бас хатшы, Тəжікстан), Саидфазал Маллаханов (бас хатшының орынбасары, Өзбекстан), ҚХА төрағасының орынбасары, «Мицва» еврей мəдени орталықтары қауымдастығы» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі Александр Барон, ҚХА ғылыми-сараптамалық кеңесінің хатшысы, саясаттану ғылымдарының докторы Наталья Калашникова, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ЮНЕСКО кафедрасының меңгерушісі Ғаділбек Шалахметовтер құттықтап, ой бөлісті. Əлбетте, семинарда салиқалы ой тиегі ағытылды, жанайқайлы толғаныстар өрбіді, пікір де таластырылды. Соның бəрі «Ырыс алды – ынтымақ» дейтін бір арнаға тоғысып жатты. «Бөлінгенді бөрі жейді, бірлесейік, үндесейік, тілдесейік, түйткілді мəселелерді бірігіп ақылдасып шешейік» дейді. Осы орайда өз баяндамаларында Фарход Толипов (Өзбекстан) «Ұлы Жібек жолының кеңістігі бүгінгі таңда кикілжіңдерден азат аймақ па?» деп сұрақты төтесінен қойып, соған жауап беруге тырысты. Голландиядан келген қарындасымыз, «Еуразия келешектері» орталығының директоры Зифа-Алуа Əуезова бұрынғы кеңестік ауқымдағы тарихтар соғысын зерделесе, Ресей Ғылым академиясы Шығыстану институтының аға ғылыми қызметкері, тарих ғылымдарының докторы, шетте жүрген тағы бір қандасымыз Александр Қадырбаев Ұлы Жібек жолының тарихын ой елегінен өткізді. Өңір тағдыры, оның қилы шиеленістері зияткерлердің пікір таластырған толғанысты сөздерінде қызғылықты тұрғыдан көрініс тапты. Тəжікстан Ғылым академиясы Тіл, əдебиет, шығыстану жəне жазба мұра институтының директоры Акбар Турсунов, көрнекті қазақ жазушысы Смағұл Елубай, белгі лі шығыстанушы, Абылай хан атындағы университеттің профессоры Сафар Абдулло сынды зияткерлердің көкірек көрігінде балқытылған ұстамды да ұлағатты толғамдары көпшілік көңіліне бірлікшіл де бейбіт өмір көгершіндеріндей қонақтап жатты. Ұзынырғасы қырыққа жуық гуманитарлар Жібек жолы біріктірген халықтардың жадында сақталған түбі бірге туыстықты, рухани бауырластықты, ортақ мəдениетті қайта жаңғырту үшін не істеу керектігінің жолдарын нұсқап, амалдарын іздестірді. Мұстафа Шоқай айтқан екен кезінде: «Қазақтар, түркімендер, өзбектер, қырғыздар, тəжіктер бірге болайық» деп. Ал біздің қазір бір-бірімізді жатырқап, жатбауыр болып бара жатқанымыз өтірік пе? Тіпті, Мұхтар Əуезов, Сəбит Мұқанов, Ғафур Гұлəм, Берды Кербебаев, Мирзо Турсын Заде, Түгелбай Сыдықбеков пен Шыңғыс Айтматов кезіндегі бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарған мəдениет саласындағы бауырластық қайда? Кей-кейде «өлетұғын тай үшін, қалатұғын сай үшін» шекарада шекісіп қалып жатқанымыз үшін осындай ұлы аруақтардан ұялмаймыз ба? Осындай ұсақ-түйектің ушығуына əлден тоқтау болмаса, жатсынуымыз бұдан əрі де ұлғая түссе, қуырдақтың көкесі сонда болып жүрмегей. Иə, ащы да болса осындай көп ақиқаттар айтылып бақты. Əсіресе, елдеріміз бен халықтарымыз арасындағы мəдениеттер үнқатысуының ауадай қажеттігіне ешкім шəк келтірмеді. Бұл дегеніміз Орталық Азиядағы бауырлас бес елдің билігіне қазіргі күрделене түскен геосаяси жағдайдың шиеленісінен

шисіз шығуға ақыл қосып, дем беретін нағыз халықтық дипломатияның шынайы көрінісі болды десек, артық емес. Ал енді көне тарих не дейді? Осынау «Сұхбаттардың» үлкен мұратын маздатқан Ұлы Жібек жолы жайында не білеміз? Осы сұраққа мəскеулік ғалым А.Қадырбаев бірсыдырғы жауап берген сияқты. Ұлы Жібек жолы туралы

кешкен мұсылман əлемінің бір шалғай түкпіріне айналған-ды. Жақында тəуелсіздік алған Орталық Азия елдері үшін Ұлы Жібек жолын жаңғырту ұраны тым жақын екендігін семинарға қатысушылар бір кісідей құрметтеп, бірауыздан усто, яғни ұстаз деп атап кеткен Акбар Турсуновтың ой-пайымдарынан да жақсы байқалды.

қатар жан сақтау қағидаты «Бізге де болсын, оларға да болсын» болуы тиіс. Оның дəстүрі менікін, менің дəстүрім оныкін жоққа шығармайды. Менің сау-саламат сақталуым басқалардың да амандығы. Барлық мəдениеттер өз даралығымен аман болсын, жер бетінен жойылып кетпей, сақталып, өмір сүрсін деп ойлауымыз лəзім. Əйтпегенде, бір мəдениет екінші бір мəдениеттің іске аспаған мүмкіндігі емес екендігіне кім кепіл? Ұлттардың жақындасуы, қосылуы деген коммунистік ертегі болған. Ол бүгінгі таңда қабыл алынбайды. Ғарыштық температуралар теңелсе, ғалам күйрейді екен. Жер бетіндегі халықтардың бəріне бірдей ортақ бір мəдениет болса, біткен жеріміз де осы. Ендеше, əлемдік прогрестің қозғаушы күші – əралуандық. Осы арада қазақ – қырғыз, қазақ – өзбек, қазақ – тəжік, қазақ – түркімен əдебиеті мен мəдениетіндегі ұлағатты байланыстарды еске түсіріп қана қоймай, қайта жандандырған абзал. Қазақстан халқы Ассамблеясы мəдениеттердің бірлесе сақталуы қағидатын ұсынып

де бір үстел басына жиналып, осындай ақпараттық бытыраңқылықты жоюын, мұндағы кедергілерді алып тастағанын сұрауымыз керек шығар деген Смағұл аға пайымдары кімді болса да ойландырғандай еді. Өзбек ғалымы Фарход Толиповтың ойлары да бес туысқан елдің берекебірлігін сақтау орайындағы қазақ жазушысының пайымдарымен орайлас келді. Иə, бұрын Кеңес Одағы деген алып бір елдің бес саусағындай болып, бір жұдырыққа жұмылғанымыз рас. Қазір өңірдің бес республикасы əрқайсысы өз алдына егемен мемлекеттер. Демек, өңірлік жəне халықаралық саясат тұрғысынан алғанда олардың əрқайсысы ұлттық мүддеге жүгінуі заңды. Міне, кейбір қайшылықтар мен келіспеушіліктер де нақ осыдан шығады. Əрине, əр елдің ұлттық мүддесі өзіне қымбат. Бірақ осы категорияның да объективті əрі субъективті жақтары бар екенін ескеру керек сияқты. Өз мүддесінде əркім-ақ артық өзімшілдік танытары аян. Ендеше, ұлттық мүдделерді үйлестірудің жолдары қандай?

Кґѕіл сыйєан жерге бəрі сыяды

Орталыќ Азия ґѕіріндегі бес бауырлас елдіѕ береке-бірлігін арттыру орайына ќазаќтыѕ осынау кґне наќылы ќўп жарасар еді-ау

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

алғашқы деректер біздің дəуірімізге дейінгі ІІ ғасырда пайда болады. Бұл – ертедегі қытайлықтардың географиялық танымдарын кеңейтуіне байланысты. Олар бұған дейін өздеріне беймəлім болып келген «Си-юй» делінетін Батыс өлкені, былайша айтқанда, «əлем терезесін» ашқан. Бұл өлкеге, ең алдымен, қазіргі Шығыс Түркістан, Қазақстан, Қырғызстан, Тəжікстан, Өзбекстан, Түркіменстаннан құралған Орталық Азия, одан əрі Қытайдың батысында жатқан барлық жерлер кірген. Хань əулетінен шыққан Қытай императоры ғұндардан қорғану үшін одақтас іздеп Орталық Азияға елші аттандырады. Осылайша кейін «Ұлы Жібек жолы» деген ат алған трансконтиненталдық халықаралық жол қызмет ете бастайды. Ол ежелгі Қытайды Қашғар, Жетісу жəне Ферғана оазистері арқылы Орталық жəне Батыс Азия, Еуропа өркениеттерімен байланыстырады. Ал ғылыми əдебиеттегі «Жібек жолы» деген атау Жаңа заманда пайда болады. Орталық Азия елдері тарихындағы Жібек жолының мəн-маңызы қайшылыққа толы. Ол бір жағынан бүкіл Еуразия кеңістігіндегі экономикалық, рухани жəне мəдени байланыстардың дамуына ықпал етті. Орталық Азия құрлықтың ұлы өркениеттері тоғысқан тоғыз жолдың торабына айналды. Сауда керуендері арқылы тауар ғана емес, дін мен діл де ағылды. Қытайға буддизм келді. Ежелгі жəне орта ғасырларда Жібек жолының қызмет етуі арқасында Орталық Азияда қалалар мен оазистік отырықшы мəдениет гүлденді. Солармен осынау өңір халықтарының көшпенділер өркениеті үйлесе дамыды. VI-VIII ғасырларда тек Шу алқабында ғана Суяб, Тараз сияқты 18 ірі қала тіршілік етіп тұрды. Ұлы Жібек жолы соғысты да көп көрді. Əсіресе, Орталық Азияға қарай бағытталған Қытай басқыншылығы дүркін-дүркін өрлеп тұрды. Ақыры, 751 жылғы Талас шайқасында тарихи таңдау жасалды. Жергілікті одақтастарға сүйенген арабтар қытай əскерін жеңіліске ұшыратқаннан кейін өңір халықтарының хақ дінді қабылдауына жол ашылған еді. Моңғол шапқыншылығы мен Шыңғыс хан империясы тұсында Ұлы Жібек жолы ортағасырлық алғашқы жаһандануға ықпал жасады. Ұлы географиялық ашылымдар дəуірінде Ұлы Жібек жолының күні батады. Əлемдік сауда жолдары мұхит айдындарына ауысады. Сөйтіп, Орталық Азияның қалалары тоқырап, Ресей империясы шеңгелін салған уақыттарда өңір өзі де дағдарыңқы күй

Бұл кісі Шыңғыс Айтматовпен сыйлас дос болған, енді Шықаңның баяғы «Ыстықкөл форумын» қайта жаңғыртуға мұрындық болып жүргендердің бірі көрінеді. Акбар усто осы семинарға даңқты жазушы Мұхтар Əуезовтің баласынан шақыру алғанына қатты қуанғанын айтты. Мұнда ізгілік өркені бар. Басқа бір гуманист Шыңғыс Айтматовтың да басты мұраты мəдениеттерді жалғастыру болатын. Қазіргі жаһандану заманында мұның мəнісі бөлек. Себебі, Жібек жолы жаһанданудың алғашқы үлгісі болған-ды. Бұл жолмен екі балама – бейбітшілік пен соғыс қатар жүрді. Осы жайды айқындап зерделегенде ғана біз Жібек жолының тарихи өзіндік құнын дəл бағамдай алмақпыз. Сондықтан, Акбар устоның бұл екі ұғымды тереңнен түсінуге шақыруы тегін емес-ті. Жаңа замандағы жаһандану америкаланумен астарласып жатыр. Осы жағдайда əрбір ел өзінің даралығын, бет-бейнесін сақтап қалуға ұмтылуы заңды. Бұл дегеніміз – сол ұлттың сақталуы, жаһандану аласапыранында аман қалуы. Ленин бейбіт қатар өмір сүру қағидатын алға тартқан болатын. Бүгінгі таңда оны мəдениеттердің, ұлттар мен өркениеттердің бейбіт қатар сақталу қағидаты ығыстырып жатқаны анық. Əрине, біз осы ретте Акбар устоның діндер қазір үнқатысуға дайын емес, олар жақындаса алмайды деген пікірімен іштей келісіңкіремей де отырдық. Ал енді мəдениеттерді жақындастыру деген не? Алдымен осыны анықтау қажет. Əйтпесе, əуелі мақсат-мұратын айқындап алмай, ұлы мемлекетті құлатып тынған Горбачевтің кебін киіп жүрмейік. Мəдениеттерді жақындастырудың жөні осы екен деп бəрін бір тілге, бір дəстүрге тықпаласа, соғыс содан шығады. Тобырлық мəдениет зұлымдық əкеледі, өшпенділік туғызады. Төзімділік таныту мен бейбіт қатар өмір сүруде, қанша айтқанмен, бірбіріне деген самарқаулық, енжарлық басым. Ал бізге түсініктірегі, жанымызға жақынырағы – мəдениеттердің ортақ індеттен бірлесе қорғанып, бір-біріне деген жанашырлықпен жан сақтауы. Олай болса, алда өткелі жатқан «Ыстықкөл форумының» да, бүгінгі «Жібек жолындағы» сұхбаттардың да мұраты бір. Сұхбаттас шын пейілмен, дос ретінде қабылданады. Мұнда бір-біріне деген жанашырлық, тілектестік басым. «Мен жəне сен», «Біз жəне олар» деген екінің бірін таңдау сəтіндегі қарымқатынас мəдениеті қандай болмақ керек? Этностар біз олардан кем емеспіз, біз олардан жақсымыз дегенді орнықтырса, «Біз не олар» деп мəселені ширықтырып шекесінен қойса, ондай өркөкіректік өркениеттерді тығырыққа тірейді. Бейбіт

отыр. Бір кезде Мұхтар Əуезовті Бабажан Ғафуров қорғаған екен. Бүгінде тəжік Сафор Абдуллоның қазақтарға сыйғаны былай тұрсын, сыйлы зияткеріне айналғанына қуаныштымыз дей келе, Акбар Турсуновтың басқа мəдениетті құрметтей отырып, өз дара мəдениетімізді сақтауға шақыруын сұхбат-семинарға қатысушылар əбден құп алды. Смағұл Елубай ағамыздың осынау жиында əмбе өрелі ойлар айтып, қаншама елдердің танымал зияткерлері алдында зият биіктен табылғанына тақымымызды біз де қыса түскен едік. Ол Акбар усто ортаға тастаған мəдениеттердің аман қалуы теориясы осындағы əр мəдениеттің, əр этностың өкілін толғандыратынына тоқталды. Былайша айтқанда, мəдениеттердің тіршілік үшін күрес, жойылып кетпеу жолындағы жанталасы. Əсіресе, шағын халықтардың басындағы осы жағдайды Смағұл Елубайдың жанайқай дəрежесіне жеткізе айтуы түсіністікпен қабыл алынды. Ізгілікке толы Жібек жолын адамзаттың қару ұстаған құдайсыз бөлігі қауіп-қатер жолына, ұлттық мəдениеттердің жойылу жолына айналдыруы қынжылтады. Бұл зұлматты жол – жаһандану деп аталады. Ізгі ниетті адамзаттың оған қарсы шығуы да сондықтан. Бұл көкейкесті мəселе кеңес дəуірінде өзінің ана тілін жоғалтып ала жаздаған қазақ ұлтының алдында да өткір тұр. Əлбетте, мұндай проблемалар Орталық Азияның басқа республикаларында да жоқ емес. Демек, мəдениеттеріміздің бірдей сақталуына, қатар өмір сүруіне біздің бəріміз бірге ұмтыламыз. Ата-бабаларымыз, əкелеріміз мұраға қалдырған мəдениетті сақтауға өз үлесімізді қосамыз. Ұлы Əуезовтер, Айтматовтар, Садриддин Айнилер, Берды Кербебаевтар, Ғафур Ғұлямдар бір-бірімен дос болды. Солар көтерген, бізге сол ұлылардан қалған мəдениет. Олар бізге осы мəдениетті сақтауды аманат етті. Қазақта аманат сөзі өте қасиетті. Ендеше, Орталық Азияның ұлдары мен қыздары төл мəдениетімізді жаһанданудың жалмауыз аранына түсірмей, сол аманатты адал орындауымыз керек. Қазақ жазушысының көршілес елдердің ақпараттық кеңістігі бір-бірінен ажырап қалғандығы туралы пікірі де назар аудартты. Теледидар арналарында олардың тыныс-тіршілігі көрініс таппайды. 20 жыл бойы қырғыз, өзбек, түркімен, тəжік зиялылары не істеп, не қойып жатқанынан бейхабармыз. Қазақ зиялы қауымының өмір тынысын олар да білмейді. Əсіресе, ақпараттық тұрғыдан біз неге осыншама алыс болуға тиіспіз. Түсінбеймін. Олай болса, мəдениет жəне ақпарат саласындағы бес министрімізден

Кеңес Одағы құлағаннан кейін көп ұзамай-ақ Орталық Азия республи каларының бес президенті өңірлік инте грациялық құрылым – өз Достастық тарының құрылғаны туралы жария етті. Тарихи айғақ мынаны айтады: шыққан тектің бірлігі, мекен еткен ортаның бірлігі, мəдениеттер мен тілдердің жақындығы, дін мен тарихи тағдырдың бірлігі. Сөйткен бауырлас мемлекеттер жай бейбітшілдікті ғана паш етіп қоймай, жаңа одақ құруға талпынысын танытқан еді. Ал 1997 жылы Өзбекстан, Қазақcтан мен Қырғызстан арасында жасасылған Мəңгілік достық туралы келісімшарт баға жеткісіз құжат болды. Бауырластық пен достық солай бекітілген еді. Келесі жылы өңірдің барлық бес мемлекеті тағы бір маңызды қадам жасап, Орталық Азияны ядролық қарудан азат аймақ деп жариялады. Осынау үдеріс одан əрі дами түсіп, 2001 жылы Орталық Азия ынтымақтастық ұйымы құрылды. Ақырында, 2005 жылдың басында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Орталық Азия мемлекеттерінің одағын құруды ұсынып, бұған берік негіз бар екендігін атап көрсетті. Ф.Толиповтың пайымдауынша, осынау интеграциялық үдеріске екі жайт – ұлттық мүдде туралы əсіре түсінік пен дəйексіз геосаясат кері əсерін тигізген. Соның салдарынан өңір елдері əртүрлі шиеленіс, қақтығыс, жанжалдар, тіптен, соғыс ықтималдығымен бетпе-бет келген. 1990 жылы Ош қаласында өзбектер мен қырғыздар арасында бұрқ ете қалған ұлтаралық кикілжің сондай беталыстың алғашқы нышаны-тын. Нақ осындай жанжал 2010 жылдың маусымында одан да үлкенірек ауқымда қайталанды. Өңірдің əрбір елінің ішінде əйтеуір бір түйткіл бар. Тəжікстандағы 1992-1997 жылдардағы азамат соғысы. 2005 жылғы мамырдағы Əндіжан оқиғалары. Қазақстандағы 2011-2012 жылғы бірқатар лаңкестік əрекеттер. Сонымен бірге, Ауғанстандағы ахуал, осынау елдің аумағынан бас көтерген қауіп-қатерлер де Орталық Азиядағы интеграциялық үдерісті айтарлықтай тежеп отырғаны анық. Ең бір қынжыларлық жайт, 2006 жылы қайдағы бір қаймана себеппен Орталық Азия ынтымақтастық ұйымы таратылғаннан кейін өңірдегі түйткілді ахуалдарды үйлестіретін жəне интеграциялық үдерісті стратегиялық тұрғыдан қамтамасыз ететін дербес те тəуелсіз саяси құрылым қалмады. Президент Назарбаевтың 2007 жылы Орталық Азия одағын құруға тағы да шақыруы сондықтан болса керек.

Орталық Азия елдерінің қарымқатынасында шекараларда жиі болып жататын дау-дамай, атыс, жергілікті тұрғындардың наразылығы да бірігуге қызмет етпейді. Жанжалдың тағы бір көзі – су мəселесі. Мұның да шешім таппауының себебі əсіре өзімшіл ұлттық мүдделерде жатыр. Демек, осы жəне басқа жанжал тудыруға бейім үлкенді-кішілі проблемаларды тар шеңберлі, өзімшіл, теріс түсінілген ұлттық мүдде емес, инновациялық тұрғыдан шешу жолына түскен абзал. Міне, осындай пайымдармен келіспеу де қиын. Осы ретте биылғы маусымда Қазақстан мен Өзбекстан арасында стратегиялық əріптестік туралы келісімшартқа қол қойылуы өңірдің жаңа интеграциялық үдерісіне жол ашады деп үміттенуге болар. «Интеграция жөнінде бірлескен конференция неге өткізбеске?» деп сауал тастаудың да жөні бар сияқты. Иə, Орталық Азия елдерінің алдында бірлескеннен, үндескеннен, үйлескеннен, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарғаннан басқа жол жоқ. Қай шешен сөйлесе де, сөзінің тиянағы осыған саяды. Ғасырлар бойы бейбіт өмір кешкен халықтарымыздың арасында кикілжің тудыратын қиындықтар қол дан жасалған, деді Сафар Абдулло. Əйтпесе, екі түркінің бір-бірінің тілін түсінбеуі қалай? Бір көрпенің астында жатып əртүрлі түс көруіміз неліктен? Бірақ енді қанды Қарабах қайталануы тиіс емес. Осыны ұқпағандар ештеңені де ұқпайды. Халықтар бірін-бірі ешқашан жек көрген емес. Осындай жүрекжарды толғаныстарын айта келе, қазақтың тəжік зияткері Сафор Абдулло Қазақстанда «Орталық Азия халықтарының мəдениеті» атты журнал шығарып тұруды ұсынды. Жиында ақпараттар соғысының, тарихтар соғысының қауіптілігі, ұлттық тарихтардың əр елде өзінше бұрмаланып, өз мүддесіне икемдей жазылуының келеңсіз салдарлары жайында да аз айтылған жоқ. Əрине, бұл ретте зияткерлер арасында аз-кем парасатты пікірталас та болмай қалмады. Біздің Əлімжан Хамраевтың тарихшыларда тұтас көзқарас жоқ дегеніне А.Қадырбаев, А.Турсуновтың дін мəдениет сияқты оң ықпал жасай алмайды деп қайырғанына біздің Гүлнар Аннақұлова келіспеді. Дегенмен де, Акбар устоның өңір халықтарының үндесуінде зияткерлер мен зиялылардың, мəдениеттердің рөлі зор екендігі туралы толғаныс-пайымдары пəрменді естілді. Менің студент кезімде мəдениеттің 250 анықтамасы болған, одан беріде оған өркениеттің 70 анықтамасы қосылды. Осы ретте біз ағартушылық қызметке көп көңіл бөлуіміз керек дегені де көкейге қонады. Ал енді ғылымның тым саясаттанып бара жатқаны шындықтан алыс емес-ау. Тарих ғылым болудан қалды, ол идеологияға айналды деген жанайқай да жайдан-жай тумағанын аңғарамыз. Кеңес кезеңінде іс жүзінде гуманитарлық ғылымдар болмағанын ескерсек, енді тəуелсіз елдерде оның маңызы да, жауапкершілігі де арта түспек. Тарихтар соғысынан тартынбаса, сақтанбаса болмайды. Ана жылғы армянəзербайжан жанжалдарының алдында əуелі тарихшылар мен академиктердің айтысы болғанын естен шығарудың реті жоқ. Семинарда «Азиядағы өзара ісқимыл жəне сенім шаралары кеңесі» халықаралық ұйымы атқарушы директорының орынбасары Қанат Тумыш мырзаның мазмұнды баяндамасы ықыласпен тыңдалды. Шынында, Орталық Азияның мемлекет құраушы бес халқына – қазақ, қырғыз, тəжік, түркімен мен өзбекке бүгінгі таңда ең керегі бауырластық, бірлік жəне интеграция емес пе? Тіпті, 1940 жылы жапон министрін қабылдай отырып, Сталиннің өзі: «Біз, азиаттар, бірге болуымыз керек» деген əулиелік сөздерді айтып жіберген екен. Ендеше, Қанат Тумыш бауырымыздың ақпараттық мəңгүрттіктің алдын алуға шақырып, «Бір Азия – бір арман» мұратын алға тартуын да азаматтық парасат үлгісі деп таныдық. Шанхай ынтымақтастық ұйымы Өңірлік лаңкестікке қарсы құрылымы атқару комитетінің аға сарапшысы Бахрам Ауанасовтың ШЫҰ кеңістігіндегі есірткі терроризмі мен трафигінің қауіп-қатері мен залал-зардабын егжей-тегжейлі баяндауы жəне оны əлсірету орайындағы нақты ұсыныстары да көпшілікті келелі ой-түйіндерге жетелегені кəміл. Үш күн бойы өткен алқалы жиында айтылған ұлағат, көтерілген көкейкесті мəселелердің бəрін бір мақалада қамту, əрине, мүмкін емес. Смағұл Елубайдың семинар материалдарын жеке кітапша етіп шығаруды еске салғаны да сол себептен болар. Қалай болғанда да, «Жібек жолындағы сұхбаттардың» интеграциялық, бірлестіруші, біріктіруші, достыққа дəнекер фактор екендігін қоғамдық пікір мойындап үлгерді. Ыстықкөлдегі күндер халықтық дипломатияның мерейін асырып, ыстық ықылас пен ынтымақты тірлік жолын нұсқағандай. Жібек жолының жасампаз тарихи жады біз сəлем еткен Шолпан Атадағы М.Əуезовтің мұражайүйінде, семинардың бірінші күнгі жиыны өткен Ш.Айтматов атындағы «Рух Ордо» мəдени орталығында да жаңғыра күмбірлеп тұрғандай болғанын ұмыта алар емеспін. АЛМАТЫ – ЫСТЫҚКӨЛ – АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

 Замандас Академик Тынысбек Кəлменов – қазақ математика ғылымының төрінен орын алған азамат. Ол өзінің тынымсыз да берекелі еңбегінің арқасында ғылым шыңына көтерілді. Соның белгісі, ол физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, академик, ғылымға еңбегі сіңген қайраткер. Сонымен қатар, ол жастарды тəрбиелеуге, шəкірт тəрбиелеуге де зор үлес қосқан белгілі педагог, ұстаз-қайраткер. Білім беру саласындағы барлық кəсіби басшылық сатысынан өткен: оқытушы, аға оқытушы, доцент, профессор, академик, кафедра меңгерушісі, факультет деканы, институт ректоры, ғылыми-зерттеу институтының директоры.

Таєылым Осындай үлкен қызметтер атқара жүріп, 30-дан астам ғылым кандидатын, 10-нан астам ғылым докторын дайындады. Бұл – асқан бейнетқорлықтың, зор дарын-таланттың белгісі. Сол Алла тағала өзіне молынан сыйлаған талантын халқымыздың игілігіне жарата білген Тынысбек Шəріпұлы бүгінде соның же місін де молынан татып жүр. Ол, біріншіден, кеңпейіл жан. Дарынды қатарластарына, жастарға, қай саланың маманы болса да, қолдан келген көмегін ая ған емес. Əсіресе, жастарға барынша қолдау жасап келеді. Мұндай қасиет, яғни өзгенің жетістіктеріне өзінікіндей қуана білу – үлкен жүректі азаматтың ісі, шынайы ғалымға ғана тəн қасиет. Екіншіден, Тынысбек – сақы. Яғни өзінде барды өзгемен бөлісуден еш тартынбайды. Бұл қасиет оның ғылымына да қатысты. Мысалы, ол өзінің Мұқтарбай Өтелбаев туралы жазған кітабында былай дейді: «Ғылымда міндетті түрде өз алған нəтижелеріңмен бөлісу керек, кері жағдайда шəкірттер өспейді. Ғылымға неғұрлым көп берсең, соғұрлым көп ұтасың, ал заттай байлық керісінше».

Бұған біздің қосып-аларымыз жоқ. Үшіншіден, Тынысбек адам танығыш. Оның адамды жазбай танитын қасиеті бар. Өзіне жақын тартқан ғалымдары, шəкірттерінің алғырлығы, қызметкерлерінің кəсіби деңгейі сияқты атрибуттар оның осы қасиетінен көрініс береді. Төртіншіден, Тынысбек аса мейірімді жан. Оның мейірімділігі ең алдымен, отбасы лық қатынастан, балаларына, жарына деген көзқарасынан көрініс берсе, қызметте үлкенге ізет, кішіге құрметінен байқалады. Иə, жақсы адам туралы, оның жақсылығы туралы көп айта беруге болады. Т.Кəлменов – шынында да үлкен ғалым. Оған ешкімнің де күмəні жоқ. Ол ғылымда елге танымал, теңдесі жоқ өз мектебін қалыптастырды. Одан оқып, өнеге жинақтаған, өрелі істерімен көзге түсіп жүрген білімді де білікті ғалым-ұстаздар баршылық. Олар өз өңірлерінде өнегелі істерімен танылған озық ойлы ұстаз-ғалымдар. Ұстаздық пен ғалымдықтың тізгінін тең ұстаған өрелі де ұлағатты, кісілік келбеті қалыптасқан жайсаң жандар. Тынысбектің оқушылары (шəкірттері) туралы айтқанда, жақында ғана докторлық (философия)

диссертация қорғаған Сұраған Дүрбүдхан атты жігітке ерекше тоқталған жөн. Ол диссертациясын өте тамаша қорғап шықты. Ғалымдар көп қатысты, сұрақтар да көп қойылды, ізденуші бəріне де нақты жауап қай тара білді. Еңбектің жоғары ғылыми деңгейі, онда біршама тың мəселелердің қойылғандығы һəм шешімін тапқандығы, сол арқылы ғылым көкжиегін кеңейткендігі мойындалды. Яғни Қазақстан ғылымы бір саты жоғары көтерілді десе болғандай. Бұл жігіт Моң ғолиядан келген қазақ баласы, ƏлФараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің магистратурасын бітіре сала докторлық диссертация қорғап отыр. Осының өзіненақ жігітіміздің көптің бірі емес, бірегейі екендігін аңғарғандай боламыз. Ол одан əрі талантын шыңдай келіп, математика əлемінде қазақ атын одан əрі асқақтата түсетіндігіне сенімдіміз. Бұл істе бапкерінің, яғни Т.Кəлменовтің еңбегі қомақты болғаны сөзсіз. Осы тұрғыдан ол қалай мақтанса да орынды. Академик Тынысбек Шəріпұлының ғылымға қосқан үлесі шəкірттерімен шектеліп қалмайды. Оның өзінің орындауындағы қаншама еңбегі отандық, ресейлік, шетелдік басылымдарда жарық көрді. Оның ғылымында, яғни ғылыми еңбектерінде ешқашан үзіліс болған емес, ол үздіксіз

жалғасып жатыр. Халықаралық ғылыми конгрестерге, конференцияларға, отандық ғылыми конференцияларға ғылыми баяндамасымен үзбей қатысып тұрады. Бұл оның əрқашан ғылымның алдыңғы шебінен көрінуіне септігін тигізеді. Ал ғылымды басқару, ғылымизерттеу əдістерін оңтайландыру, жалпы ғылымдағы ұйымдастыру мəселелері төңірегінде атқарған жұмыстары өз алдына бір төбе. Бұл салада институт директоры қызметін атқара жүріп, математика ғылымының өрісін кеңейтуге, ғылыми-зерттеу жұмыстарының сапасын арттыруға, ғалымдарды ғылыми жұмысқа ынталандыруға ғылыми коммуникацияны, арақатынасты қалыптастыруға өлшеусіз үлес қосты. Мысалы, өзі басқарып отырған институт ғалымдары төрткүл дүниенің төрт бұрышында түгелдей болды десе болады. Қытай, Үндістан, Жапония, Америка, Еуропа елдерінде өткен математикалық форумдарға қатысып, баяндамалар жасап, Қазақстан математика ғылымының жетістіктерін əлемге танытты. Шетелдік ғалымдармен ғылыми алмасуға қажетті қарым-қатынас орнатылды. Отандық ғалымдардың еңбектері шетелдік озық басылымдарда көптеп жарық көре бастады. Осының бəрі Қазақстан математика ғылымының одан əрі өркендеп өсуіне жағдай жасайтын болады. Иə, «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын», дейді қазақ. Аз-маз айтқандай болдық. Т.Кəлменовке қатысты қанша айтсақ та артықтық етпейтіні анық.

«Барыстыѕ» тірлігі табысќа бастайды Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Биыл Оңтүстік Қазақстан облысында Индустрияландыру картасына енгізілген, жалпы сомасы 448 млрд. теңгені құрайтын 150 жоба жүзеге асырылып, соның арқасында облыс аумағында 19 мың жаңа жұмыс орны ашылады. Үстіміздегі жылдың екінші жартыжылдығында облыстан Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігіне жалпы сомасы 600 млрд. теңгені құрайтын 104 жоба қосымша жіберілді. Осы бағдарламаның аясында өткен аптада кондитерлік өнімдер шығаратын «Барыс 2007» ЖШС фабрикасының ашылу рəсімі өтті. Бір айта кетерлігі, 2009 жылы бұл кəсіпорында Елбасы Н.Назарбаевтың қатысуымен макарон өнімдерін шығаратын желі іске қосылған болатын. Аталған желінің қуаттылығы сағатына 3500 кг. немесе жылына 25 000 тонна макарон өнімдерін шығарады. Сол жолы бұл фабрикада 150 жаңа жұмыс орны құрылған еді. Содан кейін 2011 жылы қуаттылығы жылына 11 000 тонна макарон өнімдерін шығаратын екінші желі іске қосылды. Кəсіпорындағы құрал-жабдықтар италиялық «Pavan Mapimpiati S.P.A.» мекемесінен жет кізілген. Екінші желі ұзын ма карон өнімдерін шығаруға мүмкіндік беріп, 40 жаңа жұмыс орны құрылды. Сапасының жақсылығынан болар «Барыс 2007»

ЖШС шығаратын өнімдер аз уақыттың ішінде Қазақстанның ішкі нарығы мен ТМД елдерінде үлкен сұранысқа ие болды. Атап айтар болсақ, «Мадина» тауар белгісімен шығатын макарон өнімдері сапасы мен дəмділігі жағынан 2010-2011 жылдары Ресейдің «Продэкспо» халықаралық көрмесінде «Үздік тауар» белгісімен марапатталып, 2010 жылы «Қазақстанның үздік өнімі» атанды. – Біздің өнім барлық сапа жүйелеріне сай келеді, – дейді кəсіпорынның бас директоры Азат Қаражанов. – Биыл өнім түр лерін ұлғайту мақсатында кондитерлік өнімдерді шығаратын желіні іске қосудамыз. Аталған желінің қуаттылығы сағатына

Шерəлі БІЛƏЛ, физика-математика ғылымдарының кандидаты, филология ғылымдарының докторы, профессор.

 Өнеге Ожан Қали – журналистика саласындағы алғашқы қадамын Солтүстік Қазақстан облыстық «Ленин туы» (қазіргі «Солтүстік Қазақстан») газетінде бастап, кейін «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») басылымында Павлодар облысындағы меншікті тілші ретінде 20 жылға жуық қызмет еткен, зейнеткерлікке шықса да шығармашылық жұмыстан қол үзбеген қайратты қарт қаламгерлеріміздің бірі. Біз бүгін ағамыздың осы шығармашылық қыры жайлы сыр шерткенді жөн көрдік. Өйткені, жұртшылық қазақ жəне орыс тілдеріне еркін көсілетін оның қаламынан «Эхо времени», «Дəуір жаңғырығы» романдары, «Сыртолғау» өлеңдер, «Ойтолғау» дастандар жинағы, «Желтоқсан жаңғырығы» романдастаны, ел Тəуелсіздігінің 20 жылдығына арнаған «Елорда» жəне «Беу, қазағым, Қазақстаным» секілді толымды дүниелердің туғанын, оларды автордың өзі көркемдеп, безендіргенін біле бермеуі мүмкін.

Шабыт

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Алдымен прозашылдық қыры туралы. «Эхо времени» жəне «Дəуір жаңғырығы» романдарында тарихи мəселелер жан-жақты қамтылған. «Ұлы» деп айдар таққан Қазан төңкерісі қазақ халқын да қанды қырғынға ұшыратса, дəулеттілерді жаппай кəмпескелеу туған жерден шетелге бездіруге мəжбүр еткені белгілі. Оның соңы саяси қуғын-сүргінге жалғасып, халқымыздың беткеұстар азаматтары опат болды. Осындай алапат оқиғаларды көзімен көріп, жанымен сезінген автор мұрағат деректерімен қоса жергілікті нақты оқиғаларға сүйену арқылы елеулі еңбек жазып шығарғаны қуантады. Бас кейіпкер Қапар мен оның зайыбы– Қызылжар өңіріндегі Сарман ауылынан шыққан тұңғыш зиялы қауым өкілдері. Екеуі де Омбы институтын бітірген. Мəскеудегі жоғары партия мектебін аяқтаған соң лауазымды қызметтер атқарған Қапар «халық жауы» атанып, тұтқындалып кете барады. Ожекең осы бір азаматтың өмір-дерегін романға арқау ете отырып, сол кезеңнің саяси, əлеуметтік астарлары мен құбылыстарын нанымды көрсете білген. Ожекеңнің қазіргі ұрпақты ата-бабаларының 20-40 жылдар аралығында қандай күйге

ұшырағанын танып білуге, өткеннен ащы сабақ алуға, Тəуелсіздігіміздің қадір-қасиетін таныпбілуге ұмтылдыруы кітаптың басты құндылығы дер едік. Қаламгердің прозалық қай шығармасын алсақ та, фактілерге, деректерге, ауыл өмірін суреттейтін көріністерге бай. Тілі шұрайлы. Енді поэзиясы жайлы. Ағамыз бұл салада да құлашты кеңге жазғаны байқалады. Солардың арасында өлеңдер мен дастандардың басын біріктіретін «Ойтолғау» жинағының шоқтығы биік. Дастандардың ішінде ең қомақтысы да, шұрайлысы да – «Аманат». Автор ұлы Абайдан бергі екі ғасырлық заманға лирикалық шегініс жасай отырып, қазақ даласының тарихын, тұрмысын жырлайды, өзіндік баға беріп, ой елегінен өткізеді. Елінің болашағына алаңдайды, елеңдейді, абыз, ақсақал ретінде толғанып, тебіренеді. Уақытынан озып туған Абайдай дана, Абайдай жұмбақ жанның образы арқылы сол заманның полотносын жасауға ұмтылады. Ішкі жан толқынын ақтарады. Əр тарауды түйіндеп, тиянақтап отырады. Бір ұтымдылығы, Абайды дəріптеу секілді жаттанды əдістер, таптаурын ойлар жоқ. Керісінше, «Қалың елім, қазағым, қайран жұртымнан» алған өнегемен өзгеше сипат береді. Ой жəне жыр тұтастығы бір-біріне дəнекер болып, жалғасып жатады. Ақынның «Ордабасы

Қожаберген» дастаны да – құрылымдық өзгешелігімен, эпикалық кеңдігімен, қилы заманның ауыртпалығын барынша нанымды суреттей білуімен назар аудартатын кесек дүние. Елге тұлға, тұтқа бола білген батырдың, дауылпаз жыраудың бейнесі көз алдымызға келеді. Тарихи уақиғалардың түп-тамырына үңілу арқылы «Елім-ай» жырының туу туралы дерекнамасын дəлелді түрде ашып көрсетеді. «Ойтолғау» жинағында өмірден түйген сырларын жырға айналдырып, көңілдің күпті ойларын отты сезімдерге ұластырады. Ожекең өткен ғасырдың 70-ші жылдары аты аңызға айналған қазақтың хас батыры Бауыржан Момышұлымен кездескен, сырласқан. Өміріндегі осы бір ұмытылмас, қайталанбас сəтті «Күнтөбеде Күлəнда» поэмасында қаз-қалпында суреттейді. Кейін бұл шығарма Баукеңнің 100 жылдық мерейтойы қарсаңында жарық көрген 30 томдық жинаққа енгізілген. Ал «Адам мен Жер-ана» ғылыми гипотезалық дастаны тың тақырыпты жырлауымен құнды дер едік. Жаратылыстың тылсым құбылыстарын поэзия тілінде өрнектеу мол білімділікті қажет етері анық. Мұнда адамның ой зердесі ұғып болмайтын дүние жұмбақтарын пəлсапалық түрде зерделеуді мақсат тұтқаны анық аңғарылады. Шығарма ертедегі сақ (скиф) заманы көсемдерінен қалған аңыз-тағылым, келер ұрпаққа ескерту сөздерімен аяқталады. Ожекең бойына ана сүтімен дарыған өнердің бірі– суретшілікпен бала жасынан əуестенген. Педагогикалық училищеде оқып жүргенде Сəлім Ибрагимов деген ұстаздан тəлім алып, қарындашпен, акварельмен, тушьпен салуды үйренген. Кейін Қазақстанның халық суретшісі Əбілхан Қастеевті жолықтырып, майлы бояумен сурет салуды тиянақты меңгереді. Оның «Түнгі Астана» суретін сурет өнерінің корифейі жоғары бағалап, ақ батасын берген. Ожекең үйінің тұтас қабырғасын табиғат көріністері мен қазақтың ақын-батырларының, сал-серілерінің тұтас галереясы алып тұр. Бірқатар портреттік жəне полотно еңбектері түрлі көрмелерге қойылып, түрлі дəрежелі дипломдармен марапатталған. Мəселен, «Ақан сері Қорамсаұлы» портреті «ВДНХ»-ның бас жүлдесін жеңіп алып, ағамыз Бүкілодақтық көрменің лауреаты атанған. Бейнелеу өнеріндегі екі еңбегіне айрықша тоқтала кеткен жөн секілді. Біріншісі – қазақ тарихында ескерусіз қалып бара жатқан ХV ғасырдағы Көшім хан көші. Орыс тарихшылары осы тұстағы қанды қарақшы Ермактың Сібірге жорығын, басқыншылық əрекеттерін жағымды тұрғыда дəріптесе, ағамыз алғашқылардың қатарында осы олқылықтың орнын Сүзге сұлудың трагедиялық бейнесі арқылы толықтыра алған. Оның бойына қазақ қыздарына тəн өр мінезді шеберлікпен қиыстырған. Екіншісі – Троицкідегі «Уазифа» медресесін бітіріп, оқу-білім іздеп, шетел асқан, Мысырдағы əл-Асхар оқу орнында 5 жыл оқыған, қазақ қызы «Ұмсын сұлу» портреті, сүйгеніне қосыла алмаған оның мұң-зарлық халі. Сол сияқты, Баян батыр, Тұрсынбай батыр, Құлсары əулие, Сегіз сері, тағы басқа портреттері де ерекше шабытпен салынған. Сегіз қырлы, бір сырлы Ожан ағамыздың Отан алдында сіңірген көп жылғы мінсіз қызметі ондаған медальдармен атап өтілсе, таяуда ғана Солтүстік Қазақстан облысының құрметті азаматы атағы салтанатты жағдайда тапсырылды. Мұның өзі 85-тің сеңгіріне шықса да, қатардан қалмаған қарт қаламгерге көрсетілген үлкен құрметтердің бірі болса керек. Солтүстік Қазақстан облысы.

Суреттерді түсірген Арман ƏБДІРАШҰЛЫ.

700-1000 кг. печенье, сонымен қатар «Таралли» жəне «Торчетти» өнімдері шығарылады. Тəтті өнімдерді шығаратын құралжабдықтардың жалпы құны 7 млн. АҚШ долларын құрайды. Аталған фабрикада италиялық «IMAFORNI» компаниясының үздік желісі іске қосылған. Бұл желі жоғары сапалы, пішіні мен дəмі тұтынушының көңілінен шығатын кондитерлік өнімдерді шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кəсіпорында жаңа 80 жұмыс орны ашылды. – Кəсіпкерлерге қызмет көрсету ор талығы «Барыс 2007» ЖШС-ға «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында жеңілдікпен қаржы алуға көмек көрсетті, – дейді ОҚО КҚКО директоры Нұржан Ал таев. – Бұл мекемеге кондитерлік өнімдерді шығаратын жаңа желіні іске қосуға 532 млн. теңгені жылдық 7 пайызбен АТФ банкі арқылы қаржы алуға, сондай-ақ СТ-1 сертификатын рəсімдеп берді. Аталған сертификат кəсіпкерлерге кедендік жеңілдіктерге ие болуға мүмкіндік береді. Кондитерлік фабрика толық іске қосылғанда мекемеде 270-ке жуық жаңа жұмыс орны ашылады деп жоспарлануда. Ал толық инвестиция көлемі 27 млн. АҚШ долларын құрайды. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Сапалы ґнімге сўраныс кґбейді Қолынан іс келетін кəсіпкерлер тек үлкен қалаларда ғана емес, алыс аудандарда да бəсекеге қабілетті сапалы өнім өндіруге бет бұруда. Сондай кəсіпкердің бірі – Əлімжан Балжігітов Атырау облысының Жылыой ауданында тұрады. «Атырау сауда» серіктестігін басқаратын кəсіпкердің бұрыннан жолға қойған кəсібі бар, енді оны «ҚазАгроҚаржы» акционерлік қоғамының қаржылай қолдауымен кеңейтуге мол мүмкіндік алды. Сөйтіп, кəсіпкер жігіт өзі туып-өскен Жылыой ауданының орталығы – Құлсары қаласында құс фабрикасын іске қосты. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Шындығын айту керек, Атырау облысында соңғы жиырма жылда бірде-бір құс шаруашылығы құрылған емес. Осы олқылықтың орнын толтыруды көздеп, жаңа жобаны бастаған кəсіпкер «ҚазАгроҚаржы» АҚ-тан қосымша қаржы ретінде 250 миллион теңге алыпты. Несие лизингтік негізде 7 жыл мерзімге 9 пайызбен берілген. Жылдық пайыздың 80 пайызын мемлекет төлейді. «Мемлекеттің қолдауының нəтижесінде бизнесімді одан əрі дамыттым. Бірнеше адамға тұрақты жұмыс орны табылған аймақтағы ең ірі құс фабрикасын іске қостым», дейді кəсіпкер Ə.Балжігітов. – Осы жобаны іске асырудағы басты мақсат – Атырау өңірінде азықтүлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Бұған «Атырау сауда» ЖШС лайықты үлесін қосатын болады. Қазір мұндағы еуропалық стандарттарға сай жаңа технологиялық желі жылына 11 миллионға дейін жұмыртқа шығарады, – дейді «ҚазАгроҚаржы» АҚ-тың ресми өкілі Ринат Кемешов. Оның айтуынша, «ҚазАгроҚаржы» АҚ соңғы сегіз жылда Атырау облысында бірнеше инвестициялық жобаны жүзеге асыру үшін 1,6 миллиард теңгеден астам қаржы бөлген. Аталған компания республика бойынша «Құс фабрикаларының желісін

құру жəне қолданыстағыларын дамыту» жобасы шеңберінде 20,3 миллиард теңгелік 18 құс фабрикасының жобасына қаржы салыпты. Тек биылдың өзінде елімізде үш құс фабрикасы іске қосылмақ. Ал атыраулық кəсіпкер «ҚазАгроҚаржыдан» алған қаржысына құс қоралар салып, балапандар, жұмыртқа басатын тауықтар мен қоспа жем дайындау цехы үшін жабдықтар сатып алған. Қазір құс фабрикасында 38 мың тауық бар. Италия мен Германияның ең озық технологияларымен жабдықталған фабрикада қазірдің өзінде тəулігіне 45-50 мың дана жұмыртқа өндіріледі. Мамырқыркүйек айларында өндірілген жұмыртқа саны 5 мил лион данадан асыпты. Əрине, жұмыртқа өндіру де оңай емес. Оның үстіне технологияның бəрі шетелден əкелінген. Сол себептен, шетелдік технологияның тілін білетін білікті қос маман Мақсот Мағзомбаев пен Айдар Алпысовты Қарағанды облысынан арнайы шақырыпты. Ауданнан 30-дан астам тұрғын тұрақты жұмысқа тартылған. Соның бірі – аға құс өсіруші міндетін атқаратын Рысжан Көшмағамбетова «Бұрын əр кəсіпорында жұмыс істеуші едім. Вахталық жұмыстың өз қиындығы да бар ғой. Бірде жұмыс болады, енді бірде қысқарып қалып жататынбыз. Міне, енді тұрақты жұмыс тапқаныма қуаныштымын. Атқаратын жұмысым

өзіме ұнайды», дейді. Қазір бұл құс фабрикасында кеңейту жобасы іске асырылып жатыр. Нақтылай айтқанда, фабриканың екінші ғимараты мен қондырғысы дайын тұр. Енді үшінші ғимараттың іргетасы қалануда. Сонымен бірге, мұнда инкубаторды іске қосу жобасы да бар. Демек, болашақта дəл осы құс фабрикасында құс шаруашылығының кластерлік жүйесі құрылмақ. Кəсіпкердің ойынан күнітүні бір шықпайтын кластерлік жүйе толық жүзеге асырылса, таяу жылдары «Атырау сауданың» құс фабрикасында жылына 54 миллион дана жұмыртқа, 60 мың тоннаға жуық құс етін өндіру көзделіп отыр. – Жақында екінші құс қораның құрылысын толық аяқтаймыз, – дейді өз ісін тиянақты атқаруға құлшынып жүретін «Атырау сауда» ЖШС бас директоры Əлімжан Балжігітов. – Содан соң 26 қазанда балапандар əкелінеді. Ал үш айдан кейін жұмыртқа шығаратын тауықтар саны 70 мыңға жеткізіледі. Бұрын əкелінген тауықтар союға жіберіледі. Сөйтіп, күніне 163 килограмға дейін құс етін өндіруді жолға қоямыз. Құс фабрикасының Құлсары қаласында іске қосылған өнімді Атырау қаласына да, сондай-ақ, Маңғыстау облысындағы тұтынушыға да тасымалдауға ыңғайлы болып отыр. Қазірдің өзінде Атырау облысы тұрғындарының жұмыртқаға сұранысының үштен бір бөлігі қамтамасыз етіледі. Енді сапалы өнімге Атырау облысындағы мұнайгаз өнеркəсібінің кəсіпорындары да ден қоя бастапты. Жақында ең ірі шетелдік компания жұмысшылары үшін құс фабрикасынан күн сайын 5 мың жұмыртқа алуға келісім жасалған. 2014 жылдан бастап мұнайлы өңірдің жұмыртқа өніміне сұранысын толықтай қамтамасыз етуді мұрат тұтқан «Атырау сауда» басшысы Ə.Балжігітов бір күндік балапандарды Ресейдің Свердлов облысынан сатып алуға мəжбүр екенін айтып қалды. Неге? Осы сауалымызға орай «Мұндай балапандарды Талдықорғандағы құс фабрикасынан сатып алуымызға болар еді. Алайда, оларда балапан таситын арнаулы көлік жоқ болып шықты. Арнаулы көлік балапандардың шығынға ұшырамай, тапсырыс берушіге дін аман жетуі үшін қажет. Ресейліктер балапанды арнаулы көлікпен өздері жеткізіп береді. Сол себептен, өзге елдікі болса да, ресейліктердің балапанын сатып алып отырмыз», деді ол. Атырау облысы.


АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 25 қазанда сағат 11.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукционды өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Электрондық аукционға сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша мына республикалық меншік нысандары қойылады: 1. Электроарба, 2005 жылы шығарылған, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының автошаруашылығы» РМК, мекенжай: Астана қаласы, 27 к-сі. 13. Алғашқы бағасы – 1 075 000 теңге, бастапқы бағасы – 5 375 000 теңге, ең төменгі бағасы – 166 104 теңге, кепілді жарна – 161 250 теңге. 2. «Ваз 21213» маркалы автокөлік, м/н Z 092 RA, 1999 жылы шығарылған, қозғалтқыш № 5774776, қорап № 1414282, баланс ұстаушы – «Резерв» РМК, мекенжай: Астана қаласы, Шортанды тас жолы, 3. Алғашқы бағасы – 120 000 теңге, бастапқы бағасы – 600 000 теңге, ең төменгі бағасы – 18 542 теңге, кепілді жарна – 18 000 теңге. 3. «Ваз 21150» маркалы автокөлік, м/н Z 877 AS, 2001 жылы шығарылған, қозғалтқыш № 21113209105, қорап № XTA21150023082019, баланс ұстаушы – «К. Бай сейітова атындағы ұлттық опера жəне балет театры» РМҚК, мекенжай: Астана қаласы, Есенберлин к-сі, 10. Алғашқы бағасы – 210 000 теңге, бастапқы бағасы – 1 050 000 теңге, ең төменгі бағасы – 61 057 теңге, кепілді жарна – 31 500 теңге. 4.«Ваз 21150» маркалы автокөлік, м/н Z 361 АU, 2001 жылы шығарылған, қозғалтқыш № 3193629, қорап № XTA21150023066234, баланс ұстаушы – «Астана қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Бейсекова к-сі, 2/1. Алғашқы бағасы – 185 000 теңге, бастапқы бағасы – 925 000 теңге, ең төменгі бағасы – 28 585 теңге, кепілді жарна – 27 750 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 23 қазанда сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна «Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-ның мына депозиттік шотына төленеді: KZ880705012170181006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340010824 «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, СТН 620300352948, КБЕ–11, КНП-171. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді тапсыруға дейін үш күн кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мер зімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды

тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтта жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7172) 32-13-33, 32-44-82.

Жалаулы жарыстар Футбол. Өткен сенбі-жексенбі күндері Қазақстанның 6 қаласында премьерлиганың 29-туры ойындары ойналды. Ол мынадай нəтижелер əкелді: «Ақтөбе» (Ақтөбе) – «Ертіс» (Павлодар) 3:1, «Астана» (Астана) – «Қайрат» (Алматы) 1:2, «Тобыл» (Қостанай) – «Восток» (Өскемен) 2:1, «Ақжайық» (Орал) – «Тараз» (Тараз) 2:1, «Жетісу» (Талдықорған) – «Атырау» (Атырау) 0:0. 7 қазан. «Шахтер» (Қарағанды) – «Ордабасы» (Шымкент) 3:0. Қазір 29 ойыннан 39 ұпай жинаған «Ақтөбе» бірінші болып келеді. Екінші орындағы «Астанада» 33 ұпай бар. Дзюдо. Қазақстандық Гүлжан Исанова (+78 кг) Ташкентте өтіп жатқан əлемдік Гран-при жарысының кезекті кезеңінде алтын медальдың иегері атанды. Бұдан бір апта бұрын Алматыда мəреге жеткен кезеңде де алдына жан салмаған Гүлжан тағы қарсылас шақ келтірмеді. Ол финалда моңғол Жавзмаа Одкхууді бір минутқа жеткізбей таза жеңді.

Өзбекстан астанасында еліміздің əйелдер құрамасы барлығы 5 медальді қоржынға салды. Атап айтқанда, Александра Подрядова (48 кг) – күміс, Назгүл Құбашева (57 кг), Мариан Ордабаева (63 кг) жəне Альбина Амангелдиева (78 кг) қола медальдар əкелді. Волейбол. Қазақстан əйелдер құрамасы бірінші рет əлемдік додаға жолдама алды. Бұған жасақ Азия бойынша өткен екінші топтық іріктеу кезеңінде 2 орын алу арқылы қол жеткізді. Мұнда жерлестеріміз тек Қытай құрамасына ғана жол берді. Ал соңғы кездесуде Үндістан қыздарын 3:0 етіп жеңді. Оларға осы турда қытайлықтардың Оңтүстік Корея командасын тап сондай есеппен ұтуы екінші жолдаманы алып берді. Аталмыш чемпионат 2014 жылы Италияның Милан қаласында өтеді.

Ақпараттық хабарлама «Қазқайқармет» АҚ 05.10.2013 жылы болған акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысының қорытындылары туралы хабарлайды. Жиналысқа 783 399 акцияға иелік етуші акционерлер қатысты, бұл дауыс беруші акциялардың 97,04% құрайды. Жиналыс болды деп танылды. Күн тəртібіндегі мəселелер бойынша дауыс берудің нəтижелері: 1. «Қазқайқармет» АҚ-тың аудитін жүзеге асырушы етіп «Делойт» аудиторлық компаниясы ЖШС-ны анықтау туралы. Дауыс беруші акциялардың жалпы саны – 783 399. Жақтап – 783 399 дауыс. Қарсы – жоқ. Қалыс қалған – жоқ. Бірауыздан қабылданды. 2. «Қазқайқармет» АҚ акционерлеріне жəне қоғамның лауазымды тұлғаларына олардың аффилиирлендірілген тұлғалары туралы ақпаратты ұсыну тəртібін бекіту мəселесі бойынша «Қазқайқармет» АҚ жарғысына өзгерістер енгізу. Дауыс беруші акциялардың жалпы саны – 783 399. Жақтап – 783 399 дауыс. Қарсы – жоқ. Қалыс қалған – жоқ. Бірауыздан қабылданды. Есеп комиссиясының сандық құрамын анықтау жəне оның қызметін хатшыға жүктеуді анықтау бойынша «Қазқайқармет» АҚ жарғысына өзгерістер енгізу. Дауыс беруші акциялардың жалпы саны – 783 399. Жақтап – 783 399 дауыс. Қарсы – жоқ. Қалыс қалған – жоқ. Бірауыздан қабылданды. 3. «Қазқайқармет» АҚ бас директорының қызметін атқаруға О.В.Якунинге жарғыға өзгерістер мен толықтыруларға қол қоюға өкілеттік беру туралы. Дауыс беруші акциялардың жалпы саны – 783 399. Жақтап – 783 399 дауыс. Қарсы – жоқ. Қалыс қалған – жоқ. Бірауыздан қабылданды.

Алматы қаласының Мəдениет басқармасы, 050001, Алматы қаласы, Республика алаңы, 4, 431-бөлме, анықтама телефоны: 272-0272, «Алматы қаласы тарихының музейі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны директорының бос лауазым орнына орналасуға конкурс жариялайды, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 44. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары кəсіби білім, осы кəсіпорынның бейініне сəйкес саладағы лауазымы басшы қызметтегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, осы кəсіпорынның қызметіне сəйкес салаларындағы қатынасты реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік актілерін білу. Конқурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндемесі; 3) еркін нысанда баяндалған өмірбаян; 4) белгіленген тəртіппен расталған білімі туралы құжаттардың көшірмесі; 5) белгіленген тəртіппен расталған еңбек кітапшасының көшірмесі; 6) денсаулығы туралы № 086 анықтама. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау хабарландыру жарияланған сəтінен бастап 15 күн ішінде қабылданады. Əңгімелесудің өткізілетін күні туралы конкурсқа қатысушылар қосымша хабардар етілетін болады.

«Реммонтажсервис» ЖШС келесі лоттар бойынша тауарларды сатып алу бойынша екікезеңдік ашық тендердің өткізілетіндігі туралы жариялайды: №1 лот – Болаттан жасалған қақпақ сатып алу; №2 лот – Болаттан жасалған түбін сатып алу; №3 лот – Болаттан жасалған құрсау сатып алу; №4 лот – Резеңкеден жасалған нығыздама сатып алу. Тауарларға толық ерекшелік, құны, тауарларды жеткізу орны, мерзімі жəне көлемі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендерлік құжаттаманың пакетін сағат 08.00 – 17.00 аралығында (сенбі мен жексенбіден басқа) 24.10.2013 ж. сағат 17.00-ге дейін Таукент кенті, Созақ ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, «Реммонтажсервис» ЖШС-нің бас кеңсесінде мекенжайы бойынша алуға болады. Электрондық көшірмені http://rms.grk.kz. сайтынан алуға болады. Конверттерге салынған сатып алуға қатысуға арналған тендерлік өтінімдерді Таукент кенті, Созақ ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, «Реммонтажсервис» ЖШС-нің бас кеңсесі мекенжайы бойынша «Реммонтажсервис» ЖШС-ға əлеуетті жеткізушілер тапсырады. Тендерлік өтінімдерді берудің соңғы мерзімі 25.10.2013 ж. сағат 09.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 25.10.2013 ж. сағат 10.00-де келесі мекенжай бойынша ашылатын болады: Таукент кенті, Созақ ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, «Реммонтажсервис» ЖШС-нің бас кеңсесінде. Əлеуетті жеткізушілер баға ұсыныстары салынған конверттерді ашқан кезде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы келесі телефон: 8 (7272) 44-81-76 (ішкі 4-01-03) немесе e-mail: tbotanov@ tghk.grk.kz бойынша алуға

ТОО «Реммонтажсервис» объявляет о проведении открытого двухэтапного тендера по закупке товаров по следующим лотам: Лот №1 – закуп крышка; Лот №2 – закуп днище; Лот №3 – закуп хомут; Лот №4 – закуп прокладка. Полная спецификация, стоимость на товары, объем, сроки и место поставки товара указаны в тендерной документации. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 17.00 часов 24.10.2013 г. включительно по адресу: 161003, ТОО «Реммонтажсервис», ЮКО, Созакский район, поселк Таукент, в главном управление ТОО с 08.00 до 17.00 часов (кроме субботы и воскресенья). Электронную копию можно получить на сайте http://rms.grk.kz. Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, представляются потенциальными поставщиками в ТОО «Реммонтажсервис» по адресу: 161003, ТОО «Реммонтажсервис», ЮКО, Созакский район, поселк Таукент, в главном управление ТОО. Окончательный срок представления тендерных заявок до 09 ч.00 мин. 25.10.2013 г. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 10 ч. 00 мин. 25.10.2013 г. по следующему адресу: 161003, ТОО «Реммонтажсервис», ЮКО, Созакский район, поселк Таукент в главном управление ТОО. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7272) 44-81-76 (внут 4-0103) или e-mail: tbotanov@tghk.grk.kz

«Егемен-ақпарат».

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Семей филиалы 2013 жылғы 30 қазанда сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізеді Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген, жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1. «Зеленец» қайығы, ескектерімен, зауыттық нөмірі 342, 2008 жылы шығарылған, Павлодар облысы, Павлодар қаласы, Жеңіс көшесі, 17 мекенжайында орналасқан. Теңгерім ұстаушының мекенжайы: Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Өтепбаев көшесі, 4. Алғашқы бағасы – 198 000 теңге. Бастапқы бағасы – 990 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 51 812 теңге. Кепілді жарна – 29 700 теңге. 2. «Зеленец» қайығы, ескектерімен, зауыттық нөмірі 343, 2008 жылы шығарылған, Павлодар облысы, Павлодар қаласы, Жеңіс көшесі, 17 мекенжайында орналасқан. Теңгерім ұстаушының мекенжайы: Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Өтепбаев көшесі, 4. Алғашқы бағасы – 213 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 065 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 55 737 теңге. Кепілді жарна – 31 950 теңге. 3. КАВЗ 3976 автобусы, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 937 DW, 1993 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Шар қаласы мекенжайында орналасқан. Теңгерім ұстаушының мекенжайы: Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Өтепбаев көшесі, 4. Алғашқы бағасы – 204 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 020 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 53 382 теңге. Кепілді жарна – 30 600 теңге. 4. КАВЗ 3976 автобусы, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 821 DK, 1992 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қ., Тихий тұйық көшесі, 5 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы – 193 000 теңге. Бастапқы бағасы – 965 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 50 504 теңге. Кепілді жарна – 28 950 теңге. 5. 2 ПТС-4 тіркемесі, мемлекеттік тіркеу нөмірі 16829, 1988 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Тəңірбергенов көшесі, 1 мекенжайында орналасқан.

