Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№196 (28419) 8 ҚАЗАН СƏРСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Украинаєа кґмек кґрсетілмек

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Украинаның экс-президенті Леонид Кучманы қабылдады, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі. Кездесу барысында Украи на дағы ахуалға қатысты пікір алмасылды. Қазақстан басшысы екі ел дің арасындағы ежелден қалыптасқан достық қарым-қа ты нас өзара тиімді серіктестік не гізде дамығанын атап өтті. Сон дай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның Украинаға гуманитарлық көмек

көрсету мүм кіндігін қарастырып жатқа нын айтты. Өз кезегінде Л.Кучма Қазақстан мен Украинаның түрлі салалардағы қарым-қатынас та рын бұдан əрі дамытудың маңыздылығын атай отырып, екі елдің арасындағы өзара іс-қимыл жаңа деңгейге шығатынына сенім білдірді.

Сенім грамоталарын ќабылдады Кеше Ақордада Мемлекеттік хатшы Əділбек Жақсыбеков Еуропа, Азия жəне Латын Америкасының 11 мемлекетінің елшілерінен Сенім грамотасын қабылдады. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Бұл Төтенше жəне өкілетті елшілер Қазақстанда елшілік қызметті қоса атқаратын елшілер болып табылады. Мемлекеттік хатшыға Сенім грамотасын сəйкесінше Гватемаланың, Ирландияның, Молдованың, Словенияның, Намибияның, Сингапурдің, Исландияның, Бруней Даруссаламның, Аргентинаның, Алжирдің жəне Колумбияның елшілері Герберт Эстуардо Менесес Коронадо, Оуэн О Лири, Андрей Галбур, Примож Шелиго, Ндали Че Камати, Зулькифли бин Бахарудин, Альберт Йонссон,

Хаджи Махади бин Майдин, Пабло Ансельмо Теттаманти, Смаил Аллауа, Хайме Хирон Дуарте тапсырды. Сенім грамоталарын қабылдағаннан кейін Мемлекеттік хатшы Ə.Жақсыбеков елшілермен екіжақты кездесу өткізіп, оның барысында мемлекетаралық қарым-қатынастарды дамытудың жай-күйі мен келешегі туралы пікір алмасты. Сонымен қатар, тараптар екіжақты қатынастарды көпжақты салаларда дамытудың перспективаларын атап өтті. Сенім грамоталарын тапсырып болған соң елшілер БАҚ өкілдерінің алдына келіп, бри финг берді. Соның ішінде

Гва темала елшісі Г.Коронадо Қазақстанмен 2011 жылдан бері басталған екіжақты қатынастар өзінің елшілік қызметінде одан əрі көпжақты қатынас түрінде жалғасатынына сенім білдірді. Соның ішінде ЭКСПО-2017 көрмесі шеңберіндегі қатынастардың да тығыз болмағынан үмітті екенін де жеткізді. Ирландия елшісі О.Лири Қазақстанның аз уақытта жақсы дамып кеткенін айта отырып, Ирландиямен арадағы қа рымқатынас биік деңгейге көтерілетініне сенім білдірді, сонымен қатар, ол өз елінің ЕҚЫҰ-ға төрағалық еткен уақытында бұл істе тəжірибесі бар Қазақстаннан түрлі кеңестер алғанын атап өтті. (Соңы 2-бетте).

Халыќаралыќ кеѕес ґкілдерімен кездесті Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық консультациялық кеңестің өкілдерін қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесуге Австрия Республикасының эксфедералдық канцлері Альфред Гузенбауэр, Польша Республикасының бұрынғы Президенті Александр Квасьневский, сондай-ақ, Италия Республикасының бұрынғы Премьер-министрі əрі Еуропалық Комиссияның бұрынғы төрағасы Романо Проди қатысты.

Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

ОТЫЗДЫҚТАН ОРЫН АЛДЫҚ Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен өтіп отырған форум «Тұрақты даму мақсатындағы ақылды басқару: желілік қоғамдағы əріптестіктің жаңа мүмкіндіктері» тақырыбына арналды. Мұндай форум бұдан бұрын «электронды үкіметті» дамытуда көшбасшы болып табылатын Оңтүстік Кореяда екі рет өткізілген болатын. Ал үшінші форум, мінекей, Қазақстанда ұйымдастырылып отыр. Еліміз осындай көлемді іс-шараны өткізу құқына халықаралық рейтингтерде бірнеше рет белгіленген ақпараттықкоммуникациялық технологиялар жəне «Электронды үкімет» саласындағы жетістіктерінің арқасында қол жеткізді. Оған бір дəлел биыл БҰҰ электронды үкімет дамуы бойынша рейтингте Қазақстан 2012 жылмен салыстырғанда 10 сатыға көтеріліп, 193 елдің ішінде 28ші орында тұрақтады. Осылайша, бұл салада алғашқы отыздықтың қатарына қосылдық. АҚПАРАТТЫҚ ДАМУ АРТЫП КЕЛЕДІ Елімізде электронды үкіметтің жедел дамып келе жатқандығы жөнінде кешегі форумда сөйлеген сөзінде Үкімет басшысы Кəрім Мəсімов те тілге тиек етті. «Қазіргі кезде ақпараттық технологиялардың дамуы елдің өркендеуіне өзінің елеулі ықпалын тигізуде. Бүгінде жалпы жаһандық экономиканы бұл технологияларсыз көзге елестету мүмкін емес. Сонымен қатар, бұл соңғы буынды технологиялар қарым-қатынасқа түсу жолдарын

да өзгертуде. Қазақстанда көптеген инвестициялар осы коммуникациялық инфрақұрылымдарға бағытталуда жəне бұл міндеттемелер Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен «Ақпараттық Қазақстан-2020» бағдарламасы аясында жүргізілуде. Бұл бағдарлама сандық технологиялар жетістіктерін дұрыс қолдануға бағытталған. Көптеген мемлекеттер қазіргі кезде мемлекеттік қызметтің транспаренттік тиімділігін осы бағыттар арқылы арттыруда. Яғни коммуникациялық технологияларға инвестициялар құю, біздің ойымызша, өте маңызды», деді Үкімет басшысы. Сондай-ақ, Кəрім Мəсімов бүгінде Қазақстанда бизнес пен Үкімет арасындағы байланысты жетілдіру тұрғысында тиісті

-----------------------------------------

Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Сенат Бюросыныѕ отырысы болды Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенаты бюросының отырысы болды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Бюро отырысы барысында 2014 жылғы 9 қазанда болатын Палатаның кезекті отырысының күн тəртібіне ұсыныстар енгізілді. Отырыста «Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартты ратификациялау туралы», «Еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасына жəрдемдесетін негіздер туралы конвенцияны (187-конвенция) ратификациялау туралы»,

Электронды їкіметтен їміт кґп Кеше Премьер-Министр Кəрім Мəсімов Астанада өтіп жатқан халықаралық «Global e-Government Forum-2014» атты электронды үкімет жөніндегі жаһандық форумға қатысты. Əлемнің 70-тен астам елінен делегаттар жиналған бұл алқалы басқосуға Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының орынбасары У Хунбо да арнайы келді.

Əңгіме барысында Қазақстанның экономикалық дамуының негізгі мəселелері талқыланды. Сонымен қатар, халықаралық күн тəртібіне қатысты өзекті жайттар жөнінде пікір алмасылды.

шаралар атқарылып жатқандығын айта келе, электронды түрде түрлі қызметтер көрсетудің тиімділігі арттырылғанын атап өтті. Премьер-Министр мəлімдегендей, отандық ақпараттық-коммуникациялық технологияларға қаржы салудың тиімділігін көтеру мақсатында, мемлекеттік органдарды бұлтты тұғырнамаға көшіре отырып ақпараттандырудың сервистік үлгісін енгізу бойынша жоба бастау алды. Бұл өз кезегінде «ашық үкімет» құруға ықпал етеді жəне бизнес пен тұрғындар үшін мемлекеттік органдардың қызметінің айқындығын арттырады. «Біз бұл форумда саясат, технология жəне ғылым тұрғысынан алып қарағанда қолжетімді электронды үкіметтің мүмкіндіктерін ашып көрсететін сессиялар ұйымдастыра отырып, ғылым мен са лалық сарапшыларды, мемлекеттік емес ұйымдардың, мемлекеттік саланың өкілдерін бір жиынға біріктірдік», – деді Үкімет басшысы. (Соңы 2-бетте).

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы автомобиль өткізу пункттерінде ветеринариялықсанитариялық бақылау жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау функцияларын кеден органдарына беру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң

жобасы (бірінші оқылымда) жəне «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне экстремизмге жəне терроризмге қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» (екінші оқылымда) заң жобасын қарау көзделіп отыр. Бюрода, сондай-ақ, «Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 2014 жылға арналған Негізгі шаралар жоспары туралы» 2013 жылғы 23 желтоқсандағы Сенат бюросының қаулысына өзгерістер енгізу мəселесі қаралды.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Электронды үкіметтің «Тұрақты даму мақсатындағы ақылды басқару: желілік қоғамдағы əріптестіктің жаңа мүмкіндіктері» жаһандық форумына қатысу үшін Астанаға келген Халықаралық электр байланысы одағы Бас хатшысының орынбасары Чжао Хоулинді қабылдады.

Ќазаќстан табыстары аталды Халықаралық саланың қызметкері Қазақстанның ақпарат жəне коммуникация саласындағы табыстарын атап өтті. Бұл көрсеткіштер бойынша біздің еліміз бұрынғы кеңестік елдердің арасында жетекші орында келеді. Сонымен бірге, ақпараттық технология саласында танылған маман болып табылатын Чжао Хоулиннің пікірінше, Қазақстанға

халықтың басым көпшілігіне арналған электронды қызмет көрсетулерге қолжетімділікті қамтамасыз ету жөнінде елеулі жұмыстарды атқаруға тура келеді. Жүздесу барысында ақпараттық қоғамның дамуындағы əлемдік көріністер жəне «Электронды үкіметтің» рөлі талқыланды, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

● Таяу үш жылда «Самұрық-Қазына» қоры компанияларының саны екі есеге қысқарады. Аталған акционерлік қоғамның трансформация форумында қордың бас қарма төрағасы Өмірзақ Шөкеев «Самұрық-Қазына» компанияларының санын 600-ден 300ге, басқару тобы деңгейі санын 9-дан 4-ке кеміту жоспарланып отырғанын атап өтті. ● Алдағы екі жылдың ішінде Қазақстан халқының 95 пайызы сандық телевизиямен қамтылады. Үшінші жаһандық «Электронды үкімет» форумы барысында Инвестициялар жəне даму министрі Əсет Исекешев халықтың сандық телевизиямен қамтылу көрсеткіші 51 пайызға жеткенін, мұны таяу екі жылда еселеп ұлғайту жоспарда тұрғанын айта келіп, спутниктік телевизияны ел тұрғындарының 100 пайызы қолданатынына тоқталды. ● Астанада «Қолжетімді бас пана-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында 9 қабат ты тұрғын үйдің құрылысы аяқталды. Қаладағы Сейфуллин мен Бейсекова көшелерінің қиылысында орналасқан бұл үйде 198 пəтер бар. Қазіргі таңда оның құжаттары дайындалып жатыр. ● Алматы қалалық құтқару қызметіне жаңа тікұшақ берілді. Ми-8АМТ тікұшағы «Ресей тікұшақтары» холдингінің құрамына кіретін Улан-Удэ қаласының авиация зауытында жасалған. Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімов құтқару қызметі паркінің жаңа тікұшақтармен толығуының маңыздылығын атап өтті. ● Оңтүстік Қазақ стан об лысындағы инвест жобаларды Еуропалық қайта құру жəне даму банкі қаржыландырады. Өңір басшысы Асқар Мырзахметов пен аталған қаржы институты өкілдерінің кездесуі барысында белгілі болғандай, облыста 25 инфрақұрылымдық жəне инвестициялық жобалар сұрыпталып, қаржыландыруға ұсынылған. ● Қостанай облысы Ресейге ет экспортын ұлғайта береді. Облыс əкімінің орынбасары Мұрат Дəрібаевтың айтуынша, 2014 жылдың басынан бері Ресейге 297,5 тонна ет жөнелтілген. Ал 2013 жылы аталған елге 5,5 тонна ғана ет экспортталған. ● «Теңізшевройл» Атырау облысы тұрғындарының денсаулығын жақсартуға 4 млн. АҚШ доллары көлемінде қаржы бөледі. Қаржының негізгі бөлігі диагностикалық жəне терапевтік жабдықты са тып алуға жəне жергілікті мамандардың заман талабына сай біліктілігін арттыруға жұмсалады. ● Қызылорда облысы Арал ауданындағы Қамбаш көлінде ертең желкен спортынан «Аралдың қайта дамуы» атты ІІ республикалық турнир басталады. Қазанның 13-інде мəреге жететін жарысқа Астана қаласы, Алматы, Маңғыстау, Оңтүстік Қазақстан облыстарынан 4 команда, 40 спортшы қатысады. ● Ақтауда тасқа айналған ежелгі жануарлар көрмесі ел игілігіне ұсынылды. Қызмет көрсетуі 1 айға дейін жалғасатын көрмеден ихтиозавтрдың сүйегін, акуланың тістері мен жыртқыш аңдардың қаңқаларын көруге болады. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары мен «24kz» телеарнасының деректері негізінде дайындалды.

● Заманмен үндес заңғар басылым

Тамыры тереѕ, мəуесі мол Газет оқу, баспасөздің күнделікті жаңа сандарымен танысып отыру – менің бала кезден қалыптасқан дағдым. Газет мезгілінен кешігіп қалса, көптен күткен сыралғы досымды күткендей алаңдайтыным бар. Бірнеше газет-журналдың ішінен алдымен қолға алатыным – еліміздің бас газеті «Егемен Қазақстан». Бала кезімнен деуімнің де, ежелгі досымдай деуімнің де себебі бар. Бұл газет менің бала кезден бергі сырласым. Жасым 80-нен асып барады, кеңестік кезеңде аудан басқарып, партия жұмысында болған кезеңде де бұл газет біздің негізгі үнпарағымыз болған еді. Бүгінде еліміз тəуелсіздік алып, əлем халықтарына таныла түсті. Газеттің атауы да осыған сай өзгеріп, кең-байтақ қазақ даласының «иесі – мен, яғни қазақ» деген мағынада көрініс тапты. Бұл газет – алмағайып заманда тулақтай сілкіленген қазақтың тілі мен ділінің сақталуына, өзінің ұлт ретінде жоғалмауына білігі мен білімін, парасатын, қайраты мен қаламын бірге

жұмсаған азаматтардың жансебіл тірлігінің жарқын дəлелі. Бүгінде азат еліміздің бағытбағдарын насихаттап, төрт тараптың жаңалығы мен жетістігін жалпыға жар сала жеткізетін басылым. Тек жаңалықты ғана емес, ел арасындағы олқылық, орындалмай жатқан тапсырмалар, бітпей жатқан жұмыстар туралы да тап басып көрсетіп, кемшіліктің түзетілуіне өз себін тигізіп отырады. Сонымен қатар, еліміздің өткен тарихына, əдебиет-мəдениетіне,

танымал қайраткерлері мен дарынды тұлғаларына қатысты құнды материалдар оқырмандар тұшынып оқитын тартымды дүниелер. Ел газеті «Егеменде» азаттығын алған, дамудың өзіндік бағытын таңдаған Қазақстанның шежіресі хатталып жатыр, ол келер ұрпақ үшін рухани мұра болмақ. Екі жүз мың оқырманы бар, яғни «екі жүз мыңды еңсерген «Егемен» болуы да газеттің халық арасындағы беделін айғақтай түседі. 95 жылдық мерейтойы табалдырығында тұрған «Егемен Қазақстан» газетін жəне оның табандылықпен еңбек етіп жүрген ұжымын құттықтаймын. Көп ұлтты Отанымызға ауызбірлік, өзара түсіністік керек, даму жолы сонда ғана кедергісіз болмақ. Газеттің осы асыл мұратты ұстана беретіндігі сөзсіз. Дүйсенбі ƏРІПОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Ақтау қаласының құрметті азаматы.

Маңғыстау облысы.


2

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

Электронды їкіметтен їміт кґп

(Соңы. Басы 1-бетте). Қазіргі кезде қазақстандықтар «Электронды үкімет» арқылы 570-тен астам қызмет пен сервисті қолдана алады. Барлық лицензиялар тек электронды пішімде беріледі, ал жыл соңына дейін рұқсат беру құжаттарын автоматтандыру үрдісі аяқталады. Бұған қоса, күн сайын Үкімет порталына орташа есеппен 43 мыңнан астам қолданушы кіреді екен. Тағы бір айта кетерлігі, қазіргі таңда электронды үкіметті дамытудың кезекті кезеңін іске асыру мақсатында қызметтер мен сервистерді мобильді құрылғылар арқылы алуға мүмкіндік беретін мобильді үкіметті енгізу жұмыстары жүргізілуде. Яғни азаматтар мемлекеттік органдардан анықтамалар мен рұқсат құжаттарын алып, министрліктер мен ведомстволар басшыларына мобильді құрылғылар арқылы сұрақ қоя алады, ал елімізде 5G байланысы жұмыс істей бастаған сəттен бастап барлық бұл қызметтер мың есе жоғары жылдамдықпен қолжетімді болмақ. Ал келесі жылы қазақстандықтар тіпті, ең қарапайым ұялы телефондар арқылы электронды қызметтерді пайдалана алады деп жоспарланып отыр. Бұл ретте SMS, Push хабарлама, WAP, мобильдік қосымша, GPS навигация жəне өзге де түрлі технологияларға қолдау көрсетіледі. Мобильді үкіметтің жаңалығы мобильді қолтаңба технологиясын пайдалану болып табылады, оны 2014 жылдың соңына дейін іске асыру жəне 2015 жылы енгізу көзделіп отыр. Енді пайдаланушының электронды қолтаңбасы тек мобильді құрылғыда ғана емес, сондай-ақ, сим-карталарда да болады. «АҚЫЛДЫ» ҮКІМЕТКЕ АПАРАР ЖОЛ Жаһандық «Электронды үкімет» форумының ашылуында БҰҰ Бас хатшысының орынбасары У Хунбо да сөз сөйледі. БҰҰ Бас хатшысының орынбасары өз кезегінде алдымен форумды ұйымдастырушыларға алғысын білдірді. Одан соң Біріккен Ұлттар Ұйымы бүгінде экономика мен қоғамның тұрақты дамуының маңызды элементі болып саналатын электронды үкіметтің жоғары əлеуетін мойындайтынын атап өтті. «Электронды үкімет мемлекеттік қыз меттердің тиімділігін арттырады. Əлемдегі бүкіл мемлекеттер осы бағытта жұмыс істеп, электронды үкіметті барлық деңгейде дамытуға күш салуда. Электронды үкіметті дамытудың «ақылды» үкіметті дамытуда маңызы

зор. Ол шешімдер қабылдау үшін азаматтарды тартуда мемлекеттің қатысуын кеңейтеді. Сондай-ақ, ақпаратқа қолжетімділікті қамтамасыз етіп, мемлекеттік қызметтерді бағалаудағы кедергілерді жояды. Келешекте экономикалық даму өсімі тең, тұрақты дамитын қоғамға қол жеткізуде бұл жұмыстың маңызы үлкен. Бұл даму бағытымызды нақты айқын дауға ықпал етеді. Бүгін осы бағыттағы білімімізбен, тəжірибемізбен бөлісу үшін жиналып отырмыз», деді У Хунбо. Ол сондай-ақ, «Мыңжылдықтың даму мақсаттарын» жүзеге асыру мерзімі 2015 жылы аяқталатынын атап өтті. Қазір БҰҰ-да 2015 жылдан кейін жаңа мақсаттар мен басымдықтар қою бел сенді талқылануда. Атап айтсақ, «Мың жылдықтың даму мақсаттары» – Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше 193 мемлекеттің жəне кем дегенде 23 халықаралық ұйымның 2015 жылға дейін жетуге келіскен сегіз халықаралық даму мақсаты. Мақсаттар əлемдік кедейшілік ауқымын қысқартуды, балалар өлімін төмендетуді, ЖИТС сияқты індет ауруларымен күрес, сондай-ақ, даму мақсатымен дүниежүзілік əріптестікті кеңейтуді қамтиды. Мыңжылдықтың даму мақсаттары 2000 жылы қол қойылған БҰҰ «Мыңжылдық декларациясының» сегіз бөлімі негізінде əзірленді. Міне, осы мақсаттарды еңсеруде электронды үкіметтің ықпалы зор болмақ.

халқымыздың компьютерлік сауаттылығын арттыру үшін белсенді жұмыстар жүргізуде. Қазіргі уақытта халық арасындағы компьютерлік сауаттылық деңгейі шамамен 63 пайызға жетіп отыр. Интернет пайдаланушылар саны 12 миллионға жетті, бұл халықтың 70 пайызын құрайды», деді Ə.Исекешев. Қазір еліміздегі көптеген мемлекеттік қызмет электронды түрде көрсетіледі, барлық лицензиялар электронды пішімде беріледі. Сондай-ақ, жылдың соңына дейін барлық рұқсаттарды электронды пішімге көшіру жоспарлануда. Келесі қадам мобильді үкіметті дамыту болмақ, осылайша азаматтар енді өздерінің ұялы телефондары арқылы компьютер арқылы алуға болатын қызметтерді ала алатын болады. Егер жалпы ақпараттық-коммуникациялық технологиялар жайлы айтатын болсақ, қазір 3G, 4G, FTTH технологияларын жылдам енгізу жүргізілуде. Ал Қазақстан үшін бұл саладағы басты мақсаттардың бірі – ауыл тұрғындарына кең жолақты қолжетімділікті белсенді қарқынмен беру. 2015 жылдан бастап Қазақтелекоммен бірге «Ауылға оптика» бағдарламасы жұмысын бастау жоспарда бар. Операторлар 250-ден астам халқы бар ауылды елді мекендерге «оптика» салады.

Бұл жалпы əлемдік тəжірибеде бар үрдіс, мəселен, осылайша интернетпен қамту Қытай, Австралияда жүргізілді, қазір Ресейде де қолға алынды. «МОБИЛЬДІ ҮКІМЕТКЕ» МАҢЫЗ БЕРІЛЕДІ Форум жайына қайта оралсақ, кеше осы шара аясында Орталық коммуникациялар қызметінің көшпелі брифингі ұйымдастырылды. Оған Инвестициялар жəне даму вице-министрі Асқар Жұмағалиев, БҰҰ Экономикалық жəне əлеуметтік мəселелер жөніндегі департаменті электронды үкімет секторының өңіраралық бас кеңесшісі Ричард Керби, Корея Республикасының Қауіпсіздік жəне мемлекеттік басқару жөніндегі бірінші вице-министрі Парк Кюнг Кук, АGESIC төрағасы Хосе Класторник, Сингапур Ақпараттық-коммуникация басшылығының басқарушы директоры Жаклин По, Бахрейн Корольдігі Электронды үкімет басқармасы бас директорының орынбасары, доктор Закария Ахмед əл-Хадж қатысты. Брифинг барысында Асқар Жұма ғалиев таяу үш жылдың ішінде «Электронды үкіметтің» жоғары сұранысқа ие қызметтерін мобильді пішімге көшіру жоспарланғанын атап өтті.

ИНТЕРНЕТ ПАЙДАЛАНУШЫЛАР САНЫ 12 МИЛЛИОНҒА ЖЕТТІ Форум барысында Қазақстанның Инвестициялар жəне даму министрі Əсет Исекешев те баяндама жасады. Ол өз сөзінде таяу екі жылдың ішінде Қазақстан халқын сандық телевизиямен қамту барынша қолға алынатынын атап өтті. Мəселен, сандық телевизиямен қамту қазір халықтың 51 пайызын құрайды, жыл соңына дейін бұл көрсеткішті 72 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Ал таяу екі жылда халықты сандық телевизиямен қамту 95 пайызға жеткізілмек. Бұдан өзге, Қазақстан Республикасының аумағы 100 пайыз спутниктік телевизиямен қамтылған. Əсет Исекешевтің айтуынша, қазіргі таңда Қазақстанда жаңа кезеңге «Smart government» – «ақылды үкіметке» «ақылды» индустрия мен «ақылды» қалаларды құра отырып, көшу жүзеге асырылып жатыр. «Қазақстанда электронды үкіметті қалыптастыру Мемлекет басшысының бастамасымен 2005 жылы қолға алынған болатын. Осыған орай Үкімет

Сенім грамоталарын ќабылдады (Соңы. Басы 1-бетте). Молдова елшісі А.Галбур екі елдің арасындағы дəстүрлі қарым-қатынас өзінің келуімен одан əрі дами түсетініне үміт ететінін жеткізе отырып, Мемлекеттік хатшымен екі арада сындарлы пікір алысу болғанын айтса, Словения елшісі П.Шелиго екіжақты қарым-қатынастар саяси бағытта ғана емес, экономикалық, мəдени тұрғыда да өрлей бермегінен үміт ететінін жеткізді. Намибия елшісі Н.Камати Қазақстанмен арадағы қарым-қатынастарды дамытудың қырлары өте көп екенін, соның ішінде энергетика, туризм жəне т.б. салаларды дамытуға екі жақ та мүдделі екенін айтты. Сингапур елшісі З.Бахарудин өз елінің өте кішкентай екеніне қарамай, Қазақстанға деген құшағы кең екенін жеткізді. Исландия елшісі А.Йонссон екі елдің арасындағы қарым-қатынас осы күнге дейін жер шалғайлығынан тығыз болмағанын айта келіп, ендігі жерде екіжақты ынтымақтастықты арттыруға өзінің күш салатынын жеткізді. Бруней Даруссалам елшісі Х.Майдин, Аргентина елшісі П.Теттаманти, Алжир елшісі С.Аллауа, Колумбия елшісі Х.Дуартелер де Қазақстанмен арадағы көпжақты ынтымақтастықты дамытуға өз елдерінің мүдделі екенін айта келіп, өзара қарым-қатынасты қолдарынан келгенінше жандандыруға күш салатындарын атап көрсетті.

Кеше Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы ҚасымЖомарт Тоқаев АҚШ-тың Қазақстандағы ал ғашқы (1991-1995 жылдардағы) Елшісі, Америка-Қазақстан бизнес қауымдастығының президенті Уильям Кортниді қабыл дады, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Əріптестік ахуалы талќыланды

Сенат Төрағасы соңғы жылдарда ядролық қаруды таратпау, қауіпсіздік жəне экономика салаларында өзара іс-қимылдың жоғары деңгейіне шыққан Америка Құрама Штаттарымен стратегиялық əріптестікті дамытуға Қазақстан зор маңыз беретінін, бұған біздің елімізде болған америкалық елшінің сіңірген еңбегі аз болмағанын атап өтті. У.Кортни біздің еліміздің экономикалық даму саласындағы елеулі табыстары уақытында жүргізілген экономикалық реформалардың арқасында мүмкін болғанын айтты. Мұндай саясат Қазақстанның инвестициялық тартымдылығының арта түсуіне ықпал етті. Америкалық өкілдің айтуынша, АҚШ өзара тиімді ынтымақтастықты одан əрі дамытуға мүдделі болып отыр. У.Кортни Қазақстанның геосаяси төңірегіндегі болып жатқан оқиғалар тұрғысында аса маңызды болып отырған ұлтаралық жəне конфессияаралық келісімге, нарықтық экономикаға негізделген ішкі саяси тұрақтылықты қолдау жөніндегі Президент Н.Назарбаевтың көреген жəне сындарлы саясатын атап өтті.

«Электронды үкіметті дамытудың келесі кезеңі – мобильді үкіметті дамыту. Биылғы жылдың өзінде жоғары сұ ранысқа ие 50-ге жуық қызметті ұсынғымыз келеді. Одан кейін үш жылдың ішінде қазіргі таңда Үкімет порталындағы бар барлық қызметтерді мобильді үкіметке ауыстыру болжанып отыр», деді Асқар Жұмағалиев. Сонымен бірге, ол халық арасында ұялы байланыстың кең таралуы мобильді үкімет сервистерін белсенді енгізуді бастауға мүмкіндік беретінін атап өтті. Сондай-ақ, вице-министрдің айтуынша, халық электронды қызметтерді тек планшеттер мен смартфондар арқылы ғана емес, қарапайым ұялы телефондар арқылы да, электронды қолтаңбаны пайдалана отырып қолдана алады. «2005-2010 жылдары электронды үкіметке 43 млрд. теңге инвестицияладық. Бұл, əрине, Оңтүстік Корея бөлетін қаражаттан аз. Бұл ел электронды үкіметтің даму деңгейі бойынша көшбасшы екені белгілі. Біз өз тарапымыздан Оңтүстік Кореяның тəжірибесінен көп нəрсе үйреніп жатырмыз», деді Асқар Жұмағалиев. Ал Корея Республикасының Қауіпсіздік жəне мемлекеттік басқару вицеминистрі Парк Кюнг Кук 2015 жылы Оңтүстік Корея электронды үкіметті бұдан əрі қарай дамытуға 3 млрд. АҚШ доллары көлемінде инвестиция салуды көздеп отырғандығын атап өтті. Соңғы кезде елімізде «мобильді үкімет» ұғымы кең қолданысқа ене бастады. Бұл – Қазақстан Республикасы электронды үкіметінің дамуының жаңа кезеңі, ол осы жылы басталды жəне мемлекеттік қызметтерді көрсету үдерісінің тиімділігі мен айқындығын арттыруға бағытталған. Ал мобильді арналар коммуникацияның осы кезеңдегі негізгі құралы болып табылады. Жобаның негізгі үш міндеті атап көрсетілген. Біріншіден, Қазақстанның «мобильді үкіметін» құру үшін негізгі тірегі болып табылатын заманауи мобильді тұғырнама құру. Екіншіден, мобильді арналар арқылы азаматтарға электронды мемлекеттік қызметтер көрсету. Үшіншіден, электронды мемлекеттік қызметтер мен сервистерді алу шылардың санын көбейту. Жоба 2014 жылдан 2016 жылға дейінгі кезең аралығында жүзеге асырылады. Қорытындысында мобильді тұғырнамаға ең талап етілген 50 мемлекеттік қызмет шығарылады. «Электронды үкіметтің» мобильді қосымшасы қазіргі заманғы смартфондар мен планшеттік

ком пьютерлерді пайдаланушыларға ыңғайлы болу үшін 2012 жылы іске қосылған. Қазіргі уақытта мобильді қосымшаға 16 қызметтер мен сервистер бейімделген, мобильді құрылғыда ЭЦҚ пайдалану үшін «криптопровайдер» жəне пайдаланушылардың «pushхабарлама» механизмі əзірленген. Нəтижесінде бүгінгі күні мобильді телефон жəне планшет көмегімен қазақстандықтар мекенжай анықтамасын ала алады, балабақшадағы орынға кезекке тұра алады жəне кезектің алға жылжу барысын бақылай алады. Бұдан басқа, мүлік, көлік салығын, оның өсімақысын, коммуналдық қызметтерді, айыппұлды, оның ішінде, жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін салынған айыппұлды төлеуге, сонымен қоса дəрі-дəрмектің атауы бойынша жақын орналасқан дəріхананы тауып алуға болады. Қазір дүниежүзі бойынша бесінші буын – 5G байланысы технологиясы туралы айтып жатыр. Бұл байланыс Қазақстанға да жақындап қалды. Қазір бұл бағытта жұмыстар жүргізілуде. Оңтүстік Кореяда, Еуропада осы технологияны тестілеуге қадам жасалып жатыр. Онда жылдамдық 4G-ға қарағанда мың есеге жоғары, аталған технология сарапшылардың пікірінше, 20172018 жылдары стандартталады. Электр байланысының халықаралық одағы оны стандарттаған соң Қазақстанға енгізуді бастамақ. Осыдан кейін сəйкес стандарттар қабылданады. КОРЕЯ КӨШ БАСТАП ТҰР Жаһандық форум шеңберінде сондай-ақ, Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының ақпараттық жүйелері ұсынылған көрме өткізілді. Онда форумға қатысушылар мем лекет тік қызметтерді алу барысында қолданылатын жəне олардың алу жолын оңайлату мен тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін əртүрлі ведомствоаралық жүйелермен танысты. Мəселен, көрмеге «Электронды үкімет порталы», «Мобильді үкімет», «Data. gov.kz», «Мелекеттік деректер базалары», «Денсаулық сақтау бірыңғай ұлттық жүйесі», «Еңбек нарығы», «Электронды оқыту ақпараттық жүйесі», «Халыққа қызмет көрсету орталығының интеграцияланған ақпараттық жүйесі» жəне тағы басқа да отызға жуық ақпараттық жүйедегі жобалар қойылды. Сонымен қатар, форум барысында Біріккен Ұлттар Ұйымының электронды үкімет дамуында елеулі жетістікке жеткен мемлекеттерді марапаттау рəсімі өтті. Ұйымдастырушылардың ақпаратына сүйенсек, 2001 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы «Электронды үкіметтің салыстырмалы талдауы: БҰҰ-ға мүше мемлекеттерді бағалау» жобасының аясында жаһандық электронды үкіметтің дамуын бағалай бастаған. Бұл рейтинг бойынша Оңтүстік Корея көш бастап тұр. Қазақстан болса, Литва, Швейцария, Латвия, БАƏ, Малайзия елдерін артқа қалдырып, жоғарыда айтқан 28-орынға тұрақтаған. Ал Кореядан кейінгі екінші орында Австралия, үшінші орында Сингапур мемлекеттері иеленіп отыр. Сондай-ақ, жалпылама алып қарасақ, аймақтық деңгейде электронды үкіметтің даму индексі бойынша Еуропа көш бастап тұр. Одан кейінгі орынды Америка құрлығы, сосын Азия, одан соң Мұхит аралдары, оның артында Африка тұр. Бір айта кетерлігі, бұл тізбек 2003 жылдан бері осылай өзгеріссіз келе жатыр екен. Форум барысында бірнеше панельдік сессиялар ұйымдастырылып, онда сарапшылар «Ақылды үкіметтің беталысы мен туындайтын мəселелері», «Ақылды үкіметті іске асырудың стратегиялық аспектілері», «Мемлекеттік қызметтерге көп арналы қолжетімділікті қамтамасыз ету», «Халықты мемлекеттік басқаруға қатыстыру», «Ашық деректер мен ашық үкімет» жəне басқа да тақырыптарды жан-жақты талқылады. ----------------------------------------Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Зияткерлік меншік ќўќыќтары ќорєалады Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Үкімет отырысының қорытындысына арналған баспасөз мəслихаты өтті. Оған Əділет министрінің орынбасары Эльвира Əзімова мен Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқығын қорғау комитетінің төрағасы Əлиақпар Матишев қатысып, отырыста талқыланған мəселелер жөнінде əңгімелеп, журналистердің сұрағына жауап берді. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Сонымен, Үкімет отырысында алдымен зияткерлік меншік құқықтарын қорғау мəселелері талқыланып, екінші кезекте əлеуметтік саладағы нысандарда халық денсаулығы мен өміріне санитарлық-эпидемиологиялық қауіпқатерлерді азайту бойынша шаралар қаралыпты. Əділет министрі орынбасарының айтуына қарағанда, сандық ортадағы қарақшылықты азайту мақсатында Байланыс жəне ақпарат агенттігі үстіміздегі жылдың шілдесінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында авторлық жəне сабақтас құқықтарды қорғау бойынша екі жылдық іс-шаралар жоспарын əзірлеп, бекітіпті. Жоспар авторлық құқықтарды бұзатын интернет-ресурстарды бақылау, құқықты түсіндіру жұмыстарына бағытталған 15 іс-шарадан тұрады екен. Сондай-ақ, лицензиялық емес

бағдарламалық өнімдерді пайдалануға, бұқаралық ақпарат құралдарына да жарнамалық модульдер мен əлеуметтік жарнаманы тəжірибеге енгізуге, 2015 жылы бағдарламалық өнімдерді өндіретін компаниялармен өзара іс-əрекет туралы меморандумға қол қоюға қатысты мемлекеттік жəне мем лекет тік емес ақпараттық жүйелерді аттестациядан өткізу жоспарланыпты. Үкімет отырысында басқа да құзырлы мемлекеттік органдардың зияткерлік меншік құқықтарына байланысты қабылдаған шаралары туралы да айтылған. Толықтай алғанда, отырыс барысында зияткерлік меншікті қорғау мəселелері тек Əділет министрлігіне ғана байланысты еместігі аталып өтілген. Əсіресе, салалық министрліктер жəне құқық иелері өздерінің құқықтарын қорғауға белсенді түрде атсалысуы барынша маңызды екендігі назарға алынған. Күн тəртібінің екінші мəселесі жөнінде Тұтынушылардың

құқығын қорғау жөніндегі комитет төрағасы Ə.Матишев əңгімеледі. Оның сөзін назарға алсақ, ағымдағы жылдың 1 қыркүйегіне дейінгі жағдай бойынша, қызметі халықтың денсаулығы мен өміріне са нитарлық-эпидемиологиялық қауіп-қатер туғызатын 237 апатты нысан анықталған. Олардың 164іне қатысты, пайдалануды тоқтату туралы күшіне енген заңды сот ше шімі бар көрінеді. 73 нысан бойынша материалдар соттардың қарауына жіберілген. Апатты нысандардың 67 пайызы білім жəне тəрбие беру, 15 пайызы денсаулық сақтау, 14 пайызы сумен жабдықтау салаларына қатысты екен. Мұнымен қатар, елімізде қатты тұрмыстық қалдық тар полигонының үшеуінің қоршаған ортаны ластап, халық арасында жұқпалы аурулардың таралуына себеп болуы ықтимал көрінеді. Алайда, оның алдын алу шаралары жүргізіліп жатқаны айтылды. Сондықтан, салалық мемлекеттік органдардың өздеріне тиесілі салалардағы бақылау жұмыстарын күшейту қажет. Мəселен, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі дəрілік заттардың айналымдағы нарығын, жалған дəрі-дəрмектің таралуына жол

бермеу бағытындағы жұмыстарын күшейтуі керек. Сондай-ақ, құқық қорғау органдары тарапынан ахуалға тұрақты мониторинг жүргізу жəне өз құзыреттері шегінде шаралар қабылдау қажеттігі ескеріліпті. Баспасөз мəслихатында бірқатар нысандардың жұмыс істеуіне үзілді-кесілді тыйым салынуы қажет екені де айтылып қалды. «Бұл нысандардың ішінде 164 нысан мүлде жұмыс істемеуі керек. Олардың жұмысын тоқтату туралы тиісті сот шешімі бар. 73 нысанға қатысты материалдар сот қарауында жатыр», деді Ə.Матишев. Бұлармен бірге, Риддер қаласында болған қайғылы жағдай туралы да сөз болды. «Жуырда Риддер қаласында екі жағдай болды. Бір жасөспірім мен бір бала пневмококк инфекциясын жұқтырып, содан көз жұмды. Біздің пікірімізше, ол инфекция ауа арқылы жұққан. Бұл ауруға негізінен жасөспірімдер тез шалдығады. Сондай-ақ, оның таралу жолдары да сан түрлі. Біздің зерттеулеріміз бойынша, Риддерде бұл инфекция ауа арқылы таралған болуы керек. Дегенмен, эпидемиологиялық зерттеулер мен жағдайдың аныққанығын білу шаралары əлі аяқталған жоқ», деді комитет төрағасы.