9

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

Алғашқы бағасы – 105 000 теңге. Бастапқы бағасы – 525 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 27 476 теңге. Кепілді жарна – 15 750 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін 48 (қырық сегіз) сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11, КНП 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ (төленген кепілді жарна көлеміне банктік қызмет кірмейді). Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысушы кепілді жарнасын қайтару үшін кепілді жарнаны қайтару туралы өтініш жəне банктіктен ағымдағы шотын растайтын анықтаманың түпнұсқасы (банктік шот заңды тұлға үшін) ұсынуы қажет. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Электрондық аукционға қатысу үшін алдын ала тізілімнің веб-порталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) ке піл ді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін;

4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қол қойылған, төмендегі құжаттардың көшірмелерін (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі электрондық аукционда жекешелендіру

нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы ережеге сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38 (304-бөлме) мекенжайы бойынша жеңімпаз сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қояды. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, осы құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде көрсете отырып, сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Электрондық аукционды өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайты арқылы жəне 8(7222)523266 телефоны арқылы алуға болады.

«Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ АКЦИОНЕРЛЕРІНІҢ НАЗАРЫНА!

2013 жылдың 2 қазанында өткізілген акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысында дауыс беру қорытындыларын хабарлаймыз. Қоғамның дауыс беруші акцияларының саны 1 942 380 жай акцияны құрайды. Жиналысқа дауыс беруші акциялардың жалпы санының 74,18 % құрайтын 5 акционер жəне олардың өкілдері – 1 440 850 жай акцияларды иеленушілер қатысты. Жиналыстағы дауыс беру қорытындылары: 1. Күн тəртібінің бірінші сұрағы бойынша «ӨТМК» АҚ Директорлар кеңесінің құрамындағы өзгерістер туралы» Директорлар кеңесінің жаңа мүшесін сайлау туралы кумулятивті дауыс беру нəтижесі: Кандидаттың аты-жөні Дауыстар саны 1) Писмаркин Геннадий Николаевич 1 440 850. «ӨТМК» АҚ-ның Есеп комиссиясы.

Қазақстан Республикасы, 040920, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Рахат ауылы, Қазыбек би к-сі, 1 мекенжайында орналасқан «ҚАЗАҚ ӨСІМДІК ҚОРҒАУ ЖƏНЕ КАРАНТИН ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ИНСТИТУТЫ» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІ Қызметтік автокөліктерді сату аукционын өткізетінін хабарлайды. Аукцион өткізу тəсілі – ағылшын. Мүліктің атауы мен сипаттамасы: 1. «Уаз 2206» – 1998 жылы шығарылған, (жиынтығы бұзылған күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 90 789 (тоқсан мың жеті жүз сексен тоғыз) теңге. Кепілді жарна – 18 200 теңге. 2.«Уаз 220602» – 2002 жылы шығарылған, (жиынтығы бұзылған жəне авариялық күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 100 084 (жүз мың сексен төрт) теңге. Кепілді жарна – 20 100 тенге 3. «Газ 33023-16» – 2001 жылы шығарылған (жиынтығы бұзылған жəне авариялық күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 104 160 (жүз төрт мың жүз алпыс ) теңге. Кепілді жарна – 20 850 теңге. 4.«Газ 53» – 2001 жылы шығарылған (жиынтығы бұзылған күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 115 440 (жүз он бес мың төрт жүз қырық) теңге. Кепілді жарна – 23 100 теңге. 5. «ДТ-75» тракторы – 1980 жылы шығарылған, (жиынтығы бұзылған күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 173 750 ( жүз жетпіс үш мың жеті жүз елу) теңге. Кепілді жарна – 34 750 теңге. 6.«ЮМЗ» экскаваторы – 1995 жылы шығарылған, (жиынтығы бұзылған күйде). Мүліктің бастапқы бағасы: 110 378 (жүз он мың үш жүз жетпіс сегіз) теңге. Кепілді жарна – 22 100 теңге. Аукционның өткізілу күні мен орны: 23 қазан 2013 жыл, 14 сағат 00 минут мына мекенжай бойынша: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Рахат ауылы, Қазыбек би көшесі, 1. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап Алматы облысы, Қарасай ауданы, Рахат ауылы, Қазыбек би к-сі, 1 мекенжайында басталады да, 2013 ж. 23 қыркүйек күні сағат 14 сағат 00 минутта аяқталады. Нысандар бойынша барлық талаптар өтінім берілген күнге дейін қабылданады. Аукцион нысандары бойынша қосымша мағлұматтарды келесі телефон бойынша: 8(727)2467401 немесе www.kipp.kz сайтынан алуға болады.

ҚР ДСМ шаруашылық жүргізу құқығындағы «Кардиология жəне ішкі аурулар ҒЗИ» РМК 2013 жылдың 4 қазанында Алматы қ., Əйтеке би к-сі, 120 мекенжайында өткізілген тегін медициналық қызмет көрсетудің кепілді көлемін көрсету үшін медициналық жабдықты сатып алу бойынша тендер өтпеді деп хабарлайды.

«Досжан теміржолы (ДТЖ)» АҚ (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) 139-140 шақырымдағы жартасты ойып өңдеу бойынша жұмыстарды сатып алу жөнінде Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында 2013 жылғы 4 қазанда сағат 10.00-де өткізілген ашық тендердің болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

«Досжан теміржолы (ДТЖ)» АҚ (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) дабыл беру, орталықтандыру, бүлендеу құрылғыларына қызмет көрсету жабдығын сатып алу жөнінде Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында 2013 жылғы 4 қазанда сағат 11.00-де өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туарлы хабарлайды.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2013 жылғы 31 қазанда республикалық мүлікті 1 жыл мерзімге мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Өскемен қаласы, Крылов көшесі, 114. Тендерді өткізу уақыты сағат 11.00-де. Тендерге ұсынылады: 1. Жалпы алаңы 7 ш.м., пайдалысы 6 ш.м., үй-жай коммуникациясымен, мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37а. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – 779,4 теңге. Кепілді жарна – 2730 теңге. Тендер шарты – нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 2. Жалпы алаңы 23,4 ш.м., пайдалысы 15 ш.м., инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекен-жай бойынша: Өскемен қаласы, Қ.Сəтбаев даңғылы, 34/2. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – 779,4 теңге. Кепілді жарна – 9120 теңге. Тендер шарты – нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 3. Жалпы алаңы 367,3 ш.м., пайдалы 347,2 ш.м., үй-жай инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Риддер қаласы, Дрейман көшесі, 4А. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – 555,32 теңге. Кепілді жарна – 107400 теңге. 4. Асхана үй-жайы, құрал-жабдықтарымен (бөлек есептеу бойынша) жалпы алаңы 109,4 ш.м., пайдалысы 62,7 ш.м., инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Қ.Қайсенов көшесі, 55а. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – 363,72 теңге. Кепілді жарна – 26530 теңге. Тендер шарты – нысанды тамақтануды ұйымдастыру үшін пайдалану. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді, ағымдағы күрделі жөндеуге аударымды, тұрақжайға қызмет көрсету төлемдерін кіргізбейді. Бұл төлемдерді баланс ұстаушымен шарт бойынша немесе қызметтер көрсететін ведомстволық күзет, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа қызметтер тікелей жалдаушы төлейді. Тендер өткізу ережесі Тендер өткізу барысында комиссия тендерлік құжаттамада қамтылған нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне барлық талаптарға сəйкес келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Егер тіркелген өтінім саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп хабарланады. Тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1) тендерге қатысушы үміткердің тендер шарттарын орындау жөніндегі міндеттемелері көрсетілген өтінім жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемелері мен тиісті шартты жасауы; 2) тендер шарты бойынша жапсырылған конвертке салынған ұсыныс; 3) заңды тұлғалар үшін – құрылтайшы құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмелері жəне көрсетілген құжаттардың көшірмелерін нотариалды куəландырылған немесе салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрді ұсынумен салық төлеушінің куəлігі; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмелері, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салық төлеушінің куəлігі жəне көрсетілген құжаттардың нотариат куəландырған көшірмелерін салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті ұсынумен бірге үй кітапшасы; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімінен көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзінді (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін-қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариат растаған құрылтай құжаттары; 6) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 7) өтініш беру сəтінде салықтық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірілмей жасалады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-ның мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Өскемен қ., Крылов к-ci, 114. Анықтама aлy телефоны: 57 00 19, 28 51 95, қабылдау бөлмесі 25 69 94. Өтінімдер қабылдау жəне тендер өткізу шартымен жəне тендер құжаттамасымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні ішінде аяқталады (2013 жылғы 30 қазанда сағат 11.00-де).

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.


10

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

 Қазақстан қалалары

Ќызылорда

 Масқара!

Їш Еділ елі – елордада

Ақмола облысы Аршалы аудандық ішкі істер бөлімінің бастығы Бақтыбай Саханов бастаған полицейлердің «спектакльдері» сəтсіз аяқталып, оның соңы мұндағы бөлімнің жеті бірдей офицерінің айыптылар орындығына отыруына апарып соқтырды.

Сəтсіз ќойылєан «спектакль»

Осынау оспадарсыз қойылымның оқиғасы былай басталады. Өткен жылғы 12 тамыз күні аудандағы Қостомар ауылының бір тұрғыны орман шетінде жартылай көміліп жатқан ер кісінің мəйіті үстінен түскен. Сол бойда ол жазған жаны қалмай полицияға хабар береді. Алайда, аудан полицейлерінің бас «режиссері» əрі басты «актері» Б.Саханов көзге ұрып тұрған бұл қылмысты ашуға асыға қоймайды. Асықпағаны былай тұрсын, оны тіпті болмағандай етіп жасауға барын са лады. Ол салған жерден осы ойын жүзеге асырудың бас жоспарын жасауға шұғыл кірісіп кетеді. Себебі, бұл қылмысты тіркесе, аудандық ішкі істер бөлімінің статис тикасы бүлінгелі тұр. Өйткені, Бақтыбай көке оны өзі бастаған пинкертондардың өлсе де аша алмайтындарына иман дай сенеді. Демек, жақсы көр сеткішті құртып алмаудың жалғыз жолы өлікті жою болмақ. Жоспарын қарауындағы жандайшаптарына мойындатып алғасын, бас атаман соларды шұбыртып ертіп, мəйіт жатқан жерге жетті. Сосын оны қапқа салып алып, орманның ортасына апарып, тепкілеп көміп тастады. Қыз ғылықты қойылымның қызығына түсіп кеткен бұлар мұнымен де тоқтамады. Дереу сол маңайда бейсауат жүрген бір жігітті ұстап əкеліп, манағы мəйіт жатқан жерге алып келді. Сол жерде оны шұңқырға үстін топырақпен жартылай жауып жатқызып, шытырлатып суретке түсіріп алды. Мұнысы жеткен дабылда айтылған адам ешқандай да өлік емес, орға омақаса құлаған мас біреу екен деп көрсету үшін керек болыпты. Осымен спектакльдің бірінші актісі бітті. Шамасы, «бас режиссер» мен «актерлер» өздері қойған бұл қойылым осы бір актімен біте салады деп ойласа керек, оның соңын бірден табысты «премьераны» жуу үрдісімен банкетке айналдырып жіберді. Алайда, көп ұза май оның екінші актісі аяқ астынан туындап кетті. Бұған мəйіттің иелері бастама жасады. Олар

таксиші Базарбаевтың үштікүйлі жоғалып кеткенін айтып, құқық қорғау органдарының табалдырығынан шықпай қойды. Ақыры істі Астана қалалық ішкі істер департаменті қолға алды. Жəне жай алып қоя салған жоқ, артынша жүргізушіні өлтірген қаныпезерлерді де тапты. Бар құқай олардың өз құрбандарын көміп кеткен көрінен шықты. Ашып қараса, шұң қырда адам түгілі сайтан да жоқ. Астаналықтардың тұйыққа тірелген жері осы болды. Ал əріптестерінің кісі өлтіруші қылмыскерлерді тапқанынан хабардар болып отырған Аршалыдағы ат төбеліндей əпербақандар сол бойы шала бүлініп сала берді. Бақтыбай баһадүр енді манағы өліктің үстінен шыққан адам мен шұңқырда маскүнем болып «ойнаған» жігітті шұғыл тауып əкелуге пəрмен берді. Олар əке лінгесін жақын маңдағы шаруа қожалығының біріндегі баспанаға уақытша қамалды. Сірə, дабыр басылғанша екі бірдей қылмыстың – адам өлімі мен оны жасырудың куəсі есебіндегі жігіттерді жасырып қойғылары келген сияқты. Бірақ арада бірер күн өткесін, олардың бірі қапастан қашып шығып, Астана полициясына келеді... Бұдан арғысы белгілі. Сол бойда Аршалы аудандық ішкі істер бөлімінің лауазымдық құрамы түгел тұтқындалды. «Аталмыш іс бойынша тергеуді аудан прокуроры Бауыржан Құсайыновтың өзі жүргізді. Қазіргі таңда тергеу аяқталып, іс сотқа өткізілді. Ол бойынша аудандық ішкі істер бөлімінің бастығы, оның екі орынбасары жəне тағы төрт қызметкер күдікті ретінде аталуда», – деді Ақмола облысы прокурорының баспасөз хатшысы Аққу Мүрсəлімова осыған орай. Сонымен, Еуропаның орта ғасырлардағы сарай маңы жұрты арасында ға на кездесетін шым-шытырық шырғалаңдарға ұқсас ақмолалық оқиғаға орай қоз ғалған сот процесі басталып жатыр.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Құрыш НҰРЫМБЕТ.

(Соңы. Басы 1-бетте). Сол Сайфи Құдаш тағы бір арысымызды, қазақ прозасының қас шебері Бейімбет Майлин жаптым жала, жақтым күйенің құрбанына айналғанда, тағы да: «Менің Бейімбетім» деп еміренгені есте. «Бейімбет өлді дегенге көңілім сенбейді. Өлімін өз көзіммен көрмеген соң, мен оны көз көрмес, құлақ естімес алыс жерде аман-есен жүрген шығар деген ойдан арыла алмай-ақ қойдым... Оның қағазы көне тартқан кітаптарын қолыма аламын да, қазақ халқының классик жазушысымен, өзімнің аяулы досыммен сырласамын... Бейімбет егіздің сыңарындай жақын еді маған...», – дейді естелігінде Сайфи аға. Ал кешегі алыптарымызға іні

бола алған, кейінгілерге аға бола білген Мұстай Кəрімнің де қазақ пен башқұрт арасында алар орны ерекше. Тағдырлас арыстар – қазақ М.Шоқай мен башқұрт А.Тоған туралы əңгіме өз алдына бір əлем. Осындай бауырластардың елордадағы күндерінде өтетін шаралар да бір шоғыр. Соның алғашқысы Астанадағы Түрік академиясына кітап тапсыру рəсімі дер едік. Башқұрт елінің бүкіл тарихын баяндайтын түрлі энциклопедиялар мен тарихи еңбектер, əдебиет пен мəдениет саласын қамтитын дүниелер, бүгінгі даму көрінісін баяндайтын басылымдар – өткен мен бүгіннен мол дерек береді. Айтулы іс-шарада сөз алған Башқұртстан Республикасы премьер-министрінің орынбасары Салават Сағитов екі ел арасындағы стратегиялық əріптестік байланысқа жан-жақты тоқтала келіп, əдебиет пен мəдениет, өнер мен білім, спорт

са ласындағы қарым-қатынасқа тоқталды. Біз қазақтармен бауырлас жұртпыз. Тілдеріміз де алшақ емес, өзара түсінісеміз. Ресей мен Қазақстан байланысының

берік болуын жоғары бағалаймыз. Кітапханаға тапсырып отырған алпысқа жуық құндылықтардан біздің Отанымызды танып-білуге болады. Əсіресе, кейінгі жас ұрпақ башқұрт бауырларының өткені мен бүгінін, келешегін осы кітаптар арқылы біледі деген ойдамын, деді. Өз кезегінде Түркі академиясының президенті Шəкір Ыбыраев тек тамыры бір жұрттардың мұндай қоян-қолтық араласуы, əсіресе, рухани байлықты зерттеп-зерделеуге ерекше септігін тигізетінін, бұл бүкіл түркі əлемінің жəдігерлерін жинап, əлемдік биікке көтеріп, өзге мемлекеттердің адамдарына таныстыру мақсатында жұмыс істеп жатқан біздің ғылыми мекеме үшін үлкен сый, тағылымды іс деген байламын алға тартты. Жалпы, бұл мəдени күндер аясында өткізілетін шаралар баршылық. Олардың қатарында əралуан тақырыптарды қамтитын дөңгелек үстелдер, жүздесулер, жоғары оқу орындарында оқылатын дəрістер, М.Ғафури атындағы Башқұртстан мемлекеттік академиялық драма теа тры астаналықтарға көрсететін Шыңғыс Айтматовтың шығармасы бойынша қойылған «Ақ кеме» спектаклін айта кеткен де орынды.

 Бəрекелді!

«Їйлесімділік сабаќтары» бас бəйге алды Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ киностудиясында түсірілген режиссер Əмір Байғазиннің «Үйлесімділік сабақтары» атты көркем фильмі тəуелсіз фильмдердің «2morrow/ Завтра» деп аталатын халықаралық 7-ші фестивалінде бас бəйгені жеңіп алды. Фестиваль 1-6 қазан аралығында Мəскеу қаласында өтті. Аталмыш лента бұған дейін үздік операторлық жұмысы үшін «Күміс аю» жүлдесі мен Берлинде өткен кинофестивальде немістің «Моргенпост» басылымының арнайы сыйлығына ие болған еді. Картина, сондай-ақ, «Трайбек» кинофестивалінің «Қазылардың арнайы дипломын», Базельдегі Швейцария кинофестивалінің Гран-при жүлдесін, АҚШ-тың

Сиэтл қаласындағы халықаралық кинофестиваль қазыларының «Үздік жаңа режиссер» Гранприін, сондай-ақ Швейцарияда өткен посткеңестік елдер фестивалінің Гран-при тартуын алған болатын. Ал Мəскеу тө рінде қазылар президенті Фредерик Бойер «Үйлесімділік сабақтарына» бас бəйгені беру жөніндегі ұйғарымның бір ауыздан қабылданғанын жеткізді. Мұрат АЙТҚОЖА.

Олимпия алауы Мəскеуді шарлап жїр Үстіміздегі жылғы 29 қыркүйек күні ежелгі Олимп тауының етегінен сөре бастаған XXII қысқы Олимпия ойындарының алауы 5 қазан күні Афинада өткен салтанатты рəсімде «Сочи – 2014» ұйымдастыру комитеті делегациясына ресми түрде тапсырылды. Келесі күні таңертең ол Мəскеуге жеткізілді. Грек жерінде тұтатылған отты тұғырды алып ұшқан ұшақ Внуково-3 əуежайына келіп қонды. Сол жерде байкерлер колоннасының қоршауындағы кортеж оны Қызыл алаңға алып келді. Сол жерде олимпиялық алау тұғырына от беру рəсімі орындалды. Содан соң алау эстафетасының Кремльдегі кезеңіне кезек берілді. Ұзын-ырғасы 9 бөліктен құралған бұл мəре Александр бағында

аяқталды. Оған қызмет етуге 50 мыңнан астам адам қатысты. Жалпы, алау Мəскеуде 6-9 қазан аралығында болады. Содан соң оның Ресей жеріндегі 123 күнге жəне 6,5 мың шақырымға созылатын ұзақ сапары басталады. Осыған арналған рəсім Васильев ылдиында өтеді. Алауды бірінші болып Олимпия ойындарының бес дүркін чемпионы Анастасия Давыдова алып жүгіреді. Бұдан əрі алау елдің 83 субъектісіне жол тартады. Жол 10 қазан күні Калининградтан түзіледі. Оның соңғы нүктесі Владивостокта қойылады. Сол бетімен 7 ақпан күні Сочиге барып бір-ақ аялдайды. Руслан ИГІЛІК.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (egemennews.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: Путин мүшелден шыққанын Балиде қалай тойлады? Дағыстанда бір үй бар, сағат сайын жанатын. Қарақшылар тобында – тек қана қыздар... Депутат Р.Шаекиннің мəлімдемесі Бакуді де дүрліктірді. Оңтүстіктің фермерлері мақта бағасына разы емес. Итін тепкен адамды іреп тастап жіберді.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Александр ТАСБОЛАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 10 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №160 ek


11

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 17 маусым

№601

Астана,Үкімет Үйі

Туу туралы куәлікті қорғауға қойылатын талаптарды бекіту туралы «Жеке басты куəландыратын құжаттар туралы» 2013 жылғы 29 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 25-бабының 2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған туу туралы куəлікті қорғауға қойылатын талаптар бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 маусымдағы № 601 қаулысымен бекітілген Туу туралы куəлікті қорғауға қойылатын талаптар 1. Туу туралы куəлік бланкісінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленуге тиіс. 2. Туу туралы куəлік бланкісінде екіжақты мөр болады. Туу туралы куəлік бланкісі қазақтың оюлары, өрнектері қолданылып жасалған (ауданының кемінде 30 %-ы) жиекті рамкадан жəне тангерлік тордан тұрады. 3. Міндетті қорғаныш элементі ретінде биіктігі 250 мкм-ден аспайтын микрошрифт, сондай-ақ гильоштық элементтер пайдаланылады. Графикалық элементтерде сызықтықтан (штрихтік) басқа бейнелік құрылымдар болмайды. 4. Туу туралы куəлік бланкісі түпнұсқа сутамғы белгісі, арнайы қорғаныш дақтары бар, ақтығы 94-96 %, құрамында мақта немесе зығыр талшығының мөлшері жоғары сапалы қағазда жасалады, тығыздығы – 100-120 г/м . Бейнелілігі – мөрдің əр жағында кем дегенде 4 бояу пайданылады. Бұл ретте температураның əсерінен өзінің түсі мен қанықтығын өзгертпейтін, түрлі түсті көшірмелеуге кедергі келтіретін пастельді қоспалары бар бояулар пайдаланылуы қажет. 5. Туу туралы куəлік бланкісінде қатты мұқаба жəне сыртында атауы жазылған бумвинилді қаптама болуы, біржақты мөрі бар жапсырылған қосымша парақ болуы тиіс. 6. Туу туралы куəлік бланкісінде жеті мəнді нөмір болады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 18 маусым

№613

Астана, Үкімет Үйі

«Негізінде алынған (алынуға жататын) табыстарды арнайы экономикалық аймақ аумағында қызметін жүзеге асыратын ұйымдардың қызмет түрлерінен алынған табыстарға жатқызу жүзеге асырылатын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органының растаманы беру қағидаларын және оның нысанын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 желтоқсандағы № 1749 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Негізгінде алынған (алынуға жататын) табыстарды арнайы экономикалық аймақ аумағында қызметін жүзеге асыратын ұйымдардың қызмет түрлерінен алынған табыстарға жатқызу жүзеге асырылатын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органының растаманы беру қағидаларын жəне оның нысанын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 желтоқсандағы № 1749 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 21, 304-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Негізінде алынған (алынуға жататын) табыстарды арнайы экономикалық аймақ аумағында қызметін жүзеге асыратын ұйымдардың қызмет түрлерінен алынған табыстарға жатқызу жүзеге асырылатын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органының растаманы беру қағидаларында: 9-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Өтініш берушінің Салық кодексінің 150-бабы 1-тармағының 4) жəне 5) тармақшаларының жəне 2-тармағының 4) тармақшасьшың талаптарына сəйкес келмеуі растауды беруден бас тарту үшін негіз болып табылады.»; көрсетілген Қағидаларға 1-қосымшада: 3-тармақтьщ екінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «20_ жылғы « »« » бастап 20 жылғы « »« » дейінгі кезеңде алынған (алынуға жататын) табыстарды «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 151-1, 151-2, 151-3, 151-4, 151-5, 151-6, 151-7, 151-8, 151-9баптарында көрсетілген қызмет түрлерінің табыстарына жатқызу туралы растау-анықтаманы беруді сұраймыз (қажетін сызу керек).». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 19 маусым

№624

Астана, Үкімет Үйі

Бір өтініш негізінде электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізбесін бекіту туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сəуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 8) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған бір өтініш негізінде электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізбесі бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 624 қаулысымен бекітілген Бір өтініш негізінде электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізбесі р/ с № 1 1.

Бір өтініш негізінде электрондық нысанда көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді іріктеу өлшемдері 2 Қазақстан Республикасының азаматтарын тұрғылықты жері бойынша тіркеу

Мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауы

Орталық мемлекеттік орган 4 ІІМ

2.

Қазақстан Республикасының тұрғындарын жұмыспен қамтуға жəрдемдесу

3 Қазақстан Республикасының азаматтарын тұрғылықты жері бойынша тіркеу Қазақстан Республикасының азаматтарын тұрғылықты жері бойынша тіркеу есебінен шығару Тұрғылықты жерінен мекенжай анықтамаларын беру Жұмыссыз азаматтарды тіркеу жəне есепке қою Жұмыссыз азаматтарға анықтамалар беру

3.

Дара кəсіпкерді, жеке нотариусты, жеке сот орындаушысын, адвокатты тіркеу жəне патент беру

Дара кəсіпкерді, жеке нотариусты, жеке сот орындаушысын, адвокатты тіркеу есебі Дара кəсіпкерлерге патент беру**

Бала туу

Тууды тіркеу, оның ішінде азаматтық хал актілерінің Əділетмині жазбаларына өзгерістер, толықтырулар мен түзетулер енгізу Бала тууға жəне бала күтімі бойынша жəрдемақылар Еңбекмині тағайындау Мектепке дейінгі балалар ұйымдарына жіберу үшін БҒМ мектепке дейінгі (7 жасқа дейін) жастағы балаларды кезекке қою

4.

ІІМ ІІМ Еңбекмині Еңбекмині Қаржымині Қаржымині

Ескертпе: ** мемлекеттік қызмет патент құны есебін ұсыну кезінде көрсетіледі (өтінішсіз) аббревиатуралардың толық жазылуы: Əділетмині – Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі БҒМ – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Еңбекмині – Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Қаржымині – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі ІІМ - Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 19 маусым

№625

Астана, Үкімет Үйі

Электр желілік қағидаларды бекiту туралы «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 23) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Электр желілік қағидалар бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 19 маусымдағы № 625 қаулысымен бекітілген Электр желілік қағидалар 1. Жалпы ережелер 1. Осы Электр желілік қағидалар (бұдан əрі – Қағидалар) «Электр энергетикасы туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-бабының 23) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне электр желісін пайдалану мен Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесін басқаруды ұйымдастыру тəртібін реттейді. 2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) баланстық тиесілік – энергия өндіруші, энергия беруші ұйымның жəне оларға меншік құқығында немесе өзге де заңды негізде тиесілі тұтынушының электр желісі учаскесі; 2) баланстық тиесілік шекарасы – энергия өндіруші, энергия беруші ұйымдар мен тұтынушылардың арасындағы олардың баланстық тиесілігіне сəйкес электр желісін бөлу нүктесі (сызығы); 3) тараптардың пайдаланушылық жауапкершілігінің шекарасы – энергия өндіруші, энергия беруші ұйымдар мен тұтынушылардың арасындағы тараптардың пайдаланушылық жауапкершілігі шекарасын айқындайтын электр желісін бөлу нүктесі (сызығы); 4) жоғары кернеу – 1000 Вольт жəне одан жоғары кернеу; 5) генерациялайтын қондырғы – электр энергиясын өндіретін құрылғы; 6) қосалқы (шунтталатын) электр беру желілері – басқа электр беру желілерімен қатарлас қосылған электр беру желілері, солар арқылы оның нормаланатын сапасымен электрмен жабдықтаудың сенімділігі бойынша санатқа сəйкес келетін сенімділік дəрежесін қамтамасыз ету үшін электр энергиясы мен қуатын жеткізу жүзеге асырылады; 7) Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесі (бұдан əрі – Қазақстан БЭЖ) – Қазақстан Республикасының тұтынушыларын сенiмдi жəне сапалы энергиямен жабдықтауды қамтамасыз ететiн электр станцияларының, электр жеткізу желiлерi мен шағын станциялардың жиынтығы; 8) өңіраралық жəне (немесе) мемлекетаралық электр беру желілері – өңірлер жəне (немесе) мемлекеттер арасында электр энергиясын беруді қамтамасыз ететін кернеуі 200 киловольт жəне одан жоғары электр беру желілері; 9) жүйелік оператордың ұлттық диспетчерлік орталығы (бұдан əрі – ЖО ҰДО) – жүйелiк оператордың құрылымына кіретін, Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесін жедел басқару мен электр энергиясын теңгерімдеу жəне оның сапасын қамтамасыз етудi қоса алғанда, оның жұмыс сенімділігі үшін жауап беретiн бөлiмше; 10) ұлттық электр желісі (бұдан əрі – ҰЭЖ) – шағын станциялардың, тарату құрылғыларының, кернеуi 220 киловольт жəне одан жоғары өңiраралық жəне (немесе) мемлекетаралық электр беру желiлерiнiң жəне электр станцияларының электр энергиясын берудi жүзеге асыратын электр беру желiлерiнiң жиынтығы, олар жекешелендiруге жатпайды жəне Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайтын тəртiппен жəне шарттармен ұлттық компанияға берiледi; 11) төменгі кернеу – 1000 Вольттан төмен кернеу; 12) Қазақстан БЭЖ-і жұмысының қалыпты режимi – электр энергетикасы жүйесінің режимін жоспарлау кезінде қарастырылған барлық элементтерi жұмыс істеп тұрған жəне электр энергиясының барлық тұтынушыларын жасалған шарт талаптарына сəйкес электрмен жабдықтау қамтамасыз етiлетiн орнықты жұмыс режимi; 13) тоқтату – генерациялайтын қондырғылардың жұмысын жоспарлы немесе жоспардан тыс тоқтату; 14) Қазақстан БЭЖ-нің авариядан кейiнгi жұмыс режимi – электр энергетикасы жүйесiнiң зақымданған элементiн авариялық ажыратудан кейiн туындайтын жəне қалыпты жұмыс режимi қалпына келтірілгенге дейін жалғасатын қалыптасқан режим; 15) тұтынушы – электр энергиясын шарт негізінде тұтынатын жеке немесе заңды тұлға; 16) желіні пайдаланушы – энергия өндіруші, энергия беруші ұйымдар мен тұтынушы; 17) Қазақстан БЭЖ-і қуаты резервтерінің ПУЛ-ы (бұдан əрi - ПУЛ) – генераторлар, электр беру желiлерi кенеттен iстен шыққан немесе тұтыну ұлғайған жағдайда тұтынушыларды энергиямен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз етуге арналған электр қуатының резерві; 18) «нөлдіктен бұрылу» – энергия өндіруші ұйымды, консервациядан, резервтен немесе толық тоқтатылғаннан кейін іске қосу, электр желісін біртұтас электр энергетикалық жүйе ретінде ең қысқа мерзімде қалпына келтіру; 19) реактивтi энергия – ауыспалы ток тізбегінде электромагниттiк өрiс жасауға жұмсалатын энергия; 20) өңiрлiк электр желісі – бiр əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiк (облыс) шегiнде, сондай-ақ ұлттық электр желісі мен тұтынушылар арасында электр энергиясын беруді қамтамасыз ететiн кернеуі 110 кВ жəне одан төмен электр беру желілері мен шағын станциялардың жиынтығы; 21) өңiрлiк электр желiлiк компания (бұдан əрі – ӨЭК) – өңiрлiк деңгейдегі электр желілерін пайдаланатын энергия беруші ұйым; 22) электр энергиясының сальдо-ток ағымы – электр беру желілерінің, трансформаторлардың белгілі бір тобы (қимасы) бойынша немесе коммерциялық есепке алу нүктелері бойынша электр энергиясын қабылдау/босату мəнінің алгебралық сомасы; 23) заттай сынақтар – жүйенің сипаттамаларын зерделеу мақсатында Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесіне немесе оның бір бөлігіне əсер туғызу жолымен жасалатын сынақтар; 24) жүйелiк оператор – орталықтандырылған оралымды-диспетчерлiк басқаруды, басқа мемлекеттердiң энергия жүйелерiмен қатарлас жұмыс iстеудi қамтамасыз етудi, энергия жүйесiндегi теңгерiмдi ұстап тұруды, жүйелік қызмeттep көрсетуді жəне желіні пайдаланушылардан қосалқы көрсетiлетiн қызметтердi сатып алуды, сондай-ақ электр энергиясын ұлттық электр желісі бойынша берудi, оған техникалық қызмет көрсетудi жəне оны пайдалану əзiрлiгiнде ұстап тұруды жүзеге

асыратын ұлттық компания; 25) қосалқы тұтынушы – тұтынушының электр желілеріне тікелей жалғанған тұтынушы; 26) техникалық шарттар – электр желілеріне қосылу үшін қажетті техникалық талаптар; 27) суық резерв – іске қосылмаған, отынмен қамтамасыз етілген жəне жұмысқа əзір тұрған генерациялайтын қондырғылардың иелік қуатының жиынтығы; 28) орталықтандырылған оралымды-диспетчерлiк басқару – жүйелiк оператор жүзеге асыратын, Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесi сенiмдiлiгiнiң нормативтiк деңгейiн жəне электр энергиясының нормативтiк сапасының сақталуын қамтамасыз ететiн энергия өндiрушi, энергия берушi, энергиямен жабдықтаушы ұйымдар мен электр энергиясын тұтынушылардың техникалық келiсiлген жұмысын үздiксiз басқару процесi; 29) электр желiлерi – электр энергиясын беруге арналған шағын станциялардың, тарату құрылғылары мен оларды қосатын электр беру желiлерiнiң жиынтығы; 30) электр станциясы – электр энергиясын өндiруге арналған, құрамында құрылыс бөлiгi, энергияны түрлендiретін жабдығы мен қажеттi қосалқы жабдығы бар энергетикалық объект; 31) электр қондырғысы – электр энергиясын өндіруге, түрлендіруге, өзгертуге, жеткізуге, таратуға, тұтынуға жəне/немесе энергияның басқа түріне түрлендіруге арналған машиналар, аппараттар, желілер мен қосалқы жабдықтар жиынтығы (олар орнатылған құрылыстармен жəне үй-жайлармен бірге); 32) энергия өндiрушi ұйым – электр энергиясын өз қажеттіліктері жəне (немесе) өткізу үшін өндiруді жүзеге асыратын ұйым; 33) энергия беруші ұйым – электр энергиясын беруді шарт негізінде жүзеге асыратын ұйым; 34) энергиямен жабдықтаушы ұйым – сатып алынған электр энергиясын тұтынушыларға сатуды жүзеге асыратын ұйым; 35) уəкілетті орган – электр энергетикасы саласында басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган. 2. Электр желісін пайдалану тəртібі 3. Электр желісіне қосылуды немесе тұтынылатын (берілетін) электр қуатын ұлғайтуды жоспарлайтын желіні пайдаланушылар (тұтынушыларды қоспағанда) оған қосылуды осы тарауда баяндалған рəсімдерге сəйкес жүзеге асырады. Тұтынушыларды электр желісіне қосу тəртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген электр энергиясын пайдалану тəртібіне сəйкес жүзеге асырылады. 4. Электр желісіне қосылуға арналған техникалық шарттар мынадай жағдайларда беріледі: 1) желі пайдаланушыларын қосу, соның ішінде қосалқы (шунтталатын) желілерді салу; 2) желі пайдаланушыларының қуатын ұлғайту; 3) сыртқы электрмен жабдықтау/желі пайдаланушыларының қуатын беру схемасының өзгеруі. 5. Желіні пайдаланушыларды электр желісіне қосуға арналған техникалық шарттар тиісті жобалау қызметіне лицензиясы бар мамандандырылған жобалау ұйымдары əзірлейтін «Пайдаланушыны қосу схемасы», «Электр станцияларының қуатын беру схемасы» негізінде беріледі. Жаңа электр қондырғыларын салуға жəне өзгертуге (қайта жаңарту, кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, күрделі жөндеу) арналған жобалау алды құжаттамасында (ТЭН) «Электр станцияларының қуатын беру схемасы» немесе «Пайдаланушыны қосу схемасы» бөлімдер қамтылған. «Пайдаланушыны қосу схемасының», «Электр станцияларының қуатын беру схемасының» мазмұны осы Қағидаларға 1-қосымшада көрсетілген. «Пайдаланушыны қосу схемасы» желілеріне пайдаланушыны қосу жоспарланған тиісті ұйыммен (энергия жеткізуші жəне/немесе энергия өндiрушi) келісіледі. «Электр станцияларының қуатын беру схемасы» желілеріне жалғану жоспарланған тиісті ұйыммен (энергия беруші жəне/немесе энергия өндiрушi) жүйелік оператормен келісіледі жəне оны уəкілетті орган бекітеді. 6. «Пайдаланушыны қосу схемасы» келісілген немесе «Электр станцияларының қуатын беру схемасы» бекітілген соң желіні пайдаланушы желілеріне пайдаланушыны жалғау жоспарланып отырған тиісті ұйымға (энергия беруші жəне/немесе энергия өндіруші) техникалық шарттарды алуға өтінім жібереді. Өтінім нысаны осы Қағидаларға 2-5-қосымшаларда келтірілген. 7. Өтінімді алған соң желілеріне пайдаланушыны жалғау жоспарланған тиісті ұйым (энергия беруші жəне/немесе энергия өндiрушi) техникалық талаптарды осы Қағидаларға 6-қосымшада көрсетілген мерзімде береді. Техникалық шарттарда мыналар көрсетіледі: 1) мекенжайы (объектінің орналасқан орны); 2) жалғау нүктесі; 3) мəлімделген қуаты; 4) электр желісіне қосу үшін қажетті, оның ішінде оны күшейту бойынша талаптар (электр жеткізу сымының қималарын ұлғайту, шағын станциялардың трансформаторлық қуатын ұлғайту, қосымша ұяшықтарды орната отырып, шағын станцияларды реконструкциялау жəне т.б.). 5) ұйымдастыру, релелік қорғау жəне автоматтандыру, аварияға қарсы автоматика, диспетчерлік жəне технологиялық басқару, электр энергиясын есепке алу, реактивті қуатты өтеу жөніндегі талаптар; 6) техникалық шарттар қолданысының мерзімі. 8. Техникалық шарттарда көрсетілген талаптардың негізділігіне күмəн келтірілген жағдайда пайдаланушы сараптамалық ұйымға энергетикалық сараптама жүргізу үшін өтініш білдіреді. Сараптамалық ұйым энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымға өтініш жасаған кезінде пайдаланушының өтініші бойынша энергия беруші (энергия өндіруші) ұйым барлық сұралатын мəліметтерді береді. 9. «Пайдаланушыны қосу схемасын», «Электр станцияларының қуатын беру схемасын», жобалау алды, жобалық құжаттаманы əзірлеу, техникалық шарттардың іс-шараларын орындау пайдаланушының қаражаты есебінен жүргізіледі. 10. Желіні пайдаланушыны мəлімделген қуаты 10 МегаВаттан асатын өңірлік электр желісіне немесе энергия өндіруші ұйымға жалғаудың техникалық шарттары жүйелік оператормен келісіледі. Желіні пайдаланушыны мəлімделген қуаты 10 МегаВаттан асатын өңірлік электр желісіне немесе энергия өндіруші ұйымға жалғаудың техникалық шарттарының көшірмелері бір ай ішінде жүйелік операторға мəліметке алу үшін жіберіледі. 11. Техникалық шарттардың талаптары орындалғаннан кейін қуатты қосу жəне беру схемасына сəйкес іске асырылған электр қондырғыларына кешенді сынақтар жүргізіледі, оның қорытындылары бойынша мемлекеттік қабылдау комиссиясы электр қондырғыларын қабылдау туралы актіге қол қояды. Актінің негізінде пайдаланушыны қосу жəне генерациялайтын қондырғылармен энергия беруші ұйымның электр желісіне қуат беру жүргізіледі. 12. Желіні пайдаланушылар арасындағы тараптар жауапкершілігінің шекарасы баланстық тиесілік пен тараптардың пайдаланушылық жауапкершілігі актілерімен ресімделеді. 13. Энергия өндіруші ұйымның генерациялайтын қондырғыларын электр желілерінен ажырату энергия беруші ұйымдар немесе жүйелік оператордың нұсқауы бойынша мынадай жағдайларда жүргізіледі: 1) адамдардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне немесе электр қондырғыларының жабдықтарына төнген қатердің алдын алу; 2) электр станциясында немесе жалғау жабдықтарындағы авариялар; 3) энергия өндіруші ұйымға қызмет көрсететін персоналдың энергия беруші ұйымның немесе жүйелік оператордың өкімдерін орындамауы; 4) авариялық жағдайларды жою жəне оның өршуінің алдын алу; 5) еңсерілмес күш мəн-жайлары. 14. Энергия беруші ұйым жүйелік оператордың өкімі бойынша қосуды қалпына келтіреді жəне мемлекеттік энергетикалық бақылау жөніндегі органды (бұдан əрі – Мемэнергоқадағалау) хабардар етеді. 15. Қосарлқы (шунтталатын) электр жеткізу желілері мен шағын станцияларды жобалау мен салу уəкілетті органды, табиғи монополия саласында жəне реттелетін нарықтарда басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік органды жəне жүйелік операторды алдын ала хабардар ете отырып жəне олармен келісіле отырып, мынадай тəртіпте жүргізіледі: 1) желіні пайдаланушы қолданыста жұмыс істеп тұрған желіні қосалқы (шунтталатын) болжамды жаңа электр жеткізу желілерін салуға өтінім берген кезде бұл туралы өзі желілеріне қосылған электр желілік компанияны хабардар етеді; 2) желіні пайдаланушы/энергия беруші ұйым техникалық шарттарды беруге ресімделген өтінімді жүйелік операторға ұсынады, ол оны 20 жұмыс күні ішінде қарайды жəне өз қорытындысын қоса бере отырып, уəкілетті органға жəне табиғи монополия салаларында жəне реттелетін нарықтарда басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік органға жібереді; 3) алынған құжаттарды (техникалық шарттарды беруге арналған өтінім мен жүйелік оператордың қорытындысын) уəкілеттік орган жəне табиғи монополия салалары мен реттелетін нарықтарда басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган қарайды жəне олардың қабылдаған шешімі жүйелік операторға 8 жұмыс күні ішінде жіберіледі; 4) қосалқы (шунтталатын) электр беруші желілерін салу мəселесі жөніндегі жоғарыда көрсетілген шешімді алғаннан кейін жүйелік оператор 10 жұмыс күні ішінде қабылданған шешім туралы желіні пайдаланушы мен электр желілік компанияға хабар береді. 3. Қазақстан БЭЖ-ін басқаруды ұйымдастыру тəртібі 16. Қазақстан БЭЖ-ін басқаруды ұйымдастыру мынадай негізгі процестерді қамтиды: 1) электр қондырғыларын бірдейлендіру; 2) жөндеулерді жоспарлау жəне электр қондырғыларын ажыратуға арналған өтінімдерді қарау, генерациялайтын қондырғыларды тоқтату; 3) заттай сынақтар жүргізу; 4) диспетчерлендіру; 5) жиілік пен қуат ағындарын реттеу; 6) рұқсат етілетін қуат ағындарын таңдау; 7) кернеуді реттеу; 8) электр желісінде ауыстырып қосуларды жүзеге асыру; 9) аварияға қарсы автоматиканы қолдану; 10) релелік қорғау мен аварияға қарсы автоматиканы құру; 11) технологиялық бұзылыстарды оқшаулау жəне жою; 12) жұмыс жəне/немесе оқиғалар туралы ақпараттар алмасу. 1. Электр қондырғыларын бірдейлендіру 17. Қосу нүктелеріндегі электр станциялары мен электр қондырғыларын бірдейлендіру əрбiр желі учаскесі үшiн баланстық тиесілікке сəйкес дайындалған қосудың жұмыс схемасына сай жүргізіледі. 18. Бірдейлендіру талаптары мынадай қатысушыларға: 1) жүйелік операторға; 2) энергия беруші ұйымдарға; 3) өңірлік электр желісіне қосылған энергия өндіруші ұйымдарды қоса алғанда, энергия өндіруші ұйымдарға; 4) тiкелей қосылған тұтынушыларға қолданылады. Аталған тармақтың талаптары төменгі кернеулi желілерге қосылған пайдаланушыларға қолданылмайды. 19. Кернеуi 35 кВ жəне одан жоғары барлық учаскелер бойынша негiзгi мəліметтер жүйелік оператор жүргізетін деректер қорының тiркелiмiнде қамтылады. 20. Электр желiсiне жаңа учаскені қосу кезінде қайталауды болдырмау үшiн аталған учаскенің атауы жүйелік оператормен келiсiледi. 21. Егер энергия беруші ұйым немесе желі пайдаланушысы баланстық тиесілік бөлігінің шекарасында жаңа электр қондырғыларын орнатуды жоспарласа, олар өздерiмен шектесетін басқа пайдаланушыларды болжамды электр қондырғыларын бірдейлендіру туралы хабардар етеді. 22. Желінің тиiстi пайдаланушыларын хабардар ету электр қондырғысы орнатылады деп болжанылып отырған мерзімнен бұрын сегiз айдан кешiктiрiлмей, жазбаша нысанда жасалады жəне онда жаңа электр қондырғысы мен олардың бірдейлендірілуі көрсетiлген жұмыс схемасы қамтылады. 23. Хабарламаны алушылар оны алғаннан кейiн бiр айдың iшiнде өзiнiң ұсынылып отырған бірдейлендірумен келiсетiндiгiн немесе келiспейтiндiгiн көрсете отырып жазбаша нысанда жауап қайтарады, сондай-ақ, электр қондырғысының бұрынғы қолданыстағы электр қондырғыларын бірдейлендіруді қайталамайтынын растайды. Егер ұсынылып отырған бірдейлендіру қолайсыз болса, жауапта ыңғайлы бірдейлендіру көрсетіледі. 24. Егер энергия беруші ұйым мен желіні пайдаланушылар келiсiмге келе алмаса, энергия беруші ұйым аталған учаскеде пайдаланылатын электр қондырғысын өз бетінше бірдейлендіреді жəне сол туралы желіні пайдаланушыны хабардар етеді. 25. Энергия беруші ұйым мен желіні пайдаланушы электр қондырғысын маңдайшалармен жарақтайды жəне оның бірдейлендіру деректерін анық көрсете отырып жазбалар жазады. 26. Қолданыстағы желі учаскесін бірдейлендіру деректеріне жүйелік опрератормен келісілген өзгерістер енгізілген кезде желіні пайдаланушы мен энергия беруші ұйым бірдейлендірілген электр қондырғыларын жаңа маңдайшалармен жəне жазбалармен жарақтайды. 2. Жөндеулерді жоспарлау жəне электр қондырғыларын ажыратуға арналған өтінімдерді қарау, генерациялайтын қондырғыларды тоқтату 27. Жүйелік оператор жəне ӨЭК электр жеткізу желілері мен электр қондырғыларын ажырату кестелерін, электр қондырғылары мен электр жеткізу желілерінің таратылуына сəйкес келетін электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғылардың тоқтатылуын диспетчерлiк басқару тəсiлi бойынша əзірлейді. 28. Кестелер алдын ала өтінімдер негізінде əзірленеді, бұл ретте ажыратулар мен тоқтатулардың соңғы мерзімдері мен ұзақтығын жүйелік оператор электр жеткізу желілері мен электр қондырғыларының, электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғылардың рұқсат етілетін жұмыс режимін, сабақтас энергия жүйелеріндегі ажыратулар мен тоқтатуларды, тұтынушылардың энергиямен жабдықталуын шектеуді болдырмауды ескере отырып өзгертуі мүмкін. 29. Электр жеткізу желілері мен электр қондырғылары ажыратуларының, электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғыларды тоқтатудың жылдық кестелері алдағы жылға əзірленеді, айлық кестелер бекітілген жылдық кестелерді ескере отырып алдағы айға əзірленеді. 30. Жылдық кестелерді əзірлеу, келісу жəне бекіту мерзімдері осы Қағидаларға 8-қосымшада көрсетілген. 31. Электр жеткізу желілері мен электр қондырғыларын жөндеудің жылдық кестелерін өзгерту жүргізілмейді. Бекітілген жылдық кестелерден туындаған ауытқулар жөндеулер мен тоқтатулардың айлық кестелерін жасау кезінде ескеріледі. Электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғылардың жылдық тоқтатулар кестелерін өзгертуге ЖО ҰДО-мен, жүйелік оператордың өңірлік диспетчерлік орталықтарымен (бұдан əрі – ӨДО) келісе отырып, өзгерістерді белгіленген тəртіпте бекіту арқылы жол беріледі. 32. Жөндеу мен оларға техникалық қызмет көрсету үшін электр жеткізу желілері мен электр қондырғыларының ажыратулары, электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғылардың тоқтатулары Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы жөніндегі қағидалардың, Электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидаларының, Жабдықтар мен электр қондырғыларының аппаратурасын жасап шығарған зауыттар нұсқаулықтарының талаптарына, сондай-ақ олардың нақты техникалық жай-күйіне сүйене отырып жоспарланады. 33. Электр қондырғыларын ажыратуға немесе тоқтатуға арналған өтінім ЖО ҰДО бекіткен регламентке сəйкес мерзімдерде беріледі жəне онда мыналар қамтылады: 1) электр жеткiзу желісінің, шағын станцияның немесе электр станциясының диспетчерлiк атауы; 2) электр қондырғысы жабдықтарының, аппаратурасының атауы жəне генерациялайтын қондырғының немесе электр станциясы жабдығының атауы мен станциялық нөмiрi; 3) генерациялайтын қондырғының қуаты (МВт); 4) жөндеудің немесе тоқтатудың ұзақтығы; 5) ажыратудың немесе тоқтатудың басталатын жəне аяқталатын күндері мен уақыты; 6) авариялық дайындық уақыты; 7) жоспарланған жұмыс көлемі. 34. Жүйелік оператордың электр қондырғылары жабдықтарының жедел жай-күйін өзгертуге арналған өтінімдер бойынша шешімінің мынадай кезектілігі болады: 1) авариялық өтінімдер; 2) жоспарлы өтінімдер; 3) жоспардан тыс өтінімдер. 35. Жүйелік оператор төтенше жағдайларда мынадай шараларды қабылдайды: 1) егер жүйелік оператордың пiкiрiнше, Қазақстан БЭЖ-нің жұмыс істеуіне қауіп төнсе, жеткізуші жүйедегі кез келген ажыратудың уақытын өзгертеді, қысқартады немесе болдырмайды; 2) егер жөндеу жұмысының жалғасуы энергиямен жабдықтаудың, қауіпсіздік пен сенімділіктің бұзылуына əкеп соғатын болса, жұмысты тоқтатуға жəне кəсiпорындағы электр қондырғысының бiрлiгi немесе бiрлiктері бойынша жұмыстың қалыпты режиміне оралуға нұсқау береді. 36. Желіні пайдаланушылар жүйелік операторды электр қондырғыларының жабдықтары мен электр жеткізу желілерін бөлуге сəйкес жүйелік оператордың басқаруындағы немесе иелігіндегі электр желiсiнің кез келген элементiн мəжбүрлi тоқтатуы жөніндегі талабы туралы хабардар етеді. 37. Осы Қағидалардың осы бөлімінің ережелері өңірлік электр желілеріндегі тоқтатулар кестелерін жасауда тең дəрежеде қолданылады.

3. Заттай сынақтар 38. Заттай сынақтар Қазақстан БЭЖ-нің жəне/немесе ТМД жəне Балтық елдері энергия бірлестіктерінің техникалық сипаттамаларын айқындау үшін жүргізіледі. 39. Заттай сынақтар үш санатқа бөлiнедi: 1) Қазақстан БЭЖ-нің заттай сынақтары – жүргізілуі Қазақстан БЭЖ-нің тұтастай немесе Қазақстан БЭЖ-нің бірнеше өңірлеріндегі жұмыс режимін өзгертуге əкеп соғатын жəне əртүрлі жедел бағыныстағы объектілерде үйлестіруді талап ететiн сынақтар; 2) өңірлік заттай сынақтар – жүргізілуі бір жедел бағыныстағы өңірлік электр желісінің жұмыс режимін өзгертуге əкеп соғатын сынақтар; 3) ТМД жəне Балтық елдері энергия бірлестіктерінің жүйелiк сынақтары – жүргізілуі ТМД жəне Балтық елдері энергия бірлестіктерінің тұтастай немесе Қазақстан БЭЖ-ін қоса алғанда, бірнеше энергия бірлестігінің энергия жүйелерінде жұмыс режимін өзгертуге əкеп соғатын сынақтар. 40. Қазақстан БЭЖ-нің жүйелік сынақтары жүйелік оператордың бастамасы бойынша жүргізіледі. ТМД жəне Балтық елдері энергия бірлестіктерінің жүйелiк сынақтары жүйелік оператордың немесе ТМД жəне Балтық елдерінің бір энергия бірлестігі энергия жүйесінің бастамасы бойынша жүргізіледі. Өңірлік заттай сынақтар өңірлік желілік компанияның бастамасы бойынша жүргізіледі. 41. Сынақтың санатына байланысты тиісті диспетчерлік орталық сынақтарды үйлестiрушi болып табылады, оның міндеттеріне мыналар кіреді: 1) сынақтарды өткізудің бағдарламасын əзірлеу жəне келісу; 2) сынақтарға қосылған электр қондырғылары мен диспетчерлік орталықтарды тағайындау; 3) сынақтарды өткізген кезде сынақтарға қосылған электр қондырғылары мен диспетчерлік орталықтардың оралымды-диспетчерлік персоналының бірлескен іс-қимылдарына басшылық жасау; 4) сынақтарды өткізу барысындағы деректерді жинау мен тіркелгендерін талдауды ұйымдастыру; 5) жүргізілген сынақтардың нəтижелері туралы есеп жасау. 42. Сынақтарды өткізу бағдарламалары қосылған диспетчерлік орталықтарымен келісілуі тиіс. 43. Сынақтарды өткізу барысында іске қосылған электр қондырғылары мен диспетчерлік орталықтарда талап етілетін сапа мен көлемде тіркелген деректер сынақтарды өткізу жөніндегі үйлестірушіге жіберілуі тиіс. 4. Диспетчерлендіру 44. Қазақстан БЭЖ-де электр энергиясын өндіру, тұтыну, беру процестерін диспетчерлендіруді жүйелік оператор жүзеге асырады. 45. Қазақстан БЭЖ-де қуат теңгерімін басқару тəулiктiк кестелер негiзiнде ұйымдастырылады. Электр станциялары жүктеме мен айналатын резервтiң берiлген тəулiктiк кестесiн орындайды. Электр энергиясын тұтынушылар өздерi мəлімдеген активтi қуатты тұтынудың сағаттық кестесiнен аспайды. 46. Қатарлас жұмыс істеу режимдерін жүргiзу тəулiктiк кестемен берілген электр энергиясының өңіраралық жəне мемлекетаралық ток ағындарының сальдосын ұстау негiзiнде жүзеге асырылады. 47. Электр энергиясын тұтынушылар жасалған шарттарға сай тұтынатын қуат бойынша, сол сияқты электр энергиясы бойынша тəулiктiк кестенi орындау жөнiндегi өз мiндеттемелерiнiң орындалуын дербес түрде бақылайды. 48. Энергия өндіруші ұйым жасалған шарттарға сай тəулiктiк кестеге сəйкес электр станцияларының шиналарынан тиiстi сападағы электр қуаты мен электр энергиясын жеткiзiлуін дербес түрде бақылайды. 49. Өңірлерде (облыстарда) электр энергиясын тұтынуды жедел бақылауды энергия беруші ұйымдардың диспетчерлiк орталықтары мен ӨДО жиілік бойынша түзетуді есепке ала отырып, дербес жүргiзедi. Берiлген кестеден барлық ауытқулар туралы кезекшi персонал жоғарыда тұрған деңгейдегі жедел басқару диспетчерiне дереу баяндайды. 50. 1150 кВ, 500 кВ, 220 кВ мемлекетаралық электр жеткізу желiлерi бойынша тəуліктік кестеде берілгеннен мемлекетаралық сальдо-ток ағыны ауытқыған жағдайда жүйелік оператор берiлген мемлекетаралық сальдо-ток ағындарына ену жөніндегі қажеттi шараларды қабылдайды. 51. Тəулiктiк кестемен берілген қуаттың бiр мəнiнен екiншi мəніне бір сағат біткенге кем дегенде 5 минут қалғанға дейін өту жəне келесi сағат басталғаннан кейін кем дегенде 5 минуттан кейін аяқтау жүзеге асырылады. 52. Теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі қызметті көрсетуге арналған шартпен айқындалған аралықтан асатын диапазондағы тəулiктiк кестедегіден нақты қуат шамасының ауытқуы электр энергиясын өндiрудің, тұтынудың, сальдо-ток ағындарының тəулiктiк кестесi орындалмады деп саналады. 53. Тəулiктiк кестенiң бұзылуы жедел басқарудың барлық деңгейiнде жедел журналда тiркеледі. 54. Жүйелік оператор Қазақстан БЭЖ-де электр энергиясының теңгерімін ұстап тұру үшін ондағы бар электр қуатының резервтерін пайдаланады жəне электр энергиясының ағындар мəндерін келісілген мəндерге сəйкес ұстап тұруды қамтамасыз етеді. Қазақстан БЭЖ-де резервтік қуаттардың жетіспеуі кезінде жүйелік оператор тəуліктік кестенің бұзылуына жол беретін желіні пайдаланушыларды электр энергиясын тұтыну/өндіруді шектеу жөніндегі техникалық сипаттағы шараларды қабылдайды. 55. Электр қуатының диспетчерлiк резервiн мына құрылымдар қалыптастырады: 1) Қазақстан БЭЖ-і электр қуаты резервтерiнiң ПУЛ-ы; 2) теңгерімделген электр энергиясының көтерме нарығы; 3) жүйелік жəне қосалқы қызметтер нарығы. 56. ПУЛ ұсынатын қуат резерві нұсқаулықтарда белгiленген тəртіпте күнделiктi əзірленетін жіктеу кестесі негізінде қалыптастырылады. 57. Электр станциялары өндірісінің кемуіне байланысты күтпеген жағдайлар туындаған кезде жүйелік оператор өз өкiмiмен электр қуатының резервтерiн белгiленген тəртiппен енгiзедi. Резервтiк теңгерімделген қуатты пайдалану фактiсi жүйелік оператордың жедел журналында тiркеледi. 58. Жүйелік оператор қуат, тұтыну жəне өндіру ағындарының белгіленген тəуліктік кестесін орындау үшін жедел өкiмдер нысанында нұсқаулар береді. 59. Өкімді алып, бағынысты жедел тұлға оны қайталайды, ал өкім берген жедел тұлға өкімді орындаудың дұрыстығын бақылайды. Өкімді алған жедел тұлға өкім берген тұлғадан растау алғаннан соң ғана оны орындауға кіріседі. 60. Белгілі бір генерациялайтын қондырғыға қатысты өкімді алғаннан кейін дереу энергия өндіруші ұйым өкімді қабылдағанын телефонмен ресми растайды немесе оны қабылдамаудың себептерін негіздейді. Өкім персоналдың қауіпсіздігі мақсатында немесе өкімнің заңсыздығына байланысты ғана қабылданбайды. 61. Жұмысты жүргізу қауіпсіздігіне немесе электр қондырғылары жабдықтарының зақымдану қатеріне байланысты күтпеген жағдайлар туындаған кезде жергілікті персонал бұл туралы дереу жүйелік оператордың диспетчеріне телефонмен хабарлайды. 62. Диспетчердің өкімдерін берген жəне орындаған кезде барлық басқару деңгейіндегі жедел персонал электр энергетикасы саласындағы тиісті нормативтік құжаттарды басшылыққа алады. 63. Егер желіні пайдаланушы жүйелік оператор берген өкімді орындай алмаса, ол осы туралы жүйелік операторға телефон арқылы дереу хабарлайды. 64. Жүйелік оператор мəн-жайларды, себептерді, қабылданған шараларды жедел журналда толығымен тіркейді. 65. Жүйелік оператор мен пайдаланушылар арасындағы барлық жедел байланыс телефон арқылы жүзеге асырылады. Жүйелік оператор мен пайдаланушы арасындағы барлық жедел байланыс түрлерi iстен шыққан жағдайда соңғысы жүйелік оператормен байланыс орнатуға əрекет жасайды. Байланыс қалпына келтiрiлгенге дейiн желіні пайдаланушы жүктеменi тəулiктiк кестедегi тапсырмаға немесе жүйелік оператордың соңғы өкiмдерiне сəйкес ұстап тұрады. 66. Тiкелей телефон байланысы жоғалған кезде мүдделі тараптар қажеттi құралдардың көмегiмен байланысты қалпына келтiру үшiн барлық ықтимал шараларды қабылдайды. 67. ЖО ҰДО мен ӨДО арасында байланыс болмаған жағдайда ЖО ҰДО нұсқаулықтарына сай орталықтандырылған диспетчерлiк басқаруды ұйымдастыру қолданылады. 68. Басқаруды ЖО ҰДО-дан ӨДО-ға табыс ету қажет болған жағдайда соңғысы өзі басқаратын өңірде диспетчерлiк функцияларды орындау жөнiндегi барлық жауапкершiлiктi өзiне қабылдайды. Өңір желісінің барлық пайдаланушылары ӨДО өкімдерін орындайды. 69. Байланыс қалпына келтірілгеннен кейін ӨДО ЖО ҰДО-ға байланыс болмаған уақытта жүйеде болған барлық өзгерiстер туралы хабарлайды. 5. Жиiлiк пен қуат ағындарын реттеу 70. Қазақстан БЭЖ-дегі атаулы жиiлiк 50 Гц-ке тең. Электр энергиясының сапа нормаларын қамтамасыз ету үшін режимді жүргізген кезде Қазақстан БЭЖ-нiң жиiлiгi тəуліктің кемінде 95 % уақытында 50+-0,2 Гц-тен кем емес шекте, рұқсат етілетін 50+-0,4 Гц шегінен шықпайтындай болуы болуы тиіс. 71. Қалыпты режимде жиiлiктi жəне/немесе келiсiмшарттық мемлекетаралық сальдо-ток ағынын қолдау электр желіні пайдаланушылардың бекітілген тəулiктiк кестесін сақтауы арқылы жүзеге асырылады. 72. Жүйелік оператор қалыпты режимде Қазақстан БЭЖ-де басқа мемлекеттердiң жиiлiкті реттейтін бiрлестiктерімен бірге жиiлiктi немесе мемлекетаралық сальдо-ток ағынын реттеу жөнiнде іс-қимылдарды үйлестiрудi жүзеге асырады. 73. Жүйелік оператор технологиялық бұзылыстар туындаған кезде осы Қағидаларға сəйкес оларды жою бойынша барлық қажеттi шараларды қабылдайды. Желіні пайдаланушылар жүйелік оператор берген нұсқаулықтарды басшылыққа алады. 74. Қазақстан БЭЖ-дегi өндiрушi қуатты авариялық азайтқан кезде генерациялайтын қондырғылары бар, кернеуi 10кВ жəне 35кВ желiге қосылған электр станцияларын, жүйелік оператордың үйлестірумен 35кВ жəне одан жоғары желiге тікелей қосылған тұтынушыларды қоса алғанда, энергия өндіруші ұйымдардың жедел персоналы: 1) жылу жəне су электр станцияларында айналмалы резервті жұмылдыру есебінен, оның ішінде ПУЛ арқылы жиілік пен берілген мемлекетаралық сальдо-ток ағындарын қалпына келтіреді; 2) өндiрудi авариялық азайтқан электр станциясындағы немесе өзара резервтеу шарттары бар электр станцияларында салқын резервтi, оның iшiнде ПУЛ арқылы ұлғайтады; 3) қуат резервтері таусылған кезде өндiрудi авариялық азайтқан өндiрушi жүктемесiнiң тұтынушылары үшiн шектеу енгiзеді; 4) шектелген желі пайдаланушыларын электрмен жабдықтауды резервтiң ұлғайтылуына қарай қалпына келтiреді. 75. Қазақстан БЭЖ-де жиілік пен ағындардың нормаланған жəне жалпы бастапқы, қайталама мен үшінші реттеу ұйымдастырылады, оған мыналар кіреді: 1) реттемелі қуаттың қажетті резервтерін орналастыру; 2) автоматтық (немесе жедел) қайталама реттеуді жүзеге асыру жолымен энергия жүйесінің ағымдағы режимін басқару, сондай-ақ бастапқы жəне қайталама реттеудің қажетті шамасы мен оның орналастырылуын жедел қолдау. 76. Жиiлiктi бастапқы реттеуді барлық электр станциялар бар мүмкіндіктеріне қарай, қазандықтардың өнімділігін реттеу жүйелерін қолдау кезінде техникалық қағидалармен берілген турбиналардың жылдамдығы реттегiштерiнiң сипаттамаларына байланысты жəне қолданыстағы нормативтерге сəйкес жəне авариялық ауытқыған жиіліктер кезінде тұтынушыларды электрмен жабдықтауды жəне электр станциялардың жұмыс істеуін сақтап қалу мақсатында жүзеге асырылады. 77. Нормаланған бастапқы реттеуді нормаланған бастапқы реттеудің бөлінген электр станциялары (энергоблоктары) жүзеге асырады, онда бастапқы реттеудің резервтері жоспарланған жəне тұрақты қолдауға ие болады, оларды бастапқы реттеудің берілген сипаттамаларына (шамаларына) сəйкес тиімді пайдалану қамтамасыз етілген. 78. Нормаланған бастапқы реттеу мақстатары үшін жүйелік оператордың талаптарын қанағаттандыратын электр станциялары тартылады. Нормаланған бастапқы реттеу үшін бөлінбеген барлық электр станциялары жалпы бастапқы реттеуге қатысады. Айрықша жағдайларда жүйелік оператор электр қондырғылары жабдықтарының техникалық ақаулары немесе орнықсыз жұмыс кезінде генерациялайтын қондырғылардың жиілікті реттеуге қатыспауына уақытша рұқсат береді. 79. Қайталама реттеу активті қуатты өзгерту жолымен, автоматты түрде немесе жедел, туындаған қуат теңгерімсіздігінің орнын толтыру, транзиттік байланыстың асқын жүктемелерін жою, жиілік пен берілген ағындарды қалпына келтіру жəне соның салдарынан бастапқы реттеу іске қосылған кезде жұмсалған бастапқы реттемелі қуаттың резервтерін қалпына келтіру үшін осы мақсатқа арнайы бөлінген электр станциялары жүзеге асырады. 80. Үшінші реттеу қайталама резервтің таусылуына қарай оны қалпына келтіру мақсатында электр станцияларының қуатын өзгерту жолымен жүзеге асырылады. 81. Қуат резервін жəне нормаланған бастапқы реттеуді жұмылдыру уақытын жүйелік оператор белгілейді. 82. Жалпы бастапқы реттеу қуатының резерві Қазақстан БЭЖ-і электр станцияларының жалпы иелік қуатының кемінде 2,5 %-н құрауы жəне барыншы көп мөлшердегі генераторлар арасында таралуы тиіс. 83. Жалпы бастапқы реттеудің сезімтал емес аймағы +-0,20 Гц-тен аспауы тиіс. Энергоблоктардағы жалпы бастапқы реттеу жүйесінің статизмі жиілік +-0,4 Гц-ке ауытқыған кезде барлық белгіленген бастапқы резервтің берілуін қамтамасыз етуі тиіс. 84. Қазақстан БЭЖ-нің статикалық жиілікті сипаттамасының құлдилауы жиіліктің белгілі бір ауытқуы кезінде энергия жүйесінде туындайтын бастапқы реттемелі қуаттың шамасы – жүйелік сынақтар мен авариялық теңгерімсіздіктерді мониторингілеу негізінде айқындалады, осындай деректер болмағанда 1 Гц-ке (МВт/Гц) шаққандағы тұтыну шамасынан 4 %-ға тең болып қабылданады. 85. Қазақстан БЭЖ-нің жиілігі мен қуат ағындарының сальдосын реттеу объектісімен тұйық контурда немесе қолымен шынайы уақыт режимінде жұмыс істейтін орталық, біріккен (пропорционалды біріккен) автоматтық жиілік жəне қуат реттегішімен жүзеге асырылады. 86. Қазақстан БЭЖ-де қайталама электр қуатының шамасын жүйелік оператор белгілейді жəне қуат теңгерімсіздіктерінің тұрақсыз тербелістерін өтеу, жүктеме кестесінің ауыспалы бөлігі сағаттарында қуат теңгерімін реттеу қателігін өтеу, сондай-ақ ең ірі агрегат қуатынан кем емес өндіру немесе тұтынудың ең ықтимал авариялық шығынын, яғни Қазақстан БЭЖ-дегі ағымдық тұтынудың 8 %-на дейінгі ауытқуын өтеу үшін жеткілікті болуы тиіс. Энергия жүйесінің жекелеген бөліктерін Қазақстан БЭЖ-мен байланыстыратын электр жеткізу желілеріндегі тораптың шекті өткізу қабілеті жағдайында энергия жүйесінің осы бөліктеріндегі авариялық өндіру шығыны резервіленеді. Электр қуатының қайталама резервін орналастыру Қазақстан БЭЖ-нің жекелеген бөліктеріндегі тораптың өткізу қабілеті бойынша шектеулерді ескере отырып жүзеге асырылады. 87. Қайталама реттеу 15 минуттан аспайтын уақыт ішінде туындаған теңгерімсіздікті толық өтеуді (немесе бастапқы реттеу резервін қалпына келтіруді) қамтамасыз етуі тиіс. 88. Қайталама реттеу жүйесі бастапқы реттеу əрекетіне кедергі келтірмеуі тиіс. 89. Қазақстан БЭЖ-дегі үшінші резерв шамасын жүйелік оператор белгілейді жəне қайталама реттеудің берілген көлемде жəне жиілік пен ағындардың талап етілетін реттеу сапасында тиімді орындалуын қамтамасыз ету үшін жеткілікті болуы тиіс. 90. Үшінші реттеу 60 минуттан аспайтын уақыт ішінде қайталама резервті толық қалпына келтіруді, сондай-ақ резерв енгізу себептерін жою үшін қажетті уақытқа қуат беруді қамтамасыз етуі тиіс. 91. Жиілікті реттеуге қатысатын электр станцияларындағы генерациялайтын қондырғылардың қуатын өзгерту жəне өндіру кезінде энергия жүйесіндегі жиіліктің өзгеруінен электр станциясының жедел персоналы адамдардың өміріне қатер төндіретін жəне электр қондырғылары жабдықтарының зақымдану жағдайларынан басқа өндірудің ұлғаюына/кемуіне кедергі келтірмейді. 92. Электр станциялары енгізілген турбиналар айналысының жылдамдық реттегіштерімен қалыпты жұмыс істейді. Электр станциялары турбиналар айналысының жылдамдық реттегіштері жұмының режимін жүйелік оператормен келіседі. 93. Турбиналардың айналу жылдамдығын реттеуіштердің статизмі 5 %-дан аспайды. 94. Турбиналардың жылдамдығын реттеуіштерді сезімтал емес аймағы 0,2 Гц жоғары болмайды. 95. Қазақстан БЭЖ-нің бөлігін оқшауланған жұмысқа бөлген жағдайда жоғарыда берілген талаптар энергия жүйесінің бөлінген бөлігі үшін күшін сақтайды. Жедел диспетчерлік басқарудың бірінші кезектегі міндеті бөлінген бөліктің Қазақстан БЭЖ-мен қатарлас жұмысын қалпына келтіру болып табылады. 96. Жүйелік оператор желі пайдаланушыларының осы бөлімде көрсетілген техникалық талаптарды орындау мониторингін жүзеге асырады. 6. Рұқсат етілетін қуат ағындарын таңдау 97. Рұқсат етілетін ағындар активті қуат шамасы бойынша бақыланады жəне барынша көп жəне авариялық болып бөлінеді. Энергия жүйелерінің орнықтылығы жөніндегі басшылық нұсқаулар рұқсат етілетін ағындардың есептеулеріне қойылатын талаптарды айқындайтын негізгі нормативтік құжат болып табылады. Статикалық орнықтылық жөніндегі нормативтік қорлар (белсенді қуат пен кернеу бойынша қорлар коэффициенттері), рұқсат етілетін ағындарды таңдау жөніндегі есептеулерді жүргізу энергия жүйелерінің орнықтылығы жөніндегі басшылық нұсқауларға сəйкес келуі тиіс. 98. Барынша көп рұқсат етілетін ағындар мынадай талаптарды қанағаттандыруы тиіс: 1) қалыпты жəне жөндеу схемалары үшін нормативтіктен кем емес статикалық орнықтылық бойынша қорды қамтамасыз ету; 2) авариядан кейінгі режим үшін нормативтіктен кем емес статикалық орнықтылық бойынша қорды қамтамасыз ету; 3) нормативтік қоздырулар кезінде серпінді орнықтылықты қамтамасыз ету; 4) электр жеткізу желілері мен электр қондырғылары жабдықтарының сымдарын токтық жүктемелеу шамасы ұзақ рұқсат етілетін мəндерден аспауы тиіс; 5) электр станцияларының АЖР мен ЖДА жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін тапшы энергия тораптарын барынша жоғары рұқсат етілетін ағындар энергия торабының оны Қазақстан БЭЖ-нен