3

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

НЎРЛЫ ЖОЛ – БОЛАШАЌЌА ЖОЛ «Жолдың жайын жүрген біледі» деген рас. Мен өзім теміржолшы болғандықтан, ұдайы жол үстінде жүремін. Сонда аңғарғаным, жолдың бойында тынымсыз тірлік қайнап жатады. Елдердің экономикалық қуаттылығы да автокөлікпен қамтамасыз етілуімен жəне жолдарының сапасына қарай анықталады деген қағида бар. Еліміз егемендік алғалы осы көрсеткіштер бойынша біраз ілгерілеу бар екенін көзі қарақты адамға түсіндіріп жатудың өзі артық. Ал осының барлығы Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың сарабдал саясаты мен көрегендігінің нəтижесінде жүзеге асырылып жатқаны тағы даусыз.

Алысты жаќындатќан, дамуды ќарќындатќан Кеңес Одағы кезінде одақтас он бес республика жабылып салған БАМ-нан басқа теміржолды естіген емеспін. Ал тəуелсіздік алған жиырма жылдан астам уақытта салынған теміржолдың арқасында Алтайдан Атырауға, Арқадан Алатауға бұрынғыдай апталап жүрмейтін болдық. Мұның өзі елдің шығысы мен батысын, солтүстігі мен оңтүстігін тікелей қосқан теміржолдар салынуының нəтижесінде мүмкін болып отыр. Бұл жөнінен бізге қызыға да, қызғана да қараушылық бар екенін де жасырудың реті жоқ. Мұндайда, «Жоқ болсаң, бере алмайды, бар болсаң, көре алмайды» деген нақыл еске түседі. Бұл егемендік алып еңсесін тіктеген еліміз үшін де, осы мемлекетте тұрып жатқан қазақстандықтар үшін де зор мақтаныш, əрине. Елбасы Н.Назарбаев жақында «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауының жеңімпаздарын марапаттау салтанатында сөйле ген сөзінде: «...Біз 40 мың шақырымнан астам автожол, 2500 ша қырымнан астам теміржол салдық. Бұл жұмыс жалғаса беретін болады. Біз ешқашан бұлайша жол салған емеспіз. Мұның бəрі қазақстандықтардың бір-бірімен тығыз араласуы үшін, жол жүріп сауда жасауы үшін салынуда. Бірде-бір өңір Астанадан алыс болмауы үшін, Қазақстан оның əрбір отбасы мен біздің əрбір азамат үшін барлық ғасырларда да туған жəне қолайлы үйге айналуы үшін жасалуда», деп атап өткені белгілі. Міне, бұл Елбасының алысты болжайтындығының, халқының қамын ойлайтындығының айқын көрінісі. Ғасыр жобасы іспетті іргелі істерді қолға алып, оны аяғына дейін жеткізу тек біздің Президентіміздің ғана қолынан келетінін қазақстандықтар терең түсінеді. Алысқа бармай-ақ, осы өз өңірімізде салынған теміржолдарды ғана таратып айтып көрелікші.

«Хромтау – Алтынсарин» теміржолы белгілеген мерзімнен едəуір тез пайдалануға берілгенін көзіміз көрді. Ұзындығы 430 шақырым болатын осы жолдың бойында 13 теміржол стансасы, 11 көпір салынды. Бұл жобаға 30 миллиард теңге жұмсалды. Ал осы теміржолдың тиімділігіне келсек, айтары жоқ. Бұрын Астанаға қатынайтын пойыздар Ресей аумағына кіріп-шығар кезде екі рет кедендік тексеруден өткізіліп, уақыт алатын, түн ортасында вагонды тексеріп, жолаушылардың да мазасын кетіретін. Оны айтасыз, бұл бағыттағы пойыздар елордаға бір тəуліктен аса уақыт жүріп баратын. Өзіміздің теміржол іске қосылысымен пойыздар тіке қатынап, уақыттан да ұтты, кедендік тексеруден де босады. Мұны былай қойғанда, мамандардың есептеуінше, «Хромтау – Алтынсарин» теміржолының пайдалануға берілуі солтүстіктен батысқа бұрын қолданылып жүрген теміржол қатынасын 1,5 мың шақырымға жақындатады, астықты экспортқа тасымалдауды 2 мың шақырымға, ал тау-кен өнімдерін экспортқа тасымалдауды үш есе қысқартады екен. Қарапайым есепке салғанның өзінде, уақыттан ұтатынымыз өз алдына, қаншама үнем, қаншама тиімділік десеңші. Жаңадан салынған теміржолдың бойында 1 мың жұмыс орны ашылған. Мен де сол жаңадан ашылған теміржолда жұмыс істеймін. Сондықтан да жаңадан салынған теміржол бойындағы елдің тұрмысында оң өзгерістер болғанын өз көзіммен көріп жүрмін. Бұйығы өңірлердің бойына қан жүгіртіп, адамдардың тырмысып еңбек етуге деген ынтасын оятқан да осы теміржолдың пайдалануға берілуі дер едім. Адам аяғы сирек басатын сайын далада жаңа стансалар мен бекеттер пайда болып, халық жұ мыспен қамтамасыз етілді. Адамдардың барыс-келіс, араласқұраласы жақсарды. Жалпы, жаңа

теміржол маң даладағы бұйығы өмірге өзгеріс əкелді. Қаншама адамдар жұмысқа орналасты. Бұл өңірге таңсықтау теміржол саласының мамандары көптеп даярлануда. «Екі қолға бір жұмыс» таба алмай шаршаған адамдардың бойында ертеңгі күнге деген сенімділік пайда болды. Ақтөбеліктердің «Жезқазған – Бейнеу» теміржолының «Шалқар – Бейнеу» телімінің пайдалануға берілуін де қуанышпен қарсы алғаны күні кеше ғана. Шынын айту керек, бұл теміржолдың ма ңызы да аса зор. Жаңадан пайдалануға беріліп отырған «Шалқар – Бейнеу» учаскесінде алғашқы кезеңде жылына 1,4 млн. тонна жүк тасылса, 2043 жылға дейін ол 3 млн. тонна деңгейіне жеткізілмекші. Болжамдалып отырған жүк ауқымына жанаржағар май, құрал-жабдықтар, өнеркəсіп жəне азық-түлік тауарлары кірмекші. Шалқардан Бейнеуге дейін созылатын жол 471 шақырымды құрайды, оның 395 шақырымы Шалқар жəне Байғанин аудандары аумағымен өтеді. Осы өңірде 13 жекелеген пункттер орналасқан. Шалқар ауданына қарайтын Бай қадам, Шұқыр, Тассай стан салары мен Сарыжиде, А ққайтым, Бегімбет, Домбар, Жанақ, Көпмола разъездері қазірдің өзінде жабдықталып, олардың əрқайсысында тиісінше құрылымдарымен үштен қабылдау-жөнелту жолдары салынды. Қозғалыс бар жерде тіршілік бар, айналамен қатынас бар. Енді Шалқар жұрты батыс пен шығыс жақты былай қойғанда, бір жағы Ақтауды, екінші жағы Жезқазғанды бетке алып та сапарға шыға алады. Ең бастысы, бұл теміржол экономикалық байланыстың нығаюына, кəсіпкерлікті дамытуға, өзара ынтымақтастықты өрбітуге серпін бере ді. Міне, айналасы жиырма жылдан астам уақытта бір ғана өңірде теміржол саласында

ЕЛДЕ ЖҮРДЕК ЖОЛАУШЫЛАР ҚОЗҒАЛЫСЫН ДАМЫТУ Алматы – Петропавл жүзеге асу мерзімі 2012 жолаушылар тасымалының көліклогистикалық орталығы (ХАБ)

«Егемен Қазақстан».

Басқа өңірлерге қарағанда жол-көлік инфрақұрылымы қалыпты саналатын Қарағанды аймағында оны одан əрі жақсарту бағытында соңғы жылдарда үлкен жұмыстар атқарылып жатыр. Бұл ретте біреуі іске асырылса, екіншісі аяқталуға жақын қос ірі жобаны атауға болады. Алдымен Жезқазған – Бейнеу жəне Арқалық –Шұбаркөл теміржолдарының өткен тамыз айында Елбасының қатысуымен іске қосылуы еліміз

келешегін кемелдендіретін айтулы оқиға болды. Жаңа тораптар Орталық жəне Батыс Қазақстанның дамуына зор əсерін тигізумен бірге, елімізге Түрікменстанмен шекараға дейін жəне Парсы шығанағы бағытында ең қысқа теміржол қатынасын құруға мүмкіндік береді. Сондайақ, Қытайдан Еуропаға жүк жеткізу уақытын үш еседен аса қысқартатын транзиттік дəліз ретінде экономикалық маңызы зор болып табылады. Осынау ғаламат жобаның жүзеге асырылуы, сонымен

қатар, Жезқазған өңірі өміріне тың тыныс беріп отыр. Бұған дейін күрежолдардан сыртқары жатқан бұл аймақтың еліміздің мұнайлы өңірлерімен қатынас құлашы ұзарып, жүктерді төтелей Ақтау портына тасымалдай алуға қолайлы жағдай тууы дамудың жаңа кезеңі əлеуетін одан сайын күшейтпек. Жезқазған мен Балқаш мысын, Теміртау металын, Арқа астығы мен мал етін тұтынушы елдерге бұрынғыдай айналма жолмен емес, тікелей жөнелтудің пайдасы ұшан-теңіз болғалы тұрса, жыл сайын 21

Астана – Өскемен жүзеге асу мерзімі-2014

Астана – Атырау жүзеге асу мерзімі-2013

Алматы – Өскемен жүзеге асу мерзімі-2014

Алматы – Атырау жүзеге асу мерзімі-2013

Астана – Қызылорда жүзеге асу мерзімі-2014

осындай іргелі істер атқарылуы еліміздің қуаттылығының айқын дəлелі. Қазір аудан орталығы Комсомол селосы қарқынды дамуда. Бұған «Хромтау – Алтынсарин» теміржолының пайдалануға бері луімен бірге «Ақтөбе – Қостанай» тас жолының іске қосылуы да алғышарт жасауда. Осы қатты жамылғылы жол пайдалануға берілгенше аудан орталығынан Ақтөбеге сегіз-он сағат жүріп, жол азабын тартып баратын автокөлік жүргізушілері қазір үш сағаттың о жақ, бұ жағында зыр етіп жетіп барады. Қатынас жақсарғаннан кейін-ақ аудан орталығынан жайлы жер іздеп қоныс аударушылар кілт тоқтады. Қазір Комсомол селосында тұрғын үй құрылысы қарқынды жүргізілуде. Тұрғын үй салуға тілек білдірушілер жетіп-артылады. Керісінше, Ақ төбеден ауылдық жерлерге қайта көшіп келу үрдісі

Ґѕір ґзегін ґркендеткен Айқын НЕСІПБАЙ,

Астана – Ақтөбе жүзеге асу мерзімі 2012

миллион тонна жүк тасымалдануы соған бір дəлел. Соның арқасында инвестиция тарту, шағын жəне орта бизнесті жандандыру, индустриялық-инновациялық жобаларды жетілдіру жеңілдей түспектігі де елеулі өзгерістерге сенім арттырады. Аталған теміржолдардың іске қосылуы, əсіресе, осы аймақтағы ел ішіне өте қуаныш пен шаттық əкелді. Ұлтымыздың ұясы – Ұлытау ауданы аумағындағы ондаған алыс ауылдардың тіршілігіне жан бітіп, алға ұмтылысты ұшқындата түсуде. Жезді, Қарсақбай, Байқоңыр, Қоскөл кенттері мен ауылдарында ірі теміржол стансалары салынып, бұған дейін болашағы бұлдыр саналған бұл жерлердің айналасы түлеп, түрленуі де бүгінгі жағымды құбылыс. Тарихи ескерткіштерге толы, табиғаты да көрікті киелі жердің бұдан былай туристік тартымдылығына ыңғайлы инфрақұрылым қалыптасып, шығыстағы да, батыстағы да шетелдерден саяхатшылардың жиілеп келе түсуі көптен күткен оқиға еді. Бұл болат жол бойымен пойыздардың күннен-күнге ағылысы үдеуі игі əсерін бірбірімен шектес бес облыстың тұрғындары мен кəсіпорындары сезіну үстінде. Ұзындығы 1200 шақырымнан асатын əлемде сирек мұндай ұланғайыр істің аз уақытта атқарылуы еліміздің əлеуетін бір танытса, жарасты жасампаздық жолына айналуы ел келешегі кемелді екенін көрсетеді. Өндірісті өңірдің жол-көлік инфрақұрылымын неғұрлым

байқалуда. Адамдар жол бойы сервистік қызметін дамытуға, кəсіпкерлікпен айналысуға, мал өсіріп, егін салуға ынталы бола түсті. Оның да реті бар, осы күрежолдардың іске қосылуы алысты жақындатып, дамуды қарқындатып отыр. Бірыңғай ауыл шаруашылығымен айналысатын өңірде жолдың қалыпты болуына қарай кен орындарын игерудің мүмкіндіктері ашылды. Қазір инвестиция салуға ынталы қаржылы кəсіпкерлер де бұл ауданға назар тіктеуде. Осындай игіліктің барлығы теміржол мен сапалы автожолдың пайдалануға берілуінің арқасы екенін түсінетін əйтекебиліктердің Елбасына деген алғыс сезімі шексіз. Төреғали ӨТКЕЛОВ, Əйтеке би айналым депосының тепловоз машинисі.

Алматы – Ташкент жүзеге асу мерзімі-2014

Алматы – Ақтөбе жүзеге асу мерзімі 2014

Теміржол салуды ўсынды Шығыс өңіріне Қытай Халық Республикасы ШҰАР Тарбағатай аймағы партиялық комитетінің бірінші хатшысы Жан Бо бастаған делегация келді. Мəртебелі меймандар Семей қаласындағы ядролық сынақ полигонының құрбандарына арналған «Өлімнен де күшті» монументіне гүл шоқтарын қойып, тағзым етті. Қытайлық қонақтар Қазақстан Президентінің ядролық полигонды жабу мен əлемді ядролық қарусыздануға үндеу бастамасын жоғары бағалайтындықтарын жеткізді. Бұдан кейін делегация мүшелері Түйемойнақ аралындағы туристік база құрылысы жобасының тұсаукесерінде болды. Көрші елден келген меймандар туристік салада əріптестік орнатуға мүдделі болып отырғандықтарын жеткізді.

Ақтөбе облысы, Əйтеке би ауданы. жақсартуға арналған тағы бір ірі жоба ретінде Астана – Теміртау бағытындағы автожолдың тұтасынан қайтадан кеңейтіліп, заман талабына сай етіп салынып жатуын айтуға болады. Ұзындығы 150 шақырым жолдың құрылысы бүгінде тəулік бойы қызу қарқынмен жүргізілуде. Астана – Аршалы аралығындағы тармағы қазірдің өзінде бітіп қалса, ендігі жұмыстың негізгі салмағы Осакаровкаға қарай түйісуге ауып барады. Атап өтер лік жəйт, қалыңдығы 23 см. бетон жабындысы төселуі арқылы сапалық деңгейі жоғары болмақтығымен ерекшеленбек. Толықтай қолданысқа беру мерзімі 2016 жылға жобаланған жол көліктердің еркін əрі қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз етеді. Бұдан кейін Теміртау мен Қарағанды аралығындағы қазіргі тармақ алты жолақты жолға айналады. Жалпы алғанда, бір өзіне бірнеше Еуропа елі сыйып кетерлік ұлан-байтақ аймақта жаңа жолдар салумен қоса, ескілерін қалпына келтіру жұмыстары да назардан тыс қалып отырған жоқ. Соның ішінде ұзындығы 500 шақырымға жуық Қарағанды – Жезқазған бағытындағы жолды жүріп-тұруға қолайлы ету күн тəртібіндегі мəселе. Жезқазғаннан Қызылордаға жəне Арқалыққа асатын автомобиль торабын да жөндеу қолға алынып жатқан іс. Қарышты қарқынмен дамудағы өңір экономикасының одан сайын күшеюіне, жүк тасымалы мен жолаушылар қатынасы жеделдеуіне соны мүмкіндіктер ашушы жұмыс жай-күйі мен барысы ұдайы назарда. Қарағанды облысы.

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

– Біздің мақсатымыз екі ел арасындағы достық қарым-қатынастарды дамыту жəне нығайту болып табылады, – деді делегация жетекшісі Жан Бо. Сондай-ақ, қонақтар Семейдегі тері-жүн өңдеу комбинатында, шаруа қожалығында жəне жергілікті тауар өндірушілер өнімдерінің көрмесінде болды. Өңір басшысы Бердібек Сапарбаев делегация жетекшілерімен кездесіп, тараптар арасындағы негізгі мəсе лелерді талқылады. Облыс əкімі өңірлер арасындағы саудаэкономикалық, білім мен мəдениет салаларындағы əріптестікті əрі қарай жетілдіру жөнінде əңгімеледі. Қытай өндірушілері шығысқазақстандықтарға жемісжидек пен көкөніс жеткізсе, жергілікті тауар өндірушілер көрші елдің нарығына ет, сүт, ара жəне марал өнімдерін тасымалдай алады. Қазіргі кезде Қытайда Шəуешек пен Қарамай арасында теміржол құрылысы жүргізілуде. Кездесу барысында қытайлық тарап осы теміржолды Аягөз қаласына дейін созу жөніндегі ұсынысын жеткізді. Шетелдік делегация мүшелерінің айтуынша, Шығыс өңіріндегі теміржолдардың көпшілігі тұйықталып қалғандықтан, жаңа

теміржол екі елдің арасын жалғап, тауар айналымын ұлғайтуға септігін тигізбек. Сонымен бірге, Семей мен Шəуешек қалалары арасында əуе байланысын ұйымдастыру көзделіп отыр. – Семей қаласының əуе жайы халықаралық əуежай болғандық тан, өңірлер арасындағы сауда-экономикалық байланыстарды бекіте түседі, – деді Жан Бо. – Біз көлік-логистикалық орталығын құру жөнінде əңгімелестік. Бұл – əсіресе, Семей үшін өте маңызды. Біз Ресеймен де шекараласпыз. Бірқатар еуропалық елдер шектеп отырған тауарлардың үлесін еліміз, соның ішінде Шығыс Қазақстан облысы толтыруы тиіс. Өзіміздің жəне көр шілеріміздің тауарын Семей арқылы тасымал дай аламыз. Бұл ретте біздің жағрафиялық орналасуымыз теміржол, авто жол жəне əуе желілері арқылы тиімді бола түседі. Осы мүмкіндікті пайдалануымыз қажет, – деді өңір басшысы Бердібек Сапарбаев. Кездесу соңында Семей қаласының əкімі Айбек Кəрімов пен ҚХР ШҰАР Тарбағатай аймағы партиялық комитеті бірінші хатшысының орынбасары Елшат Əли екіжақты əріптестік туралы меморандумға қол қойды. СЕМЕЙ.


4

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

 Жолдау жауапкершілігі Қазақ елін тұтас тану жəне таныту, оның құндылықтарын жинау жəне оларды ұлттық мүддеге орай жарату – Елбасының елеулі ұстанымы, елдігіміздің ұлағаты. Елбасымыз ұсынған «Қазақ елі» идеясы бүгінде ғылымның жаңа талдау объектісіне айналуда. Қазақ елі идеясының үш бағытты тұжырымдамалы маңызы бар. Олар тарихымызды түгендеу; халқымызды, ұрпақтарды бүгінгі адами жəне ұлттық құндылықтар аясында топтастыру, біріктіру; қоғам мен мемлекеттің болашақтағы əлеуметтік-мəдени бағыт-бағдарын тиянақтау, сараптау. Бұл тұжырымды тоқтамдар тəуелсіз рух пен жасампаз еңбек туралы дұрыс көзқарасты жəне «Мəңгілік Ел» идеологиясының ғылыми тұрғыдан сарапталған негізін қалыптастырады.

Ќазаќ елін ўлыќтар ўстанымдар Жақан МОЛДАБЕКОВ,

философия ғылымдарының докторы, əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры.

Президент Нұрсұлтан Назарбаев ұсынған «Қазақстан-2050» Стратегиясындағы а) терең түсінікті, инновациялық көзқарасты, кешенді шешім қабылдауды; ə) өрелі талапқа лайықты білімді, дағдыны, тəжірибе мен технологиялық құрылымды жетілдіруді; б) жаңа бастамалар мен белсенділікті барлық деңгейде қолдау қажет. Бұл үштік бастаудан туындайтын талаптар: (1) дəстүрлі өмір салтын толықтыру, елдікті Қазақстанның бүгінгі сұранысына орай жаңғырту, болашақ қажетіне орайластыра жетілдіру; (2) елдегі іс-шараға қоғамдық бетбұрысты күшейту, білім мен өнердегі өнімнің сапасын көтермелеу, жаңару сатысындағы нысандарды реттеу; (3) сапалылыққа деген сауаттылықты таныту, ел қауіпсіздігін қамтамасыз етер жағдай жасау, тұтастыққа тұрақтау, тұрақтылықты туралау. Атаулы əрекеттер мен өлшемдер дамудың қазақстандық мазмұнын ашады. Қазақ елінің тарихи, əлеуметтік-мəдени құбылыс ретінде қалыптасуы көп сатылы, оның өркениеттік баламасы, кезеңдері əрқалай. Тарихтың əр кезеңінде, елдік кеңістіктің алуан өңірінде ұлыстық жəне ұлттық құндылықтардың айналымы бұрынсоңды үзілмеді, жалғасын тапты. Отаны бірдің ойы ортақ, əрекеті үйлес болды. Түрлі талғам, талдау жəне тəжірибеден аларымыз – елдік дамудың «басты құндылықтары мен бағдарларын айқындау», «ұлттық бірегейлікті нығайту», «ұлттың мəдени кодын: тілін, руханиятын, дəстүрлерін, мəдение тін сақтауды қамтама сыз ету». Бұл ұстаным Прези дент Н.Назарбаевтың «Бүкілқазақстандық бірегейлік біздің халқымыздың тарихи санасының өзегіне айналуға тиіс» деген мемлекеттік тапсырысынан туындайды. Ендігі міндет – сол əлеуетті жандандырудың жолы мен тəсілдерін өзара тоғыстыру, тарихи тəжірибе мен əлеуметтік ұстанымды инновациялы ойжарыс пен интеграциялы ықпалдастықта жаңғырту. Халқымыздың əлеуметтік-рухани тұтастығы мен өрімтал өресін тұрақтандыратын факторлар осы. Соңғы жылдары Қазақ елінің тарихын түгендеу қолға алынуда, ол туралы алуан халықтық түсінік қалыптасуда, Қазақ елінің өмір жолын талдайтын ғылыми көзқарастар, мұратын пайдалану тəжірибесі түбір жаюда. Іздену практикасында салалық эмпириялық жəне көркемдік-публицистикалық талдаулар басым. Дара ұмтылыстар тұжырымдамалы арнаға түспей, қарқын баяу жүруде. Олқылық неден білінеді? Салалық ізденісте əлеуметтік-мəдени, этнопеда гогикалық жəне ғылымипрактикалық сараптамалар бірге, қатар жүргізілмейді. Отандастарымыз «Қазақ елі» ұғымының танымдық мазмұны мен дүниетанымдық бағдарын, пəндік құрылымы мен ұлттық құнды лықтарын тұтас, дұрыс ұға бермейді. Енді осы ұғымның дүниетанымдық, əлеуметтік жəне тарихи мəн-мағынасын ашатын елдік философиясын қалыптастырудың реті келді. «Қазақ елі» ұғымының танымдық маңызы: өз тарихымыз бен төл мəдениетімізді тұтас тану, өз бағыт-бағдарымызды дұрыс айқындау, мемлекеттегі ішкі жəне сыртқы жетістіктерді тең ұстау, өз деңгейіміз бен дəрежемізді əлемге толығырақ таныту. Əлеуметтік тұрғыдан қарастырсақ, ол – белгілі бір əлеуметтік-мəдени кеңістіктегі тарихи жетістіктер жиынтығы, туған жердегі тұрақты халықтың өмір сүру салты, қазақ

халқының жетілу динамикасының стратегиялық бағдары. Елдіктің осындай объективтітарихи негіздерінен туындайтын басты ұстанымдар: Қазақ елінің ерекшелігі туралы білетініміз бен білмейтініміздің арақатынасын айқындау, ұлттық бағдарламаға жат мəліметтерден, тиімсіз əдістер мен талаптардан арылу; Қазақ елі идеясына ұлттық сипат енгізу, яғни ұрпақтың болашақ тағдырына қажетті пəн ретінде көрсету; Қазақ елі үлгілері мен құндылықтарын халықтық тəрбиемен, əлеуметтік-гуманитарлық ғылымдармен, ұлттық өнермен ұштастыратын тетіктерді саралау. Ендігі ұстаным мəдени-философиялық ыңғайдан практикалық жұмысқа араласуды діттейді. Елдіктің танымдық жəне тəрбиелік мəні оның тарихынан туындайтыны айғақ. Қазақстанның тарихи жаңаруын басты бес кезеңге жіктеп қарастыру орынды көрінеді. Кезеңге бөлу шартты, бірақ оның саяси-əлеуметтік негіздері бар. Атап өтсек: 1) көне дəуірден бергі əдетғұрып, рəсім-салттар; 2) Қазақ хандығы кезіндегі рухани факторлардың туындысы мен қызметтері; 3) ХVІІІ-ХХ ғасырлардағы Ресейдің саясаты, бертін келе коммунистік партияның идеологиясы елдің ұлттық ерекшелігін іштей əлсіретуі; 4) 19902015 жылдары тəуелсіз Қазақстанда ұлттық мəдениет пен этносаралық қарым-қатынастардың жаңа негізде қарқындауы; 5) «Ел бірлігі – ең асыл қасиет» деген стратегиялық бағдардың (2015-2050 ж.ж.) ұстанымы – қоғамдық келісімді сақтау жəне нығайту барысында қазақ мемлекетін орнықтыру. Көне дəуірде ұлыстардың этностық жəнe aнтрoпoлoгиялық ұқсастығы, соның негізінде Қазақ елінің нышандары қалыптасты. Ұқсастық түркітектес көшпенді жəне жартылай отырықшы қауымдастықтардың гeнeтикaлық фaктoрлaрының құрамынан, əдетғұрпы мен рəсімдерден бастау алады. Қазақ елі – қауымдасудың табиғи-тарихи түрі. Тегі бірлердің өкілдері атамекенде, туған жерде ұқсас тіршілік тынысын, бірыңғай өмір сүру салтын, табиғи өсіпөну үрдісін қалыптастырды. Болмыстың осы үш бастауында жұрттың өскен ортасы, туысжарандардың қауымдасуы, ел болудың негізі қалыптасты, қолдау тапты. Күнделікті мамыражай тіршілікте атажұрт əдетғұрпы халықтық амалды əрекетке, ал қос əдеп əлеуметтік тəжірибе түріне айналды. Топтасып өмір сүру барысында eлжұрттық пaйым oрнықты. Қазақ хандығы мен елжұрттық пайым елдің халықтық сипатын нығайтты, елдіктің азаттық идеясын арқау тұтты. Қазақ елжұртының тұрғындары аумақты кеңістікте əлеуметтенді, халықтық ойын-сауық, тəрбие жəне билікті жүргізу аясында тұлғаланды. Халық тəрбиесі туған жер ұрпақтарының мінез бен түсінік тұтастығын сақтауға қызмет етті. Қазақ халқы туған жері мен өсірген елінде əлденді, хандық тəртіпте əлеуметтенді. Кең-байтақ атамекенде, түрлі мəдениеттің тоғысында өз тұтастығын сақтап қалды, тарихтың күрделі бетбұрыстарында ұрпағын қорғай алды, дəстүр-салтын жоғалтпады. Жетістіктің тетігі мен кілті – қоғамдық күште, елдегі күшқуаттың бастамасы – ауызбірлікте, ішкі бітімде, халыққа деген адал қызметте екенін халқымыздың тарихы үйретті. Қазақтың xaлық бoлып қaлыптacуына тыныс кеңейткен өңір ғана емес, оның өзiнe тəн мəдeниeт бастауы, ана тiлдiң тұрақты қолданысы, xaлықтың oртaқ aтaуы əрқалай, бірақ қарқынды ықпал етті. Бұл деңгейлер (1) – қауымдасудың, халықтың өзін өзі қалыптастырудың жолы, (2) қоғам болып дамудың арнасы. Қауымдасу