авариялық бөлектеу кезіндегі тапшылығын кемітуге жұмыс істейтін аварияға қарсы автоматиканы ескере отырып, энергия тораптың тұтыну шамасынан 45 % аспауы тиіс. (Ртұтыну – ПА) + ПА, мұнда Ртұтыну – энергия торабының тұтынуы, ПА – тұтынушыларды ажыратуға арналған ПА көлемі. Барынша көп рұқсат етілетін ағын жоғарыда көрсетілген талаптар бойынша айқындалған шамалардың ең аз мөлшері бойынша таңдалады. 99. Авариялық рұқсат етілетін ағындар мынадай талаптарды қанағаттандыруы тиіс: 1) қалыпты жəне жөндеу схемалары үшін авариядан кейінгі режим нормативінен кем емес статикалық орнықтылық бойынша қор қамтамасыз етілуі тиіс; 2) электр қондырғыларының жабдықтарын токтық асқын жүктемелеу шамасы 20 минут ішінде рұқсат етілетін мəндерден аспауы тиіс. Авариялық рұқсат етілетін ағын жоғарыда көрсетілген талаптар бойынша айқындалған шамалардың ең аз мөлшері бойынша таңдалады. 100. Статикалық орнықтылық ең аз қоздыру кезінде жұмыстың бастапқы режимін өздігінен қалпына келтіре алатын жүйенің қабілеттілігі деп түсініледі. Статикалық орнықтылықтың қоры Кр жəне Кu коэффициенттерімен сипатталады, ол мынадай формулалар бойынша айқындалады:

мұндағы Р – бастапқы режимде қаралатын қима арқылы өтетін белсенді қуат; Рпр – статикалық орнықтылық шегіндегі режимдегі дəл сол; дельта Р – осы қимадағы белсенді қуаттың тұрақты емес тербелістерінің амплитудасы.

мұндағы U – жүктеме торабындағы бастапқы режимдегі кернеу; Uкр – сол торапта, тиісті шекарадан төменірек жерде қозғалтқыштың статикалық орнықтылығының бұзылуы салдарынан болатын орнықсыз кернеу. Активті қуат пен кернеу жөніндегі қор коэффициенттерінің мəні басшылық нұсқауларында талап етілетіндерден төмен болмауы тиіс: жоғары рұқсат етілетін ағындар кезінде Кр = 0.2, Кu = 0.15; авариялық рұқсат етілетін ағындар кезінде Кр = 0.08, Кu = 0.10. 101. Серпінді орнықтылық режим кенеттен бұзылған жағдайда жұмысты одан əрі жалғастыра алатын жүйенің қабілеттілігімен айқындалады. Нормативтік қоздырулар аварияға қарсы басқаруды ескере отырып, қимада барынша жоғары рұқсат етілген режимде серпінді орнықтылықпен қамтамасыз етілуі тиіс: қалыпты схема үшін: 1) сəтсіз автоматтық қайталама қосумен жердегі екі фазалы қысқа тұйықталатын желі элементтерін ажырату; 2) бір ажыратқыштың істен шығуына байланысты бір фазалы КЗ желі элементін ажыратқыштың істен шығуы мен сəтсіз автоматтық қайталама қосу кезінде резервтеу құрылғысының іс-əрекетімен ажырату; 3) жалпы тіреулерге монтаждалған екі тізбекті желінің екі тізбегін жəне барынша қысқа желінің ұзындығынан асатын жалпы дəлізде орналасқан екі желіні бір мезгілде ажырату; 4) жоғары кернеу жағында жалпыға бірдей ортақ ажыратқышы бар генератордың немесе блоктың ажыратылуы салдарынан қуаттың авариялық теңгерімсіздігінің туындауы. Жөндеу схемасы үшін: сəтсіз АҚҚ-мен жердегі екі фазалы КЗ желі элементін ажырату; бір ажыратқыштың істен шығуына байланысты бір фазалы КЗ желі элементін ОВРҚ іс-əрекетімен жəне АҚҚ-мен ажырату; біртұтас энергетикалық жүйеде неғұрлым ірі генератордың ажыратылуы салдарынан қуаттың авариялық теңгерімсіздігінің туындауы. 102. Статикалық орнықтылық бойынша қорларға қойылатын талаптар: қалыпты режимдерде: 1) желінің аталған схемасы үшін кез-келген қимада активті қуат қорының коэффициенті кемінде 20 % құрайды; 2) энергия жүйесінің барлық тораптарында кернеу қорының коэффициенті кемінде 15 % құрайды; 3) қаралып отырған режимде Pm кез келген қимадағы қуат ағыны сол қимадағы ағынның серпінді орнықтылығының шегінен аспайды, сол қимада серп. Pm ≤ P пр , серп. мұндағы Р пр – аталған схема үшін барынша ауыр нормативті қоздыру кезіндегі серпінді орнықтылық шегі. Авариядан кейінгі режимдерде: 4) нормативтік қозулар нəтижелерінде туындаған авариядан кейінгі режимдер кезінде белгіленген кез келген белсенді қуат жөніндегі қордың коэффициенті кемінде 8 %; 5) əрбір торапта жəне нормативтік авариялық режимдердің əрқайсысында кернеу қорының коэффициенті кемінде 10 %. Қимада авариялық рұқсат етілетін ағынға барынша көп жүктеме өтетін уақытта, бірақ 40 минуттан аспайтын мерзімде немесе тұтынушыларға шектеу енгізу үшін қажет болатын уақытта, ал авариядан кейінгі режимде, сондай-ақ резервті жұмылдыруға (оның ішінде суықтай) қажет болатын уақытта көшу иелігінде немесе басқаруында аталған қима бар диспетчерлік орталықтың жедел журналында жазбамен ресімделеді. Авариялық рұқсат етілетін ағынмен жұмыс істеу кезінде АЖР мен ЖДА нормативтік қоздырулары мен тиімділігі кезінде орнықтылығы қамтамасыз етіледі. 7. Кернеуді реттеу 103. Қазақстан БЭЖ-дегі 220-500-1150 кВ электр тораптарындағы кернеуді реттеу міндеті мыналар болып табылады: 1) тұтынушыда талап етілетін кернеу сапасын МЕМСТ 13109-97 сəйкес қамтамасыз ету; 2) электр станциялары мен тораптарының жабдықтары үшін қолжетімді мəндегі кернеу деңгейлерін қамтамасыз ету; 3) электр станциялары мен тұтастай Қазақстан БЭЖ-нің орнықтылығы мен сенімді қатарлас жұмысын қамтамасыз ету; 4) электр тораптарындағы электр энергиясын тасымалдауға кететін шығындарды азайту. 104. Орнын толтыратын құрылғыларға жөндеулерді уақтылы жүргізу, рұқсат етілетін кернеу деңгейлерін қамтамасыз ету талаптары бойынша электр жеткізу желілерінің резервіне шығарылатындардың санын қысқарту, ƏЖ-ні коммутациялау жөніндегі операцияларды жүргізу, мейлінше төмен жүктемелер режимдерінде электр жабдықтары оқшауламасының мүмкіндігін толығымен пайдалану мақсатында 500 кВ сыныптағы электр жабдығында кернеудің барыншы ұзақ рұқсат етілетін жұмыс кернеуінен (525 кВ) ұзақ ауытқуына осы Қағидалардың 9-қосымшасына сəйкес жол беріледі. 105. Қазақстан БЭЖ-нің электр тораптарындағы кернеуді реттеу тəсілдері: 1) электр станцияларындағы генераторларды қоздыруды автоматтық өзгерту; 2) шунтталатын ҚС 1150-35 кВ реакторларды ажырату-қосу; 3) автотрансформаторлар мен кернеуді реттеу құрылғысымен (РПН, ПБВ) бірге трансформаторлар анцапфтарының орнын өзгерту, вольт қосатын трансформаторлармен, фаза бұратын трансформатормен реттеу; 4) жүйеаралық байланыстар бойынша белсенді жəне реактивті қуаттың ағынын өзгерту; 5) 110-1150 кВ жүктелмеген электр жеткізу желілерін резервке шығару; 6) 500 кВ желілік реакторды жұмысқа қосумен бірге 500 кВ ƏЖ-ны резервке шығаратын желілік айырғышты ажырату (немесе ЛР жоқта ƏЖ-ның сүйреткісін ашу); 7) барлық жоғарыда келтірілген əдістер таусылған кезде тұтынуды шектеуді енгізу қолданылады. 106. Жүйелік оператор ҰЭТ-да, энергия беруші ұйымдар өңірлік электр желілерінде кернеуді реттеуді орындайды. 107. Автоматтық қоздыру реттегіштері (АҚР) жұмысқа тұрақты түрде қосылып тұруы тиіс. АҚР немесе олардың жеке элементтерін ажыратуға (мейлінше төмен қоздыруды шектеу) тек қана жөндеу не тексеру үшін жол беріледі. АҚР-ды баптау мен қолдану генераторлардың (синхронды орын толтырушылардың), автоматиканың жалпы станциялық жəне жүйелік құрылғыларының рұқсат етілген режимдерімен байланыстырылуы тиіс. 108. Егер генерациялайтын қондырғының АҚР-ы болмаса немесе АҚР-ды баптау генератордың орнықты жұмысын қамтамасыз етпесе, жүйелік оператор генерациялайтын қондырғының жұмысына шектеуді Қазақстан БЭЖ-нің сенімділігін қамтамасыз ету үшін, генерациялайтын қондырғыны ажыратуға дейінгі дəрежеде жасайды. 109. Қазақстан БЭЖ-нің электр тораптарындағы кернеуді реттеу бақылау пунктерінде бекітілген кернеу кестесіне сəйкес жүзеге асырылуы тиіс. Бақылау пункттерінің тізбесін жүйелік оператор мен желілік компаниялар электр қондырғыларының жабдықтарын диспетчерлік басқару тəсілі бойынша таратуға сəйкес жəне осы пунктте кернеу деңгейінің тораптағы орнықтылық пен шығындарға əсер ету дəрежесіне байланысты тағайындайды. Бақылау пункттері үшін кернеу кестелері тоқсанына кемінде бір рет əзірленеді жəне қажет болған жағдайда режимді қысқа мерзімдік жоспарлау кезінде түзетіледі. Кернеу кестелері реактивті қуатты оңтайландыру бойынша Қазақстан БЭЖ-нің электр торабы режимдерін есептеу негізінде əзірленеді. Есептеулерді оңтайландыру өлшемі – қалыпты кернеу деңгейлерін қамтамасыз еткен кезде тораптағы активтің тасымалдауына кететін шығынды мейлінше азайту. Кернеу кестесінде мыналар көрсетілуі тиіс: 1) бақылау пункттеріндегі кернеудің оңтайлы деңгейлері; 2) кернеудің төмендеуінің авариялық шегі; 3) автотрансформаторлар мен трансформаторлар анцапфтарының РПН (ПБВ) орналасуы (АТ-500/220 кВ тізбесі, анцапфтардың орналасу орнын ЖО ҰДО белгілейді); 4) тұрақты іске қосылған реакторлардың саны; 5) коммутацияланатын реакторлардың саны. 8. Электр желілерінде ауыстырып қосуларды жүзеге асыру 110. Электр желілерінде ауыстырып қосулар электр қондырғыларындағы ауыстырып қосулар жөніндегі үлгі нұсқаулыққа сəйкес жүзеге асырылады. Жүйелік оператор электр қондырғыларының жабдықтары мен электр жеткізу желілерін диспетчерлік басқару тəсілі бойынша таратуға сəйкес оның жедел басқаруындағы электр желілерін ауыстырып қосулар жүзеге асыру жөніндегі жұмысты үйлестіреді, электр қондырғыларын жоспарлы жəне жоспардан тыс ажыратулар жағдайында электр қондырғыларының жабдықтарын жəне/немесе құрылғыларын ажыратуға рұқсат береді. 9. Аварияға қарсы автоматиканы қолдану 111. Қазақстан БЭЖ-дегі немесе оның жекелеген бөліктеріндегі аварияға қарсы автоматика мынадай мақсаттарға арналған: 1) авариялық жағдайларды оқшаулау; 2) авариялық жағдайларды жою; 3) едəуір аумақта тұтынушыларды электрмен жабдықтаудың бұзылуымен қатар жүретін жүйелiк авариялардың алдын алу. Автоматика автоматты түрде қайта қосуды, автоматты түрде резервтi енгiзуді, автоматты түрде қоздыруды реттеуді, жиiлiк пен белсенді қуатты автоматты түрде реттеудi (ағынды автоматты түрде шектеумен бiрге) қоса алғанда, релелік қорғаумен жəне энергия жүйесіндегi автоматты басқарудың басқа құралдарымен өзара iс-əрекетте болады. 112. Аварияға қарсы автоматика жүйесi мына функцияларды орындайтын шағын жүйелерден тұрады: 1) орнықтылықтың бұзылуын автоматты түрде алдын алу; 2) асинхрондық режимді автоматты түрде жою; 3) кернеудiң жоғарылауын автоматты түрде шектеу; 4) кернеудің төмендеуін автоматты түрде шектеу; 5) жиiлiктiң төмендеуiн автоматты түрде шектеу; 6) жиiлiктiң жоғарылауын автоматты түрде шектеу; 7) жабдық жүктемесiн автоматты түрде босату. 113. Аварияға қарсы автоматиканың əрбір шағын жүйесі аварияға қарсы басқарудың белгiлi бiр мiндеттерiн орындайтын жекелеген қарапайым немесе күрделi автоматикалардан не аварияға қарсы автоматика құрылғыларынан тұрады. 114. Қазақстан БЭЖ-нің аварияға қарсы автоматиканың басқарушылық жоғарыда əсер етулерiне теңгерім тиесiлiгiне қарамастан, желіні пайдаланушылардың электр қондырғыларының жабдығы тартылады. 115. Қазақстан БЭЖ-нің не оның жекелеген өңірлерінің іргелес мемлекеттердің энергия жүйесімен қатарлас жұмысы режимінде Қазақстан БЭЖ-нің аварияға қарсы автоматикасы аралас энергетикалық бiрлестiктерде құрылатын басқарушылық əсер етулердi құра алады, сондай-ақ өз кезегінде аралас энергетикалық бiрлестiктерде құрылған басқарушылық əсер етулердi атқара алады. 116. Генераторларды автоматты ажырату (ГАА) басқарушылық əсер ету ретiнде орнықтылықтың бұзылуының автоматты түрде алдын алу, асинхрондық режимді автоматты түрде жою, кернеудiң жоғарылауын автоматты түрде шектеу, жабдықтарды автоматты түрде босатудың шағын жүйелерінде қолданылады. 117. ГАА блоктық жылу электр станцияларында мынадай тəсілдермен жүзеге асырылады: 1) электр гидравликалық түрлендіргіш пен турбинаны басқару тетігіне əсер ету арқылы турбиналарды ішінара не толық босату; 2) кейіннен генератор ажыратқышын өшіру арқылы турбинаның ұстаушы қақпақшасын жабу; 3) кейіннен турбинаның ұстаушы қақпақшасын жабу арқылы генератор ажыратқышын өшіру. 118. Гидрогенераторларды автоматты түрде ажырату кейіннен бағыттаушы аппаратты жабу арқылы генератор ажыратқышын өшірумен жүзеге асырылады. 119. ГАА Қазақстан БЭЖ-нің құрамында жұмыс істейтін барлық блоктық электр станциялары мен су электр станцияларында меншік нысандарына қарамастан жүзеге асырылады. 120. Электр станцияларының автоматты түрде босатылу жай-күйі мен жұмыс қабілеті үшін электр станциясының иесі жауапты болады. Жүйелік оператор электр станцияларының автоматты түрде босатылуына қосылған жүктеме көлеміне бақылауды жүзеге асырады. 121. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасы (ЖААА) басқарушылық əсер ету ретiнде орнықтылықтың бұзылуының автоматты түрде алдын алу, асинхрондық режимді автоматты түрде жою, кернеудiң жоғарылауын автоматты түрде шектеу, кернеудің төмендеуін автоматты түрде шектеу, жабдықтарды автоматты түрде босатудың кіші жүйелерінде қолданылады. Жүктемені ажырату автоматты түрде қайтадан қосуға тыйым салумен, сол сияқты рұқсат беру арқылы орындалады. 122. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасы тапшы энергия тораптарындағы, технологиялық процесс сипаты бойынша қоректендіруді резервтерді жұмылдыру немесе басқа тұтынушыларға шектеулер енгізу үшін жеткілікті уақытқа кенеттен үзіліске жол беретін меншік нысанына қарамастан тұтынушылар объектілерінде орындалады. Аварияға қарсы автоматиканың жұмыс сенімділігін қамтамасыз ету үшін жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасына бірінші кезекте ірі тұтынушылар қосылады, көлем жетіспеген кезде жүктемені ажыратудың арнайы автоматикасына басқа да тұтынушылар қосылады. 123. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасымен тұтынушыларды өшіруге оқыту 20 минуттан аспауы тиіс. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасына қосылған жауапты тұтынушылар автоматтық резерв енгізу, автоматты қайтадан қосу құрылғыларымен жарақтандырылады. 124. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасының жай-күйі мен жұмыс қабілеті үшін тұтынушы жауапты болады. Жүйелік оператор жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасына қосылған жүктеме көлеміне бақылауды жүзеге асырады. 125. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасының жəне генераторларды ажырату автоматикасының Қазақстан БЭЖ-де қолданылуын жүйелік оператор айқындайды жəне ол Мемэнергоқадағалаумен келісілген тиісті шешіммен ресімделеді. Жүктеменi ажыратудың арнайы автоматикасын жəне генераторларды ажырату автоматикасын қолдану туралы шешімнің іс-қимыл мерзімі шектелмейді. Шешімдерді жүйелік оператор қажеттілігі бойынша қайта қарайды (жүктеме шамасының, желі схемасының, режимдердің жəне т.с.с. өзгеруі). 126. Электр қуатының резервiн енгiзу (генераторларды автоматтық жүктеу – ГАЖ) кіші жүйелерінің басқарушылық əсер етулерi ретiнде былайша қолданылады: 1) жиіліктің төмендеуін автоматты түрде шектеу (жиiлiктiң төмендеуiнiң алдын алу жəне жүктемені автоматты түрде босатудың іс-əрекетiмен ажыратылған тұтынушылардың қосылуын тездету үшiн); 2) орнықтылықтың бұзылуын автоматтық алдын алу (кернеуді шектеудің іс-қимылымен бірге – авариядан кейінгі режимде статикалық орнықтылықтың нормативтiк қорын қамтамасыз ету шарттары бойынша жүктеменiң ажыратылу ұзақтығын азайту жəне САОН іс-əрекетімен ажыратылған тұтынушыларды қосуды жеделдету үшін). Электр қуатының резервiн енгiзу резервтегi гидрогенераторларды автоматтық iске қосумен немесе синхронды орнын толтыру режимінде жұмыс iстейтiн гидрогенераторларды белсенді режимге ауыстырумен, сонымен қатар жұмыс істеп тұрған резерві бар генераторлардың қайта жүктеуімен жүзеге асырылады. 127. Жүйенi бөлу орнықтылықтың бұзылуын автоматты түрде алдын алу, асинхрондық режимді

(Соңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-бетте). автоматты түрде жою, жиіліктің төмендеуін автоматты түрде шектеудің кіші жүйелерінің басқарушылық əсер етулерi ретiнде қолданылады. Жүйенi бөлу желiлердi ажыратумен немесе қосалқы станция шиналарын бөлумен алдын ала таңдалған қималарда жүргiзiледi. Жүйелерді бөлу қималарын таңдау кезiнде бөлiм нүктелерiн барынша азайту жəне коммутацияланатын ажыратқыштардың саны, сондай-ақ бөлуден кейiнгi жүйенiң бастапқы қосылу схемалары жұмысының сенiмдiлiгi есепке алынады. 128. Шунтталатын реакторларды ажырату орнықтылықтың бұзылуының автоматты түрде алдын алу жəне кернеудiң төмендеуін автоматтық шектеудің шағын жүйелерінің басқарушылық əсер етуi ретiнде қолданылады. 129. Шунтталатын реакторларды қосу кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеудің шағын жүйелерiнiң басқарушылық əсер етулерi ретiнде қолданылады. 130. Орнықтылықтың бұзылуының автоматты түрде алдын алудың шағын жүйесі авариялық қозулар кезiнде серпінді орнықтылықтың бұзылуының алдын алу жəне авариядан кейінгі жағдайларда қамтылатын ауданның берiлген қималары үшін статикалық орнықтылықтың нормативтiк қорын қамтамасыз ету үшiн арналады. Қазақстан БЭЖ-де орнықтылықтың бұзылуының автоматтық алдын алудың шағын жүйесі 1150-500220кВ негiзгi желiдегi əртүрлі авариялық қозулар кезiнде аварияға қарсы басқару мiндеттерiн шешу жолымен Қазақстан БЭЖ-нiң шектес аралас энергия бiрлестiктермен қатарлас жұмысының, Қазақстан БЭЖ-нің жекелеген энергия аудандарының өзара немесе шектес аралас энергия бiрлестiктерінің бiреуiмен жұмысының орнықтылығын сақтауды қамтамасыз ететiн аварияға қарсы автоматика құрылғыларының жиынтығымен құралған. Қазақстан БЭЖ-де орнықтылық бұзылуының автоматты түрде алдын алуды басқарушылық əсерлері ретiнде мыналар қолданылады: генераторларды ажырату, жүктеменi ажырату, жүйенi бөлу, резервтiк гидрогенераторларды енгiзу, шунтталатын реакторларды ажырату. 131. Асинхрондық режимді автоматты түрде жоюдың шағын жүйесі асинхрондық режимдердің туындауын тiркейтiн аварияға қарсы автоматика құрылғыларының жиынтығын білдіреді: 1) энергия ауданы iшiндегi электр станциялары арасында; 2) біртұтас электр энергетикалық жүйеде немесе оның жекелеген бөлiктерiнде. Асинхрондық режимді автоматты түрде жою режимі синхрондық жүрiс циклдерiнiң белгiлi бiр санын жəне əр циклдың (асинхрондық режимді автоматты түрде жоюдың негiзгi, резервтiк жəне қосымша құрылғылары) ұзақтығын бақылаумен асинхрондық режимді жоюды немесе асинхрондық режимді автоматты түрде жоюды туындаған бастапқы кезеңде тоқтатуды қамтамасыз етеді. Асинхронды режимді жою қамтылған ауданда асинхрондық режимнің кез-келген ықтимал қималарының біреуі үшін ауданды осы қима бойынша синхронсыз жұмыс iстейтiн бөлiктерге бөлу жолымен жүзеге асырылады. 132. Жекелеген жағдайларда (қайта синхрондау мүмкіндігі болғанда) бөлу əрекетiн орындау алдында қайта синхрондау мақсатында асинхрондық режимді автоматтық жоюдың мына басқарушылық əсерлері қолданылады: 1) генераторларды ажырату - қарастырылған ауданның артық бөлiгiнде; 2) жүктеменi ажырату - тапшы бөлiгiнде. 133. Қазақстан БЭЖ-інде кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеудің шағын жүйесі үлкен қашықтықты 1150-500кВ ƏЖ-де жəне кейбiр 220кВ ƏЖ-де орнатылған кернеудің автоматтық жоғарылауының жергiлiктi құрылғыларының жиынтығымен құрылған. Кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеу бұл жоғарылау желiнiң бiржақты ажыратылуынан, фазаның ажыратылуынан, транзиттің үзiлуiнен туындаған кезде энергия жүйесiнiң электр жабдығындағы кернеудiң рұқсат етілетін деңгейден артуын шектеу үшiн қызмет етедi. Кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеудің басқарушылық əсер етулерi ретiнде мыналар қолданылады: 1) шунтталатын реакторларды қосу; 2) кернеудiң жоғарлауын туындататын желiнің ажыратылуы. 134. Қазақстан БЭЖ-дегі кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеудің шағын жүйесі кейбір 500 кВ жəне 220 кВ тораптық қосалқы станцияларда орнатылған жергілікті кернеуді төмендететін автоматика құрылғыларынан тұрады. Кернеудiң жоғарылауын автоматтық шектеудің мақсаты – энергия тораптарындағы кернеудiң жүктеменiң орнықтылық шарттары бойынша рұқсат етілмейтін мəндерге дейiн төмендеуiн жəне кернеу тасқынының туындауын болдырмау. 500 кВ желiдегi кернеудің төмендеуінен автоматика құрылғылары жүйеаралық байланыстардағы статикалық орнықтылықтың нормативтiк қорын қамтамасыз ету үшiн де қызмет етедi. Кернеудің төмендеуінен автоматика құрылғылары оның ұзақтығын ескере отырып, кернеудiң төмендеуін бақылайды жəне басқарушылық əсерлердi қалыптастырады: 1) кернеуді төмендету автоматикасы – 500кВ - шунтталатын реакторларды ажырату; 2) кернеуді төмендету автоматикасы – 220кВ - іргелес 110-35 кВ желiдегi жүктеменi жəне шунттайтын реакторларды ажырату. 135. Жиіліктің төмендеуін автоматтық шектеудің шағын жүйесі (ЖТАШЖ) қамтылатын ауданның тұтынушылары мен жабдығының мына жиiлiктегі жұмысының алдын алу үшін қолданылады: 1) 45 Гц-тен төмен; 2) 10 сек. артық уақыт iшiнде 46 Гц-тен төмен; 3) 20 сек. артық уақыт iшiнде 47 Гц-тен төмен; 4) 60 сек. артық уақыт iшiнде 48,5 Гц-тен төмен. 136. Жиіліктің төмендеуін автоматтық шектеудің шағын жүйесі мынаны жүзеге асырады: 1) автоматты жиiлiктi резерв енгiзу; 2) автоматты жиiлiктi жүктемеден босату; 3) ауқымды жергiлiктi қуат тапшылықтары кезiнде қолданылатын жүктемеден қосымша босату (45 %-дан артық); 4) жиiлiктi қалпына келтiрген кезде ажыратылған тұтынушылардың қоректенуiн қалпына келтiру (автоматты түрде жиілікті қосу); 5) теңгерімделген жүктемелi электр станцияларын немесе генераторларды бөлiп шығару (жиілікті бөлу автоматикасы – ЖБА); 6) электр станцияларының өз қажеттіліктерін қоректендiруге генераторларды бөлiп шығару. 137. Тұтынушы объектілеріндегі жиіліктік жүктемеден босататын автоматика құрылғылары энергия беруші ұйымның объектілерінде орнатылған жиіліктік жүктемеден босату автоматикасы құрылғыларымен резервіленеді, олардан тұтынушыны кем жиілікті тағайыншасымен жəне үлкен іске қосылу уақытымен тұтынушыны электрмен жабдықтауды жүзеге асырады. 138. ЖО ҰДО жыл сайын ӨДО-ға жиіліктік жүктемеден босату автоматикасының, жиіліктік автоматты түрде қайтадан қосу іс-қимылдарының шарттарын – қосылған жүктеменің мейлінше төмен рұқсат етілген көлемін, жиіліктік босату автоматикасының тағайыншамалар аралығын, кезектердің ең аз санын, жүктемелер көлемін жиіліктік жүктемеден босату автоматикасы кезектерінің арасына таратуды белгілейді. ӨДО тұтынушыларды жиіліктік жүктемеден босату автоматикасының сатылары бойынша таратуды айқындайды, бұл ретте ең жауапты тұтынушыларды қосу жиілікті тағайыншасымен жəне үлкен іске қосылу уақытымен жиіліктік жүктемеден босату автоматикасының сатыларына жүзеге асырылады. 139. Өз объектілеріндегі жиіліктік жүктемеден босату автоматикасы құрылғыларының жай-күйі мен жұмыс қабілеті үшін тұтынушы жауапты болады. Тұтынушы жиіліктік жүктемеден босату автоматикасы құрылғыларының жəне соларға қосылған жүктеме көлемдерінің жай-күйін дербес не Мемэнергоқадағалау өкілдерімен бірлесе тексеруге энергия беруші ұйымдардың қызметкерлеріне рұқсат етеді. 140. ЖТАШЖ баптау осы Қағидаларға 10-қосымшада келтірілген үлгіге сəйкес болуы тиіс. 141. Жиіліктің жоғарылауын автоматтық шектеудің шағын жүйесін (ЖЖАШЖ) құрайтын құрылғылар жылу электр станциялары турбиналарының қауіпсіздік автоматтары жұмыс істеп кетуі мүмкін болатын жиіліктің шек қойылмай артуын болдырмау, сондай-ақ жылу электр станцияларындағы жиiлiктiң блок жүктемесi рұқсат етілетін жүктемелердiң диапазоны шегінен шықпайтын мəнге дейiн ұзақ уақыт артуын шектеу үшiн арналған. Жиілікті автоматтық шектеу құрылғылары жиiлiктiң артуына, оның арту жылдамдығына əрекет ете алады жəне станцияның генераторларында жекелей де, тораптық қосалқы станцияларда да орнатылады (жиілікті автоматтық шектеудiң орталық құрылғылары). Жиіліктің жоғарылауын автоматтық шектеудің басқарушылық əсер етулерi ретiнде мыналар қолданылады: 1) генераторларды ажырату; 2) жүйенi бөлу. 142. Қазақстан БЭЖ-де электр қондырғылардың жабдығын автоматты түрде жүктемеден босатудың шағын жүйесі ток бойынша елеулi асқан жүктеме болған кезде оның зақымдануының алдын алу үшiн жабдықты автоматты жүктемеден босатуды қамтамасыз ететiн жергiлiктi аварияға қарсы автоматика құрылғыларынан тұрады (желіні жүктемеден босату автоматикасы, трансформаторлардың жүктемеден босату автоматикасы құрылғылары). Жабдықты автоматты түрде жүктемеден босатудың шағын жүйелерінің құрылғылары қорғалатын электр жабдығындағы (желiдегi, трансформатордағы) токтың артуына тiкелей əрекет етеді. 143. Электр қондрғыларының жабдығын автоматты түрде жүктемеден босатудың басқарушылық əсері ретiнде мыналар қолданыла алады: 1) генераторларды ажырату; 2) жүктеменi ажырату; 3) электр қондырғыларының асқын жүктемелі жабдығын ажырату. 144. Қазақстан БЭЖ-нің режимін бұзуға əкеп соғатын келісімшартсыз тұтынудың алдын алу үшін нормаланған жиілік деңгейін немесе мемлекетаралық қуат жəне электр энергиясын сақтау бөлігінде тұтынушыларды өшіретін қуат ағындарын шектеу автоматикасын (қуат ағынын шектеу автоматикасын) енгізумен бірге мəжбүрлі шектеу схемалары қолданылады. 145. Электр станцияларын автоматты түрде жүктемеден босату электр желілік жабдықтарды авариялық ажырату, электр жеткізу желілерін авариялық асқын жүктеу немесе электр тогы жиілігін қауіпті арттыру кезінде артық энергия торабының қатарлас жұмысын сақтау үшін қолданылады. 146. Аварияға қарсы автоматика құрылғыларының желіні пайдаланушылар объектілерінде болуы олардың Қазақстан БЭЖ-нің құрамындағы қатарлас жұмысының міндетті шарты болып табылады. 10. Релелік қорғау жəне аварияға қарсы автоматиканы құру 147. Осы Қағидалар мен нормативтік құжаттардың талаптарына сəйкес жұмыс істейтін, жүйелік оператормен келісілген көлемдерде желіні пайдаланушылардың электр қондырғыларында релелік қорғау, режимдік жəне аварияға қарсы автоматика құралдарының болуы Қазақстан БЭЖ-нің сенімді жұмыс істеуінің негізгі шарттарының бірі болып табылады. 148. Релелік қорғау мен автоматика жəне аварияға қарсы автоматика құрылғыларының əр алуан түрлері мен үлгілері үшін құрудың, қолдану қағидаттарының, пайдалану режимдерінің, тағайыншамалар таңдаудың құрылымы нормативтік-техникалық құжаттар негізінде жасалады. 149. Релелік қорғау жүйесі жүйенің зақымданбаған бөлігінің орнықты жұмысын сақтау жəне зақымдану аясы мен дəрежесін шектеу мақсатында мейлінше аз мүмкін болатын уақытпен зақымданған элементті электр жүйесінің қалған, зақымданбаған бөлігінен автоматтық ажыратуды қамтамасыз етеді. Егер зақымдану тікелей электр жүйесінің жұмысын бұзбаса, реле қорғанысының тек қана сигналға əрекет етуіне жол беріледі. 150. 110 кВ жəне одан жоғары желінің əрбір элементінің қорғалуы мен автоматикасының құрамы мен құрылуы жақын резервілеу талаптарына жауап беруі тиіс жəне кез келген себеп бойынша кез келген құрылғыны істен шығарған кезде: 1) тораптың осы элементін барлық зақымдану түрлерінен қорғау функцияларын сақтауды қамтамасыз етуі; 2) осы элементті істен шығару қажеттілігін болдырмауы тиіс. 151. Шектес элементтердің қорғаныстары немесе ажыратқыштары істен шыққан кезде іс-қимыл үшін алыс резервтік қолданысты қамтамасыз ету үшін резервтік қорғанысты қарастырған жөн. 152. Қорғаныс жүйесі релелік қорғау жəне автоматика құралдарының іс-қимылдары мен жай-күйі туралы ақпаратты қоса алғанда, қорғалатын электр жабдықтарының зақымданулары туралы ақпаратты жинау жəне талдау процесін қамтамасыз етеді. 153 Жаңа объектiлердi енгiзу жəне жұмыс істеп тұрғандарды қайта құру кезінде мыналар көзделеді: 1) қорғаныс (автоматика), авариялық оқиғаларды тiркеуші жəне зақымданған жерiн (қысқа тұйықталу) анықтағыш функцияларын біріктіретін релелік қорғаныс жəне автоматиканың қазiргi заманғы сандық бағдарламалау құрылғыларымен жарақтандыру, олар мыналарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді: релелік қорғаныс пен автоматика құрылғыларын өздігінен бақылау жəне өздігінен резервілеу мүмкіндіктерін ұлғайту; релелік қорғаныс пен автоматика құрылғыларына техникалық қызмет көрсетуге арналған шығындарды азайту; релелік қорғаныс пен автоматика құрылғыларын энергиямен жабдықтауды азайту; релелік қорғаныс пен автоматика құрылғыларының көлемдері мен материал сыйымдылығын кеміту; релелік қорғаныс пен автоматика құрылғыларын электр энергиясын өндірудің, жеткізудің бірыңғай автоматтандырылған басқару жүйесіне қосу мүмкіндігі; 2) кернеуі 500-1150 кВ қосалқы станцияларда жəне электр энергиясының қоректенуші көздеріне (электр станцияларына) жанасып тұрған 110-220 кВ қосалқы станцияларда оқиғаларды жүйелей отырып, (оның ішінде релелік қорғаныш жəне автоматика құрылғылары) авариялық жəне авариялық режимдерді тіркегенге дейін жалпы қосалқы станциялық құрылғылармен жарақтандыру; 3) релелік қорғаныс жəне автоматика құрылғыларын қашықтықтағы технологиялық жəне аварияға қарсы басқарудың, ақпаратты, техникалық параметрлердің – реле қорғанысы жəне автоматика құрылғыларының тағайыншамалары мен əрекет ету қағидаларының тапсырмасын (өзгерiстерiн) жинау жəне талдаудың жаңадан жасалатын көп деңгейлi жүйелерiмен ықпалдастыру. 154. 500-1150 кВ желiлер үшiн негiзгi қорғаныс ретiнде, қорғалатын учаскесінің кез келген нүктесiнде қысқа тұйықталу болған кезде кiдiрiссiз іске қосылатын екі қорғаныс жиынтығы қарастырылады. Бұл ретте, мынадай нұсқалары қаралуы тиіс: ұзына бойғы саралау қорғанысы (ҰЗҚ) жəне жиынтықтардың біреуі рұқсат беруші сигналдарды бере отырып, екі сатылы қорғаныстар жиынтығы; блоктаушы немесе ЖЖ екі тəуелсіз арналар бойынша рұқсат беруші сигналдарды бере отырып, екі сатылы қорғаныстар жиынтығы. 155. Кернеуi 110-220 кВ желiлер үшiн негiзгi қорғаныс үлгiсi туралы, соның iшiнде қорғалатын учаскенің кез келген нүктесiнде қысқа тұйықталу болған кезде кiдiрiссiз əрекет ететін қорғанысты қолдану қажеттілігі туралы мəселе ең алдымен орнықтылықты сақтау талабын ескере отырып шешiлуi тиiс. 156. Егер элементтің негізгі қорғанысы абсолюттік іріктемелікке ие болса, онда осы элементте жақын да, алыс та резервілеу функцияларын атқаратын резервтік қорғаныс жүйесі орнатылады. 157. Егер 220-1150 кВ желiлер де жоғары жиiлiктi қорғаныс немесе бойлықтық дифференциялық қорғаныс негiзгi қорғаныс ретінде қабылданса, онда резерв ретiнде мынаны қолданған жөн: 1) көп фазалы қысқа тұйықталудан - көбінесе үш сатылы дистанциялық қорғаныш; 2) жерге тұйықталудан - нөлдік бірізділік бағытталған немесе бағытталмаған сатылы токтық қорғаныстар, сондай-ақ жерге тұйықталудан дистанциялық қорғаныштар. Бұл ретте сатылық қорғаныштар функциялары тез əрекет жасайтын қорғаныс терминалдарына кіруі тиіс. 158. 500-1150 кВ желiлер үшін қорғаныш жабдықтары мен арнайы орындалатын бір фазалы автоматты түрде қайтадан қосудың өлшеу құрылғылары олардың тораптағы барлық жұмыс талаптары кезінде қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. 159. 500-1150 кВ желiлерде, сондай-ақ 220 кВ жауапты желiлерде толық емес фазалық режимінен қорғау қарастырылады. 160. Барлық əуе желілері зақымданған жердi айқындауға арналған аспаптармен жарақтандырылады. Əуе желісінде апатқа дейiнгi режимді жаза отырып жəне оқиғалардың дəйектiлiгiн, соның iшiнде релелік қорғау мен автоматика құрылғыларының iске қосылуын тiркей отырып, қысқа тұйықталу кезіндегі өтпелі процестерді сандық тіркеу жүзеге асырылады. 161. Əртүрлі сыныптық кернеулі желiлердiң резервтiк қорғаныштары сенiмдiлiгiн арттыру жəне келiсу талаптарын жақсарту үшiн 500 кВ автотрансформаторы мен реакторларының дифференциялық қорғаныстары жиынтықтары екi-екіден орнатылады. Көрсетiлген қорғаныс жиынтықтары жақыннан резервтеу қағидаларын сақтай отырып қосылады. 162. 220 кВ жəне одан жоғары трансформаторлар мен автотрансформаторлардың ВН мен СН жағындағы резервтік қорғаныстар сатылы қорғаныс түрінде (қашықтық жəне токтық бағытталған нөлдік жүйелілік) орындалуы тиіс. 163. Автотрансформатордың резервтiк қорғаныстары қосарлаудың орнына алыстан резервтеуді қолданған кезде шектес əуе желілерінің қорғаныстарын толығымен алыстан резервтеуді қамтамасыз етеді. 164. Авторансформаторлар мен реакторларды iшкi зақымданудан қорғау өрт сөндiру құрылғыларын iске қосу датчиктерінің функциялары жүктелмеуі тиіс. Көрсетілген элементтердің өрт сөндіру схемаларын іске қосу өртті арнайы анықтайтын құрылғылармен жүзеге асырылуы керек. Осы санаттағы барлық трансформаторларда оқиғалар дəйектiлiгiнің тiркеуіші орнатылады. 165. Əртүрлі сыныптық кернеудегі желiлердiң резервтiк қорғаныстарының сенiмдiлiгiн арттыру, серпінді орнықтылықтың бұзылуының алдын алу жəне келiсу талаптарын жақсарту үшiн 500 жəне 1150 кВ тарату құрылғыларына арналған (ТҚ) жинамалы шиналардың дифференциялық қорғаныстары мен құрама шиналар жиынтықтарын екі-екіден орнату қажет. 166. 110-220 кВ қосалқы станциялардың шина жалғайтын немесе секциялық ажыратқыштары бар жинамалы шиналары үшiн шина жалғайтын ажыратқыштарда жəне секциялық ажыратқыштарда жекелеген секциялық қорғаныстарды орындаумен, егер осы жекелеген қорғаныстардың əрекеттерi серпінді орнықтылықтың талаптарын қанағаттандыратын болса, шиналардың дифференциялық қорғанысының бір-бір жиынтығын орнатуға рұқсат етiледi.

9 қазан 2013 жыл

167. Ажыратқыштардың iстен шығуын резервтеу құрылғысы шектес ажыратқыштарды олардың автоматты түрде қайта қосуына тыйым сала отырып, ажыратуға қарай əрекет етеді. Ажыратқыштар істен шыққан кездегі резервтеу құрылғысының схемалары шектес қосылыстарды ажыратуға кездейсоқ жұмыс істеп кетуінің алдын алатындай орындалуы тиіс. 168. Ұлттық жəне өңірлік электр желілеріндегі релелік қорғау жəне автоматика құрылғыларының тағайыншамаларын əр тарап дербес таңдайды жəне диспетчерлік басқару тəсілі бойынша желілер мен жабдықтарды тарату тізбесіне сəйкес өзара келiсіледi. Тағайыншамаларды таңдайтын тарап оны дұрыс таңдауды жəне өзінің жедел басқаруындағы релелік қорғау жəне автоматика құрылғылары бөлігіндегі релелік қорғау жəне автоматика тағайыншамаларының бекітілуін қамтамасыз етеді жəне өзінің иелігіндегі релелік қорғау жəне автоматика құрылғыларының тағайыншамаларын келісуді жүзеге асырады. Егер релелік қорғау жəне автоматика құрылғыларының тағайыншамаларын таңдау кезінде үшінші тараптың релелік қорғау жəне автоматика құрылғыларының тағайыншамалары қамтылса, онда келiсiм осы үшiншi тарапқа да қолданылуы тиiс. 169. Релелік қорғаныш тағайыншамаларын таңдауды жəне келiсуді жəне желінің жекелеген элементін релелік қорғауды жəне автоматиканың қолданыстағы өзгертуді: 1) жаңа желілерді, электр станцияларын, қосалқы станциялар мен электр қондырғыларының жабдықтарын пайдалануға қосу кезінде; 2) релелік қорғау жəне автоматика құрылғыларын жаңғырту кезінде; 3) қалыпты режимі мен желі схемасының нысаны бұзылған жұмысы кезінде орындау қажет. 170. Релелік қорғау жəне автоматика тағайыншамаларын таңдау жəне келісу кезінде оларға қойылатын негізгі талаптар сақталады, соның ішінде: 1) қысқа тұйықталу туындаған кезде кез-келген түрдегi желi элементiн екi жағының тез жəне сенiмдi ажыратылуын қамтамасыз ету; 2) қалыпты, жөндеу жəне авариядан кейiнгi жұмыс режимдерінде артық ажыратуларсыз электр берудің барлық элементтерi бойынша рұқсат етілетін қуат ағынын қамтамасыз ету; 3) iстен шыққан қорғаныштардың немесе ажыратқыштың резервтелуін қамтамасыз ету; 4) қысқа тұйықталуды ажыратқаннан кейін ажыратқыштарды автоматты түрде қайта қосуды əуе желісінің екi жағынан автоматты түрде қайта қосуға рұқсат ететiн қорғаныштардың əрекетiмен қамтамасыз ету; 5) қабылданған пайдалану режимдерінде серпінді орнықтылықты қамтамасыз ету. Жоғарыда көрсетiлген қағидаттардан ауытқу осы тағайыншамаларды таңдау мен келiсуге қатысқан ұйымдардың басшылығы бекiтедi. 171. Жүйелік оператор өзінің жедел басқаруындағы релелік қорғау жəне автоматика бөлігінде тағайыншамаларды есептеу мен таңдауды қамтамасыз етеді, өзінің жедел иелігіндегі релелік қорғау жəне автоматика бөлігінде тағайыншамаларды келіседі. 172. Релелік қорғау жəне автоматиканың барлық жүйелерi олардың қағидалары мен техникалық қызмет көрсету нормалары негізінде жүргізілетін тұрақты сынақтар мен техникалық қызмет көрсетуден өтеді. 173. Релелік қорғаныштың тағайыншамалары немесе қорғаныш жүйесiмен байланысты өзге де мəселелерге қатысты туындаған кез келген келіспеушіліктерді реттеу нормативтiк құжаттарға сəйкес жүргiзiледі. 11. Технологиялық бұзылыстарды оқшаулау жəне жою 174. Қазақстан БЭЖ-дегі əртүрлі авариялық жағдайлар кезiндегi жүйелік оператордың жедел персоналының жəне олармен өзара іс-қимыл жасайтын желіні пайдаланушылардың іс-қимылдары Қазақстан БЭЖ-інде авариялық бұзылыстардың алдын алу жəне оларды жою жөніндегі шараларды жүзеге асыру қағидаларына сəйкес жүйелік оператор бекітетін, жүйелік оператор əзірлейтін авариялардың алдын алу, оқшаулау жəне жою жөніндегі нұсқаулығымен (бұдан əрі – Нұсқаулық) реттеледі. 175. Аталған Нұсқаулықтың негізінде желіні пайдаланушылар жедел персоналдың қолымен атқарылатын əрекеттердің айқындалған тəртібі мен шарттарынан басқа өз электр қондырғыларының жедел персоналы үшін: 1) жиiлiктiң жоғарылауымен; 2) жиiлiктiң төмендеуiмен; 3) кернеудiң жоғарылауымен; 4) кернеудiң төмендеуiмен; 5) өңіраралық жəне өңірлік байланыстардың асқын жүктемесiмен; 6) асинхронды режим мен синхрондық тербелістердің туындауымен; 7) Қазақстан БЭЖ-нің бөлiнуiмен; 8) 220-500-1150 кВ əуе желісінің зақымдануымен жəне ажыратылуымен; 9) өндiрушi қуаттың айтарлықтай бөлiгiнiң ысырап болуымен; 10) ажыратқыштар мен айырғыштардың зақымдануымен; 11) релелік қорғау мен автоматика жəне автоматикаға қарсы құрылғыларының ақауларымен жəне iстен шығуымен байланысты аварияларды жою жөніндегі нұсқаулықты əзірлейді. 176. Толық ажыратылу – Қазақстанның БЭЖ-інде, оның ішінде мемлекетаралық электр беру желілері бойынша барлық өндiру тоқтатылған, ешқандай электрмен қоректендiру болмайтын жағдай. Осындай мəн-жайларда жүйелік оператордың басшылығынсыз (өкімінсіз) электр желiсiнің жұмыс істеу режимін автоматты түрде қалпына келтiру мүмкiн емес. 177. Iшiнара ажыратылу - бұл Қазақстан БЭЖ-нің жекелеген бөлiгiнде өңіраралық электр жеткізу желілерін ажырата отырып, электр энергиясын өндiрудiң тоқтатылуы. 178. Толық токсыздандыру немесе iшiнара токсыздандыру барысында жəне бұдан кейінгі қалпына келтiру кезінде жедел персонал аварияларды жою жөніндегі нұсқаулықтарға сəйкес əрекет жасайды. 179. Қалпына келтіру рəсімі қалыпты жұмысын сақтаған электр желісінің бөлігінен кернеуді беруден басталады. Толық токсыздандырудан кейінгі немесе iшiнара токсыздандырудан кейiнгi қалпына келтіру электр станцияларының иелігіндегілерді, оларды пайдалану сипаттамалары мен реттеу ауқымын, сондай-ақ электр желiсiнiң пайдалану сипаттамаларын ескере отырып, ыңғайлы түрде жүргізілуі тиiс. Жүйелік оператор «нөлден бұрылу» рəсімін іске асыруды қамтамасыз етеді. Желіні пайдаланушылар электр станциялардың жүктемесін көтеру, тұтынушыларды шектеу (ажырату) жөніндегі, «нөлден бұрылу» ісшараларын іске асыру үшін электр желісінің схемасын өзгерту жөніндегі жүйелік оператордың барлық өкімдерін орындайды. 180. Басқару процесінің барлық кезеңдерінде мыналар назарға алынуы тиiс: 1) иелік өндіргіш қуаттың артық екендігіне немесе электр тұтынуға сəйкес келетiнiне, тұтынушыларды əрбір қосқан сайын электр тұтынудың қуат резервтерiнiң қажеттi көлемімен қамтамасыз етілетініне; 2) жиiлiктi ұстап тұру үшiн электр станцияларында реттеудiң жеткiлiктi ауқымының қамтамасыз етiлгендігіне; 3) желiлiк кернеудi жұмыс шектерiнде басқаруға; 4) жылу электр станциялары реттегiштерiнiң балама iс-қимылдарының қамтамасыз етілетініне; 5) электр тұтынуды қалпына келтiрудiң қаншалықты тез жəне мүмкіндігінше сенiмдi жүргiзілетініне көз жеткізу қажет. 181. «Нөлден бұрылудың» негізгі кезеңдерi мынадай: 1) электр желiсiнiң схемасын, электр станциялардың негiзгi жабдығының жай-күйін анықтау; 2) қалпына келтiру жолдарын дайындау; 3) «нөлден бұрылу» жəне кернеудi беру; 4) əрбір кезең үшiн желінің барынша сенімді жұмыс істеуге қабілетті жəне орнықты электр схемасын жасау; 5) электр станцияларын үндестiру жəне ең соңында бiртұтас электр жүйесін қалпына келтiру; 6) электр тұтынуды толық қалпына келтiру. Электр станциясы «нөлден бұрылудың» жоспарын əзірлейді. «Нөлден бұрылу» жоспары жыл сайын қайта қаралады, жаңартылады. 182. Электр станциясының «нөлден бұрылуға» əзiрлiгiн тексеруді жергілікті персонал iс жүзiнде күтiлетiн авариялар жағдайында өткiзеді. 183. Байланыс, телеөлшеулер мен телесигналдау құралдары энергия жүйелерінің жұмыс режимін токтан толық ажыратылғаннан кейін қалпына келтiру үшiн негiз болып табылады. Үшiншi тұлғалардан қамтамасыз етілген электрмен қоректендіруді қоса алғанда, байланыстың барлық тiршiлiк құралдары электрмен қоректендiрудi толығымен жоғалтқаннан кейін кем дегенде 24 сағат жұмыс істейді. Басқарудың кейбір негізгі объектiлерi (басқару орталықтары) электрмен қоректенуді жоғалтқаннан кейін жұмыстың мейлінше ұзақ мерзiмiн талап етеді. Басқару жүйелерi электрмен қоректенудің жоғалуымен іс жүзінде күтілетін авария жағдайларында жыл сайын сынақтан өтеді. 184. Электр желiсiн қалпына келтiру процесіне тартылған персонал қалпына келтiру жолдарын нақтылы жүзеге асыру кезінде кезең-кезең бойынша оқытылады. 185. Қазақстан БЭЖ-і (энергия торабы, электр қондырғысы) бөлiктерiнің бiр-бiрiмен үндесуінен шыққан, бiрақ толық немесе iшiнара ажыратылмаған жерлерде жүйелік оператордың желіні пайдаланушыларға қысқа мерзiмнiң iшiнде қалыпты жұмысқа қол жеткізу үшiн өндiрудi жəне/немесе электрмен жабдықтауды өз бетінше реттеуге рұқсат беруге құқығы бар. Жүйелік оператор үндестiк орын алған кезде пайдаланушыларға хабар береді. Су электр станциялары байланысқан электр желiсiнiң бөлiгi электр желiсiнiң қалған бөлiгiнен бөлiнген жəне электр желiсiнiң қалған бөлiгiмен ешқандай үндесу құрылғылары жоқ жағдайларда электр қондырғыларының жедел персоналы жүйелік оператордың нұсқауы бойынша əрекет жасайды. 186. Қазақстан БЭЖ-нің негізгі диспетчерлік орталығынан диспетчерлік басқаруды жүзеге асыру мүмкіндігі жоғалған жағдайда Қазақстан БЭЖ-нің басқару функциялары дублерлерге табыс етіледі. 187. Желіні пайдаланушылар ұйым атынан шешім қабылдай алатын жəне тəулігіне 24 сағаттың ішінде байланысқа шығатын уəкілетті басқару өкілдерін көрсете отырып, жазбаша нысанда ЖО ҰДО-мен жəне жергiлiктi электр жеткізуші ұйымдармен телефон нөмiрлерiн алмасады. Желіні жаңа пайдаланушылар үшін телефон нөмiрлерi олармен байланыс шартына қол қойған кезде қамтамасыз етiледi. Нөмiрлер ақпараттың өзгеруіне қарай жазбаша нысанда беріледі. 188. Бұзылыс туындаған кезде: 1) егер бұзылыс желіні пайдаланушының электр қондырғысында туындаса, бұл туралы жүйелік оператор мен өзі жалғанған энергия беруші ұйымды хабардар етеді; 2) егер бұзылыс энергия беруші ұйымның электр қондырғысында туындаса, бұл туралы жүйелік оператор мен барлық жалғанған желі пайдаланушыларын хабардар етедi; 3) егер бұзылыс жүйелік оператордың электр қондырғысында туындаса, бұл туралы жүйелік оператор басқаруында немесе иелігінде электр қондырғысы бар желіні пайдаланушыларға хабарлайды. 189. Жүйелік оператор хабарламаны алғаннан кейін немесе өздігінен бұзылысты анықтаған кезде мұның жүйелік авария бұзылысының фактісі болып табылама, соны анықтайды. Жүйелік аварияның белгілері расталған жағдайда жүйелік оператор жүйелік аварияның себептерін анықтайды жəне оны жоюға кіріседі. Аварияның себебi белгіленген сəттен бастап ӨДО диспетчерлерiнің арасындағы барлық коммуникациялар ЖО ҰДО диспетчерiне оның талабы бойынша берiледі. 12. Жұмыс жəне/немесе оқиғалар туралы ақпарат алмасу 190. Қазақстанның БЭЖ-ін басқару, желілерді пайдалану мəселелері жөніндегі ақпаратты жүйелік оператор мен желіні пайдаланушылардың беру көлемі мен мерзімі диспетчерлік орталықтардың (қызметтердің) арасындағы өзара қарым-қатынастар жөніндегі қағидалармен, техникалық диспетчерлендіру қызметін көрсетуге, электр энергиясын жеткізу қызметін көрсетуге арналған үлгі шарттармен реттеледі. 191. Байланысты қолдау үшiн барлық тараптар нақты оқиғаға байланысты жүйелік оператормен жəне/немесе энергия жеткізуші ұйыммен қажеттi дұрыс ақпарат алмасуды қамтамасыз ету үшін тиiстi жабдықтың болуына кепiлдік береді. Қажеттi талаптар: 1) тiкелей телефон арнасы; 2) факс; 3) электрондық поштаның арнайы мекенжайы; 4) телеметрияның деректерін берудің сандық немесе ұқсас арнасы. 192. Кернеуi 220 кВ, 500 кВ жəне 1150 кВ қосалқы станциялар, өндіру қуаты 10мВт-дан жоғары энергия беруші ұйымдар, 1 МВт-дан жоғары ұлттық электр желінің жалғану нүктесінде электр энергиясының қуатын тұтынушылар, кернеуі 220 кВ жəне одан да жоғары желiге жалғанған электр энергиясын тұтынушылар, электр энергиясын көп мөлшерде пайдаланушылардың диспетчерлік орталықтары екi тəуелсiз бағыт бойынша жүйелік оператордың диспетчерлiк орталығымен (ӨДО) байланыс жəне телеметрия деректерін беру арналарын ұйымдастыруы қажет. ЖО ҰДО мен ӨДО арасында, аралас басқару аймақтары бар ӨДО арасында, ҰДО мен шектес мемлекеттердің энергия жүйелерінің диспетчерлік орталықтары арасында екі тəуелсіз бағыт бойынша байланыс жəне телеметрияның деректерін беру арналары ұйымдастырылуы қажет. 193. Желіні пайдаланушылардың диспетчерлiк орталықтары (пункттері) меншiк нысанына қарамастан жедел-диспетчерлiк басқару үшiн байланыс жəне телеметрия деректерін берудің тiкелей арналарымен жабдықталады. Байланыс жəне телеметрияның деректерін алмасу: 1) өңірлік электр желілік компанияның диспетчерлік орталығы мен осы диспетчерлiк орталықтардың жедел басқаруындағы 35 кВ жəне одан жоғары қосалқы станциялар; 2) өңірлік электр желiлiк компанияның диспетчерлік орталығы мен пайдаланушының диспетчерлік орталығы немесе пайдаланушының диспетчерлік орталығы болмаған жағдайда оның қосалқы станциясы; 3) өңірлік электр желілік компанияның диспетчерлік орталығы мен ӨДО; 4) ЖО ҰДО мен ӨДО; 5) аралас басқару аймақтары бар ӨДО; 6) ӨДО мен электр энергиясын көп мөлшерде пайдаланушылардың диспетчерлік орталықтары немесе пайдаланушының диспетчерлік орталығы болмаған жағдайда оның қосалқы станциясы; 7) ҰДО мен шектес мемлекеттердің энергия жүйелерінің диспетчерлік орталықтары арасында қамтамасыз етіледі.

__________________________________________________________________ қосу берілді. (қосылу нүктесі көрсетіледі (ҚС шиналары, ЭЖЖ атауы жəне т.б.) 1. Техникалық шарттарды беру негіздемесі: __________________________________________________________________; (Электр желілік қағидалардың тармағы көрсетіледі)

«Электр станцияларының қуатын беру схемасының» мазмұны 1) қарастырылып отырған өңірді электрмен жабдықтаудың қолданыстағы жай-күйіне жəне 3(5)-10 жылдағы даму болашағына шолу жасау; 2) қарастырылып отырған өңірдің қуат пен электр энергиясының теңгерімі (қолданыстағы жай-күйі жəне 3(5)-10 жылдағы болашағы); 3) қуат беру схемасының нұсқалары; 4) ұсынылып отырған қуат беру схемасының негіздемесі; 5) қарастырылып отырған ауданға шектесетін электр желілерінің электр режимдерін есептеу (қалыпты, авариядан кейінгі режимдер); 6) жабдықты таңдау үшін қысқа тұйықталу токтарының деңгейлерін есептеу; 7) релелік қорғаныш пен автоматиканың, аварияға қарсы автоматиканың орындалу қағидаттары; 8) диспетчерлік жəне технологиялық басқаруды ұйымдастыру қағидаттары; 9) электр энергиясын есепке алу; 10) энергия үнемдеу бойынша жоспарланатын іс-шаралар; 11) электр желілік құрылыс көлемі, құрылыс құнының ірілендірілген есебі; 12) қорытындылар; 13) сызбалар: қағидатты сызбалар, карта-схемалар немесе жағдаяттық жоспар, электрлік режимдерді есептеу нəтижелері, диспетчерлік жəне технологиялық басқаруды ұйымдастыру схемасы. Электр желілік қағидаларға 2-қосымша БЕКІТЕМІН _________ (басшының қолы) 20__жылғы «____»_________

Өтінім ____________________________________(жұмыс істеп тұрған генерациялайтын қондырғыны) (объектінің (жұмыс істеп түрған, қайта құрылатын) толық атауы, ведомстволық тиесілігі жəне оның орналасқан жері)

Рбелг, МВт

ЖАБ санаты

Р/с№

2. Объектінің жылдар бойынша белгіленген/қолданыстағы қуаты Іске қосылған жылдары Ағымдағы (20___ж) (алдағы кезеңге - 5 жыл) 20__ ж. 20__ ж. 20__ ж.

1 2

Эқолд, МВт.сағ.

3

ЖАБ көлемі %*

ЖАБ1

3-4 47- 50 46

ЖАБ2 н.с.

10

4

3. Қосымшалар: 1. Объектіні орналастырудың жағдаяттық жоспары; 2. Генерациялайтын қондырғыны жүйеге қосудың (қуат берудің) қолданыстағы жəне болжамдалған схемасы (генераторлардың, трансформаторлардың саны мен қуаты, ЭЖЖ ұзындығы мен сым қимасы, қарастырылатын аудан желілерінің теңгерімдік тиесілігі көрсетіледі); 3. Жеке тұтынушылардың тізбесі (қазірде жүйеде бар жəне жоспарланатын тұтынушылардың электр жүктемелері, олардың электр қондырғыларының техникалық сипаттамасы көрсетіледі); 4. Жер учаскелерін бөлу туралы шешімдердің, актілердің көшірмелері. Электр желілік қағидаларға 3-қосымша БЕКІТЕМІН _________ (басшының қолы) 20__жылғы «____»_________ Өтінім ___________________________________(жаңа генерациялайтын қондырғыны) (объектінің толық атауы, ведомстволық тиесілігі жəне оның орналасқан жері) __________________________________________________________________ қосу берілді. (қосылу нүктесі көрсетіледі (ҚС шиналары, ЭЖЖ атауы жəне т.б.) 1. Техникалық шарттарды беру негіздемесі: __________________________________________________________________; (Электр желілік қағидалардың тармағы көрсетіледі)

ЖАБ2 бірл.

5

ҚҚЖА

**

***

ЖАБ бірліктері жиілігі бойынша (Гц) 49.2 48.8÷46.5

0.3-0.5

ЖАБ**** кезегі аралығындағы интервал көлемі жиілігі бойынша уақыты бойынша (Гц) (сек) 0.1 - 0.2 -

49.1

5÷40

-

49.0

5÷20

48.9

20÷35

48.8

35÷50

48.7

50÷70

уақыты бойынша (сек) 0.3-0.5

49.4÷49.9

5 5 5 5 5

-

 10

0.1 - 0.2

5

Ескерту. *) ЖАБ көлеміне қойылатын талаптар ЖАБ тиісті санаттағы жинақтарына қосылған тұтынушылардың ең төменгі жиынтық қуатын энергия өндіретін ұйымдардың шығындары мен өзіндік қажеттіліктерін есепке ала отырып, энергетикалық жүйенің болжамды тұтыну көлемінен %-бен анықтайды. **) 1. ЖАБ 1-мен біріктірудің жалпы қуаты – ЖАБ 1-ге қосылған бүкіл жүктеме қуатының кем дегенде 60 %-ы. 2. Тағайыншамалары 47.5 Гц төмен ЖБА-1 құрылғыларына қосылған қуаттың бүкіл көлемі ЖАБ -2-мен толығымен біріктірілген. ***) 1. Тұтынушылардың ҚҚЖА-ға қосылатын энергия қабылдайтын қондырғыларының жиынтық қуаты энергетикалық жүйенің жергілікті жұмыс жағдайы бойынша регламенттелмейді жəне анықталмайды. 2. Энергетикалық жүйелерде ҚҚЖА-ның əрекеттері жүйеаралық байланыстардың асқын жүктемелерін болдырмау мақсатында шоғырландырылған. ****) ЖАБ -ға қосылатын жүктеме қуаты кезек бойынша теңдей таратылуы тиіс. Жиілігі бойынша ЖАБ тағайыншамалары аса жоғары болатын оның кезектегі үлесін арттырған жағдайда ЖАБ жүктеме қуатын кезек бойынша таратуда аздаған теңсіздікке жол беріледі.

2. Объектінің жылдар бойынша белгіленген/қолданыстағы қуаты Жылдар 20__ж (іске қосылған жыл) Жоспарланған (алдағы кезеңге - 5 жыл) 20__ ж. 20__ ж. 20__ ж.

Рбелг, МВт

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Эқолд, МВт.сағ.

2013 жылғы 19 маусым

3. Қосымшалар: 1. Объектіні орналастырудың жағдаяттық жоспары; 2. Генерациялайтын қондырғыны жүйеге қосудың (қуат берудің) болжамдалған схемасы (генераторлардың, трансформаторлардың саны мен қуаты, ЭЖЖ ұзындығы мен сым қимасы, қарастырылатын аудан желілерінің теңгерімдік тиесілігі көрсетіледі); 3. Объектінің (мемлекеттік, салалық бағдарламалар) құрылысын жоспарлауға негіз болатын құжат; 4. Жеке тұтынушылардың тізбесі (қазірде жүйеде бар жəне жоспарланатын тұтынушылардың электр жүктемелері, олардың электр қондырғыларының техникалық сипаттамасы көрсетіледі); 5. Жер учаскелерін бөлу туралы шешімдердің, актілердің көшірмелері. Электр желілік қағидаларға 4-қосымша БЕКІТЕМІН _________ (басшының қолы) 20__жылғы «____»_________

Өтінім __________________________________________________________(жүйеде бар тұтынушыны) (объектінің (жұмыс істеп түрған, қайта құрылатын) толық атауы, ведомстволық тиесілігі жəне оның орналасқан жері) __________________________________________________________________ қосу берілді. (қосылу нүктесі көрсетіледі (ҚС шиналары, ЭЖЖ атауы жəне т.б.) 1. Техникалық шарттарды беру негіздемесі: __________________________________________________________________; (Электр желілік қағидалардың тармағы көрсетіледі)

Р, МВт

27-1. Денсаулықты басқару бағдарламасын енгізу

X

X

X

X

X

X

»

2. Ұсынылған қуат жəне объектінің жылдар бойынша электр тұтынуы; жүктеме соs φ (tg φ). Жылдар 20__ж (іске қосылған жыл) (алдағы кезеңге - 5 жыл) 20__ ж. 20__ ж. 20__ ж.

Р, МВт

Э, млн.кВт.сағ.

3. Жүктеменің сипаты – тұрақты, айнымалы, маусымдық, т.б.; 4. Тұтастай алғанда электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша электр қабылдағыштардың жəне ЭОЕге (Электр қондырғыларын орнату ережесіне) сəйкес жекелеген технологиялық қондырғылардың санаты; 5. Қосалқы тұтынушылар тізімі жəне олардың электр қондырғыларының техникалық сипаттамасы. 6. Қосымшалар: 1) Объектіні орналастырудың жағдаяттық жоспары; 2) Объектіні сырттан электрмен жабдықтаудың болжамдалған схемасы (ЭЖЖ ұзындығы мен сым қимасы, ҚС трансформаторларының қуаты мен саны, қарастырылатын аудан желілерінің ведомстволық, теңгерімдік тиесілігі көрсетіледі); 3) Объектінің (мемлекеттік, салалық бағдарламалар) құрылысын жоспарлауға негіз болатын құжат; 4) Объектінің ұсынылған қуатын растайтын электр жүктемелерін есептеу; 5) Энергия өндіруші ұйымдардың объектінің ұсынылған қуатын қамтамасыз ететіндігін растайтын құжаты; 6) Электрмен жабдықтаудың резервтік көзі ретінде пайдалану үшін өз генерациялайтын көздері туралы ақпарат (ГТУ, ДЭС жəне т.б. қуаты көрсетілген); 7) Жер учаскелерін бөлу туралы шешімдердің, актілердің көшірмелері. Электр желілік қағидаларға 6-қосымша Техникалық шарттарды беру мерзімі Іс-қимыл 1. Пайдаланушы жиынтық қуаты 1 мегаВаттан жоғары объектілер үшін толық ақпарат берген кезде техникалық шарттар беру (желіні күшейту талап етілмеген жағдайда)

Мерзімі (жұмыс күндері) 30 күн

2. Пайдаланушы жиынтық қуаты 1 мегаВаттан жоғары объектілер үшін толық ақпарат берген кезде техникалық шарттар беру (желіні күшейту талап етілген жағдайда)

45 күн

3. Техникалыық шарттар орындауға қабылданғаны туралы хабарлама

30 күн

Орындаушы энергия беруші компания (энергия өндіруші ұйым) энергия беруші компания (энергия өндіруші ұйым) Пайдаланушы

Электр желілік қағидаларға 7-қосымша Энергия беруші ұйымдардың электр қондырғылары мен генерациялайтын қондырғыларын ажырату кестесін əзірлеу тəртібі, келісу жəне бекіту мерзімі Іс-қимыл

Күні

Ескерту

Электр беруші желілері мен желі жабдықтарын ажырату кестесін əзірлеу Энергия беруші ұйымдардың өндірғіш қондырғылары мен электр жабдықтарын жөндеу кестесін ұсыну Шектес мемлекеттердің диспетчерлік орталықтарымен электр беруші желілері мен желілік жабдықтарды ажырату кестесін келісу Энергия беруші ұйымдардың өндіргіш қондырғылары мен электр жабдықтарын жөндеу кестесін, электр жеткізу желілері мен желілік жабдықтарды ажырату кестесін бекіту Жүйелік оператордың бекітілген кестелерді ұсынуы

(30 маусымға дейін) (1 қыркүйекке дейін)

желілер мен жабдықтарды диспетчерлік басқару тəсілі бойынша тарату тізбесіне сəйкес желілер мен жабдықтарды диспетчерлік басқару тəсілі бойынша тарату тізбесіне сəйкес

(15 желтоқсанға дейін)

желілер мен жабдықтарды диспетчерлік басқару тəсілі бойынша тарату тізбесіне сəйкес

(25 желтоқсанға дейін)

желілер мен жабдықтарды диспетчерлік басқару тəсілі бойынша тарату тізбесіне сəйкес

(30 желтоқсанға дейін)

желілер мен жабдықтарды диспетчерлік басқару тəсілі бойынша тарату тізбесіне сəйкес

Электр желілік қағидаларға 8 қосымша 110-750 кВ электр қондырғылары жабдықтарының өнеркəсіптік жиілік кернеуін арттыру шегі Жабдық

Күштік трансформаторлар жəне автотрансформаторлар1 Шунттаушы реакторлар жəне электр магниттік кернеу трансформаторлары Коммутациялық аппараттар2, сыйымдылықты кернеу трансформаторлары, ток трансформаторлары, байланыс конденсаторлары жəне шиналық тіректер Барлық тұрпатты вентильдік разрядтауыштар РВМГ тұрпатты вентильдік разрядтауыштар РВМК тұрпатты вентильдік разрядтауыштар РВМК-П тұрпатты вентильдік разрядтауыштар Күштік трансформаторлар жəне автотрансформаторлар1 Шунттаушы реакторлар, коммутациялық аппараттар2, кернеу жəне ток трансформаторлары, байланыс конденсаторлары жəне шиналық тіректер Вентильдік разрядтауыштар Сызықтық емес асқын кернеу шектеуіштері

Номиналды кернеу, кВ 110-150 110-330 500 110-500

Жоғары технологиялық көмектің жаңа түрлерін енгізу есебінен жəне 16 жасқа дейінгі балаларға медициналық қызмет көрсету бөлігінде тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің тізбесін кезең-кезеңмен кеңейту жөнінде ұсыныстар əзірлеу

81-1.

Ықпал ету ұзақтығына байланысты кернеуді арттыру шегі, секунд 1200 20 1 0,1 1,10 1,25 1,90 2,00 1,10 1,25 1,50 1,58 1,15 1,35 2,00 2,10 1,15 1,35 9,00 1,58 1,15 1,35 2,00 2,08 1,15 1,35 1,50 1,58 1,15 1,60 2.20 2,40 1,15 1,60 1,70 1,80

110-220

1,15

1,35

1,38

-

330-500

1,15

1,35

1,38

-

330-500

1,15

1,35

1,45

-

330-500

1,15

1,35

1,70

-

750

1,10

1,25

1,67

1,76

750

1,10

1,30

1,88

1,98

750 110-220 330-750

1,15 1,39 1,26

1,36 1,50 1,35

1,40 1,65 1,52

-

1 Кестеде көрсетілген мəндерге қарамастан, магнит сымын қыздыру шарты бойынша белгіленген орам тармақтарының атаулы кернеу үлестеріндегі кернеуді арттыру 20 с - 1,3 дейінгі аралықта 1200 с-ден 1,15 дейінгі деңгейде шектеледі. 2 Кестеде көрсетілген мəндерге қарамастан, ажыратқыштың байланыстарындағы кернеуді өздігінен қалпына келтіру былайша шектеледі: 110-220 кВ жабдықтары үшін – КЗ 2,4 немесе 2,8 дейін, 330-750 кВ жабдықтары үшін – 3,0 дейін желінің зақымдалмаған фазасын ажырату шарты бойынша (техникалық шарттарда көрсетілген ажыратқыштың жұмысына байланысты), 330-750 кВ жабдықтары үшін 2,8 дейін – асқын кернеуі жоқ желілерді ажырату шарты бойынша.

X

Халықаралық стандарттарға сəйкес медициналық білім беруді институционалдық жəне мамандандырылған аккредиттеу стандарттарын əзірлеу

X

»; «Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру» деген 2-стратегиялық бағытта: «Денсаулық сақтау ұйымдарының бəсекеге қабілеттілігін арттыру» деген 2.1-мақсатта: «Денсаулық сақтау ұйымдарын басқаруды жəне қаржыландыруды жетілдіру» деген 2.1.1-міндетте: тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 121-1-жолмен толықтырылсын: « 121-1.

Қазақстан Республикасында электрондық денсаулық сақтауды дамытудың 2013 – 2020 жылдарға арналған тұжырымдамасын əзірлеу

X

2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

».

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 24 маусым

1. Техникалық шарттарды беру негіздемесі: _________________________________________________________________; (Электр желілік қағидалардың тармағы көрсетіледі)

5

X

«Білім беру жəне ғылым жүйесін жетілдіру жəне нновациялық технологияларды енгізу» деген 1.2-мақсатта: «Кадр ресурстарын жəне медицина ғылымын дамыту» деген 1.2.1-міндетте: тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 81-1-жолмен толықтырылсын: «

Өтінім _____________________________________ ____________________ (жаңа тұтынушыны) (объектінің толық атауы, ведомстволық тиесілігі жəне оның орналасқан жері) _______________________________________________________________ қосу берілді. (қосылу нүктесі көрсетіледі (ҚС шиналары, ЭЖЖ атауы жəне т.б.)

4

Жоғары технологиялық көмектің жаңа түрлерін енгізу есебінен тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің тізбесін кезең-кезеңмен кеңейту

50

БЕКІТЕМІН _________ (басшының қолы) 20__жылғы «____»_________

3

X

мынадай редакцияда жазылсын: «

Электр желілік қағидаларға 5-қосымша

2

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 25 ақпандағы № 183 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 21, 269-құжат) мынадай өзгеріс пен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері» деген 3-бөлімде: «Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері» деген 3.1-кіші бөлімде: «Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім-жітім деңгейін төмендету» деген 1-стратегиялық бағытта: «Аурулардың профилактикасы, емдеу жəне оңалтудың тиімді жүйесі» деген 1.1-мақсатта: «Аурулардың профилактикасы жəне саламатты өмір салтын қалыптастыру əдістемелерін жетілдіру» деген 1.1.1-міндетте: тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 27-1-жолмен толықтырылсын: «

50

Э, млн.кВт.сағ.

3. Жүктеменің сипаты – тұрақты, айнымалы, маусымдық, т.б.; 4. Тұтастай алғанда электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша электр қабылдағыштардың жəне ЭОЕге (Электр қондырғыларын орнату ережесіне) сəйкес жекелеген технологиялық қондырғылардың санаты; 5. Қосалқы тұтынушылар тізімі жəне олардың электр қондырғыларының техникалық сипаттамасы. 6. Қосымшалар: 1) Объектіні орналастырудың жағдаяттық жоспары; 2) Объектіні сырттан электрмен жабдықтаудың қолданыстағы жəне болжамдалған схемасы (ЭЖЖ ұзындығы мен сым қимасы, ҚС трансформаторларының қуаты мен саны, қарастырылатын аудан желілерінің ведомстволық, теңгерімдік тиесілігі көрсетіледі); 3) Объектінің ұсынылған қуатын растайтын электр жүктемелерін есептеу; 4) Энергия өндіруші ұйымдардың объектінің ұсынылған қуатын қамтамасыз ететіндігін растайтын құжаты; 5) Электрмен жабдықтаудың резервтік көзі ретінде пайдалану үшін өз өндіргіш көздері туралы ақпарат (ГТУ, ДЭС жəне т.б. қуаты көрсетілген); 6) Жер учаскелерін бөлу туралы шешімдердің, актілердің көшірмелері.

№ р/с 1

№628

«Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2011 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 25 ақпандағы № 183 қаулысына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы

»; «Негізгі əлеуметтік мəні бар ауруларды жəне жарақаттардың диагностикасын, емдеуді жəне оңалтуды жетілдіру» деген 1.1.3-міндетте: тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шараларда: реттік нөмірі 50-жол

2. Ұсынылған қуат жəне объектінің жылдар бойынша электр тұтынуы. Жылдар Ағымдағы (20___ж) Жоспарланатын (алдағы кезеңге - 5 жыл) 20__ ж. 20__ ж. 20__ ж.

Электр желілік қағидаларға 1-қосымша «Пайдаланушыны қосу схемасының» мазмұны 1) электрмен жабдықтаудың қолданыстағы жай-күйіне жəне 3(5)-10 жылдағы даму болашағына шолу жасау; 2) электр жүктемелері жəне оларды жабу көздері; 3) қуат пен электр энергиясының теңгерімі (қолданыстағы жай-күйі жəне 3(5)-10 жылдағы болашағы); 4) сыртқы электрмен жабдықтау схемасының нұсқалары; 5) ұсынылып отырған сыртқы электрмен жабдықтау схемасының негіздемесі; 6) қарастырылып отырған ауданға шектесетін электр желілерінің электр режимдерін есептеу (қалыпты, авариядан кейінгі режимдер); 7) жабдықты таңдау үшін қысқа тұйықталу токтарының деңгейлерін есептеу; 8) релелік қорғаныш пен автоматиканың, аварияға қарсы автоматиканың орындалу қағидаттары; 9) диспетчерлік жəне технологиялық басқаруды ұйымдастыру қағидаттары; 10) электр энергиясын есепке алу; 11) энергия үнемдеу бойынша жоспарланатын іс-шаралар; 12) электр желілік құрылыс көлемі, құрылыс құнының ірілендірілген есебі; 13) қорытындылар; 14) сызбалар: қағидатты сызбалар, карта-схемалар немесе жағдаяттық жоспар, электрлік режимдерді есептеу нəтижелері, диспетчерлік жəне технологиялық басқаруды ұйымдастыру схемасы.

Электр желілік қағидаларға 9-қосымша ЖТАШ типтік қалыпқа келтіру

№647

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту туралы» 2009 жылғы 15 желтоқсандағы № 2121 және «Жеке және заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімін бекіту туралы» 2010 жылғы 20 шілдедегі № 745 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне мынадай өзгерістер енгізілсін: 1) «Мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 15 желтоқсандағы № 2121 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 59, 519-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген «Міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілін тіркеу жəне міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілін тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын беру» мемлекеттік қызмет стандарты осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; 2) «Жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 20 шілдедегі № 745 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 44, 401-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімінде: «Заңды жəне жеке тұлғалардың мүліктерін тіркеу саласындағы мемлекеттік қызметтер» деген 3-бөлімде: реттік нөмірі 69-жол мынадай редакцияда жазылсын: « 69.

Міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілін тіркеу жəне міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілін тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын беру*

Жеке жəне заңды тұлғалар

Əділет мині

«Жылжы ХҚО Электрондық, майтын мүлік қағаз түрінде жөніндегі орталық» (мөртабан қою, РМҚК жəне оның куəлік). филиалдары

». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2013 жылғы 24 маусымдағы №647 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 15 желтоқсандағы № 2121 қаулысымен бекiтiлген «Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк қызмет (бұдан əрі – мемлекеттік қызмет) «Облыстар, Астана жəне Алматы қалаларының жылжымайтын мүлiк орталықтары» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорындары жəне олардың филиалдары (бұдан əрi – уəкiлеттi орган), мекенжайлары осы стандартқа 1 жəне 2-қосымшаларда көрсетiлген халыққа қызмет көрсету орталықтары (бұдан əрi – орталық) арқылы көрсетедi, сондай-ақ жеке немесе заңды тұлғалар екінші деңгейдегі банкпен кепіл туралы шарт немесе кепіл туралы мəліметтер қамтылған өзге шарт жасасқан жағдайда «Екінші деңгейдегі банктер» ақпараттық жүйесі (бұдан əрі – ЕДБ АЖ) арқылы жүзеге асырылады (бұдан əрі – электрондық тіркеу). 2. Мемлекеттiк көрсетiлетiн қызмет нысаны: ішінара автоматтандырылған. 3. Мемлекеттiк қызмет «Жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы» 1998 жылғы 30 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңына жəне «Ақпараттандыру туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңының 29-бабына сəйкес көрсетіледі. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет туралы ақпарат: 1) Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнiң интернет-ресурсында: электрондық мекенжайы www.minjust.kz «Ақпараттық материалдар» бөлімінде; 2) Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Мемлекеттік қызметті көрсетуды автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру жөніндегі комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының (бұдан əрі – «Орталық» РМК) www.con.gov.kz интернет-ресурсында; 3) ресми ақпарат көздерінде жəне осы стандарттың 2-қосымшасына сəйкес орталықтың үйжайларындағы стенділерде, www.con.gov.kz интернет-ресурсында, сондай-ақ уəкілетті органдардың үй-жайларында орналасқан; 4) мемлекеттік көрсетілетін қызмет тəртібі туралы ақпаратты, сондай-ақ call-орталықтың телефоны (1414) бойынша да алуға болады. 5. Мемлекеттiк көрсетiлетiн қызметтiң аяқталу нəтижесi: орталық арқылы: 1) кепіл шарты немесе тіркеу туралы белгі қойылған кепіл талаптары қамтылған өзге шарт жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiк (қағаз жеткізгіште); 2) берілген куəліктерге қатысты жоғалған жылжымалы мүлiк кепiлiн тіркеу туралы куəліктің орнына оның телнұсқасы (қағаз жеткізгіште); 3) заңмен көзделген негіздер бойынша қызмет көрсетуден жазбаша дəлелді бас тарту; ЕДБ АЖ арқылы: 1) электрондық құжат нысанында жылжымалы мүлік кепілін тіркеу туралы куəлік; 2) уəкілетті органның электрондық цифрлық қолтаңбасымен (бұдан əрі - ЭЦҚ) куəландырылған электрондық құжат нысанында тіркеуден бас тарту туралы дəлелді жауап. 6. Мемлекеттiк қызмет заңды жəне жеке тұлғаларға (бұдан əрi – мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы) көрсетiледi. 7. Мемлекеттiк қызмет көрсету мерзiмi: орталық арқылы: 1) мемлекеттік қызмет екі жұмыс күні ішінде көрсетіледі (құжаттарды қабылдау жəне беру күні мемлекеттік көрсетілетін қызмет мерзіміне кірмейді); 2) құжаттарды тапсырған кезде кезекте күтудің ең ұзақ уақыты (мемлекеттiк көрсетілген қызметтi алу үшiн өтiнiш беру) 20 минуттан аспайды; 3) өтiнiш берген күнi сол жерде мемлекеттiк көрсетiлетiн қызметтi алушыға қызмет көрсетудiң ең ұзақ уақыты 20 минуттан аспайды; 4) дайын құжаттарды алу кезiнде кезекте күтудің ең ұзақ уақыты 20 минуттан аспайды. ЕДБ АЖ арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызмет жылжымалы мүлік кепілін мемлекеттік тіркегені үшін алымның төленгені туралы немесе алым төлеуден босатылғаны туралы растау тіркеуші органның ақпараттық жүйесіне келіп түскен кезден бастап бір жұмыс күні ішінде көрсетіледі. 8. Мемлекеттiк қызмет ақылы түрде қолма-қол ақшалай жəне (немесе) қолма-қол ақшасыз көрсетiледi. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет көрсету үшін тіркеу алымы белгіленген. Тiркеу алымының сомасы «Салық жəне басқа да бюджетке төленетін міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес белгіленген мөлшерлемелер бойынша есептеледі. 9. Жұмыс кестесі: 1) орталықтарда еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мейрам күндерiн қоспағанда, орталықтың белгiленген жұмыс кестесiне сəйкес күн сайын дүйсенбiден бастап сенбiні қоса алғанда, сағат 9.00-ден

(Соңы 13-бетте).


(Соңы. Басы 12-бетте).

5)

сағат 20.00-ге дейiн түскі үзiлiссiз. Қабылдау алдын ала жазылусыз жəне жеделдетiлген қызмет көрсетусiз, «электрондық» кезек тəртiбiмен жүзеге асырылады. 2) ЕДБ АЖ арқылы екінші деңгейдегі банктердің жұмыс кестесіне сəйкес. 10. Мемлекеттiк қызмет алушының тұрғылықты жерiндегi Орталықтың ғимаратында жəне екінші деңгейдегі банктерде көрсетіледі. Орталықтарда мүмкiндiгi шектеулi тұтынушылар үшiн қызмет көрсетуге жағдайлар (пандустар) көзделген. Залда анықтама бюросы, электрондық кезек терминалы, күту креслолары, толтырылған бланк үлгiлерi бар ақпараттық стендiлер орналасқан. 2. Мемлекеттiк көрсетілетін қызмет тəртiбi 11. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы мiндеттi мемлекеттік тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу үшiн мынадай құжаттарды ұсынады: орталық арқылы: 1) осы стандартқа 3-қосымшаға сəйкес белгiленген нысандағы жылжымалы мүлік кепілін тіркеуге өтiнiш; 2) өтініш берушінің жеке басын куəландыратын құжат; 3) өкiлдің өкiлеттiгiн растайтын құжат (уəкілетті өкіл үшін); 4) тiркеу алымы сомасының бюджетке төленгенiн растайтын құжат; 5) кепiл туралы шартты немесе кепiл талаптары қамтылған өзге де шарт. Орталықтың қызметкері 2) тармақшада көрсетілген құжаттар туралы мемлекеттік электрондық ақпараттық жүйелердің ресурсы болып табылатын мəліметтерді тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден орталықтың ақпараттық жүйесі арқылы уəкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған электрондық құжат нысанында алады. Жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын алу үшiн мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы мынадай құжаттарды ұсынады: 1) жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын алу туралы өтiнiш; 2) өтініш берушінің жеке басын куəландыратын құжат; 3) өкiлдің өкiлеттiгiн растайтын құжат (уəкілетті өкіл үшін); 4) тiркеу алымы сомасының бюджетке төленгенiн растайтын құжат. Орталықтың қызметкері 2) тармақшада көрсетілген құжаттар туралы мемлекеттік электрондық ақпараттық жүйелердің ресурсы болып табылатын мəліметтерді тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден орталықтың ақпараттық жүйесі арқылы уəкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куəландырылған электрондық құжат нысанында алады. ЕДБ АЖ арқылы: 1) кепіл ұстаушының ЭЦҚ куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтініш (сұрау салу); 2) өтініш берушінің жеке басын куəландыратын құжат; 3) өкiлдің өкiлеттiгiн растайтын құжат (уəкілетті өкіл үшін); 4) уəкілетті органның ақпараттық жүйесіне жылжымалы мүлік кепілін тіркеуге арналған, кепіл ұстаушының ЭЦҚ куəландырылған өтінішті жіберуге жеке немесе заңды тұлғаның жазбаша келісім; 5) тiркеу алымы сомасының бюджетке төленгенiн растайтын құжат; 6) кепіл беруші мен кепіл ұстаушының ЭЦҚ куəландырылған электрондық құжат нысанында кепіл туралы шарт немесе кепіл шарты қамтылған өзге шарт. Орталықтың қызметкері 2) тармақшада көрсетілген құжаттар туралы мемлекеттік электрондық ақпараттық жүйелердің ресурсы болып табылатын мəліметтерді тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден орталықтың ақпараттық жүйесі арқылы уəкілетті адамның электрондық цифрлық қолымен куəландырылған электрондық құжат нысанында алады. 12. Мемлекет көрсетілетін қызметті алу үшін бланкiлер күту залындағы арнайы тағанда не орталықтың қызметкерлерінде, сондай-ақ «Орталық» РМК-ның www.con.gov.kz интернет-ресурсында орналастырылады. 13. Орталықтарда құжаттарды қабылдау операциялық залда «тосқауылсыз» қызмет көрсету арқылы жүзеге асырылады. Екінші деңгейдегі банктерде электрондық тіркеу кезінде, құжаттар ЕДБ АЖ-ға қол жетімділігі бар банк қызметкеріне тапсырылады. 14. Орталықта мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушыға тиісті құжаттардың қабылданғаны туралы төмендегілерді көрсете отырып: 1) сұрау салудың нөмiрi жəне қабылдау күнi; 2) сұратылып отырған мемлекеттiк көрсетілетін қызметтiң түрi; 3) қоса берiлген құжаттардың саны мен атауы; 4) құжаттарды беру күнi, уақыты жəне орны; 5) өтініш берушінің, уəкілетті өкілдің тегі, аты, əкесінің аты жəне олардың байланыс телефондары; 6) құжаттарды ресiмдеуге өтiнiштi қабылдаған Орталық қызметкерінің тегi, аты, əкесiнiң аты көрсетілген қолхат беріледі. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті электрондық тіркеу кезінде уəкілетті органның ақпараттық жүйесі ЕДБ АЖ-не жəне «электрондық үкіметтің» веб-порталындағы кепіл берушінің жеке кабинетіне сұрау салудың қабылданғаны туралы хабарлама жібереді. 15. Орталықта «терезе» арқылы күн сайын дайын құжаттарды мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушыға онда мерзімі көрсетілген қолхат негізінде тікелей беру немесе оның уəкілетті өкіліне тиісті түрде ресімделген сенімхатты ұсынған кезде беру арқылы жүзеге асырылады. Егер мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы қызмет көрсетудің нəтижесін көрсетілген мерзімде алмаған жағдайларда, орталық оның 1 ай бойы сақталуын қамтамасыз етеді, содан соң оны уəкілетті органға қайтарады. Уəкілетті органнан орталыққа дайын құжаттарды жеткізу курьерлік қызмет арқылы жүзеге асырылады. Уəкілетті орган электрондық тіркеу кезінде ЕДБ АЖ-не жəне кепіл берушіге «электрондық үкіметтің» веб-порталына ЭЦҚ-ның уəкілетті органы нəтижесiн куəландырған электрондық құжат нысанында жібереді. 16. Осы стандарттың 11-тармағында көрсетілген құжаттардың бірін мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді алушы бермеген жағдайда, орталық құжаттарды қабылдаудан бас тартады. Уəкілетті орган мемлекеттік қызметті көрсетуден: 1) егер кепiл туралы шартта немесе кепiл талаптары қамтылған өзге де шартта кепiлдiң нысанасы мен оны бағалау, кепiл қамтамасыз етiлетiн мiндеттеменiң мəнi, мөлшерi жəне орындалу мерзiмi жəне кепiлге қойылған мүлiк тараптардың қайсысында екендiгi жəне оны пайдалануға болатындығы туралы мəліметтер көрсетiлмеген; 2) кепiл туралы шарт немесе кепiл талаптары қамтылған өзге де шарттың жазбаша нысаны болмаған; 3) нысаны мен мазмұны бойынша заңнама талаптарына сəйкес келмейтiн өтiнiшті тiркеуге ұсынған; 4) кепiлдi тiркеу туралы өтiнiшпен тиiстi емес адамға жүгінген; 5) жылжымалы мүлiк кепiлiн жəне кеменiң немесе жасалып жатқан кеменiң ипотекасын мемлекеттiк тiркеу үшiн бюджетке алымның төленгенiн растайтын құжат болмаған жағдайларда бас тартады.

6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 2. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 3. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23)

3. Жұмыс қағидаттары 17. Уəкiлеттi орган өзінің қызметін мына: 1) əдептiлiк; 2) мемлекеттік көрсетілетін қызмет туралы толық ақпарат ұсыну; 3) адамның конституциялық құқықтарын сақтау; 4) қызметтiк борышты атқару кезiнде заңдылық; 5) мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушының құжаттарының мазмұны туралы ақпараттың қорғалуын, құпиялылығын қамтамасыз ету; 6) мемлекеттік қызметті алушының белгіленген мерзімде алмаған құжаттарының сақталуын қамтамасыз ету қағидаттарында жүзеге асырады.

24) 25)

4. Жұмыс нəтижелерi 18. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушыға мемлекеттік көрсетілетін қызмет нəтижелері осы стандартқа 4-қосымшаға сəйкес сапа жəне қолжетімділік көрсеткіштерімен өлшенеді. 19. Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнiң Тiркеу қызметi жəне құқықтық көмек көрсету комитетi мен уəкiлеттi органдардың жұмысы бағаланатын мемлекеттiк көрсетілетін қызметтің сапасы мен тиімділік көрсеткiштерiнiң нысаналы мəнi жыл сайын Қазақстан Республикасының Əдiлет министрiнің тиiстi бұйрығымен бекiтiледі.

31)

5. Шағымдану тəртiбi 20. Орталық қызметкерінің іс-əрекеттерiне (əрекетсiздiгiне) шағымдану тəртiбiн түсiндiру, сондай-ақ шағымдарды дайындауда жəрдемдесу үшiн мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы осы стандарттың 2-қосымшасында телефондары көрсетiлген орталық басшыларына жүгiнедi. Орталық қызметкерінің іс-əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі туралы ақпаратты callорталықтың ақпараттық-анықтамалық қызметінің 1414 телефоны не осы стандартқа 2-қосымшада көрсетілген мекенжайлар мен телефондар арқылы алуға болады. 21. Көрсетілген қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, жұмыс күндері сағат 13.00-ден 14.30-ге дейінгі түскі үзіліспен сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін уəкілетті орган басшысының атына шағым беріледі. Уəкілетті органдар басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген. Уəкiлеттi органдардың іс-əрекеттерiне (əрекетсiздiгiне) шағымдану Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнің Тiркеу қызметi жəне құқықтық көмек көрсету комитетiне демалыс жəне мереке күндерiн қоспағанда, жұмыс күндерi сағат 13.00-ден 14.30-ға дейiн түскi үзiлiспен сағат 9.00-ден 17.00-ге дейiн берiледi. 22. Орталық қызметкерi тиісті деңгейде қызмет көрсетпеген жағдайда шағым орталықтың немесе «Орталық» РМК басшысының атына беріледі. Орталықтар басшыларының мекенжайлары мен телефондары осы стандартқа 2-қосымшада көрсетiлген, «Орталық» РМК-ның мекенжайы мен телефоны осы стандарттың 26-тармағында көрсетiлген. 23. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет көрсету нəтижелерiмен келiспеген жағдайда мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушы заңнамада белгiленген тəртiппен сотқа жүгiнеді. 24. Қолданыстағы заңнамада көрсетiлген жағдайларда шағымдар ауызша немесе жазбаша нысанда пошта арқылы немесе электронды түрде (Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнiң Тiркеу қызметi жəне құқықтық көмек көрсету комитетiнiң электронды мекенжайы: krs.opp@minjust.kz) не осы стандарттың 21жəне 22-тармақтарында көрсетiлген ұйымдардың кеңсесi арқылы жұмыс күндерi қолма-қол қабылданады. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушылар қажетті жағдайларда шағымға уəкiлеттi органның мемлекеттiк қызметтi сапасыз көрсеткенін немесе Орталық қызметкерiнің тиісті деңгейде қызмет көрсетпегенiн растайтын құжаттарды қоса бередi. 25. Қабылданған шағымдар өтініштер мен шағымдарды есепке алу кітабында тіркеледі жəне «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен жəне мерзімде қаралады. Қолма-қол, сондай-ақ пошта арқылы келіп түскен шағымның қабылданғанын растау оны уəкiлеттi органның немесе орталықтың кеңсесiнде жеке жəне заңды тұлғалар өтiнiштері журналында тiркеу болып табылады (шағымның екiншi данасында немесе шағымға iлеспе хатта мөртабан, кiрiс нөмiрi жəне тiркеу мерзiмi қойылады). Шағымды қабылдаған адам мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушыға оның шағымының қабылдағанын растау үшін оған нөмiрi, күнi, шағымды қабылдаған адамның тегi, байланыс деректерiн көрсете отырып талон беріледi. Шағымның қаралу нəтижелері туралы мемлекеттік қызметті алушыға пошта арқылы жазбаша түрде хабарлайды. Уəкілетті органнан жауабы «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес беріледі. 26. Қазақстан Республикасы Əдiлет министрлiгiнiң мекенжайы: 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесi, № 8 үй. «Орталық» РМК-ның мекенжайы: 010000, Астана қаласы, Республика даңғылы, № 43А үй, телефоны: 87172-94-99-95, www.con.gov.kz интернет-ресурсы. «Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 1-қосымша Уəкілетті органдардың тізімі мен мекенжайы Р/с Уəкiлеттi органның атауы № 1 2 1 «Ақмола облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 2 «Ақтөбе облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 3 «Алматы облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 4 «Атырау облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 5 «Шығыс Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 6 «Батыс Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 7 «Жамбыл облысы бойынша жылжымайтын-мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 8 «Қарағанды облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 9 «Қостанай облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 10 «Қызылорда облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 11 «Маңғыстау облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 12 «Павлодар облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 13 «Солтүстiк Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 14 «Оңтүстiк Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 15 «Алматы қаласы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны 16 «Астана қаласы бойынша жылжымайтын мүлiк жөнiндегi орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кəсiпорны

Орналасқан мекенжайы

Телефон нөмiрi

3 Көкшетау қаласы, Сəтпаев көшесi, 9-үй Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесi, 108 «а» үй Талдықорған қаласы, Қабанбай батыр көшесi, 76-үй Атырау қаласы, Азаттық көшесi, 96 «б» үй Өскемен қаласы, Буров көшесi, 51-үй

4 (87162) 23-32-58 (87132) 55-73-13 (87282) 27-33-93 (87122) 45-15-19 (87232) 53-79-73

Орал қаласы, (87112) 50-91-96 Театральная көшесi, 16/2-үй Тараз қаласы, Төле (87262) 45-56-48 би көшесi, 69-үй Қарағанды қаласы, Ленин көшесi, 72/2-үй Қостанай қаласы, Досжанов көшесi, 84-үй Қызылорда қаласы, Скатков көшесi, 96-үй Ақтау қаласы, 4-шағын аудан, 59-үй Павлодар қаласы, Есеналиев көшесi, 24-үй Петропавл қаласы, Көшеков көшесi, 10-үй Шымкент қаласы, Оспанов көшесi, 61-үй Алматы қаласы, Төле би көшесi, 155-үй Астана қаласы, Иманов көшесi, 149-үй

(87212) 56-51-34 (87142) 50-62-87 (87242) 23-07-34 (87292) 50-45-26 (87182) 32-19-86 (87152) 33-38-38 (87252) 54-12-72 (8727) 378-46-58 (87172) 37-99-12

Басшының телефон нөмiрi 5 қабылдау бөлмесi 40-21-91 қабылдау бөлмесi 55-73-07 қабылдау бөлмесi 27-33-91 қабылдау бөлмесi 45-15-34 қабылдау бөлмесi 53-79-99 қабылдау бөлмесi 51-10-44 қабылдау бөлмесi 45-58-22 қабылдау бөлмесi 56-56-63 қабылдау бөлмесi 50-63-45 қабылдау бөлмесi 23-03-84 қабылдау бөлмесi 50-76-11 қабылдау бөлмесi 32-03-24 қабылдау бөлмесi 33-96-30 қабылдау бөлмесi 53-50-53 қабылдау бөлмесi 378-46-50 қабылдау бөлмесi 37-65-58

«Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша Халыққа қызмет көрсету орталықтарының тізімі мен мекенжайлары Р/с Орталықтардың атауы (фили№ алдары, бөлімдер, бөлімшелер) 1 2

Орналасқан мекенжайы 3

Байланыс деректері 4

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1.

13

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

1)

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Көкшетау қалалық бөлімшесі

Көкшетау қаласы, Əуезов көшесі 189 а

2) 3)

Красный Яр с. Аудандық бөлімі Көкшетау қаласы, Красный Яр ауылы, Ленин көшесі, 65 Ақкөл аудандық бөлімі Ақкөл ауданы, Ақкөл қаласы, Нұрмағамбетов көшесі, 102

4)

Аршалы аудандық бөлімі

Көкшетау қаласы, Біржан сал көшесі, 42

Аршалы ауданы, Аршалы ауылы, М. Мəметова көшесі, 19

8 (7162) 40-10-76 8 (7162) 40-0-63 8 (7162) 25-00-67 8 (7162) 25-6-21 8 (7162) 40-43-27 8 (71638) 2-09-96 8 (71638) 2-18-49 8 (71644) 2-10-77 8 (71644) 2-28-28 8 (71644) 2-10-77

26) 27) 28) 29) 30)

32)

4. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 5. 1) 2) 3)

Атбасар аудандық бөлімі

Атбасар ауданы, Атбасар қаласы, Уəлиханов көшесі, 11

8 (71643) 2-45-94 8 (71643) 4-07-22 8 (71643) 4-12-58 Астрахан аудандық бөлімі Астрахан ауданы, Астраханка ауылы, Əл-Фараби көшесі, 44 8 (71641) 2-35-96 8 (71641) 2-21-94 Бұланды аудандық бөлімі Бұланды ауданы, Макинск қаласы, Сейфуллин көшесі, 18 б 8 (71646) 2-37-20 8 (71646) 2-37-81 Бурабай аудандық бөлімі Бурабай ауданы, Щучинск қаласы, Абылай хан көшесі, 28 8 (71636) 4-29-97 8 (71636) 4-28-91 8 (71636) 4-59-28 Егіндікөл аудандық бөлімі Егіндікөл ауданы, Егіндікөл ауылы, Жеңіс көшесі, 7 8 (71642) 2-12-57 Ерейментау аудандық бөлімі Ерейментау ауданы, Ерейментау қаласы, Мұсабаев көшесі, 15 8 (71633) 2-44-92 Еңбекшілдер аудандық бөлімі Еңбекшілдер ауданы, Степняк қаласы, Сыздықов көшесі, 2 а 8 (71639) 2-22-41 8 (71639) 2-22-42 8 (71639) 2-22-18 Есіл аудандық бөлімі Есіл ауданы, Есіл қаласы, Жеңіс көшесі, 56 8 (71647) 2-22-07 Жарқайың аудандық бөлімі Жарқайың ауданы, Державинск қаласы, Ғабдуллин көшесі, 8 (71648) 9-00-35 104 8 (71647) 2-22-05 Жақсы аудандық бөлімі Жақсы ауданы, Жақсы қаласы, Ленин көшесі, 8 8 (71635) 2-17-10 8 (71632) 2-00-74 Зеренді аудандық бөлімі Зеренді ауданы, Зеренді а., Мир көшесі, 52 8 (71632) 2-29-43 Қорғалжын аудандық бөлімі Қорғалжын ауданы, Қорғалжын қаласы, Абай көшесі, 44а 8 (71637) 2-17-83 8 (71637) 2-20-36 Степногор қалалық бөлімі Степногор қаласы, 4 шағын ауданы, 7 8 (71645) 2-00-40 8 (71645) 2-00-30 Сандықтау аудандық бөлімі Сандықтау ауданы, Балкашино ауылы, Абылай хан көшесі, 119 8 (71640) 9-26-66 Целиноград аудандық бөлімі Целиноград ауданы, Ақмол ауылы, Гагарин көшесі, 15 8 (71651) 3-12-30 8 (71651) 3-11-98 Шортанды аудандық бөлімі Шортанды ауданы, Шортанды ауылы, 8 (71631) 2-17-97 Аты аталмаған тұйық көше, 1 «Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Ақтөбе облысы бойынша Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 8 (7132) 56-57-87 ХҚО» РМК филиалы Ақтөбе қалалық №1 бөлімі Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109 8 (7132) 57-80-27 Қарғалы с. (Жилянка) Ақтөбе қаласы, Қарғалы ауданы, Қарғалы ауылы (Жилянка), 8 (7132) 98-60-06 Сəтбаев көшесі, 10 8 (7132) 98-0-05 Алға аудандық бөлімі Алға ауданы, Алға қаласы, Киров көшесі, 23 8 (71337) 3-20-79 8 (71337) 3-10-96 Мортық аудандық бөлімшесі Мортық ауданы, Мортық ауылы, Байтұрсынов көшесі, 1 «Б» 8 (71331) 22-4-13 8 (71331) 22-1-14 Хромтау аудандық бөлімі Хромтау ауданы, Хромтау қаласы, Абай көшесі, 12 8 (71336) 26-6-33 8 (71336) 26-6-34 Қандыағаш аудандық бөлімі Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Молодежный ш/а, 8 (71333) 30-2-19 47 «Б» 8 (71333) 30-2-18 Ембі аудандық бөлімі Мұғалжар ауданы, Ембі қаласы, Əмір көшесі, 10 8 (71334) 23-9-83 Темір аудандық № 8 бөлімі Темір ауданы, Шұбарқұдық ауылы, Байғанин көшесі, 15 «А» 8 (71346) 23-5-83 8 (71334) 23-9-87 Қобда аудандық бөлімі Қобда ауданы, Қобда ауылы, Нұрымжанов тұйық көшесі, 2 8 (71341) 22-1-47 8 (71341) 22-1-38 Қарғалы аудандық бөлімі Қарғалы ауданы, Бадамша ауылы, Əйтеке би көшесі, 27 8 (71342) 23-4-64 Бадамша с. 8 (71342) 23-4-62 Ойыл аудандық бөлімі Ойыл ауданы, Ойыл ауылы, Көкжар көшесі, 64 8 (71332) 21-1-81 8 (71332) 21-1-82 Əйтеке би аудандық № 12 Əйтеке би ауданы, Комсомол ауылы, Балдырған көшесі, 10 8 (71339) 22-3-73 аудандық бөлімі 8 (71339) 22-3-74 Байғанин аудандық бөлімі Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылы, Барақ батыр көшесі, 8 (71345) 23-5-86 41 «А» 8 (71345) 23-5-87 Ырғыз аудандық бөлімі Ырғыз ауданы, Ырғыз ауылы, Жангелді көшесі, 7 8 (71343) 21-8-28 Шалқар аудандық бөлімі Шалқар ауданы, Шалқар ауылы, Əйтеке би көшесі, 63 8 (71335) 23-6-10 8 (71335) 23-6-11 «Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Алматы облысы бойынша Талдықорған қаласы, 8 (7282) 24-15-06 ХҚО» РМК филиалы Тəуелсіздік көшесі, 67 Б 8 (7282) 24-1-33 Ақсу аудандық бөлімі Жансүгіров ауылы, 8 (72832) 2-14-51 Қабанбай батыр көшесі, 2 Қапал бөлімшесі Қапал ауылы, Алпысбай көшесі, 3 8 (72841) 2-17-60 Алакөл аудандық бөлімі Үшарал қаласы, 8 (72833) 2-35-46 8 наурыз көшесі, 63 8 (72833) 2-35-48 Қабанбай бөлімшесі Қабанбай ауылы, Абылай хан көшесі, 237 8 (72837) 4-13-85 Балқаш аудандық бөлімі Бақанас ауылы, 8 (72773) 95-2-22 Бижанов көшесі, 25 «А» 8 (72773) 9-18-20 Еңбекшіқазақ аудандық бөлімі Есік қаласы, 8 (72775) 4-54-70 Абай көшесі, 314 А 8 (72775) 4-54-69 Шелек бөлімшесі Шелек ауылы, 8 (72775) 2-34-96 Бижанов көшесі, 100 8 (72775) 2-34-97 Ескелді аудандық бөлімі Қарабұлақ ауылы, Оразбеков көшесі, 52 8 (72836) 3-22-16 Жамбыл аудандық бөлімі Ұзынағаш ауылы, Мəжитов көшесі, 1 8 (72770) 2-30-90 Іле аудандық бөлімі Өтеген батыр ауылы, Қуат ш/а, Тəуелсіздік көшесі, 25 8 (727) 251-74-46 8 (727) 251-4-47 Боралдай бөлімшесі Боралдай ауылы, Вокзал көшесі, 6 «А» 8 (72738) 7-82-42 Қараой бөлімшесі Қараой ауылы, Тыңдала көшесі, 9 8 (7275) 24-88-10 Ақши бөлімшесі Ақши ауылы, Қонаев көшесі, 29 Қарасай аудандық бөлімі Қаскелен ауылы, Жанғозин көшесі, 38 8 (72771) 2-56-86 8 (72771) 2-56-96 Тау Самалы бөлімшесі Тау Самалы ауылы, Рысқұлов көшесі, 129 8 (727) 391-38-58 Шамалған бөлімшесі Шамалған станциясы, Қонаев көшесі, 1 «В» 8 (7272) 93-66-33 Үштөбе ауылы, Абылай хан көшесі, 22 8 (72834) 2-02-07 Қаратал аудандық бөлімі 8 (72834) 2-20-92 Кербұлақ аудандық бөлімі Сарыөзек ауылы, Момышұлы көшесі н/ж 8 (72840) 3-25-88 Қоғалы бөлімшесі Қоғалы ауылы, Желтоқсан көшесі, 45 8 (72842) 9-10-59 Көксу аудандық бөлімі Балпық би ауылы, 8 (72838) 2-16-19 Измайлов көшесі, 10 8 (72838) 2-16-18 Қапшағай қалалық бөлімі Қапшағай қаласы, 8 (72772) 4-79-61 Қонаев көшесі, 41 8 (72772) 4-79-60 Шеңгелді бөлімшесі Шеңгелді ауылы, Сейфуллин көшесі, 34 8 (72772) 7-11-94 Сарқанд аудандық бөлімі Сарқан ауылы, Жамбыл көшесі н/ж 8 (72839) 2-35-80 8 (72839) 2-37-14 Лепсі бөлімшесі Лепсі станциясы, Төлебаев көшесі, 1 8 (72843) 2-10-16 Райымбек аудандық бөлімі Кеген ауылы, 8 (72777) 2-20-84 Момышұлы көшесі, н/ж 8 (72777) 2-20-82 8 (72777) 2-18-78 Нарынқол бөлімшесі Нарынқол ауылы, Райымбек көшесі, н/ж 8 (72779) 2-11-65 Панфилов аудандық бөлімі Жаркент қаласы, Головацкий көшесі, н/ж 8 (72831) 5-51-11 Талғар аудандық бөлімі Талғар қаласы, 8 (727) 388-11-30 Лермонтов көшесі, 53 «А» 8 (72774) 2-21-43 8 (72774) 2-21-33 Нұра бөлімшесі Нұра ауылы, Школьная көшесі, 10 8 (72774) 5-80-62 Талдықорған қалалық бөлімі Талдықорған қаласы, 8 (7282) 24-49-75 Тəуелсіздік көшесі, 67 Б 8 (7282) 24-0-43 Текелі қалалық бөлімі Текелі қаласы, Октябрь көшесі, 7 8 (72835) 4-35-38 8 (72835) 4-35-18 Ұйғыр аудандық бөлімі Шонжы ауылы, 8 (72778) 2-43-35 Қасымбеков көшесі, 35 8 (72778) 2-43-31 8 (72778) 2-43-32 «Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Атырау облысы бойынша Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 8 (7122) 21-34-67 ХҚО» РМК филиалы Облыстық бөлім Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23 8 (7122) 21-29-42 № 1 қалалық бөлімі Атырау қаласы, 8 (7122) 35-75-05 Баймұқанов көшесі, 16 а 8 (7122) 35-5-30 № 2 қалалық бөлімі Атырау қаласы, Балықшы, Байжігітов көшесі, 80 а 8 (7122) 24-34-90 8 (7122) 24-37-89 Индер аудандық бөлімі Индер ауданы, Индербор ауылы, 8 (71234) 2-12-96 Меңдіғалиев көшесі, 30 8 (71234) 2-18-38 Махамбет аудандық бөлімі Махамбет ауданы, 8 (71236) 2-24-96 Махамбет ауылы, Абай көшесі, 10 8 (71236) 2-15-25 Қызылқоға аудандық бөлімі Қызылқоға ауданы, 8 (71238) 2-20-46 Миялы ауылы, Абай көшесі, 1 8 (71238) 2-20-27 Жылыой аудандық бөлімі Жылыой ауданы, Құлсары ауылы, Бейбітшілік көшесі, 8 8 (71237) 5-03-54 8 (71237) 5-01-28 Құрманғазы аудандық бөлімі Құрманғазы ауданы, Ганюшкино ауылы, 8 (71233) 2-05-13 Есболаев көшесі, 66 а 8 (71233) 2-07-14 Мақат аудандық бөлімі Мақат ауданы, Мақат ауылы, Орталық көшесі, 2 8 (71239) 3-22-97 8 (71239) 3-22-96 Исатай аудандық бөлімі Исатай ауданы, Аққыстау ауылы, Егеменді Қазақстан 8 (71231) 2-16-70 көшесі, 9 8 (71231) 2-16-69 «Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Шығыс Қазақстан облысы бой- Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37 а 8 (7232) 78-42-36 ынша ХҚО» РМК филиалы 8 (7232) 28-94-67 Өскемен қалалық № 1 бөлімі Өскемен қаласы, Сəтбаев көшесі, 20/1 8 (7232) 60-39-22 Өскемен қалалық № 2 бөлімі Өскемен қаласы, Қазақстан көшесі, 99/1 8 (7232) 57-83-88 8 (7232) 22-81-37 Глубоков аудандық бөлімі Глубоков ауданы, Глубокое ауылы, Попович көшесі, 22 8 (72331) 2-23-35

4) 5) 6)

Зайсан қалалық бөлімі Зырянов аудандық бөлімі Катон-Қарағай аудандық бөлімі

7) 8) 9) 10) 11) 12)

Күршім аудандық бөлімі Риддер аудандық бөлімі Тарбағатай аудандық бөлімі Ұлан аудандық бөлімі Шемонаиха қалалық бөлімі Семей қалалық № 1 бөлімі

13) 14) 15) 16) 17)

Семей қалалық № 2 бөлімі Абай аудандық бөлімі Аягөз қалалық бөлімі Бесқарағай аудандық бөлімі Бородулиха аудандық бөлімі

18) 19) 20) 21) 6. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15)

Зайсан ауданы, Зайсан қаласы, Жангелді көшесі, 52 а Зырянов ауданы, Зырянов қаласы, Стаханов көшесі, 39 Катон-Қарағай ауданы, Үлкен – Нарын ауылы, Абылайхан көшесі, 96 Күршім ауданы, Күршім ауылы, Б. Момышұлы көшесі, 77 Риддер қаласы, Семей көшесі, 12 Тарбағатай ауданы, Ақсуат ауылы, Абылай хан көшесі, 23 Ұлан ауданы, Молодежный ауылы, 9 Шемонаиха ауданы, Шемонайха қаласы, 3-ш/а, 12 Семей қаласы, 408 квартал, 21

Семей қаласы, Найманбаев көшесі, 161 А Абай ауданы, Қарауыл ауылы, Құнанбай көшесі, 12 Аягөз ауданы, Аягөз қаласы, Дүйсенов көшесі, 84 Бесқарағай ауданы, Бесқарағай ауылы, Пушкин көшесі, 2 А Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, Молодежная көшесі, 25 Жарма аудандық бөлімі Жарма ауданы, Қалбатау ауылы, Достық көшесі, 98 Курчатов аудандық бөлімі Курчатов ауданы, Курчатов қаласы, Абай көшесі, 12 Көкпекті аудандық бөлімі Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Шериаздан көшесі, 38 Үржар аудандық бөлімі Үржар ауданы, Үржар ауылы, Абылай хан көшесі, 116 «Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Жамбыл облысы» бойынша Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 РМК филиалы Тараз қалалық бөлімі Тараз қаласы, Қ.Қойгелді көшесі, 158 «а» № 1 бөлім Тараз қаласы, Сəтбаев көшесі, 1 «б» № 2 бөлім Тараз қаласы, Талас ш/а, 2 № 3 бөлім Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 Байзақ аудандық бөлімі Сарыкемер ауылы, Медеуов көшесі, 33 Жамбыл аудандық бөлімі Аса ауылы, Абай көшесі, 127 Жуалы аудандық бөлімі Б.Момышұлы ауылы, Сауранбекұлы көшесі, 49 Қордай аудандық бөлімі Қордай ауылы, Домалақ ана көшесі, 215 Мерке аудандық бөлімі Мерке ауылы, Исмаилов көшесі, 232 Мойынқұм аудандық бөлімі Мойынқұм ауылы, Рысқұлбеков көшесі, 215 Сарысу аудандық бөлімі Жаңатас ауылы, Жібек жолы көшесі, 1 Талас аудандық бөлімі Қаратау ауылы, Молдағұлов көшесі, 51 Т. Рысқұлбеков аудандық бөлімі Құлан ауылы, Жібек жолы көшесі, 71 Шу аудандық бөлімі Шу қаласы, Автобаза көшесі, 1 Гродеково ауылдық бөлімі Гродеково ауылы, Бейбітшілік көшесі, 88

8 (72340) 2-67-81 8 (72335) 6-02-39 8 (72341) 2-23-60 8 (72339) 2-13-10 8 (72336) 4-62-62 8 (72346) 2-24-96 8 (72338) 2-78-96 8 (72332) 3-41-00 8 (7222) 33-57-97 8 (7222) 33-55-93 8 (7222) 52-69-29 8 (72252) 2-22-64 8 (72237) 5-24-32 8 (72236) 9-06-30 8 (72351) 2-20-48 8 (72347) 6-54-00 8 (72251) 2-21-66 8 (72348) 2-21-71 8 (72230) 2-19-85 8 (7262) 56-90-01 8 (7262) 46-00-28 8 (7262) 43-84-21 8 (7262) 56-90-27 8 (72622) 6-17-78 8 (7262) 56-90-04 8 (72637) 2-28-04 8 (72633) 2-11-99 8 (72635) 5-02-46 8 (72636) 2-13-52 8 (72632) 4-42-54 8 (72642) 2-47-93 8 (72634) 6-33-00 8 (72644) 6-33-93 8 (72631) 2-18-10 8 (72643) 2-17-97 8 (72633) 3-16-76 8 (7262) 51-23-24

«Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 7.

«Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

1)

Ақжайық аудандық бөлімі

2)

Бөкей ордасы аудандық бөлімі

3)

Бөрілі аудандық бөлімі

4)

Жаңақала аудандық бөлімі

5)

Жəнібек аудандық бөлімі

6)

Зеленов аудандық бөлімі

7)

Казталов аудандық бөлімі

8)

Қаратөбе аудандық бөлімі

9)

Сырым аудандық бөлімі

10) Тасқала аудандық бөлімі 11) Теректі аудандық бөлімі 12) Шыңғырлау аудандық бөлімі 13) Казталов аудандық бөлімі Дарьинское ауылдық округі бөлімі Ажар ауданының Тайпақ ауылдық округі бөлімі Теректі ауданы Ақжайық 16) ауылдық округі бөлімі

14) 15)

Орал қаласы, Жамбыл көшесі, 81/2

8 (7112) 23-68-81 8 (7112) 28-25-27 8 (7112) 28-29-14 Ақжайық ауданы, Чапаев ауылы, Ақжайық тұйық көшесі, 2 8-711-36-92-580 8-711-40-21-847 Бөкей ордасы ауданы, Сайхин ауылы, Берғалиев көшесі, 1 8-711-40-21-835 8-711-33- 35-550 Бөрілі ауданы, Ақсай ауылы, Железнодорожная көшесі, 121 А 8-711-33-36-778 Жаңақала ауданы, Жаңақала ауылы, Халықтар достығы 8-711-41-22-403 көшесі, 63А 8-711-41-22-404 Жəнібек ауылы, Жəнібек ауылы, Иманов көшесі, 79 8-711-35-22-425 8-711-30-23-614 Зеленов ауданы, Переметное ауылы, Гагарин көшесі, 69 Б 8-711-30-23-616 8-711-44-32-204 Казталов ауданы, Казталовка ауылы, Лукманов көшесі, 22 А 8-711-44-32-205 8-711-45-31-800 Қаратөбе ауданы, Қаратөбе ауылы, Құрманғали көшесі, 23/1 8-711-45-31-463 8-711-34-31-446 Сырым ауданы, Жымпиты ауылы, Қазақстан көшесі, 11/2 8-711-34-31-447 8-711-39-22-398 Тасқала ауданы, Тасқала ауылы, Вокзал көшесі, 6 8-711-39-21-979 8-711-32-23-378 Теректі ауданы, Федоровка ауылы, Юбилейная көшесі, 24 8-711-32-23-379 Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылы, Тайманов көшесі, 8-711-37-33-311 95 8-711-37-34-420 8-711-38-21-044 Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы, С.Датұлы көшесі, 23 8-711-38-21-045 8-711-31-24-080 Зеленов ауданы, Дарьинское ауылы, Балдырған көшесі, 27/1 8-711-31-24-082 Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы, 8-711-42-21-884 Шемякин көшесі, 13 Теректі ауданы, Ақжайық ауылы, Ақжайық көшесі, 5

8-711-43-91-316

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 8. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17)

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы № 1 қалалық бөлім № 2 қалалық бөлім № 3 қалалық бөлім № 4 қалалық бөлім № 5 қалалық бөлім № 6 қалалық бөлім Теміртау қаласы № 1 бөлім Теміртау қаласы № 2 бөлім Абай аудандық № 1 бөлім Абай аудандық № 2 бөлім Саран қаласы бөлімі Шахтинск қаласы № 1 бөлім Шахтинск қаласы № 2 бөлім Осакаров аудандық № 1 бөлім Осакаров аудандық №2 бөлім Сəтбаев қаласы бөлім Балқаш қаласы бөлім

Қарағанды қаласы, Чкалов көшесі 7 Ержанов көшесі, 47/3 Чкалов көшесі, 7 Мұқанов көшесі, 5 Архитектурная көшесі, 8 21 ш/а, 6/7 Серов көшесі, 73 Блюхер көшесі, 23 Республика даңғылы, 128 Абай қаласы, Абай көшесі, 54 Абай қаласы, Топар ауылы, Қазыбек би көшесі, 3 Саран қаласы, Жамбыл көшесі, 85 Шахтинск қаласы, А. Құнанбаев даңғылы, 65 Б Шахтинск қаласы, Шахан ауылы, квартал 10/16, 16 Осакаровка ауылы, Пристационная көшесі,12 Осакаров ауданы, Молодежный ауылы, Абай көшесі, 13 Сəтбаев қаласы, Сəтбаев даңғылы, 111 Балқаш қаласы, Бөкейхан көшесі, 20 а

8 (7212) 41-63-10 8 (7212) 33-13-10 8 (7212) 41-03-92 8 (7212) 77-26-57 8 (7212) 45-71-01 8 (7212) 32-92-51 8 (7212) 93-16-94 8 (7213) 44-67-45 8 (7213) 99-79-96 8 (72131) 4-77-07 8 (72153) 3-04-46 8 (72137) 4-25-26 8 (72156) 5-21-25 8 (72156) 3-20-99 8 (72149) 4-32-62 8 (72148) 2-22-46 8 (71063) 4-03-47 8 (71036) 6-83-37

18) Шет аудандық бөлім

8 (71031) 2-21-88

19) 20) 21) 22) 23)

1) 2)

Ақсу-Аюлы ауылы, Жапақов көшесі, 23/1 үй, Ағадыр ауылы, Тəуелсіз Қазақстан көшесі, 4 үй Жезқазған қаласы бөлімі Жезқазған қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 9 Жаңаарқа аудандық бөлімі Жаңаарқа ауданы, Атасу ауылы, А.Оспанов көшесі, 40 Қаражал қаласы бөлімі Қаражал қаласы, Ленин көшесі, 18 Приозерск қаласы бөлімі Приозерск қаласы, Балқаш көшесі, 7 Бұхар жырау аудандық № 1 Бұхар жырау ауданы, Ботақара ауылы, Абылай хан көшесі, 37 бөлімі Бұхар жырау аудандық № 2 бөлімі Бұхар жырау ауданы, Бейбітшілік көшесі, 24 Ақтоғай аудандық № 1 бөлімі Ақтоғай ауданы, Ақтоғай ауылы, Бөкейхан көшесі, 10 Ақтоғай аудандық № 2 бөлімі Сарышаған ауылы, Абай көшесі, 12 Нұра аудандық бөлімі Киевка ауылы, Сүлейменов көшесі, 2 Ұлытау аудандық бөлімі Ұлытау ауданы, Ұлытау ауылы, Амангелді көшесі, 29 а Қарқаралы аудандық бөлімі Қарқаралы қаласы, Əубəкіров көшесі, 21 «Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қостанай облысы бойынша Қостанай қаласы, Таран көшесі, 114 ХҚО» РМК филиалы Қостанай қалалық бөлімі Қостанай қаласы, Гашик көшесі, 14 Алтынсарин бөлімі Силантьевка ауылы, Ленин көшесі, 51

8 (7102) 73-81-09 8 (71030) 2-69-09 8 (71032) 2-70-21 8 (71039) 5-27-37 8 (72154) 2-23-73

3)

Амангелді бөлімі

Амангелді ауылы, Майлин көшесі, 27/7

4)

Арқалық бөлімі

Арқалық қаласы, Абай көшесі, 62

5)

Əулиекөл бөлімі

Əулиекөл ауылы, Ленин көшесі, 32

6)

Денисовска бөлімі

Денисовка ауылы, Советская көшесі, 13

24) 25) 26) 27) 28) 29) 9.

7)

Жангелді бөлімі

Жангелді ауданы, Торғай ауылы, 8 наурыз көшесі, 37

8)

Жітіқара бөлімі

Жітіқара ауылы, Ленин көшесі, 08

9)

Қамысты бөлімі

Қамысты ауданы, Қамысты ауылы, Ержанов көшесі, 66

10) Қарабалық бөлімі 11) Қарасу бөлімі

Қарабалық ауданы, Қарабалық ауылы, Космонавттар көшесі, 16 Қарасу ауданы, Қарасу ауылы, Комсомольская көшесі, 24

12) Лисаковск бөлімі

Лисаковск қаласы, 4 ш/а, 25

13) Меңдіқара бөлімі 14) Науырзым бөлімі 15) Рудный № 1 бөлімі 16) Рудный № 2 бөлімі

Меңдіқара ауданы, Боровское ауылы, Королев көшесі, 4 А Науырзым ауданы, Қарамеңді ауылы, Шақшақ Жəнібек көшесі, 5 Рудный қаласы, Космонавттар көшесі, 12 Рудный қаласы, Корчагин көшесі, 76

17) Сарыкөл бөлімі

Сарыкөл ауданы, Сарыкөл ауылы, Ленин көшесі, 104

18) Таран бөлімі

Таран ауданы, Таран ауылы, Калинин көшесі, 93

19) Ұзынкөл бөлімі

Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылы, Абай көшесі, 79

20) Федоров бөлімі

Федоров ауданы, Федоров ауылы, Красноармейск көшесі, 56

21) Қостанай аудандық бөлімі

Затабольск ауылы, Калинин көшесі, 53

5)

«Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Қызылорда облысы бойынша Қызылорда қаласы, ХҚО» РМК Ғ.Мұратбаев көшесі, 2 № 1 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Тасбөгет ауылы, Амангелді көшесі н/ж № 2 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Жанқожа батыр көшесі, 82 № 3 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Шұғыла ш/а, 45 № 4 қалалық бөлім Қызылорда қаласы, Ақмешіт ш/а, 1 б Байқоңыр қалалық бөлімі Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, 17 а Арал аудандық бөлімі Арал қаласы, Қарасақал көшесі, н/ж Қазалы аудандық бөлімі Қазалы қаласы, Жанқожа батыр көшесі н/ж Қармақшы аудандық бөлімі Жосалы кенті, Абай көшесі н/ж Жалағаш аудандық бөлімі Жалағаш кенті, Желтоқсан көшесі н/ж Сырдария аудандық бөлімі Тереңөзек кенті, Амангелді көшесі, 55 «а» Шиелі аудандық бөлімі Шиелі кенті, Рысқұлов көшесі н/ж Жаңақорған аудандық бөлімі Жаңақорған кенті, Сығанақ көшесі н/ж «Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Маңғыстау облысы бойынша Ақтау қаласы, 15 ш/а, 67 б ХҚО» РМК филиалы Ақтау қалалық № 1 бөлім Ақтау қаласы, 15 ш/а, 67 б Жаңаөзен қалалық № 2 бөлім Жаңаөзен қаласы, Өркен ш/а, Оқушылардың шығармашылық үйінің ғимараты Мұнайлы аудандық № 3 бөлім Мұнайлы ауданы, Маңғыстау ауылы, Қоғамдық ұйымдар ғимараты Бейнеу аудандық № 4 бөлім Бейнеу ауылы, Қосай ата көшесі, Жастар орталығы ғимараты Боранқұл ауылы, Боранқұл мəдениет ММ ғимараты Бейнеу ауданы Боранқұл ауылдық № 9 бөлімшесі Маңғыстау аудандық № 5 бөлім Шетпе ауылы, Орталық көшесі, Қазпошта ғимараты Қарақия аудандық № 6 бөлімі Құрық ауылы, Уəлиханов көшесі, 15 Түпқараған аудандық № 7 бөлім Форт-Шевченко қаласы, Маяулыз көшесі, 6-д Түпқараған ауданы Ақшүкір № Ақшүкір ауылы, Үштерек көшесі, 5 10 бөлімшесі Жетібай аудандық № 8 бөлімі Жетібай ауылы, Жаңақұрылыс көшесі, № 10 ғимарат «Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Павлодар облысы бойынша Павлодар қаласы, ХҚО» РМК филиалы Павлов көшесі, 48 Павлодар қалалық бөлімі Павлодар қаласы, Кутузов көшесі, 204 Павлодар қалалық № 1 бөлім Павлодар қаласы, Исиналиев көшесі, 24 Павлодар аудандық бөлімі Павлодар қаласы, Толстой көшесі, 10 Екібастұз қалалық бөлімі Екібастұз қаласы, Мəшһүр-Жүсіп көшесі, 92/2 Ақсу қалалық бөлімі Ақсу қаласы, Ленин көшесі, 10

6) 7)

Ақтоғай аудандық бөлімі Баянауыл аудандық бөлімі

8) 9)

Железинка аудандық бөлімі Шербақты аудандық бөлімі

10. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 11. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 12. 1) 2) 3) 4)

10) Қашыр аудандық бөлімі 11) Лебяжі аудандық бөлімі 12) Ертіс аудандық бөлімі

Ақтоғай ауылы, Абай көшесі, 72 Баянауыл ауылы, Сəтбаев көшесі, 49 Железинка ауылы, Торайғыров көшесі, 58 Шербакты ауылы, В.Чайко көшесі, 45 Тереңкөл ауылы, Тургенов көшесі, 85 Аққу ауылы, Ташимов көшесі, 114 Ертіс ауылы, Иса Байзақов көшесі, 14

13) Май аудандық бөлімі 14) Успенский аудандық бөлімі

Май ауылы, Сейфуллин көшесі, 13 Успенка ауылы, Тəуелсіздікке 10 жыл көшесі

13. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 14. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 15. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 16. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12)

«Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы, Əуезов көшесі 157 бойынша ХҚО» РМК филиалы Қалалық бөлім Петропавл қаласы, Қазақстан Конституциясы көшесі, 2 Айыртау ауданы бойынша бөлім Айыртау ауданы, Д.Сыздықов көшесі, 4 Ақжар ауданы бойынша бөлім Ақжар ауданы, Жеңіс көшесі, 67 Аққайын ауданы бойынша бөлім Аққайын ауданы, Еңбек көшесі, 11 Есіл ауданы бойынша бөлім Есіл ауданы, Ленин көшесі, 6 Жамбыл ауданы бойынша бөлім Жамбыл ауданы, Горький тұйық көшесі, 10 Г Ғ. Мүсірепов ауданы бойынҒ. Мүсірепов ауданы, Ленин көшесі, 7 ша бөлім Қызылжар ауданы бойынҚызылжар ауданы, Институт көшесі, 1 А ша бөлім М. Жұмабаев ауданы бойынМ. Жұмабаев ауданы, Юбилейная көшесі, 62 ша бөлім Мамлют ауданы бойынша бөлім Мамлют ауданы, С.Мұқанов көшесі, 11 Тайыншы ауданы бойынТайыншы қаласы, Қазақстан Конституциясы көшесі, 208 ша бөлім Тимирязев ауданы бойынТимирязев ауданы, ша бөлім Уəлиханов көшесі, 17 Уəлиханов ауданы, Уəлиханов ауданы бойынша бөлім Уəлиханов көшесі, 80 Шал ақын ауданы бойынШал ақын ауданы, ша бөлім Желтоқсан көшесі, 31 «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент қаласы, бойынша ХҚО» РМК филиалы Мəделі Қожа көшесі, н/ж Шымкент қаласы № 1 қалалық Шымкент қаласы, бөлім Мəделі Қожа көшесі, н/ж Шымкент қаласы № 2 қалалық бөлім Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, н/ж Шымкент қаласы № 3 қалалық Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61 бөлім Шымкент қаласы № 4 қалалық Шымкент қаласы, Сайрам көшесі, н/ж бөлім Шымкент қаласы № 5 қалалық Шымкент қаласы,Республика көшесі, 15 бөлім Арыс қалалық бөлімі Арыс қаласы, Ергөбек көшесі, н/ж Бəйдібек аудандық бөлімі Шаян ауылы, Мыңбұлақ көшесі, н/ж Кентау қалалық бөлімі Кентау қаласы, Абылай хан көшесі, 10 Қазығұрт аудандық бөлімі Қазығұрт ауылы, Қонаев көшесі н/ж Мақтаарал аудандық бөлімі Жетісай қаласы, Жайшыбеков көшесі, н/ж Отырар аудандық бөлімі Шəуілдір ауылы, Жібек жолы даңғылы, н/ж Ордабасы аудандық бөлімі Темірлан ауылы, Қажымұқан көшесі, н/ж Түркістан қалалық бөлімі Түркістан қаласы, Тілеулі мыңбасы көшесі, н/ж Төле би аудандық бөлімі Леңгір қаласы, Төле би көшесі, н/ж Түлкібас аудандық бөлімі Түлкібас қаласы, Т. Рысқұлов көшесі, 189 Сайрам аудандық бөлімі Ақсукент ауылы, Қыстаубаев көшесі, н/ж Созақ аудандық бөлімі Шолаққорған ауылы, Қожанов көшесі, н/ж Сарыағаш аудандық бөлімі Сарыағаш ауылы, Шораұлы көшесі, н/ж Абай ауылдық бөлімі Абай ауылы, А.Жылқышиев көшесі Шардара аудандық бөлімі Шардара қаласы, Шардара тұйық көшесі, н/ж «Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Алматы қаласы бойынша Алматы қаласы, Жандосов көшесі, 51 ХҚО» РМК филиалы Əуезов аудандық бөлімі Алматы қаласы, Жандосов көшесі, 51 Алмалы аудандық бөлімі Алматы қаласы, Бөгенбай батыр көшесі, 221 Алатау аудандық бөлімі Алматы қаласы, Шаңырақ-2 ш/а, Жанқожа батыр көшесі, 24 Бостандық аудандық бөлімі Алматы қаласы, Алмагүл, 9 а ш/а Жетісу аудандық бөлімі Алматы қаласы, Төле би көшесі, 155 Медеу аудандық бөлімі Алматы қаласы, Марков көшесі, 44 Түрксіб аудандық бөлімі Алматы қаласы, Рихард Зорге көшесі, 9 «Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы «Астана қаласы бойынша ХҚО» Астана қаласы, Республика даңғылы, 12/2 РМК филиалы Алматы ауданы бойынша бөлім Астана қаласы, Мирзоян көшесі, 25 № 1 бөлімше Астана қаласы, Республика даңғылы, 12/2 № 2 бөлімше Астана қаласы, Абай даңғылы, 53 № 3 бөлімше Астана қаласы, Железнодорожный кенті, Ақтасты көшесі, 20 Сарыарқа ауданы бойынАстана қаласы, Республика даңғылы, 43 ша бөлім «Тілендиев» бөлімшесі Астана қаласы, Бөгенбай даңғылы, 6 а «Ақжайық» бөлімшесі Астана қаласы, Есенберлин көшесі 16/2, («Темірбанк» АҚ ғимаратында) «Өндіріс» бөлімшесі Астана қаласы, Кемеңгерұлы көшесі, 6/1 «Кенесары» көшесі Астана қаласы, Сарыарқа көшесі, 12 («БТА-банк» АҚ ғимаратында) «Жеңіс» бөлімшесі Астана қаласы, Жеңіс көшесі, 34 Есіл ауданы бойынша бөлім Астана қаласы, Сауран көшесі, 7 Есіл ауданы бойынша бөлімше Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 5/1, № 1 кіреберіс

8 (72138) 3-15-62 8 (71037) 2-11-05 8 (71038) 22-3-39 8 (721-44) 2-11-11 8 (71035) 2-13-06 8 (72146) 3-17-03 8 (7142) 53-44-84 8 (7142) 53-25-56 8 (7142) 26-45-51 8 (71445) 21-5-28 8 (71445) 21-5-29 8 (71440) 21-2-55 8 (71440) 21-2-69 8 (71430) 75-6-87 8 (71430) 75-6-86 8 (71453) 21-8-31 8 (71453) 21-9-02 8 (71434) 22-0-30 8 (71434) 92-7-16 8 (71439) 22-0-05 8 (71439) 21-5-85 8 (71435) 28-2-83 8 (71435) 28-2-00 8 (71437) 22-2-76 8 (71437) 22-2-75 8 (71441) 32-9-61 8 (71441) 32-5-02 8 (71452) 22-1-47 8 (71452) 21-9-69 8 (71433) 32-0-90 8 (71433) 35-3-89 8 (71443) 22-4-60 8 (71454) 21-0-53 8 (71454) 21-0-15 8 (71431) 49-8-02 8 (71431) 90-0-38 8 (71431) 98-9-47 8 (71451) 21-3-21 8 (71451) 21-2-09 8 (71436) 36-5-89 8 (71436) 37-4-52 8 (71444) 21-5-67 8 (71444) 21-1-62 8 (71442) 22-5-18 8 (71442) 23-2-83 8 (71455) 24-3-15 8 (71455) 24-3-16 8 (7242) 23-07-16 8 (7242) 21-66-64 8 (7242) 25-60-57 8 (7242) 24-86-11 8 (7242) 22-48-27 8 (3362) 27-54-81 8 (72433) 25-0-02 8 (72438) 26-1-27 8 (72437) 2-11-62 8 (72431) 32-3-03 8 (72436) 2-29-00 8 (72432) 4-15-59 8 (72435) 21-4-51 8 (7292) 42-23-11 8 (7292) 42-23-12 8 (7292) 42-23-17 8 (72934) 5-03-90 8 (7292) 46-56-83 8 (72932) 2-55-35 8 (72932) 3-16-95 8 (72931) 22-0-79 8 (72937) 22-2-1 8 (72938) 2-30-38 8 (72938) 33-28-44 8 (72935) 26-9-33 8 (7182) 33-47-35 8 (7182) 70-42-01 8 (7182) 34-59-04 8 (8182) 34-59-05 8 (7182) 32-04-67 8 (7182) 70-42-09 8 (7182) 62-92-29 8 (7182) 32-26-83 8 (7187) 77-66-93 8 (7182) 70-42-27 8 (7183) 76-90-60 8 (7183) 76-91-77 8 (71841) 2-21-66 8 (71840) 9-23-65 8 (71840) 9-23-61 8 (71831) 2-25-86 8 (71836) 2-34-43 8 (71836) 2-33-37 8 (71833) 2-24-79 8 (71839) 2-11-07 8 (71832) 22-91-12 8 (71832) 22-91-11 8 (71838) 9-21-44 8 (71834) 9-18-40 8 (71834) 9-12-51 8 (7152) 33-12-57 8 (7152) 33-02-26 8 (71533) 2-01-84 8 (71546) 2-21-08 8 (71532) 2-25-86 8 (71543) 2-20-03 8 (71544) 2-29-16 8 (71535) 2-22-19 8 (71538) 2-17-46 8 (71531) 2-03-76 8 (71541) 2-27-48 8 (71536) 2-36-03 8 (71537) 2-03-02 8 (71542) 2-28-11 8 (71534) 2-73-90 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 21-09-00 8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 99-72-76 8 (7252) 99-72-31 8 (7252) 30-01-35 8 (7252) 52-50-84 8 (7252) 56-52-84 8 (72540) 2-31-18 8 (72548) 21-443 8 (72536) 36-456 8 (72539) 22-757 8 (72534) 61-343 8 (72544) 22-616 8 (72530) 22-670 8 (72533) 41679 8 (72547) 61-90-56 8 (72538) 52-709 8 (72531) 77-079 8 (72546) 43-329 8 (72537) 27-020 8 (72532) 31-629 8 (72535) 21-583 8 (727) 247-16-28 8 (727) 247-16-27 8 (727) 378-09-09 8 (727) 395-36-10 8 (727) 396-37-00 8 (727) 330-72-43 8 (727) 239-65-52 8 (727) 234-09-74 8 (7172) 57-07-74 8 (7172) 61-84-11 8 (7172) 32-80-10 8 (7172) 21-10-27 8 (7172) 94-71-80 8 (7172) 32-46-97 8 (7172) 94-99-96 8 (7172) 59-28-33 8 (7172) 30-40-70 8 (7172) 23-79-03 8 (7172) 31-70-37 8 (7172) 50-13-70 8 (7172) 50-91-95

«Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 3-қосымша ________________________________________________ тіркеуші органның атауы Өтініш № ____ Кепіл беруші Жеке тұлғаның Т.А.Ə., тұратын жері, туған күні мен жылы; заңды тұлғаның орналасқан жері, атауы, тіркеу №: ____________________ _________________________________________________________________ Жеке басты куəландыратын құжаты: түрі _______ сериясы _______ № _________________________ _________ берілген, берген күні__________________ (құжатты берген органның атауы) Пошталық мекенжайы, телефоны ________________________________________________________ _______________________________ атынан жұмыс істейді (уəкілетті өкілдің деректемелері) __________________________________________________________ негізінде (өкілеттігін куəландыратын құжаттың деректемелері) Кепіл ұстаушы Жеке тұлғаның Т.А.Ə., тұратын жері, туған күні мен жылы; заңды тұлғаның орналасқан жері, атауы, тіркеу №: ____________________ __________________________________________________________________Жеке басты куəландыратын құжаты: түрі _______ сериясы _______ № _____ ____________________________ берілген, берген күні __________________ (құжатты берген органның атауы) Пошталық мекенжайы, телефоны ____________________________________ _______________________________________________ атынан жұмыс істейді (уəкілетті өкілдің деректемелері) __________________________________________________________ негізінде (өкілеттігін куəландыратын құжаттың деректемелері) __________________________________________________________________ жылжымалы мүлік кепілі шартын тіркеуді сұраймын Шартты жасаған күні _______________________________________________ Шартты жасаған жері ______________________________________________ Кепіл мəні туралы мəліметтер (жылжымалы мүлік сипаттамасы) __________ __________________________________________________________________ Кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемелердің ақшалай баламасы _______ Шарттың қолдану мерзімі ___________________________________________ Кепілге берілген мүлік: кепіл берушінің _________ кепіл ұстаушының _____________ иесінде жəне пайдалануында қалады. Оны пайдалануға болатыны: Иə/Жоқ

Қайта кепілге салу туралы мəлімет: Иə/Жоқ (керек емесін сызып тастау). Өтінішке қоса беремін: (құжаттың атауы, сериясы, нөмірі, қашан жəне кім берген) 1. Төлем туралы құжат: түрі ____________ № _________ сомасы _________ 2. ________________________________________________________________ __________________________________________________________________ Мемлекеттік тіркеу туралы куəлік қажет пе: Иə/Жоқ (керек емесін сызып тастау)_____________________ Өтінішті берген күні: ______________ 20__ ж. Өтінішті қабылдаған күні:______________ 20__ ж. Өтініш берушінің қолы: __________________________ Уақыты: __________________ сағат _____________ минут. Тіркеушінің Т.А.Ə. жəне қолы _____________________ «Мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу жəне мiндеттi мемлекеттiк тiркеуге жатпайтын жылжымалы мүлiк кепiлiн тiркеу туралы куəлiктiң телнұсқасын беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 4-қосымша Кесте. Сапа жəне тиімділік көрсеткіштерінің мəні Сапа жəне тиімділік көрсеткіштері

Көрсеткіштің нормативтік мəні 1 2 1. Уақтылығы 1.1. Құжаттарды тапсырған сəттен бастап белгіленген мерзімде қызметті ұсыну оқиғаларының %-ы (үлесі) 2. Сапасы 2.1. Қызметті ұсыну үдерісінің сапасына қанағаттанған мемлекеттік қызмет алушылардың %-ы (үлесі) 3. Қол жетімділік 3.1. Қызметті ұсынудың сапасына жəне оны ұсыну тəртібі туралы ақпаратқа қанағаттанған мемлекеттік қызмет алушылардың %-ы (үлесі) 3.2. Ақпаратқа электронды форматта қол жеткізуге болатын қызметтер %-ы (үлесі) 4. Шағымдану үдерісі 4.1. Шағымданудың қолданыстағы тəртібіне қанағаттанған мемлекеттік қызмет алушылардың %-ы (үлесі) 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған мемлекеттік қызмет алушылардың %-ы (үлесі)

Көрсеткіштің келесі жылғы нысаналы мəні 3

Көрсеткіштің есептік жылдағы ағымдағы мəні 4

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 1 шілде

№659

Астана, Үкімет Үйі

«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Кодексінде (Салық кодексі) көзделген құжаттардың нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қазандағы № 1238 қаулысына өзгеріс енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Кодексінде (Салық кодексі) көзделген құжаттардың нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қазандағы № 1238 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 59, 839-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген бюджетке қолма-қол ақшамен төлеу жүзеге асырылуы мүмкін кейбір міндетті төлемдерді уəкілетті мемлекеттік органдардың немесе консулдық мекемелердің қабылдауы үшін қатаң есептілік бланкінің нысаны осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 1 шілдедегі № 659 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қазандағы № 1238 қаулысымен бекітілген нысан Бюджетке қолма-қол ақшамен төлеу жүзеге асырылуы мүмкін кейбір міндетті төлемдерді уəкілетті мемлекеттік органдардың немесе консулдық мекемелердің қабылдауы үшін қатаң есептілік бланкі Квитанцияның түбіртегі Сериясы № Төлеушінің(Т.А.Ə.)атауы_____________________________________________________Төлеушінің ЖСН (БСН)* Төлеушінің СТН* (бар болған жағдайда) Төлемнің мақсаты:________________________________________________ ________________________________________________________________ Төлемнің сомасы ________________________________________________________________ (төлем валютасын көрсете отырып, санмен жəне жазбаша түрде) ________________________________________________________________ ________________________________________________________________ Квитанцияны берген уəкілетті мемлекеттік органның немесе консулдық мекеменің атауы: ________________________________________________________________ ________________________________________________________________ Берген күні: 20___ж. «____»_________________ М.О. Квитанцияны берген лауазымды тұлғаның Т.А.Ə., қолы: _____________________________________________________ _____________________________________________________ Төлеушінің қолы______________________________________ Ескертпе: * Жеке тұлғалар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін немесе орманды пайдаланғаны үшін телемақы сомасын қолма-қол ақшамен төлеген кезде табиғат қорғау ұйымдарының немесе мемлекеттік орман иеленушілердің сəйкестендіру нөмірі қойылады. Жеке тұлғалар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төлемақы сомасын қолма-қол ақшамен төлеген кезде «Төлемнің мақсаты» деген жолда ерекше қорғалатын табиғи аумаққа көлік құралымен кіретін жеке тұлғалардың саны, көлік құралының маркасы мен нөмірі көрсетіледі._______________________

Квитанцияның түбіртегі Сериясы № Төлеушінің(Т.А.Ə.)атауы____________________________________________________________Төлеушінің ЖСН (БСН)* Төлеушінің СТН* (бар болған жағдайда) Төлемнің мақсаты:______________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ Төлемнің сомасы_______________________________________________ (төлем валютасын көрсете отырып, санмен жəне жазбаша түрде) __________________________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________ Квитанцияны берген уəкілетті мемлекеттік органның немесе консулдық мекеменің атауы: _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ Берген күні: 20___ж. «____»_________________ М.О. Квитанцияны берген лауазымды тұлғаның Т.А.Ə., қолы: _____________________________________________________ _____________________________________________________ Төлеушінің қолы______________________________________ Ескертпе: * Жеке тұлғалар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін немесе орманды пайдаланғаны үшін телемақы сомасын қолма-қол ақшамен төлеген кезде табиғат қорғау ұйымдарының немесе мемлекеттік орман иеленушілердің сəйкестендіру нөмірі қойылады. Жеке тұлғалар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төлемақы сомасын қолма-қол ақшамен төлеген кезде «Төлемнің мақсаты» деген жолда ерекше қорғалатын табиғи аумаққа көлік құралымен кіретін жеке тұлғалардың саны, көлік құралының маркасы мен нөмірі көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 1 шілде

№661

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің кейбір мәселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 26 қарашадағы № 1237 қаулысына өзгеріс енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 26 қарашадағы № 1237 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., №47, 586-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі туралы ережеде: 17-тармақтың 88) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «88) аумақтық сауда өнеркəсіп палаталарының қызметін тауардың шығу тегі туралы сертификатты беру тəртібінің сақталуына жəне ішкі айналымға арналған тауардың шығу тегі туралы сертификатты беру тəртібінің сақталуына уəкілетті органның (ұйымның) қызметіне жыл сайын тексеру жүргізу, кеден одағы тауарының жəне (немесе) шетелдік тауардың мəртебесін айқындау арқылы бақылауды жүзеге асырады;». 2. Осы қаулы қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануы тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 2 шілде

№669

Астана, Үкімет Үйі

«Мұнай өнімдерін өндіру және өткізу мониторингін жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 қаңтардағы № 137 қаулысына толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Мұнай өнімдерін өндіру жəне өткізу мониторингін жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 қаңтардағы №137 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 29, 386-құжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Мұнай өнімдерін өндіру жəне өткізу мониторингін жүзеге асыру қағидаларында: 16-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Мұнай өнімдерін өндіру саласындағы уəкілетті орган мұнай өнімдеріне бөлшек сауда бағаларына мониторинг жүргізу нəтижелері бойынша табиғи монополиялар салаларында жəне реттелетін нарықтарда басшылықты жүзеге асыратын уəкілетті органға ден қою шараларын қабылдау үшін мұнай өнімдерін бөлшек саудада өткізу шекті бағасының асып кетуі фактілерін жібереді.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 2 шілде

№674

Астана, Үкімет Үйі

«Барлық білім беру ұйымдарында оқыту процесінің тәрбиелік құрамдасын күшейту жөніндегі үлгілік кешенді жоспарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 маусымдағы № 873 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Барлық білім беру ұйымдарында оқыту процесінің тəрбиелік құрамдасын күшейту жөніндегі үлгілік кешенді жоспарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 маусымдағы № 873 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №61, 831-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Барлық білім беру ұйымдарында оқыту үдерісінің тəрбиелік құрамдасын күшейту жөніндегі үлгілік кешенді жоспарында: «Барлық білім беру ұйымдарында оқыту үдерісінің тəрбиелік құрамдасын күшейту жөніндегі үлгілік кешенді жоспар» деген кестеде: мемлекеттік тілде өзгеріс енгізілмейді; «Ғылыми-зерттеу жəне əдістемелік қамтамасыз ету» деген бөлімде: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Ғылыми-зерттеу жəне ғылыми қамтамасыз ету»; «Білім беру ұйымдарындағы тəрбие процесінің тиімділігіне мониторинг жүргізу жəне бағалау əдістемесі» əдістемелік құралын басып шығару» деген реттік нөмірі 2-жолда: 5-бағандағы «16,75» деген сандар «12,322» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «19,172» деген сандар «13,151» деген сандармен ауыстырылысын; 7-бағандағы «20,503» деген сандар «14,038» деген сандармен ауыстырылсын; «Тəрбие жұмысын жетілдіру процесіне мектеп оқушыларымен, колледждердің жəне жоғары оқу орындарының студенттерімен жұмыстың» интерактивті технологияларын əзірлеу» деген реттік нөмірі 3-жолдың 5-бағанындағы «1,155» деген сандар «0,995» деген сандармен ауыстырылсын; «Жылдар бойынша жиыны» деген жолда: 5-бағандағы «17,905» деген сандар «13,317» деген сандармен ауыстырылсын; б-бағандағы «40,520» деген сандар «13,151» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «20,530» деген сандар «14,038» деген сандармен ауыстырылсын; «2. Патриотизмді, мораль мен адамгершілік нормаларын, этникааралық толеранттылық пен қоғамдық келісімді, заңға мойынсынушылықты қалыптастыру, сондай-ақ дене жəне рухани дамыту» деген бөлімде: «2.1. Патриоттық сананы қалыптастыру» деген кіші бөлімде: «Балаларды патриоттық тəрбиелеу мəселелері бойынша ақпараттық-əдістемелік жинақтар əзірлеу» деген реттік нөмірі 5-жолдың 6-бағанындағы «10,0» деген сандар «5,483» деген сандармен ауыстырылсын; «2.2. Рухани-адамгершілік даму» деген кіші бөлімде: «Қазақ тіліндегі қазақ халық ертегілерінің жинағын басып шығару» деген 9-жолда: 5-баған «2,297» деген сандармен толықтырылсын; 6-бағандағы «15,0» деген сандар алынып тасталсын; 7-бағандағы «15,0» деген сандар алынып тасталсын; «Отбасы тəрбиесі бойынша əдістемелік құралдар əзірлеу» деген 10-жолда: 5-бағандағы «1 690,18» деген сандар «447,752» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «1 693,35» деген сандар «447,752» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «1 704,81» деген сандар «447,752» деген сандармен ауыстырылсын; «2.3. Этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келісімге тəрбиелеу» деген кіші бөлімде:

(Соңы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

(Соңы. Басы 13-бетте).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

«Мектеп оқушыларының, колледждер мен жоғары оқу орындары студенттерінің арасында олардың толеранттылық жəне діндарлық деңгейін анықтау бойынша мониторинг жəне əлеуметтік сауалнама жүргізу» деген реттік нөмірі 13-жолдың 6-бағанындағы «10,858» деген сандар «1,858» деген сандармен ауыстырылсын; «2.4. Құқықтық тəрбие» деген кіші бөлімде: «Мектеп оқушыларының жəне колледждер мен жоғары оқу орындары студенттерінің девианттық, деликвенттік, сондай-ақ аутодеструктивті əрекеттеріне мониторинг жүргізу» деген 16-жол алынып тасталсын; «2.5. Салауатты өмір салтын қалыптастыру» деген кіші бөлімде: «Нашақорлықтың, алкоголизм мен темекі шегудің алдын алу» атты оқу-əдістемелік құрал əзірлеу деген реттік нөмірі 22-жолда: 5-бағандағы «283,950» деген сандар «90,864» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «283,950» деген сандар «90,864» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «283,950» деген сандар «90,864» деген сандармен ауыстырылсын; «Жылдар бойынша жиыны» деген жолда: 5-бағандағы «2 166 660,0» деген сандар «720,913» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «2 195 544,0» деген сандар «725,957» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «2 189 613,0» деген сандар «718,616» деген сандармен ауыстырылсын; мемлекеттік тілде өзгеріс енгізілмейді; «1. Тəрбие жүйесінің кадрлық əлеуетін жетілдіру (біліктілігін арттыру)» деген бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «3. Тəрбие жүйесінің кадрлық əлеуетін жетілдіру (біліктілігін арттыру)»; «4. Ақпараттық-насихаттау жұмысы» деген бөлімде: «Электрондық жəне баспа ақпарат құралдарында білім жəне тəрбие саласындағы жетістіктерді үздік жариялауға арналған жыл сайынғы республикалық конкурс ұйымдастыру» деген реттік нөмірі 33-жолда: 5-бағандағы «3,410» деген сандар «1,395» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «3,410» деген сандар «1,395» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «3,410» деген сандар «1,395» деген сандармен ауыстырылсын; 34-жолдан кейін мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: « Жылдар бойынша жиыны

1,395

1,395

1,395

«Жылдар бойынша барлығы» деген жолда: 5-бағандағы «2 187 975,0» деген сандар «735,625» деген сандармен ауыстырылсын; 6-бағандағы «2 239 474,0» деген сандар «740,503» деген сандармен ауыстырылсын; 7-бағандағы «2 213 526,0» деген сандар «734,049» деген сандармен ауыстырылсын; «Жиыны» деген жолда: 8-бағандағы «6 640 975 000» деген сандар «2 210 177 000» деген сандармен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

»;

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 2 шілде №677 Астана, Үкімет Үйі «Сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдерін жасау, жүргізу және пайдалану ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 сәуірдегі № 343 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдерін жасау, жүргізу жəне пайдалану ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 сəуірдегі № 343 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 13, 156-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдерін жасау, жүргізу жəне пайдалану ережесінде: 13-тармақтың 2) тармақшасындағы «кеткен кезде шартты түрде алып тасталады.» деген сөздер «кеткен кезде;» деген сөздермен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 3) тармақшамен толықтырылсын: «3) асырап алынған бала туралы мəліметтер, оның дербес деректері өзгерген кезде бала асырап алу туралы сот шешімі күшіне енгеннен кейін шартты түрде алынып тасталады.»; мынадай мазмұндағы 13-1-тармақпен толықтырылсын: «13-1. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды қайтадан жəне одан кейін тіркеу кезінде, сондай-ақ бала асырап алу жарамсыз деп танылған жағдайда, бұрын қалыптастырылган ЖСН бар құжат беріледі.»; 21-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «21. Жалпыға қолжетімді болып табылатын ақпараттан басқа Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдерінде қамтылған мəліметтер:»; 22-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «22. Жалпыға қолжетімді ақпаратты қоспағанда, жеке немесе заңды тұлғаға қатысты ақпаратты жеке немесе заңды тұлғаның жазбаша келісімінсіз басқа адамға беруге болмайды.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

2013 жылғы 21 мамыр

№508

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы (Жалғасы. Басы 151-нөмірде). 11. Мемлекеттiк қызметтi алу үшiн мемлекеттiк қызметтi алушы өтінішті: 1) отандық тасымалдаушының ЖСН/БСН жəне атауын; 2) тасымалдың түрін; 3) елдер жəне тоқсан бойынша, болжамды жол жүру уақыты мен жылжымалы құрам бойынша бөле отырып, тасымалдардың түрлері бөлінісінде шетелдік рұқсаттарды əлеуетті пайдаланудың санын көрсете отырып толтырады. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесін алу үшін мемлекеттік қызметті алушы жоғарыда көрсетілген құжаттарды жіберіп жəне осы стандарттың 14-тармағының екінші бөлігіне сəйкес өтінішті қарау туралы хабарламаны алғаннан кейін, портал арқылы уəкілетті органға Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлiк құралдарының жүрiп өтуi үшiн алынатын алым сомасының төленгенін растайтын төлем құжатының сканерлеген көшірмесін ұсынады. Отандық тасымалдаушыларға жүктердi тасымалдауға шетелдiк рұқсаттарды беру, көрсетiлген автокөлiк құралдарына халықаралық автомобильмен жүктердi тасымалдауды жүзеге асыруға рұқсат куəлiгi, рұқсат карточкасы жəне халықаралық техникалық байқау сертификаты болған кезде берiледi. Отандық тасымалдаушыларға жолаушылар мен багажды тұрақты жəне тұрақты емес тасымалдауға шетел рұқсаттарын беру, көрсетiлген автобустарға жəне (немесе) шағын автобустарға жолаушылар мен багажды халықаралық жəне қалааралық қатынастағы автобустармен, шағын автобустармен тасымалдауға лицензиясы жəне халықаралық техникалық байқау сертификаты болған кезде берiледi. 12. Мемлекеттiк қызметті көрсетуге өтініш ХҚО-ға не портал арқылы ұсынылады. Портал арқылы жүгінген кезде өтінішті электронды құжат нысанында толтыру қажет. 13. Портал арқылы жүгінген кезде электрондық сұрау салуды жіберу алушының «жеке кабинеті» арқылы жүзеге асырылады. Өтініш автоматты түрде таңдалған қызметке сəйкес уəкілетті органға немесе адресат Комитетке жіберіледі. 14. ХҚО-ға мемлекеттiк қызметтi алу үшін өтiнiш берген кезде мемлекеттiк қызметтi алушыға мыналарды көрсете отырып, тиiстi құжаттардың қабылданғаны туралы қолхат беріледi: 1) сұрау салу нөмiрi жəне қабылданған күнi; 2) сұрау салынған мемлекеттiк қызметтiң түрi; 3) қоса берiлген құжаттардың саны мен атаулары; 4) құжаттарды беру күнi (уақыты) мен орны; 5) құжаттарды ресiмдеуге өтiнiштi қабылдаған уəкiлеттi органның лауазымды адамының немесе ХҚО қызметкерiнiң тегi, аты, əкесiнiң аты. Портал арқылы жүгінген кезде мемлекеттік қызметті алушыға порталдағы «жеке кабинетіне» мемлекеттік қызмет нəтижесінің күні мен уақыты көрсетілген мемлекеттік қызметті ұсыну үшін өтініштің қабылданғаны туралы хабарлама-есеп жіберіледі. Өтініш оң қаралған кезде, мемлекеттік қызметті алушыға порталдағы «жеке кабинетіне» осы стандарттың 7-тармағында көрсетілген мерзімде төлеу үшін алым сомасы көрсетілген хабарлама жолданады. 15. ХҚО мемлекеттiк қызметтi алушыға мемлекеттiк қызмет көрсету нəтижесiн беру жеке өзі келген жəне жеке басын куəландыратын құжатты, белгіленген нысандағы тауарлық-материалдық құндылықтарды алуға сенiмхатты жəне төлем құжатының түпнұсқасын ұсынған кезде, қолхат немесе «жеке кабинет» арқылы алынған хабарлама-есеп негiзiнде жəне онда көрсетiлген мерзiмде жүзеге асырылады.»; 16-тармақта: 3) жəне 4) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «3) жолаушыларды облысаралық қалааралық, ауданаралық (облысiшiлiк қалааралық) жəне халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты емес тасымалдау, сондай-ақ жолаушыларды халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдауға лицензиялар болмаған; 4) шетелдік рұқсаттарды немесе жолаушылар мен багажды тұрақты тасымалдауға шетелдік рұқсаттарды беру туралы отандық тасымалдаушыға хабарлама жiберілген күнінен бастап күнтiзбелiк он күн iшiнде Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлiк құралдарының жүрiп өтуi үшiн алынатын алым сомасының төлемі болмаған;». 8) тармақша алынып тасталсын; мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Портал арқылы жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауапты мемлекеттік қызметті алушы порталдағы «жеке кабинетінде» электрондық құжат түрінде осы стандарттың 7-тармағында белгіленген мерзімде алады.»; көрсетілген стандартқа 2-қосымша осы қаулыға 7-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; көрсетілген қаулымен бекітілген «Қазақстан Республикасының аумағы бойынша ауыр салмақты жəне iрi габаритті көлiк құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттік қызмет стандарты осы қаулыға 8-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 1-қосымша Бөлiнбейтiн iрi көлемдi жəне ауыр салмақты жүктердi Қазақстан Республикасының аумағында тасымалдауды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру ережесіне 3-қосымша

Астана, Үкімет Үйі

«Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін оңайлатылған мемлекеттік реттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1157 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін оңайлатылған мемлекеттік реттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1157 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 45, 532-құжат) мынадай өзгеріс пен толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін оңайлатылған мемлекеттік реттеу ережесінде: 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Осы Ережеде мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: уəкілетті орган – табиғи монополиялар салаларындағы жəне реттелетін нарықтардағы басшылықты жүзеге асыратын мемлекеттік орган; тарифті (бағаны, алым ставкасын) бекітуге арналған өтінім – куаттылығы аз табиғи монополия субъектісінің уəкілетті органға реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтерді (бағаларды, алымдар ставкаларын) бекіту туралы жазбаша өтініші; негізсіз алынған табыс – қуаттылығы аз табиғи монополия субъектісінің уəкілетті орган бекіткен тарифтің (бағаның, алым ставкасының) деңгейінен немесе оның шекті деңгейінен асатын құн бойынша төлем алу жəне (немесе) тарифтік сметада көзделген амортизациялық аударымдар қаражатын мақсатқа сай пайдаланбау, тарифтік сметаның шығын баптарын уəкілетті орган бекіткен мөлшерден бес пайыздан астамға орындамау нəтижесінде алынған қосымша табыс; тарифтің (бағаның, алым ставкасының) шығын бөлігіне енгізілетін шығындардың түрлерін шектеу – тарифті (бағаны, алым ставкасын) бекіту кезінде ескерілмейтін шығындардың тізбесін анықтау; шығыстардың деңгейін шектеу – белгіленген жəне (немесе) бекітілген нормалар, нормативтер, стандарттар жəне лимиттер негізінде тарифте (бағада, алым ставкасында) ескерілетін шығындар деңгейінің шегін белгілеу; қуаттылығы аз табиғи монополия субъектісі – мынадай: жиырма Гкал/сағатқа дейін жəне оны қоса алғанда белгіленген жалпы қуаты бар жылыту қазандықтарынан жылу энергиясын өндіру, беру, тарату жəне (немесе) онымен жабдықтау жөніндегі; жылына жүз елу мың текше метрге дейінгі көлемімен сумен жабдықтау жəне (немесе) суды бұру; көлемі мың вагон/км-ге дейін кірме жолдар саласындағы қызметтерді көрсететін табиғи монополия субъектісі; төтенше реттеуші шаралар азаматтардың өмірін, денсаулығын, жеке жəне заңды тұлғалардың мүлкін қорғау, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау мақсатында уəкілетті орган қабылдайтын шаралар; Лондон банкаралық нарығының ставкасы – жылдық пайыз ретінде көрсетілетін пайыздарды есептеу кезеңінің бірінші күніне құны бойынша (немесе пайыздарды төлеу күніне құны бойынша пайыздарды есептеудің бастапқы кезеңі жағдайында не пайыздарды есептеудің осындай кезеңі күні, не пайыздық есептеудің бірінші күні алдындағы келесі күні) алты айлық бір валюталық депозиттер бойынша Лондон банкаралық нарығындағы ұсыныс ставкасы. Осы Ережеде пайдаланылатын өзге ұғымдар мен терминдер Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес қолданылады.»; мынадай мазмұндағы 6-1-тармақпен толықтырылсын: «6-1. Қуаттылығы аз табиғи монополиялар субъектілері реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) тарифтерді (бағаларды, алымдар ставкаларын), тарифтік сметаларды өткен күнтізбелік жылдың фактісі бойынша тұтыну бағаларының индексінен аспайтын шамаға жылына бір рет дербес өзгерте алады. Тариф (баға, алым ставкасы), тарифтік смета осылайша өзгерген жағдайда қуаттылығы аз табиғи монополия субъектісі уəкілетті органды тарифті (бағаны, алым ставкасын), тарифтік сметаны өзгерту күнінен бастап күнтізбелік бес күннен кешіктірмей тарифтің (бағаның, алым ставкасының), тарифтік сметаның өзгеру себептерін көрсететін ақпаратты қоса бере отырып хабардар етеді. Осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген жағдайда қуаттылығы аз табиғи монополия субъектісі өзгерткен реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) тариф (баға, алым ставкасы), тарифтік смета тиісінше реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) тариф (баға, алым ставкасы) жəне тарифтік смета болып табылады. Реттеліп көрсетілетін қызметтерге (тауарларға, жұмыстарға) тарифті (бағаны, алым ставкасын), тарифтік сметаны тұтынушы бағаларының индексінен асатын шамаға өзгерту қажет болған кезде қуаттылығы аз табиғи монополия субъектісі осы Ережеде белгіленген тəртіппен тарифті (бағаны, алым ставкасын), тарифтік сметаны қайта қарау үшін өтініммен уəкілетті органға жүгінеді. Табиғи монополия субъектісі тарифті жəне тарифтік сметаны өзгертуді осы Ереженің 5-тармағының абзацында көзделген кезеңділікті сақтай отырып, оны дербес бекіту немесе жалпы тəртіппен бекіту арқылы жүзеге асырады.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 5 шілде

№690

Астана, Үкімет Үйі

«Су шаруашылығы жүйелері саласындағы реттелетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 521 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Су шаруашылығы жүйелері саласындағы реттелетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 521 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 36, 305-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесін бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған Сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесі бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Су шаруашылығы жүйелері саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесінде: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесі»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Сумен жабдықтау жүйелері саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесі (бұдан əрі – Ереже) «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 13-бабы 1-тармағының 4-1) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне су мен тұтынушылардың қаражатын үнемдеу мақсатында сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау тəртібін белгілейді.»; 2-бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау тəртібі»; Көрсетілетін Ережеге қосымшаның тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Сумен жабдықтау саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметтерді жеке тұлғалардың тұтыну көлемінің негізделген шамасын айқындау ережесіне қосымша». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 5 шілде

№692

Астана, Үкімет Үйі

«Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 наурыздағы № 238 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 13, 93-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Реттелетін нарықтардағы бағаны белгілеу ережесінде: 2-тармақ мынадай мазмұндағы 9) тармақшамен толықтырылсын: «9) инвестициялық бағдарлама – бір немесе бірнеше инвестициялық жобаны қамтитын, техникалықэкономикалық тиімділік алу мақсатында қысқа мерзімді, орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді кезеңге арналған реттелетін нарық субъектісінің жаңа активтерді жасауға, қолда бар активтерді кеңейтуге, қалпына келтіруге, жаңартуға, қолдауға, негізгі құралдарды реконструкциялауға, техникалық қайта жарақтандыруға бағытталған қаражатты салу жəне қайтару бағдарламасы.»; 7-1-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Бағаларға мониторинг жүргізу нəтижелері бойынша жəне (немесе) негізсіз баға белгіленгенін көрсететін шағымдардың, ақпараттың, мəліметтердің негізінде, сондай-ақ реттелетін нарық субъектісі Заңның 7-3-бабының 3) жəне 3-1) тармақшаларында белгіленген міндеттерді орындамаған жағдайда, уəкілетті орган осы Ережеге сəйкес бағаға сараптама жүргізеді.»; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Уəкілетті орган қосымша ақпаратты жазбаша нысанда Заңның 7-3 бабы 1) тармақшасының бесінші абзацына сəйкес сұратады.». 2. Осы қаулы алғашқы жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 5-қосымша «Жолаушыларды облысаралық қалааралық, ауданаралық (облысішiлiк қалааралық) жəне халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты емес тасымалдау, сондай-ақ жолаушыларды халықаралық қатынаста автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдау бойынша қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензия телнұсқасын беру»мемлекеттік қызмет стандартына 4-қосымша _________________________________ (лицензиардың толық атауы) ________________________________________ (жеке тұлғаның, дара кəсіпкердің ЖСН, толық атауы) ӨТIНIШ ________________________________________________________________ (қызметтің түрі көрсетiлсiн) жүзеге асыруға лицензия берудi сұраймын. қағаз тасығышта _______________ (егер лицензияны қағаз тасығышта алу қажет болса, Х белгісін қою керек) Жеке тұлғаның, дара кəсіпкердің мекенжайы____________________ (индексі, облысы, қаласы, ауданы, көшесі, үй нөмірі) Электрондық пошта_______________ Телефон________________ Факс ___________________ Банктік есеп шоты_______________________________________________ (банктік есеп шот нөмірі, атауы жəне орналасу орны) Қызметті жүзеге асыру мекенжайлары _______________________________ (индексі, облысы, қаласы, ауданы, көшесі, үй нөмірі) Қоса беріледі______парақ Осы арқылы: барлық көрсетілген деректер ресми байланыс болып табылатыны жəне оларға лицензияны беру немесе беруден бас тарту мəселесі бойынша кез келген ақпаратты жіберуге болатыны; өтініш берушіге лицензияланатын қызмет түрімен айналысуға сотпен тыйым салынбағаны; барлық қоса беріліп отырған құжаттар шындыққа сəйкес келетіні жəне нақты болып табылатыны расталады. Жеке тұлға, дара кəсіпкер Мөрдiң орны (болған жағдайда)

Iрі көлемді жəне (немесе) ауыр салмақты автокөлік құралының жүріп өтуіне арнайы рұқсатты алу үшін ӨТІНІШ

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №689

«Жолаушыларды облысаралық қалааралық, ауданаралық (облысішiлiк қалааралық) жəне халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты емес тасымалдау, сондай-ақ жолаушыларды халықаралық қатынаста автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдау бойынша қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензия телнұсқасын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 3-қосымша _________________________________ (лицензиардың толық атауы) ________________________________ (заңды тұлғаның БСН, толық атауы) ӨТIНIШ ________________________________________________________________ (қызметтің түрі көрсетiлсiн) жүзеге асыруға лицензия берудi сұраймын. қағаз тасығышта _______________ (егер лицензияны қағаз тасығышта алу қажет болса, Х белгісін қою керек) Заңды тұлғаның мекенжайы_______________________________________ (индексі, облысы, қаласы, ауданы, көшесі, үй нөмірі) Электрондық пошта_______________ Телефон________________ Факс ___________________ Банктік есеп шоты_______________________________________________ (банктік есеп шот нөмірі, атауы жəне орналасу орны) Қызметті жүзеге асыру мекенжайлары _______________________________ (индексі, облысы, қаласы, ауданы, көшесі, үй нөмірі) Қоса беріледі______парақ Осы арқылы: барлық көрсетілген деректер ресми байланыс болып табылатыны жəне оларға лицензияны беру немесе беруден бас тарту мəселесі бойынша кез келген ақпаратты жіберуге болатыны; өтініш берушіге лицензияланатын қызмет түрімен айналысуға сотпен тыйым салынбағаны; барлық қоса беріліп отырған құжаттар шындыққа сəйкес келетіні жəне нақты болып табылатыны расталады. Басшы ______ ________________________________________ (қолы) (Т.А.Ə.) Мөрдiң орны толтыру күні: ___________ 20 ___ жыл (болған жағдайда)

__________ облысы (қаласы) бойынша аумақтық көліктік бақылау органының басшысына

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

2013 жылғы 5 шілде

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 4-қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 6-қосымша «Жолаушыларды облысаралық қалааралық, ауданаралық (облысішiлiк қалааралық) жəне халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты емес тасымалдау, сондай-ақ жолаушыларды халықаралық қатынаста автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдау бойынша қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензия телнұсқасын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 5-қосымша

Тасымалдаушының атауы____________________________________________ ЖСН/БСН_________________________________________________________ Мекенжайы, телефоны_______________________________________________ Автомобильдің маркасы ________мем.нөмірi__________________________ Тіркеменің (жартылай тіркеменің) маркасы_______мем.нөмірi____________ Көлік құралының түрі Изотермиялық шанақтың болуы Əуе немесе оған балама аспаның болуы Жүру бағыты_______________________________________________________ Бағыттың жалпы ұзақтығы, км____________________________________ оның ішінде қалалардың аумағы бойынша, км_______________________ Жүргізушінің Т.А.Ə._____________________________________________ Ілесуші адамның Т.А.Ə.______________________________________________ Ілесіп жүру түрi____________________________________________________ Жүктің атауы мен салмағы, т.__________________________________________ АКҚ жүк көтергіштігі _______________________________________________ Жүру күні мен уақыты___________________________________

Жолаушыларды облысаралық қалааралық, ауданаралық (облысішiлiк қалааралық) жəне халықаралық қатынастарда автобустармен, шағын автобустармен тұрақты емес тасымалдау, сондай-ақ жолаушыларды халықаралық қатынаста автобустармен, шағын автобустармен тұрақты тасымалдау қызметін жүзеге асыруға қойылатын біліктілік талаптарына сəйкес құжаттар тізбесі

Автокөлік құралының жүгін қоса есептегендегі нақты салмақтық жəне көлемдік өлшемдері Өлшемдерi Жол бетінен биіктігі, м Ені, м Автокөлік құралының ұзындығы, м Толық салмағы, т Тіркеменің толық салмағы, т АКҚ-ның дөңгелектік өрнегi

Нақты

1-білік

2-білік

Рұқсат етілген

3-білік

4-білік

5-білік

6-білік

Асқаны

7-білік

8-білік

9-білік

Еңістігі Біліктердің ара қашықтығы, м Білікке нақты жүктеме, т.с. Білікке рұқсат етілген жүктеме, т.с. Асқаны, %

1) жеке меншік құқығында немесе иеленудің өзге де заңды негіздерде автобустар мен шағын автобустардың болуын растайтын құжаттардың көшірмелері; 2) жеке меншік құқығында немесе өзге де заңды негіздерде тасымалдаушыға тиесілі жөндеу-өндірістік базасының не ұйыммен(-дармен) жасасқан қызметтер көрсету туралы шарттың болуын растайтын құжаттардың көшірмелері; 3) автобустар мен шағын автобустарға рейс алдындағы техникалық байқау, жүргізушілерге рейс алдындағы (ауысым алдындағы) медициналық куəландыру жүргізу үшін қызметтердің жəне білікті персоналдың немесе осындай қызметті жүзеге асыратын тиісті ұйымдармен шарттардың болуын растайтын құжаттардың көшірмелері; 4) өлшеу құралының (тахографтардың) сəйкестік сертификатының жəне оны салыстырып тексеру туралы тиісті сертификаттың көшірмелері; 5) автобустар мен шағын автобустар иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шартының жəне тасымалдаушының жолаушылар алдындағы азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарттарының, сондай-ақ тасымалдауға ұсынылатын барлық жылжымалы құрамға мемлекеттік техникалық байқаудан өткізу туралы қолданыстағы куəліктің құжаттарының көшірмелері; 6) тиісті санаттағы көлік құралы жүргізушісінің жұмыс өтілін растайтын құжаттың, жеке тұлғалар үшін – тиісті санаттағы жүргізуші куəлігінің, не заңды тұлғалар үшін – жүргізушілер құрамының тиісті санаттағы жүргізуші куəліктерінің көшірмелері; 7) тасымалдарды жүзеге асыру қауіпсіздігі үшін жауапты тұлғаны тағайындау туралы бұйрықтың көшірмесі. Мемлекеттік қызметті алушы салыстыру үшін түпнұсқасы ұсынылмаған жағдайда жоғарыда көрсетілген құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 7-қосымша

Автокөлік құралының ең кіші бұрылу радиусы_______________________________________________ ____________________________________________________________________

«Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сəйкес Қазақстан Республикасының тасымалдаушыларына шет мемлекеттердің аумағы бойынша жүрiп өтуіне рұқсат беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша

Қосымша деректер_________________________________________________ ____________________________________________________________________ (тасымалдаушының лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы)

Халыққа қызмет көрсету орталықтарының тізімі

Өтініштің берілген күнi_____________ Келісуші ұйымның шешімi_________________________________________ ____________________________________________ ________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы)

Орналасқан мекенжайы

Байланыс деректері

1

2

3

4

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Əуезов көшесі, 189 «А»

8 (7162) 40-10-76 8 (7162) 40-10-63

2. «Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

«Халықаралық автомобиль тасымалдарын жүзеге асыруға рұқсат беру куəлігін жəне рұқсат карточкасын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 3-қосымша нысан (көліктік бақылау органының атауы) Рұқсат беру куəлігін жəне (немесе) рұқсат карточкасын алуға ӨТІНІШ –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– (дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты (бар болған кезде) немесе заңды тұлғаның атауы) Халықаралық автомобильмен жүк тасымалдарын жүзеге асыруға рұқсат беру куəлігін жəне рұқсат карточкасын мынадай автокөлік құралдарына беруді сұраймын: Мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісі

Орталықтардың атауы (филиалдары, бөлімдері, бөлімшелері)

1)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 2-қосымша

Автокөлік құралының маркасы

Р/с №

1. «Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Келісуші ұйымның шешімi__________________________________________ ____________________________________________ ________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы)

Р/с №

_______ _____________________ (қолы) (Т.А.Ə.) толтыру күні: ___________ 20___жыл

2)

«Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109

8 (7132) 56-57-87

3)

Қарғалы селосы (Жилянка)

Ақтөбе қаласы, Қарғалы ауданы, Карғалы селосы (Жилянка), Сəтбаев көшесі, 10

8 (7132) 98-60-06 8 (7132) 98-60-05

4)

«Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 67 «Б»

8 (7282) 24-15-06 8 (7282) 24-41-33

5)

Қарасай аудандық бөлімі

Қаскелең қаласы, Жанғозин көшесі, 38

8 (72771) 2-56-86 8 (72771) 2-56-96

6)

Панфилов аудандық бөлімі

Жаркент қаласы, Головацкий көшесі, нөмірсіз

8 (72831) 5-51-11

7)

Талғар аудандық бөлімі

Талғар қаласы, Лермонтов көшесі, 53 «А»

8 (727) 388-11-30 8 (72774) 2-21-43 8 (72774) 2-21-33

8)

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

9)

«Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37«А»

8 (7232) 78-42-36 8 (7232) 28-94-67

10)

№ 1 Семей қалалық бөлімі

Семей қаласы, 408 квартал, 21

8 (7222) 33-57-97 8 (7222) 33-55-93

3. «Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

4. «Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Ескертпе

Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23

8 (7122) 21-34-67

5. «Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

6. «Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

ЖСН/БСН ________________________________________________________ Дара кəсіпкерді немесе заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлік ____________________________________________________________ (№ жəне қашан берілген)

11)

Мекенжайы ______________________________________________________ (индексі, қаласы, ауданы, облысы, көшесі, үй №, телефон, факс)

12)

«Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

13)

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Чкалов көшесі, 7

8 (7212) 41-63-10

14)

Жезқазған қалалық бөлімі

Жезқазған қаласы, Б. Момышұлы көшесі, 9

8 (7102) 73-81-09

Мөрдің орны: 20___ жылғы «____»__________ 20___ жылғы «____» __________ өтініш қарауға қабылданды __________________________________________________________________ (Мемлекеттік органның жауапты адамының Т.А.Ə., қолы)

15)

(көліктік бақылау органының атауы) жаңа рұқсат беру куəлігін жəне (немесе) рұқсат карточкасын алуға ӨТІНІШ (дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты (бар болған кезде) немесе заңды тұлғаның атауы) Мынадай автокөлік құралдарына: 1) дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты, атауы, орналасқан жері өзгеруіне; 2) заңды тұлғаның атауы, орналасқан жері өзгеруіне жəне қайта ұйымдастырылуына; 3) рұқсат жəне (немесе) рұқсат карточкасының жоғалуына, бүлініп қалуына (зақымдалуына); 4) автокөлік құралының мемлекеттік тіркеу нөмірінің белгісін ауыстыруға; 5) автокөлік құралын сатып алуға немесе жалға алуға (қажеттінің астын сызу) байланысты халықаралық автомобильмен жүк тасымалдарын жүзеге асыруға жаңа рұқсат беру куəлігін жəне рұқсат карточкасын беруді сұраймын. Ескертпе

ЖСН/БСН ____________________________________________________________________ дара кəсіпкерді немесе заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлік ____________________________________________________________ (№ жəне қашан берілген) Мекенжайы__________________________________________________________ (индексі, қаласы, ауданы, облысы, көшесі, үй №, телефон, факс) Қоса берілетін құжаттар: ________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ __________________ _______________________ (қолы) (Т.Ə.А)

__________________________________________________________________ (Мемлекеттік органның жауапты адамының Т.А.Ə., қолы)

8 (7112) 23-68-81 8 (7112) 28-25-27 8 (7112) 28-29-14

«Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Таран көшесі, 114

8 (7142) 53-44-84 8 (7142) 53-25-56

10. «Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

«Халықаралық автомобиль тасымалдарын жүзеге асыруға рұқсат беру куəлігін жəне рұқсат карточкасын беру» мемлекеттік қызмет стандартына 4-қосымша нысан

Мөрдің орны: 20___ жылғы «____»__________ 20___ жылғы «____» __________ өтініш қарауға қабылданды

Орал қаласы, Жамбыл көшесі, 81/2

9. «Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

16)

Мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісі

8 (7262) 56-90-01 8 (7262) 46-00-28

8. «Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 3-қосымша

Автокөлік құралының маркасы

Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232

7. «Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қоса берілетін құжаттар: ________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ __________________ _______________________ (қолы) (Т.А.Ə.)