ел-жұрттың төзімділігі мен үйлес өмір салтына тəуелді, ал елдің тəуелсіздігі ұлттың əлеуметтік күш ретінде қалыптасуына жəне саяси-құқықтық жүйесін нығайтуға байланысты. Қазақ елінің тарихын толықтыру, түзету, оның қалыптасу жолы мен жағдайын жетілдіру, халықаралық мəртебесін арттыру – мемлекеттің стратегиялық бағдарына, қоғамның ортақ мүддесіне, əрбір азаматтың бағдарына айналуда. Ілкімді іске енді тұтас негіз, ұлттық сипат жəне іргелі өлшем керек. Қазақ елі біздер үшін а) тұтастық, тұтастықтағы – тұрақтылық, тұрақтылықтағы – тұлғалық, тұлғалыққа лайықты бірегейлік; ə) күнделікті тұрмыстық өмірдің көрінісі, түрлі еңбектердің елеулі жүйесі, тəсілді құлшыныстар нəтижесі; б) белгілі бір əлеуметтік кеңістікте ұйымдасқан этностық топтардың үйлескен ісəрекеттерінің қалыптасқан арнасы. Десек те, Қазақ еліне деген əлеуметтік бетбұрыс күш алуда. Оған себеп, Қазақ елі (1) ұлттық байлықты жасау мен тұтынудың теңдігін жасауға, (2) халықтық даналықтың, гуманистік адамгершіліктің туған жерге деген жанашырлық қатынастың іргесін қалыптастыруға ден қоюда. Байыбына барсақ, Қазақ елі ұлттық сауаттылық пен саламаттылықты қатар жетілдіруге, ұлттың түп негізін, өмір салтын жəне іріктеулі жолдарының үйлесімділігін қалыптастыруға құштарлық танытуда. Елдік сапа өнімді еңбекте, белсенді күштердің сандық өсімі мен рухани өнімін жаңғыртуда, ұлттық рух пен мүддені тиянақтауда көңілден шығады. Елдікті ашық қолдай, əділ қорғай жəне дəйекті болжай білгенде асқақ мұрат өмірлік тынысты кеңейтпек. Осы тектес əрі типтес іріктеулі проблемаларды кешенді тұрғыдан зерттеудің кезі келді. Ендігі сұраныс Қазақ елі ұғымының мəн-мағынасын тереңірек, толығырақ, дəлірек түсінетін жəне түсіндіретін танымдық мұқтаждыққа тірелуде. Бұқаралық ақпарат құралдарында қоғамдық сұра ныстың əр қыры мен сырын талқылайтын пікірлес болжамды ойлар жоқ емес, тіпті, жеткілікті. Бірақ қалың жұрт халқымыздың бейнесін, болмысын, беделін, белсенділігін кешенді тұрғыдан тартымды жəне тиянақты зерттеуді күтуде. Қазақ елін ұлттық ілім ретінде насихаттаудың қажеттілігін ғалымдарымыз да мойындайды. Əрине, мамандар қазақ дүние танымын, əдет-ғұрпын, мəдениетін алуан деңгейде зерттеуде. Өкініштісі сол, ізденістер əрдайым бірін бірі толықтыра бермейді, өздерінің ортақ арнасын тапқан жоқ. Тарам-тарам талдаулар ел болашағының жаңа моделін жобалауға дайын еместігін аңғартты. Ол үшін жаңаша ойлаудың мəдени-философиялық ыңғайын дəйектеу орынды. Қазақ еліне деген қоғамдық сұраныстың артуын немен, қалай түсіндіре аламыз? Қазақ еліне деген табиғи-тарихи жəне əлеумет түсініктерін үйлестіру жетіспейді. Расында, ел дегеніміз – еуразиялық кеңістік пен тарихи ұзақ мерзімдегі этностық қауымдасудан ұлттық мемлекетті құру аралығын қамтиды; белгілі бір социумдағы, отандағы халық тың тұтас əлеуметтенуі; ел-жұрт тың аймақтық қарымқатынас тары жəне өсіп-өну көріністері; туған жердің белгілі бір кеңістігіндегі этносаралық қарым-қатынастардың эволюциясы; туған жер кеңістігіндегі ұлт пен мемлекеттің тұрақты тұтастығы. Халық зердесі патриоттық сезім, білім беру жүйесі, ұлттық сана тұрғысынан елдігіміздің арқауын ширату қажеттілігін арттыруда. Байыбына барсақ, халық зердесінде Қазақ елі нің өмірлік сатылары мен əлеуметтік-мəдени бағдары кең орын

алатыны күмəн тудырмайды. Өйткені, халықтық зерде: төл тарихымыздың оң, өрелі, бақытты жақтары мен тұйық, трагедиялы, келеңсіз жақтарын салыстыру барысында қалыптасты; бұрынғы дағдылардың адамгершілік жақтары мен саяси ықпалдастығын идеологиялық бұрмалаудан арашалайды; естеліктің қауымдастық қорын қалыптастырады, бұрынғы ұлттық оқиғалар мен əлеуметтік-мəдени ақпараттарды бүгінгі талапқа орай оңдайды. Дүниетанымдыққа деген құндылықтың артуы деген осы. Зерде əлеуметтік тəртіп пен қоғамдық əлеуеттік мəселеге енген сайын халықтық сипатқа ие болады. Əлеуметтік зерде тарихтың атаулы оқиғаларын, ұрпақтардың өмірлік тəжірибесін сақтайтын жəне жалғастыратын басты тəсілді қолдануға ерекше мəн береді. Ол барды икемдеп, болатынды болжап қана қоймайды, сондай-ақ, топтасқан, бірлескен ортаның рухани күш-қуатын ашып беруге бағытталады. Халықтық жəне əлеуметтік зерденің тарихи сипатымен қатар, патриоттық қызметі айқын. Тарихи зерде – ерлік пен елдіктің тірегі, естілік пен еркіндіктің тұғырлығы, яғни Қазақ елінің патриоттық дəстүрін марапаттайды. Патриоттық дəстүр ақынжыраулардың, би-шешендердің шығармашылығында, батырлар дың ерлігінде, бір сөзбен айтқанда, халқымыздың рухани мұрасында қордаланған. Патриоттық көріністі марапаттау əр оқиғаны көз жұмып мадақтау немесе жалаң идеяны ұрандату емес. Əркімнің ел-жұртын қадірлеуі, сүюі – патриоттықтың дəлелі. Отаны бірдің ойы ортақ болуы заңды. Осы марапатқа ерлік пен естілік лайықты. Ел қашанда біліктілікті бітіммен ұштастыратын, бірліктің негізін қалайтын бастамаларға мұқтаж. Рухани мұқтаждықты өтейтін іс-шаралар əлі де қанағаттанарлық деңгейге жеткен жоқ. Елге деген сүйіспеншілік пен жауапкершіліктің жоғары болуы ұлттық рухты көтермелейді. Іріктеулі қимыл-əрекеттер мен ұмтылыстар адамның да, қоғамның да мəртебесін көтеретіні хақ. Адамның мəртебесін жүрек лүпілінен қайнап шыққан сөздер, ақыл-парасатта сарапталған тоқтам-түйіндер демейді. Еліне, туған жеріне, отанына деген сүйіспеншілік жүрек пен бастағы ми қуатының тоғысынан туындаса, құштарлықтан нəр алған түйісті сезімдердің өшпес нұры екенін кім мойындамайды. Ұрпақтық өмірдің осындай ішкі ережесін ескерген, сонымен есептескен тəлім-тəрбиенің патриоттық қызметі ынталы, ықпалды жəне екпінді. Халықтың əлеуметтік зердесі – адамгершіліктің үлгісіне үйірілген, ұлыстың əлеуетін түйіндеген ұрпақтардың қарымқатынастарын жандандыратын тоқтам-түйін аясы. Ал алдымызда тұрған басты мақсат – еліміздің бірлігін, халқымыздың бітімін сақтау; əлеуметтік серіктестікті қазақ ұлтының мүддесіне жұмылдыру; қазақ халқының əлеуметтікрухани тəуелсіздігін нығайту; ілгері белсенділік арқылы еліміздің болашағы алдындағы оның жауапкершілігін арттыру. Қазақтың бүгіні мен болашағына, Қазақстанның жаңа бастамалары мен бағдарына қатысты ортақ мақсатміндеттерді, азаматтық жəне кəсіби деңгейлерде басқоса отырып, осы бағытта не істелді, қандай өзекті ұлттық проблемаларды қай деңгейде зерттеу керектігін айқындау, қонымды ой-пікірлерді ұсынатын көп салалы, ашық, кəсіби үнқатысулар мен кеңестерді бір жүйеге келтірудің маңызы артуда. Салиқалы сұраныс пен ұлттық рухтан нəр алу тетіктерін реттеу дің қажеттілігін осылайша өткір сезінудеміз.

Басты маќсаттар баєдары Марат МƏЛТЕКБАСОВ,

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің проректоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

Ежелден ер тілегі – ел тілегі деген. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қандай да бір шешімі елдің мақсат-мұратына бағытталып келеді. Тəуелсіздіктің жиыр ма үш жылында жеткен жетістігіміз ді еселеп, еңбек өнімділігін арттыруға, мемлекетіміздің беделін асқақтатуда атқарып жатқан істерін еш нəрсемен теңгеруге келмес. Алдымен – экономика, одан кейін саясат деп жүргізген сындарлы саясатының арқасында мемлекетіміз талай сын сағаттардан сүрінбей өтіп, əлемді шарпыған экономикалық дағдарыстан да айналып өте алды. Халқының қамын қамтыған Елбасы Үкіметтің кеңейтілген отырысында ел экономикасы мен əлеуметтік салаларына тың серпіліс беретін шешімін ортаға салып, министрліктер мен агенттік, комитет, департаменттердің санынан сапасын арттыратын кезеңнің

келгенін баяндады. Атқаратын міндеттері мен қызметінің ұқсастығына орай сала бойынша оларды біріктіріп, агенттіктерді комитет ретінде министрліктер қарамағына кіргізді. Ықшамдалған Үкімет құрамы мемлекетті басқарудың тиімді жүйесі болады деп сенеміз. Білім саласында қызмет еткендіктен осы отырыста Елбасының жоғары оқу саласына қатысты айтқан мақсатталаптарына да жіті көңіл бөліп отырмыз. Мемлекет басшысының жоғары оқу орындарында білім алу үшін мемлекеттің оқу гранттарына бюджет қоржынынан ауқымды қаржы бөліп отырғанын қуана қабылдасақ, кейбір оқу орындары түлектерінің жұмысқа орналасу көрсеткішінің төмендігін естіп қынжылдық. Алайда, өзім қызмет етіп отырған І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік универ ситетінің түлектерін жұмыспен қамту мақсатында жыл сайын кешенді жұмыстар атқарылады. Облыста орналасқан барлық мекеме ұйымдарымен, ірі кəсіпорындар, жеке шаруа қожалықтары жəне басқа да құрылымдармен

ынтымақтастықта жұмыс атқарып, түлектердің жұмысқа орналасу көрсеткішін жыл өткен сайын жоғарылатып келеміз. Мəселен, биылғы жылы университетті тəмамдаған түлектердің 80 пайызы жұмысқа орналасса, қалған пайызы магистратурада екінші жоғары білім алуға өтініш білдірсе, ер балалар əскер қатарына шақырылды. Елбасы осы отырыста жастарды əрқашан толеранттылыққа, өз еліне деген сенімділік рухында тəрбиелеп, «Қазақстан-2050» Стратегиясында белгіленген мақсат тарға жетуге арналған жұмыстарға тарту керектігін атап өтті. Ел экономикасын алға өркендетуге еңбек ететін жас мамандарды даярлай отырып, олардың бойына елжандылық, парасаттылық, үлкен адами қасиеттерді қалыптастыра тəрбиелеу біздің басты мақсаты мыз болмақ. Президенттің жыл сайынғы жолдауларында да осындай уақыт талабымен үндескен міндеттер белгіленіп отырады. Біз айтып отырған мəселенің де сол негізгі мақсаттардан туындағаны белгілі. Алматы облысы.

Əлеумет кґзі білімде Арман АХМЕТОВ,

Қазақстан Президенті Іс басқармасының Алматы қаласындағы əкімшілік ғимараттары дирекциясының қызметкері.

Елбасының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауы бəріміздің қандай іс-əрекетпен айналысуымыз керектігін көрсетіп отыр. Жер бетінде ең дамыған 30 ел бар екен. Осылармен иық тірестіре араласқұралас болу – алдағы мақсаттың бірі. Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ қазақстандықтардың бəрінің белсенді болуын талап етеді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бірлескен іс-əрекетке үндеп отыр. Адамдардың тұрмыс жағдайы жақсы болу үшін баспанасы, істейтін жұмысы болуы керек. Сонда көңіл күйі көтеріңкі, жүздері жайнаған адамдарды көптеп кездестіретін боламыз. Тəуелсіздік жылдары көп нəрсе жасалды, бұл айтарлықтай сезіледі. Елімізде балабақшалар салынуда, жыл басында Алматы қаласындағы мен тұратын ауданда үш балабақша ашылды. Бұдан басқа, білім беру сапасына үлкен көңіл бөлінген. Елімізде шағын жəне орта бизнес дамуда. Ауыл шаруашылығын кешенді дамытудың арқасында еліміз екі бірдей міндетті шеше алады: азықтүлік өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жəне экспортқа шығару. Жолдау жылдан-жылға ауқымды міндеттерді алдымызға қоюда. Елбасы өзінің «Қазақстан-2050» Стратегиясында бəсекеге қабілетті мемлекет болу үшін біз жоғары білімді ұлт болуымыз қажет екендігін атап көрсетті.

Жалпы алғанда, барлық өскелең ұрпаққа, біздің балалардың сауаттылығына көп көңіл бөлу қажет. 2020 жылға таман мектеп түлектері қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін білуге тиіс. Бұл міндетті іс жүзіне асыру үшін қазірден бастап қолға алу керек, əйтпесе, кеш қалып қоямыз. Үштұғырлы тілді жүзеге асыруға барлық жағдай қарастырылуда. Оқытудың автоматтан ды рылған технологиясы оқу үдерісінің тиімділігін басқаруды қамтамасыз етеді. Білім саласын қаржыландыру дегеніміз, тəжірибе жасауға құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету болып саналады. Соңғы жылдардағы қоғамдық жəне əлеуметтік өмірде болып жатқан елеулі өзгерістер мектеп жағдайында білім берудің қызметіне жаңаша қарауды, қол жеткен табыстарды сын көзбен саралай отырып бағалауды, жастардың шығармашылық əлеуетін дамытуды талап етеді. Егемен елімізде білім беру жүйесін əлемдік деңгейге жеткізу үшін жасалып жатқан талпыныстар, оқытудың əртүрлі əдістəсілдерін қолдана отырып терең білімді, ізденімпаз, барлық ісəрекеттерінде шығармашылық бағыт ұстанатын, сол тұрғыда өз болмысын таныта алатын маман етіп тəрбиелеу ісіне ерекше мəн берілуде. Елбасының осы Жолдауына сəйкес, бірінші кезеңде: «Барлық қазақстандықтардың өсіпөркендеу қауіпсіздігі мен əлауқатын арттыру» деген ұзақмерзімдік міндетті іске асыру жауапкершілігі тұр. Ұлттың болашағы, тəуелсіз мемлекетіміздің ертеңгі ұрпағының рухани байлығы, мəдениеті саналы ұлттық ойлау

қабілеті мен біліміне, іскерлігіне байланысты. Дарынды, білімді жастар ғана егемен еліміздің ертеңін баянды етіп, қоғамның əлеуметтікэкономикалық дамуына үлес қоса алады. Сондықтан, ағарту саласындағы берген білімді, ісəрекет тəсілдері мен бағалау өлшемдерін қамтитын қоғамдық жəне ұжымдық тəжірибе тағылымдарын игеріп қана қоймай, оны əрі қарай өзінің белсенді, нысаналы, зерделі танымдық іс-əрекетімен сабақтастыруға тиіс. Осыған орай, оқушылардың, студенттердің танымдық белсенділігін қалыптастыруды арнайы ұйымдастыру – оқу үрдісін жетілдірудің негізгі шарты болып табылады. Оны жүзеге асыру білім алушылардың танымдық белсенділігі мен ізденімпаздығын ынталандыруға септігін тигізетін оқу үрдісін ұйымдастырудың тəсілдерін, əдістері мен нысандарын іздестіруге өзекті сипат береді. Мемлекет басшысы өз сөзінде: «Озық жəне бəсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін құру аяқталады», деді. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап стипендиялар мөлшерінің 25 пайызға өсетіндігі, əсіресе, жетім балалардың көңілін көтеріп тастады, өйткені, тұрмыс жағдайы төмен отбасынан шыққан студенттер алаңсыз оқуға мүмкіндік алатын болды. Елбасы Н.Назарбаевтың Жолдауы Қазақстанның болашақ дамуында маңызды рөл атқарады жəне осы Жолдауды басшылыққа ала отырып, «Қазақстан-2050» Стратегиясының іс жүзінде жүзеге асатындығына кəміл сенемін. АЛМАТЫ.


5

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

 Дүние жəне дағдарыс

Əлем жўртыныѕ елеулі бґлігі лашыќтарда тўрып жатыр Бүгінгі əлем жұртының едəуір бөлігі адамның қалыпты өмір сүруіне титтей де жағдай жасалмаған жыртық-жамау, ескі-құсқы лашық тақылеттес жайларды мекен етіп отыр. БҰҰ комиссиясының баяндамасына сүйенсек, олардың дəл қазіргі таңдағы үлесі 40 пайызға жуықтайды. Ал осы лекер баспаналарда тұрып жатқан адамдар саны 923,9 миллионға барады. Бұл – күллі əлемдегі қалалар халқының 32 пайызы деген сөз. Соның ішінде бұл көрсеткіш артта қалған елдерде 78 пайыздың маңайынан оралса, дамушы мемлекеттерде 43 пайыздан қайырылады. Бүгінде Жер-жаһанда лашықтар қалашықтары жоқ дəулет жоқ есепті. Олар Африка мен Азияны, Оңтүстік Америка мен Солтүстік Американы жайлаған елдерде ғана емес, тұрмысқа аса қолайлы Еуропа құрлығының төрінде де кездеседі. Əйтпесе, мұндай «ит байласа тұрғысыз» қотыр қоныстар күні жылы, табиғаты тамаша Италияның Неаполь өңірінде кездесер ме еді?! Сарапшылардың болжамынша, алдағы уақыттарда бұл цифрлар ұлғаймаса, кеми түспек емес. Айталық, 2030 жылға қарай жағдайсыз жайларда тіршіліктің тінін түртпектейтін түлектер бүгінгіден екі есеге ұлғайып, 2 миллиард адамға жуықтайды. Ал Венесуэла қалаларында қазірдің өзінде тұрғындардың 70 пайызы əлгіндей баспаналарда өлместің күнін көріп келеді. Мұндай жатақтарда тұратын жұрт саны Үндістанда 100 миллионға толатын уақыт тым алыс емес. Осының бəрі жылдан жыл ұзаған сайын Жер бетінде тірлік түзіп, түтін түтетудің аса жоғары қарқынмен қиындап бара жатқанын анық аңғартады. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Ендігі əңгімені біз «лашық», «жатақ» ретінде алып отырған қоқыр-соқыр қоныстарға берілетін ресми анықтамадан бастайық. Орыс тілінде «трущоб» болып айтылатын мұндай тұрғын үй ауданы ең алдымен электр жарығы, су-кəріз жолдары, коммуникация сияқты негізгі инфрақұрылымның болмауы немесе оның қатты қардарлығы арқылы ерекшеленеді. Бұл адамның толыққанды қоғамдық өмір сүруіне қажетті нəрселерден мақұрым қалғанын көрсетеді. Ал «трущобтар» кең мағынасында алғанда, ірі қалалардың қапталындағы құлағалы тұрған, сапасыз салынған, бір-бірлеріне іркестіркес мінгескен, тұрғындарға жағдай жасалмаған серіктес қалашықтары, қосымша махалла-орамдары болып табылады. Осы мақаланы жазар алдында біздің есімізге əуелі ертеректе көрген «Құмды кертпектер генералдары» деген фильм оралды. Бразилиялық жазушы Жорж Амадудың қаламынан туған «Құм капитандары» романының желісі бойынша америкалық режиссер Холл Бартлетт түсірген бұл картинада тап осындай лашықтарда өскен сотанақ балалардың бастан кешкендері көрсетілетін. Кең экранға 1971 жылы шыққан лентада Оңтүстік Американың ендіктері мен бойлықтарында кезіп жүретін мыңдаған үй-жайсыз балақайлар күнделікті нəпахаларын ұрлыққарлықпен, ұрыс-төбелеспен, қайыр-садақамен ажыратушы еді. Лашықтар мен жатақтарда тұрып жатқан қазіргі балалардың тірліктері сол кездегі мұңдастары кешкен тағдырдан оншалықты өзгере қойған жоқ. Бүгінгі таңда да олар «құмды кертпектер генералдары» секілді бір үзім нан үшін бірінің өзегін бірі суырып алуға бар. Бүгінгі сотқарлар да барынша қатал, мейлінше қатыгез. Алайда, оларда нəзік жүрек бар еді. Ал бүгінгі техногендік заманда сол нəзіктіктің өзі біртіндеп талданып үзіліп, келмеске кетіп бара жатқан сияқты. Мұны біз жөпелдемеде жадымызға орала қалған француз жазушысы Луи Жаколионың «Үндістан лашықтарында», америкалық қаламгер Кэтрин Будың «Мəңгілік сұлулық көлеңкесінде, Мумбай лашықтарындағы өмір, өлім жəне махаббат» деген романдарынан оқыған желілеріміз арқылы да пайымдап отырмыз. Тағы бір айта кететін жайт, соңғы жылдары əлемде сламтуризм деген біртіндеп жоғары қарқын алып келеді. Мұның мағынасы əлгіндегідей еңселері түскен ескі лашықтар аудандарына туристерді апарып көрсетумен шендеседі. Олай болса, біз де сіздерді əлемде қорқынышты лашықтарының көптігімен аттары шыққан бірнеше елге сырттай саяхат жасатып қайтайық.

Бразилия Оңтүстік Америкадағы жер көлемі ең үлкен осы елде лашықтар

саны да жетіп-артылады. «Құмдағы кертпектер генералдары» шыққан атыраптағы ахуал сол замандағыдан ушыға түспесе жақсарған жоқ. Мұнда «фавел» деп аталатын əлгіндегідей орамдар барлық ірі қалаларда бар. Оларда елдің ең кедей тұрғындары тұрады. Өздері кіл кембағалдан құралғасын, бұл аудандардағы баспаналардың əлдеқандай архитектуралық жобалармен салынбайтыны да белгілі. Соның нəтижесінде

Бразилия лашық махаллалары шеті де, шегі де көрінбейтін құмырсқаның илеуіне ұқсайды. Тар көшелерді бойлай, бірін-бірі қуалай салынған сол құжыралар бір жағынан араның ұясына да келіңкірейді. Айтқандай, жоғарыда айтылған «фавел» деген сөз португал тілінен аударғанда, «араның омартасы» деген мағынаны береді екен. Міне, бірі кіріп, бірі шығып жататын «ара ұялары» елдегі барша қылмыс пен қарақшылықтың да ордасы сияқты. Ал осы фавелдерде ел халқының үштен бір бөлігі тұрады. Бір қызығы, бұрынырақта бұл аудандарда бөгде адамның түнде тұрмақ, күндіз жүруінің өзі аса қауіпті болып келсе, өткен ғасырдың 90-шы жылдарынан бастап мұнда қолға алынған сламтуризм жағдайды біртіндеп күрт өзгертіп жіберіпті. Қазір мұндағы тұрғындар өздеріне туристердің келіп-тұрулары пайдалы екенін жақсы ұғынған. Себебі, олар сырттан келушілерге алуан түрлі кəдесыйларын сатып, саудаларын жүргізіп қалады. Дегенмен,

Азиядағы ең алғашқы лашықбаспаналар осы елде пайда болды. Үндінің, əсіресе, Мумбай қаласы сол жатақтармен бірге жасасып келе жатқандай. Осы қалашықтарының арқасында бұл шаһар күллі Үндістандағы қылмыс пен жоқшылықтың

Дхавари ауданында мектеп, шіркеу, дүкен, жасырын кəсіпорын, сұлулық салоны секілді «өркениеттің» біршама белгілері бар. Бірақ балалардың барлығы бірдей əлгіндегі мектепке бара алмайды. Себебі, бір жағынан олардың көбінің бұған жағдайлары келмесе, екінші жағынан білім мекендері тілек білдірушілердің бəрін бірдей қабылдай алмайды. Мумбай бұрыннан сламтуристерді қызықтырады екен.

астанасы болып отыр. Тұтастай алғанда, үнді елі, тазалығының нашарлығы мен ауа райының өзгешелігін сөз етпегенде, айтарлықтай қауіпсіз болып саналады. Алайда, елдің басқа қалаларында кездесе бермейтін қылмыс пен қайыршылықтың жоғары үлгісін Мумбайдың бір өзі көрсетіп бере алар еді. Бұл қаланың сəн-салтанаты мен жоқшылығы бір қарағаннанақ байқалады. Төбесі көк тіреген зəулім сарайларды көре салып, бірер көше айналып, Дхавариге тап болған адам осы айырмашылықты бірден біле қояды. Ал Дхавари – Азия құрлығындағы ең үлкен лашық-қалашық. Мұнда тұратын халықтың саны қазір бір миллионнан асады. Осы миллион адам кірпіштен, панерден, картоннан, қамыстан, шыбықтан, тастан салынған тар-қапас əрі ескі үйлерде бір-бірлерімен сығылысып тұрып жатыр. Дегенмен, басқа жақтармен салыстырғанда, үнді лашыққалашықтарында біршама болса да инфрақұрылым белгілері қалыптасқан. Мəселен, жаңағы

Ал жоғарыда біз атап өткен роман бойынша түсірілген фильмнен кейін мұнда келгісі келетіндер қатары күрт көбейіп кетіпті. Бірақ қаланы жақсы білетіндер мұнда гидпен келген күннің өзінде өте абай болу керектігін ескертеді. Өйткені, бастаушыңнан сəл көз жазып қалсаң, адасып кетуің кəдік. Ондай жағдайда ең алдымен көше толы қайыршының қоршауына түсіп қаласың. Сосын олардың шеңберінен сытылып шығып көр. Бұдан кейін иір-шиір болып ирелеңдеп ала жөнелетін тар көшелердің бойымен негізгі қалаға шығып кету үшін де үлкен көрегендік пен төзімділік керек. Үндістанның Бомбей қаласындағы лашық-қалашықтардың да өзіндік ерекшеліктері бар. Онда барғандардың алдарынан ерсілі-қарсылы ағылған адамдар тасқыны ғана емес, күл-қоқыстың жонданып үйілген орасан зор жоталары шығады. Ал бұл күлқоқыс таулары арасында не жоқ дейсің! Мүмкін сондығынан болар, туристер келуге ылғи ықыласты болып тұрады екен. Ондай экскурсиялар күніне үш

бұлардағы алыпсатарлық жілігінің ең майлы басы əлі де есірткі сату болып тұрған сияқты.

Үндістан

рет жасалады. Сол үшін əр турист бар-жоғы 8 доллар ғана төлейді. Бірақ жергілікті тұрғындарға осының өзі едəуір ақша. Ендігі бір экскурсияларда тіпті ақша да төленбейді. Жалпы, үнді лашыққалашықтарының бір ерекшелігі, олар бір-бірлеріне оншалықты ұқсай бермейтін сияқты.

Қытай Білетіндер бұл елдегі лашыққалашықтардың жоғарыдағы

Бразилия мен Үндістанға қарағанда, айтарлықтай өркениетті жəне таза екенін айтады. Мұнда «хутун» деп аталатын мекендер «өркениеттілігінің» бір белгісі олардың қабырғаларының бетоннан тұрғызылып, көпшілігіне кондиционерлер қойылатынынан аңғарылатын шығар. Тағы бір ерекшелік, хутун тұрғындарының кедейшілігі оларды əлгінде айтылған екі елдегідей қылмыс жасауға мəжбүр етпейді. Əйткенмен, қытай хутундарында тіршілік мамырақан қалыпта деп те айтуға болмайды. Онда бейсеубет бара қалған бөтен адамдардың пышақ жарақатын алып қалулары да, қалтасындағы тиын-тебендерінен айырылып қалулары да əбден мүмкін. Бірақ мұндағы тəуекелдің тəубасы Бразилия фавелдері мен үндінің кедей аудандарындағыдай тым жоғары емес. Қытайда да лашық-қалашықтар елдегі барлық ірі қалалардың жандары мен бойларында бар. Ол, əсіресе, Шанхайда ерекше көрінеді. Мұндай серікқаладан мемлекеттің астанасы – Бейжің де сырт қала алмайды. Бір қызығы, ондағы лашық-баспаналардың негізгі бөлігі мəртебелі император сарайы төңірегіне орналасқан. Кезінде осы сарайларда қызмет еткен қызметшілер де сол хутундарда тұрыпты. Одан бері, əлбетте, көп нəрсе өзгерген. Біраз өзгеріс 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасы қарсаңында жасалыпты. Сол уақытта хутун жатақтарының бір бөлігі бұзылып, оларға қазіргі заманғы үйлер салынған. Тағы бір үйлер көше жақ беттерінен үлкен паннолармен жабылған. Бірақ қытай билігі бəрібір бір нəрсенің орайын келтіре алмаған. Канализация жүйесі жоқ сол жатаған жатақтардан шығатын жаман иістер кей күндері бүкіл аумаққа жайылып кетеді екен. Қазір Қытай басшылығы

біртіндеп хутундарды қиратып, орнына шынымен көмкерілген үйлер салуға кірісіп кетті.

Мексика Əлемдегі көлемі жағынан ең ауқымды лашық-қала Мексиканың астанасы – Мехико қаласы маңында екен. Егер бұл шаһардың ұзындығы 200 шақырымға дейін созылатынын ескерсек, ондағы фавелдердің де қаншалықты аумақты алатынын пайымдау қиын емес. Көлемнің соншалықты үлкен болғанынан шығар, ондағы тұрғындар саны 4 миллион адамнан асады екен. Өзінің құрылымы жағынан мексикалық лашық-қалашықтар Бразилияның фавелдеріне қатты келеді. Мұнда да тап сондағыдай тұрмыс деңгейінің өте төмен болуымен қатар, қылмыстық наркомания жəне жезөкшелік сияқты қауіпті де қатерлі түрлері өршіп тұр. Мұнда жағдайдың бұлай болып қалыптасуына өткен ғасыр ларда əлемнің үшінші қатарлы елдеріне келген урбанизация провинцияларда тұратын тұр ғындардың тұрмыстарын көтеруге ешқандай септігін тигізбеуі айтарлықтай əсер еткен. Соның салдарынан қала жандары мен бойларынан жаңа деревнялар салу үлкен қарқынмен жүре бастаған. Осылардың барлығы кейін лашық-қалашықтарға айналған. Қазіргі таңда əлемнің барлық елдерінің билігі осы лашықтар аудандарын жоюдың жолдарын қарастырып жатыр. Бірақ оның мүмкін емес екенін олардың өз дері де біліп отыр. Мұндай қадамдар Еуропадағы Италияда да, Азиядағы Қытай мен Оңтүстік Кореяда да, Америкадағы Құрама Штаттарда да қолға алынған. Алайда, тамыры тым тереңге тарап кеткен құрылымдық жүйені сылып тастау оңайлықпен жүзеге аса қоймайтын шаруа секілді.


6

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

 Индустрия игілігі

 Көкейкесті

Ет бўзылса тўз себеді, ќыз бўзылса ше?

Бизнес осылай жасалуы керек «Қаратауда натрий цианид зауыты ашылыпты» дегенді естігенде, көп адамға бұл кəсіпорынның аты да, заты да жұмбақ болып көрінгені анық. Рас, ең қиын пəн – химияны мектепте қиналмай оқығандардың «натрий цианид» дегеннен хабары бар. Өте улы, қауіпті химиялық зат екенін біледі. Тегінде тəттіден гөрі ащының, улы заттардың пайдасы көп сияқты ма, қалай өзі... Əйтсе де, жұмысын жаңа бастаған зауыт өнімдерін қайда өткізеді, ол өнім қаншалықты сұранысқа ие? «Сағат бесте» ашылып, «жетіде» жабылатын, көзбояу үшін жасалған кəсіпорындардың қатарынан емес пе? Қалай айтсақ та, алып зауыттың аяқ алысын, тыныстіршілігін білмекке біз де асықтық. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Бизнес жасаймын деген адам ең алдымен нені білуі керек? Əрине, нарықты білуі тиіс. Қай тауар өтімді, қай затқа сұраныс көп? Қарапайым тілмен айтсақ, сауда жасағысы келген адам алдымен базарға барып, не май, не шай, болмаса темір, не көмір сататынын анықтайды. Қаратаулық Бақтияр Алдашов деген азамат та көп жылдардан бері досы Мейірбек екеуі үлкен бизнес жасау үшін үлкен нарықты талмай зерттепті. Əрине, көзін тапсаң, бір жерден арзанға тауар алып, оны қымбатқа сату арқылы да мол табысқа кенелуге болады. Бірақ, ғалым, профессор Бақтияр Əбілқайырұлының сарыла іздегені тың дүние еді. Ғылымның да, сауданың да мың сан түрлі саласы бар, осы екеуін байланыстырып зерттейтін болсаңыз, еліміздің нарығына шетелден өндіріске өте қажетті, бірақ көпшілік біле бермейтін қаншама тауарлардың құйылып жатқанын байқар едіңіз. Ендеше үлкен сұранысқа ие сол тауарларды өз жерімізде неге шығармасқа? Бірақ, оған өздерінде қаржы жоқ. Сондықтан бəрін тыңғылықты зерттеп, талдап, ол істі шынында үлкен табыс көзіне айналдыруға болатынын инвесторларға дəлелдеп, оның көкейінде бидайдың дəніндей күдік қалдырмау керек қой. Сөйтіп, ақырында Бақтияр Алдашов досы екеуі натрий цианидіне «ен» салып, «жіп» тағады. Не үшін натрий цианидіне тоқтады? Нарықта үлкен сұранысқа ие натрий цианиді əсіресе, алтынды керексіз қоспалардан айыруға жəне басқа да өнеркəсіп орындарында пайдаланылады. Алдын-ала сараптама жүргізгенде мынандай мəліметтерге көз жеткізеді. Қазақстанның натрий цианидіне сұранысы жылына 11,5-12 мың тонна. Бұл тағы ресми түрде тіркеліп, шекарадан өтіп келгені... Ал, шетелмен тікелей байланысып, тауар алып отырғандары қаншама? Еліміздің алтын өндіретін кен орындарының бəрі цианидті Қытайдан алады екен. Аспан асты елі цианидтің бір тоннасын 3600 АҚШ долларына сатады. Тапсырыс беруші кəсіпорын бұдан бөлек жол шығынын, кедендік салық, басқа да салықтар төлеуі тиіс, сонда тауар бағасы қолына тигенше 4600 долларға шарықтайды. Ал, осы химиялық өнімді өз елімізде шығарсақ, бұдан əлдеқайда арзан етуге болатынына бұлар көз жеткізеді. Ендігі мəселе – инвестор іздеу. Əрине, бұл өте үлкен жоба болғандықтан бұл іске ірі инвесторлардың көбісінің батылы бармады. Əлде бұл істің баянды боларына сенбеді ме? Бірақ, алдына үлкен мақсат қойған Бақтияр Алдашов досы Мейірбек екеуі «Бұл бизнесті бір түсінсе осы кісі түсінеді» деп, «Саутс Ойл» ЖШС-нің президенті Серікжан Сейітжановқа барады. Бұған дейін Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстарында «Стандарт цемент» зауыты, «Оңтүстік құрылыс сервис», темір-бетон бұйымдары зауыты, мұнай кеніштерін бұрғылайтын «Смарт строй», «Саутс ойл» компанияларын құрып, табысты кəсіпорынға айналдыра білген бұл азаматтың іскерлігін елдің бəрі мойындаған. «Балықшы балықшыны алыстан таниды» деген, өзі ғалым, химия саласында үлкен тəжірибесі бар Серікжан Сейітжанұлы бұл істі ə дегеннен-ақ қолдайды. Бір жағы профессор Бақтияр Əбілқайырұлы да бұл істің əрбір ықпыл-жықпылына

дейін түсіндіріп, инвестордың көзін жеткізе білді ғой деймін. Міне, Қаратау қаласының шетінен алып зауыттың қазығы осылайша қағылып, «Talas Investment Company» ЖШС дүниеге осылай келді. – 2009 жылы осы екі азамат ірі жобаны алып келді, – дейді бұл жөнінде Серікжан Сейітжанұлы. – Жобаны зерттедік, сараптадық, ақырында қолға алатын болып шештік. Енді екеуі бұл зауытқа соңғы үлгідегі шетел технологиясын енгізсек деген ұсыныс айтты. Тағы ақылдасып, осы салада жұмыс істейтін Қытай компанияларын тауып, соларға бардық. Бір емес, бірнеше мəрте бардық. Ақырында олар келісімшартқа қол қойды. 2010 жылы жобаның операторын тіркеп, 2012 жылдың маусым айында құрылысты бастап, 2014 жылдың маусымында аяқтадық. Бұл салада дүниежүзіне белгілі Қытайдың «Блустар» деген ұлттық компаниясы бар. Өнім өндіру жағынан əлемде 2-3- орын алып, өте құпия жұмыс істейтін əскери кəсіпорын саналады. Компанияның президенті Мистер Сао деген азаматтың өзі осы істің басы-қасында жүріп, жобалау бөлігі, қондырғы қою, технология енгізу, мамандар мəселесінің бəрін қадағалады. Өз мамандарын алып келді. Одан бөлек Мистер Лоо деген бас директор бар. Бұл екі азаматтың Қазақстанға, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа деген құрметтері, ықыластары өте ерекше. Бұлар нағыз бизнестің адамдары, сенімінен бір шықсаң, ешқашан далаға тастамайды. Қаңқу сөзге жоқ, тек жұмысты ғана біледі. Осының бəрі Елбасымыздың дұрыс саясатының арқасында жүзеге асып отыр. Əлем мойындаған шетелдік ірі алпауыттардың өзі біздің елге сенеді. Біздің кəсіпорын Қазақстан пен Қытай елдерінің арасындағы тығыз байланыс, қарым-қатынасының нағыз айғағы. Əрине, кəсіпорын басшылары құрылысты қызу жүргізіп жатып, мамандар мəселесін де ойластырып жатты. Қашанғы қытай мамандарының соңынан жүгіріп «Мынау не, анау не?» деп алаөкпе болып жүресің. – Қытайлардың мамандар даярлауда да көп көмектері тиді, – дейді «Talas Investment Company» ЖШС-нің директоры Бақтияр Алдашов. – Бірқатар мамандарды Қытайға жіберіп оқыттық, сол жақтан көп нəрсені үйреніп келді. Келісімшарт бойынша қытайлар өндіріске қажетті 22 технолог қарастырған. Одан бөлек біздің қаржымызға тағы 22 адамды дайындап берді. Қазір кəсіпорындағы негізгі инженерлер солар. Енді олар жергілікті кадрларды үйретіп жатыр. ТарМУ-де техника факультеті бар. Тағы қаржы шығарып осы оқу орнында химия, лаборант, электрик, механик, инженер жəне басқа бірнеше мамандықтарға 150 баланы оқытып алдық. Алла қаласа, осы қазан айында зауыт толығымен іске қосылғанда 491 адам жұмыс істейтін болады. Ал, əкімшілік, асхана, күзет, лаборатория, қоймаларға негізінен жергілікті жердің мамандарын қабылдап жатырмыз. Əрине, цехтарда да жергілікті тұрғындардың қарасы басым. Бұдан бөлек осы салада жұмыс істеген тəжірибелі мамандар керек болуда. Ресейдің Саратов қаласында Кеңес Одағы кезінде осындай зауыт салынған. Сол зауыттың құрылысына басшылық жасағандардың бірі – Газеевті бас технолог етіп шақырдық.

Қазақстан бойынша осы тектес химиялық өнім шығаратын бірденбір кəсіпорынның қазіргі аяқ алысы міне, осындай. Жылына 15 мың тонна өнім шығаруды жоспарлап отыр. Жаңа зауыттың тағы бір ерекшелігі – қалдықсыз жұмыс істейді. Қоршаған ортаға зиян келтірмей, қалдықтардың өзін утилизация жасап, амоний сульфады өндірілетін болады. Қос ғалымның о бастағы жоспар, жобалары өз нəтижесін берді. Шынында, қазір еліміздегі алтын өндіретін кəсіпорындар осы зауыттың өнімін алуға келісіп отыр. «Құмкөл» компаниясы жылына 4 мың тонна, алтын өндіретін кəсіпорындардың ең ірісі «Алтынтау Көкшетау» – 6,5 мың тонна, тіпті, Ресейдің «Поле золото» деген кəсіпорны 7,5 мың тонна натрий цианидін алуға келісімшартқа отырды. Бұл нарықтың жазылмаған заңы. Сапасы, бағасы көңілдерінен шығып тұрса неге Қазақстаннан келіп алмасқа? Бұл кəсіпорын натрий цианидінің тоннасын қоймадан 3200 АҚШ долларына босатып жатыр, жол, басқа да шығындарымен қосқанда алтын өндіретін кəсіпорындар əрі кеткенде 3500-3600 доллар жұмсайды. Бұл Қытай бағасынан əлдеқайда арзан емес пе? – Ал, енді зияндылығы жағына келер болсақ, жоба түгелдей тиісті министрліктің сараптамасынан өткен, – дейді Серікжан Сейітжанұлы. – Зауыттың тұрған жері Қаратау қаласына жақын болғанымен, Тамды ауылдық округіне қарайды. Жергілікті халықпен кездесіп, жағдайдың бəрін түсіндірдік. Мұның қауіптілігі өнімді шығаратын жерде емес, пайдаланатын жерде болуы мүмкін. Сосын цианидтің сұйық түрі қауіпті. Буға айналып, дəнекерленген жерден сыртқа шығуы мүмкін. Бізде тек құрғақ, таблеткаланған түрі шығады. Оны салатын қорабы да ерекше, айрықша. Ол қорапты шығаратын цехымыз да бар. Енді бұл өндіріс неге дəл осы жерден ашылды дегенге келер болсақ, Қаратау кезінде өндірісті қала болған. Əрине, көп кəсіпорындар тоқтап қалды. Бірақ, химия мамандары əлі де бар. Сондықтан кадр жағынан көп қиындық болмайтынын білдік. Сондай-ақ, шағын қала Қаратауға мемлекеттік бағдарлама бойынша үлкен көмек көрсетіліп жатыр. Оның ішінде жаңадан ашылып жатқан кəсіпорындар үшін де көп жеңілдіктері бар. Мысалға, 12 пайызбен несие алсақ, соның 10 пайыздайын шағын қалаларды дамыту бағдарламасы бойынша мемлекет өз мойнына алады. Одан бөлек қалаға темір жол жəне басқа да қатынас жолдары тартылған. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша 4,5 млрд. теңге, ал, инфрақұрылымды дамыту бойынша 1 469 млн. теңге бөлінді. Көлік жолы, газ құбыры, телефон байланысы, бəрі-бəрі бар. Бизнес бастаймын деген жанға көмегі көл-көсір осындай бағдарламаның дүниеге келуіне себепші болған Елбасыға, жер бөліп, жағдай жасаған Жамбыл облысының басшылығына зор алғыс айтамыз. Биылғы жылдың шілде айында Елбасы Н.Назарбаевтың қатысуымен өткен телекөпір барысында натрий цианидін шығаратын алып зауыт іске қосылды. Зауыттың құрылысына 13 млрд. теңгеге жуық қаржы жұмсалды. Тыңнан түрен салған бұл алып кəсіпорын ел қазынасын томпайтып қана қоймай, осы өңір тұрғындарының тұрмысын да жақсартып, елдің əлеуетін бір белеске көтеріп тастайтыны анық. «Адамның еркі мен еңбегі, тындырар небір кереметтерді» деп бір ақын жырлағандай, Бақтияр Алдашовтың арманы орындалды. Алдашовтың арманы бірнеше жүздеген жанға жұмыс тауып берді. Бұл тек талай жылғы ізденіс, табандылық, қажырлылық, еңбекқорлықтың арқасында мүмкін болды. Меніңше, бизнес деген осылай жасалуы керек. Жамбыл облысы.

Қыз емес қыздың аты қызыл алтын, Көрінер туған айдай жүзі жарқын. Үлкеннің алдын кесіп сөз сөйлемес, Халқының сақтай білген ізгі салтын, – дегендей, қыз деген – гүл, қыз деген – аяулы жар, болашақ ана! Қыз ұрпақ қана емес, ұлт тағдырында үлкен рөл атқарады. Яғни, қыз ана ретінде бір қолымен бесікті, бір қолымен əлемді тербетуші абзал жан. Бірақ, бүгінгі кейбір қыздардың бір қолынан темекі, бір қолынан ішімдік көреміз. Сол əдемі гүлдеріміздің бірқатары арамшөпке айналып бара жатқандай. Қазақ халқы ежелден қыз баланы ардақтап, «Аз күндік қонағым, алтынның сынығы, шұғаның қиығы», деп құрметтеп өсірген. Бойларына қазақы тəрбиелілік пен инабаттылықты дарытқан. Үлкеннің алдын кеспеген, сөздерін бөлмеген. Шолпылары сыңғырлап, күзгі ағаштың үзілейін деп тұрған жапырағындай иіліп тұратын. Ал, қазіргі кейбір қыздар алдыңды кеспек түгілі, өзіңді таптап өтетіндей... Кезінде халық жазушысы Əзілхан Нұршайықовтан «XXI ғасырдың қыздары қандай?» деп сұрағанда, ағамыз: «Қазіргі қыздардың түрі, түсі бұрынғы ғасыр қыздарына ұқсағанымен, бұлар ұлттық үлгіден ауытқып бара жатыр. Қазір көптеген қыздар ана тілінен алыстап, ұлттық дəстүр, салт-санадан мақұрым болып барады. Олар үйде де, көшеде де, аудиторияда да, мекемеде де қазақша сөйлеспейді. Қазақ кітаптарын оқымайды. Радио, теледидардың қазақ тіліндегі хабарларын тыңдамайды. Қазақ тілінде əн салынып, қазақ күйлері тартылып жатса, ол каналды өшіре салады. Қазақтың тамаша ұлттық салт-дəстүрлерінен мүлде хабарсыз. Оны білгілері де келмейді. Бір сөзбен айтқанда, қазіргі қазақ қыздарында ұлттық рух жоқ. Қазіргі қыздар тым сəнқой. Сəнқойлығы сондай, көп қыздар жазда жалаңаш, қыста жалаңбас жүреді. Жылуы жоқ жұқа бешпет, капрон шұлық киіп, қалтырап сабаққа не қызметке барады. Қазіргі қыздар тарқылдап күледі, қайқаңдап жүреді. Үлкендерге ізет жасауды білмейді – ұлттық сыпайылық жоқ.Қазіргі көп қыздар жігіттермен көшеде сүйіседі, көзтаса жерде – «құлай» кетеді – ұлттық ұстамдылық жоқ», деп жауап берген екен. Егер де қыздарды айнаға теңер болсақ, бүгінде сол айнамыз буланып тұр. Қарындас неге қидың қолаң шашты, Біртіндеп неге жұлдың қиғаш қасты. Бетіңе бірінші сорт ұн сепсең де,

Баяғы қара жүзің ағармапты. Ерінің қан ішкендей кезеріпті, Қара шашың қызылға өзгеріпті, Боксқа қатыстың ба қарындасым? Көзіңнің айналасы көгеріпті, – деп ақиық ақын Мұқағали Мақатаев жырлағандай, XXI ғасырдың гүлдері осындай... Қазақта «қызға қырық үйден тыйым» деген жанды сөз бар. Бірақ, бүгінгілер сол тыйымдардан тыйылып қалғандайақ... Темекінің көк түтініне тұншығып, арақтың ащы дəміне уланып жүрген қаракөз қыздарымызға қарағанда ішіміз қан жылайды-ау... Үстілеріне кигені əсте қуыршақтың киімі ме деп қаласың, кеудесі «менмұндалап», аппақ саны жалтырайды. Шаштарын əтештің айдарындай қоқитып алған, ұстасаң əжелеріміздің басатын текемет-киізіндей. Беттеріндегі бояуы «акварель бояуындай». Тырнақтары жезтырнақтың тырнағындай. Осының бəрі – қыздарымыздың «əдемі» келбеті.

Қалаға оқу оқып, ата-аналарының үмітін ақтауға келген қыздарымыздың біршамасы оқу ордасының емес, түнгі клубтардың сəніне айналған. Білім іздеп қітапхананың емес, ақша іздеп қонақ үй мен сауналардың есігін тоздырып жүр. Ақшасын бергеннің нəпсісінің күңіне, ойнақ салып жүргендердің қолжаулығына айналған. Осының барлығы «Қызым қаладағы білдей бір университетте оқиды», деп күрсінетін аналардың бетіне жағылған күйе емес пе?.. Біздің бүгінгі кейбір қыздарымыз айуаннан бетер болып кеткендей. Торғайекеш торғай да балапанын қорғайды. Ал біздің айуандылығымыз соншалықты, өз құрсағымыздан шыққан сəбилерімізді қоқысқа тастауды, ақшаға сатуды əдетке айналдырып барамыз. Бұл – күнəлардың күнəсі... Талдықорған қаласындағы «Нұр» мешітінің имамы Мұхаммед ағамыздың сөзіне құлақ түрсек: «Құран Кəрімдегі 114 сүренің біреуі əйел адамға арналған. Себебі, əйел – ана! Пайғамбарымыздың бір хадисінде: «Əйел адамның бұзылуы жер бетінің бұзылуына əкеліп соғады», деп айтылады. Міне, қазір сондай заман. Атамыз қазақ: «Тана көзін сүзбесе, бұқа жібін үзбейді», деген. Неге? Егер əйел адамның пиғыл-ниеті түзу болса, еразаматтар көп жағдайда ардан аттағанды намыс көрген. Құранда мынадай сөз бар: «Олар мал сияқты немесе малдан да төмен». Иманнан, ибадан, Алланы танудан мақұрым, мүлдем төмен түсіп кеткен адамдарды Алла Тағала малға теңеген. Қазір қаншама қыз-қырқын саябақтарда жігіттермен құшақтасып, кейде мінгесіп алып отырады. Ал бұл – біздің қазақ даласына жат нəрсе. Кезінде қазақтар: «Бəлен ауылдың иті дарақы екенін үріп көрсетеді», деген сөздерге намыстанған. Бүгін біреудің үйінде қыз баласы туып қалса, күлетін кезге жеттік. Бұл, біздің дəрежеміздің түскендігін көрсетеді. Ет бұзылса тұз себеді, ал қыз бұзылса не себеді? Бұл – қазіргі қоғамымыздағы жілігі майлы сұрақтардың бірі. Солай емес пе? Айтыңыздаршы. Ақылдасайық. Жаным ауырған соң жаздым осыны. Диляра ЮСУПОВА, І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің студенті.

ТАЛДЫҚОРҒАН.

 Басты байлық

Ел ќазынасы халыќтыѕ игілігіне жўмсалуда

– дейді ДДЎ-ныѕ Ќазаќстандаєы ґкілі М.Вуйнович Қазақстан бір жылда сəби өлімі көрсеткішінің азаюы бойынша мемлекеттер рейтингісінде 18-ші сатыға көтерілген. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Қазақстандағы өкілі Мелита Вуйнович Алматыдағы Перинатология жəне балалар кардиохирургиясы орталығында болғанда мəлімдеді. Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

ДДҰ ұзақ жылдар бойы Қазақстанмен, əсіресе, аталмыш орталықпен табысты жұмыс істеп келе жатқанын атап өткен Мелита Вуйнович, елімізде соңғы үш жылда денсаулық сақтау саласында ауқымды істер атқарылып, жақсы нəтижеге қол жеткізгенін алға тартты. – Былтыр Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ЮНИСЕФ-пен бірігіп бала мен ана өлімі бойынша арнайы жұмыс тобын құрған болатын, – деді ДДҰ-ның Қазақстандағы өкілі. – Онда туу, некеге тіркелу, госпитальдық жəне медициналық статистикалар мен Ұлттық статагенттік деректері зерттеліп, Қазақстанда балалардың өлім-жітімі азайып келеді деген қорытынды жасалды. Мəселен, 2012 жылы Қазақстанда туылған 1000 нəрестеге шаққанда 16,7 сəби шетінесе, өткен жылы 13-ке кеміген. Биылғы жылы денсаулық сақтау саласындағы көрсеткіштерге байланысты Қазақстанның ғаламдық экономикалық бəсекелестікте деңгейі жоғары бағаланса, ал сəби өлімінің көрсеткіштері бойынша мемлекеттер рейтингінде 18-ші сатыға көтеріліп отыр. Ал 2014 жылдың көрсеткіштері бала өлімі бойынша бұдан да төмен болады деп ойлаймын. Өз кезегінде Перинатология жəне балалар кардиохирургиясы орталығының директоры, медицина ғылымдарының докторы Гүлжан Исина Астанадан келген қонаққа емдеу орны жайлы қысқаша мағлұмат бере кетті. Ол «Саламатты Қазақстан» бағдарламасы іске асырыла бастағаннан бері оң қадамдар

жасалып, онда ана мен бала денсаулығын қорғауға ерекше назар аударылғанын, 150 орынды аталмыш орталық 2011 жылы «100 мектеп, 100 аурухана» мемлекеттік бағдарламасы аясында ашылып, онда жоғары қауіп-қатер тобына жататын жүкті əйелдерге, 500 грамнан жоғары дене салмағы бар шақалақтарға, жүрегінде туа біткен ақаулары бар сəбилерге көмек көрсетілетінін жеткізді. – Бү г і н де бі з де р Қа з а қ с т а н да 2003 жылы енгізілген «Қауіпсіз ана» бағдарламасының жақсы нəтижесін көріп отырмыз, – деді орталық басшысы Гүлжан Мұратқызы. – Заман талабына сай ең озық технологиялармен жабдықталған орталықта жылына 6 мыңға жуық ана босанып, жүрегінде ақауы бар балаларға 200-ден астам ота жасалады. Соңғы жылдары емдеу диагностикасы жақсарып, кардиохирургиялық операциялардың күрделі деңгейі өсті. Денсаулық сақтаудағы ең жас сала болып табылатын жас нəрестелердің кардиохирургиясы дамып, əлемдік стандарттар қолданылуда. Қалай дегенде де, ана мен бала өлім-жітімінің төмендеуі халықаралық перинатальды технологияны енгізудің нəтижесінде мүмкін болуда. Ендеше, орталықтың ДДҰ-мен белсенді ынтымақтастығы біздің жетістіктерімізді нығайта түспек. Мелита Вуйнович орталықты аралап,

жұмысымен танысқан соң, журналистермен кездесу өткізді. – Қазақстан медицина саласына көп инвестиция салуда, – деді орталықтан ешқандай проблеманы көріп отырмағанын жеткізген Мелита ханым. – Ол дұрыс, дəл қазір халықтың денсаулығына инвестиция салу керек. Сонда мемлекет, Үкімет, бизнес жəне халық бірігіп жұмыс істейтін болады. Медицина – денсаулық емес. Ол тек денсаулықтың бір бөлігі ғана. Ал денсаулық медицинадан да артық. Мен айтар едім, Қазақстан cоңғы жылдары алға жылжып, даму үстінде. Əсіресе, журналистерді ДДҰ өкілінің шəйді ет жегеннен бір сағаттан кейін ішкен пайдалы деген кеңесі қызықтырды. Өйткені, ет жегеннен кейін шəй ішкен адамның ағзасында темір шайылып кететін көрінеді. Сондай-ақ, Мелита ханым бүкіл Қазақстан бойынша əлі бар лығы керемет еместігін, алдағы уақытта бала туғанға дейінгі жас келіншектердің денсаулығына ерекше мəн беру қажеттігін, ең бастысы, аналар балалардың арасында үзіліс қалдырып босанғаны абзал екенін, сонда екеуінің де денсаулығы мықты болатынын ескертті. АЛМАТЫ.

––––––––––––––––––––––– Cуретті түсірген Анар ЖАҢАБАТЫРОВА.


7

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

 Есімі елдің есінде

Кездессеѕ кґзіѕ, сґйлессеѕ кґѕіліѕ тоятын (Орал Мўхамеджанов туралы сґз)

Жұмыр басты пенденің өмірдің өткінші екендігін білмейтіні жоқ. Солай бола тұра кімнің болса да өмірден озуы қай кезде де мезгілсіз. Төңірегін ойсыратып, өкінтіп-ақ кетеді. Əсіресе, көз алдыңда, өмір базарында қатар жүрген, əлі де қоғамға берері мол азаматтар шұғыл бұрылып, артына бір қайырылмай, мəңгілік сапарға аттанып бара жатқаны шын мəнінде қатарымызды сиретіп, белгілі бір буынның көкірегін құлазытып кететіні анық. Сондай сезім ауанын көптеген замандастарымыз – Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов өмірден озғанында түйсініп, сезінгені көз алдымызда. Орал Байғонысұлы – біздің қоғамымыздың, бүгінгі өміріміздің көрнекті тұлғасы еді. Ол жастайынан қоғамның, өз уақытының алдыңғы қатарында жүрді. Орекең өзі ер көңілді, сері сезімді, ақжарқын мінезді, кескіні келбетті, ой десең ойы, бой десең бойы бар, бетке ұстар дарқан азамат еді. Тегінен мінезге бай, дарыны, қабілеті ерекше, қоғамда атқарған қызметі қыруар, бойына жинақтаған тəжірибесі мен білгірлігі мол, əлі де елге, мемлекетке барынша қызмет етерлік саясаткерлік тұлғасының нағыз толысқан қайратты шағында, 65 жасында арамыздан мəңгілік сапарға аттанды. ...Оралмен менің алғашқы танысуым сонау 1978 жылы Арқалықта (ол кезде Торғай облысының орталығы) іссапарға барғанымда болған. Орекең аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы екен. Облыстық комсомол комитетінің екінші хатшысы Нұрқанның дастарқанында Оралмен танысып, дəмдес, тұздас болдық. Жас кезіміз. Ашық-жарқын, еш бүкпесіз танысып, сыр аша əңгімелесіп, бірден бір-бірімізді бұрыннан білетін адамдарша түсінісіп кеттік. Сол жолғы танысып, тапқан олжам осы Орал Мұхамеджанов болды. Əсіресе, есімде қалып, қатты сүйсінгенім – бір уақытта Орал əн айтуға кірісті. Содан тыңдап отырсам, Оралдың əн айтуы жай біздің дастарқан басында көңіл көтеру үшін айтатын əнімізден мүлде бөлек екеніне назар аудардым. Кəдімгі опера театрының кəсіби əншісіндей шырқады. Репертуары да кең – халық əндерінен əлемдік əйгіліктегі дүниежүзілік классикалық опералардан арияларды орындағанда айызыңды қандырады-ақ. Əн орындау мəдениетінің тігісі жатқызылған, шеберлігі төселген, кəдімгі опера сахнасында күнде шырқап жүрген кəсіби əншілердей көсілді. Əдетте, біз дастарқан басында арнайы құрмет кешінде бас қосқанда əр əннің басын бір шалып, кейде өзімізді-өзіміз желпінтіп көңіл көтеріп отыратын дəстүрі бар халықпыз ғой. Жақсылыққа жиналғанда əн айту біздің қазақ халқына тəн – ата-бабамыздан халықтың жүрегінде қалған рухани дəстүр. Қазақтың талай қиынқыстау замандарға шыдас беріп, аман өтуі де көп жағдайда жанына, жүрегіне əн, əуенді серік ете алғандығын да талай тұлғалардың тарихынан білеміз. Өкінішке орай, бүгінде ондай дəстүрден көп жағдайда айрылып қалдық, дастарқан басында меймандардың əн айту дəстүрі қалып барады. Əн айту үшін тек арнайы əнші, өнерпаз шақырылады. Бала кезімізде əке-шешелеріміз көршілермен, ағайын-туыстармен, жақын, сыйласып жүретін қатарластарымен дастарқан басында бас қосса, əн айтысып отырушы еді. Кейбір үлкен кісілер ұзақ жырларды жатқа айтатын. Əннің табиғатын, оны кім шығарғанын, кім шырқаған тарихын шолып, өз орталарын көріктендіре түсетін. «Бұл əнді кім жақсы орындайды?» деп, əншінің атын айтуды да ұмытпайтын. Бала жадымызда қалған сол аяулы көріністер болар, біздің де дүниетанымымызды қалыптастырып жүрген. Кейін біздің қатарымызда да əн айту болып жүрді. Кеңес Одағының кеңістігінде, Ресейде, басқа ұлттардың өкілдерінде əн айту жақсы салт болатын. Бірте-бірте ол азайды. Кейінгі кездерде дастарқан басында əн айтудың орнына тост айту көбейді. Тост айтылғанда, тек отырып алып, əйтеуір дастарқан басында отырған кісілердің бəрін сыдырта

мақтап шығу, бірінен-бірі көшіріп алғандай бəрі жаттанды бір мақтау сөздерді айтады да соңыра онысын ұмытып кете барады. Өкінішке орай, сол əн айту дəстүрі сиреп қалды. Орекең өзінің өнерпаз тұлғасымен халқымыздың сондай өнер дəстүрін арқалап жүретіндей болып, көңілімізді көріктендіріп жүруші еді. Орекеңмен алғашқы кездесуімізден көп ұзамай ол комсомол қызметінен партия қызметіне ауысып, аудан, облыс көлемінде басшылық қызметтерде жемісті, нəтижелі қызмет етті. Еліміз Тəуелсіз мемлекет дəрежесіне жеткен шағында жас мемлекетіміздің құрылып, ел санасында орнығып, өмірде тұрақтануына барын салып еңбек етті. Орекең тəуелсіздігіміздің ең қиын алғашқы жылдарында ол кезде экономика күйреген, жаңа мемлекеттік институттар мен құрылымдар əлі аяғынан тұра қоймаған, заң жоқ, қаржы жоқ, жұмыс жоқ кезде Қостанай облысында аудан əкімі қызметін абыроймен атқарды. 1994 жылы сол уақыттағы Жоғарғы Ке ңеске депутат болып сайланып келді. Орекең депутаттықтан кейін ұзақ жылдар Президент Əкімшілігінде жоғары лауазымды мемлекеттік қызметтерді абыроймен атқарып, жас мемлекеттік құрылымдарының қалыптасуына мол еңбек сіңірді. Сол кездерден бері қарай өзара сыйластығымыз, бір-бірімізге деген құрметіміз ылғи ерекше сезім үстінде жүрді. Əртүрлі қызметтің бабымен, шетелде, əр өңірде жүріп, жиі араласа алмасақ та, біз бір-бірімізді іштей түсінісіп, бірбірімізге тілектестік ауанында едік. Бір Парламентте лауазым алуандықтарына қарамастан, аман-сəлеміміз əр уақытта бірқалыпты, таза қарым-қатынасымыз сақталып жүрді. Соңғы жылдары Мəжілістің бір комитетінде мүдделес, үндес болып, қызмет жасадық. Өмірден көргеніміз көбейіп, есейе түскен сайын бір-бірімізге жақындаса түсуімізге іштей түсіністігіміз ұмтылатынын сезінетінбіз. Өкінішке орай, осынау қимастық кезең ұзаққа жете алмады. Өмір мен уақыттың өлшеміне амал нешік. Орал Мұхамеджанов өзі қоғамдық, мемлекеттік қайраткерлігі жағынан өте жақсы əрі еңбегі мен мемлекетшіл көзқарасына қарай лайықты өсті. Елдің, жұрттың тұрмысын, дүниетанымын, өңірлердің жағдайын жақсы білетін, азаматтармен ашық түрде, нені болса да біліп сөйлесетін, олардың мұңмұқтажын білетін. Қолынан келер көмегінен аянбайтын. Астанада үлкен лауазымды қызметте жүргенде талай адамдарға қол ұшын берді, талай адамның əртүрлі тіршіліктеріне қолғабысын тигізді, Оралдың шарапатын көрген азаматтар баршылық. Еске алып отырған кездегі Оралдың əншілігін бекер айтып отырғаным жоқ. Оның əншілігі – өнерпаз тегінен, атадан, əкеден қанмен дарыған асыл мұра, тума таланты. Өзінің əкесі Байғоныс та ақын, заманының серісі, дүлдүлі, ол кісінің арғы аталары да сөз, əн, жыр өнерінің майталмандары болған Орекең сол сұңқарлардың қанаты, тұлпарлардың тұяғы, асылдардың сынығы еді. Өзінің əншілік өнері əулетінің асыл мұрасы екендігін еске алып, Орекең кезінде былай деп еді: «Біздің əулетке біткен жақсы қасиеттің бірі – əншілік өнер. Арғы аталарым күміс көмей, жезтаңдай əнші болған кісілер. Кезінде атақты Орынбайды айтыста жеңген Өтеулі ақын, оның інісінің баласы, менің туған атам Мұхамеджан ХІХ ғасырдың аяғы

мен ХХ ғасырдың басында Қостанай, Торғай, Ақтөбе атырабына əйгілі əнші-сазгер, ақын болған. Ол кісі туралы қазақ энциклопедиясының сегізінші томында айтылады. Оның кенже ұлы, менің əкем Байғоныс соғысқа дейін Қостанай облыстық филармониясының əншісі болыпты. Домбырамен əуелетіп əн салатын. Ұлы Отан соғысында ауыр жарақат алып, елге келгеннен кейін нəпақасын басқа саладан тапты. Əкеміз əнші болғаннан кейін інілерім мен қарындастарымның барлығы өнерден құралақан емес. Бірақ кəсіби əншілікке барған бірде біреуі жоқ». Шын мəнінде Орекеңнің түр-тұрпаты мен өнері, кең мінезі бір-біріне сай болды. Іші қандай өнерге, талантқа бай болса, оның сыртқы пішіні де сондай, көрсең көзің тоятын, сөйлессең көңілің толығатын берекелі, көрнекті, көрікті қазақ еді. Ол өзіміздің ежелгі қазақ ауыз əдебиетінің өкілдерінен бастап, бүгінгі заман ақындарының, орыс, Еуропа ақындарының шығармаларын жатқа айтатын сирек тұлғалардың бірі болатын. Қай кезде де қатарымызды күшейтіп, толықтырып жүруші еді. Азаматтықтың атынан, елдің алдында бір ауыз сөз айту қажет болса да, Оралдың жүргені барлығымызды кəдімгідей қуаттандырып, беделдендіріп жүруші еді. Жастайынан өнерге жақын өскен бозбала Орал əуел баста опера əншісі болуды арман етіп, Алматыдағы Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияға соғып, кейін өз шешімімен Новосібір қаласына, экономика мамандығы бойынша жоғары оқу орнына түсіп, оқып жүрген шағында сол өңірде талай əн конкурстарына қатынасып, жүлде алғанын көп адам біле де бермейді. Алқалы отырыстарда, кейде тіпті, той-томалақтарда да Орекең шырқай жөнелгенде оның дауысы мен əншілік өнері ешкімді бейжай қалдырмайтын. Орекең өзінің өнерпаздық тамыры мен əнге деген құмарлығын ашылып, айта да бермейтін. Кейінгі жылдарда Елбасының сенімімен Орал Байғонысұлы Қазақстан Республикасы Парламент Мəжі лісінің Төрағасы қызметіне екі рет сайланып, оны абыроймен, білгірлікпен атқарды. Осы лауазымда оның мемлекеттік, қайраткерлік мүм кіндігі мейлінше ашылды. Ол біздің заңдық, құқықтық кеңістігімізді қалыптастыруға өз уақытында көп үлес қосты. Мəжілістің іскерлігін, беделін, мемлекетіміздің беделін, абыройын арттырып, оның халықаралық деңгейде басқа елдермен терезесі тең жағдайын қуаттандыруға білгірлікпен, білімділікпен тиімді еңбек ете алды. Орал өте көпшіл, достары көп азамат болатын. Қайда барса да, тек Қазақстан өңірлерінде ғана емес, Мəскеуге барса да, Санкт-Петербургке барса да оның көп таныстары, достары кездесіп жататын. Біз өзіміз сапарда жүргенде, көптеген лауазымды азаматтар Оралдың халін, жағдайын сұрап, сəлем айтуды өтініп жүретін. Сондай бауырмал, кімге болса да құшағы ашық, дарқан азамат болды. Атпал азаматтың денсаулығында кінəрат болады деп ойлау қиын еді. Қысқа мерзімнің ішінде сырқат меңдеп, тіпті сырқаттанып жүргеннің өзінде тап осылай болады деп ойлаған жоқпыз. Сырқатты жеңетін шығар деп сеніп жүрдік. Үзіліп кеткен кезде біздің қазақ қоғамы үшін орны толмас өкініш болды. Амал жоқ! Əріптесіміз, замандасымыз, қадірлесіміз Орал Байғонысұлының біздің санамызда, көңілімізде, көз алдымызда жарқын бейнесі, тапқыр шешімді орынды ойы, ұтқыр сөзі, келісті келбеті, жайдары кеңпейіл мінезі, адамгершілік шабыты мен ілтипаты қалды. Орал Мұхамеджановтың мемлекеттік қайраткерлік еңбегі Қазақ елінің жаңа дəуірдегі тарихының төрінен орын алары да хақ. Əріптестерінің Орекеңе деген құрметі де ерекше. Əрқашан оның есімін, жарқын бейнесін, жылы ілтипатын еске алып жүреміз. Өмірінің соңғы жылдары Орекең өзі мүшесі болып қызмет еткен Мəжілістің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төріндегі «Орал Мұхамеджанов» есімі жазылған тақтайша сол қалпы сақтаулы тұр. Тəуелсіз Қазақ елінің тарихы шежіресінде замандасымыз Орал Байғонысұлы Мұхамеджановтың есімі, мем лекеттік, қайраткерлік еңбегі өзіне лайықты орынға ие боларына да сенімдімін. Қуаныш СҰЛТАНОВ, Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясы Саяси кеңесінің Бюро мүшесі.