Р/с №

«Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

«Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Ғ. Мұратбаев көшесі, 2 «Е»

8 (7242) 23-07-16

11. «Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 17)

«Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Ақтау қаласы, 15 шағын ауданы, 67 «Б»

18)

«Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

19) 20)

21)

«Солтүстік-Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

22)

«Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

23)

«Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Жандосов көшесі, 51

8 (727) 247-16-28

24)

Бостандық аудандық бөлімі

Алмагүл шағын ауданы, 9 «А»

8 (727) 396-37-00

25)

Медеу аудандық бөлімі

Марков көшесі, 44

8 (727) 239-65-52

26)

«Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

8 (7292) 42-23-11 8 (7292) 42-23-12

12. «Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Павлодар қаласы, Павлов көшесі, 48

8 (7182) 33-47-35 8 (7182) 70-42-01

№ 1 Павлодар қалалық бөлімі

Павлодар қаласы, Есенəлиев көшесі, 24

8 (7182) 32-04-67 8 (7182) 70-42-09

Екібастұз қалалық бөлімі

Екібастұз қаласы, Мəшћүр-Жүсіп көшесі, 92/2

8 (7187) 77-66-93 8 (7182) 70-42-27

13. «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Əуезов көшесі, 157

8 (7152) 33-12-57

14. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, нөмірсіз

8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 21-09-00

15. «Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» республикалық мемлекеттік кəсіпорны (бұдан əрі – ХҚО) арқылы көрсетіледі; 2) шетелдік тасымалдаушы үшін – осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша Қазақстан Республикасы Көлiк жəне коммуникация министрлiгi Көлiктiк бақылау комитетiнiң аумақтық органдары (бұдан əрi – уəкiлеттi орган) көрсетеді. Бұл ретте мемлекеттік қызметтің нəтижесін беру: 1) отандық тасымалдаушы үшін – ХҚО арқылы; 2) шетелдік тасымалдаушы үшін – уəкiлеттi орган жүзеге асырады. 2. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нысаны: ішінара автоматтандырылған. 3. Мемлекеттік қызмет «Автомобиль көлігі туралы» 2003 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 19-7-бабы бірінші бөлігінің 16) тармақшасына, «Бөлiнбейтiн iрi көлемдi жəне ауыр салмақты жүктердi Қазақстан Республикасының аумағында тасымалдауды ұйымдастыру жəне жүзеге асыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 24 қаңтардағы № 51 қаулысына сəйкес жүзеге асырылады. 4. Мемлекеттік қызмет көрсету тəртiбi туралы толық ақпарат: 1) Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің интернет-ресурсында: www. mtс.gov.kz («Көлiктiк бақылау комитетi» бөлімінің «Мемлекеттік қызметтер» кіші бөлімінде); 2) ХҚО интернет-ресурсында: www.con.gov.kz; 3) уəкiлеттi органның үй-жайларында орнатылған стенділерде; 4) ХҚО үй-жайларында орнатылған стенділерде; 5) «электрондық үкімет» 1414 call-орталығында; 6) порталда орналастырылады. 5. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижесі Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне (немесе) iрi көлемді көлiк құралдарының жүрiп өтуіне арнайы рұқсат (бұдан əрі – арнайы рұқсат) жəне оған бақылау талонын қағаз тасығышта беру немесе мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауапты: 1) отандық тасымалдаушы үшін – қағаз тасығышта немесе электрондық құжат нысанында; 2) шетелдік тасымалдаушы үшін – қағаз тасығышта беру болып табылады. 6. Мемлекеттік қызмет жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – мемлекеттік қызметті алушы) көрсетіледі. 7. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері: шетелдік тасымалдаушы уəкілетті органға жүгінген кезде: 1) өтінішті берген сəттен бастап - бес жұмыс күні ішінде мемлекеттік қызметті алушыға Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралының жүріп өтуі үшін алым сомасын көрсете отырып, арнайы рұқсатты беру туралы хабарлама немесе арнайы рұқсатты беруден жазбаша дəлелді бас тарту беріледі; 2) Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралдарының жүріп өтуі үшін алынатын алым сомасын мемлекеттік қызмет алушы төлеген сəттен бастап - екі жұмыс күні ішінде мемлекеттік қызметті алушыға арнайы рұқсат беріледі; 3) өтінішті тапсыру кезінде кезекте күтудің рұқсат етілетін ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды; 4) арнайы рұқсатты алу кезінде кезекте күтудің рұқсат етілетін ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды; отандық тасымалдаушы: 1) ХҚО аудандық бөліміне жүгінген кезде: белгіленген үлгідегі өтінішті қарау мерзімі – уəкілетті органға өтініш келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні (орындалған құжаттарды ХҚО жеткізуге кеткен 2 күн мемлекеттік қызметті көрсету мерзіміне кірмейді); арнайы рұқсатты беру мерзімі – уəкілетті органға төлем құжаты келіп түскен күннен бастап екі жұмыс күні (орындалған құжаттарды ХҚО жеткізуге кеткен 2 күн мемлекеттік қызметті көрсету мерзіміне кірмейді); 2) ХҚО облыстық бөліміне жүгінген кезде: белгіленген үлгідегі өтінішті қарау мерзімі – уəкілетті органға өтініш келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні (құжаттарды қабылдау жəне беру күндері мемлекеттік қызметті көрсету мерзіміне кірмейді); арнайы рұқсатты беру мерзімі – уəкілетті органға төлем құжаты келіп түскен күннен бастап екі жұмыс күні (құжаттарды беру күні мемлекеттік қызметті көрсету мерзіміне кірмейді); 3) осы стандарттың 11-тармағында көрсетілген қажетті құжаттарды тапсыру кезінде кезекте күтудің рұқсат етілетін ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды; 4) арнайы рұқсатты алу кезінде кезекте күтудің рұқсат етілетін ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды; отандық тасымалдаушы портал арқылы жүгінген кезде: 1) сұрау салу сəттінен бастап – бес жұмыс күні ішінде мемлекеттік қызметті алушыға Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралының жүріп өтуі үшін алым сомасын көрсете отырып, арнайы рұқсатты беру туралы хабарлама (бұдан əрі – хабарлама) немесе электрондық құжат нысанында арнайы рұқсатты беруден дəлелді бас тарту беріледі; 2) арнайы рұқсатты беру ХҚО арқылы стандарттың осы тармағында көрсетілген мерзімде жүзеге асырылады; 3) арнайы рұқсатты алу кезінде кезекте күтудің рұқсат етілетін ең ұзақ уақыты – 20 минуттан аспайды. 8. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралдарының жүріп өтуі үшін алым «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) белгіленген алым ставкалары бойынша республикалық бюджетке төленеді. 9. Мемлекеттік қызмет: шетелдік тасымалдаушы уəкiлеттi органға жүгінген кезде: уəкiлеттi органның белгiленген жұмыс кестесiне сəйкес, демалыс жəне мереке күндерiн қоспағанда, дүйсенбіден жұманы қоса алғанда, түскi үзiлiспен күн сайын көрсетiледi. Қабылдау кезек тəртiбiмен, алдын ала жазылусыз жəне жедел қызмет көрсетусiз жүзеге асырылады. отандық тасымалдаушы: 1) ХҚО жүгінген кезде: ХҚО белгіленген жұмыс кестесiне сəйкес, демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, дүйсенбіден сенбіні қоса алғанда күн сайын түскi үзiлiссiз сағат 9.00-ден 20.00-ге дейін көрсетіледі. Қабылдау «электрондық» кезек тəртiбiмен, алдын ала жазылусыз жəне жедел қызмет көрсетусiз жүзеге асырылады. 2) портал арқылы жүгінген кезде: жұмыс кестесі – тəулік бойы. 10. Мемлекеттік қызмет: шетелдік тасымалдаушы үшін: 1) қажеттi құжаттардың тiзбесi жəне оларды толтыру үлгiлерi, нормативтiк құқықтық актiлердiң деректерi (үзiндi көшiрмелерi) бар стенділермен жабдықталған, дене мүмкіндіктері шектеулі адамдарға жағдай жасалған, күту мен құжаттарды толтыруға арналған орындары бар уəкiлеттi органның ғимараттарында осы стандартқа 1-қосымшада көрсетiлген мекенжайлар бойынша көрсетіледі; отандық тасымалдаушы үшін: 1) дене мүмкіндіктері шектеулі адамдарға арналған пандуспен жабдықталған күту залында мемлекеттік қызметті алушының жүгіну жері бойынша ХҚО ғимаратында көрсетіледі. Залда анықтама бюросы, күту креслолары, толтырылған бланк үлгілері бар ақпараттық стенділер орналасқан; 2) порталда «жеке кабинетте» көрсетіледі. 2. Мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі 11. Мемлекеттік қызметті алу үшін мемлекеттік қызметті алушы: шетелдік тасымалдаушы уəкілетті органда осы стандартқа 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінішті толтырады жəне жүктің бөлінбейтіндігін растайтын құжаттарды қоса отырып ұсынады; отандық тасымалдаушы: 1) ХҚО-да осы стандартқа 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінішті толтырады жəне жүктің бөлінбейтіндігін растайтын құжаттарды қоса отырып ұсынады; 2) порталда жүктің бөлінбейтіндігін растайтын құжаттарды қоса отырып, электрондық құжат нысанында сұрау салуды толтырып жолдайды. Мемлекеттік қызмет нəтижесін алу үшін мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушы жоғарыда көрсетілген құжаттарды ұсынғаннан жəне осы стандарттың 14-тармағының үшінші бөлігіне сəйкес хабарламаны алғаннан кейін, портал арқылы төлем құжатының жəне белгіленген нысандағы тауарлық-материалдық құндылықтарды алуға арналған сенімхатының (бұдан əрі – сенімхат) сканерлеген көшірмелерін уəкiлеттi органға ұсынады. 12. Мемлекеттік қызметті алушы – шетелдік тасымалдаушыға уəкілетті органда өтiнiштердiң бланкілерін осы стандартқа 1-қосымшада көрсетiлген мекенжайлар бойынша уəкiлеттi органның қызметкерi бередi. ХҚО-да бекітілген нысандағы өтініштердің бланкілері күту залындағы арнайы тағанда немесе ХҚО қызметкерінде, сондай-ақ www.con.gov.kz ХҚО интернет-ресурсында орналастырылады. Мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушының толтыруына арналған сұрау салу нысаны порталда орналастырылады. 13. Уəкілетті органда құжаттарды қабылдауды осы стандартқа 1-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша уəкілетті органның кеңсесі жүзеге асырады. ХҚО-да құжаттарды қабылдауды «кедергісіз қызмет көрсету» арқылы қызметкерлер жүзеге асырады. Порталда электрондық сұрау салуды жіберу мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушының «жеке кабинетінен» жүзеге асырылады. Сұрау салу автоматты түрде сұрау салынған мемлекеттік қызметке сəйкес уəкілетті органға жіберіледі. 14. Уəкiлеттi органға немесе ХҚО мемлекеттік қызметті алуға өтініш берген кезде мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушыға мыналарды көрсете отырып, тиісті құжаттарды қабылдау туралы қолхат береді: 1) сұрау салудың нөмірі жəне қабылданған күні; 2) сұрау салынған мемлекеттiк қызметтiң түрi; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атаулары; 4) құжаттарды беру күні (уақыты) мен орны; 5) құжаттарды рəсімдеуге өтінішті қабылдаған уəкілетті орган немесе ХҚО лауазымды адамның тегі, аты, əкесінің аты. Портал арқылы мемлекеттік қызмет алу үшін электрондық сұрау салуды берген кезде мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушының порталдағы «жеке кабинетінде» мемлекеттік қызмет мəртебесінің жай-күйі туралы ақпарат көрсетіледі. Өтініш оң қаралған кезде, мемлекеттік қызметті алушы – отандық тасымалдаушыға порталдағы «жеке кабинетке» осы стандарттың 7-тармағында көрсетілген мерзімде хабарлама жолданады. 15. Мемлекеттік қызметті алушыға мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін беру: шетелдік тасымалдаушыға: уəкілетті органда жеке өзі келген, жеке басын куəландыратын құжатты жəне сенімхатты ұсынған кезде, қолхаттың жəне төлем құжатының түпнұсқасы негізінде, қолхатта көрсетілген мерзімде; отандық тасымалдаушыға: ХҚО-да жеке өзі келген, жеке басын куəландыратын құжатты жəне сенімхатты ұсынған кезде, қолхаттың (хабарлама) жəне төлем құжатының түпнұсқасы негізінде, қолхатта көрсетілген мерзімде жүзеге асырылады. 16. Арнайы рұқсат беруге: келісуші ұйымның тасымалдау бағытын келісуден бас тартуы; ақпараттың толық ұсынылмауы; бөлінбейтін жүктің жеткіліксіз негізделгендігі; жүкті тасымалдауға қойылатын автокөлік құралының, оның ішінде тартқыш-автомобильдің жəне тіркеменің (жартылай тіркеменің) техникалық сипаттамаларының сəйкес келмеуі; Қазақстан Республикасының аумағы арқылы автокөлік құралының жүріп өтуі үшін алынатын алым сомасының болмауы бас тарту үшін негіздемелер болып табылады. 3. Жұмыс қағидаттары 17. Уəкілетті орган мен ХҚО-ның мемлекеттік қызметті алушыларға қатысты қызметі сыпайылық, толық ақпарат ұсыну, оның сақталуын, қорғалуын жəне құпиялылығын қамтамасыз ету қағидаттарына жəне адамның конституциялық құқықтарының, қызметтiк борышын атқару кезiнде заңдылықтың, Мемлекеттiк қызметшiлердiң ар-намыс кодексiнiң сақталуына негiзделедi. 4. Жұмыс нəтижелерi 18. Мемлекеттік қызметті алушыға мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерi осы стандартқа 4-қосымшаға сəйкес сапа жəне тиімділік көрсеткiштерiмен өлшенеді. 19. Уəкілетті органның жұмысы бағаланатын мемлекеттiк қызметтердің сапасы мен тиімділігі көрсеткiштерiнiң нысаналы мəндерi жыл сайын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің бұйрығымен бекiтіледi. 5. Шағымдану тəртiбi 20. Уəкілетті органның лауазымды адамының немесе ХҚО қызметкерінің əрекеттерiне (əрекетсiздiктерiне) шағымдану тəртiбiн түсіндіру жəне шағымды дайындауда жəрдем көрсету үшін мемлекеттік қызметті алушы уəкілетті органның немесе ХҚО-ның басшылығына осы стандартқа 1 жəне 2-қосымшаларда көрсетілген мекенжайлар мен телефондар бойынша жүгінеді. Шағымдану тəртібі туралы ақпаратты «электрондық үкімет» call-орталығының ақпараттық– анықтамалық қызметінің 1414 телефоны бойынша алуға болады. 21. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда шағым қағаз тасығышта Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің Көліктік бақылау комитеті төрағасының атына демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, жұмыс күндері сағат 13.00-ден сағат 14.30-ға дейін түскі үзіліспен, сағат 9.00-ден сағат 17.00-ге дейін 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 32/1, «Транспорт Тауэр» ғимараты мекенжайына беріледі, электрондық пошта мекенжайы: ktk@mtc.gov.kz. 22. Уəкілетті орган қызметкері дұрыс қызмет көрсетпеген жағдайда, осы стандартқа 1-қосымшада көрсетiлген мекенжайлар мен телефондар бойынша уəкілетті орган басшысының атына немесе 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, «Транспорт Тауэр» ғимараты мекенжайы бойынша; ХҚО қызметкері дұрыс қызмет көрсетпеген жағдайда, осы стандартқа 2-қосымшада көрсетiлген мекенжайлар мен телефондар бойынша ХҚО басшысының атына немесе 010000, Астана қаласы, Республика даңғылы, 43 «А» үй, телефоны 8 (7172) 94-99-95, интернет-ресурстың: www.con.gov.kz мекенжайы бойынша шағым беріледі. 23. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда мемлекеттік қызметті алушының заңнамада белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 24. Шағым еркін нысанда пошта арқылы қағаз тасығышта ұсынылады. 25. Мемлекеттік қызметті алушыға оның шағымының қабылдағанын растау үшін нөмірі, күні, шағымды қабылдаған адамның тегі, байланыс деректерi, сондай-ақ жауап алатын мерзімі жəне орны, шағымды қарау барысы туралы сұрап білуге болатын лауазымды адамның байланыс деректері көрсетілген талон беріледі. 26. Мемлекеттік қызмет туралы қосымша ақпаратты «электрондық үкімет» call-орталығының ақпараттық–анықтамалық қызметінің 1414 телефоны бойынша алуға болады. «Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлік құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүріп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттік қызмет стандартына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Көлiк жəне коммуникация министрлiгiнiң Көлiктiк бақылау комитетi аумақтық органдарының тiзбесi Р/с № 1

8 (7172) 57-07-74

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы №508 қаулысына 8-қосымша Қазақстан РеспубликасыҮкіметінің 2012 жылғы 5 қыркүйектегі № 1153 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлiк құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттік қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлiк құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттiк қызметi (бұдан əрi – мемлекеттiк қызмет): 1) отандық тасымалдаушы үшін – www.elicense.kz «Е-лицензиялау» веб-порталы арқылы (бұдан əрі – портал), сондай-ақ балама негізде осы стандартқа 2-қосымшада көрсетілген мекенжайлар бойынша

Толық заңды мекенжайы

2

3

Байланыс телефоны, электрондық пошта мекенжайы 4

1.

«Ақтөбе жəне Батыс Қазақстан облыстары бойынша Ақтөбе қаласындағы «Батыс» өңіраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттік мекемесі

Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесi, 95

8 (7132) 54-29-03 ktk_aktb@mtc.gov.kz

2.

«Ақтөбе жəне Батыс Қазақстан облыстары бойынша Ақтөбе қаласындағы «Батыс» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң филиалы

Орал қаласы, Еуразия даңғылы, 100

8 (7112) 53-86-43 ktk_zko@mtc.gov.kz

3.

«Шығыс Қазақстан жəне Павлодар облыстары бойынша Павлодар қаласындағы «Ертiс» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

Павлодар қаласы, Бектұров көшесi, 107

8 (7182) 32-06-39 ktk_pavl@mtc.gov.kz

4.

«Шығыс Қазақстан жəне Павлодар облыстары бойынша Павлодар қаласындағы «Ертiс» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң филиалы

Өскемен қаласы, Крылов көшесi, 114

8 (7232) 25-22-06 ktk_vko@mtc.gov.kz

5.

«Алматы облысы жəне Алматы қаласы бойынша Талдықорған қаласындағы «Жетiсу» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

Талдықорған қаласы, Шевченко көшесi, 131

8 (7282) 24-55-01 ktk_alm@mtc.gov.kz

6.

«Алматы облысы жəне Алматы қаласы бойынша Талдықорған қаласындағы «Жетiсу» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң филиалы

Алматы қаласы, Өтеген батыр көшесi, 11

8 (7272) 43-72-71 ktk_galm@mtc.gov.kz

16. «Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы Республика даңғылы, 12/2

Бөлiмше атауы

(Соңы 15-бетте).


(Соңы. Басы 14-бетте). 7.

9)

Атырау қаласы, Абай көшесi, 10 «А»

8.

«Атырау жəне Маңғыстау облыстары бойынша Атырау қаласындағы «Каспий» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң филиалы

Ақтау қаласы, 1 шағын ауданы, 1

9.

«Жамбыл, Қызылорда жəне Оңтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Шымкент қаласындағы «Оңтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

Шымкент қаласы, Ə. Молдағұлова көшесi, 4

«Жамбыл, Қызылорда жəне Оңтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Шымкент қаласындағы «Оңтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң № 1 филиалы

Тараз қаласы, Қадырғали Жалайыр көшесi, 1

«Жамбыл, Қызылорда жəне Оңтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Шымкент қаласындағы «Оңтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң № 2 филиалы

Қызылорда қаласы, Əуезов көшесi, 24 «А»

8 (7242) 27-68-26 ktk_kzl@mtc.gov.kz

18) 19)

«Ақмола, Қостанай жəне Солтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Көкшетау қаласындағы «Солтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

Көкшетау қаласы, Абай көшесi, 87

8 (7162) 25-69-93 ktk_akm@mtc.gov.kz

20) 21)

Көкпекті аудандық бөлімі

«Ақмола, Қостанай жəне Солтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Көкшетау қаласындағы «Солтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң № 1 филиалы

Қостанай қаласы, Чехов көшесi, 105 «А»

«Ақмола, Қостанай жəне Солтүстiк Қазақстан облыстары бойынша Көкшетау қаласындағы «Солтүстiк» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң № 2 филиалы

Петропавл қаласы, Бейбiтшiлiк көшесi, 122

«Қарағанды облысы жəне Астана қаласы бойынша Қарағанды қаласындағы «Сарыарқа» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

Қарағанды қаласы, Гапеев көшесi, 5

«Қарағанды облысы жəне Астана қаласы бойынша Қарағанды қаласындағы «Сарыарқа» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесiнiң филиалы

Астана қаласы, Ақжол көшесi, 28

11.

12. 13.

14.

15.

16.

8 (7122) 32-73-65 ktk_atr@mtc.gov.kz

Риддер аудандық бөлімі бөлімі

«Атырау жəне Маңғыстау облыстары бойынша Атырау қаласындағы «Каспий» өңiраралық көлiктiк бақылау инспекциясы» мемлекеттiк мекемесi

10.

8 (7292) 60-55-50 ktk_mang@mtc.gov.kz 8 (7252) 56-44-88 ktk_uko@mtc.gov.kz

8 (7262) 34-21-41 ktk_jamb@mtc.gov.kz

8 (7142) 56-85-25 ktk_kost@mtc.gov.kz

8 (7152) 46-44-07 ktk_sko@mtc.gov.kz

8 (7212) 34-80-00 ktk_kar@mtc.gov.kz 8 (7172) 46-44-07 ktk_ast@mtc.gov.kz

«Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлiк құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 2-қосымша

Р/с №

Орталықтардың атауы (филиалдары, бөлімдері, бөлімшелері)

Орналасқан мекенжайы

1

2

3

Риддер қаласы, Семей көшесі, 12 ауылы, Абылай хан көшесі, 23

8 (72336) 4-62-62

8 (7182) 33-47-35 8 (7182) 70-42-01

2013 жылғы 29 шілде №342 Астана қаласы

2)

Павлодар қалалық бөлімі

Павлодар қаласы, Кутузов көшесі, 204

8 (7182) 34-59-04 8 (8182) 34-59-05

3)

№ 1 Павлодар қалалық бөлімі

Павлодар қаласы, Есенəлиев көшесі, 24

8 (7182) 32-04-67 8 (7182) 70-42-09

4)

Павлодар аудандық бөлімі

Павлодар қаласы, Толстой көшесі, 10

8 (7182) 62-92-29 8 (7182) 32-26-83

Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін және өздігінен жүзбейтін (суүсті және суасты) кемелердің (құралдардың) және мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіп-ұстау кағидаларын бекіту туралы

5)

Екібастұз қалалық бөлімі

Екібастұз қаласы, Мəшћүр-Жүсіп көшесі, 92/2

8 (7187) 77-66-93 8 (7182) 70-42-27

Тарбағатай аудандық бөлімі

Тарбағатай ауданы, Ақсуат ауылы, Абылайхан көшесі, 23

8 (72346) 2-24-96

Ұлан аудандық бөлімі

Ұлан ауданы, Молодежный кенті, 9

8 (72338) 2-78-96

12)

Шемонаиха қалалық бөлімі

Шемонаиха ауданы, Шемонаиха қаласы, 3-шағын ауданы, 12

8 (72332) 3-41-00

13)

№ 1 Семей қалалық бөлімі

Семей қаласы, 408-орам, 21

8 (7222) 33-57-97 8 (7222) 33-55-93

14)

№ 2 Семей қалалық бөлімі

Семей қаласы, Найманбаев көшесі, 161 «А»

8 (7222) 52-69-29

15)

Абай аудандық бөлімі

Абай ауданы, Қарауыл ауылы, Құнанбаев көшесі, 12

8 (72252) 2-22-64

16)

Аягөз қалалық бөлімі

Аягөз ауданы, Аягөз қаласы, Дүйсенов көшесі, 84

8 (72237) 5-24-32

17)

Бесқарағай аудандық бөлімі

Бесқарағай ауданы, Бесқарағай ауылы, Пушкин көшесі, 2 «А»

8 (72236) 9-06-30

Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, Молодежная көшесі, 25

8 (72351) 2-20-48

Жарма аудандық бөлімі

Жарма ауданы, Қалбатау ауылы, Достық көшесі, 98

8 (72347) 6-54-00

9)

Курчатов аудандық бөлімі

Курчатов ауданы, Курчатов ауылы, Абай көшесі, 12

8 (72251) 2-21-66

10)

Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Шериаздан көшесі, 38

8 (72348) 2-21-71 8 (72230) 2-19-85

11)

Үржар ауданы, Үржар ауылы, Абылай хан көшесі, 116

6)

Ақсу қалалық бөлімі

Ақсу қаласы, Ленин көшесі, 10

8 (7183) 76-90-60 8 (7183) 76-91-77

7)

Ақтоғай аудандық бөлімі

Ақтоғай ауылы, Абай көшесі, 72

8 (71841) 2-21-66

8)

Баянауыл аудандық бөлімі

Баянауыл ауылы, Сəтбаев көшесі, 49

8 (71840) 9-23-65 8 (71840) 9-23-61

Железин аудандық бөлімі

Железин ауылы, Торайғыров көшесі, 58

8 (71831) 2-25-86

Шарбақты аудандық бөлімі

Шарбақты ауылы, В. Чайко көшесі, 45

8 (71836) 2-34-43 8 (71836) 2-33-37

Қашыр аудандық бөлімі

Тереңкөл ауылы, Тургенев көшесі, 85

8 (71833) 2-24-79

22)

Үржар аудандық бөлімі

12)

Лебяжі аудандық бөлімі

Аққу ауылы, Тəшімов көшесі, 114

8 (71839) 2-11-07

1)

«Жамбыл облысы бойынша ХҚО» Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232 РМК филиалы

8 (7262) 56-90-01 8 (7262) 46-00-28

13)

Ертіс аудандық бөлімі

Ертіс ауылы, Иса Байзақов көшесі, 14

8 (71832) 22-91-12 8 (71832) 22-91-11

2)

Тараз қалалық бөлімі

Тараз қаласы, К. Қойгелді көшесі, 158 «А»

8 (7262) 43-84-21

14)

Май аудандық бөлімі

Май ауылы, Сейфуллин көшесі, 13

8 (71838) 9-21-44

3)

№ 1 бөлім

Тараз қаласы, Сəтбаев көшесі, 1 «Б»

8 (7262) 56-90-27

15)

Успен аудандық бөлімі

Успен ауылы, Тəуелсіздікке 10 жыл көшесі

8 (71834) 9-18-40 8 (71834) 9-12-51

4)

№ 2 бөлім

Тараз қаласы, Талас шағын ауданы, 2

8 (72622) 6-17-78

5)

№ 3 бөлім

Тараз қаласы, Абай даңғылы, 232

8 (7262) 56-90-04

1)

Байзақ аудандық бөлімі

Сарыкемер ауылы, Медеуов көшесі, 33

8 (72637) 2-28-04

«Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Əуезов көшесі, 157

6)

Қалалық бөлімі

Қазақстан Конституциясы көшесі, 72

8 (7152) 33-02-26

Айыртау ауданы бойынша бөлімі

Д. Сыздықов көшесі, 4

8 (71533) 2-01-84

6. «Жамбыл облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

13. «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 8 (7152) 33-12-57

7)

Жамбыл аудандық бөлімі

Аса кенті, Абай көшесі, 127

8 (72633) 2-11-99

2)

8)

Жуалы аудандық бөлімі

Б. Момышұлы ауылы, Сауранбекұлы көшесі, 49

8 (72635) 5-02-46

3)

9)

Қордай аудандық бөлімі

Қордай ауылы, Домалақ Ана көшесі, 215

8 (72636) 2-13-52

1

10)

Мерке аудандық бөлімі

Мерке ауылы, Исмаилов көшесі, 232

8 (72632) 4-42-54

4)

Ақжар ауданы бойынша бөлімі

Победа көшесі, 67

8 (71546) 2-21-08 8 (71532) 2-25-86

2

3

4

11)

Мойынқұм аудандық бөлімі

Мойынқұм ауылы, Рысқұлбеков көшесі, 215

8 (72642) 2-47-93

5)

Аққайың ауданы бөлімі бойынша

Труд көшесі, 11

Сарысу аудандық бөлімі

Жаңатас қаласы, Жібек жолы көшесі, 1

8 (72634) 6-33-00

6)

Есіл ауданы бойынша бөлімі

Ленин көшесі, 6

8 (71543) 2-20-03

13)

Талас аудандық бөлімі

Қаратау қаласы, Молдағұлова көшесі, 51

8 (72644) 6-33-93

7)

Жамбыл ауданы бойынша бөлімі

Горький қиылысы, 10 «Г»

8 (71544) 2-29-16

Байланыс деректері

14)

Т. Рысқұлов аудандық бөлімі

Құлан ауылы, Жібек жолы көшесі, 71

8 (72631) 2-18-10

8)

8 (71535) 2-22-19

Шу аудандық бөлімі

Шу ауылы, Автобаза көшесі, 1

8 (72643) 2-17-97

Ғ. Мүсірепов атындағы аудан бойынша бөлімі

Ленин көшесі, 7

15)

4

16)

Гродеково аудандық бөлімі

Гродеково ауылы, Мир көшесі, 88

8 (72633) 3-16-76 8 (7262) 51-23-24

9)

Қызылжар ауданы бойынша бөлімі

Институт көшесі, 1 «А»

8 (71538) 2-17-46

10)

М. Жұмабаев ауданы бойынша бөлімі

Юбилейная көшесі, 62

8 (71531) 2-03-76 8 (71541) 2-27-48

1)

«Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Əуезов көшесі, 189 «А»

8 (7162) 40-10-76 8 (7162) 40-10-63

2)

Көкшетау қалалық бөлімі

Көкшетау қаласы, Біржан сал көшесі, 42

8 (7162) 25-00-67 8 (7162) 25-06-21

3)

Красный Яр ауылының аудандық бөлімі

Көкшетау қаласы, Красный Яр ауылы, Ленин көшесі, 65

8 (7162) 40-43-27

4)

Ақкөл аудандық бөлімі

Ақкөл ауданы, Ақкөл қаласы, Нұрмағамбетов көшесі, 102 8 (71638) 2-09-96 8 (71638) 2-18-49 Аршалы ауданы, Аршалы кенті, М. Мəметова көшесі, 19

Павлодар қаласы, Павлов көшесі, 48

11)

1. «Ақмола облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Аршалы аудандық бөлімі

«Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

10)

Бородулиха аудандық бөлімі

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бұйрығы

12. «Павлодар облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

12)

Халыққа қызмет көрсету орталықтарының тізімі

5)

8 (71644) 2-10-77 8 (71644) 2-28-28 8 (71644) 2-10-77

7. «Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

«Батыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Орал қаласы, Жамбыл көшесі, 81/2

8 (7112) 23-68-81 8 (7112) 28-25-27 8 (7112) 28-29-14

11)

Мамлют ауданы бойынша бөлімі

С.Мұқанов көшесі, 11

12)

Тайынша ауданы бойынша бөлімі

Қазақстан Конституциясы көшесі, 208

2)

Ақжайық ауданы бойынша бөлімі

Ақжайық ауданы, Чапаев ауылы, Ақжайық қиылысы, 2

8 (71536) 2-36-03

8-711-36-92-580

13)

Уəлиханов көшесі, 17

8 (71537) 2-03-02

Бөкей ордасы ауданы бойынша бөлімі

Бөкей ордасы ауданы, Сайхин ауылы, Берғалиев көшесі, 1 8-711-40-21-847 8-711-40-21-835

Тимирязев ауданы бойынша бөлімі

3)

14)

8 (71542) 2-28-11

Бөрілі ауданы бойынша бөлімі

Бөрілі ауданы, Ақсай қаласы, Железнодорожная көшесі, 121 «А»

8-711-33-35-550 8-711-33-36-778

Уəлиханов ауданы бойынша бөлімі

Уəлиханов көшесі, 80

4)

15)

Шал ақын ауданы бойынша бөлімі Желтоқсан көшесі, 31

8 (71534) 2-73-90

5)

Жаңақала ауданы бойынша бөлімі

Жаңақала ауданы, Жаңақала ауылы, Халықтар достығы көшесі, 63 «А»

8-711-41-22-403 8-711-41-22-404

6)

Жəнібек ауданы бойынша бөлімі

Жəнібек ауданы, Жəнібек ауылы, Иманов көшесі, 79

8-711-35-22-425

14. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

«Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, нөмірсіз

8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 21-09-00

8-711-30-23-614 8-711-30-23-616

2)

Шымкент қаласының № 1 қалалық бөлімі

Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, нөмірсіз

8 (7252) 30-06-79 8 (7252) 99-72-76

8-711-44-32-204 8-711-44-32-205

3)

Шымкент қаласының № 2 қалалық бөлімі

Шымкент қаласы, Мəделі Қожа көшесі, нөмірсіз

8 (7252) 99-72-31

4)

Шымкент қаласының № 3 қалалық бөлімі

Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61

8 (7252) 30-01-35

6)

Атбасар аудандық бөлімі

Атбасар ауданы, Атбасар қаласы, Уəлиханов көшесі, 11

8 (71643) 2-45-94 8 (71643) 4-07-22 8 (71643) 4-12-58

7)

Зеленов ауданы бойынша бөлімі

7)

Астрахан аудандық бөлімі

Астрахан ауданы, Астраханка ауылы, Əл-Фараби көшесі, 44

8 (71641) 2-35-96 8 (71641) 2-21-94

Зеленов ауданы, Переметное ауылы, Гагарин көшесі, 69 «Б»

8)

8)

Бұланды аудандық бөлімі

Бұланды ауданы, Макинск қаласы, Сейфуллин көшесі, 18 «Б»

8 (71646) 2-37-20 8 (71646) 2-37-81

Казталовск ауданы бойынша бөлімі

Казталов ауданы, Казталовка ауылы, Лукманов көшесі, 22 «А»

9)

Қаратөбе ауданы бойынша бөлімі

9)

Бурабай аудандық бөлімі

Бурабай ауданы, Щучинск қаласы, Абылай хан көшесі, 28 8 (71636) 4-29-97 8 (71636) 4-28-91 8 (71636) 4-59-28

Қаратөбе ауданы, Қаратөбе ауылы, Құрманғалиев көшесі, 23/1

8-711-45-31-800 8-711-45-31-463

10)

Сырым ауданы бойынша бөлімі

Сырым ауданы, Жымпиты ауылы, Казахстанская көшесі, 11/2

8-711-34-31-446 8-711-34-31-447

5)

8 (7252) 52-50-84

Тасқала ауданы бойынша бөлімі

Тасқала ауданы, Тасқала ауылы, Вокзальная көшесі, 6

8-711-39-22-398 8-711-39-21-979

Шымкент қаласының № 4 қалалық бөлімі

Шымкент қаласы, Сайрам көшесі

11)

6)

8 (7252) 56-52-84

Теректі ауданы бойынша бөлімі

Теректі ауданы, Федоровка ауылы, Юбилейная көшесі, 24 8-711-32-23-378 8-711-32-23-379

Шымкент қаласының № 5 қалалық бөлімі

Шымкент қаласы, Республика көшесі, 15

12)

7)

Арыс қалалық бөлімі

Арыс қаласы, Ергөбек көшесі, нөмірсіз

8 (72540) 2-31-18

13)

Шыңғырлау ауданы бойынша бөлімі

Шыңғырлау ауданы, Шыңғырлау ауылы, Тайманов көшесі, 95

8-711-37-33-311 8-711-37-34-420

8)

Бəйдібек аудандық бөлімі

Шаян ауылы, Мыңбұлақ көшесі, нөмірсіз

8 (72548) 21-443

14)

Казталов ауданы бойынша бөлімі

Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы, С. Датұлы көшесі, 23

8-711-38-21-044 8-711-38-21-045

9)

Кентау қалалық бөлімі

Кентау қаласы, Абылай хан көшесі, 10

8 (72536) 36-456

10)

Қазығұрт аудандық бөлімі

Қазығұрт ауылы, Қонаев көшесі, нөмірсіз

8 (72539) 22-757

15)

Дарьинское ауылдық округі бойынша бөлімі

Зеленов ауданы, Дарьинское ауылы, Балдырған көшесі, 27/1

8-711-31-24-080 8-711-31-24-082

11)

Мақтаарал аудандық бөлімі

Жетісай қаласы, Жайшыбеков көшесі, нөмірсіз

8 (72534) 61-343

12)

Отырар аудандық бөлімі

Шəуілдір ауылы, Жібек жолы даңғылы, нөмірсіз

8 (72544) 22-616

13)

Ордабасы аудандық бөлімі

Темірлан ауылы, Қажымұқан көшесі, нөмірсіз

8 (72530) 22-670

14)

Түркістан қалалық бөлімі

Түркістан қаласы, Тілеулі Мынбасы көшесі, нөмірсіз

8 (72533) 41679

10)

Егіндікөл аудандық бөлімі

Егіндікөл ауданы, Егіндікөл ауылы, Жеңіс көшесі, 7

8 (71642) 2-12-57

11)

Ерейментау аудандық бөлімі

Ерейментау ауданы, Ерейментау қаласы, Мұсабаев көшесі, 15

8 (71633) 2-44-92

12)

Еңбекшілдер аудандық бөлімі

Еңбекшілдер ауданы, Степняк қаласы, Сыздықов көшесі, 2 «А»

8 (71639) 2-22-41 8 (71639) 2-22-42

Есіл аудандық бөлімі

Есіл ауданы, Есіл қаласы, Жеңіс көшесі, 56

8 (71647) 2-22-07

13) 14)

Жарқайың аудандық бөлімі

Жарқайың ауданы, Державинск қаласы, Ғабдуллин көшесі, 104

8 (71648) 9-00-35 8 (71647) 2-22-05

15)

Жақсы аудандық бөлімі

Жақсы ауданы, Жақсы ауылы, Ленин көшесі, 8

8 (71635) 2-17-10

16)

Зеренді аудандық бөлімі

Зеренді ауданы, Зеренді ауылы, Мир көшесі, 52

8 (71632) 2-00-74 8 (71632) 2-29-43

16)

Ақжайық ауданының Тайпақ ауылдық округі бойынша бөлімі

Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы, Шемякин көшесі, 13

8-711-42-21-884

17)

Қорғалжын аудандық бөлімі

Қорғалжын ауданы, Қорғалжын ауылы, Абай көшесі, 44 «А»

8 (71637) 2-17-83 8 (71637)2-20-36

17)

Теректі ауданының Ақжайық ауылдық округі бойынша бөлімі

Теректі ауданы, Ақжайық ауылы, Ақжайық көшесі, 5

8-711-43-91-316

18)

Степногорск қалалық бөлімі

Степногорск қаласы, 4-шағын ауданы, 7

8 (71645) 2-00-40 8 (71645) 2-00-30

1)

«Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Чкалов көшесі, 7

8 (7212) 41-63-10

2)

№ 1 қалалық бөлімі

Ержанов көшесі, 47/3

3)

№ 2 қалалық бөлімі

4)

№ 3 қалалық бөлімі

5) 6) 7)

19)

Сандықтау аудандық бөлімі

Сандықтау ауданы, Балкашино ауылы, Абылай хан көшесі, 119

8 (71640) 9-26-66

20)

Целиноград аудандық бөлімі

Целиноград ауданы, Ақмол ауылы, Гагарин көшесі, 15

8 (71651) 3-12-30 8 (71651) 3-11-98

21)

Шортанды аудандық бөлімі

Шортанды ауданы, Шортанды кенті, Безымянный қиылысы, 1

8 (71631) 2-17-97

2. «Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

«Ақтөбе облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109

8 (7132) 56-57-87

Ленгер қаласы, Төле би көшесі, нөмірсіз

8 (72547) 61-90-56

Түлкібас ауылы, Т. Рысқұлов көшесі, 189

8 (72538) 52-709

17)

Сайрам аудандық бөлімі

Ақсукент ауылы, Қыстаубаев көшесі, нөмірсіз

8 (72531) 77-079

8 (7212) 33-13-10

18)

Созақ аудандық бөлімі

Шолаққорған ауылы, Қожанов көшесі, нөмірсіз

8 (72546) 43-329

Чкалов көшесі, 7

8 (7212) 41-03-92

19)

Сарыағаш аудандық бөлімі

Сарыағаш ауылы, Шораулы көшесі, нөмірсіз

8 (72537) 27-020

Мұқанов көшесі, 5

8 (7212) 77-26-57

20)

Абай ауылдық бөлімі

Абай ауылы, А. Жылқышиев көшесі, нөмірсіз

8 (72532) 31-629

№ 4 қалалық бөлімі

Архитектурная көшесі, 8

8 (7212) 45-71-01

21)

Шардара аудандық бөлімі

Шардара қаласы, Шардара тұйығы, нөмірсіз

8 (72535) 21-583

№ 5 қалалық бөлімі

21-шағын ауданы, 6/7

8 (7212) 32-92-51

1

№ 6 қалалық бөлімі

Серов көшесі, 73

8 (7212) 93-16-94

Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 109

8 (7132) 57-80-27

8)

№ 1 Теміртау қалалық бөлімшесі

Блюхер көшесі, 23

8 (7213) 44-67-45

Ақтөбе қаласы, Қарғалы ауданы, Карғалы ауылы (Жилянка), Сəтбаев көшесі, 10

8 (7132) 98-60-06 8 (7132) 98-60-05

9)

№ 2 Теміртау қалалық бөлімшесі

Республика даңғылы, 128

8 (7213) 99-79-96

10)

№ 1 Абай аудандық бөлімі

Абай қаласы, Абай көшесі, 54

8 (72131) 4-77-07

8 (71337) 3-20-79 8 (71337) 3-10-96

11)

№ 2 Абай аудандық бөлімі

Абай қаласы, Топар кенті, Қазыбек би көшесі, 3

8 (72153) 3-04-46

12)

Саран қалалық бөлімі

Саран қаласы, Жамбыл көшесі, 85

8 (72137) 4-25-26

13)

№ 1 Шахтинск қалалық бөлімі

Шахтинск қаласы, А. Құнанбаев даңғылы, 65 «А»

8 (72156) 5-21-25

14)

№ 2 Шахтинск қалалық бөлімі

Шахтинск қаласы, Шахан кенті, 10/16 орам, 16

8 (72156) 3-20-99

15)

№ 1 Осакаров аудандық бөлімі

Осакаров кенті, Пристационная көшесі, 12

8 (72149) 4-32-62

5)

Мартөк аудандық бөлімі

Мартөк ауданы, Мартөк кенті, Байтұрсынов көшесі, 1 «Б» 8 (71331) 22-4-13 8 (71331) 22-1-14

6)

Хромтау аудандық бөлімі

Хромтау ауданы, Хромтау қаласы, Абай көшесі, 12

8 (71336) 26-6-33 8 (71336) 26-6-34

7)

Қандыағаш аудандық бөлімі

Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Молодежный шағын ауданы, 47 «Б»

8 (71333) 30-2-19 8 (71333) 30-2-18

16)

№ 2 Осакаров аудандық бөлімі

Осакаров ауданы, Молодежный кенті, Абай көшесі, 13

8 (72148) 2-22-46

8)

Ембі аудандық бөлімі

Мұғалжар ауданы, Ембі қаласы, Əміров көшесі, 10

8 (71334) 23-9-83

17)

Сəтбаев қалалық бөлімі

Сəтбаев қаласы, Сəтбаев даңғылы, 111

8 (71063) 4-03-47

9)

№ 8 Темір аудандық бөлімі

Темір ауданы, Шұбарқұдық кенті, Байғанин көшесі, 15 «А»

8 (71346) 23-5-83 8 (71334) 23-9-87

18)

Балқаш қалалық бөлімі

Балқаш қаласы, Бөкейхан көшесі, 20 «А»

8 (71036) 6-83-37

19)

Шет аудандық бөлімі

Қобда аудандық бөлімі

Қобда ауданы, Қобда кенті, Нұрымжанов қиылысы, 2

8 (71341) 22-1-47 8 (71341) 22-1-38

Ақсу–Аюлы ауылы, Жапақов көшесі, 23/1, Ағадыр кенті, Тəуелсіз Қазақстан көшесі, 4

8 (71031) 2-21-88

10)

20)

Жезқазған қалалық бөлімі

Жезқазған қаласы, Б. Момышұлы көшесі, 9

8 (7102) 73-81-09

21)

Жаңаарқа аудандық бөлімі

Жаңаарқа ауданы, А. Оспанов көшесі, 40, Атасу кенті

8 (71030) 2-69-09

22)

Қаражал қалалық бөлімі

Қаражал қаласы, Ленин көшесі,18

8 (71032) 2-70-21

23)

Приозерск қалалық бөлімі

Приозерск қаласы, Балқаш көшесі, 7

8 (71039)5-27-37

24)

№ 1 Бұқар жырау аудандық бөлімі

Бұқар жырау ауданы, Абылай хан көшесі, 37, Ботақара кенті 8 (72154) 2-23-73

25)

№ 2 Бұқар жырау аудандық бөлімі

Бұқар жырау ауданы, Мир көшесі, 24

8 (72138) 3-15-62

26)

№ 1 Ақтоғай аудандық бөлімі

Ақтоғай кенті, Бөкейхан көшесі, 10

8 (71037) 2-11-05

27)

№ 2 Ақтоғай аудандық бөлімі

Сарышаған кенті, Абай көшесі, 12

8 (71038)22-3- 39

28)

Нұра аудандық бөлімі

Киевка кенті, Сүлейменовтер көшесі, 2

8 (721-44)2-11-11

29)

Ұлытау аудандық бөлімі

Ұлытау ауданы, Ұлытау кенті, Амангелді көшесі, 29 «А»

8 (71035) 2-13-06

30)

Қарқаралы аудандық бөлімі

Қарқаралы қаласы, Əубəкіров көшесі, 21

8 (72146) 3-17-03

1)

«Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Таран көшесі, 114

11)

Қарғалы аудандық бөлімі, Бадамша ауылы

Қарғалы ауданы, Бадамша ауылы, Əйтеке би көшесі, 27

8 (71342) 23-4-64 8 (71342) 23-4-62

12)

Ойыл аудандық бөлімі

Ойыл ауданы, Ойыл ауылы, Көкжар көшесі, 64

8 (71332) 21-1-81 8 (71332) 21-1-82

13)

№ 12 Əйтеке би аудандық бөлімі

Əйтеке би ауданы, Комсомол ауылы, Балдырған көшесі, 10 8 (71339) 22-3-73 8 (71339) 22-3-74

14)

Байғанин аудандық бөлімі

Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылы, Барақ батыр көшесі, 41 «А»

8 (71345) 23-5-86 8 (71345) 23-5-87

15)

Ырғыз аудандық бөлімі

Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ырғыз ауылы, Жангелді көшесі, 7

8 (71343) 21-8-28

Шалқар аудандық бөлімі

Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Шалқар қаласы, Əйтеке би көшесі, 63

8 (71335) 23-6-10 8 (71335) 23-6-11

3. «Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

9. «Қостанай облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Алматы облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 67 «Б»

2)

Ақсу аудандық бөлімі

Жансүгіров кенті, Қабанбай батыр көшесі, 20

8 (72832) 2-14-51

3)

Қапал бөлімшесі

Қапал кенті, Алпысбаев көшесі, 3

8 (72841) 2-17-60

2)

Қостанай қалалық бөлімі

Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гашик көшесі, 14

8 (7142) 26-45-51

4)

Алакөл аудандық бөлімі

Үшарал қаласы, 8 март көшесі, 63

8 (72833) 2-35-46 8 (72833) 2-35-48

3)

Алтынсарин бөлімі

Қостанай облысы, Силантьевка кенті, Ленин көшесі, 51

8 (71445) 21-5-28 8 (71445) 21-5-29

5)

Қабанбай бөлімшесі

Қабанбай кенті, Абылай хан көшесі, 237

8 (72837) 4-13-85

4)

Амангелді бөлімі

6)

Балқаш аудандық бөлімі

Бақанас ауылы, Бижанов көшесі, 25 «А»

8 (72773) 95-2-22 8 (72773) 9-18-20

Қостанай облысы, Амангелді ауылы, Майлин көшесі, 27/7

8 (71440) 21-2-55 8 (71440) 21-2-69

5)

Арқалық бөлімі

Қостанай облысы, Арқалық қаласы, Абай көшесі, 62

7)

Еңбекшіқазақ аудандық бөлімі

Есік қаласы, Абай көшесі, 314 «А»

8 (72775) 4-54-70 8 (72775) 4-54-69

8 (71430) 75-6-87 8 (71430) 75-6-86

6)

Əулиекөл бөлімі

Қостанай облысы, Əулиекөл ауылы, Ленин көшесі, 32

8)

Шелек бөлімшесі

Шелек ауылы, Бижанов көшесі, 100

8 (72775) 2-34-96 8 (72775) 2-34-97

8 (71453) 21-8-31 8 (71453) 21-9-02

7)

Денисов бөлімі

9)

Ескелді аудандық бөлімі

Қарабұлақ кенті, Оразбеков көшесі, 52

8 (72836) 3-22-16

Қостанай облысы, Денисовка ауылы, Советская көшесі, 13

8 (71434) 22-0-30 8 (71434) 92-7-16

10)

Жамбыл аудандық бөлімі

Ұзынағаш кенті, Мəжитов көшесі, 1

8 (72770) 2-30-90

8)

Жангелді бөлімі

Қостанай облысы, Жангелді ауданы, Торғай ауылы, 8 март көшесі, 37

8 (71439) 22-0-05 8 (71439) 21-5-85

11)

Іле аудандық бөлімі

Өтеген батыр кенті, Қуат шағын ауданы, Тəуелсіздік көшесі, 25

8 (727) 251-74-46 8 (727) 251-74-47

9)

Жетіқара бөлімі

Қостанай облысы, Жетіқара қаласы, Ленин көшесі, 108

8 (71435) 28-2-83 8 (71435) 28-2-00

12)

Боролдай бөлімшесі

Боролдай ауылы, Вокзальная көшесі, 6 «А»

8 (72738) 7-82-42

10)

Қамысты бөлімі

13)

Қараой бөлімшесі

Қараой ауылы, Тыңдала көшесі, 9

8 (7275) 24-88-10

Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Қамысты ауылы, Ержанов көшесі, 66

8 (71437) 22-2-76 8 (71437) 22-2-75

14)

Ақши бөлімшесі

Ақши ауылы, Қонаев көшесі, 29

11)

Қарабалық бөлімі

Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Қарабалық кенті, Космонавттар көшесі, 16

8 (71441) 32-9-61 8 (71441) 32-5-02

15)

Қарасай аудандық бөлімі

Қаскелең қаласы, Жанғозин көшесі, 38

8 (72771) 2-56-86 8 (72771) 2-56-96

12)

Қарасу бөлімі

Қостанай облысы, Қарасу ауданы, Қарасу ауылы, Комсомольская көшесі, 24

8 (71452) 22-1-47 8 (71452) 21-9-69

16)

Тау-Самалы бөлімшесі

Тау Самалы кенті, Рысқұлов көшесі, 129

8 (727) 391-38-58

13)

Лисаковск бөлімі

17)

Шамалған бөлімшесі

Шамалған ст., Қонаев көшесі, 1«В»

8 (7272) 93-66-33

Қостанай облысы, Лисаковск қаласы, 4-шағын ауданы, 25 8 (71433) 32-0-90 8 (71433) 35-3-89

Меңдіқара бөлімі

Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Боровское ауылы, Королев көшесі, 4 «А»

8 (71443) 22-4-60

8 (7282) 24-15-06 8 (7282) 24-41-33

2

3

1)

«Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Жандосов көшесі, 51

8 (727) 247-16-28

2)

Əуезов аудандық бөлімі

Жандосов көшесі, 51

8 (727) 247-16-27

3)

Алмалы аудандық бөлімі

Бөгенбай батыр көшесі, 221

8 (727) 378-09-09

4)

Алатау аудандық бөлімі

Шаңырақ-2 шағын ауданы, Жанқожа батыр көшесі, 24

8 (727) 395-36-10

5)

Бостандық аудандық бөлімі

Алмагүл шағын ауданы, 9 «А»

8 (727) 396-37-00

6)

Жетісу аудандық бөлімі

Төле би көшесі, 155

8 (727) 330-72-43

7)

Медеу аудандық бөлімі

Марков көшесі, 44

8 (727) 239-65-52

8)

Түрксіб аудандық бөлімі

Рихард Зорге көшесі, 9

8 (727) 234-09-74

1)

«Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Республика даңғылы, 12/2

8 (7172) 57-07-74

2)

Алматы ауданы бойынша бөлімі

Мирзоян көшесі, 25

8 (7172) 61-84-11

3)

№ 1 бөлімше

Республика даңғылы, 12/2

8 (7172) 32-80-10

4)

№ 2 бөлімше

Абай көшесі, 53

8 (7172) 21-10-27

16. «Астана қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

5)

№ 3 бөлімше

Железнодорожный кенті, Ақтасты көшесі, 20

8 (7172) 94-71-80

6)

Сарыарқа ауданы бойынша бөлімі

Республика даңғылы, 43

8 (7172) 32-46-97

7)

«Тілендиев» бөлімшесі

Бөгенбай даңғылы, 6 «А»

8 (7172) 94-99-96

8)

«Ақжайық» бөлімшесі

Есенберлин көшесі, 16/2 («Темірбанк» АҚ ғимаратында)

8 (7172) 59-28-33

9)

«Өндіріс» бөлімшесі

Кемеңгерұлы көшесі, 6/1

8 (7172) 30-40-70

10)

«Кенесары» бөлімшесі

Сарыарқа даңғылы, 12 («БТА-банк» АҚ ғимаратында)

8 (7172) 23-79-03

11)

«Жеңіс» бөлімшесі

Жеңіс даңғылы, 34

8 (7172) 31-70-37

12)

Есіл ауданы бойынша бөлімі

Сауран көшесі, 7

8 (7172) 50-13-70

1

2

13)

8 (7142) 53-44-84 8 (7142) 53-25-56

3

Есіл ауданы бойынша бөлімшесі

Тасымалдаушының атауы____________________________________________ ЖСН/БСН__________________________________________________________ Мекенжайы, телефоны_______________________________________________ Автомобильдің маркасы ________мем.нөмірi__________________________ Тіркеменің (жартылай тіркеменің) маркасы_______мем.нөмірi____________ Көлік құралының түрі Изотермиялық шанақтың болуы Əуе немесе оған балама аспаның болуы Жүру бағыты_______________________________________________________ Бағыттың жалпы ұзақтығы, км____________________________________ оның ішінде қалалардың аумағы бойынша, км_______________________ Жүргізушінің Т.А.Ə._____________________________________________ Ілесуші адамның Т.А.Ə.______________________________________________ Ілесіп жүру түрi____________________________________________________ Жүктің атауы мен салмағы, т.__________________________________________ АКҚ жүк көтергіштігі _______________________________________________ Жүру күні мен уақыты___________________________________ Автокөлік құралының жүгін қоса есептегендегі нақты салмақтық жəне көлемдік өлшемдері:

8 (72834) 2-02-07 8 (72834) 2-20-92

19)

Кербұлақ аудандық бөлімі

Сарыөзек қаласы, Момышұлы көшесі, нөмірсіз

8 (72840) 3-25-88

15)

Наурызым бөлімі

Қостанай облысы, Наурызым ауданы, Қараменді кенті, Шақшак Жəнібек көшесі, 5

8 (71454) 21-0-53 8 (71454) 21-0-15

20)

Қоғалы бөлімшесі

Қоғалы кенті, Желтоқсан көшесі, 45

8 (72842) 9-10-59

16)

№ 1 Рудный бөлімі

Көксу аудандық бөлімі

Балпық би кенті, Измайлов көшесі, 10

8 (72838) 2-16-19 8 (72838) 2-16-18

Қостанай облысы, Рудный қаласы, Космонавттар даңғылы, 12

8 (71431) 49-8-02

21)

17)

№ 2 Рудный бөлімі

Қостанай облысы, Рудный қаласы, Корчагин көшесі, 76

22)

Қапшағай қалалық бөлімі

Қапшағай қаласы, Қонаев көшесі, 41

8 (72772) 4-79-61 8 (72772) 4-79-60

8 (71431) 90-0-38 8 (71431) 98-9-47

18)

Сарыкөл бөлімі

Шеңгелді бөлімшесі

Шенгелді ауылы, Сейфуллин көшесі, 34

8 (72772) 7-11-94

Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы, Сарыкөл кенті, Ленин көшесі, 104

8 (71451) 21-3-21 8 (71451) 21-2-09

Автокөлік құралының ұзындығы, м

23) 24)

Сарқант аудандық бөлімі

Сарқант қаласы, Жамбыл көшесі, нөмірсіз

8 (72839) 2-35-80 8 (72839) 2-37-14

19)

Таранов бөлімі

Қостанай облысы, Таранов ауданы, Таранов ауылы, Калинин көшесі, 93

8 (71436) 36-5-89 8 (71436) 37-4-52

Тіркеменің толық салмағы, т

25)

Лепсі бөлімшесі

Лепсі ст., Төлебаев көшесі, 1

8 (72843) 2-10-16

20)

Ұзынкөл бөлімі

26)

Райымбек аудандық бөлімі

Кеген ауылы, Момышұлы көшесі, нөмірсіз

8 (72777) 2-20-84 8 (72777) 2-20-82 8 (72777) 2-18-78

Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылы, Абай көшесі, 79

8 (71444) 21-5-67 8 (71444) 21-1-62

21)

Федоров бөлімі

Қостанай облысы, Федоров ауданы, Федоровка ауылы, Красноармейская көшесі, 56

8 (71442) 22-5-18 8 (71442) 23-2-83

Еңістігі

Қостанай аудандық бөлімі

Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Затобол кенті, Калинин көшесі, 53

8 (71455) 24-3-15 8 (71455) 24-3-16

Білікке нақты жүктеме, т.с.