 Тағзым Ұзын-ырғалы соқпақты дүниелерге қол созбас бұрын Үмбетəлі қаншама қыруар шағын-шағын тақырыптарға сырға тағып, сорғалатып сыр төккені мəлім. Ұлттық намыс бойын кернеген жыршының қай тақырыпқа да өресі жетеді, тақырыпқа бойлап, терең сүңгіп кетеді. Өнер теңізіне тəуекелмен құлаш сермеген серілік ғұмыр жан-жағын байырқалап, байыптап сөз сапырады, талантын ұштай түседі. «Қанағатың жоқ болса, Бар да болсаң жарлысың. Қанағат етсең малдысың. Өнерің болса бұл күнде, Өз құрбыңның алдысың», – дегенінде үлкен мəн жатыр. «Соңғы тілек дос-жаранға» өлеңі кісіні қайрап, жаниды, өнер өлкесіне қанат қағуға үндейді.

тыңдаған сəттер сарт етіп еске түсетін болды. Енді, міне, ақын дастандарын терең түсініп, түйсініп оқуға да мүмкіндік туды. Өз өмірін өзгенің өмірімен сабақтастырып сыр суыртпақтайтын ақын шеберлігіне тəнті болумен тамсанып келеміз. Деректі дүниеден керекті хисса құрған жыршы шеберлігі шыңыраудан шындық дəнін екшей біледі. «Кең құрсақ, кебежедей шотық шүйдеден» құтылған Қуаттың өмірбаянынан өрілген қым-қуыт дүние соңы жақсылыққа ұласады. Бəрін жөрмелей келіп, түйіп тастайтыны да тосын, қисынды: «Өткенін өмірінің мұнымен біл, Жетеді қайда барса бұл қызыл тіл. Үйінде Қуат ердің осы айтқаны, Есімде дəл жиырма екінші жыл», – екендігін де еске салады.

«Өнерсіз өмір тұл» екенін елеп-екшеп еске салады. Сынап отырып, серпілтеді, қажап отырып қайрайды, намыс отын үрлейді. Онан соң «Милы адамның белгісі – Сөзі шықпас шашауға. Негізі жаман жасықты, Қайта болмас жасауға» дегенді айтып қамшылайды. Айтып-айтып өз ойын: «Ағайынның жаманы, Алдыңа түсіп бас болмас, Артыңа еріп дос болмас» деген тұжырымға тірейді. Бұрынғы-соңғы жыршы-жыраулардың, абыз-ақындардың қайсысы болмасын өмір өткелдерін санамалап, өлең жолдарын түзгенін көп оқыдық, көп көрдік. Басқа өлкелерді мысалға алмай-ақ, Жетісу аймағындағы Сүйінбай, Жамбыл, Кенен, Əбдіғали, Өмірзақ, Құлманбет, Көдек, Қалқа, Бақтыбай жəне басқа да арқалы ақындар бір жастан жүз жасқа дейінгі адам өмірі белестерін жырға қосқан. Сол дəстүрді Үмбетəлі Кəрібаев та жаңғыртқан, жалғаған. Оған мына бір шумақтары куə: «Қызарған өмір қызғалдақ, Қызығын жүр жер көріп. Кəрілік деген құрғыр бар, Кетерсің мүлде өзгеріп. Əр күнім бір мың теңгелік, Жас шағымда көп көрдім, Домбырамды өңгеріп...». Иə, «домбырасын өңгеріп» өлең отын лаулатқан ұшқыр ақын ұштала-ұштала келіп, қысқа өлеңдер шоғырынан кең ауқымды толғау, қисса-дастандарға да күре жол салып, салмақты да аумақты шығармалар шоғырын түзеді. «Тоғыз перне екі ішек, Толғап тартып күй екшеп, Аспандаған даусыма, Домбырамды жебейін» деп арқаланып, күрделі тақырыптарға құрық сала бастайды. Олары орасан көп-ақ. «Марқа», «Қуат», «Өмір толғауы» кең құлаштылығын аңғартса, «Патша мен ұрылар», «Төрт өнерпаз», «Қыстың сыры» терең-терең толғаныстан туған, сондай-ақ «Өз өмірімнен», «Бақтыбай», «Кемпірбай мен Қисық батыр», «Нағиманың насихаты» нақты өмірдің ортасынан ойып алған дəнекті дүниелері. Шаршы топта ысылған, ықылым замана оқиғаларын ойға тоқыған жүйрік аттай жараулы жыршы бұрынғы-соңғы өлең үлгілерін алға оздыра өз шама-шарқынша өзгеше даңғыл жол ашуға ұмтылады. Ол осы орайдағы Сүйінбай, Жамбыл өнегесінен сабақ алғанын алға тартып, ұстаздарға жүгінуден еш жазбайды. «Тоқсанда Жамбыл толғанып, Маржандай асыл жыр қалды. Кестесін сөздің келтіріп, Қағып қанат желпініп, Ақтұйғын құстай қырланды. Сол Жамбылдың шəкірті ем», – деген шəкірттік кішіліктен, ақындық кісіліктен бір танбайды. «Ойым – толға, тілім – жырла» дегенді тиянақ қылып ұлы жырау үлгі-өнегесін өрістетуге жан-тəнімен талпына жүріп, сом-сом салмақты туындыларды айнала жұртқа шабыттана ұсынады. Сонау бір жиырмасыншы ғасырдың елу алтыншы жылдары болатын. Сегізінші сыныпты тəмамдап, қойдағы əке-шешеме қолғанатқа барғанмын ғой. Жыл сайын осылай жазғы каникулда шопан əкеме қол ұшын беремін. Үш айлық оқушылар каникулын əке-шешеміз асыға күтетін кез. Жамбыл ата ауылының мыңғырған төрт түлігі Майтөбе жайлауында қаздай тізіліп отырады. Менің əкем əсіресе Майтөбеге шыға берістегі Жүрекше қонысына үй тігеді. Таспен қоршалған мөлдір бұлақ бастау көзі бар. Соны арқа тұтып маңайын қоныстанады. Құдайдың құтты бір күні үйге үкілі домбырасын қоржынына салып алған атты адам келіп түсті. Абалаған маң төбеттерден қорып, аттың тізгінін ұстадым да, қолтығынан демеп, жерге түсірдім. «Таудай бол!» деп батасын берді. Қой қораға иірілген соң төңіректегі көрші-көлемдер тез жиналып кетті. Сөйтсек, бұл кісі көлденең көк атты емес, кəдімгі Үмбетəлі Кəрібаев ақын екен. Сырттай естігеніміз болмаса, бетпе-бет көрмегенбіз ғой қойшылардың балалары. Ал, үлкендер жағы жамырап амандасып, «Хош келдіңіз!» айтысып, мəре-сəре болысып қалды. Жыр желісін жаймашуақ əңгімелей отырып, домбырасын анда-санда шертіп қойып, айналасын үйіріп алды дерсің. Бірінен-бірі естіп, тепеңдесіп жеткен малшылар қауымы біздің алты қанат киіз үйге сыймай тыңдағанын қалай мен ұмытайын. Мына «Қуат» атты хиссадағы оқиғалар тура сол бір жылдарды айна қатесіз еске салатынын қалай айтпасқа, қалай салыстырмасқа... Содан бері де ықылым жылдар өтті. Газет-журналдардан Үмбетəлі есімін көрген сайын, оқыған сайын сол бір Жүрекше жайлауындағы көз ілмей түнімен жыр

«Көзіммен көргенімді қолмен жазып, Қағазға салдым кесте сөз бедерін» дейтіндейақ Үмбетəлі ақын көбіне домбырасын толғай отырып, қаламға жиі қол созатынын сездіреді. Баста піскенін тасқа таңбалаудың артықшылығын аңғарған ақынның жазусызуға да жүйріктігі əсіресе толғау, қиссадастандарынан анық байқалады. Жəне бір ерекшелігі, кейбір тақырыптарына қайта оралып соғып отыратындығы. Мəселен, «Өмір толғауының» екі түрлі нұсқасын жазып шыққандығы қандай еңбекқорлық! Оқиғаны қоюландырып, ортақ кейіпкер тұлғасын кіргізіп, бұрынғыдан да көркемдей білгеніне осы екі нұсқа куə. «Таң атып тымырсық түн кетті тайып, Жазғаным көргенімді болмас айып», деп шегелей түсетін алғашқы нұсқасы да көркемдік оймен көмкерілген, бүкіл өмір болмысын көктей шола отырып, ел басынан өткен барша қоғамдық құрылыс белестерін көз алдыға тартуға тырысады. Əсіресе, Алатау баурайындағы Жетісу өлкесін көбірек шиырлайтыны да заңды нəрсе. Өз ғұмырының алтын қазығы болған жер ұйығын қалай көзден таса қылсын. Сосын да: «Алатау басы ызғарлы, қойны жылы, Ақынның халыққа ортақ шебер тілі. Елінің мұңын мұңдап, жоғын жоқтап, Сыр тартқан сыбызғыдан сұлу жыры», – деген туған өлкеге ықыласы ерекше-ақ. Алатауға кіндігі байланған елдің көрген құқайы, зорлық-зомбылығы, сосынғы азаттық алған бейқұт өмір қызық-шыжықтары қаздай тізіліп, қағазға түскен. Бірде табиғаттың түкті кілемдей құлпырған түрі, бірде жадыраған бейнетқор жандар жүзі бедерленіп алға жетелейді де отырады. Яғни, бұрынғы-соңғы шайырлар еңбегімен де етене таныстығын танытып бағады. «Сегіз бен елу жастан екі ортаға, Оқудың көрдік түгел жеткендігін» деп оның өзі де білім-танымның қолға алынғандығын алға тарта сыр ағытады. Оның да ақын-жыршылардан: Нұрпейіс, Доскей, Шашубай, Кенен, Бармақ, Шүкітай, Əбдіғали, Өмірзақ, Оспан, Жартыбай, əрісі Сүйінбай, Жамбыл жырларымен сусындағаны анық нəрсе. Тіпті, кешегі сахнадан да сайраған суырыпсалма ақын, əртістік қабілеттен де кенде емес атақты Иса Байзақовпен аралас-құраластығының өзі не тұрады. Ел мен жұртқа «Құралай сұлу», «Ақбөпе», «Алтай аясында» деген сияқты көркем поэма-дастандарымен танымал болған Исаның əсері болмады деп кім айтады. Ойы тұнық, тілге шешен, өлең-өнерге көсем Үмбетəлі дастандары сауаттылықпен салтанат құрған десек асыра айтқандық емес. «Өмір өткелдері» немесе «Өмір толғауының» қос бірдей нұсқасы да ақынның оқығанын, тоқығанын айғақтап тұр. Бас-аяғы шарықтау шегі нүкте қояр тұжырымы бар сыңарлас толғаудың аясында біздің қоғам болмысы түгел тілге арқау етіледі. Төңкеріс-бұлқыныс, ұжымдастыру науқаны, бай-кулактар арбасуы, ақгвардияшылар ылаңы, қызылдар жорығы, ашаршылық араны, сауаттандыру саясаты, Ұлы Отан соғысы, қираған құрылысты қалпына келтіру қам-қаракеті, қысқасы – бəрі-бəрі қамтылған толғау-хисса бүгінгі жастарға тура тарих сабағындай қажетті мəлімет дер едік. «Сүйексіз тоқтау болмас қызыл тілде, Су алмас қыздырса да қырық күн шілде» деген ұғымды ұран қылған қырғиқабақ, қыран құс ақын екпіні тау жығардай екенін дəлелдеп, айтар ойын орны-орнына қойған. Содан соң: «Өмірдің қайтпағы – ылди, өспегі – өр, Кімдерді жұтпай қойған бұл жебір жер», деп те қалың ойға батырады. Демек, өткеніңді ұмытпа деген қатал ескерту. Сенен де зорлар болған, кейінгі ұрпақ, соны есіңе сақта дегені.

Ќазына кеуде кґмбесі

Алғашқы нұсқада көбіне шартты көркемдеу көбірек қолданылса, екінші нұсқада ортақ кейіпкер етіп жетісулық Атайбек есімді атпал азаматты діңгек етеді. Ол: «Түксиген ұзын кірпік, қою мұртты, Шекелі сүңгі мұрын, келген ұртты. Құрышты құлжа мойын, түкті жүрек, Жоталы жолбарыстай тым-ақ сыртты...» Қысқасы, мұнда кімдер жоқ дейсің: Троцкий, Анненков, Дутов, Ленин, Сталин, Фурманов, Чапаев, Панфилов деген сықылды талай-талай танымал есімдер аталады. Яғни, ақын жүрек сүзгісі осал емес. Қоғамдық құрылымның əмбесімен таныс-біліс. Оқи да біледі, көкірекке тоқи да, домбыра шанағына сыйдыра да, қалам ұшын қағазға қадай да біледі... «Халқым-ау, мұның жайын есті менен, Көрсеткен не сұмдықты естімеген. Қыздырып денесіне темір басып, Емшегін əйелдердің кескілеген...», – деген тұстарды, əттең-ай, бүгінгі жастар оқыса ғой дейсің. Сонда қан майданның қандай қасірет əкелгенін ұмыта бастағандар ауық-ауық есіне алар еді-ау, беу дүние-ай! Осындай-осындай бір кітапқа жүк боларлық толғаулар, хиссалар мен дастан дар шығарған һəм жазған Үмбетəлі ақынның алғашқыда шағын тақырыптарды шырқ иіргенін былайғы жұрт жақсы біледі. Қанатын кеңге қағып, құлашын алысқа сермеп, сосын, күрделі, шоқтықты толғауларға ауыз салғаны əрине құптарлық жағдай. Бір əттегенай дейтінім, ол кісінің айтысқа түскенін жүзбежүз көрген емеспін. Ал, бетпе-бет отырып түнімен өлең-жыр сапырғанын тыңдағанымды жоғарыда айттым. Алатау айналасындағы арқалы ақындар, өлеңінің ұшқынына жаныпөртенген жетісулық таланттар Сүйінбай, Жамбыл, Үмбетəлінің ақындық туын жықпай жоғары ұстап келе жатқандар баршылық. Олардың қатарында: Қосбасаров Əсімхан бастап Жамбылов Əлімқұл қоштап, соңынан Надежда Лушникова, Жібек Жарқынбаева, Жолдасхан Құрамысов, Нұрлан Əбдібеков, Есенқұл Жақыпбеков, Ермек Жұматаев, Əуелбек Ысқақов, Жылбек Тоқтасынов, Ақан Əбдуалиев секілді жəне басқа да өрендер бар. Үмбетəліні еске алу рəсіміндегі (ақынның 100 жылдығында) ақындар айтысында жігерлі, жанып тұрған жас ақын Нұрлан Əбдібеков өзінің азулы қарсыласы Қасен Саматыровқа тесіле қарап отырып: «Бұл өмір білесің ғой алданышты, Бұл өмір білесің ғой жалған істі. Жарқылдап өтіпті ғой Жамбыл бабам, Қайтарам енді кеткен жолбарысты», – дегені əлі есімізде. Сол жолы бас жүлдені олжалаған Нұрлан ақынның ойы тым тереңде жатқандығын тыңдаған жұрт жанымен сезінгені сөзсіз. Бұл да болса алдыңғы толқын айтыс ақындарының ежелгі үрдісін жалғағандық. Жас ақындар енді сақайды, сара жолға түсті. Үмбетəлі ақынның қарымдылығы, мол қуаттылығы соларға жұғысты болып, оқырмандар сусынын қандыратын толыққанды хиссалар мен дастандар, толғаулар туындатса екен деп тілейсің. Сонда жыр жалғастығының сара жолы даңғылға айналар еді... Кəрі құлақтардан естіген, аңыз-əңгімелерден бойға дарыған əуелгі шығыстық нəзираларды Үмбетəлі де бойға сіңіріп, ойға тоқығанын оның «Патша мен ұрылар», «Төрт өнерпаз хикаясы» аталатын насихаттық хикаяларынан кəміл қанығамыз. «Мың бір түн» мазмұнына да саятын бүкіл мұсылман жұртына тəн қызғылықты қихметтер Үмбетəлі жырлауында соны соқпақ тауып жатады. «Бұрынғы өткен заманда, Əмір-Темір патша өткен» деп басталғанда аңыз түбі бірден-ақ көріне бастайды. «Жарлылық жоқ жігіттер, Жалғыз жаның аманда. Сөз ыңғайын жазудың, Жүруші едім таба алмай, Тиді кезек маған да» деп құрылған сюжет тіні шымыр, мық шегедей дерлік. Патша сейілге шығады. Бұл баяғы замандағы хан-сұлтанның əдеті. Жарым түнде халқым қандай қалыпта екен дегендік. Соны өз көзімен көру дəстүрі қалыптасқан. Сосын, кенет үш ұрыға кездеседі. Біріншісі – көреген, екіншісі – иттің тілін біледі, үшіншісі – кілтті ашатын сиқыры бар кісі. Оларға ілесу үшін патша да өзін таныстырады: «Менің мынау өнерім: Жасырғанмен білінер. Аңдамай басқан адамзат, Аяғынан сүрінер. Өлетұғын адамға, Иегімді бір қақсам, Күмəні жоқ тірілер», – деп өз бойындағы қасиетін ұқтырады. Бəрі бақұлдасып, патшаның қазынасына түседі. Үйіне келіп, ел иесі жендеттерін ұрыларды ұстауға жібереді. Оларды өлтірмек болғанда: «Иегімді бір қақсам, Өлетұғын тірілер» деген өз сөзін өзіне куəлік қып тағып, араша сұрайды. Уəжден жеңілген патша ұрыларға кешірім жасап, бəрін босатуға əмір береді. «Адасқанда айып жоқ, Ақылынан танады. Жақсы сөзге жан тоймас, Ұқса құлақ қанады» деп шиыратын ақын тұжырымы көңілге қонақтай қалады. Ел арасында небір өнерлі, талантты жандардың кездесетіндігін, тек соларды бағалай білу керектігін патша көңілімен таразылау таптырмайтын-ақ тəсіл. Соны қырғи тілді ақын Есенқұл Жақыпбеков айтпақшы: «Біздің елдің жігіттері – жігіттердің сырттаны, Кешегі өткен ақындар мен батырлардың ұрпағы» əрмен жалғап, жамиғаттың жан-дүниесін тербелтсе деген біздің де игі тілегіміз бар. Үмбетəлі ақынның сондай-ақ «Қыстың сыры», «Өз өмірімнен», «Бақтыбай», «Кемпірбай мен Қисық батыр», «Нариманның насихаты» сияқты соқталы қисса-дастандары да бүгінгі ақындар үйренуге тұратын үлгілі, өнегелі жыр-толғаулар, көңіл-күй құйылыстары. Ал, олардың бəрін жіліктеп шағып, майын ағызар болсақ, аттың белін қайыстырар қоржынқоржын зерттеу, талдау кітаптары түзілері сөзсіз. Сондықтан бірер шығармалары арқылы қанша күш-қайратты сарп еткен Үмбетəлі шайырдың шама-шарқын безбенге тартып байыптаумен тізгін тартайық... Орысбай ƏБДІЛДАҰЛЫ, Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты.

АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

● Атамекен

Мен мўнда ќалар едім... «Меніѕ елім – Мəѕгілік Ел» экспедициясыныѕ жетекшісі Евгений Рибалко Аќжайыќ жґніндегі əсерін осылай тїйіндеді

Маңғыстаудан сапарын бастаған «Менің елім –Мəңгілік Ел» атты республикалық жастар автоэкспедициясының мүшелері Атырау арқылы Ақжайыққа ат-көлігін тіреген кезде, мұнда бай күз, жомарт күз өзінің алуан түрлі бояуына малынып тұр еді. Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Біз экспедиция жетекшісі Евгений Рибалконы арнайы ісшара бағдарламасы жүргізілетін облыстық қазақ драма театрының алдынан кездестірдік. Біз оған əдеттегі журналистік дағдымен Орал өңірі сізге ұнады ма деген сауалымызды қойған едік. Ол бұған аса ризашылықпен ықыластана жауап қайтарды. – Жүректерді бірден жаулап ала қоятын əдемі де тартымды қала екен. Бізге, əсіресе, мұндағы XVIII жəне XIX ғасырлардағы көне тарихи ғимараттар терең

əсер қалдырды. Əрі осы ескі заманғы сəулет ескерткіштерін сақтау, мемлекет қамқорлығына алу жөніндегі бағдарламаның белгіленгені де сүйсіндірді. Орыстың ұлы ақыны Александр Пушкин Оралға келгенде жазып қалдырғандай: «Мен мұнда қалар едім» (Я бы здесь остался). Өкінішке қарай, оған уақытымыз жоқ. Бізді Қазақстанның келесі Ақтөбе аймағы күтіп тұр. Тағы бір көңілге түйгеніміз, экспедиция мүшелері Қазақстанның көк туын желбіретіп, елімізде құрастырылған көліктермен жүр екен. Бұл «тұлпарлар» əзірге сыр алдыра қойған жоқ, дейді

экспедиция құрамындағы ісшаралар бағдарламасын жүргізуші Данияр Жұмаділов. Қараша айының басында экспедиция ел жастарының бойындағы отансүйгіштік қасиетті тереңдету мақсатын қойған сапарын аяқтамақ. Соған дейін де отандық көліктер бізді жолда қалдыра қоймас деген сенімдеміз. Экспедиция мүшелерін қазақ драма театрында Батыс Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Бақтияр Мəкен қабылдап, арнайы тілек кітабына: «Жортқанда жолдарыңыз болсын! Мəңгілік Ел жасасын!» деген тілегін жазып қалдырды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Менің елім – Мəңгілік Ел» экспедициясына 1 қазан күні Маңғыстау облысына сапары кезінде сəт сапар тілеген болатын. Яғни ел өңірлерін

● Спорт

тұтастай аралап, жастарды туған топырағын шексіз сүйе білуге əрі тұтастай елге адал қызмет жасауға үндейтін автоэкспедиция өз жолын Маңғыстаудан бастаған. Сондықтан да экспедиция мүшелері əзірлеген ісшаралар да бірінші кезекте осы өңірдің даму динамикасына арналыпты. Экспедиция мүшесі, этнограф Марат Өтесінов бұл жөнінде өз толғамын шара үстінде былайша жеткізді. – Маңғыстау – кешегі мен бүгінгі сабақтастықты ойдағыдай жалғастыра білген, экономикалық əлеуеті зор өлке. Оның 362 əулие мекендеген қасиетті аймақ екені де үлкен ерекшелік. Мединеде – Мұхаммед, Түркістанда – Қожа Ахмет, Маңғыстауда – Пір Бекет дегендей, бұл өңірдің бай шежіресі, ашық аспан астындағы мұражай, табиғи ескерткіштер Маңғыстаудың кешегісі мен бүгінгісі арасындағы көпір іспеттес. Естігеніңді емес, көргеніңді айт, деп халқымыздың ауыз əдебиетінде айтылғандай, ісшара кезінде тағы бір көргеніміз – театр фойесіне қойылған Батыс Қазақстан облысының картасы. Бұған қоса, дəл осы картаның жанына келіп, өңір жастары өз ой-пікірлерін жазып қалдырып жатқанына да куə болдық. Соның кейбіреуін оқырмандар назарына ұсына кеткенді жөн көреміз. Мұнда төмендегідей ойпікірлер фломастермен жазылып қалдырылған. Еліміздің еңсесі биік, тұғыры берік болсын! Елбасы – ел тілегінің қолдаушысы. Қазақстанда туризмнің дамуына кең жол ашылсын. Бірлік болса, тірлік те болады. Жастар, біздер еліміздің дамуына өз үлесімізді қосайық. Міне, осылай жалғасып кете береді. Кеше «Менің елім – Мəңгілік Ел» экспедициясының мүшелері Оралдан Ақтөбе қаласына аттанып кетті. Батыс Қазақстан облысы.

Ќазаќ кїресініѕ мерейі артќан кїн Семейде ґткен Азия чемпионатына 17 мемлекеттіѕ балуандары ќатысты Инчхонда қазақстандық с п о р т ш ы ла р р е к о р д т ық көрсеткішпен жүлде алып жатқанда, қазақ балуандары да қарап қалған жоқ. Семей қаласында қазақ күресінен оныншы мəрте өткен Азия біріншілігінде еліміздің балуандары барлық салмақ дəрежелері бойынша алтын медаль жеңіп алды. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

– Азия чемпионатының басты мақсаты – қазақ күресін елімізде ғана емес, бүкіл əлем бойынша насихаттау. Осы арқылы ұлттық спортымызды Азия ойындарының бағдарламасына, одан кейін Олимпиада ойындарының қатарына кіргізу, – дейді Семей қаласы денешынықтыру жəне спорт бөлімінің жетекшісі Марат Құржықаев. Азия чемпионы сынды мəртебелі атаққа қол жеткізген білекті балуандар арасында Қуат Бекбаев (55 кило), Абзал Арыстанбеков (60 кило), Нұржан Жұмажан (70 кило), Бегімхан Əділбеков (80 кило), Тоқтар Жиентаев (90 кило), Айбат Сейтен (90 килодан жоғары) жəне əйелдер арасындағы күресте жеңімпаз атанған Зарина

Байбатина (75 килодан жоғары) сынды сайыпқыран спортшылар бар. Семей қаласы əкімдігінің мəліметінше, қазақ күресінен өткен Х Азия чемпионатына құрлықтың 17 елінен, яғни Ауғанстан, Бангладеш, Ливан, Моңғолия, Йордания, Иран, Ирак, Үндістан, Қырғызстан, Қытай, Йемен, Пəкістан, Сирия, Тəжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Шри-Ланка, Ресей жəне Қазақстан балуандары қатысты. Қазақ күресі бойынша Азия біріншілігін өткізуге елі міз дің Мəдениет жəне спорт министрлігі,

ҚР «Қазақ күресі» федерациясы, Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі, облыстық денешынықтыру жəне спорт басқармасы, Семей қаласы əкімдігі мұрындық болды. Чемпионаттан соң абсолютті салмақ дəрежесінде Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, атақты спортшы Дəулет Тұрлыханов атындағы жүлдені «Қазақстан барысы-2013» жеңімпазы Айбек Нұғымаров ұтып алды. Бас бəйгеге жеңіл автокөлік тігілген болатын. СЕМЕЙ.

Елизабет – екінші орында Қызылордадан шыққан қарша дай қыз өз жеңісімен барша қазақстандықтарды тағы бір мəрте қуантып отыр. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

«KEGOC» ІРО-єа шыќпаќ

Таяуда «Самұрық-Қазына» АҚ өкілдері өзінің еншілес компаниясы «KEGOC» АҚтың «Халықтық ІРО»-ға шығатынын ресми түрде мəлімдеп, баспасөз мəслихатын өткізді. Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

«Халықтық ІРО» бағдарламасы аясында «KEGOC» АҚ акциялары көлемінің 10%1 акциялары қор нарығына шығарылмақ. Сатылатын əр акция бағасы мен олардың нақты саны қараша айының басында, яғни өтінім беру басталатын кезде белгілі болады. Бұл туралы толық ақпаратты алдағы уақытта Қазақстан қор биржасы мен бұқаралық ақпарат құралдары жариялайды. Елімізде осыған дейін «Халықтық ІРО» бағдарламасына табысты

шыққан компания да бар. Атап айтсақ, 2012 жылы елімізде өндірілген жылдық мұнай көлемінің 60%-ға жуығын тасымалдайтын Қазақстандағы мұнай құбырлары жүйесінің ең ірі операторы «Қазтрансойл» компаниясының акциялары Қазақстан қор биржасына сəтті орналастырылған болатын. Нəтижесінде 34 мыңнан астам қазақстандық халықтық акционерге айналды. Бұл жолы да «KEGOC» АҚ акцияларын саудалау барысында жекелеген инвесторлар, яғни алдымен ел азаматтарына басымдық беріледі. «KEGOC» АҚ басқарма төрағасы Бақытжан Қажиев баспасөз мəслихатында «KEGOC» АҚ қызметінің негізгі басымдықтары Қазақстан ұлттық энергетика жүйесінің сенімді қызмет атқаруы мен дамуын, акционерлік құнының артуын қамтамасыз етуді, еңбек қауіпсіздігі мен қорғау талаптарын сақтауды,

жұмысшылардың денсаулығын сақтау мен нығайтуды, кадрлік əлеуетті арттыруды көздейтінін атап айтты. Ал «СамұрықҚазына» АҚ өз кезегінде «KEGOC» АҚ-тың жалғыз акционері ретінде «Халықтық ІРО» бағдарламасына шығуды жүзеге асырудың жолдарын, құнды қағаз нарығының қызмет ету қағидаттарын түсіндіру бойынша ақпараттықбілім беру науқанын жүзеге асырмақ. «Биылғы ақпараттық науқанның маңызды аспектісі ашық білім беру дəрістерін жүргізу болып табылады. Бағдарламаның бірінші кезеңінде қазақстандықтар жалпы мəліметтер алған болатын. Бұл жолы олар дəріске саналы түрде келгені өте қажет», деді «Самұрық-Қазына» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары Елена Бахмутова. Биыл «Халықтық ІРО» бағдарламасы туралы ақпараттық науқан бірнеше бағыттар бойынша ұйымдастырылып, əсіресе, аймақтағы азаматтардың белсенділігін арттыру қолға алынбақ.

Аќылєа азыќ Адамзат баласының тарихын тұрлаулы да толайымды етіп тұрған уақыттың өне бойындағы өнертабыстары екені даусыз. Қарап отырсақ, идеялардың да тағдыры бар. Өмірімізді өзгерткен жаңалықтар жүзеге асқанша талай жолдардан өтеді, теперішті көреді. Кейбірі кездейсоқ ашылса, енді бір таңғажайып іргелі дүниелерге ғалымдар ғұмырын сарп еткен. Егер əлемді өзгерткен табыстар туралы терең білгіңіз келсе, онда Алматыда екі айға тұрақтаған «Əлемді өзгерткен 101 өнертабыс» атты халықаралық мультимедия көрмесіне баруға болады. «Егемен Қазақстан».

Ерекше көрме оңтүстік астанадағы «Dostyk Plaza» саудаойын-сауық орталығының SPACE Multimedia галереясында жұмыс істеуде. «Əлемді өзгерткен 101 өнертабыс» көрмесі халықаралық көш пелі көрмелерді ұйымдастырумен айналысатын Grand Exhibitions австралиялық компаниясының жобасы болып табылады. Бұл көрме осы уақытқа дейін əлемнің 70 қаласын шарлап, əртүрлі білім беру, сауықтыру экспозицияларына қатысқан жəне оны бұл күнге дейін 6,5 миллионнан астам адам тамашалаған. Ең заманауи технологиялармен жасалған көрме танымдылығымен ғана емес, техникалық шешімдерімен де аса тартымды. Уақытпен үндескенде аздаған сағынышқа, ақылмен безбендесең шабытқа, қиялға салсаң романтикаға толы көрмеден ең мықты жаңалықтардың шежіресіне алып экрандармен саяхат шегуге болады. Аталмыш көрмені жасау үшін Grande Exhibitions

командасы АҚШ, Израиль, Қытай, Финляндия, Дания сынды басқа да бірқатар елдердің ғылыми жə не көрме қызметі саласындағы ха лықаралық сарапшылар кеңесіне иек артқан. Мұражай мен көрме кешендерінің директорлары əлем тарихы мен адамзаттың дамуына игі ықпал еткен 101 өнертабысты бірлесе отырып таңдаған. Ал Қазақстанға бұл көрменің келуіне SPACE Multimedia галерея командасы айтарлықтай еңбек сіңіріп отыр. Өз кезегінде жаңалықтарға құштар жандарға шабыт беретін көрмеге телеком муникациялық компаниялар арасында көшбасшы саналатын «Kcell» компаниясы да қолдау көрсетуде. Бұл да – заңдылық. Өйткені, адам баласы ойлап тапқан иігіліктің бірі – ұялы байланыс екені даусыз. Сондықтан көрменің басты серіктесі – жуырда ғана жаңа келбетке ие болған Кселлдің Activ бренді өзінің 15 жылдығына орай қазақстандықтарға осындай ерекше сый жасап отыр. – Біз мұндай оқиғадан қалыс қалмайтынымыз белгілі. Ал «101 өнертабыс» бірнеше миллион

ҚЫЗЫЛОРДА.

«Халыќ футболшысы» ґмірден озды Кезінде атақты спорт комментаторы Николай Озеровтың алғаш рет айтуымен күллі жұрттың аузында «халық футболшысы» атанып кеткен белгілі спортшы, кеңес кезеңіндегі барша жанкүйердің сүйіктісі, Мəскеудің «Спартак» командасы мен КСРО құрамасының бұрынғы жартылай қорғаушысы Федор Черенков қазанның 4-і, сенбі күні таң алдында өмірден өтті.

немесе əлемді ґзгерткен 100 ґнертабыс жəне ўялы байланыс

Айнаш ЕСАЛИ,

Германияның Дрезден қала сында мəнерлеп сырғанаудан жастар Гран-при додасының алтыншы кезеңі аяқталды. Оған 20 елден 28 спортшы қатысты. Қызылордалық Элизабет Тұрсынбаева еркін бағдарламада үздік нəтиже көрсетіп, қорытындысында 164.79 балмен күміс жүлдеге ие болды. Айта кетейік, Элизабет қыркүйек айында Жапонияда өткен Гранпри додасының төртінші кезеңінде үшінші орынды иеленген болатын. Енді Элизабет 14-19 қазанда Ниццада болатын халықаралық жарысқа қатысады.

Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

жылдан, ғасырлардан тұратын кезеңді қамтиды. Оның ішінде адамзат дамуындағы ең сапалы серпін соңғы 100 жылда болды. Ал көрменің авторлары адамзаттың алға қарыштауында шешуші фактор болған ұялы байланысты осы жобаға қосуы – байланыс операторы ретінде бізді де айналып өтпейді. Жəне оған қоса Қазақстанда GSM стандарты өзінің 15 жылдығын атап өтуде. Ұялы байланыс бізді бұрынғыдан да еркін етіп, қолымызды ұзартты, уақытымызды үнемдеуде. Қазіргі ұялы телефонның көмегімен бəрін де атқаруға болады. Осы 15 жыл ішінде ұялы байланыс он мыңдаған адамның өмірін құтқарып, жүздеген қылмысты ашуға көмектесті, көптеген отбасын сақтап қалып, миллиондаған жан дардың тағдырын қосты. Сон дықтан да біз Activ-тің 15 жыл дығына орай, осынау көрмеге қолдау көрсету қажет деп таптық, – дейді «Кселл» АҚ-тың маркетингтік коммуникациялар менеджері Евгений Пахомов. – Біз өздігінен білім алу идеясын ең озық көрме технологияларының көмегімен ілгері

жылжытудамыз. Осы көрмеге үлкендердің де, балалардың да келуіне болады. Кез келген адам өзіне қызықты жаңа ақпаратты өте түсінікті түрде – бейнелі жəне дыбыс технологиялары көмегімен алуына болады, – дейді SPACE Multimedia галереясының директоры Ғалия Иманова. Бір жағынан Space Multimedia галереясы ұйымдастырған осынау көрме мультимедиялық шоу болып та табылады. Жүктелу форматын SENSORY4 бірегей жүйесі қамтамасыз етеді, ол уақыттың кез келген кезеңіне оп-оңай ауыса алатын анықтығы жоғары 40 кинопроектордан, ауқымды экрандардан, сапасы көлемді дыбыс пен заманауи графикадан тұрады. Алматы қаласындағы Достық даңғылы мен Жолдасбеков көшесінің қиылысында орналасқан, «Dostyk Plaza» сауда-ойын-сауық орталығының SPACE Multimedia галереясындағы көрме 2 айға жалғасады, содан соң оның орнын Grandе Exhibitions компаниясының келесі жобасы алмастырмақ. АЛМАТЫ.

Қазір жанкүйер біткенді футболшының қалай қаза болғаны туралы сұрақтың мазалап отырғаны анық. Атақты спортшы басындағы бұл ауыр хал 22 қыркүйек күні басталады. Сол күні Федор көшеде келе жатып құлап қалып, кездейсоқ кісілердің шақыруымен келген «жедел жəрдем» арқылы жақын маңдағы қалалық ауруханаға жеткізіледі. Дəрігерлер басында асқазандағы жараның беті ашылып кеткен деген диагноз қояды. Бірақ соңынан генезі белгісіз гипотония деген тұжырымға тоқталады. Соңынан миына қан құйылғанын анықтайды. Ақырында ауруханада жатқан екі апта ішінде өз-өзіне келе қоймаған күйі қайтыс болады. Федор Черенков 1959 жылғы 25 шілдеде Мəскеу қаласында туған. Ол өзінің барлық футболшылық мансабын бір ғана командаға – Мəскеудің «Спартагына» арнады. Бала жасынан «Кунцеводағы» балалар мен жасөспірімдер мектебінде тəрбиеленген ол 12ге толғанда осы атақты клубтың футбол мектебіне қабылданады. 1977 жылы оны бітіргесін «Спартактың» негізін қалаушы Николай Старостиннің қалауымен команданың қосалқы құрамына алынады. Ал арада аз өткенде, Константин Бесков оны негізгі құрамның жартылай қорғаушысы етіп бекітеді. Бұл кезде «Спартак» бірінші лигаға түсіп қалған еді.

Федор келесі жылдан осы команда сапында КСРО чемпионатының жоғарғы лигасында ойнай бастайды. Содан бастап ол қатарынан 13 маусым осы команда құрамында өнер көрсетеді. Атақты футболшы 1994 жылы тамыз айында алаңмен ресми түрде қоштасады. Ол осы 13 жылда Одақ біріншілігі жоғары лигасында 366 ойын өткізіп, «Спартактың» рекордтық көрсеткішіне жетті. Осы матчтарда 89 рет қақпашыларға тордан доп алдырды. Кейінірек Ресей чемпионатында 32 ойын ойнап, 6 доп салды. Бұдан бөлек, КСРО Кубогы үшін 21 матчқа қатысып, 4 гол салса, Конфедерация Кубогы үшін ойнаған 20 ойынында 8 голдың авторы атанды. Ал КСРО құрамасы құрамында 34 рет алаңға шығып, 12 ойында мергендігімен көзге түсті.

Черенков өзінің футболшылық мансабында екі рет – 1983 жəне 1989 жылдары КСРО-ның үздік футболшысы, үш рет – 1979, 1987 жəне 1989 жылдары Одақ чемпионы болды. 1980 жылы Мəскеу Олимпиадасының қола жүлдегері атанды. 1979 жылы Ресей құрамасы сапында КСРО халықтары спартакиадасының жеңімпаздығына қол жеткізсе, 1987 жылы «Спартак» жасағымен бірге Конфедерация Кубогын жеңіп алды. Одақ тарауға екі жыл қалғанда, Федор «Командаға адалдық» сыйлығымен марапатталады. Черенков «Спартакта» ойнап жүрген жылдары «Қайратпен» болған көптеген кездесулерге де қатысты. Əлі есімізде, ол екі команда арасындағы ойынға бірінші рет 1978 жылғы 30 маусым күні шықты. «Лужникиде» сегізінші нөмірмен ойнаған ол матч соңына дейін өнер көрсетіп, жақсы əсер қалдырды. Осы жылдарда осындай 18 ойынға ат қосып, 4 рет алматылық қақпашыларды қапы қалдырды. Бұл ойындарда «Спартак» 11 рет жеңіп, 4 рет тең түсіп, 2 рет жеңілді. Мəскеуліктер 34 доп соғып, 9 доп жіберіп алды. Черенков кейін футболшылық мансабын қойғаннан кейін де Қазақстанға талай рет келіп қайтты. Ол ардагерлер командаларының Алматы, Қарағанды, Шымкент жəне Қызылорда қалаларында өткен бірнеше кездесуіне қатысып, жергілікті жанкүйерлердің зор қошеметіне бөленді. Осы азалы күндерде «Спартак» клубының иегерлері команданың жаңа аренасындағы трибуналардың біріне оның аты берілетінін, сонымен қатар стадион жанынан ескерткіші бой көтеретінін мəлімдеді. Жатқан жерің жайлы болсын, халық футболшысы!


 Өнер

Жыр сўѕќары ќалыќтады Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық-драма театрында Қанат Жүнісовтің «Жас қала, жас қаламгер» атты шығармашылық апталығы өтті. Соның ішінде əнші, ақын, драматургтің елордалық театрда Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Əлімбек Оразбеков сахналаған «Сəкен сұңқар» қойылымының алар орны бөлек. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Шара аясында Қ.Жүнісовтің «Сөйле, сырлы сахна» атты кітабы мен «Əн қанаты» атты үнтаспасының да тұсаукесері болды. Ол «Біржан сал», «Мағжан», «Жас ұлан» секілді фильмдерде ойнаған. 200-ге жуық əндерге сөз жазып, театрларда пьесалары сахналанып үлгерді. Соның бірі автордың қаламынан шыққан «Сəкен сұңқар» атты тарихи трагедиялық драмасы көрерменге жол тартты. Басты рөлдерді, Сəкенді – «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты Сырым Қашқабаев, Ахметті – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Болат Ыбыраев, Гүлбахрамды – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Алтынай Нөгербек, т.б. сомдады. Біз тамашалаған тарихи қойылымда

Сəкеннің қайраткерлік қыры толықтай ашылды деуге толық негіз бар. Автор Сейфуллиннің тар жол тайғақ кешуден кейінгі 15 жылғы ғұмырын қамтыған. Бұл ақынның 1922 жылдан өмірінің соңына дейінгі көрген қорлығы, тағдыр теперіші еді. Пьеса жөнінде қоюшы-режиссер Əлімбек Оразбековтің: «Шындығында біз Сəкенді көбінде ақын, жазушы, сері ретінде ғана білеміз. Ал оның қайраткерлік қыры əлі де болса, толыққанды ашылмай жатқан сияқты. Сəкеннің қазақтың ел болып қалыптасуына сіңірген еңбегі өте көп. Менің өзім таңғалдым. Осын шама жасқа келіп тұрып көп қырларын

 Тұсаукесер

Дара дауыс Ерік Ќўрманєалиев туралы кітап-альбом жарыќ кґрді Осыдан бес жыл бұрын, 2007 жылғы 13 қазанда ерекше дауысты опера əншісі, опералық арияларды өзіндік дауыс үлгісімен шырқайтын феномен, Кеңес Одағындағы жалғыз контртенор болған қазақ баласы Ерік Құрманғалиев Мəскеуде дүниеден өткен еді. Сол өнер иесі туралы ақын Маржан Ершудің «Ерік Құрманғалиев» атты кітап-альбомы «Фолиант» баспасынан қазақ жəне орыс тілдерінде 1000 таралыммен жарық көрген екен. Альбомның тұсаукесерінде қазақ халқының бірегей қызы Б.Төлегенова Ерік Құрманғалиевтің талантын, оның ерекше дауысын, ұлылыққа жарасар қарапайымдылығын сөз етті. Тұсаукесерге «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ президенті Сауытбек Абдрахманов, театр сыншысы, белгілі қаламгер Əшірбек Сығай, қоғам қайраткері Оралбай Əбдікəрімов қатысып, талант туралы өз толғаныстарын жеткізді.

білмейді екенбіз. Қойылымға дайындық барысында жалпы, шығар машылық ізденіс үстінде біраз бейнелер күрделене түсті. Биыл Сəкен Сейфуллиннің 120 жылдық мерейтойы аталып өтуде. Бұл тарихи трагедиялық қойылым біздің театрдың сол шараға арнайы тартуы болмақ», – деді. Бір сөзінде ақын, драматург Қанат Жүнісов: «Жалпы, мен Сəкенге бір күнде келдім дей алмаймын. Бұған дейін де бірнеше деректі фильмдерде ақын бейнесін сомдадым», – дейді. ––––––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

«Ќарашаѕыраќ» оќырманєа жол тартты «Қарашаңырақ! Сенен асқан кие жоқ, Атам кетіп, əкем қалған ие боп. Əкем кетсе, орнын басар кенже бар, Қаскүнемге қақ шекеден тиеді оқ. Алдында мен ұлы баба – Даланың Амандығын күзетуші баламын. Топырағым – түп төркіні түркінің, Туысым да сүртіп кірсін табанын...» деп жырлаған Серік Сейітман жусан иісті жырларын ағыта оқып, оқырмандарына «Қарашаңырақ» атты жыр жинағын тарту етті. Аталмыш жинақтың тұсаукесер рəсімін ақын, сатирик Көпен Əмірбек жүргізіп отырды. Салтанатты кешке, белгілі қаламгерлер Əшірбек Сығай, Серік Тұрғынбекұлы, Несіпбек Айтұлы, Аманкелді Мырзабек, Мақат Садық қатысты. Белгілі театр сыншысы Əшірбек Сығай «Серік Сейітман – менің жақсы көріп оқитын ақындарымның бірі. Серіктің жырларында шынайылық басым, ұлттық құндылықтарға толы», деді. Т.Айбергенов атындағы сыйлықтың иегері атанған Серік Сейітманның жалынды жырлары жүйрік уақыттың жалына жармасып, талай жандарға азық болып, оқырмандарға ой салады деп сенеміз. Динара МƏЛІКОВА.

 Талбесік

Браконьерлерді ауыздыќтау амалы артты Александр ТАСБОЛАТОВ,

«Егемен Қазақстан».

Ұры-қарының, браконьерлердің ұрлығы мен қаупі үдеп барады. Соның салдарынан құрлықта да, суда да олардың зиянды ісəрекеттерінен зардап көлемі арта түсуде. Құрлықта олар малды барымталаса, суда су жəндіктерін аяусыз қыруда. Əсіресе, бүгінде теңіз жəндіктерін заңсыз аулаушылар тіптен шектен шығып, ел шекарасын кесіп өтіп емінеркін сайран салуда. Еліміздің шекарашылары өткен бір тəулік ішінде ғана бірнеше қайықпен теңіз жəндіктерін заңсыз аулауға шыққан 22 адамды ұстады. Оның бірқатары шетел азаматтары.

9

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

Шекарашылардың айтуына қарағанда, Каспийдегі теңіз жəндіктерін аулауға шыққан браконьерлерді ұстау оңай емес көрінеді. Тіпті, оларды тоқтату да үлкен күшке түседі. Себебі, «ұрының арты қуыс» дегендей, қылмыстарын жасыру үшін қалайда қашып құтылуға тырысып бағады. Сондықтан мұндай жағдайда шекарашыларға, амал жоқ, ескерту ретінде қару қолдануға тура келеді екен. Сол кезде ғана заңның ала жібін аттап өткен браконьерлер амалсыз қайықтарын кідіртуге мəжбүр болады. Олар оның үстіне «Байда», «Казанка» жəне «Амур» деп аталатын жүзу қайықтарына тез қозғалу үшін жылдамдықты

барынша арттыратын қосым ша қозғалтқыштарды қон дырып алған. Соның кү шімен Шекара қызметі «Теңіз жағалау қызметі» өңірлік басқармасы кемелерінің төбесі көрінісімен атқан оқтай зымырай жөнеледі. Алайда, браконьерлер қанша жерден қайықтарын баптағанымен, Шекара қызметінің кемелері де осал емес. Олар, жоғарыда айтқанымыздай, бір тəулік ішінде ғана ондаған браконьерлер мінген қайықтарды ұстады. Бұл жолы да браконьерлер қаша жөнелген. Бір тəуірі қару қолдану кезінде ешкім зардап шеккен жоқ. Қылмысқа барған балықшыларды ұстау дерегі бойынша шекарашылар бірден тиісті құқық қорғау органдарына хабар берді. Сөйтіп, ұзындығы 2000 метр болатын жасанды балық аулайтын құрал, алынбалысалынбалы қозғалтқыштар, спутниктік жəне ықшам байланыс құралдары тəркіленді. Жалпы, айта кету керек, заңсыз балық аулаушыларды ұстау шаралары жиі өткізіліп тұрады. Соның бірі, осы, Каспий теңізінде біріккен жедел-сауықтыру іс-шараларының жақында басталған екінші кезеңі

«Макаров» жоєалып, табылды Ағымдағы жылдың 26 қыркүйек күні Атырау қалалық ІІБ жол-патрулді полиция батальоны бөлімшесінің командирі полиция аға сержанты С.Күпебаевтың табельді қаруы – «Макаров» тапаншасы жоғалған еді. Содан шұғыл қабылданған шаралардың нəтижесінде əлгі тапанша бірнеше сағаттан кейін табылды. Артынша Атырау облысы ІІД Өзіндік қауіпсіздік басқармасы қылмыстық теріс қылыққа барған полиция қызметкеріне қатысты ҚК 316-бабы бойынша қылмыстық іс қозғады. Сөйтіп, елеулі

екен. Соның барысында еліміздің шекарашылары Ресей Федерациясының Қауіпсіздік қызметінің шекара қызметімен бірлесе отырып, теңіз айдынындағы браконьерлерді ауыздықтап отырады. Мəселен, осы аталған ісшара басталғалы бері барлығы қырыққа жуық заң бұзушы адам ұсталған, олардың 31-і өз еліміздің, 3-еуі Ресейдің, 4-еуі Əзербайжан Республикасының жəне 1-еуі Өзбекстанның азаматы көрінеді. Сонымен бірге, 250 метрлік ау құралдары, 2500 метр калада, 300 дана қармақ, 2,5 центнерден астам теңіз шаяндары тəркіленді. Каспий теңізіндегі біріккен жедел іс-шаралар одан əрі жалғасын таба бермек. Өйткені, мұн дай ісша ра кезінде бра коньерлерді ұстаумен қатар, олардың су астына құ ра тын, яғни тереңдегі теңіз жəндіктерін сыпыра аулайтын түрлі құралдарын алу, балықшылардың теңіз өнімдерін өндіру кезіндегі тəртібін қадағалау, теңіздегі кемелер мен қайықтардың заңды немесе заңсыздығын тексеру жұмыстары да қоса атқарылады. Сондықтан да мұндай шаралардың еліміз үшін пайдасы зор.

кемшіліктерге жол бергені жəне полиция жасақтарының қызмет өткеру барысын бақылаусыз қалдырғаны үшін Ішкі істер министрі облыстық ІІД Əкімшілік полиция басқармасының бастығы Ж.Б. Шариповті жəне оның орынбасары М.А.Оспановты, Атырау қаласы ІІБ бастығының орынбасары Е.В. Биғамбаевты лауазымдық қызметтерінен босатты. Ал облыстық ішкі істер департаментінің бастығы жəне бірқатар басшылар қатаң тəртіптік жауапкершілікке тартылды, деп хабарлады ІІМ баспасөз қызметі.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 24 қазанда сағат 10.00-ден сағат 17.00ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1) Ваз-21213 автокөлігі, 2004 жы лы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М761СА, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Бұқар жырау даңғылы, 47. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Геология жəне жер қойнауын пайдалану комитетінің «Орталық Қазақстан геология жəне жер қойнауын пайдалану өңіраралық департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 276000 теңге, кепілді жарна – 41400 теңге. 2) Ваз-21213 автокөлігі, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М775СА, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Бұқар жырау даңғылы, 47. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Геология жəне жер қойнауын пайдалану комитетінің «Орталық Қазақстан геология жəне жер қойнауын пайдалану өңіраралық департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 276000 теңге, кепілді жарна – 41400 теңге. 3) Ваз-21213 автокөлігі, 2003 жы лы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М549DE, Қарағанды облысы, Теміртау қаласы, 7-шағын аудан, 25-үй, 30-пəтер. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 311000 теңге, кепілді жарна – 46650 теңге. 4) Ваз-21213 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М476DE, Қарағанды облысы, Саран қаласы, Жамбыл көшесі, 65-үй. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешен дегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 244000 теңге, кепілді жарна – 36600 теңге. 5) Ваз-21213 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М525DE, Қарағанды облысы, Балқаш қаласы, Желтоқсан көшесі, 20-үй. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 279000 теңге, кепілді жарна – 41850 теңге. 6) Chevrolet Lacetti автокөлігі, 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М375DН, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Төлепов көшесі, 14. Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысы бойынша мемлекеттік сəулетқұрылыс бақылау жəне лицензиялау департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 597000 теңге, кепілді жарна – 89550 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1) Ваз-21070 автокөлігі, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М014РК, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Құрылысшылар

даңғылы, 28. Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысының прокуратурасы» ММ. Алғашқы баға – 178000 теңге, бастапқы баға – 890000 теңге, ең төменгі баға – 97383 теңге, кепілді жарна – 26700 теңге. 2) Газ-3110-101 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М009BS, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Терешкова көшесі, 19. Баланс ұстаушы – «Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті» ШЖҚ РМК. Алғашқы баға – 179000 теңге, бастапқы баға – 895000 теңге, ең төменгі баға – 97930 теңге, кепілді жарна – 26850 теңге. 3) Ваз-21213 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М477DE, Қарағанды облысы, Шахтинск қаласы, Құнанбаев көшесі, 65б. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешен дегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы баға – 276000 теңге, бастапқы баға – 1380000 теңге, ең төменгі баға – 150998 теңге, кепілді жарна – 41400 теңге. 4) Ваз-21213 автокөлігі, 2003 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М488DE, Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Киевка кенті, Ленин көшесі, 2А. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы баға – 312000 теңге, бас тапқы баға – 1560000 теңге, ең төменгі баға – 170694 теңге, кепілді жарна – 46800 теңге. 5) Ваз-21154-120-20 автокөлігі, 2010 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 184АА09, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Əлиханов көшесі, 2. Баланс ұстаушы – «Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК-ның Қарағанды облыстық филиалы. Алғашқы баға – 606000 теңге, бастапқы баға – 3030000 теңге, ең төменгі баға – 331540 теңге, кепілді жарна – 90900 теңге. 6) Mercedes-Benz C320 автокөлігі, 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі M052DB, Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Жамбыл көшесі, 11. Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысы сот актілерін орындау департаменті» ММ. Алғашқы баға – 654000 теңге, бастапқы баға – 3270000 теңге, ең төменгі баға – 357800 теңге, кепілді жарна – 98100 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019369, КБе 11, КНП 171. Сатушының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі негіз болып табылады. Кепілді жарнаны қайтару үшін аукционға қатысушы сауданы ұйымдастырушыға банкте ағымдағы есепшоты бар екенін

Ашық тендер туралы хабарландыру «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС мына лоттарды сатып алу бойынша ашық тендер өткізу туралы хабарлайды 1. Лот: Автокөлік-УАЗ 390945-441 2. Лот: Автокөлік-Lada Priora Luxe 21705-169-33 Сатып алынатын материалдық, қаржылық ресурстардың жəне қызметтердің толық тізбесі, олардың саны мен егжей-тегжейлі ерекшелігі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Материалдық, қаржылық ресурстар мына мекенжайға жеткізілуі тиіс: Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1. Тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді жеткізудің талап етілетін мерзімі 15.11.2014 жылға дейін. Тендерлік құжаттама топтамасын 14.10.2014 ж. қоса есептегенге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, жабдықтау бөлімі, сағат 9.00-ден 17.30-ға дейін, əлеуетті жеткізуші тендерлік құжаттамаға төлем туралы құжатты тапсырғаннан кейін. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 1000 (бір мың) теңге құрайды жəне мына шотқа енгізіледі: KZ939 98STB 00000 97421, TSESKZKA, СТН 582100249565, «ЦеснаБанк» АҚ-тың Шымкент қаласындағы ОҚФ немесе «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС кассасына. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-ға мына мекенжай бойынша тапсырады (жібереді): Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, 2-қабат, 226-бөлме, ЦСМТС. Тендерлік өтінімдер тапсырудың түпкілікті мерзімі 15.10.2014 ж. сағат 13.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендерлік комиссия 15.10.2014 ж. сағат 15.00-де мына мекенжай бойынша ашады: Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, техникалық директордың бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7252) 50-58-31. Толтыруға міндетті сауалнамаларды жəне ұсыныстарды мына e-mail-ға жіберу керек: urika@mail.ru

JET абоненттерінің Жезқазған, Құлсары, Рудный қалаларында қызмет көрсетуінің тоқтатылуы жəне ALTEL 4G желісіне ауыстырылуы жөнінде Құрметті JET абоненттері! «АЛТЕЛ» АҚ GSM/UMTS/LTE желісін коммерциялық пайдалануға енгізумен байланысты, Жезқазған, Құлсары, Рудный қалаларында 2014 жылдың 18 қазанынан бастап JET абоненттеріне қызмет көрсетуді тоқтатады. Сізге арнайы шарттармен жоғары жылдамдықтағы ALTEL 4G мобильді интернетіне ауысуды ұсынамыз, бар болғаны 550 теңгені қосымша төлеумен өзіңіздің 3G USB-модеміңізді 4G USB-модемге ауыстыра аласыз. Акцияның əрекет ету мерзімі: 2014 жылғы 8 қазаннан 31 қазанға дейін. ALTEL 4G қызметіне ауысуды ресімдеу жəне жабдықты ауыстыру үшін «АЛТЕЛ» диллерлерінің сату орталықтарына келіңіздер, мекенжайлары www.altel.kz сайтында. Өзіңізбен бірге жеке куəлігіңіз бен ауыстыратын жабдық болуы тиіс. Қазақстан Республикасының аумағында АЛТЕЛ компаниясымен көрсетілетін əлемдегі деректерді жіберудің ең заманауи технологиясына қосылыңыз жəне кез келген жерде смартфоныңыздағы, планшетіңіздегі жəне компьютеріңіздегі мобильдік қосымшаларды, суреттерді, бейне жəне аудиоконтентті жүктеудің таңғаларлық жылдамдығы мен сапасын сезініңіз! Сіздің ALTEL Қосымша ақпарат www.altel.kz немесе 8 800 080 00 11 телефоны бойынша (қоңырау шалу тегін)

Ешенқұл Жеңісбек Есімханұлының атына берілген ҰБТ сертификаты жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

растайтын анықтама тапсыруы керек. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталына алдын ала тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушы ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес Тізілімнің веб-порталына тіркеуі қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім веб-порталда үш минут ішінде сатылатын нысан бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату келісімшартына қол қойған кезде құжаттардың түпнұсқаларын көшірмелерімен бірге міндетті түрде көрсетеді немесе нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. 1) Жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондайақ банктен ағымдағы шоттың баржоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) Заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Электрондық аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы

жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады. 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанының ағым дағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысан ы н ы ң ба ға с ы б е лг іле н ге н е ң төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің вебпорталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама жеңімпазбен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданы, Костенко көшесі, 6-үй, 11-бөлме мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Жылжымайтын мүлікті жекешелендіру кезінде Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жер учаскесіне құқық сатып алушыға өтеді, жер учаскесінің кадастрлық (бағалау) құнын сатып алушы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жеке төлейді. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7212) 42-57-53 телефон арқылы алуға болады.

Объявление об открытом тендере ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит» объявляет о проведении открытого тендера по закупке следующих лотов: 1. Лот: Автотранспорт -УАЗ 390945-441 2. Лот: Автотранспорт - Lada Priora Luxe 21705-169-33 Полный перечень закупаемых материальных, финансовых ресурсов и услуг, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Материальные, финансовые ресурсы должны быть доставлены по адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1. Требуемый срок поставки товаров, работ и услуг до 15.11.2014 г. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 14.10.2014 г. включительно, по адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1, отдел снабжения, с 9.00 до 17.30 часов, после представления потенциальным поставщиком документа об оплате тендерной документации. Стоимость пакета тендерной документации составляет 1000 (одна тысяча) тенге и вносится на счет KZ939 98STB 00000 97421, TSESKZKA, РНН 582100249565, ЮКФ АО «ЦеснаБанк» г. Шымкент или в кассу ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит». Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, представляются (направляются) потенциальными поставщиками в ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит» по адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1, 2-этаж, каб. 226, ЦСМТС. Окончательный срок представления тендерных заявок до 13.00 часов 15.10.2014 г. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться тендерной комиссией в 15.00 часов 15.10.2014 г., по следующему адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков,1, кабинет технического директора. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справки можно получить по телефону: 8 (7252) 50-58-31. Анкеты, обязательные для заполнения и предложения высылать на email: urika77@mail.ru.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы мен «ҚР ОСК ИТО» РМК ұжымы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Иран Əмірұлы ƏМІРОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген заңгері Иран Əмірұлы ƏМІРОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтамын. Берік Имашев. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректораты мен Магистратура жəне РhD докторантура институтының ұжымы көптілді білім беру кафедрасының профессоры, филология ғылымдарының докторы Бақытжан Хасанұлына ұлы Мұхтар БАҚЫТЖАНҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

 Қазақстан қалалары

8 қазан 2014 жыл

у а т е ш к ґ Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

К

 Жағымды жаңалық

 Бəрекелді!

«Еѕлік» есігін айќара ашты Барлық бала бақытты болу үшін жаралған. Балалардың əрбір күні шаттықпен өтсе одан асқан қуаныш бар ма? Өткен аптада жеке кəсіпкер А.Жамишжановтың ықпалымен заманауи үлгідегі «Еңлік» балабақшасы есігін айқара ашып, ауыл бүлдіршіндерін қуанышқа бөледі. Бұл ауданымызда алғаш рет ашылып отырған жекеменшік балалар мекемесі екен. Соңғы жылдары елімізде «Балапан» бағдарламасы бойынша көптеген мектепке дейінгі білім беру орындары пайдалануға беріліп жатыр. Бүгінде Жамбыл жерінде 300-ге тарта балабақша, оның ішінде 163 шағын орталықтар жұмыс істеуде. Оларда 41 104 бала тəрбиеленіп жатыр. Сондай-ақ, облыста

8 балабақшаның құрылысы жүргізіліп, ағымдағы жылы соның төртеуі пайдалануға берілмек. Жамбыл облысында 2010 жылы жекеменшік балабақша саны небəрі екеуді құраса, қазіргі таңда 20-ға жетіпті. Жамбыл облысы əкімінің орынбасары Ерқанат Манжуов жас ұрпаққа жарқын болашақ тілеп, кəсіпкер Алтынбек Жамишжановқа алғысын білдірді. Бір кездері əкімшілік ғимараты болған бұл нысан 45 млн. теңгеге күрделі жөндеуден өтіпті. Əзірге 75 балаға арналған. 25 қызметкер жаңа жұмыс орнымен қамтылды. Бұл балабақшаның бір ерекшелігі – алдағы уақытта бүлдіршіндерге ағылшын тілін үйретуді қолға алмақ. Сондай-ақ, би үйірмелері сəбилерді

өнерге баулиды. Жəне бір айта кетерлігі, мұндағы кіші топқа бүлдіршіндер бір жарым жастан бастап қабылданады екен. Бұл бала күтімімен үйде отырған көптеген ата-аналарға үлкен көмек болатыны анық. Сарыкемер ауылының тұрғыны Индира Спаналиеваға бұл балабақшаның ашылуы қос қуаныш сыйлады. «Еңлікке» кішкентай баласы барады жəне жаңадан оқу бітірген үлкен қызы Жансая да осы жерге жұмысқа орналасқалы жатыр. Міне, «Еңліктің» ел игілігіне айналғанының бір көрінісі осы шығар. Айдана ШОТБАСОВА.

Жамбыл облысы, Байзақ ауданы.

 Айбын

Облыста өткізіліп жатқан мүмкіндігі шектеулі адамдарды қолдауға арналған кең ауқымды «Қамқорлық» қайырымдылық акциясы Семей қаласында жалғасын тауып, 130 мүмкіндігі шектеулі жанға əлеуметтік қолдау көрсетілді.

«Ќамќорлыќ» шарасы ґтті

Акция барысында Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайына экскурсия ұйымдастырылып, акция қатысушыларының назарына концерттік бағдарлама ұсынылды. Қайырымдылық акциясы орталық мешіттің қатымханасында мүгедек жандарға ас берумен жалғасты. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Семей өңірі бойынша өкіл имамы Мақсат қажы Алтыбай, мүгедек жандарға көмектесіп, оларға қол ұшын берудің құран аяттарында, Мұхаммед пайғамбардың хадистерінде кездесетін сауапты іс екенін айтты. ҚМДБ төрағасы Ержан Маямеров осы жылды «Дін жəне дəстүр» жылы деп жариялап, барша имамдарға қайырымдылық көмек іс-шараларын өткізуді тапсырғандығын да еске салды. Шара барысында мүгедек жандарға арнайы мамандандырылған бейнекомпьютерлер, жаңа жылжымалы арбалар, тағы басқа арнайы құралдар табысталды. Көпбалалы аналар облыстың спорттық-мəдени мекемелеріне тегін бару абонементіне ие болды. Сонымен қатар, барлық акция қатысушыларына қалалық мəслихат депутаттары атынан сыйлықтар тапсырылды. Семей қаласының «Көмек» мүгедектер қоғамы ассоциациясының төрағасы Қабыш Дүтбаев акция ұйымдастырушыларына алғысын білдірді. Дəл осындай қайырымдылық шарасы облыстың өзге аудандары мен қалаларында да өтпек. Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

СЕМЕЙ.

 Руханият

Тіл сайысы классикке арналды Қызылорда облысының тілдерді дамыту басқармасының ұйымдастыруымен 2014 жылдың 3 қазаны күні үш тілді – қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін жетік меңгерген қабілетті жастарды анықтау жəне қол дау, тілдік қарым-қатынас мəдениетін қалыптастырып, көптілді меңгерген тұлғаны тəрбиелеу, қазақ стандық патриотизмді нығайту, өзге халықтардың мəдениеті мен тілін құрметтеу жəне халық жазушысы, қазақ əдебиетінің классигі Əбді жəміл Нұрпейісовтің 90 жылдық мерейтойына орай «Тілдарын-2014» облыстық олимпиадасы болып өтті. Олимпиадаға мамандығына, кəсібіне, шұғылданатын ісіне қарамастан 18 бен 25 жас аралығындағы облыстың Арал, Қазалы, Қармақшы, Жалағаш, Шиелі аудандары мен Қызылорда қаласындағы жоғары жəне

арнаулы орта оқу орындарының оқытушылары мен студенттері, оқушылары, мектеп мұғалімдері барлығы 20 талапкер қатысты. Қатысушылардың біліктілігі

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

мен қабілетін Қорқыт Ата атындағы ҚМУ-дің қазақ тілі мен əдебиеті жəне журналистика кафедрасының доценті, филология ғылымдарының кандидаты

А.Абасилов бастаған қазылар алқасы бағалады. Олимпиаданың «Тұсаукесер» кезеңінде Ə.Нұрпейісовтің шы ғармашылығына арнал ған

сұ рақ тар қойылып, қатысушы лардың білімдері сыналды. Олимпиада қорытындысы бойынша І орынды Қазақ – Қытай академиясының 4-курс студенті Гүлшат Арыстанқызы жеңіп алса, ІІ орынды М. Мəметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжінің 4-курс студенті Маржан Ердібек, ІІІ орынды Жалағаш ауданы, № 123 орта мектептің ағылшын тілі пəнінің мұғалімі Əйгерім Ысқақова иеленді. Олимпиада жеңімпаздарын облыстық тілдерді дамыту басқармасының басшысы Əлімжан Жарылқағанов құттықтап, ескерткіш сыйлықтар мен басқарма ның дипломдарын тапсырды. Жеңімпаздар Павлодар қаласында өтетін «Тіл – тұнық ойдың кəусары» олимпиадасының республикалық кезеңіне қатысуға жолдама алды. «Егемен-ақпарат».