28)

Панфилов аудандық бөлімі

Жаркент қаласы, Головацкий көшесі, нөмірсіз

8 (72831) 5-51-11

29)

Талғар аудандық бөлімі

Талғар қаласы, Лермонтов көшесі, 53 «А»

8 (727) 388-11-30 8 (72774) 2-21-43

30)

Нұра бөлімшесі

Нұра ауылы, Школьная көшесі, 10

8 (72774) 5-80-62

31)

Талдықорған қалалық бөлімі

Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 67 «Б»

8 (7282) 24-49-75 8 (7282) 24-40-43

32)

Текелі қалалық бөлімі

Текелі қаласы, Октябрь көшесі, 7

8 (72835) 4-35-38

33)

Ұйғыр аудандық бөлімі

Чунджа ауылы, Қасымбеков көшесі, 35

8 (72778) 2-43-35 8 (72778) 2-43-31

4. «Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

«Атырау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23

8 (7122) 21-34-67

2)

Облыстық бөлім

Атырау қаласы, Сəтбаев даңғылы, 23

8 (7122) 21-29-42

3)

№ 1 қалалық бөлім

Атырау қаласы, Баймұханов көшесі, 16 «А»

8 (7122) 35-75-05 8 (7122) 35-75-30

4)

№ 2 қалалық бөлім

Атырау қаласы, Балықшы, Байжігітов көшесі, 80 «А»

8 (7122) 24-34-90 8 (7122) 24-37-89

5)

Индер аудандық бөлімі бөлімі

Атырау облысы, Индер ауданы, Индерборский кенті, Меңдіғалиев көшесі, 30 ауданы, Махамбет ауылы, Абай көшесі, 10

8 (71234) 2-12-96 8 (71234) 2-18-38 8 (71236) 2-15-25

7)

Қызылқоға аудандық бөлімі

Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Миялы ауылы, Абай көшесі, 1

8)

Жылыой аудандық бөлімі

9)

Құрманғазы аудандық бөлімі

10) 11)

Мақат аудандық бөлімі Исатай аудандық бөлімі

2)

«Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Ғ. Мұратбаев көшесі, 2 «Е»

8 (7242) 23-07-16

2)

№ 1 қалалық бөлім

Қызылорда қаласы, Тасбөгет кенті, Амангелді көшесі, нөмірсіз

8 (7242) 21-66-64

3)

№ 2 қалалық бөлім

Қызылорда қаласы, Жанқожа батыр көшесі, 82

8 (7242) 25-60-57

4)

№ 3 қалалық бөлім

Қызылорда қаласы, Шұғыла шағын ауданы, 45

8 (7242) 24-86-11

5)

№ 4 қалалық бөлім

Қызылорда қаласы, Ақмешіт шағын ауданы, 1 «Б»

8 (7242) 22-48-27

6)

Байқоңыр қалалық бөлімі

Қызылорда облысы, Байқоңыр қаласы, Максимов көшесі, 8 (3362) 27-54-81 17 «А»

7)

Арал аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Арал қаласы, Қарасақал көшесі, нөмірсіз

8 (72433) 25-0-02

8)

Қазалы аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Қазалы қаласы, Жанқожа батыр көшесі, нөмірсіз

8 (72438) 26-1-27

9)

Қармақшы аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Жосалы кенті, Абай көшесі, нөмірсіз 8 (72437) 2-11-62

10)

Жалағаш аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Жалағаш кенті, Желтоқсан көшесі, нөмірсіз

8 (72431) 32-3-03

11)

Сырдария аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Тереңөзек кенті, Амангелді көшесі, 55 «А»

8 (72436) 2-29-00

8 (71238) 2-20-46 8 (71238) 2-20-27

12)

Шиелі аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Шиелі кенті, Рысқұлов көшесі, нөмірсіз

8 (72432) 4-15-59

Атырау облысы, Жылыой ауданы, Құлсары қаласы, Бейбітшілік көшесі, 8

8 (71237) 5-03-54 8 (71237) 5-01-28

13)

Жаңақорған аудандық бөлімі

Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті, Сығанақ көшесі, нөмірсіз

8 (72435) 21-4-51

Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Ганюшкино ауылы, Есболаев көшесі, 66 «А»

8 (71233) 2-05-13 8 (71233) 2-07-14

1)

«Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Ақтау қаласы, 15-шағын ауданы, 67 «Б»

8 (7292) 42-23-11 8 (7292) 42-23-12

2)

№ 1 Ақтау қалалық бөлімі

Ақтау қаласы, 15-шағын ауданы, 67 «Б»

8 (7292) 42-23-17

3)

№ 2 Жаңаөзен қалалық бөлімі

Жаңаөзен қаласы, Өркен шағын ауданы, Оқушылар шығармашылығы үйінің ғимараты

8 (72934) 5-03-90

Атырау облысы, Мақат ауданы, Мақат кенті, Центральная 8 (71239) 3-22-97 көшесі, 2 8 (71239) 3-22-96 Атырау облысы, Исатай ауданы, Аққыстау ауылы, Егеменді Қазақстан көшесі, 9

8 (71231) 2-16-70 8 (71231) 2-16-69

5. «Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

10. «Қызылорда облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы 1)

«Шығыс Қазақстан облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 37 «А»

№ 1 Өскемен қалалық бөлімі

Өскемен қаласы, Сəтбаев даңғылы, 20/1 Өскемен қаласы, Қазақстан көшесі, 99/1

11. «Маңғыстау облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

4)

№ 3 Мұнайлы аудандық бөлімі

Мұнайлы ауданы, Маңғыстау кенті, Қоғамдық ұйымдар ғимараты

8 (7292) 46-56-83

№ 4 Бейнеу аудандық бөлімі

Бейнеу ауылы, Қосай ата көшесі, Жастар орталығы ғимараты

8 (72932) 2-55-35

8 (7232) 57-83-88 8 (7232) 22-81-37

6)

Бейнеу ауданының № 9 Боранқұл бөлімі

Боранқұл ауылы, 7-ауыл, «Боранқұлмəдениет» ММ ғимараты

8 (72932) 3-16-95

8 (7232) 60-39-22

Өлшемдерi

Нақты

3)

№ 2 Өскемен қалалық бөлімі

4)

Глубокое аудандық бөлімі

Глубокое ауданы, Глубокое кенті, Попович көшесі, 22

8 (72331) 2-23-35

7)

№ 5 Маңғыстау аудандық бөлімі

Шетпе ауылы, Орталық көшесі, 15 (Қазпошта ғимараты)

8 (72931) 22-0-79

5)

Зайсан қалалық бөлімі

Зайсан ауданы, Зайсан қаласы, Жангелдин көшесі, 52 «А»

8 (72340) 2-67-81

8)

№ 6 Қарақия аудандық бөлімі

Құрық ауылы, Уəлиханов көшесі, 15

8 (72937) 22-2-10

6)

Зырянов аудандық бөлімі

Зырянов ауданы, Зырянов қаласы, Стахановская көшесі, 39

8 (72335) 6-02-39

9)

№ 7 Түпқараған аудандық бөлімі

Форт-Шевченко қаласы, Маяулыз көшесі, 6 «Д»

8 (72938) 2-30-38

7)

Катонқарағай аудандық бөлімі

Катонқарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы, Абылай хан көшесі, 96

8 (72341) 2-23-60

10)

Түпқараған ауданының № 10 Ақшүкір бөлімі

Ақшүкір ауылы, «Жайлау» ЖШС ғимараты, Үштерек көшесі, 5

8 (72938)33-28-44

8)

Күршім аудандық бөлімі

Күршім ауданы, Күршім ауылы, Б. Момышұлы көшесі, 77

8 (72339) 2-13-10

11)

№ 8 Жетібай аудандық бөлімі

Жетібай кенті, Жаңақұрылыс көшесі, 10

8 (72935) 26-9-33

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының 2013 жылғы 29 шілдеде № 342 бұйрығымен бекітілген Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіп ұстау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіп ұстаудың қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы» 2013 жылғы 16 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 46-бабы 2-тармағына сəйкес əзірленген жəне тиісті кемежайларда, айлақтарда, орналасу пункттерінде жəне тоқтап тұратын тұрақты орнында тіркеуге алынбаған Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелерді (құралдарды) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жеке типтерін күтіп ұстау тəртібін анықтайды. 2. Осы Қағидаларда қолданылатын негізгі ұғымдар: 1) шағын көлемді кемелердің жекелеген типтері – тіркеу құжаттары бар жəне жеке тұлғалардың тіркеу орындарында (тұрғылықты жерінде) күтіп ұсталатын немесе тіркеуі жоқ заңды тұлғалардың болатын орындарына сəйкес кемежайда, айлақта, орналасу пунктінде жəне тұрақты тұратын орындары жоқ қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелер (құралдар) жəне мұз үстімен жылжитын құралдар. 2) иелік етуші тұлға –шағын көлемді кемелердің жекелеген типтеріне меншік құқығы тіркелген құжаттармен расталатын жеке тұлға немесе заңды тұлға. 2. Шағын көлемді кемелердің жекелеген типтерін күтіп ұстау тəртібі 3. Кемелердің жекелеген типтері жеке тұлғалардың тіркеу орындарында (тұрғылықты жерінде) күтіп ұсталатын немесе тіркеуі жоқ заңды тұлғалардың болатын орындарына сəйкес кемежайда, айлақта, орналасу пунктінде жəне тұрақты тұратын орындары жоқ жерлерде күтіп ұсталады. Көрсетілген шағын көлемді кемелердің жекелеген типтері аумақтық сулар (теңіз) мен ішкі суларға əрбір шығуларының алдында белігіленген орындарынан құрлық бойынша жағалауға иелік етуші тұлғамен жеткізіледі (көлікпен жеткізіледі). 4. Иелердің келесі шарттарды сақтау кезінде осы Қағиданың 3-тармағында көрсетілген күтіп ұстау тəртібіне жол беріледі: Қазақстан Республикасының аумақтық суларында (теңізде) жəне ішкі суларында тұрақты тұратын орындары жоқ жəне сол кемежайға, айлаққа, орналасу пункттеріне жəне тоқтап тұратын тұрақты орнына тіркелусіз Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметінің əскери бөлімдерінде (бұдан əрі – Шекара қызметінің əскери бөлімі) аумақтық суларда (теңізде) оларды пайдалану жоспарындағы жауапты учаскеде шағын көлемді кемелердің жеке типтерін есепке алуға; иесінің тіркеу құжатында арнайы мөр таңба қойылғанда. 5. Шекара қызметінің əскери бөлімдеріне шағын көлемді кемелердің жекелеген типтерін есепке қою иесінің жұмыс орны, жеке тұлғанының туған жылы, əкесінің аты, аты, тегі көрсетілген иесінің жазбаша өтінішінің негізінде осы Қағиданың бірінші қосымшасына сəйкес нысан бойынша тіркеу журналына тиісті мəліметтерді енгізу жолымен, сонымен қатар тіркелген құжат пен жеке басын куəландыратын құжаттың негізінде жүзеге асырылады. Заңды тұлға құжаттарды ұсынатын тұлғаға белгіленген үлгіде ресімделген сенімхатты жəне заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеуі туралы куəлікті қосымша ұсынады. 6. Осы Қағиданың 5-тармағының талаптарын бұзу арқылы құжаттарды ұсынған жағдайда, иесіне шағын көлемді кеменінің жекелеген типін Шекара қызметінің əскери бөліміне тіркеуге қоюдан бас тартады. 7. Шекара қызметінің əскери бөлімдерінде шағын көлемді кемелердің жекелеген типтерін есепке қою осы Қағиданың екінші қосымшасына сəйкес нысан бойынша иесінің болатын орны немесе өтініш қабылдаған күнгі тіркеу орнының мекенжайымен тіркелген құжаттың сəйкес бетінің оң жақ асытыңғы бұрышына арнайы мөртабан қоюмен бекітіледі. 8. Осы Қағиданда қарастырылған шағын көлемді кемелердің жекелеген типтерін күтіп ұстау мерзімі тіркелген құжаттың əрекет ету мерзімімен анықталады. Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіп ұстау Қағидаларына 1-қосымша Нұсқа №___ дана Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі _______əскери бөлімінің Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін есепке алу Журналы Басталды: «___» _________ 20___ ж. Аяқталды: «___» _________ 20___ ж. Рет. №

Өтінішті алған күні

Иесі туралы мəліметтер

1

2

3

Тұрғылықты Жүзу ауданы, Шағын көлемді жері қолданатын кемелер туралы / тұрақты кемежайлар, айлақтар, мəлімет болатын орны орналасу пункттері 4

5

Иесінің телефоны, электрондық адресі

Ескертпе

7

8

6

Рұқсат етілген

Асқаны

Ені, м Толық салмағы, т АКҚ-ның дөңгелектік өрнегi

1-білік 2-білік 3-білік 4-білік 5-білік 6-білік 7-білік 8-білік 9-білік

Біліктердің ара қашықтығы, м Білікке рұқсат етілген жүктеме, т.с. Асқаны, %

Автокөлік құралының ең кіші бұрылу радиусы_______________________________________________ ____________________________________________________________________ Қосымша деректер_________________________________________________ ____________________________________________________________________ (тасымалдаушының лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы) Өтініштің берілген күнi_____________ Келісуші ұйымның шешімi_________________________________________ ____________________________________________ ________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы) Келісуші ұйымның шешімi__________________________________________ ____________________________________________ ________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) (М.О. қолы) «Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлiк құралдарының(шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 4-қосымша Кесте. Сапа жəне тиiмдiлiк көрсеткiштерiнiң нысаналы мəнi

Сапа жəне қолжетiмдiлiк көрсеткiштерi

Көрсеткiштiң нормативтiк мəнi 2

1. Уақтылығы 1.1. Құжатты тапсырған сəттен бастап белгiленген мерзiмде қызмет көрсету жағдайларының %-ы (үлесi) 2. Сапасы 2.1. Қызмет көрсету үдерiсiнiң сапасына қанағаттанған мемлекеттік қызметті алушылардың %-ы (үлесi) 3. Қол жетiмдiлiк 3.1. Қызмет көрсету сапасына жəне олардың тəртiбi туралы ақпаратқа қанағаттанған мемлекеттік қызметті алушылардың %-ы (үлесi) 3.2. электрондық форматта қолжетiмдi ақпарат қызметтерiнiң %-ы (үлесi) 4. Шағымдану процесі 4.1. Белгiленген мерзiмде қанағаттанған мемлекеттік қызметті алушылардың негiзделген шағымдардың %-ы (үлесi) 1 5. Сыпайылық 5.1. Персоналдың сыпайылығына қанағаттанған мемлекеттік қызметті алушылардың %-ы (үлесi)

2

Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіпұстау қағидаларына 2-қосымша нысан Жеке тұлғалардың тіркелу (тұрақты тұру) орны немесе заңды тұлғалардың болу орны бойынша күтіп-ұстауға есепке қойылған қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтері үшін Шекара қызметі əскери бөлімінің мөртабаны (мөртабаның көлемі: сыртқы шеңбері – 30 мм, ішкі шеңбері – 20 мм)

Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің бұйрығы 2013 жылғы 16 сәуір №115-нқ Астана қаласы Уақытша өтемдік тарифті бекіту жөніндегі қағидаларды бекіту туралы «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 141-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 12 қазандағы № 943 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі туралы ереженің 21-тармағының 7) тармақшасына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Уақытша өтемдік тарифті бекіту жөніндегі қағидалар бекітілсін. 2. «Уақытша өтемдік тарифті бекіту жөніндегі нұсқаулықты бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының 2012 жылғы 14 қыркүйектегі № 235-НҚ бұйрығының күші жойылды деп танылсын. 3. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Стратегиялық жоспарлау жəне жиынтық талдау департаменті (А.В. Мартыненко): 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде заңнамада белгіленген тəртіппен мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз етсін; 2) осы бұйрық бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жарияланғаннан кейін Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Интернет-ресурсында жариялауды қамтамасыз етсін. 4. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Əкімшілік жұмысы департаменті (С.П. Базарбаев) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін: 1) оны бұқаралық ақпарат құралдарында заңнамада белгіленген тəртіппен ресми жариялауды қамтамасыз етсін, кейін жарияланғаны туралы мəліметті Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Заң департаментіне (С.С. Метенова) ұсынсын. 2) оны Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің құрылымдық бөлімшелерінің жəне аумақтық органдарының назарына жеткізсін. 5. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының орынбасары А.Ж. Дүйсебаевқа жүктелсін. 6. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Төраға М.ОСПАНОВ. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының 2013 жылғы 16 сəуір №115-нқ бұйрығымен бекітілген

Жол бетінен биіктігі, м

1

5)

8 (7232) 78-42-36 8 (7232) 28-94-67

8 (7172) 50-91-95

Iрі көлемді жəне (немесе) ауыр салмақты автокөлік құралының жүріп өтуіне арнайы рұқсатты алу үшін ӨТІНІШ

Үштөбе қаласы, Абылай хан көшесі, 22

8 (72779) 2-11-65

Қабанбай батыр даңғылы, 5/1

__________ облысы (қаласы) бойынша аумақтық көліктік бақылау органының басшысына

Қаратал аудандық бөлімі

Нарынқол ауылы, Райымбек көшесі, нөмірсіз

4

«Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ауыр салмақты жəне iрi көлемді көлiк құралдарының (шетелдiктердi қоса алғанда) жүрiп өтуіне арнайы рұқсат беру» мемлекеттiк қызмет стандартына 3-қосымша

18)

Нарынқол бөлімшесі

4

«Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы» Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 16 қаңтардағы Заңы 46-бабыны 2-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстандық шағын көлемді өздігінен жүзетін жəне өздігінен жүзбейтін (суүсті жəне суасты) кемелердің (құралдардың) жəне мұз үстімен жылжитын құралдардың жекелеген типтерін күтіп-ұстау қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Үлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметі осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді жəне оны ресми жариялауды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн еткен соң қолданысқа енгізідеді. Комитет Төрағасы Н.ƏБІҚАЕВ.

15. «Алматы қаласы бойынша ХҚО» РМК филиалы

14)

27)

4

Төлеби аудандық бөлімі

Қарғалы ауылы (Жилянка)

Алға ауданы, Алға қаласы, Киров көшесі, 23

3

Түлкібас аудандық бөлімі

№ 1 Ақтөбе қалалық бөлімі

Алға аудандық бөлімі

2

15)

3) 4)

1

16)

8. «Қарағанды облысы бойынша ХҚО» РМК филиалы

2)

16)

15

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

Көрсеткiштiң кейiнгi жылдағы нысаналы мəнi 3

Көрсеткiштiң есептi жылдағы ағымдағы мəнi 4

3

4

Уақытша өтемдік тарифті бекіту жөніндегі қағидалар 1. Жалпы ережелер 1. Осы Уақытша өтемдік тарифті бекіту жөніндегі қағидалар (бұдан əрі - Қағидалар) «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сəйкес əзірленді. 2. Осы Қағиданың мақсаты табиғи монополия субъектісінің реттеліп көрсетілетін қызметтеріне (тауарларына, жұмыстарына) уақытша өтемдік тарифтің мөлшерін есептеу жəне бекіту тəртібін айқындау болып табылады. 3. Осы Қағидалардың ережелері меншік нысанына қарамастан барлық табиғи монополия субъектілеріне қолданылады. 4. Қағидаларда мынадай ұғым пайдаланылады: 1) негізсіз табыс – табиғи монополия субъектісінің уəкілетті орган бекіткен тарифтің (бағаның, алым мөлшерлемесінің) деңгейінен немесе оның шекті деңгейінен асатын құнмен ақы алу жəне (немесе) тарифтік сметада көзделген амортизациялық аударымдарды мақсатқа сай пайдаланбау, тарифтік сметаның шығын баптарын уəкілетті орган бекіткен мөлшерден бес пайыздан астам орындамау, тарифтік сметада инвестициялық бағдарламаларды (жобаларды) орындауға көзделген қаражатты орындамау немесе мақсатқа сай пайдаланбау нəтижесінде алған қосымша табысы. Қағидаларда пайдаланылатын өзге де ұғымдар мен терминдер табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамаға сəйкес қолданылады. 5. Уақытша өтемдік тарифті бекітуге негіз табиғи монополия субъектісінің реттеліп көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) тұтынушыларға залал келтірген іс-əрекеттері болып табылады. 6. Табиғи монополия субъектісінің: 1) тарифті (бағаны, алым мөлшерлемесін) немесе оның шекті деңгейін заңсыз көтеруі; 2) амортизациялық аударым қаражатын мақсатқа сай пайдаланбауы (бұдан əрі - мақсатс); 3) шығыс баптарын уəкілетті орган бекіткен нормативтік техникалық ысыраптардың, шикізат, материалдар, отын, энергия шығысының техникалық жəне технологиялық нормаларының шектерінен бес пайыздан асыруы: 4) тарифтерді (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін бекіту кезінде ескерілген инвестициялық бағдарламаларды (жобаларды) орындамауы; 5) бекітілген тарифтік сметада көзделген шығындардың бес пайызынан асатын тарифтік сметаны бап бойынша орындамауы (қаражатты игермеу, оның ішінде жұмыстарды нақты орындамау) тұтынушыларға залал келтірген іс-əрекеті деп танылады. Уəкілетті орган салыстырмалы талдау əдісі қолданылатын тарифтер бойынша қызметтер көрсететін өңірлік электр желілік компанияға уақытша өтемдік тарифті бекіту туралы шешімді осы тармақтың 1), 2) жəне 4) тармақшаларында көзделген жағдайларда ғана қабылдайды. Бұл ретте осы тармақтың 1) жəне 5) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, өтемдік тарифті бекіту туралы шешім тарифтің (бағаның, алым мөлшерлемесінің) шекті дегейінің қолданыс мерзімі өткен соң қабылданады. 7. Шығын баптарының орындалмауына: 1) бекітілген тарифтік сметада ескерілген реттеліп көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды): реттеліп көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) ұсынудың аса тиімді əдістері мен технологияларын енгізу; конкурстық (тендерлік) рəсімдерді өткізу нəтижесінде ақшалай қаражатты ұтымды пайдалану; нормативтік техникалық ысыраптарды төмендету бойынша жүргізілген іс-шаралар; шығындарды оңтайландыру есебінен толық көлемде жəне тиісті сапада орындаған жағдайда; 2) тарифтердің шекті деңгейі қолданылатын кезеңде: осы тарифтік сметаны көрсетілетін қызметтер көлемі, инвестициялық жобаны (бағдарламаны) іске асыру, күрделі, ағымдағы жəне басқа да жөндеу жұмыстары, пайдалану шығындары бөлігінде орындаған; тарифті (бағаны, алым мөлшерлемесін) есептеу кезінде көзделген тарифтік табысты алған; алынған қарызға, оның ішінде оны қайтаруға қызмет көрсетуге арналған қаражатты жинақтау мақсатында кесте–жоспарға сəйкес инвестициялық жобаны іске асыру басталғаннан резервтік шот ашылған жағдайда бекітілген тарифтік сметаның шығын бөлігін төмендеткен кезде; 3) реттеліп көрсетілетін қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) көлемі табиғи монополия субъектісінің кінəсінсіз тиісті қысқару есебінен алынған үнем жатпайды. Бұл ретте табиғи монополия субъектісі уəкілетті органға көрсетілген үнемнің нақты пайдаланғанын жəне (немесе) реттеліп көрсетілетін қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) көлемдерінің қысқарғанын растайтын материалдарды қоса бере отырып, шығындардың бап бойынша үнемін растаушы материалдарды: табиғи монополия субъектісінің реттеліп көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) ұсынудың жаңа əдістері мен технологияларын енгізгені туралы құзыретті органның қорытындысын; конкурстық (тендерлік) комиссиялардың хаттамаларын; ұсынылған реттеліп көрсетілетін қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) көлемдерiн

(Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

(Соңы. Басы 15-бетте).

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы

тұтынушылармен салыстыру актiсiн, төлемақы жасауға берілген шоттарды ұсынады. 8. Шығындарды оңтайландыру немесе реттелiп көрсетiлетiн қызметтердi ұсынудың аса тиiмдi əдiстерi мен технологияларын қолдану нəтижесiнен туындаған, тарифтiк сметаға салынған шығындардың бөлiгiн толық пайдаланбаған кезде табиғи монополия субъектiсi бұл шығындарды уəкiлеттi органға растаушы материалдарды ұсына отырып, жаңа өндiрiстiк активтердi жасауға, кеңейтуге, қалпына келтiруге, жаңартуға, қолдауға, реконструкциялауға жəне техникалық қайта жарақтандыруға жiбере алады. 2. Уақытша өтемдік тарифті бекіту тəртібі 9. Уəкілетті орган уақытша өтемдік тарифті: 1) табиғи монополия субъектiсiне өзі жүргiзген тексерулер материалдарының; 2) табиғи монополия субъектiсiнiң тарифтiк сметаны орындауын талдау жəне (немесе) табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаны (жобаны) орындау туралы ақпаратын талдау нəтижелерiнiң негiзiнде шешім қабылдау күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып бекiтедi. 10. Осы Қағидалардың 6-тармағында көрсетілеген фактілерді анықтау жəне (немесе) растау үшін уəкілетті орган табиғи монополия субъектісінен қажетті ақпаратты оны ұсыну мерзімін көрсете отырып сұратады. 11. Коммерциялық құпияны құрайтын ақпарат оны уəкілетті органға ұсынудан бас тартуға негіз болып табылмайды, бұл ретте мүдделі тұлғалар ақпаратты ұсынған кезде коммерциялық құпияны құрайтын мəлiметтердiң толық тiзбесiн көрсетеді не мүдделі тұлғаның коммерциялық құпияны құрайтын мəлiметтердiң тiзбесiн бекіту туралы актінің көшірмесін қоса береді. 12. Уақытша өтемдiк тарифтi енгiзу табиғи монополия субъектісінің тарифтік сметаны орындауын тексеру, талдау жəне (немесе) табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаны (жобаны) орындау туралы ақпаратына талдау жүргізген айдан кейінгі екінші айдың бiрiншi күнiнен бастап жүзеге асырылады. Қабылданған шешім туралы ақпарат уəкілетті органның интернет-ресурсында орналастырылады. 13. Табиғи монополия субъектісі уақытша өтемдік тарифті бекiту туралы ақпаратты тұтынушының назарына оны қолданысқа енгiзгенге дейiн кемінде күнтізбелік 10 күн бұрын жеткiзеді. 14. Уəкiлеттi органның табиғи монополия субъектiсiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiне (тауарларына, жұмыстарына) уақытша өтемдiк тарифтi бекiту туралы шешiмi уəкiлеттi органның бұйрығымен ресiмделедi. 15. Уəкiлеттi органның уақытша өтемдiк тарифтi бекiту туралы осы Қағидалардың 6-тармағына сəйкес қабылдаған шешiмiмен келіспеген жағдайда табиғи монополия субъектісі уəкілетті органның ісəрекетіне сотқа шағымдануға құқылы. 16. Уақытша өтемдiк тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) қолданысы кезеңінде табиғи монополия субъектiсi Қазақстан Республикасының Табиғи монополияларды реттеу жəне бəсекелестiктi қорғау жөнiндегi агенттiгi төрағасының 2003 жылғы 19 наурыздағы № 82-НҚ бұйрығымен бекітілген Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтер (бағалар, алымдар ставкаларын) жəне тарифтiк сметалар бекiту жөнiндегi ережесiне (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 2256 нөмірімен тіркелген, «Официальная газета» газетінде 2003 жылғы 17 мамырдағы № 20 нөмірінде жарияланған) жəне Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының 2006 жылғы 12 маусымдағы № 149-НҚ бұйрығымен бекітілген Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтері (тауарлары, жұмыстары) тарифтерінің (бағаларының, алымдар ставкаларының) жəне тарифтік сметаларының шекті деңгейін бекіту ережесіне (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 4287 нөмірмен тіркелген, «Юридическая газета» газетінде 2006 жылғы 28 шілдедегі № 139 нөмірінде жарияланған) сəйкес уəкiлеттi органға тарифтi (бағаны, алым мөлшерлемесін) немесе оның шектi деңгейiн бекiтуге өтiніш жасай алады. Бұл ретте жаңа тарифтің (бағаның, алым мөлшерлемесінің) деңгейін негіздеуге алынған табыс шешім қабылдау күніне Қазақстан Республикасы Ұлтттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып, табиғи монополия субъектісінің өзінің реттеліп көрсетілетін қызметтерін (тауарларын, жұмыстарын) тұтынушыларға өтегенін шегеріп, негізсіз алынған табыс сомасына азайтылады. 17. Табиғи монополия субъектiсi тұтынушыларға келтiрген залалдарды уақытша өтемдiк тарифтiң қолданылу кезеңi аяқталғанға дейiн толық өтеген жағдайда, табиғи монополия субъектiсi уəкiлеттi органға уақытша өтемдiк тарифтiң қолданылу кезеңi аяқталғанға дейiн өтемдiк тарифтiң күшін жою туралы өтiнiшті, тұтынушыларға келтірілген залалды өтеу фактісін растайтын құжаттарды қоса бере отырып, жасай алады. Уəкiлеттi орган күнтiзбелiк отыз күн iшiнде өтініш түскен күнінен бастап өтiнiштi қарайды жəне қарау нəтижелері бойынша уəкілетті орган уақытша өтемдік тарифтің қолданыс кезеңін өзгеру туралы шешім қабылдайды не табиғи монополиялар субъектісін бас тарту себептерін көрсете отырып, бас тартқандығы туралы хабардар етеді. 3. Уақытша өтемдік тариф мөлшерін есептеу 18. Осы Қағидалардың 6-тармағында көрсетілген бұзушылықтар анықталған жағдайда, уəкілетті орган реттеліп көрсетілетін қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) іс жүзінде ұсынылған көлемін жəне табиғи монополия субъектісі бұзушылықтарға жол берген кезеңде іс жүзінде алынған табысты айқындайды. 19. Табиғи монополия субъектiсi жол берген бұзушылықтар кезеңi: 1) осы Қағидалардың 6-тармағының 1) тармақшасында көзделген жағдайда - табиғи монополия субъектiсi уəкiлеттi орган бекiткен тарифтен (бағадан, алым мөлшерлемесінен) немесе оның шектi деңгейiнен асатын құн бойынша ақы алған кезең; 2) осы Қағидалардың 6-тармағының 2), 3), 4) жəне 5) тармақшаларында көзделген жағдайда - уəкiлеттi орган табиғи монополия субъектiсiнiң реттелiп көрсетiлетiн қызметтерiне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтiк смета бекiткен жыл болып есептеледi. 20. Осы Қағидалардың 6-тармағының 1) тармақшасында көзделген жағдайда, негiзсiз алынған табыс (НТ) сомасы мынадай формула бойынша айқындалады: НТ = (Т1-Т)xV1, мұндағы Т1 - табиғи монополия субъектiсi нақты қолданған көрсетiлетiн қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) құны, теңге; Т - уəкiлеттi орган бекiткен тариф (баға, алым мөлшерлемесі) немесе оның шектi деңгейi, теңге; VI - бұзушылықтар жiберiлген кезең iшiнде табиғи монополия субъектiсi нақты көрсеткен реттеліп көрсетілетін қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) көлемi. 21. Осы Қағидалардың 6-тармағының 2) тармақшасында көзделген жағдайда, негiзсiз алынған табыс (НТ) сомасы мынадай формула бойынша айқындалады: HT = Амақсатс, мұндағы: А мақсатс – бекiтiлген тарифте жəне (немесе) тарифтiк сметада көзделген, табиғи монополия субъектiсi амортизациялық аударымдар қаражаттарының есебiнен реттелiп көрсетiлетiн қызметтердi ұсынуда пайдаланылатын тiркелген активтерге күрделi қаржы салуға жəне тартылған кредиттiк ресурстар бойынша негiзгi қарызды қайтаруға байланысы жоқ мақсаттарға бағытталған қаражаттар, теңге. 22. Осы Қағидалардың 6-тармағының 4) тармақшасында көзделген жағдайда, негiзсiз алынған табыс сомасы (НТ) мынадай формула бойынша айқындалады: НТ = ∑ИПі, мұндағы ИПi – тарифтерді (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін бекіту кезінде ескерілген инвестициялық бағдарламаның (жобаның) орындалмаған і – іс-шарасын толық немесе ішінара іске асыруға көзделген шығындар, теңге.»; 23. Осы Қағидалардың 6-тармағының 3) тармақшасында көзделген жағдайда, негiзсiз алынған табыс сомасы (НТ) мынадай формула бойынша айқындалады: НТ = ∑Ні, мұндағы Ні – і-бабы бойынша шығыс баптарын уəкілетті орган бекіткен нормативтік техникалық ысыраптардың, шикізат, материалдар, отын, энергия шығыстарының техникалық жəне технологиялық нормаларының шектерінен бес пайыздан асыру, теңге. 24. Осы Қағидалардың 6-тармағының 5) тармақшасында көзделген жағдайда, негiзсiз алынған табыс сомасы (НТ) мынадай формула бойынша айқындалады: НТ = ∑Зі, мұндағы Зi - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерiлген шығындармен салыстырғанда i-бабы бойынша 5 пайыздан асатын шығындарды толық игермеу, теңге. 25. Негiзсiз алынған табыстың түпкiлiктi сомасы (НТк) шешiм қабылдау күнiне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып, мынадай формула бойынша айқындалады: (100+к) НТк = НТх –––––––––– , мұндағы 100 НТк – қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып, негiзсiз алынған табыс сомасы, теңге; НТ - осы Қағидалардың 6-тармағында көзделген бұзушылықтардың түрлері бойынша негiзсiз алынған табыстың жалпы сомасы; к - шешiм қабылдау күнiне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қайта қаржыландыру мөлшерлемесі, %. 26. Табиғи монополия субъектiсiнiң уақытша өтемдiк тариф қолданысы кезеңiнде алатын табысы жылдық амортизация сомасының елу пайызы шегеріліп, реттелiп көрсетiлетiн қызметтердi (тауарларды, жұмыстарды) ұсынуға қажеттi шығын құнынан төмендетпей есептеледі. Табиғи монополия субъектiсiнің уақытша өтемдiк тарифтi қолдану кезеңiнде алған табысын анықтау үшiн тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейi (Тшек.) мынадай формула бойынша есептеледi: , мұндағы Тшек - тарифтiң ең төменгі ықтимал шектi деңгейi, теңге; V - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерілген реттелiп көрсетiлетiн қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) жылдық көлемi; П - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерілген табыс, теңге; А - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерілген жылдық амортизация, теңге. 27. Уақытша өтемдiк тариф (ТӨтем) мынадай формула бойынша айқындалады: , мұндағы ТӨтем - уақытша өтемдiк тариф, теңге. 28. Уақытша өтемдiк тариф қолданылатын кезеңді (бұдан əрi – қолданыс кезеңі) уəкiлеттi орган айқындайды: 1) егер ТӨтем < Tшек. болған жағдайда, қолданыс кезеңi мынадай формула бойынша айқындалады: НТk n= ––––––––––– , мұндағы (T-Tшек)*V n - уақытша өтемдiк тарифтiң қолданыс кезеңi. Уақытша өтемдiк тариф тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейiнде бекiтiледi: Т = Т шек; 2) егер ТӨтем > = Tшек. болған жағдайда, қолданыс кезеңi мынадай формула бойынша айқындалады: НДк n= ––––––––––– , мұндағы (T-Tөтем)*V Уақытша өтемдiк тарифтi бекiту жөніндегі қағидаларға қосымша Уақытша өтемдiк тарифтi есептеу үлгiсi Т х V – НТк х V – (3 – 0,5хА) = Тпр; Бекiтiлген тариф (баға, алым мөлшерлемесі) Т - 8 теңге Бекiтiлген тарифте қабылданған реттелiп көрсетiлетiн қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) көлемi V - 1000 текше метр (бұдан əрі - м 3) 1. Негiзсiз алынған табыс (НТ) сомасы айқындалады - 6046 2. Шешiм қабылдау күнiне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып, негiзсiз алынған табыс сомасы айқындалады (НТк): (100+к) (100+7,5) НТк = НТ х –––––––– – 6046 х –––––––– = 6500 теңге, мұндағы 100 100 6 046 теңге - негiзсiз алынған табыс сомасы; 7,5 % - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қайта қаржыландыру мөлшерлемесі; 6500 теңге - қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ескере отырып, негiзсiз алынған табыс сомасы. 3. Тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейi (Тшек) айқындалады: теңге/м 3 , мұндағы

500 теңге - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерiлген пайда; 3000 теңге - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерiлген жылдық амортизация; 6 теңге/м 3 - тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейi. 4. Уақытша өтемдiк тарифтiң деңгейi мынадай формула бойынша айқындалады:

теңге/м 3 , мұндағы 1,5 теңге/м3 - уақытша өтемдiк тарифтiң деңгейi. 5. ТӨтем < Тшек. екенiн ескере отырып, қолданыс кезеңi мынадай формула бойынша айқындалады:

2013 жылғы 16 тамыз

теңге, мұндағы

1350 теңге - негiзсiз алынған табыс сомасы; 7,5 % - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қайта қаржыландыру мөлшерлемесі; 1451,25 теңге - қайта қаржыландыру мөлшерлемесі ескеріле отырып, негiзсiз алынған табыс сомасы; 3) тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейi айқындалады: теңге/м 3 , мұндағы 500 теңге - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерiлген пайда; 3000 теңге - бекiтiлген тарифтiк сметада ескерiлген жылдық амортизация, теңге; 6 теңге/м 3 - тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейi; 4) уақытша өтемдiк тарифтiң деңгейi мынадай формула бойынша айқындалады: теңге/м 3, мұндағы 6,54 теңге/м 3 - уақытша өтемдiк тарифтiң деңгейi. 7. ТӨтем > Тшек. екенiн ескере отырып, қолданыс кезеңi мынадай формула бойынша айқындалады:

0,99 жыл (немесе 11 ай 26 күн) - тұтынушыларға келтірген залалдарды өтеу кезеңi. Уақытша өтемдiк тарифтiң (ТӨтем) деңгейi 6,54 теңге/м 3 құрайды, оның қолданыс кезеңi - 11 ай 26 күн. ––––––––––––––––––––––––––– Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 24 мамырда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 8472 болып енгізілді.

Астана қаласы

«Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша шығыстар нормаларын, оқуға және тағылымдамадан өтуге үлгілік шарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі №163 бұйрығына толықтыру енгізу туралы

6М090700 6М090800 6М090900 6М091000 6М091100 6М091200 6М120100 6М120200

Бұйырамын: 1. «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша шығыстар нормаларын, оқуға жəне тағылымдамадан өтуге үлгілік шарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сəуірдегі №163 бұйрығына (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде №7613 тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінің 2012 жылғы 29 мамырдағы №274-278 (27352) санында жарияланған) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген бұйрықпен бекітілген 1-қосымшаға сəйкес елдер бөлімінде Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының көлемін анықтау үшін шығыстар нормаларында: 1-тармақ мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 39-жолмен толықтырылсын: « 39

Сербия республикасы

680 АҚШ долларына балама сомадан артық емес

680 АҚШ долларына балама сомадан артық емес

Министрдің міндетін атқарушы М.ОРЫНХАНОВ ––––––––––––– Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 27 тамызда Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8661 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 23 қыркүйек

№385

Астана қаласы

«2013-2014 оқу жылына жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар мамандар даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын мамандықтар бойынша бөлу туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 11 маусымдағы № 221 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы Жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар мамандар даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын игеру мақсатында бұйырамын: 1. «2013-2014 оқу жылына жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар мамандар даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысын мамандықтар бойынша бөлу туралы» Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 11 маусымдағы № 221 бұйрығына (Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде 2013 жылғы 14 маусымда № 8510 болып тіркелген, 2013 жылғы 19 маусымдағы № 151 (28090) «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген бұйрықпен бекітілген 2013-2014 оқу жылына магистрлерді даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы осы бұйрыққа 1-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; көрсетілген бұйрықпен бекітілген 2013-2014 оқу жылына PhD докторларын даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы осы бұйрыққа 2-қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаменті (Ф.Н. Жақыпова): 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін; 2) осы бұйрықты мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарында жарияласын. 3.Осы бұйрықтың орындалуын бақылау вице-министр М.Қ.Орынхановқа жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Министр

А.СƏРІНЖІПОВ.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 23 қыркүйектегі №385 бұйрығына 1-қосымша Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 11 маусымдағы № 221 бұйрығына 1-қосымша

2013-2014 оқу жылына магистрлерді даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы Код 6М010100 6М010200 6М010300 6М010400 6М010500 6М010600 6М010700 6М010800 6М010900 6М011000 6М011100 6М011200 6М011300 6М011400 6М011500 6М011600 6М011700 6М011800 6М011900 6М012000 6М012100 6М012200 6М012300 6М020100 6М 020200 6М020300 6М020400 6М020500 6М020600 6М020700 6М020800 6М020900 6М021000 6М021200 6М021300 6М021400 6М021500 6М030100 6М030200 6М030400 6М040100 6М040200 6М040300 6М040400 6М040500 6М040600 6М040700 6М040800 6М040900 6М041000 6М041200 6М041200 6М041300 6М041400 6М041500 6М041600 6М041700 6М041900 6М042000 6М042100 6М042200 6М050100 6М050200 6М050300 6М050400 6М050500 6М050600 6М050700 6М050800 6М050900 6М051000 6М051100 6М051300 6М051400 6М051500 6M051600 6М051700 6М051800 6М052000 6М060100 6М060200 6М060300 6М060400 6М060500 6М060600 6М060700 6М060800 6М060900 6М061000 6М061100 6М061200 6М061300 6М070100 6М070200 6М070300 6М070400 6М070500 6М070600 6М070700 6М070800 6М070900 6М071000 6М071100 6М071200 6М071300 6М071400 6М071500 6М071600 6М071700 6М071800 6М071900 6М072000 6М072100 6М072200 6М072300 6М072400 6М072500 6М072700 6М072800 6М072900 6М073000 6М073100 6М073200 6М073300 6М073400 6М073500 6М073600 6М073700 6М073800 6М073900 6М074000 6М074100 6М074200 6М074400 6М074500 6М074600 6М074700 6М074800 6М074900 6М075000 6М075500 6М080100 6М080200 6М080300 6М080400 6М080500 6М080600 6М080700 6М080800 6М080900 6М081000 6М081100 6М090100 6М090200 6М090300 6М090400 6М090500 6М090600

Мамандықтар атауы 1. Білім Мектепке дейінгі оқыту жəне тəрбиелеу Бастауышта оқыту педагогикасы мен əдістемесі Педагогика жəне психология Бастапқы əскери дайындық Дефектология Музыкалық білім Бейнелеу өнері жəне сызу Дене шынықтыру жəне спорт Математика Физика Информатика Химия Биология Тарих Құқық жəне экономика негіздері География Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шетел тілі: екі шетел тілі Кəсіптік оқыту (сала бойынша) Қазақ тілінде оқытпайтын мектептердегі қазақ тілі мен əдебиеті Орыс тілінде оқытпайтын мектептердегі орыс тілі мен əдебиеті Əлеуметтік педагогика жəне өзін-өзі тану 2. Гуманитарлық ғылымдар Философия Халықаралық қатынастар Тарих Мəдениеттану Филология Дін тану Аударма ісі Археология жəне этнология Шығыстану Шетел филологиясы Түркітану Лингвистика Əдебиеттану Исламтану 3 Құқық Құқықтану Халықаралық құқық Кеден ici 4. Өнер Музыкатану Аспаптық орындаушылық Вокалдық өнер Дəстүрлі музыка өнері Дирижерлау Режиссура Актерское искусство Искусство эстрады Хореография Сценография Композиция Операторлық өнер Кескіндеме Графика Мүсіндеме Өнертану Сəн өнері Мұражай ісі жəне ескерткіштерді қорғау Сəулет Дизайн Баспа ісі 5. Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес Əлеуметтану Саясаттану Психология Журналистика Аймақтану Экономика Менеджмент Есеп жəне аудит Қаржы Мемлекеттік жəне жергілікті басқару Маркетинг Əлемдік экономика Қоғамдық байланыс Мұрағаттану, құжаттар жүргізу жəне құжаттамалық қамтамасыз ету Халықаралық журналистика Инновациалық менеджмент Жобаны басқару Іскерлік əкімшілік ету 6. Жаратылыстану ғылымдары Математика Информатика Механика Физика Ядролық физика Химия Биология Экология География Гидрология Физика жəне астрономия Метеорология Геоботаника 7. Техникалық ғылымдар жəне технологиялар Биотехнология Автоматтандыру жəне басқару Ақпараттық жүйелер Есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету Математикалық жəне компьютерлік модельдеу Геология жəне пайдалы қазбалар кен орнын барлау Тау-кен ісі Мұнай-газ ісі Металлургия Материал тану жəне жаңа материалдар технологиясы Геодезия Машина жасау Көлік, көлік техника жəне технологиялары Авиациялық техника жəне технологиялары Теңіз техникасы мен технологиялар Аспап жасау Жылу энергетикасы Электр энергетикасы Радиотехника, электроника жəне телекоммуникациялар Бейорганикалық заттардың химиялық технологиясы Органикалық заттардың химиялық технологиясы Полиграфия Техникалық физика Техникалық машиналар жəне жабдықтар (сала бойынша) Ағаш өңдеу жəне ағаштан бұйымдар жасау технологиясы (сала бойынша) Жеңіл өнеркəсіп бұйымдарының технологиясы жəне құрастырылуы (сала бойынша) Азық – түлік өнімдерінің технологиясы (сала бойынша) Қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы (сала бойынша) Құрылыс Құрылыс материалдарын, бұйымдарын жəне құрастырылымдарын өндіру Қоршаған ортаны қорғау жəне өмір тіршілігінің қауіпсіздігі Стандарттау жəне сертификаттау (сала бойынша) Тоқыма материалдарының технологиясы жəне жобалануы Жарылғыш заттар мен пиротехникалық құралдардың химиялық технологиясы Тағам қауіпсіздігі Азық-түлік емес заттар мен бұйымдар қауіпсіздігі Пайдалы қазбаларды байыту Материалдарды қысыммен өңдеу технологиясы Мұнайхимия Наноматериалдар жəне нанотехнологиялар (сала бойынша) Картография Кеме жүргізу Гидротехникалық құрылыс жəне ғимарат Көлік құрылысы Ғарыштық техника жəне технологиялар Геофизикалық іздеу əдістері жəне пайдалы қазбалар кен орындарын барлау Фармацевтикалық өндіріс технологиясы Маркшейдер ісі Метрология Гидрология жəне инженерлік геология 8. Ауылшаруашылық ғылымдары Агрономия Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы Аңшылықтану жəне аң шаруашылығы Балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау Су ресурстары жəне суды пайдалану Аграрлық техника жəне технология Орман ресурстары жəне орман шаруашылығы Топырақтану жəне агрохимия Жеміс – көкөніс шаруашылығы Жерді мелиорациялау, баптау жəне қорғау Өсімдіктерді қорғау жəне карантин 9. Қызмет көрсету Көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру Туризм Жерге орналастыру Əлеуметтік-мəдени қызмет көрсету Əлеуметтік жұмыс Мəдени - тынығу жұмысы

орындар саны 1196 20 25 115 6 19 17 13 33 101 86 99 84 71 73 16 32 100 36 133 39 20 18 40 712 38 75 94 50 115 41 83 50 42 60 18 14 16 16 128 88 30 10 181 5 25 6 16 4 20 3 5 4 2 2 2 4 2 1 14 2 8 21 25 10 747 35 32 49 61 48 101 81 67 88 52 42 10 15 16 12 10 20 8 822 113 104 39 97 39 82 118 123 61 11 12 12 11 2201 109 86 140 126 86 40 34 73 44 64 45 76 83 20 8 32 60 90 74 50 87 12 43 25 12 16 38 41 85 51 48 75 16 9 23 4 8 16 40 42 16 8 12 14 20 16 31 8 33 12 369 63 34 19 27 47 58 31 40 16 16 18 311 40 70 33 26 37 4

Кадастр Бағалау Логистика (сала бойынша) Кітапхана ісі Геоэкология жəне табиғатты пайдалануды баскару Мейрамхана ісі жəне мейманхана бизнесі 12. Ветеринария Ветеринарлық медицина Ветеринарлық санитария оның ішінде: Өнер ЖОО Қаржы академиясы Ауғанстан азаматтары Халықаралық келісім бойынша азаматтарды оқуға қабылдау БАРЛЫҒЫ

25 18 16 10 24 8 115 68 47 55 10 15 40 6782

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 23 қыркүйектегі №385 бұйрығына 2-қосымша Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 11 маусымдағы № 221 бұйрығына 2-қосымша

680 АҚШ долларына балама сомадан артық емес

». 2. Стратегиялық жоспарлау жəне ақпараттық технологиялар департаменті (Э.М.Тулеков): 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) белгіленген тəртіппен осы бұйрықтың ресми жариялануын; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің интернет-ресурсында орналасуын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

6М072600

3,25 жыл (немесе 3 жыл 3 ай) - тұтынушыларға келтірген залалдарды өтеу кезеңi. Уақытша өтемдiк тариф (ТӨтем) тарифтiң (бағаның, алым мөлшерлемесінің) ең төменгі ықтимал шектi деңгейiнде бекітіледі - 6 теңге/м 3 , оның қолданыс кезеңi - 3 жыл 3 ай. 6. Егер ТӨтем > Тшек. болған жағдайда, уақытша өтемдiк тарифтiң деңгейi жəне оның қолданыс кезеңi мынадай формула бойынша айқындалады: бекiтiлген тариф (баға, алым мөлшерлемесі) Т - 8 теңге/м 3 , бекiтiлген тарифте (бағада, алым мөлшерлемесінде) қабылданған реттелiп көрсетiлетiн қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) көлемi V - 1000 м 3 1) негiзсiз алынған табыс (НТ) сомасы айқындалады - 1350 теңге; 2) негiзсiз алынған табыс сомасы шешiм қабылдау күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң (НТк) қайта қаржыландыру мөлшерлемесі ескеріле отырып айқындалады:

№346

2013-2014 оқу жылына PhD докторларын даярлауға арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы Код 6D010200 6D010300 6D010900 6D011000 6D011300 6D011700 6D011800 6D011900 6D020100 6D020200 6D020300 6D020400 6D020500 6D020600 6D020800 6D020900 6D021000 6D021200 6D021300 6D021500 6D030100 6D030200 6D040100 6D041600 6D050100 6D050200 6D050300 6D050400 6D050500 6D050600 6D050700 6D050800 6D050900 6D051000 6D051100 6D051800 6D060100 6D060200 6D060300 6D060400 6D060500 6D060600 6D060700 6D060800 6D060900 6D061300 6D070100 6D070200 6D070300 6D070400 6D070500 6D070600 6D070700 6D070800 6D070900 6D071000 6D071100 6D071200 6D071600 6D071700 6D071800 6D071900 6D072000 6D072100 6D072300 6D072400 6D072600 6D072700 6D072800 6D072900 6D073000 6D073300 6D073400 6D073500 6D073900 6D074000 6М074400 6М074600 6М074800 6М075100 6М075500 6D080100 6D080200 6D080500 6D080600 6D080700 6D080800 6D080900 6D081000 6D081100 6D090200 6D120100 6D120200

Мамандықтар атауы 1. Білім Бастауышта оқыту педагогикасы мен əдістемесі Педагогика жəне психология Математика Физика Биология Қазақ тілі жəне əдебиеті Орыс тілі жəне əдебиеті Шет ел тілі: екі шет ел тілі 2. Гуманитарлық ғылымдар Философия Халықаралық қатынастар Тарих Мəдениеттану Филология Дінтану Археология жəне этнология Шығыстану Шетел филологиясы Түркітану Лингвистика Исламтану 3. Құқық Құқықтану Халықаралық құқық 4. Өнер Музыкатану Өнертану 5. Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес Əлеуметтану Саясаттану Психология Журналистика Аймақтану Экономика Менеджмент Есеп жəне аудит Қаржы Мемлекеттік жəне жергілікті басқару Маркетинг Жобаны басқару 6. Жаратылыстану ғылымдары Математика Информатика Механика Физика Ядролық физика Химия Биология Экология География Геоботаника 7. Техникалық ғылымдар жəне технологиялар Биотехнология (сала бойынша) Автоматтандыру жəне басқару Ақпараттық жүйелер Есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету Математикалық жəне компьютерлік модельдеу Геология жəне пайдалы қазбалар кен орнын барлау Тау-кен ісі Мұнай-газ ісі Металлургия Материал тану жəне жаңа материалдар технологиясы Геодезия Машина жасау Аспап жасау Жылу энергетикасы Электр энергетикасы Радиотехника, электроника жəне телекоммуникациялар Бейорганикалық заттардың химиялық технологиясы Органикалық заттардың химиялық технологиясы Техникалық физика Техникалық машиналар жəне жабдықтар (сала бойынша) Жеңіл өнеркəсіп бұйымдарының технологиясы жəне құрастырылуы (сала бойынша) Азық-түлік өнімдерінің технологиясы (сала бойынша) Қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы (сала бойынша) Құрылыс Құрылыс материалдарын, бұйымдарын жəне құрастырылымдарын өндіру Тоқыма материалдар технологиясы жəне жобалау Жарылғыш заттар мен пиротехникалық құралдардың химиялық технологиясы Тағам қауіпсіздігі Мұнайхимия Наноматериалдар жəне нанотехнологиялар (сала бойынша) Гидротехникалық құрылыс жəне ғимарат Ғарыштық техника жəне технологиялар Фармацевтикалық өндіріс технологиясы Информатика, есептегіш техника жəне басқару Гидрология жəне инженерлік геология 8. Ауылшаруашылық ғылымдары Агрономия Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы Су ресурстары жəне суды пайдалану Аграрлық техника жəне технология Орман ресурстары жəне орман шаруашылығы Топырақтану жəне агрохимия Жеміс – көкөніс шаруашылығы Жерді мелиорациялау, баптау жəне қорғау Өсімдіктерді қорғау жəне карантин 9 Қызмет көрсету Туризм 12. Ветеринария Ветеринарлық медицина Ветеринарлық санитария БАРЛЫҒЫ

орындар саны 49 5 14 4 4 4 11 4 3 57 5 4 13 4 8 4 4 4 2 3 2 4 18 13 5 8 2 6 54 3 5 4 4 2 13 5 3 4 6 2 3 73 8 7 3 8 6 12 14 8 5 2 182 9 8 8 8 10 4 6 8 8 8 4 8 2 4 7 8 9 8 6 3 1 2 2 3 2 1 3 2 7 9 2 2 6 2 2 42 8 7 3 4 2 6 2 4 6 2 2 10 4 6 495

––––––––––––––– Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 2 қазанда Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8758 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 31 мамыр

№154-ө

Астана қаласы

Балық ресурстарына келтірілетін және келтірілген, оның ішінде болмай қоймайтын зиянды өтеудің орнын толтыру әдістемесін бекіту туралы «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 17-бабы 3-тармағының 2) тармақшасына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған балық ресурстарына келтірілетін жəне келтірілген, оның ішінде болмай қоймайтын зиянды өтеудің орнын толтыру əдістемесі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті (Қ.Ш.Мұсабаев) заңнамада белгіленген тəртіпте осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау Вицеминистрі Е.Н.Нысанбаевқа жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр Н.ҚАППАРОВ. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрінің 31 мамырдағы 2013 жылғы №154-ө бұйрығымен бекітілген Балық ресурстарына келтірілетін жəне келтірілген, оның ішінде болмай қоймайтын зиянды өтеудің орнын толтыру Əдістемесі 1. Жалпы ережелер 1. Балық ресурстарына келтірілетін жəне келтірілген, оның ішінде болмай қоймайтын зиянды өтеудің орнын толтыру Əдістемесі (бұдан əрі – Əдістеме) «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 17-бабы 3-тармағының 2) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу нəтижесінде, оның ішінде, табиғи жəне техногенді апатты жағдайлардың салдарынан, сондай-ақ, тұрмыстық жəне басқа да іс-əрекеттерді жобалау барысында балыққа жəне олардың тіршілік ортасына тигізетін зиянды анықтау негізінде жасалынды. 2. Балық ресурстарына келтірілген шығын мөлшерін есептеу балық ресурстарының жағдайына жанжақты теріс факторлары əсерінің салдарына сүйене отырып, заттай көріністе (килограмм, тонна) жəне жіберіліп алған пайданы ескере отырып, балық ресурстарының бұзылған жағдайын қалпына келтірудегі, ақша көрінісінде (теңге) анықталады. 3. Əдістеме сандық есепке алынатын шығынның бөлігін есептеу үшін əзірленді. 4. Осы Əдістемеде балық қоры мен басқа да су жануарларына келтірілген зиян мөлшерін анықтау мен есептеу төмендегідей қарастырылады: 1) Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу нəтижесінде, сондай-ақ техногенді сипаттағы апатты жағдайлардың салдарынан балық ресурстары мен басқа да су жануарларына келтірілген шығынды есептеу; 2) Омыртқасыздар, балықтар мен теңіз аңдарының өлім-жітімі нəтижесінде балық шаруашылығына тигізілген зиян; 3) Балық шаруашылық суқоймада қоректік организмдердің жойылуы жағдайында балық ресурстарының өсімін жоғалтуы салдарынан болатын шығын (нұсқан) мөлшері; 4) Балық қорының үздіксіз өсуі (ұдайы өндірісі) мен тіршілік ортасының нашарлауы салдарынын болатын балық қорына тиетін шығыны; 5) Көмірсутегі шикізатының апатты жағдайлардан төгілуі салдарынан балық қоры мен басқа да су жануарларына əкелетін шығынды анықтау; 6) Балық ресурстарына жəне олардың тіршілік ортасына əсер ететін шаруашылық жəне басқа қызмет атқарудан, жобалау кезіндегі балық ресурсы мен басқа да су жануарларына əсер ететін шарасыз шығынның мөлшерін есептеу; 7) Шаруашылық жəне басқа да іс-əрекеттерді жоспарлау мен жүзеге асыру барысында балық ресурстары мен басқа да су жануарларына тигізген, тигізетін шарасыз шығынды өтеу бойынша қаржылай салымдарды есептеу. 5. Осы Əдістемеде келесі ұғымдар пайдаланылады: 1) арнайы мамандандырылған балық өндіруші объектілер – балық өндіруші зауыттар, балық питомниктері, уылдырық шайқап шабақ өсіруші балық шаруашылық, инкубациялық цехтар; 2) балық қорғау құрылғыларының тиімділік коэффициенті – бірден бір жобаның сипаттамасы балық қорғау құрылғылары арқылы болатын өлім-жітімі, су жинау құрылғыларда өлген балық саны, балық санының (уылдырық, дернəсіл, шабақ) пайыздық қатынасы арқылы көрініс табады. Балық қорғаушы құрылғы түрлері мен су жинау құрылысына байланысты əртүрлі əдістермен анықталады; 3) балық өнімділігі – су айдынның бір жылда балықтар биомассасының белгілі бір мөлшерін өсіп– өндіру қасиеті. Балық өнімділігі биологиялық (су айдындарының биологиялық өнімділігін зерттеулердегі – ағзалардың бірлік уақытта бірлік көлемде өндіретін биомасса салмағы) жəне кəсіпшілік болып бөлінеді. Ауданға жатқызылған салмақтық бірліктермен анықталады, əдетте кг/га; 4) балық өсіру мелиорациялық шаралар – құнды балықтардың шабақтарын өсіріп шығару, балықтардың көбеюі жəне тіршілік ету жағдайын жақсарту мақсатында жасанды уылдырық шашатын орындарды құру, гидротехникалық құрылыс жүргізу, артық су өсімдіктерін шабу, бұлақ көздерін ашу, жайылмалық уылдырық шашатын жерлерге балықтардың өтуіне арналған тармақтарды тереңдету мен тазарту жəне басқалары; 5) балық өсіру мелиорациялық шаралардан кəсіпшілік қайтарым – жыл сайын шабақтарды жіберуден немесе басқа балық жіберу материалынан алынатын, немесе басқа да балық өсіру мелиорациялық шараларымен қамтамасыз етілетін балықтардың аулану мөлшері; 6) балық өткізуші имараттар – су тораптары кешенінде қарастырылған (балық өткізгіштер, балық көтергіштер, жинауыштар), көбею үшін көтеріліп бара жатқан өрістегіш балықтардың аталық пен аналықтарын өткізуге немесе жоғарғы бъефке қоныстандыруға, сондай–ақ балық шабақтарының еңіске көтерілуге арналған имараттар; 7) бентос – су айдынның су түбі топырағының үстінде жəне ішінде тіршілік ететін организмдер жиынтығы; 8) биомасса – су айдынның көлемі немесе аудан бірлігіне шаққандағы тірі организмдерінің салмағы; 9) гидробионттар – суда тіршілік ететін организмдер (планктон, бентос, балықтар); 10) жалпы балық қоры – су айдындағы балықтардың барлық түрінің жалпы саны мен салмағы жəне жастық құрамы (ұғым су айдынның биологиялық өнімділік заңдылықтары мен балық санының динамикасын қарастыруда пайдаланады); 11) жануарлар дүниесінің биологиялық алуантүрлілігі – жануарлар дүниесі объектілерінің бір түр шегіндегі алуантүрлілігі, түрлер арасындағы жəне экологиялық жүйенің алуантүрлілігі; 12) жартылай өрістегіш балықтар – теңіздің үнемі тұздылығы орташа аудандарында тіршілік ететін, бірақ уылдырық шашуға тұщыланған өзендердің сағалық учаскелеріне, сағасына жəне төменгі ағыстарына кіретін балықтар; 13) интерполяция əдісі – берілген деректерді кесте бойынша анықтау үшін (немесе атқарым бойынша есептеу) қандай–да бір параметрдің белгілі деректері бойынша кесте (атқарым) құру; 14) кəсіпшілік балық өнімділігі – су айдынның ауданына жатқызылған, балық қорларының жағдайы мүмкіндік ететін балықтың жылдық аулану мөлшері. Нақты кəсіпшілік балық өнімділігі, балық қорларының жағдайынан басқа, сондай–ақ балық аулануының қарқындылығы мен құрылымына байланысты жəне есептелінгеннен төмен немесе жоғары болуы ықтимал; 15) өнімділік – су айдын көлемі немесе аудан бірлігінде белгілі уақыт аралығында сақталған немесе элиминирленген дарақтардың өсімінен құрылған организмдердің биомассасының артуы; 16) өрістегіш балықтар – ұдайы теңізде тіршілік етіп, бірақ уылдырық шашуға өзенге кіретін балықтар. Бұл балықтардың жыныс өнімдерінің дамуы, уылдырық шашуы, уылдырық инкубациясы жəне шабақтардың алғашқы даму кезеңдері тек қана тұщы суда, ал ересек балықтардың жайылымы – тұзды теңіз суында өтеді; 17) өтемақы іс-шаралары – балық ресурстары мен басқа да су жануарлар санын, келтірілетін жəне келтірілген, оның ішінде болмай қоймайтын зиянның орнын толтыруды жүзеге асыратын тіршілік орталарын қайта қалпына келтіруге арналған іс-шаралар;