Шекара қызметінің əскери қызметшілері бір ай бойына полигон жағдайында барлық қару-жарақ түрінен ату жаттығуларын өткізді, деп хабарлады ҚР ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі.

Дайындыќ ойдаєыдай

Қару-жарақ түрінен ату жəне əскери техникаларды жүргізу бойынша жаттығуларды тұрақты түрде өткізу дəстүрге айналған. Бір ай бойы барлық бөлімшелерде қару-жарақ түрлерінен, оның ішінде гранотометтерден ату жəне əскери машиналарды жүргізу жаттығулары өткізілді. Комендатуралар мен заставаларда атыс жаттығулары жеке қарудан жəне топтық қарулардан ату бойынша ұйымдастырылды. Атыс жаттығулары барысында əскери қызметшілер түрлі қашықтықтағы нысаналарды əртүрлі орналасу жағдайында атып үйренді. Мұндай жаттығулар əскери қызметшілердің қаруды жетік меңгеруіне оң əсер ететіндігін атап өткен орынды, ал шекара шебінде өз ісіне жетік, білікті шекарашының қызмет етуі уақыт талабы, өйткені, екі елді бөліп тұратын мемлекеттік

Оќырмандар назарына! Бүкілдүниежүзілік пошта күні мерекесі қарсаңында 2014 жылғы 9 қазанда Астана қалалық поштамптың ұйымдастыруымен Бас пошта ғимаратында таңертеңгі сағат 9-дан бастап Баспасөзге жазылушылар күні өтеді. 95 жылдық тарихы бар «Егемен Қазақстан» газетіне жазылушыларды осы іс-шараға қатысуға шақырамыз. Жеңілдіктер қарастырылады, арнайы кəдесыйлар бар.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

шекараны күзету – қашанда жауапты міндет. Күн сайын еліміздің аумағын күзету үшін, халқымыздың тыныштығын қамтамасыз ету үшін мыңдаған шекара наряды жауапты қызметті атқаруға шығады. Жауапты қызмет дегеніміз қашанда қиындықсыз жүрмейді, кейбір сəттерде шекарашылардың өміріне де қауіп-қатер төнеді. Мереке күндерін шекара шебінде қарсы алу шекарашылар үшін қалыпты жағдайға айналған деп айтуға болады, өйткені, олардың мамандығы – Отан қорғаушылар деп аталады. Аталған іс-шара барысында шекара сақшылары атыс дайындығынан жақсы нəтижелер көрсетті. Тəуліктің кез келген кезеңінде атыс қаруынан жақсы нəтиже көрсету жауынгерлік дайындықтың деңгейін байқататындығы сөзсіз.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 10 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №412 ek


11

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ

2014 жылғы 26 қыркүйек

№1029

Астана, Үкімет Үйі

«Инвестициялық ұсынысты әзірлеу және түзету, қажетті сараптамаларды жүргізу, сондай-ақ бюджеттік инвестицияларды жоспарлау, қарау, іріктеу, мониторингтеу және іске асырылуын бағалау қағидаларын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 мамырдағы № 541 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Инвестициялық ұсынысты әзірлеу және түзету, қажетті сараптамаларды жүргізу, сондай-ақ бюджеттік инвестицияларды жоспарлау, қарау, іріктеу, мониторингтеу және іске асырылуын бағалау қағидаларын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 мамырдағы №541 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №35, 339-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Инвестициялық ұсынысты әзірлеу және түзету, қажетті сараптамаларды жүргізу, сондай-ақ бюджеттік инвестицияларды жоспарлау, қарау, іріктеу, мониторингтеу және іске асырылуын бағалау қағидаларында: 1-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) бюджеттік инвестициялардың қаржы-экономикалық негіздемесін әзірлеу немесе түзету, сондай-ақ заңды тұлғалардың жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуы арқылы іске асырылуы жоспарланып отырған бюджеттік инвестицияларға қажетті сараптамаларды жүргізу және іріктеу тәртібі мен олардың мерзімі;»; 2-тармақтың: 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) бюджеттік инвестициялар-бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыру жолымен заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарын қалыптастыруға және (немесе) ұлғайтуға, мемлекет активтерін құруға және (немесе) дамытуға бағытталған республикалық немесе жергілікті бюджеттен қаржыландыру;»; 34) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «34) қатысушылар (бұдан әрі – Қатысушылар) – заңды тұлғаның жарғылық капиталын қалыптастыру және (немесе) ұлғайту арқылы бюджеттік инвестицияларды алуға және бөлуге қатысатын ұйымдар;»; 8-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) ретроспектива (МИЖ бойынша бұрын бөлінген және игерілген қаражат туралы, оның ішінде ағымдағы бағдарламалар бойынша ақпарат);»; 58-тармақтың 3-абзацының 1) тармақшасы алып тасталсын; 95-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жергілікті атқарушы органдарға нысаналы даму трансферттері мен бюджеттік кредиттерді беруге бағытталған бюджеттік бағдарламаларға берілетін бюджеттік өтінімдер бойынша мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның қорытындылары өңірлік саясат мәселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдары ескеріле отырып, өңірлік даму саласындағы орталық уәкілетті органның ұсыныстары негізінде қалыптастырылады.»; 103-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жергілікті атқарушы органдарға нысаналы даму трансферттері мен бюджеттік кредиттерді беруге бағытталған бюджеттік бағдарламаларға берілетін бюджеттік өтінімдер бойынша мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның қорытындылары өңірлік саясат мәселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдары ескеріле отырып, өңірлік даму саласындағы орталық уәкілетті органның ұсыныстары негізінде қалыптастырылады.»; 114-тармақтың: төртінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Бірінші кезеңде осы Қағидалардың 112-тармағында көзделген, сметалық құнын ұлғайтуды республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландыру болжанатын жергілікті БИЖ-дер бойынша жергілікті атқарушы орган қорытынды дайындайды және жергілікті БИЖ-дердің ТЭН-ін түзету мәселесін республикалық бюджет комиссиясының қарауына шығару үшін кейіннен мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органға енгізу үшін осы тармақта көрсетілген құжаттармен қоса, БИЖ-ді республикалық бюджеттік бағдарламаның тиісті әкімшісіне енгізеді.»; оңыншы бөлігі алып тасталсын; 115-тармақтың бірінші және үшінші бөліктері мынадай редакцияда жазылсын: «115. ТЭН әзірлеуді немесе түзетуді талап етпейтін БИЖ-дердің сметалық құнын ұлғайту мәселелерін шығару екі кезеңде жүзеге асырылады.»; «Екінші кезең – ТЭН әзірлеуді немесе түзетуді талап етпейтін БИЖ-дердің түзетілген ЖСҚ бойынша ұлғайтылған құнды қаржыландыру туралы тиісті бюджет комиссиясының шешімі.»; 4-тараудың, 1-параграфының атаулары мынадай редакцияда жазылсын: «4-тарау. Бюджеттік инвестициялардың қаржы-экономикалық негіздемесін әзірлеу немесе түзету, сондай-ақ қажетті сараптамалар жүргізу және заңды тұлғалардың жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуы арқылы іске асыру жоспарланатын бюджеттік инвестицияларды іріктеу тәртібі»; «1-параграф. Бюджеттік инвестициялардың қаржы-экономикалық негіздемесін әзірлеу немесе түзету, сондай-ақ қажетті сараптамалар жүргізу тәртібі мен мерзімдері»; 120-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «120. Алушы не Қатысушылар не ББӘ инвестициялар ҚЭН-ін әзірлеуі немесе түзетуі мүмкін.»; 149-тармақтың тоғызыншы бөлігі алып тасталсын; 178-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жергілікті атқарушы органдарға нысаналы даму трансферттері мен бюджеттік кредиттер беруге бағытталған бюджеттік бағдарламаларға берілетін бюджеттік өтінімдер бойынша мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілеттік органның қорытындылары өңірлік саясат мәселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдары ескеріле отырып, өңірлік даму саласындағы орталық уәкілетті органның ұсыныстары негізінде қалыптастырылады.»; 180, 181-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «180. Инвестициялар ҚЭН-ін осы ұлттық холдингтер мен ұлттық басқарушы холдингтер бекітетін бір ББӘ құзыретіне жатқызуға болмайтын экономиканың түрлі салаларындағы жобаларды іске асыруды көздейтін ұлттық холдингтер мен ұлттық басқарушы холдингтердің Инвестицияларын қоспағанда, оң экономикалық қорытынды және тиісті бюджет комиссиясының оң шешімін алған Инвестициялар ҚЭН-і немесе түзетілген Инвестициялар ҚЭН-і Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес ББӘ бекітуіне жатады. 181. Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 153 және 154-баптарында белгіленген жоспарлау кезеңдерінен өтпеген, бірақ РБК-нің оң ұсыныстары бар бюджеттік инвестициялар кейінге қалдыру шартымен республикалық бюджет жобасына немесе ағымдағы қаржы жылының бірінші жартыжылдығында нақтыланған жағдайда, нақтыланған республикалық бюджет жобасына енгізіледі.»; мынадай мазмұндағы 198-1-тармақпен толықтырылсын: «198-1. Жергілікті бюджеттік бағдарламалар әкімшілері республикалық бюджеттен берілетін нысаналы даму трансферттері мен кредиттер есебінен іске асырылатын жергілікті БИЖ-дер бойынша жылдық мониторингті мемлекеттік және орыс тілдерінде жыл сайын есепті жылдан кейінгі жылдың 10 наурызынан кешіктірмей тиісті орталық мемлекеттік органға ұсынады.»; мынадай мазмұндағы 209-1-тармақпен толықтырылсын: «209-1 Жергілікті бюджеттік бағдарламалар әкімшілері республикалық бюджеттен берілетін нысаналы даму трансферттері мен кредиттер есебінен іске асырылатын жергілікті БИЖ-дің іске асырылуын бағалау жөніндегі ақпаратты мемлекеттік және орыс тілдерінде есепті жылдан кейінгі жылдың 1 мамырынан кешіктірмей тиісті орталық мемлекеттік органга ұсынады.»; мынадай мазмұндағы 223-1-тармақпен толықтырылсын: «223-1 Жергілікті бюджеттік бағдарламалар әкімшілері республикалық бюджеттен нысаналы даму трансферттері мен кредиттер есебінен іске асырылатын Инвестициялардың іске асырылуы бойынша жылдық мониторингті мемлекеттік және орыс тілдерінде, жыл сайын, есепті жылдан кейінгі жылдың 20 наурызынан кешіктірмей тиісті орталық мемлекеттік органға ұсынады.»; мынадай мазмұндағы 239-1-тармақпен толықтырылсын: «239-1. Жергілікті бюджеттік багдарламалар әкімшілері республикалық бюджеттен берілетін нысаналы даму трансферттері мен кредиттер есебінен іске асырылатын Инвестициялардың іске асырылуын бағалау бойынша жиынтық есепті мемлекеттік және орыс тілдерінде есепті жылдан кейінгі жылдың 1 шілдесіне дейін тиісті орталық мемлекеттік органға ұсынады.»; көрсетілген Қағидалардың 1-қосымшаның: 2-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Ретроспектива (МИЖ бойынша бұрын бөлінген және игерілген қаражат туралы, оның ішінде ағымдағы бағдарламалар бойынша ақпарат)», көрсетілген Қағидаларға 2-қосымшада: 1-кесте мынадай редакцияда жазылсын: « 1-кесте «Жобаның қаржылық-экономикалық моделінің базалық параметрлері» нысаны Р/с № 1 1 2 3 4 5 6 7

Параметрдің атауы 2 Жобаның жалпы кұны Инвестициялық кезең Постинвестициялық кезең Дисконттау мөлшерлемесі (коэффициенті) Инфляция деңгейі Салықтар мөлшерлемелері Амортизация нормалары

Параметрдің мәні 3 мың теңге жжжж-жжжж жжжж-жжжж %

Негіздеме 4

% %

Ескертпе: 4-жолда қаржылық және экономикалық тиімділік көрсеткіштерін есептеуде қолданылатын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыруын ТЭН әзірленген кездегі (бірақ 6 айдан аспайды) ресми мөлшерлемесі көрсетіледі. 5-жолда қаржылық және экономикалық тиімділік көрсеткіштерін есептеуде қолданылатын Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты көрсеткіштерінің және/немесе макроэкономикалық көрсеткіштерінің орта мерзімді болжамына сәйкес инфляция деңгейі көрсетіледі. Бұл ретте, келесі постинвестициялық кезең ішінде Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты көрсеткіштерінің және/немесе макроэкономикалық көрсеткіштерінің

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі – РҚАО) Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізуді жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорын болып айқындалсын. 2. «Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 29 сәуірдегі № 343 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 15, 149-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізу ережесі осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізілетін 1-тармақты қоспағанда, 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 қыркүйектегі №1045 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 29 сәуірдегі №343 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізу ережесі 1. Жалпы ережелер 1. Осы Ережеде пайдаланылатын негізгі ұғымдар: 1) Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімі (бұдан әрі – Мемлекеттік тізілім) – нормативтік құқықтық актілердің деректемелерін және осы актілер туралы басқа да ақпараттық-анықтамалық сипаттағы мәліметтерді қамтитын Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік есепке алудың бірыңғай жүйесі; 2) Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкі – (бұдан әрі – эталондық банк) олар туралы мәліметтер Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізіліміне енгізілген, электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылған нормативтік құқықтық актілердің (өзгерістермен және толықтырулармен бірге) баспа және электрондық-цифрлық нысандағы жиынтығы; 3) эталондық бақыланатын нормативтік құқықтық акті – бұл «Нормативтік құқықтық актілер туралы» 1998 жылғы 24 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңында (бұдан әрі – Заң) түсінігі айқындалған, бастапқы нормативтік құқықтық актіден (өзгерістермен және толықтырулармен бірге) тұратын, қалыптасқан және «Қазақстан Республикасы Әділет министрілігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының (бұдан әрі – РҚАО) лауазымды адамының электрондық цифрлық қолтаңбасымен қол қойылған баспа және электрондық цифрлық нысандағы туынды нормативтік құқықтық акті; 4) электрондық цифрлық қолтаңба – электрондық цифрлық қолтаңба құралдарымен жасалған және электрондық құжаттың дұрыстығын, оның тиесілігін және мазмұнының өзгермейтіндігін растайтын электрондық цифрлық нышандар терімі; 5) мемлекеттік органдардың электрондық құжат айналымының ақпараттық жүйелері – өзара алмасуды жүзеге асыратын және Эталондық банкті жүргізу мақсатында пайдаланылатын мемлекеттік органдардың электрондық құжаттармен алмасу жүйелерінің жалпы ұғымы. 2. Мемлекеттік тізілім және эталондық банк Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін бірыңғай мемлекеттік есепке алуды қамтамасыз ету мақсатында құрылады. 3. Мемлекеттік тізілімді және эталондық банкті жүргізуді РҚАО жүзеге асырады. 4. Эталондық банкке енгізілген нормативтік құқықтық актілер хронологиялық тәртіппен есепке алуға жатады. 5. Эталондық бақыланатын нормативтік құқықтық актілерді сақтау мерзімі – үнемі. 6. Заңның 1-бабының2), 3), 4), 5), 6), 7) тармақшасына сәйкес «қызмет бабында пайдалану үшін», «баспасөзге арналмаған», «жариялауға жатпайды» деген белгілері бар нормативтік құқықтық актілер электрондық түрде эталондық банкте деректемелер түрінде орналасады. «Ерекше маңызды», «өте құпия», «құпия» белгілері бар нормативтік құқықтық актілер Мемлекеттік тізілімге және Эталондық банкке енгізілуге жатпайды. 2. Мемлекеттік тізілімді және Эталондық банкті жүргізу тәртібі 7. Мемлекеттік органдар Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасының Парламенті мен оның Палаталарының, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің және Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік органның мөрімен расталған және Заңның 29-бабында көрсетілген нормативтік құқықтық актілерге қол қоюға уәкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған мемлекеттік және орыс тілдеріндегі бір данада қол қойылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде баспа және электрондық түрде РҚАО-ға жібереді. 8. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде және оның аумақтық органдарында мемлекеттік тіркеуден өткен орталық мемлекеттік органдардың және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілері мемлекеттік органның мөрімен расталған және Заңның 29-бабында көрсетілген нормативтік құқықтық актілерге қол қоюға уәкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған мемлекеттік және орыс тілдеріндегі бір данада олар алынған күнінен бастап он күн ішінде баспа және электрондық түрде РҚАО-ға жіберіледі. Бұл ретте бірлесіп қабылданған нормативтік құқықтық актілерді әзірлеуші мемлекеттік орган Мемлекеттік тізілімге және Эталондық банкке енгізу үшін жібереді. 9. Осы Ереженің 8 және 9-тармақтарында көзделген электрондық түрдегі нормативтік құқықтық актілерді РҚАО-ға жіберу мемлекеттік органдардың электрондық құжат айналымының ақпараттық жүйелері арқылы жүргізіледі. Мемлекеттік органдардың электрондық құжат айналымының ақпараттық жүйелері арқылы РҚАО-ға нормативтік құқықтық актілердің электрондық мәтіндерін жіберу және электрондық цифрлық қолтаңбамен растау мүмкін болмаған кезде, мұндай нормативтік құқықтық актілер оларға электрондық цифрлық қолтаңбамен қол қойылуын қамтамасыз ете отырып, электрондық цифрлық жеткізгіштерде РҚАО-ға ұсынылады. Нормативтік құқықтық актіні бірлесіп қабылдаған мемлекеттік органдардың бірлесіп қабылданған аталған актілерге электрондық цифрлық қолтаңба қойылуын қамтамасыз етуі, сондай-ақ оларды кейіннен электрондық цифрлық жеткізгіштерде РКДО-ға беруі әзірлеуші мемлекеттік органға жүктеледі. 10. Келіп түскен нормативтік құқықтық актілерді эталонтық банкте тіркеу оның қағаз және электрондық түрде болуы кезінде жүзеге асырылады. 11. Келіп түскен электрондық түрдегі нормативтік құқықтық актілер өзі расталған электрондық цифрлық қолтаңбаның түпнұсқалылығын және оның деректемелік және мазмұндық бөліктеріне сәйкестігін тексеру рәсімінен өтеді. Тексерудің нәтижесі теріс болған жағдайда, нормативтік құқықтық актілер электрондық түрде алынбаған деп есептеледі, бүл туралы жөнелтушіге құжаттың алынбау себептерін көрсете отырып, хабарлама жіберіледі. Құжаттың алынбауы туралы хабарлама алынған күннен бастап 2 жұмыс күні ішінде мемлекеттік органдар нормативтік құқықтық актілерді РҚАО-ға электрондық түрде қайта жібереді. 12. Мемлекеттік тізілімге енгізілуге тиіс нормативтік құқықтық актілер РҚАО-ға келіп түскен сәттен бастап бес жұмыс күні ішінде енгізіледі және оларға тіркеу нөмірі беріледі. 13. Осы Ереженің 7, 8-тармақтарында көрсетілген келіп түскен нормативтік құқықтық актілерді Эталондық банкке енгізу олар РҚАО-ға келіп түскен күнінен бастап он жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады. 14. Эталондық банкке енгізілген нормативтік құқықтық актілер оларға ағымдағы өзгерістер мен толықтыруларды енгізу, нормативтік құқықтық актілердің жекелеген бөліктерінің күші жойылды деп тану не олардың қолданылуын тоқтата түру арқылы бақыланатын жағдайда ұсталады. Нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізілген, нормативтік құқықтық актілердің жекелеген бөліктерінің күші жойылды деп танылған не олардың қолданылуы тоқтатыла тұрған кезде актінің қабылданған күні, нөмірі және нысаны, сондай-ақ оның мәтініне енгізілетін нормалардың тұжырымы туралы ақпаратты нақты көрсететін белгі енгізіледі. 15. Нормативтік құқықтық актінің күші жойылды деп танылған не оның қолданылуы белгілі бір мерзімге тоқтатыла тұрған кезде Мемлекеттік тізілімге тиісті жазбалар және Эталондық банкке енгізілген нормативтік құқықтық актінің баспа және электрондық мәтініне тиісті нормативтік құқықтық актіге сілтеме жасай отырып, оның күші жойылды деп тану не қолданылуын тоқтата тұру туралы белгі жасалады. 16. Эталондық банкті қалыптастыру кезінде нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндері салыстырылып тексерілмейді. 17. Эталондық банкті қалыптастыру жөніндегі нұсқаулықты, сондайақ оған мәліметтер енгізуді Қазақстан Республикасының Әділет министрі айқындайды.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 30 қыркүйек

№1046

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасының кедендік баж ставкалары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы № 520 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасының кедендік баж ставкалары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 7 маусымдағы №520 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 36, 304-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: 2-1, 2-2-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «2-1. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі ай сайын, айдың 20-күніне Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кіріс комитетін келісімшарттардың деректемелерін және әкетілетін шикізаттың көлемін көрсете отырып (келісімшарттар бойынша бөліністе), жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша өндірілген шикі мұнайды әкетуді жүзеге асыруды жоспарлап отырған сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар туралы хабардар етсін. 2-2. Осы қаулыға 2-1-қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі мұнай шикізатының әлемдік нарығындағы бағалар мониторингін (бұдан әрі – бағалар мониторингі) жүзеге асырсын және ай сайын, есепті айдан кейінгі айдың 10-күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігіне мұнай шикізатының орташа нарықтық бағасы туралы деректер берсін.»;

Мұнай битумы; битуминозды түрінен алынған мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған өзге де қалдықтар

-

112,59 112,59 доллар доллар

1 тонна үшін 15 евро 15 қазан – 15 сәуір аралығында

». 2. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі екі апта мерзімде Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Интеграциялық комитетінің Хатшылығына Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайтын сыртқы сауда қызметін реттеу шаралары туралы хабарласын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 30 қыркүйек

№1047

Астана, Үкімет Үйі

«Пайдалы қазбаларды барлау мен өндіру кезінде жер қойнауын ұтымды əрі кешенді пайдалану жөніндегі бірыңғай қағиданы бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 ақпандағы №123 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Пайдалы қазбаларды барлау мен өндіру кезінде жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайдалану жөніндегі бірыңғай қағиданы бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 10 ақпандағы №123 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №19, 234-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Пайдалы қазбаларды барлау мен өндіру кезінде жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайдалану жөніндегі бірыңғай қағидада: 63-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «63. Жер қойнауын пайдаланушының көмірсутекті таңдап алудың жобалау құжаттарындағы нормаларды бұзуына жол берілмейді. Нақты жылдық өндіру көлемі жобадағы көрсеткіштен он пайыздан артық болмауы тиіс және бұл жағдайда ұңғымалардың жобадағы жұмыс тәртібін сақтау және жобалау құжаттарындағы пайдалану объектісін игеру бойынша мыналарды орындау шарты қойылады: пайдалану қорын бұрғылау жөніндегі бағдарламалар; агентті айдау көлемі мен құрамы; өндіруді қарқындату жөніндегі іс-шаралар.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 10 шілдеде

№268

Астана қаласы

Техникалық жəне кəсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік білім беретін оқу бағдаламаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 181, 187, 191 -нөмірлерде) Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 19-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім Білім коды мен бейіні: 0500000 – Қызмет көрсету, экономика жəне басқару**** Мамандығы: 0508000 – Тамақтандыруды ұйымдастыру Біліктілігі: 050801 2 – Аспаз 050802 2 – Кондитер 050803 2 – Калькулятор 050804 2 – Даяшы 050805 2 – Бармен 050806 3 – Қызмет көрсетуші менеджер Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 3 жыл 6 ай Негізгі орта білім базасында Оқу процесінің жоспары Бақылау түрі

Циклдер мен оқу пəндерінің атаулары

1

2

ЖБП 01 ЖБП 1.1 ЖБП 1.2 ЖБП 1.3 ЖБП 1.4 ЖБП 1.5 ЖБП 1.6 ЖБП 1.7 ЖБП 1.8 ЖБП 1.9 ЖБП 1.10 ЖБП 1.11 ЖБП 1.12 ЖБП 1.13 ЖБП 1.14 ЖГП 02 ЖГП 2.1 ЖГП 2.2 ЖГП 2.3 ƏЭП 03

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ (орыс) тілі Қазақ (орыс) əдебиеті Шетел тілі Дүниежүзі тарихы Қазақстан тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Əлеуметтік-экономикалық пəндер ƏЭП 3.1 Мəдениеттану ƏЭП 3.2 Философия негіздері ƏЭП 3.3 Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері ƏЭП 3.4 Құқық негіздері жəне кəсіби əрекеттерді құқықтық қамтамасыз ету ЖКП 01 Жалпы кəсіптік пəндер ЖКП 1.1 Мемлекеттік тілде іс жүргізу ЖКП 1.2 Тамақтандыру кəсіпорнының экономикасы ЖКП 1.3 Қоғамдық тамақтандырудағы бухгалтерлік есеп ЖКП 1.4 Қаржы, несие, салық ЖКП 1.5 Маркетинг ЖКП 1.6 Азық-түлік тауарларын тану ЖКП 1.7 Тамақтандыру кəсіпорындарын жабдықтау ЖКП 1.8 Стандарттау, сертификаттау жəне метрология ЖКП 1.9 Тамақтану физиологиясы, санитария жəне гигиена ЖКП 1.10 Ақпараттық өңдеулерді автоматтандыру жүйесі ЖКП 1.11 Психология жəне кəсіби əрекеттер əдебі АП 02 Арнайы пəндер АП 2.1. Тамақтандыру кəсіпорындарында өндірісті ұйымдастыру АП 2.2 Менеджмент АП 2.3 Қызмет көрсетуді ұйымдастыру АП 2.4 Кəсіптік талғам жəне дизайн АП 2.5 Еңбекті қорғау Біліктілігі «Аспаз, Кондитер, Калькулятор» АП 2.6 Арнайы технология АП 2.7 Саудалық есептеулер Цикл бойынша барлығы Біліктілігі «Даяшы, Бармен, Калькулятор» АП 2.8 Арнайы технология АП 2.7 Саудалық есептеулер АП 2.9 Сусындар мен коктейльдерді дайындау технологиясы Цикл бойынша барлығы БҰАП 00 Білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер Барлық теориялық оқу КП 00 Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика АА Аралық аттестаттау ҚА Қорытынды аттестаттау КДДБ 00 кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқу қорытындысы: К Консультациялар Ф Факультативтік сабақтар Барлығы:

3 6 2 2 1 2 2 1

1 4

3 3

3 3

2 4 4

Оқу уақытының көлемі (сағат, кредит) Оның ішінде:

4

5

6

8

17 2 2 1,2 1 2 1 1 2 1 2 1,2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 1 2 2 2 1 2 1

7

8

9

10

1286 192 128 128 48 80 58 154 34 140 100 40 40 140 4 278 46 46 186 120

162

Барлығы

Курстар бойынша бөлу*

Негізгі орта білім базасында

11

5

5

1448 192 128 128 48 80 58 154 72 140 116 40 40 140 112 288 46 46 196 120

3 3 3

1 1 1

28 28 28

28 28 28

3 3 3

3

1

36

36

3

8 3

11 1 1

436 46 56

410 46 56

4

1

27

27

4 4

1 1 1 1

36 36 60 60

36 36 50 50

3

1

30

30

3

3

1

32

32

3

4

1

27

21

3

1

26

26

3

5 1

259 90

233 70

10 4

6

1 4

1,2 1,2 1,2 2 1 2 1,2 1,2 1,2 1 2 2 1,2 1

38 16

108 10

2 2 2,3,4

10

26

3 3 4 4 4 2,3 2,3

10 10

6

4 3 16 16 3,4

3

1 1

54 52

54 46

4 2

1 1

27 36

27 36

1 1

1 1 2

3

144 50 194

84 40 124

44 10 54

16 2,3 2,3 16

1

1 1 1

3

94 50 50

44 40 40

34 10 10

16 2,3 2,3 2,3

1

1 1

3 1

1

194 27

124 27

54

16

10

28 44 2

2772 2016

2478 262 32 2016

180 67 5

180 67 5

5040 360 400 5800

2730 2278 32 360 400 3490 2278 32

3 1 3

1

4 3 4 2

4

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 20-қосымша

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Білім коды мен бейіні: 0500000 – Қызмет көрсету, экономика жəне басқару**** Мамандығы: 0508000 – Тамақтандыруды ұйымдастыру Біліктілігі: 050806 3 – Қызмет көрсетуші менеджер Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 2 жыл 6 ай

1 ЖГП 02 ЖГП 2.1 ЖГП 2.2 ЖГП 2.3 ЖГП 2.4 ƏЭП 03 ƏЭП 3.1 ƏЭП 3.2 ƏЭП 3.3 ƏЭП 3.4 ЖКП 01 ЖКП 1.1 ЖКП 1.2 ЖКП 1.3 ЖКП 1.4 ЖКП 1.5 ЖКП 1.6 ЖКП 1.7 ЖКП 1.8 ЖКП 1.9 ЖКП 1.10 ЖКП 1.11 АП 02 АП 2.1 АП 2.2 АП 2.3 АП 2.4 АП 2.5 АП 2.6 АП 2.7

АП 2.6 АП 2.7

БҰАП КП 00 Е АА 00 ҚА 00 КДДБ 00 К Ф

2 Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Қазақстан тарихы Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері Құқық негіздері жəне кəсіби əрекеттерді құқықтық қамтамасыз ету Жалпы кəсіптік пəндер Мемлекеттік тілде іс жүргізу Тамақтандыру кəсіпорнының экономикасы Қоғамдық тамақтандырудағы бухгалтерлік есеп Қаржы, несие, салық Маркетинг Азық-түлік тауарларын тану Тамақтандыру кəсіпорындарын жабдықтау Стандарттау, сертификаттау жəне метрология Тамақтану физиологиясы, санитария жəне гигиена Ақпараттық өңдеулерді автоматтандыру жүйесі Психология жəне кəсіби əрекеттер əдебі Арнайы пəндер Тамақтандыру кəсіпорнында өндірісті ұйымдастыру Менеджмент Қызмет көрсетуді ұйымдастыру Еңбекті қорғау Кəсіптік талғам жəне дизайн Біліктілігі «Аспаз, Кондитер, Калькулятор» Арнайы технология Саудалық есептеулер Цикл бойынша барлығы Біліктілігі «Даяшы, Бармен, Калькулятор» Арнайы технология Саудалық есептеулер Сусындар мен коктейльдерді дайындау технологиясы Цикл бойынша барлығы Білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер Барлық теориялық оқу Кəсіптік практика Емтихандар Аралық аттестаттау Қорытынды аттестаттау кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Міндетті оқу қорытындысы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

3 4 2 2 2 1 3 1 5 1 2 2

3 2

2 2

2 3 3

5 3 1 1

6

Курстық жоба (жұмыс)

1 5 1 1 1

7 448 72 64 232 80 152 40 32 32

8 226 72 64 10 80 152 40 32 32

2

1

48

48

8 2

11 1 1

776 72 112

736 72 112

3

1

40

40

3 3

1 1 1 1

50 40 146 148

50 40 136 138

1

1

36

36

1

1

52

52

3

1

40

20

1

1

40

40

3

5 1

382 130

352 110

90 70 52 40

90 60 52 40

210 72 282

150 62 212

44 10 54

16

1 3

9 222

10 11

222

1 2 2 2 40

2 2 3 3 3 1,2 1,2

10 10

1 1 20

3 1

14 4

16 16

2 1

1 1 2

3

2

1 1

3

160 72 50

110 62 40

34 10 10

16

1

1 2

2 1

1

282 48

212 48

54

16

8

20 27 2

2088 1512 180 108 67 5

1726 330 32 1512 180 108 67 5

3780 260 280 4320

1906 260 280 2446 1842 32

3

1

12 1,2 1 1,2,3 1

2 1 2

1

Негізгі орта білім базасында

Теориялық сабақтар

Курстық жоба (жұмыс) Барлығы

Оның ішінде:

1 1 1 1

3

Курстар бойынша бөлінуі*

Оқу уақытының көлемі (сағат, кредит)

Жалпы орта білім базасында

»

Сынақ (курстар бойынша)

0

деген жол мынадай редакцияда жазылсын: « 2713 20 000 0, 2713 90 100 0, 2713 90 900 0

Циклдер мен оқу пəндерінің атаулары

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақтар)

Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізуді жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорынды айқындау жəне «Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің мемлекеттік тізілімін, нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкін жүргізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 29 сəуірдегі № 343 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

Бақылау түрі Индекс

Бақылау жұмыстарының саны

Астана, Үкімет Үйі

112,59 112,59 доллар доллар

Жалпы орта білім базасында

Оқу процесінің жоспары

емтихан (курстар бойынша)

№1045

-

Курстық жоба (жұмыс)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

2014 жылғы 30 қыркүйек

Мұнай битумы; битуминозды түрінен алынған мұнайды немесе мұнай өнімдерін өңдеуден қалған өзге де қалдықтар

Теориялық сабақтар

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

2713 20 000 0, 2713 90 100 0, 2713 90 900 0

тəжірибелік (зертханалықтəжірибелік сабақтар)

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Курстық жоба (жұмыс)

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: «Республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың таза табысының бір бөлігін аудару нормативін бекіту және «Республикалық бюджетке түсетін түсімдердің алынуына, артық (қате) төленген соманың бюджеттен қаңтарылуына және (немесе) есепке алынуына және салықтық емес түсімдердің, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдердің, трансферттердің, бюджеттік кредиттерді өтеу, мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін соманың, қарыздардың бюджетке түсуін бақылауды жүзеге асыруға жауапты уәкілетті органдардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы №1339 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы № 1339 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің мамырдағы №448 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы 2013ж., № 31, 470-қүжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың таза табысының бір бөлігін аудару нормативтерінде: мынадай мазмұндағы 5-тармақпен толықтырылсын: «5. Қылмыстық-атқару жүйесі және сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыру саласында өндірістік қызметін жүзеге асыратын республикалық мемлекеттік кәсіпорындар үшін аудару нормативі 2015-2018 жылдардың қорытындылары бойынша 0 пайыз мөлшерінде белгіленеді.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