18) планктон – қашық жерлерге дербес қозғалуға қабілетсіз, су қабатында пассивті жүзетін ағзалар жиынтығы; 19) тиесілі саны – суқойманың көлемі мен аудан бірлігіне шаққандағы тірі организмдердің дана бойынша саны; 20) ұсақ балықтар – əр түрлі тұқымдастарға жəне экологиялық топтарға жататын балықтарды біріктіретін шартты кəсіпшілік санат. Терминнің этимологиясы «шағын» (яғни ұсақ тор көзді) ау деген сөздерден шыққан, осы балықтар бұрын сондай аумен ауланған. Қазіргі уақытта «ірі балықтар» санаты тыранның, сазанның, шортанның, көксеркенің, ақмарқаның, жайынның жəне басқа да ірілеу балықтардың аулану мөлшерін біріктіреді. «Ұсақ шағын балық» санаты - алабұғаның, тортаның, тұрпан, мөңкенің, қылыш балықтың жəне басқалардың аулану мөлшерін қамтиды. Бекірелер, албырттар, ақсахалар, майшабақтар, сондай-ақ қаракөз, тыран жəне көп таралған ұсақ балықтар – снеток, шаншар балық, тюлька майшабағы, шабақ балық жəне басқалары «шағын балық» санатына жатпайды; 21) табиғатты қорғау іс-шаралары – табиғи орта жағдайындағы балық қоры мен басқа да су жануарларының қауымдастығының тұтастығын жəне биологиялық алуантүрлілігін, сонымен қатар, жасанды көбейтуді қоса отырып, оның ішінде сирек жəне жоғалып кету қаупі бар балық қоры мен басқа да су жануарларының ұдайы өндірісін сақтау, кейін оларды тіршілік ету ортасына жіберу бойынша іс-шаралар; 22) булану – көмірсутегінің ауаға көтерілуі. Əрі қарай бұл балық қоры мен басқа да су жануарларына ешқандай əсерін тигізбейді жəне шығынды есептеуде есепке алынбайды; 23) еру мен эмульсификация – көмірсутегінің сулы ортаға өтуі. Бұл бөлік əсер етудің негізгі факторы болып табылады; 24) сорбция – көмірсутегінің немесе басқа да улы заттардың су түбіне шөгуі. Бұл əсер етудің қосымша факторы болып табылады. 25) K1 – кəсіптік шығынның орнын толтыру коэффициенті – бұл бақылаудағы организмдердің (уылдырықтардың, дернəсілдердің, шабақтардың) кəсіпшілікке жарамды өлшемге немесе жыныстық жетілуге дейін жететіндерінің пайызбен алғандағы бөлігі; 26) k2 – қоректік коэффициент – қоректік биомассаның қоректенушінің биомассасына ауысу үлесі; 27) k3 – қоректік базаны шекті пайдалану мүмкіндігінің көрсеткіші – бұл қоректенушінің орташа қоректік белсенділігі кезіндегі қоректі табу мен жеу мүмкіндігінің ең жоғарғы үлесі; 28) K i – өміршеңдік коэффициенті – бақыланатындардың жалпы санына шаққанда тірі қалған организмдердің пайыздық қатынасы ретінде анықталады, демек 100-Кi – өлім–жітім коэффициенті; 29) Р/В – коэффициенті – түрішілік өсіп – өну процестерінің (көбеюі, өсуі) нəтижесінде биомассаның ұлғаю көрсеткіші. 2. Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу нəтижесінде, сондай-ақ техногенді сипаттағы апатты жағдайлардың салдарынан балық ресурстары мен басқа да су жануарларына келтірілген шығынды есептеу 6. Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу нəтижесінде, сондай-ақ техногенді сипатағы апатты жағдайлардың салдарынан балық ресурстары (қоры) мен басқа да су жануарларына келтірген зиянды есептеу балықтардың, омыртқасыздардың жəне теңіз аңының өлімінде, су айдында балық өнімділігінің (жалпы немесе кəсіптік) азаюы, гидробионттар мен теңіз сүтқоректілерінің ұдайы өндірісінің жəне тіршілік ету ортасы жағдайының нашарлауы, көбею, қыстау мен жайылым жасау жəне өрістеу орындарының толықтай немесе жекелеп жойылуына тікелей байланысты: 1) шаруашылық жəне басқа тұрғыдан Қазақстан Республикасының заңнамасын талаптарын бұзу əдістері (пайдалану, құрылыс, реконструкция, мекемені, балық шаруашылық маңызы бар су айдындарынан су алу құрылғыларына балық ресурстарының түсіп кетуінің алдын алуда ешқандай шара қолданбау балық шаруашылық маңызы бар су айдындарында, су объектілерінің су қорғау аймағы жəне олардың белдеулерінде жұмыстардың заңдылықтардың бұзылуымен жүргізілуі); 2) апатты жағдайлар, балық ресурсы мен басқа да су жануарларының тіршілік ортасының зиянды заттармен жəне көміртегі шикізатымен, сонымен қатар, мұнай құйылу, жағар май, қышқыл, сілті жəне басқа да заттармен ластануы, балық шаруашылық суқоймаларға қалдық заттарды тастау балық шаруашылық су айдындарында белгіленбеген шектеулі мүмкіншілік концентрациясының болуы, балық қорына тіршілік ету ортасына тəн емес. 7. Тұрмыстық жəне басқа іс-əрекеттердің (эксплуатация, құрылыс, реконструкция, кəсіпорынның, құрылғы мен өзге де нысандарының жөндеу жұмыстары, су жинақтаушы құрылғыларда балық қорының түсуін болдырмау бойынша шара қолданылмайтын балық шаруашылық маңызы бар су нысандарының жинақталған сулары, балық шаруашылық суқоймаларда немесе аймақтарында жұмыстың жүргізілуі, су нысандарының қорғаушы аймақтарында жəне олардың алаптарында заңдылықтарды бұзу) салдарынан Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу нəтижесінде балық қоры мен басқа да су жануарларына тигізетін шығын (зиян) төмендегідей көрсетілуі мүмкін: 1) балықтың (кəсіпшілік, уылдырықтар, дернəсілдер мен шабақтардың), теңіз аңының (баласы мен жынысқа жетілген) жəне омыртқасыздардың (барлық даму сатысында) өлім жітімінде, сондай-ақ су айдындардан осы нысандарды заңсыз алуда; 2) балық ресурстарының өміршеңдігі мен өсуін қамтамасыз ететін қоректік организмдердің (планктон, бентос) жойылуы салдарынан балық ресурстарының өсуін жоғалтуда; 3) балық ресурстары мен басқа да су жануарларының ұдайы өндірісі мен тіршілік ету жағдайының нашарлауында (уылдырық шашу, көбею, қыстау, жайылым аудандарының жойылуы, өрістеу жолдарының, су нысанының гидрологиялық жəне гидрохимиялық режимінің бұзылуы). Балық қоры мен басқа да су жануарларына келтірген нұсқанының (шығын) мөлшері жəне де əкелген шығыны ақша көрінісінде (теңгемен), оның ішінде балық қорының жағдайын қайта қалыптастырудағы кеткен шығыны есептеледі. Шығын (зиян) игерілген (бекітілген) жəне игерілмеген (резервті) балық шаруашылық суқоймаларда бірдей анықталады. Заңнаманы бұзушылық салдарынан балық қоры мен басқа да су жануарларына əкелетін толықтай шығынның, балық қоры мен басқа да су жануарларына жағымсыз факторларының əсерінің ақшалай құны мен санын анықтау, сонымен қатар қайталанып (ілеспелі) жəне қиын болжалуы салдарынан қиындық тудырады. Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзуды қайталаудағы шығын тікелей шығынға əкеледі, яғни су кəсібіндегі тікелей шығын елеулі түрде өсуі мүмкін, себебі кəсіптік объектілердің қоры өзін-өзі қалпына келтіру жүйесі болып табылады, өсуіне шектелмеген уақытта қоғамды азықтық жəне шикізат қорымен шығынсыз қамтамасыз ететін нысан қоры өзін өзі толықтырушы жүйе болып табылады. 8. Қазақстан Республикасының заңнаманың бұзудағы балық шаруашылығына зиянды есептеудегі негізгі деректерге актілер, рапорттар, қызмет бабындағы хат, суреттер мен бейнетүсірілімдер жəне басқа да құжаттар, сенімді сол қызметтегі тұлғалар жасаған бақылаудағы, ғылыми-зерттеу барысында ауланған нəтижелер, сондай-ақ арнайы мəліметтер жатады. 9. Балық қоры мен басқа да су жануарларына əкелген зиянды есептеуде сапалы мəлімет болып келесідей көрсеткіштер саналады: 1) уылдырықтардың, дернəсілдердің, шабақтардың жəне ересек дарақтардың өлім-жітім саны; 2) ықпал етуші аймақтарда ересек дарақтардың орташа өлшемдік –салмақтық көрсеткіштері; 3) жағымсыз əсер етуші аудандар (көлемі) (уылдырық шашу, көбею, қыстау, жайылым аудандары, өрістеу жолдарының бұзылуы); 4) жағымсыз əсерлерден соң су айдынның гидрологиялық жəне гидрохимиялық режимінің бұзылуы; 5) жағымсыз əсерлерге дейінгі жəне одан кейінгі балық ресурстарының сандық жəне сапалық құрамы; 6) өлім-жітімге ұшыраған балық қорының уылдырық, дернəсіл, шабақтан кəсіптік қайтарымның коэффициенті; 7) планктон мен бентосты организмдердің қоректік коэффициенті; 8) су айдынның немесе оның кейбір участкелерінің балық өнімділігі (жалпы немесе кəсіпшілік балық биоресурстарының түрлері бойынша); 9) популяциядағы аналықтарының үлесі, олардың орташа тұқымдылығы, балықтардың еселеп уылдырық шашуы немесе жынысқа жетілген сəттегі сүтқоректілердің балалары; 10) шығынның өтемақы мөлшері «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану туралы заңнаманы бұзумен келтірілген зиянды өтеу ставкаларының мөлшерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 4 қыркүйектегі 2001 жылғы №1140 қаулысына сəйкес айқындалады (ары қарай Қаулы №1140); 10. Зиянды есептеуге пайдаланылатын бастапқы мəліметті алудың көзі ретінде балық ресурстары мен басқа да су жануарларының өлім-жітімінің фактілері жəне олардың тіршілік ету ортасының ластануы, балық қорының мемлекеттік мониторингісі, экологиялық бақылау, ғылыми-зерттеулер, экологиялық жоба əзірлеуші ұйымдар жəне Қазақстан Республикасы балық ресурстарын қорғау саласындағы уəкілетті органдардың құрлымдарымен жүргізілетін бақылау жəне қадағалау шараларының шеңберіндегі зерттеулердің, лабораториялық талдау мен сараптама нəтижелері болып табылады, сондай-ақ, балық шаруашылық суқоймаларда кəсіптік балық шабақтарының уылдырықтары, дернəсілдері мен шабақтарынан болатын кəсіптік қайтарым коэффициентінің мəліметтері осы əдістеменің 1 қосымшасында, балықтың қоректік қорының коэффициенті 2 қосымшасында, теңіз аңы мен басты балық түрлерінің биологиялық сипаттамасы 3 қосымшасында, əр түрлі нысандар үшін төгілген көмірсутектің (мұнай жəне мұнай өнімдері) максималды мөлшері 4 қосымшасында, жануарлар əлемін пайдалану, қорғау мен ұдайы өсіруде заң бұзушылықтан болатын шығынды өтеу мөлшері 5 қосымшасында келтірілген. 3. Омыртқасыздар, балықтар мен теңіз аңдарының өлім-жітімі нəтижесінде балық шаруашылығына тигізілген зиян 11. Бірінші кезекте балық (ересек, шабақ, уылдырық, дернəсіл), омыртқасыз жəне теңіз аңын (баласы мен жынысқа жетілген), заңсыз аулау немесе өлім-жетім болуы салдарынан балық шаруашылығына тигізетін зиянын келесі жолмен анықталады: 1) балықтар үшін мына формуламен: N1 = Z x n0 x P (1), мұндағы: N1 – дарақтардың өлім-жітім əкеп соғатын шығын мөлшері ақша көрінісінде; Z – 1 (бір) килограмм (ары қарай кг) балық үшін төлемақы мөлшері №1140 Қаулысы негізінде шығын əкелген сəтте анықталады; Р – кəсіптік (жынысқа жетілген) дарақтың орташа салмағы, кг; n0 – су айдыннан заңсыз ауланған немесе өлген дарақтарыдың жалпы саны; n0 = n + (n1 x k1)/100 + (n2 x k2)/100; n – кəсіптік (жынысқа жетілген) дарақтардың саны, дана; n1 – өлген дернəсілдердің саны, дана; n2 – өлген уылдырық саны, дана; k1 – дернəсілдерден болатын кəсіпшілік қайтарым коэффициенті %; k2 – уылдырықтан болатын кəсіптік қайтарым коэффициенті %; 2) теңіз аңына мына формула бойынша: N1 = n x Z (2), мұндағы: N1 – аңдарды заңсыз аулау немесе құрып кетуіне əкелетін шығын көлемі; n – заңсыз ауланған немесе өлген аңдардың саны, дана; Z – 1 дарақ үшін төлемақы мөлшері №1140 Қаулысы негізінде шығын əкелген сəтте анықталады; 3) омыртқасыздар үшін мына формула бойынша: N1 = P x Z, (3), мұндағы: N1 – омыртқасыздарды заңсыз жинаған немесе құрып кетуіндегі шығын көлемі; Р – омыртқасыздардың заңсыз жиналғандағы немесе өлім–жетімнің жалпы салмғы, кг; Z – 1 (бір) кг үшін төлемақы мөлшері № 1140 Қаулысы негізінде шығын əкелген сəтте анықталады; 12. Екінші сатыда балықтар ұрпағын жоғалтудан келтірілген шығын анықталады: 1) Балықтар жəне омырқасыздар үшін мына формула бойынша: N2 = (n0 x Q x k2 x P x r x C)/10000 x Z (4), мұндағы: N2 – балықтар ұрпағын жоғалтудан келтірілген шығын көлемі; n0 – заңсыз ауланған немесе өлген дарақтардың жалпы саны, 1 формула бойынша есептеледі, дана; Q – дарақтардың орташа кəсіптік салмағының орташа тұқымдылығы, дана (уылдырық, дернəсіл); P – кəсіптік дарақтың (жынысқа жеткен) орташа салмағы, кг; k2 – уылдырықтан болатын кəсіптік қайтарым коэффициенті %; r – кəсіптік үйірдегі аналықтардың үлесі; С – уылдырықтың еселігі, жыл: С = H - h (5) мұндағы: Н – кəсіптік аулаудағы дарақтардың орташа жасы; h – жынысқа жетілу кезіндегі орташа жасы 2) теңіз аңына мына формула бойынша: N2 = n x Q x C x Z (6), мұндағы: N2 – балықтар ұрпағын жоғалтудан келтірілген шығын көлемі; N – заңсыз ауланған немесе өлген аналықтар саны, дана; Q – аналықтарының орташа тұқымдылығы; С – күшіктерінің еселігі, бір рет; Z – 1 (бір) кг балық пен теңіз аңы үшін төлемақы мөлшері №1140 Қаулысы негізінде шығын əкелген сəтте анықталады. Заңсыз аулау немесе жойылуы салдарынан балық ресурстары мен басқа да су жануарларының жалпы шығыны тікелей жойылу мен балық ұрпағын жоғалтудан келтірілген шығын көлемінің жалпы саны. 4. Балық шаруашылық суқоймада қоректік организмдердің жойылуы жағдайында балық ресурстарының өсімін жоғалтуы салдарынан болатын шығын (нұсқан) мөлшері 13. Барлық гидробионттар тіршілік циклінде өзінің үздіксіз өсуі (ұдайы өндірісі) болады. Қысқациклді жануарлардың өмір ұзақтығы қысқа болады, көбею кезінде кезеңдерінің аралығы қысқа болады, санын тез толықтыруға мүмкіндік береді. Басқа жануарлар ұзақ өмір сүріп, жылына бір рет көбейеді жəне қайта қалпына келуі де ұзақ болады. Сондықтан, қоректік планктонды жəне бентосты организмдердің өлім-жітімі салдарынан балық ресурсының өсімін жоғалтудан болған шығын мөлшері əрбір қоректік организмге жекедара жасалады, соңынан барлығының қосындысы алынады. 4-қосымшаның 5-кестесінде балық қорының əр түрлі топтарының қолайсыз жағдайлардан кейінгі қалпына келу мерзімі берілген. 14. Əртүрлі балық қорларының салыстырмалы салмағының көрсеткіштері жыл мезгіліне, аймақта тіршілік етуіне, жыртқыштармен желінуне сай өзгеріп отырады. Апаттық жағдайлар туындамаған кезде салыстырмалы салмағы сол орнында анықталады. Ғылыми-зерттеу жұмыстары мен мониторингалық жұмыстарды немесе жаңадан шыққан əдебиеттерді пайдалануға рұқсат етіледі. 4-қосымшаның 6 кестесінде Солтүстік Каспийдегі балық қорының салыстырмалы салмағының көпжылдық көрсеткіштері келтірілген. 15. Мұнай төгілу салдарынан өлім-жітімге ұшыраған гидробионттардың салмағы планктонды организмдер үшін мына формула бойынша анықталады:

Bp 

Vp  q p  k

1000000000

T

(7), мұңдағы: Bp – планктонды гидробионттардың салмағы, тоннамен; Vp – əсер ету көлемі, м3; qp – тиесілі биосалмағы, миллиграмм метр кубқа (ары қарай – мг/м3); k – əсер етуден болған өлім-жітім проценті, %; T – əсер етудің ұзақтылығы, жыл;. 1000000000 – мг /тоннаға аудару коэффициенті Бентикалық организмдер үшін (макробентос, мейобентос) өлгендердің биосалмағы мына формула бойынша анықталады:

Bb 

S b  qb  k Ò 1000000 (8) мұнда:

Bb – бентикалық гидробионттардың биосалмағы, тонна; Sb – əсер етуші аудан, метр квадрат (ары қарай м2); qb – салыстырмалы биосалмағы, грамм метр квадратқа (г/м2); k – əсер етуден болған өлім – жітім пайызы, %; T – əсер ету ұзақтығы, жыл. 1000000 – аудару коэффициенті, грамм тоннаға 16. Қоректік гидробионттардың салмағын балық өнімділігне қайта санау органикалық заттарды трофиктік тізбегінің қоректік коэффициентін пайдалана отырып жүзеге асады. Бұл коэффициенттер гидробионттардың қоректік қарым-қатынасында органикалық заттарды элиминациялау зертханалық зерттеу жұмыстарында өңделеді. Каспий теңізінде қолдануға ұсынылған қоректік коэффициенттер 2-қосымшада келтірілген. Балық өнімділігіне қайта санау қоректік гидробионттардың əрбір тобы үшін мына формула бойынша анықталады:

Br  Bk

P B  k2 (k1  100) (9), мұндағы:

BR - балық өнімінің биосалмағы, тонна; Bk – қоректік гидробионттар биосалмағы, тонна; P/B – өнімнің өндірілу коэффициенті; k1 – алынған өнімді балық өніміне аударудың қоректік коэффициенті; k2 – балықтардың қоректік базаны қаншалықты пайдаланатындығын көрсететін көрсеткіш (%). 17. Алынған балық өнімінің биосалмағы апаттық төгілу аймағында көп мөлшерде кездесетін балық түрлері бойынша таратылады, сонымен қатар бұл көрсеткіш əдетте бұл балықтардың бақылау мақсатында құрылған ауға түсу жиілігіне пропорционалды болады. 4-қосымшаның 7-кестесінде Солтүстік Каспийде соңғы 10 жылда жүргізілген мониторингілеу барысында əртүрлі балық түрлерінің кездесуі пайызбен есептеліп, көрсетілген, бұл қатынастарды нақты учаскелер бойынша мəліметтер болмаған кезде пайдалануға болады. 5. Балық қорының үздіксіз өсуі (ұдайы өндірісі) мен тіршілік ортасының нашарлауы салдарынын болатын балық қорына тиетін шығыны 18. Балық қорының үздіксіз өсуі мен тіршілік ортасының нашарлауы салдарынын болатын балық қоры мен басқа да су жануарларына тиетін шығыны (уылдырық шашу, көбею, қыстау, жайылым аудандарының жойылуы, өрістеу жолдарының, балық шаруашылық суқоймалардың гидрологиялық жəне гидрохимиялық режимінің бұзылуы) балық қорының əрбір түрінің суқоймада немесе жекелеген участкелерінде (балық шаруашылық маңызы бар жəне балықтың тіршілік ету жағдайы ұқсас су нысандарының балық өнімділігі бойынша) балық өнімділігінің көрсеткіштерінің негізінде анықталады. 19. Балық қорының үздіксіз өсуі мен тіршілік ортасының нашарлауы салдарынын болатын балық қоры мен басқа да су жануарларының (уылдырық шашу, көбею, қыстау, жайылым аудандарының жойылуы, өрістеу жолдарының, су нысанының гидрологиялық жəне гидрохимиялық режимінің бұзылуындағы) шығын мөлшері балық қоры мен басқа да су жануарларының тікелей жойылуында емес, балық шаруашылық суқоймаларда заң бұзушылық салдарынан биоөнімділіктің төмендеуіне қарай шығын мөлшері алынады. 20. Балық шаруашылық суқоймаларда биоөнімділігінің төмендеуі кезінде балық ресурсы қорын қалыптастыруда қандай да бір маңызы бар ма соны нақтылау керек. Биоөнімділік жылдық циклінің əрбір кезеңінде анықталатындықтан (уылдырық шашу, қыстау, жайылым), шығын əрбір этап бойынша келтіріледі.

(Жалғасы 17-бетте).


17

www.egemen.kz

9 қазан 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 16-бетте). Есептеу балық қорының əр түріне жеке-жеке есептеліп, кейін қосындысы алынады. Көп шығын келтірген шығын мөлшері этап бойынша қаралады, қалған этаптар қайта есептемеу үшін санақтан шығып қалады. Жойылған балық өнімділігінен болатын шығын мөлшері балық қоры мен басқа да су жануарларының əр түрі бойынша жеке-жеке алынады да кейін бұл нəтижелердің қосындысы алынады. 21. Тіршілік ортасы мен үздіксіз өсуінің нашарлауы салдарынан болатын шығын барлық су нысандарына мына формула бойынша есептеледі: NB = S x (B - B1) x Z, (10), мұндағы: NB – қордың үздіксіз өсуінің нашарлауынан болатын шығын көлемі, S – жағымсыз факторлардың əсер ететін ауданы, га; В – жағымсыз факторлардың əсер еткенге дейінгі кəсіптік нысан бойынша суқойманың өнімділігі, киллограмм гектарға (ары қарай кг/га); B1 – жағымсыз факторлардың əсер еткеннен кейінгі кəсіптік нысан бойынша суқойманың өнімділігі, кг/га; Z – 1 (бір) кг балық пен теңіз аңы үшін төлемақы мөлшері № 1140 Қаулысы негізінде шығын əкелген сəтте анықталады. Егер, берілген участок кəсіптік тұрғыда (маңызды) болса онда өндірілген өнімнің санын суқойма ауданына бөледі. Ал кəсіптік тұрғыда болмаса (бекітілмеген кəсіптік аудандар, қорықтар, тыйым салу аумағы) аудан бірлігіндегі өнімділігінің биосалмағы есептеліп алынады. 22. Балық шаруашылығына тигізген шығынды анықтауда балық қорын қорғауда заң бұзушылық салдарынан болған шығынды есептеу барысында заңсыз аулау мен орта жағдайының нашарлауы салдарынан өліп шығын əкелген қосындысын алады. Кəсіптік нысанда бір түрдің шығынын бірнеше əдістермен анықтауға болмайды. 23. Егер жағымсыз факторлардың əсерінен кəсіптік қорының төмендеуі 3 жыл аралығына дейін байқалса, онда (10) формулада келтірілген шығын жыл санына көбейтіледі, яғни қанша жыл əсер етсе сонша жыл алынады. Сондай–ақ, зиян келтірген заңды жəне жеке тұлға шығынды төлеу көлемінде (күрделі жұмсалым қажет етпейтін) өтемақы шараларын жүргізу керек. Егер өтемақы (компенсация) іс-шараларын жүргізбеген жағдайда соған сай өтемақы шығынын төлейді. 24. Кəсіптік нысанында қордың қысқаруы мен жоғалуы 3 жылдан артса, онда күрделі іс-шаралар жүргізу арқылы орын толтыруды қажет етеді. Бұл жағдайда жалпы шығын өтемақы объектілерінің құрылысының аяқталу кезеңінде балық шаруашылығына келген шығын қосындысымен анықталады. 6. Көмірсутегі шикізатының (мұнай) немесе оның өнімдерінің апатты жағдайлардан төгілуі салдарынан балық қоры мен басқа да су жануарларына əкелетін шығынды анықтау Параграф 1. Əсер (ықпал) ету ауқымын анықтау 25. Əсер ету ауқымын анықтау кезең бойынша жүреді: 1) төгілу көлемін анықтау; 2) төгілудің серпінді параметрларын анықтау; 3) əсер етудің ауданы мен көлемін анықтау; 4) төгілудің таралуының жəне оның уыттылық компоненттерінің ұзақ уақыт аралығында суда жəне су түбінде сақталуының алдын алуда шаралар қабылданбаған жағдайда оның токсикантты компоненттері ұзақ уақыт бойына су түбінде шөгіп жатады). 26. Төгілудің көлемі табиғат пайдаланушының (оператордың, мердігердің немесе қосалқы мердігердің, тасымалдаушының) есеп аспаптарының деректері бойынша тоннамен немесе кубометрмен анықталады немесе тікелей өлшемдер деректері бойынша немесе ең жоғары нормативті төгілуі мүмкін деректер бойынша (1 кесте, 4 қосымша) немесе көзбен шолу қорытындылары бойынша (2 кесте, 4 қосымша). 27. Көмірсутектік шикізаттың төгілуі немесе басқа улы заттардың сулы ортада араласуы əртүрлі физико – химиялық процестердің қоршаған ортада белсенді араласуы салдарынан болатын динамикалық жүйе болып табылады. Төгілудің алғашқы сағаттарындағы (температура мен көмірсутегінің қасиетіне байланысты 4-24 сағат) негізінің бірі болып булану, еру жəне эмульсификация мен ыдырау (сорбция) жатады: Ары қарай бұл үдерістер баяулай бастайды, бірақ биохимиялық ыдыраудың салдарынан толықтай жойылып кетпейді. Апатты жағдайларда табиғи жағдайда тікелей өлшеу жолымен бұл процестердің серпінін бақылауға алу қиын. Ол үшін, əдетте, компьютерлік модельдеу нəтижелерін пайдаланады, бұндай модельдер өте қиын жəне нақты емес. Төгілудің су ортасына таралуының процентін қарастыру қиынға соққан жағдайда 3 кесте, 4 қосымша деректерін пайдалануға болады. Пайыздық бұлай бөлу үшін əртүрлі ортадағы мұнайдың ақырғы салмағы есепке алу арқылы анықталады: Мr – еріген жəне эмульгирленген мұнайдың судағы салмағы, тонна; Мg – су түбіне шөккен мұнайдың салмағы; Мz – мұнайдың судың жоғарғы қабатындағы салмағы. Көмірсутектер мен басқа да улы химикаттардың əртүрлі тірі организмдерге əсер етуінің түрлік ерекшелігі бар, əрбір организмнің даму сатысы мен абиотикалық факторларына байланысты болады. Əсер ету параметрлердің ауданы мен көлемін анықтау тірі организмдерге мұнай өнімдерінің уландыру дəрежесімен тікелей байланысты. Мұнай органикалық қосындылардың эфир мен парафиннен бастап асфальтенге дейін тұратын күрделі қоспаларын құрайды, əртүрлі орында құрамы əртүрлі болады. Көмірсутегінің жеңілдетілген жүйесі 4 кесте мен 4 қосымша берілген. 28. Əртүрлі организмге көмірсутегінің əсерін жазатын əдебиет көздері көптеп кездеседі, əрқайсысы əрқалай жазылған. Сондықтан, сақтық тəсіл ретінде келесідей ұсынылады: 1) мұнай тамшысының ауданында тереңдігі 2 м аспайтын тереңдіктегі планктонды жəне су түбі организмдері үшін судағы мұнайдың 100% летальді концентрациясының бірнеше сағаттағы əсері 20 ПДК тең (шектеулі мүмкіншілік концентрациясы) немесе 1 миллигармм литрге (ары қарай мг/л) немесе 1 грамм метр кубқа (ары қарай -г/м3) (wp); 2) мұнайдың 100% летальді концентрациясының су түбінің жануарлары үшін су түбіндегі мұнайдың бірнеше сағаттағы əсері 1 грамм киллограммға (ары қарай - г/кг) (wb); 3) тереңдігі 2 м төмен сулардағы балық өнімділігінің 100% шығыны, өзен жүйесінде дақтың таралуы мен су түбі организмдеріне əсер ету ауданында қоректік қорының қалпына келуіне дейін. Планктонды организмдерге əсер ету көлемі мына формула бойынша жүзеге асады:

Vp  (

M r  1000000 )  Mr wp

(11), мұңдағы: Vp – əсер ету мөлшері, м3; Mr – еріген көмірсутегінің (мұнай, жағар май жəне басқа да өндірістер) салмағы, тоннамен; wp – судағы көмірсутегінің летальді концентрациясы, мг/л. Су түбінің организмдеріне əсер етуінің ауданы мына формуламен анықталады:

Sb 

M g 1000

( p  h  wb ) (12), мұңдағы:

Sb – əсер ету ауданы, м ; Mg – сорбцияланған көмірсутегінің салмағы (мысалы, мұнай), тонн; p – төгілгеннің шөгу тереңдігі, (0,1м); wb – су түбіндегі көмірсутегінің летальді концентрациясы, (1г/кг). Тамшымен ластанған (мұнай немесе оның өнімдері) ауданы мына формуламен анықталады: 3

Sp 

M z  1000 ( p  l ) (13), мұңдағы:

Mz – көмірсутегінің су бетінде қалған салмағы; p – төгілген өнімнің тығыздығы (кесте 4, Қосымша 4); l – мұнай қабатының қалыңдығы, мм. Қосымша көлем жəне ауданды анықтауда мынандай жағдайларда қажеттіліктер туындайды: 1) сұйықтықтың таралуына байланысты ешқандай іс-шаралар жүргізілмейді. Мұндай жағдайда, сұйықтықтың орны 2 метрден жоғары тереңдіктен бастап мұнайдың барлық қалдығы жоғары қабатта қалады да, 11 формула бойынша лас сулар көлеміне ауыстырылады, ал сұйықтықтың орны 2 метрден төмен тереңдіктен бастап сұйықтықтың қалдық салмағы екіге бөлінеді жəне сəйкесінше 11 жəне 12 формулалар бойынша көлем жəне аудандарға аударылады; 2) су түбі траншеяларына жүргізілген кəсіптік мұнай өңдеудің бұзылуы болады. Мұндай жағдайда, су түбінде болған апаттың салдарынан сол аймақ мұнайға ластанады. Су түбі мұнай шөгінділеріне қаныққан диаметрі тең ендікте болатын траншеялардың (10 – 15м) көбірек бөлігі траншеядағы бос, жұмсақ су түбі топырағы болып келеді. Мұнай шөгінділеріне қаныққан су түбі топырағының 1 метр қабаты ластанған болып есептеледі. Су үнемі қозғалыстың əсерінен ауысып отырады. Осыған орай, мұнайдың су түбі топырағындағы биохимиялық ыдырауы біткенге дейін (5 жыл) немесе су түбі топырағын қайта өңдеу (рекультивация), топырақ құнарлығын қалпына келтіру іс – шараларын жүргізгенге дейін барлық кезең бойынша судың ластануы үнемі жалғасып отырады. Судың ластануының қосымша көлемі мына формуламен есептеледі: V = с х l х 3600 х 24 х t (14), мұндағы: Vp – қосымша əсердің көлемі, м3; с – ағыс жылдамдығы, м/с; l – ластанған аймақ диаметрі (траншея ені), м; t – ластанудың тоқтағанға дейінгі уақыты, тəулік; 3600 –секундты сағатқа аудару. 29. Ары қарай қоректік қордың жойылуы салдарынан балық ресурсының өсімін жоғалту шығынының мөлшерін анықтау 4 тарауда берілген. Параграф 2. Балық ұрпағының жойылуынан келетін шығынды есептеу 30. Мұнай төгілу салдарынан келетін қолайсыз зардаптар шығынын есепке алу үшін, тікелей тек балық жəне басқа да су жануарлар қорына келетін шығынды ғана есептеп қоймау керек, сонымен қатар дүниеге келмей-ақ жойылып кететін балық ұрпағына тиетін залалды (шығын) да ескеру қажет. Ол үшін 2 тараудағы балық түрлері бойынша балық биомассасы, əрбір түрдің (түр тобының) жынысқа жетілген данасының орташа салмағына бөлу арқылы санына аударылады. Ұрпақтың жоғалуы 3-тарау, 11-тармағына сай есептелінеді. 31. Егер апатты жағдайдың себебі техногенді емес, табиғи жағдайда немесе басқа да жағдайларға байланысты болған кезде келтірілген шығын шарасыз болып табылады жəне балық ұрпағының жойылуынан болған шығынды есептеу жүргізілмейді. Бұл жағдайда ары қарай шығын мөлшерін анықтау 7-тарауға сəйкес жүргізіледі. Апатты жағдайлардың салдарынан су ресурсы мен басқа да су жануарларына тигізген шығынды есептеу мысалдары 6-қосымшада көрсетілген. Параграф 3. Ластанған акватория мен жағалаулардағы өлген балық ресурстарын есептеу үшін нақты мəліметтерді жинау əдістемесі 32. Алғашқы ауланғаннан бастап өлген балық қорларын соңғы ауланғанға дейін есептеу нəтижесінде аймақ (ластанған аумақтың ұзақтығы) анықталады. 33. Балық қорларын аулау барысында жағалау бөлігінде гидробионттардың есебінен бақылау бағыты жүргізіледі, барлық өлген организмдерді аулау ұзақтығы жалпы ұзақтықтың 10 %-нан төмен болмауы керек. Бағыттар барлық аулау ұзақтығына байланысты тең мөлшерде орналасуы керек жəне олар үштен кем болмауы керек. Бақылау бағыттарының есептеу мəліметтері барлық аулау ұзақтығына байланысты орташаланады жəне қайта есептеледі. 34. Суқойма акваториясында өлген балық кездескен жағдайда бақылау бағыттары бойынша бақылау аудандарын есептеу жүргізіледі. Бірінші жағдайда аймақты есептеу кемеден бір-біріне перпендикуляр орналасқан екі бақылау бағыттары бойынша жүргізіледі. Балық қорларын есептеу тек жүріп өткен ара қашықтықпен ғана есептелмейді, сол сияқты ауданын бақылауды қайта есептеуге тура көрінетін ара қашықтықпен есептеледі. Ауланған балық қорларының саны барлық аймақ ауданының есебіне пропорциональды экстраполиацияланады. Аймақ ауданы (S) сəйкесінше бақылау бағыттарының тең ұзындықтарымен дөңгелек ауданының формуласына сəйкес анықталады: , мұндағы R = Ң бір бағыттың ұзақтығы. Бағыт ұзындықтарының айырмашылығы кезінде екі рет ауданы эллипс ауданының формуласына сəйкес анықталады: , мұндағы a жəне b сəйкесінше, ұзын жəне қысқа бағыттардың ұзақтығы. Бақылау аудандары бойынша есептеу аудандарды бөлу квадраттарды есепке алу жəне 5 квадраттан кем емес зерттеулердің, бақылау аудандары жалпы аймақ аудандарының 10 % – нан кем болмауы керек. Зерттеу нəтижелері есептеу аймағының барлық ауданына экстраполирленіп жəне орташаланады. Нəтижесінде өлген гидробионттардың түрлері бойынша жалпы саны табиғи мəндегі шығынның көрсеткіші болып табылады. 35. Гидробионттардың өнімділігі өте өзгергіш келеді жəне тек қана түріне жəне биологиялық ерекшеліктеріне байланысты емес, сонымен қатар, сыртқы факторлардың, оның ішінде маңыздысы маусымдық өзгергіштік, ауарайының əсер етуі жəне климаттық өзгергіштігі, жыртқыштар мен кəсіптің əсері болып табылады. Табиғатты қорғау заңдылықтарының бұзылуы нəтижесінде өнімділігінің төмендеуін нақты анықтау үшін арнайы зерттеу жəне олардың эталлонды көрсеткіштерінің нəтижелерін салыстыру жұмыстарын жүргізу қажет. Осыған байланысты құрылған анықтау шарттары талап етіледі: 1) үлгі жинау аймағы топографикалық яғни, бұзылу орнына табиғатты қорғау заңнамасына сəйкес; 2) табиғи өнімділіктің төмендеуін 2 жəне одан да көп рет нақты жəне сенімді санау; 3) құқық бұзушылық мінездемесі гидробионттарға қолайсыз əсермен сəйкес болуы керек. 36. Өнімділігі мен əсер ету аймағының өлшемін анықтау үшін міндетті түрде сынама алу керек. Сынама балық қорының негізгі топтарының əрқайсысынан (фитопланктон, зоопланктон, ихтиопланктон, зообентос) қалыпты ихтиологиялық жəне гидробиологиялық əдістермен алынады. Əр топ үшін қажетті сынамалардың саны əсер ету аймағындағы мөлшеріне байланысты: 1) əсер етуші аймақ радиусы 500 метрге дейін барса – сынама 5 тен кем болмау керек; 2) əсер етуші аймақ радиусы 1000 метрге дейін болғанда – 9 сынамадан кем болмау керек; 3) əсер етуші аймақ радиусы 3000 метр болғанда – сынама 17 ден кем болмау керек; 4) əсер етуші аймақ радиусы 5000 метр болғанда – 25 сынамадан кем болмау керек. 37. Сынама алу əсер ету аймағының ортасында крест тəрізді перпендикуляр бойынша қиылысады. Алынған гидробионттардың биомассасының салыстырмалы салмағы орташаланып жəне зерттелетін əсер етуші аймақтың ауданының өнімділігі ретінде қаралады. 38. Жоғалту көлемін салыстыру мен анықтау үшін үлгілі көрсеткіш ретінде соңғы 3-5 жылдағы аулау уақыты сəйкес келетін өнімділігінің көрсеткіштері сынамаларды алу айының немесе басқа аспаптармен үйлесіп алынған сынамалар, бірақ құқық бұзушылық əсер ететін аумақ маңында орналасқан стансаларда, оның əсері болмайтын қашықтықта пайдаланылады. Мұндай эталонды сынамалардың саны əсер етуші аймақтың өлшеміне де байланысты: 1) əсер етуші аймақ радиусы 500 метр болғанда – 2 эталонды сынамадан кем болмау керек; 2) əсер етуші аймақ радиусы 1000 метрге дейін болғанда – 4 эталонды сынамадан кем болмау керек; 3) əсер етуші аймақ радиусы 3000 метр болғанда – 6 эталонды сынамадан кем болмау керек; 4) əсер етуші аймақ радиусы 5000 метр болғанда – 8 эталонды сынамадан кем болмау керек. Өнімділігінің төмендеуіндегі шығын мөлшері орташа эталонды өнімділік пен құқық бұзушы аймақтардағы орташа өнімділік айырмашылығы арқылы анықталады. 7. Балық ресурстарына жəне олардың тіршілік ортасына əсер ететін шаруашылық жəне басқа қызмет атқарудан, жобалау кезіндегі балық ресурсы мен басқа да су жануарларына əсер ететін шарасыз шығынның мөлшерін есептеу 39. Бұл тарау балықты қорғау мақсатында жасалатын іс-шараларға, су айдындарында жүргізілетін құрылыс, қайта орнына келтіру, өндіріс, құрлыс пен өзге нысандарды кеңейту сияқты балық шаруашылығы үшін маңызды түрлі жұмыстарды жүргізу барысында міндетті түрде орындалуды қажет ететін талаптарды орнатады жəне осы іс-шараларды жобалы түрде орындап, негізгі түсініктерді жəне балық ресурсы мен басқа да су жануарларын қорғау үшін іс-шаралардың бағытын анықтайды. 40. Айта кететін маңызды жəйт, жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарының нəтижелеріне, жинақталған (қор) мəліметтердің талдауларына сай балық шаруашылығы үшін маңызды деген су айдындарында құрылысты, қайта орнына келтіру, өндірісті кеңейту, өзге нысандарды салу мен оларды іске қосу жəне тағы да басқа жұмыстарды жүргізу су айдындарының экологиялық күйіне теріс əсерін тигізеді, нəтижесінде олардың өнімділігі төмендейді, ихтиофаунасының алуантүрлілігі бұзылады, балық ресурсы мен басқа да су жануарларының қоры сарқыла түседі. 41. Құрлыс нысандарын жоспарлаған кезде акваторияда, тоқтау суларда, балық шаруашылығы су айдындарының жағалауында, теңіз шельфінде түрлі жұмыстарды жүргізгенде, қоршаған ортаны қорғау өкілетті ұйымдарының келісімімен жүргізілуі, су биологиялық ортасына жағымсыз əсерлерді болдырмау немесе төмендету мақсатында іс-шараларды қарастыру керек. 42. Нысандарды орналастыру нұсқаларын таңдаған кезде балық ресурстары мен басқа да су жануарларына нұқсан тигізетін əсерін ескеру қажет, ол кезде гидробионттардың тіршілік етуі мен көбеюі үшін өте маңызды учаскелерге жəне/немесе маусымдық кезеңдерге тиісуге болмайды. 43. Нысандарды жобалау кезінде міндетті түрде табиғатты қорғау іс-шаралары қарастырылуы керек (суды тазалайтын құрылғылар, суды қамтамасыз етуде айналмалы жүйені қолдану, экологиялық тұрғыдан таза, суды аз талап ететін өндіріс технологиялары жəне тағы сол сияқты іс-шаралар жүргізу). Жобалау барысында арнайы алдын ала балық қорғау іс-шаралары да қарастырылады. Қажет болған жағдайда суды толатын құрылғылар арнайы балық қорғайтын құрылғылармен жабдықталуы керек, ал бөгеттерді жобалағанда, технологиялық мүмкіндіктер болған кезде – балықтардың табиғи миграциясы мен шабақтарының жүріп өтуілеріне кедергі жасамас үшін балық өткізетін құрылғылар қарастырылады. 44. Нысандарды орналастыру жəне жұмысты өндіру барысында оның өтетін орны, уақыты мен су биоресурстары мен су экосистемасына деген жағымсыз əсерді барынша азайтатын амалдар дұрыс таңдалынуы керек жəне оның қоршаған ортаға тигізетін əсері міндетті түрде бағалануы керек. Егер алдын алу шаралары балық қоры мен басқа да су жануарларын жағымсыз əсерден толықтай арылта алмайтын болса жəне оларды сақтап, ұдайы өсіп – өнуіне оң əсерін тигізе алмайтын болса, онда балық қоры мен басқа да су жануарларына тиетін зиянға баға беріледі жəне жоғалтқандарды қайта орнына келтіру үшін шаралар жасалады. Бұл шаралар мүмкіндігінше негізінен зиян шегіп жатқан гидробионттардың түрлерінің қорының қайта орнына келуіне бағытталады. Қажетті технологияның болмауынан жекелеген түрлерді қайта қалпына келтіру үшін, кейде өзге түрлерді пайдалануға болады, мүмкіндігінше кəсіби мақсатта ауланатын нысанның туыс түрі, шеккен зиянына пропорционалды түрде қолданылады. Балық қорының шығынын қайта орнына келтіру жұмыстары жағымсыз əсер басталғаннан кейін келесі жылдан кешіктірмей басталуы керек. 45. Балық қоры мен басқа да су жануарларына деген шығынды бағалау жəне оның алдын алу үшін жасалатын іс – шаралар мен өтемақы мемлекеттік тапсырыс бойынша, басқа да қызығушылық танытқандардың тапсырысы бойынша, экологиялық саладағы мемлекеттік (немесе оларға теңестірілген) осы салаға рұқсат қағазы (лицензия) бар (қоршаған орта саласына қызмет көрсету) ғылыми жəне арнайы жобалау экологиялық саладағы ұйымдарымен жасалады, олар зерттеме жұмыстарын Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңды актілеріне сəйкес жүргізеді:

1) балық ресурстарын қорғау жəне кешенді пайдалану сызбасы; 2) балық шаруашылығы су айдындарын пайдалануға байланысты, шаруашылықтың жекелеген салаларын орналастыру жəне дамыту бағдарламасы мен сызбасы (жер суландыру, гидроэнергетикалық жəне ирригациялық құрлыс жəне басқалар); 3) құрлыс жүргізу, қайта орнына келтіру мен өндірісті кеңейту жұмыстарын жасау жəне балық шаруашылығы үшін маңызды су айдындары мен олардың жағалауында түрлі жұмыстарды жүргізу бойынша техникалық экономикалық негіздемелер мен жобалар жасау; 4) қоршаған ортаға əсерін бағалау. 46. Су биоресурстарына тигізетін зиянды бағалау үшін сызбаны жасау барысында əдетте қолда бар материалдар пайдаланылады, қажет болған жағдайда қосымша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіледі. 47. Сызбада берілген техникалық экономикалық негіздемелерді, қоршаған ортаға əсерін бағалауды жүргізу барысында тиетін зиян нысандардың орналасу нақтылығын ескере отырып бағаланады, конструктивті шешімдер, құрылыс жəне өзге де жұмыстардың өндіріс амалдары мен технологиялары қарастырылады. 48. Табиғатты қорғау барысында балық қоры мен басқа да су жануарларына тиетін зиянды əсерді бақылау мүмкін болмаған жағдайда, балық шаруашылығы немесе экологиялық саладағы ғылыми жəне арнайы жобалық ұйымдар оны осы Əдістеменің көмегімен анықтайды, жəне тапсырыс берушіге өткізеді, негіздеме мен жоспарланған шығын мөлшерін есептеп, оған қоса балық қоры мен басқа да су жануарларының сақталуы мен ұдайы өндірісі бойынша ұсыныстар жасалады. 49. Сирек жəне жойылып бара жатқан балықтар мен бекіре, ақ сақа, албырттар сияқты балық қорларына зиян тимесе, ал басқа кəсіби мақсатта ауланатын балықтар түріне деген шығын мөлшері 10 тоннадан аспайтын жəне бұл қысқа (өте қысқа) мерзімді əсер болса, бас жобалаушы өздігінше жобада балық шаруашылығы саласы төңірегінде өкілетті орындардың келісімімен балық өсіру – мелиоративті іс-шараларының жүзеге асуы үшін салымының көлемін анықтай алады. Жоба құрамында, қоршаған ортаға əсерін бағалау бөлімінде (ары қарай-ҚОƏБ), балықшаруашылық саласындағы ғылыми жəне маманданған мекемелермен басты жобалаушылардың тапсырысы бойынша су биоресурсына жобаны эксплуатациялау мен құрылыстың əсерін бағалау негізі жасалу керек, шығынның есебі нақтыланды, шығынды өтеу бойынша іс-шаралардың құрамы, қарқындылығы, іс жүзінде өту мерзімі мен құны, сонымен қатар, бұл іс-шаралардың экономикалық негізі де берілді. Бұл ҚОƏБ бөлімінде төмендегілер құрау керек: 1) Су ресурсы мен олардың тіршілік ету ортасына жоспарланған іс-əрекеттің əсерін бағалау; 2) жүргізілген жұмыстардың су биоресурсына кері əсерін болдырмау немесе мүмкіндігінше тежеу бойынша іс-шаралардың негізі мен тізімі; 3) жүргізілген биологиялық зерттеулер негізінде анықталған, аймақтық маманданған институттардың арнайы деректері бойынша табиғи тұрғыдағы шығын мөлшері; 4) табиғатты қорғаушы арнайы өкілетті орындарының келісімімен балық өсіру мелиоративті немесе басқа да іс-шараларды іске асыру жолымен шығынды өтеу бойынша ұсыныстар беру; 5) шығынды өтеу іс-шараларын өздігінен орындау немесе олардың іс-жүзінде орындалуына қаражат бөлу бойынша тапсырыс берушінің кепілдігі. Ұсынылған ұсынысты ескере отырып, тапсырыс беруші қоршаған ортаны қалпына келтіру бойынша ісшаралардың жүзеге асуын қарастырады жəне нақты жүргізілетін іс-шараның құрамы мен жүргізу мерзімінің жоба құжаттары мен техникалық-экономикалық негізін көрсетеді. 50. Кəсіпорынды салу мен пайдаланудың жағымсыз əсерлерінің салдары, жəне де ескертілген табиғатты қорғау мақсатында ескерту іс-шаралары орындалады, балық қоры мен басқа да су жануарларының күтілетін шығын мөлшерімен анықталады да, заттай тұлғалауда есептеліп жазылады (дана, тонна). 51. Балық қоры мен басқа да су жануарларына тигізетін зиянды мүмкіндіктері олардың кəсіби аулану деңгейіне қарамастан ұдайы сан көрсеткішімен немесе биосалмағымен жоба орындалғаннан кейін, əдебиеттерде бар деректер жəне сараптау бағалауын қолдана отыра мəліметтер көмегімен сараптау бағалары анықталады. Осы уақытта сол су айдынында балықтың ауланған ауланбағанына қарамастан балық қоры мен басқа да су жануарларының шығынын есептеу үшін су айдынының жылға шаққандағы аудан бірлігінен ауланатын нысандар саны алынады (потенциалды кəсіби өнімділік), ал кəсіби емес гидробионттан келетін шығынның натуралды мəні тəуелділер өніміне аударылады, немесе құнды жəне сол ауданда жиі кездесетін нысандар (2.3 бөлімшеде көрсетілген) қатарына жатқызылады. Балық шаруашылығы су айдындары мен құрлыс нысандарын жобалау барысында кəсіби нысан мен жемдік ағзалардың өлімінен шыққан шығынды нақтырақ бағалау үшін жұмыс істеп жатқан ұқсас нысандарды, олардың пайдаланған материалдарын ескеру керек, себебі техникалық сипаттама мен пайдалану жағдайы бойынша жобаланушыға жақын жəне сонымен қатар экологиялық, балық шаруашылық сипаттамасы бойынша да су айдыны учаскесі ұқсас болып табылады. 52. Жақын арадағы 5-10 жылға жоспарланған құрылыс немесе өндіріс жұмыстарынан келетін шығынды есептегенде, негізгі кəсіби өнімділік соңғы 5 жылдағы кəсіби қор көлемінің орташа көрсеткішімен анықталады. Жұмыстың өндірілу шығынын бағалаған кезде кəсіби өнімділіктің мөлшері су айдынының тəртібін болжауы мен сол уақытқа жоспарланған кəсіби өнімділікті көтеруге арналған іс – шаралар мен жобаларды жасау барысында нақтыланады. Балық өнімділігі бағаланған кезде қордың қазіргі күйі ғана ескерілмейді, сонымен қатар, уақытылы игерілген немесе кəзіргі уақытта игеріліп жатқан балық су мелиоративтік жəне өтемақылық іс – шаралардың кəсіби қайтым көрсеткіштері де ескеріледі. Егер де қарастырылып жатқан келешекте, алдыңғы шаруашылық ондағы іс-шаралардың салдарынан балық қоры мен басқа да су жануарларының азаюы немесе құрамы өзгеріске ұшырайтын болса, онда су айдынының немесе оның учаскесінің өнімділігі төмендейді, жоспардағы құрылыс жұмыстары кəсіби өнімділік пен басқа биологиялық көрсеткіштер осы өзгерістермен бірге анықталады. 53. Су айдындарының кəсіби өнімділік мөлшері мен басқа да қажетті биологиялық көрсеткіштері ауланған балықтар туралы алынған статистикалық мəліметтерде, сараптамалық бағалаумен, жарық көрген мақалалар мен жүргізген зерттеу жұмыстары бойынша анықталады. Жоба сызушының тапсырысы бойынша ондай материалдар болмаған жағдайда, жоба жасаушының өтініші бойынша қосымша қажетті зерттеу жұмыстары жүргізіледі. 54. Су айдынының экологиялық жағдайына əсер ететін өндіріс жұмысы мен құрлыс есебінің сипаттамасы берілген, (шекаралар, жайылма жəне акватория учаскесінен айырылған алаң, акваториялар мен тоқтап тұрған сулардың гидротехникалық құрылғылары мен су тосқауылдарының құрлысы, гидрологиялық, термиялық, гидрохимиялық, мұздың тұру тəртібі жəне тағы сол сияқты) ұйымдар мен сызбалар, бағдарламалар мен құрылыс нысандарының жобалары ұсынылады. 55. Құрлыс жұмыстары үшін белгіленген нысандар балық ресурсы мен басқа да су жануарларына теріс əсер етуі тек құрлыс алаңында емес, сонымен қатар сол су алабының (су айдынының) басқа учаскелерінде де болуы мүмкін. Мұндай кезде осы əсерге ұшырайтын су алабының барлық учаскесі жəне бассейн (учаскесі) бойынша кəсіби өнімнің қосылған жалпы шығыны ескеріледі. Жобаланған құрлыс немесе жұмыстардың балық ресурсы мен басқа да су жануарларына теріс əсерімен қатар (белгілі аудандарда жəне гиробионттардың белгілі бір түрлерге бөлінуі) оң əсерін де көрсете алады (басқа аудандарда немесе басқ гидробионттар түрі болғанда), немесе құрлыс барысында балық шаруашылығы жағдайына қолайлы жаңа су айдындары қалыптасады, ол күтілетін шығын олардың құрамы мен іс-шаралар көлемін анықтаған кезінде ескеріледі, балық қорының ұдайы өндірісі мен сақтау барысында ескеріледі. Параграф 1. Балық ресурстары мен басқа да су жануарларына келген шығынды натуралды тұрғыда есептеу 56. Балық қоры мен басқа да су жануарларына тиетін шығынды есептеу үшін шаруашылықта орындалатын алға белгіленіп қойылған іс-шаралардың сипаты мен қарқындылығы жайлы мəліметтерді білу керек, гидробионттардың тіршілік ету жағдайы мен көбеюі, судың гидрохимиялық құрамы, гидрологиялық ауа райының болжамы жəне су айдыны қалыптасқан кездегі оның өнімділігі жайлы ақпараттарды білу керек. Жоспарланып жатқан нысанның техникалық сипаттамасына қарап, жұмыстың күнтізбелік жоспарына, белгіленген жұмыстың сипаты мен көлемі жайлы мəліметіне қарап, су айдындарына теріс əсер ететін жағымсыз күтілетін ерекшеліктер анықталады. Балық қоры мен басқа да су жануарларының келетін зиян келесі себептерден болуы мүмкін: 1) суқойма немесе оның бөлігінің кəсіби өнімділігінің толықтай жоғалуы 2) тіршілік ету ортасының, көбею мен жайылымының төмендеуі нəтижесінде суқойманың биоөнімділігінің төмендеуі; 3) қоректік организмдердің, балық қоры мен басқа да су жануарлдарының əртүрлі даму сатысында тікелей өлім-жітімі; 1) егер су айдынының кəсіби өнімділігі толық жоғалған жағдайда зиян келесі формула бойынша есептеледі: N = Р0 Ч S0 (15), мұндағы: N – зиян мөлшері, кг; Р0 – су айдынының кəсіби өнімділігі, кг/га; S0 – балық шаруашылығы үшін мəнін жоғалтып жатқан су айдынының ауданы немесе су айдынының бір бөлігі, гектармен (ары қарай га); Су айдынының белгілі бір аймағының кəсіби өнімділігін толықтай жоғалтқанда (локалды əсер еткенде) бұл аймақтың су айдынының жалпы кəсіби қорын қалыптастыруда қандай маңызы бар екендігін анықтау керек. Кəсіби өнімділік кəсіби нысандардың жылдық өмір циклының əрбір кезеңінде (уылдырық шашу, жайылым) анықталатындықтан, зиян есебі кезеңге сəйкес жүреді, ол əдетте, жұмысты орындау кезеңіне келеді. Есеп əрбір түр бойынша жүреді (немесе экологиясы жағынан жақын түрлерден құрылған топтар бойынша) бөлек формула бойынша: N = Σ Pi Ч S0 Ч F1 / F0 Ч q (16), мұндағы: Pi – осы түр бойынша немесе экологиясы жағынан жақын түрлерден құрылған топтардың су айдынындағы кəсіби өнімділігі, кг/га; S0 – балық шаруашылығы үшін маңызын жоғалтып жатқан су айдынының ауданы немесе су айдынының бір бөлігі, га; F0 – су айдынындағы əртүрлі аймақтарының ауданы (уылдырық шашатын орындар, жайылым, осы су айдынында қыстау), га; F1 – қолайсыз əсерге ұшыраған аймақ бөлігінің ауданы, га; q – ауданның сапасының əртүрлі болуының түзету коэффициенті, осы учаскенің сандық көрсеткішінің, сондай көрсеткішке деген қатынасын анықтайды, су айдынындағы сондай аудандардың орташасы (жайылым аудандары үшін – жемдік организмдардың биомассасы, уылдырық шашатын жерлер үшін – туылатын шабақтар саны, қыстық шұңқырлар үшін – аудан бірлігінде жататын дара нұсқалар саны). Мысалы: жағымсыз əсерге ұшыраған учаскеде балық шабақтарының концентрациясы 180 дана/м2. Су айдынының үздіксіз өсу учаскелерінде балық шабақтарының шоғырлануы орташа есеппен 290 шт./ м2 құрайды, онда түзету коэффициенті: q = 180/290 = 0,62 тең болады; 2) егер де есептеу үшін қажетті материалдар болмаған кезде немесе су айдынында тіршілік етіп жүрген кəсіби объектілер салыстырмалы түрде біртекті болғанда, есепті су айдынының кəсіби өнімділігі бойынша жүргізеді, яғни тұжырымға (16) Σ Pi орнына P0 енгізіледі (жалпы кəсіпшілік өнімділік). Бүкіл су айдынына немесе бүкіл экологиялық жүйенің өзгеруі күтілетін əсер кезінде, шығынды есептеу үшін осы бассейінде барлық анықтайтын факторлар бойынша ауланатын тəуелді сандардың эмпирикалық жолымен бөлініп алынғандар пайдаланылады, олардың табиғи параметрлері жобаны жүзеге асыру барысында бұзылысқа ұшырайды. Бұл жағдайларда қалыпты күйде болатын шығындар (табиғи немесе су шаруашылық шаралар нəтижесінде) түгел бассейіндегі факторларды анықтау үшін, кəсіби қорды қалыптастыру кезіндегі көрсеткіштің жыл бойы ауланған мөлшерінен корреляциялық тəуелділігін есептеп, анықтайды (ағым көлемі, деңгейлік тəртіп, судың минералдануы жəне басқалар). Əрбір су айдын немесе бассейін үшін осындай тəуелділіктер көпжылдық (10-25 жыл) нақты кəсіпшілік балық аулау нəтижелерін немесе қорлар мəліметтерін, корреляциялық талдау арқылы жəне кəсіпшілік қорды қалыптастыру гидрологиялық режимнің көрсеткіштері арқылы анықталды. Осындай тəуелділіктер ұқсас əдіспен, сарапшылық бағалаумен жəне басқа да осындай объект ерекшелігіне сəйкес келетін əдістермен анықтала алады. Тіршілік ету ортасы жағдайының аздап нашарлауынан немесе кəсіпшілік объектілерінің ұдайы өсіру шығынын есептеу (16) формуласына сəйкес жүргізіледі, бірақ қолайсыз əсер қарқындылығы ескеріледі де, төмендегідей формула бойынша есептеледі: N = Σ Pi x S0 x F1 / F0 x q x d (17), мұндағы: d – қолайсыз əсердің қарқындылық коэффициенті. d көрсеткішін есептеу кəсіби өнімділікті 100% жою арқылы жүргізіледі. Мысалы: қолайсыз əсерге ұшыраған 50 га ауданнан, егер 10 га жойылса ол бастапқы кəсіби өнімінің орташа есеппен 50% құрайды, 20 га – 20% жəне 20 га – 5%, сонда:

Жұмыстың орындалу уақытына қарай, есеп əртүрлі балық түрлері немесе балықтардың экологиялық топтары бойынша бөлек, жылдық өмірлік кезеңінің əрбір кезеңдеріне сəйкес жүреді. Балық ресурсы мен басқа да су жануарларының күрт азаюының себебі ересек жыныстық жасқа жеткен, кəсіби мақсатта ауланатын балықтардың қырылуынан, олардың уылдырығының, дернəсіл шабақ жəне оған қоса қоректік организмдері, планктон мен бентостың қырылуынан болуы мүмкін. 3) Балық шаруашылығы үшін маңызы бар су айдындарында əртүрлі жұмыстарды жүргізу салдарынан балық ресурстары мен басқа да су жануарлары қырылатын болса, шығынды тікелей есептеп, шын санының мəнін табу үшін гидробионттар биосалмағы немесе ұдайы тығыздық не болмаса сан концентрациясы (дана/ м2, дана/м3, кг/га, г/м2, мг/м3 жəне т.с.) жəне қолайсыз əсер ететін аймақтың көлемі немесе ауданы арқылы төмендегі формулада көрсетілгендей есептелу керек: (18), мұндағы: Пі – концентрацияның жағымсыз əсер ету кезеңіндегі орташа мəн немесе осы түрдің гидробионттар тығыздығы, жұмыс жүргізілген жердегі немесе қолайсыз əсер ету аймағындағы салмақтық категориялар немесе кезеңдер; W0(S0) – қолайсыз əсер ететін аймақтың көлемі немесе ауданы; Ki – қолайсыз əсер ету барысындағы гидробионттардың тірі қалу коэффициенті (балық қорғайтын құрылғы болған жағдайда – жоспарланған суды тарту құрылғылардағы балық қорғайтын құрылғы тиімділігінің коэффициенті), % есептегенде. Уылдырық, дернəсіл, кəсіби мақсатта ауланатын балық шабақтары қырылған кезде, есептелетін шығын көлемі кəсіби қайтым коэффициенті арқылы ересек даналардың шығындарын түсіндіреді: (19), мұндағы: n1 – кəсіби объектілер уылдырықтарының, дернəсілдері мен шабақтарының қырылу салдарынан келетін шығын көлемінің шын мəні; Ki – кəсіпшілік қайтым коэффициенті, %. 57. Кəсіпшілік қайтым коэффициенттерімен ерекшеленетін балық түріне (экологиялық тұрғыдан бір біріне жақын түрлер) даму стадиясы мен шабақтарының салмақ категорияларына қарай есеп 1-қосымшаға сəйкес бөлек жүреді. 58. Егер шабақтардың жекелеген категориялары бойынша мəліметтер болмаса, олар үшін кəсіби қайтым интерполяция əдісі бойынша анықталады. 59. Қоректік қордың тікелей ө