3-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «2-3. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі тоқсан сайын, есепті тоқсаннан кейінгі ай ішінде:»; 3-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Кедендік баждардың ставкаларын қайта қарауға арналған өтінімдер осы қаулыға 1 және 2-қосымшаларға сәйкес белгіленген нысандар бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігіне жіберіледі.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасының тауарлардың жекелеген түрлеріне кедендік әкету баждарының ставкаларында: мына: «

Сынақ (курстар бойынша)

«Республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың таза табысының бір бөлігін аудару нормативін бекіту және «Республикалық бюджетке түсетін түсімдердің алынуына, артық (қате) төленген соманың бюджеттен қайтарылуына және (немесе) есепке алынуына және салықтық емес түсімдердің, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдердің, трансферттердің, бюджеттік кредиттерді өтеу, мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін соманың, қарыздардың бюджетке түсуін бақылауды жүзеге асыруға жауапты уәкілетті органдардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы № 1339 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 мамырдағы № 448 қаулысына толықтыру енгізу туралы

орта мерзімді болжамына сәйкес көрсетілген соңғы жылға арналған инфляция деңгейі қабылданады. 6-жолда қаржылық және экономикалық тиімділік көрсеткіштерін есептеуде қолданылатын Қазақстан Республикасының қолданыстағы Салық кодексіне сәйкес ТЭН әзірленген кездегі салық мөлшерлемелері көрсетіледі. 7-жолда қаржылық және экономикалық тиімділік көрсеткіштерін есептеуде қолданылатын Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес ТЭН әзірленген кездегі амортизация нормалары көрсетіледі.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Бақылау жұмыстарының саны

Астана, Үкімет Үйі

емтихан (курстар бойынша)

№1023

Индекс

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 25 қыркүйек

10

16

1,2, 3,4 3 1,2 1 2 1,2,3 1,2

1,2,3 1,2

2

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтіксабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

ЖКП 1.4 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - стандартизация негіздері; -тамақтану кəсіпорындарындағы стандартизация принциптері; - өлшемдер; сертификация; -сертификация негіздері; - өлшемдер; - көлем үлгілері істей алуы тиіс: - терминдер мен анықтамаларды қолдану; -органолептикалық көрсеткіштері бойынша азық-түліктің сапасын анықтау; - метрологиялық бақылау жүргізу АП 02 Арнайы пəндер АП. 2.1 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы Білуі тиіс: -жабдықтаудың түрлерi -тауар қорының нормаларын; -қойма бөлмелерінің түрлерін; азық-түлік тауарларын сақтау шарттары мен қоймаларға орналастыру тəсілдерін; тамақтандыру кəсіпорындарының типтерін; түрлі тамақтандыру орындарындағы өндірістің сипаттамасын; аспаздық өнімнің дайындық деңгейі бойынша сипаттамасын; дайын өнімді сақтау мерзімі мен шарттарын; бөлмелердің функционалдық топтарының құрамын; өндірістік бөлмелерге қойылатын талаптарды; жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын жалпы талаптарды; дастарқан мəзірінің түрлерін; тамақтандыру кəсіпорындарына арналған нормативті құжаттардың түрлерін; өндірістік, еңбек жəне технологиялық тəртіп ережелерін; өндірістегі қосалқы бөлмелер мен арнайы цехтардағы дайындық жасау, дайындауға дейінгі жұмыстарды ұйымдастыру ерекшеліктерін; дайын өнімнің брокеражын жүргізу ережелерін; істей алуы тиіс: - түрлі таразылармен жұмыс істей білу; - рецептураны негізге ала отырып технологиялық карталарды құрастыру; - шығын санын есептеу, шикізаттың брутто салмағын, жартылай өнімдердің нетто салмағын есептеу; - жұмыс орнын оның пайдалануына сəйкес ұйымдастыру; АП 2.2 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: қоректік заттар, маңызы, энергетикалық құндылығы, ас қорыту жүйесі туралы ұғым, зат алмасу жəне энергия алмасу. - еңбек гигиенасының негіздері, жеке бас гигиенасы, санитарлық мəдениет, медициналық тексерілу, алғашқы медициналық көмек, -санитарлық – қоректік заңдылықтар, санитарлық бақылау жасауды ұйымдастыру, -тағамдағы инфекциялар, улану, уланудың алдын-алу шаралары. істей алуы тиіс: - өндірісте санитарлық режимді сақтау; -жарақаттанған адамға алғашқы медициналық көмек беру; - технологиялық жабдықтарды, ыдыстарды, аспаптарды таңдай білу; - азық-түлікті ережеге сəйкес сақтау, дайын өнімді шығарудың ережесі; - тамақтан улануды болдырмау;

АП. 2.3

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 21-қосымша 0508000 – «Тамақтандыруды ұйымдастыру» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары жоғары деңгей Біліктілігі: 050801 2 – Аспаз 050802 2 – Кондитер 050803 2 – Калькулятор 050804 2 – Даяшы 050805 2 - Бармен Оқу мерзімі: 2 жыл10 ай/1 жыл 10 ай Индекс

Оқу пəндерінің циклдері мен кəсіптік модульдер

ЖБП. 01 Жалпы білім беру пəндері ЖГП 02 Жалпы гуманитарлық пəндер ЖГП. 2.1 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы; Мамандық бойынша лексикаграмматикалық материалдар; Істей алуы тиіс: -технологиялық карта мен сызбаны қазақ (орыс) тілінде құрастыру; -жаңа сөздермен сөз тіркестерін, сөйлем, диалогтар, əңгімелер құрастыру; Өзінің ойын қазақша (орысша) жүйелеу; сөйлеу формаларын ажырату: ауызша, жазбаша, монологтық, диалогтық. ЖГП.2.2 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы; Мамандық бойынша лексикаграмматикалық материалдар; Істей алуы тиіс: -технологиялық карта мен сызбаны ағылшын тілінде құрастыру; -жаңа сөздермен сөз тіркестерін, сөйлем, диалогтар, əңгімелер құрастыру; Өзінің ойын ағылшынша жүйелеу; сөйлеу формаларын ажырату: ауызша, жазбаша, монологтық, диалогтық. ЖГП 2.3 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мəселерде пікір-таласқа қатыса алуды. ЖГП 2.4 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: дене шынықтырудың салауатты өмір салтына, денсаулықты сақтауға қажеттілігі туралы; істей алуы тиіс: денсаулығын нығайту, шынығу деңгейінің дайындығын арттыру; дене шынықтыруға қажеттілікті салауатты өмір сүру мақсатында саналы түрде қалыптастыру, қойылған міндеттерді орындау үшін басты жағдайларды анықтау; топтың бір мүшесі ретінде тиімді жұмыс істеу; шынығу деңгейін жақсарту, оны тəжірибеде қолдана білу. ЖКП 01 Жалпы кəсіптік пəндер ЖКП. 1.1 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы білуі тиіс: -азық-түліктің, тауардың анықтамасын; - бəсекелестіктің маңыздылығы мен қызметінің анықтамасын; - банктің қызметі мен анықтамасын; - шығын, нарық субъектісі туралы негізгі түсінік; - маркетингтің маңызы, принципі мен анықтамасын; - жарнама, жарнаманың түрлері; - бағаның анықтамасын; - салықтың түрлерін; істей білуі тиіс: - кіріс пен шығысты есептеу; - тауардың өзіндік бағасын, өндіру бағасын, көтерме сауда бағасын, бөлшек сауда бағасын анықтау; - бизнес-жоспар құру; - салықтың маңызын түсіндіру; ЖКП 1.2 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы білуі тиіс: - психология туралы жалпы түсінік; - қарым-қатынас функциялары, түрлері; - серіктестік қарым-қатынастың принциптері; - қызмет көрсетуші персоналдарға қойылатын талаптар; - əдеп туралы ұғым жəне оның тарихы; - клиенттер арасындағы қарым-қатынас əдебі; - қазіргі əдептің нормалары мен ережелері; істей білуі тиіс: -жеке тұлғаның ерекшеліктеріне сипаттама беру; - əлеуметтік қарым-қатынасты қабылдай білу; - топтардағы өзара қарым-қатынас; - қызмет көрсету саласында кəсіптік этиканы сақтау; - сөйлеу этикетін, қызмет көрсету мəдениетін сақтау; - іскерлік қарым-қатынас жəне хаттама жасай білу; ЖКП. 1.3 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - өндірістегі санитария туралы жалпы ұғым; - техника қауіпсіздігі; - электр қауіпсіздігінің негіздері; - өрттен сақтану шаралары туралы жалпы мəлімет; істей алуы тиіс: - техника қауіпсіздігі шараларын орындау; - электрден сақтану шараларын орындау; - өндірісте жарақат алған адамға алғашқы медициналық көмек беру; - өрттен сақтану шараларын орындау;

Пəндердің атаулары мен Қалыпкəсіптік модульдердің бөлімдері тасатын құзырлылықтың коды БҚ1-4 Кəсіби қазақ (орыс) тілі Мамандық бойынша кəсіби қарамы-қатынас жасау үшін лексика-грамматикалық материалдар; Тілдің əрекеттердің түрлері жəне сөйлеу формалары (ауызша жəне жазбаша), монолог, диалог); Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы.

БҚ1-5 КҚ1-3 КҚ6 КҚ10 АҚ1-5

Кəсіби шетел тілі Мамандық бойынша кəсіби қарамы-қатынас жасау үшін лексика-грамматикалық материалдар; Тілдің əрекеттердің түрлері жəне сөйлеу формалары (ауызша жəне жазбаша), монолог, диалог); Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы.

БҚ1-5 КҚ1-3 КҚ6 КҚ10 АҚ1-5

АП 2.4

БК1-4 Қазақстан тарихы Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері. Дене тəрбиесі ТжКБ беретін ұйымдарда дене шынықтыру оқу пəні ретінде өтіледі. Дəрігердің бақылауы жəне өзін өзі бақылау. Еңбек жəне демалыс режиміндегі дене шынықтыру. Болашақ мамандардың кəсіби қолданбалы дене-күш дайындығы. Салауатты өмір салтының негіздері. Қозғалыс белсенділігі мен жұмыс қабілетінің режимі.

БК1-4

Тамақтандыру кəсіпорнының экономикасы: нарықтық экономикаға кіріспе; нарықтық экономиканың негізгі принциптері мониторинг, сұраныс пен ұсыныс, нарықтық жүйе, монополия жəне бəсекелестік; кəсіпкерліктің дамуы жəне нарықтық қатынастардың субъектілері; экономикалық шығын жəне кəсіпорындардың қызметі; маркетинг жəне жарнама; баға жəне баға белгілеу; шаруашылық қызмет өндірісінің əсерлілігі; салық жəне салық төлеу;

БҚ1-5 КҚ2 КҚ6 0508012 0508022 АҚ3 0508032 АҚ2 0508042 АҚ10 0508052 АҚ1 АҚ7 АҚ8

Психология жəне кəсіптік əрекеттер əдебі: Талғам мəдениеті; этикалық мəдениет; қарым-қатынас психологиясы; қызмет саласындағы қарымқатынас мəдениеті коммуникация; іскерлік қатынас этикеті; қарымқатынас стилі; тəртіп этикетінің негізгі ережелері; имидж; сөйлеу мəдениеті; келушілерге қызмет көрсету этикетіжəне жүргізу техникасы; іскерлік хаттама; дипломатикалық этикет туралы ұғым; кездесу хаттамалары; халықаралық қатынастар тəжірибесі; ережелер, дəстүрлер; халықаралық қатынас шарттары; іскерлік этикет саласы ретіндегі жұмыс орнының интерьері; жұмыс орындарындағы ережелер; Еңбекті қорғау: өрттен сақтану; жабдықтардың классификациясы; оларды пайдалану, əрекет ету амалдары; еңбекті қорғау; құқықтық, нормативтік базалар; өндірістік жарақат; еңбекке жарамсыздық; жұмысқа кедергі келтіретін денсаулық факторлары; еңбекті қорғау бойынша ісшаралар; техника қауіпсіздігі: түрлері, алдын алу шаралары;

БҚ1-5 КҚ1-2 0508042 0508052 КҚ1 КҚ7

АП 2.5

БҚ1-4 0508012 0508022 0508032 0508042 КҚ1-4 0508042 0508052 КҚ1-4 КҚ8 0508012 АҚ1-2 АҚ4-6 0508022 АҚ1-6 0508032 АҚ5 0508042 АҚ1 АҚ4 АҚ7 АҚ9 0508052 АҚ1-9

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - тауартанудың пəні мен міндетін, тауар түрлерінің сұрыптары мен ассортименті туралы түсінік; - өнімнің сапасы мен оны бағалау əдісі; - сақтаудың əдісі мен жағдайы; - жарма, ұн, нан, макарон өнімдері; - көкөніс тауарлары; - дəмдік тауарлар; -крахмал, қант жəне кондитерлік тауарлар; -сүт; -тағамдық май; -ет тауарлары; -жұмыртқа тауарлары; -балық тауарлары; -темекі жəне темекі өнімдері; - жіктелуі, сапа көрсеткіші, орамдар, таңбалау; сақтау мерзімі мен шарттары; істей алуы тиіс: -тағамдық тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; -ақауын анықтау; -сақтау тəртібін таңдау; -астық сапасын анықтау жəне бақылау; - көкөніс тауарларының сапасын анықтау жəне бақылау; - дəмдік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; - крахмал, қант жəне кондитерлік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; - сүт өнімдерінің сапасын анықтау жəне бақылау; - тағамдық майдың сапасын анықтау жəне бақылау; - еттің сапасын анықтау жəне бақылау; - жұмыртқаның сапасын анықтау жəне бақылау; - балықтың сапасын анықтау жəне бақылау; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - машина туралы жалпы мəлімет; - машинаны пайдаланудың жалпы ережелері; - көкөніс жəне картоп өңдеуге арналған машина; - ет жəне балық өңдеуге арналған машинаны пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; - кондитерлік шикізат өңдеуге арналған машинаны пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; - қамыр жəне дүмбіл өнім өңдеуге арналған машинаны пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; - нан жəне гастрономдық тауарларды кесуге арналған машинаны пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; - жылу жабдығы туралы жалпы мəлімет; - тамақ пісіретін қазанды пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; - қуыру жəне пісіру аппараттарын пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; - булау-қуыру аппараттарын пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; - су қайнататын жабдықты пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; - тағам таратуға арналған жабдықты пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; - суықты алу əдісі жəне тоңазыту жабдығын пайдалану мен еңбек қауіпсіздігі ережесі; істей білуі тиіс: электрожетек аппаратының қорғаныс басқаруын қолдану; - машинаның техникалық құжатын рəсімдеу; - машинаны дұрыс пайдалану; - еңбек қауіпсіздігі талаптарын сақтау; - көкөніс жəне картоп өңдеуге арналған машинаны пайдалану; - ет жəне балық өңдеуге арналған машинаны пайдалану; - кондитерлік шикізат өңдеуге арналған машинаны пайдалану; - қамыр жəне дүмбіл өнім өңдеуге арналған машинаны пайдалану; - нан жəне гастрономдық тауарларды турауға арналған арналған машинаны пайдалану; - қауіпсіздік автоматикасын қолдану; - тамақ пісіретін қазанды пайдалану; - булау шкафы мен ұсақ қайнату аппараттарын пайдалану; - қуыру жəне пісіру аппараттарын пайдалану; - булау-қуыру аппараттарын пайдалану; - су қайнататын жабдықты пайдалану; - тағам таратуға арналған жабдықты пайдалану; - тоңазыту жабдығын пайдалану;

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы білуі тиіс: залды қызмет көрсетуге дайындау кезіндегі жұмыстардың орындалу реті; залдың формасы мен көрсетілетін қызметтің түріне байланысты үстелдерді орналастыру схемасы; аспаптарды, ыдыстарды, асханалық асжаулықтарды топтастыру; сервировканың түрлерітағамдар мен сусындарды ұсыну тəсілдері; қонақтарды қарсы алу жəне əдепке сəйкес амандасу; сусындар мен тағамдардың аспаздық сипаттамасы; бақылау- кассалық аппаратпен, дербес компьютермен жұмыс істеу;банкеттердің түрлері мен тəсілдері; қызмет көрсету ерекшеліктері; істей алуы тиіс: қызмет көрсету түріне байланысты түскі ас залына үстелдерді қою; асханалық асжаулықтарды дайындау, ыдыстар мен аспаптарды қызмет көрсетуге дайындау; асжаулықтарды қиын жəне жай əдістермен бүктеу; дастарқан мəзірінде көрсетілген тағамдарды жариялау; бақылау-кассалық аппараттармен жұмыс істеу.

Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері: стандартизация; тамақтану кəсіпорындарындағы стандартизация принциптері; өлшемдер; сертификация; сертификация негіздері; терминдер мен анықтамалар; тамақтану кəсіпорындарында қызмет көрсету сертификациясы; метрология; метрология негіздері; мемлекеттік метрологиялық бақылау;

БҚ1-4 0508012 0508022 0508032 0508042 0508052 КҚ6

Тамақтандыру кəсіпорны өндірісін ұйымдастыру: қоғамдық тамақтандыру кəсіпорнындағы іс əрекеттердің ерекшеліктері; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорнына сипаттамасы; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорнын жабдықтауды ұйымдастыру; қойма шаруашылығын ұйымдастыру; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорнында өндірісті ұйымдастыру; жұмыс орнын ұйымдастыруға жəне өндіріс бөлмелеріне қойылатын жалпы талаптар; цехтың жұмысын ұйымдастыру; жұмыс орнын ұйымдастыру; жұмыскерлер құрамы, олардың арасындағы міндеттерді бөлу жəне орналастыру; қауіпсіздік жəне еңбекті қорғау; тарату жұмысын ұйымдастыру; дайын өнімді сақтау жəне өткізу техникасы мен ережелері; жуу жұмысын ұйымдастыру; экспедиция жұмысын ұйымдастыру.

БҚ1-5 0508012 0508022 0508042 0508052 КҚ1-2 КҚ6 0508032 КҚ1-2 КҚ5-6 0508012 АҚ3 АҚ5-6 0508022 АҚ2 АҚ6 АҚ8 0508032 АҚ1-5 0508042 АҚ1 АҚ8-10 0508052 АҚ1-3 АҚ6-8

Тамақтану физиологиясы, санитария жəне гигиена негіздері. тамақтану физиологиясы, микробиология, гигиена жəне санитария, тамақ кəсіпорнындағы физиология негіздері туралы жалпы ұғым, ас қорыту, зат алмасу процестері туралы ұғым; тағамның энергетикалық құндылығы; микробиология, микроорганизм туралы жалпы түсінік; тамақтағы инфекциялар, улану, жұқпалы аурулар туралы жалпы ұғым; санитария жəне гигиена негіздері; еңбек гигиенасы туралы ұғым; зиянкестік, өндірістік жарақаттар, олардың алдын-алу, жеке бас гигиенасы; өндірістегі қызметкерлердің санитарлық режимі; медициналық тексерілімдер; санитарлық мəдениет, олардың мақсаты мен түрлері; егулер, олардың маңызы; санитарлық - азықтүлiк заңы жəне санитарлық - азық-түлiк қадағалауды ұйымдастыру Азық-түлік тауарларын тану: тауартанудың пəні мен міндетін, тауар түрлерінің сұрыптары мен ассортименті туралы түсінік; өнімнің сапасы мен оны бағалау əдісі; сақтаудың əдісі мен жағдайы; жарма, ұн нан, макарон өнімдері; көкөніс тауарлары; дəмдік тауарлар; крахмал, қант жəне кондитерлік тауарлар; сүт; тағамдық май; ет; жұмыртқа; балық; темекі өнімдері; топтастырылуы, сапа көрсеткіші, орау, таңбалау; сақтау мерзімі тағамдық тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; ақауын анықтау; сақтау тəртібін таңдау; астық сапасын анықтау жəне бақылау; жеміс-көкөніс тауарларының сапасын анықтау жəне бақылау; дəмдік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; крахмал, қант жəне кондитерлік тауарлардың сапасын анықтау жəне бақылау; сүт өнімдерінің сапасын анықтау жəне бақылау; тағамдық майдың сапасын анықтау жəне бақылау; еттің сапасын анықтау жəне бақылау; жұмыртқаның сапасын анықтау жəне бақылау; балық консервілері мен пресервтер; уылдырық; балықтың сапасын анықтау жəне бақылау; темекі жəне темекі өнімдері. Жабдықтау: машиналар туралы жалпы мəлімет; машина туралы түсінік, жіктелуі, машинаның негізгі бөліктері мен детальдары, берілу механизмі туралы мəлімет; электр жетегі туралы мəлімет; басқару аппараты жəне электрожетек қорғанысы; машинаның техникалық құжаты; машинаны пайдаланудың жалпы ережесі; еңбек қауіпсіздігінің талаптары; көп салалы жетек: тағайындалуы, қондыру принципі, ауысу механизмінің комплектісі жəне оны бекіту ережесі, пайдалану, еңбек қауіпсіздігінің талаптары; көкөніс жəне картоп өңдеуге арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; ет жəне балық өңдеуге арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; кондитерлік шикізат өңдеуге арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; ет жəне балық өңдеуге арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; қамыр жəне дүмбіл өнім өңдеуге арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; нан жəне гастрономдық тауарларды турауға арналған машина: мінездеме, жіктелуі, міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдаланудың қауіпсіздік ережесі; жылу жабдығы туралы жалпы мəлімет: технологиялық міндеттері бойынша жіктелуі, жылу көздері жəне оның берілу əдісі; қауіпсіздік автоматикасы; пайдалану ережесі; тамақ пісіретін қазандар: тағайындау, құрылғы, жұмыс принципі, пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; булау шкафы мен ұсақ қайнату аппараттары: міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; қуыру жəне пісіру аппараттары: міндеттері, құрылғы, жұмыс принципі, пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; су қайнататын жабдық: тағайындау, құрылғы, жұмыс принципі, пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; тағам таратуға арналған жабдық: міндеттері; құрылғы, жұмыс принципі, пайдалану жəне еңбек қауіпсіздігі ережесі; тоңазыту жабдығы;

БҚ1-4 0508012 0508022 0508042 0508052 КҚ1-5 0508032 КҚ1-3 0508012 АҚ1-7 0508022 АҚ1-8 0508032 АҚ1 АҚ5 0508042 АҚ2 АҚ4 АҚ67 АҚ9 0508052 АҚ1-8

Келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру: келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру; тұтынушылардың ұсынысы жəне оны меңгеру; жұмыс орнының мінездемесі; залды жабдықтау жəне безендіру; келушілерге қызмет көрсету формасы, түрі, мінездемесі; асханалық ыдыстар мен бұйымдардың жіктелуі жəне тағайындалуы; столдарға ыдыс қою; ас мəзірі жəне прейскурант; түрлер жинағының аз мөлшері; кассалық-бақылау машинасы;

Біліктілігі: «Аспаз»

(Жалғасы 12-бетте).

БҚ1-4 0508012 0508022 0508032 0508042 0508052 КҚ5-6 0508012 АҚ1-3 АҚ5-7 0508022 АҚ1-2 АҚ6-8 0508032 АҚ5 0508042 АҚ6 0508052 АҚ3 АҚ6 АҚ8

БҚ1-4 КҚ1-4 КҚ8 0508012 АҚ1 АҚ2 АҚ5 0508022 АҚ 0508032 АҚ5 0508042 АҚ АҚ2 АҚ7 АҚ9 0508052 АҚ2-3 АҚ5 АҚ6

БК1-5 КҚ1 КҚ4 КҚ6 0508012 АҚ4-7 0508022 АҚ7-8 0508042 АҚ1-10 0508052 АҚ1-8


www.egemen.kz

АП 2.9

КП.00

Пəнді оқу барысында білім алушылар білуі тиіс: барды қызмет көрсетуге дайындау барысында орындалатын жұмыстардың сатылылығын; бар ыдыстарын, құралдар мен аспаптарды топтастыруды; қызмет көрсетудің формаларын; қонақтарды əдеппен қарсы алусусындардың сипаттамасын; бақылау-касса аппараттарымен жəне дербес компьютермен жұмыс істеу ережелерін; істей алуы тиіс: барды қызмет көрсетуге дайындау; негізгі сусындарды құю; темекі өнімдерін ұсыну; барға келушілерге қызмет көрсету; есеп беру құжаттарын жүргізу; арнайы іс шараларға келушілерге қызмет көрсету; алкогольдік сусындарды сипаттау; коктейльдерді дайындау барысында жұмсартып əрлейтін заттарды пайдалану; қосымша компоненттерді пайдалану; коктейльдер дайындау; алкогольсіз коктейльдер дайындау; ыстық сусындар дайындау.

Келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру: барды, буфетті қызмет көрсетуге дайындау; бармен мен буфетчиктің жұмыс орнын ұйымдастыру, барды, буфетті келушілерге қызмет көрсетуге дайындау; қызмет көрсету формалары мен тəсілдері; келушілерге бар тұғырының жанында жəне сауда залында қызмет көрсету техникасы жəне оны ұйымдастыру; қызмет көрсетудің арнайы формалары, үстелді дайындау түрлері; банкеттерді қабылдау жəне оларға қызмет көрсету формалары; барменнің жұмыс орнын ұйымдастыру; қызмет көрсету техникасы мен тəсілдері; музыкалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру.

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуге тиіс: алкогольдік, əлсіз алкогольдік, алкогольдік емес сусындар; бар жабдығының, ыдыстардың, құралдардың, бұйымдардың түрлері; вино картасының жəне бар коктейльдерінің ас мəзірі; бармен жұмысының стилі; спирт жəне қант құрамы бойынша негізгі спирттік ішімдіктердің топтастырылуы жəне сипаттамасы; хош иіс тобы, шырын тобы, дəмдік– хош иістік компонент, ликерлер, кремдер, тұнбалар, жеміс шараптар, бальзамдар; мұз, оның əртүрлілігі; дайындау жəне сақтау ережесі; хош иісті ащы дəм; аралас сусындар тобы, оның анықтамасы, жіктелуі, дайындау тəсілі жəне безендірілуі; алкогольсіз коктейль: топтастырылуы, дайындау технологиясы, сапасына талап, сүт коктейльдері; ыстық сусындар: түрлері, сипаттамасы, дайындау технологиясы, ұсыну ережесі, сапасына қойылатын талаптар, өткізу мерзімі; істей алуы тиіс: барды қызмет көрсетуге дайындау; негізгі сусындарды құю; темекі өнімдерін ұсыну; барға келушілерге қызмет көрсету; есеп беру құжатын жүргізу; арнайы шараларда келушілерге қызмет көрсету; спирттік ішімдіктерге сипаттама беру; коктейль дайындау кезінде жұмсартуəрлеу компоненттерін қолдану; сəйкес компоненттерді қолдану; коктейль дайындау; алкогольсіз коктейль дайындау; ыстық сусындар дайындау;

Коктейльдер мен сусындар дайындау технологиясы: алкогольдердің құрамы бойынша жіктелуі, анықтамасы; негізгі алкогольдік сусындарға мінездеме; коктейль дайындау кезінде базаны қолданудың рөлі; жұмсартуəрлеу компоненттерінің сипаттамасы; коктейль дайындауда толықтыру рөлінде қолданған негізгі алкогольдік жəне алкогольдік емес сусындарға сипаттама; коктейль дайындауға қатысатын сəйкес компоненттерге сипаттама; аралас сусындар дайындаудың негізгі технологиясы; алкогольсіз коктейль дайындаудың негізгі технологиясы; ұзақ жəне орта алкогольді коктейль дайындаудың негізгі технологиясы, топтастырылуы, топтарға сипаттама беру, ұсыну ережесі; нағыз коктейль дайындау технологиясы жəне ұсыну, оның анықтамасы, жіктелуі, орналастыру формуласы, дайындау ерекшелігі, безендіру жəне ұсыну; қысқа аралас сусын дайындау технологиясы; топтық аралас сусын дайындау технологиясы; сүт коктейлін дайындау технологиясы жəне ұсыну; ыстық сусындарды дайындау;

Өндірістік оқыту жəне кəсіби практика

БҚ1-5 0508052 КҚ1-3 КҚ5-7 АҚ1-8

ƏЭП 3.2

ƏЭП 3.3

БҚ1 БҚ3 05080420508052 КҚ4-6 АҚ6-7 0508052 АҚ4-6

ƏЭП 3.4

ƏЭП 3.5 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - адамдар мен азаматтардың құқығы мен еркіндігі; оларды жүзеге асыру механизмдері; кəсіби əрекеттердегі құқықтық жəне адамгершілік əдеп нормалары; істей алуы тиіс: - маманның кəсіби əрекеттерін реттейтін нормативті-құқықтық құжаттарды пайдалану;

Дене тəрбиесі БҚ1-4 ТжКБ беретін ұйымдарда дене шынықтыру оқу пəні ретінде өтіледі. Дəрігердің бақылауы жəне өзін өзі бақылау. Еңбек жəне демалыс режиміндегі дене шынықтыру. Болашақ мамандардың кəсіби қолданбалы дене-күш дайындығы. Салауатты өмір салтының негіздері. Қозғалыс белсенділігі мен жұмыс қабілетінің режимі.

Қазақстан тарихы БҚ1-5 Қазақстан мемлекетінің қалыптасуының негізгі деректері мен үдірістері; Қазақстанның ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының жүйелілігі; Қазақстанның негізгі кезеңдерінің хронологиялық кестесі; Қазақстан тарихының кезеңдері.

Мəдениеттану: мəдениет туралы ұғым; халықтар мен ұлттар, ұлыстар мəдениеті туралы жалпы ұғым; сөйлеу мəдениеті; халықаралық қатынастар; тəжірибесі; мəдениеттің қоғамдағы орны; конфуциандық –даосистік мəдениет; үнді-буддалық мəдениет; ислам мəдениеті; христиан мəдениеті; батыс Еуропа мəдениеті; XVIIXIX ғасырлардағы Қазақстан мəдениеті; Қазақстанның казіргі мəдениеті.

Философия негіздері: Философия пəні; əлемдік философиялық ойлар; адам жəне Құдай; адам жəне ғарыш; адам жəне қоғам; қоғамның дамуы мен өркендеуі; қоғамдағы жеке тұлға; ғылым жəне оның рөлі; жаһандану алдындағы адам мəселелері;

БҚ1-5 КҚ1 КҚ7 АҚ2

БҚ1-5 КҚ1 КҚ7 АҚ2

ЖКП 1.5 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - валютаның, түрлері, тағайындалуы, валюта туралы түсінік; - валюта жүйесінің жіктелуі жəне операциялары туралы түсінік; - валютамен есептесу жəне валюталық қызмет көрсетудің ерекшелігі; істей алуы тиіс: - халықаралық валюталық жəне қаржы-несиелік қарым-қатынасты қолдану; - валютамен есептесу формасын ижоспарлау; - есептесуді рəсімдеу; ЖКП 1.6 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - қаржының экономикадағы рөлі, қызметі, маңызы; - қаржылық ресурстар жүйесінің мазмұны, қызметі, ұйымдастыру негізі, саясаты; - сақтандыру жұмыстары; - несиенің түрлері, маңызы, тағайындалуы; - несиелеудің негізгі принциптері - банк жүйесі; - бағалы қағаздар нарығы; - салық қызметін ұйымдастыру жұмыстары; - салық реформасы, салық төлеудің маңызы мен қызметі; - салық төлеуді есептеудің əдісі; - шет ел компаниялары мен жеке тұлғалардың салақ төлеу ерекшелігі; істей алуы тиіс: - ақша қатынастарын қолдану; - мемлекеттік қаржыны қолдану; - бюджетті, бюджет жүйесін жіктеу; - бюджеттік емес қорларды, кəсіпорын қаржысын өзгерту; - көмек капиталын қолдану; - салымдарды қаржыландыру мен несиелеуді байқап отыру; - қаржылық капиталды жоспарлау, қаржылық бақылаудың əдістері; - салық жəне салық жүйесін бақылау; - ҚР салық субъектілерін анықтау; - жеке тұлғаларға салық бекіту; - ұйымның салығын бақылау; ЖКП. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы1.7 лар білуі тиіс: -нарықтық əрекеттердің негізгі концепциялары; -маркетинг ұғымы, оның мақсаттары, функциялары, принциптері мен топтастыру; -бағаның пайда болу стратегиясы, бағаның топтастырылуы, маркетингтің ақпараттық жүйесі, маркетингтің стратегиясы мен тактикасы, маркетингтің объектісі мен субъектісі; істей алуы тиіс: - нарық сегменттерін анықтау; -қоршаған орта маркетингін пайдалану; - сұранысқа жобалау; - жарнамалау; - маркетинг құралдарын пайдалану.

ЖКП. 1.8 Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері: əлеуметтану-ғылым ретінде; əлеуметтік мəдени жүйе; əлеуметтiк ортақтықтар;əлеуметтік жəне ұлт аралық қатынастар; əлеуметтік процестер; əлеуметтік институттар мен ұйымдар; жеке тұлға: əлеуметтік рөлі мен тəртібі; саясаттану пəні; саяси үкімет; саяси қарым-қатынастар; саяси жүйе, Қазақстандағы əлеуметтік-экономикалық процестер. ОГСЭ.

БҚ1-5 КҚ1 КҚ7 АҚ2

Экономика негіздері: Мақсаттар, негізгі ұғым, функциялар, мəні жəне принциптері; жекеменщ\шіктің формалары мен түрлері, жекеменшікті басқару; Жоспарлардың түрлері, олардың негізгі этаптары, мазмұны, стартегиялық жоспарлар, жоспарларды экономикалық негіздеу жəне болжамдар құрастырудың тəсілдері бизнес-жоспарлау; экономикалық талдау; халық тұтынатын тауарлардың нарықтық жағдайын талдау; нарықтық инфрақұрылым. Құқық негіздері: құқық, жүйе, ұғым, Қазақстан Республикасының Конституциясы - құқықтық жүйенің ошағы; адам құқығы туралы жалпыға бірдей Декларациясы; тұлға, оның құқығы, құқықтық мемлекет; заңды жауапкершілік жəне оның түрлері, құқықтың негізгі салалары; сот жүйесі; Қазақстан Республикасының құқық қорғау ұйымдары;

БҚ1-5 КҚ3 КҚ 6 КҚ 8 АҚ 3-8 ЖКП. 1.9

БҚ1-5 КҚ3 КҚ7 АҚ1 АҚ8

АП. 02 АП. 2.1

БҚ1-5 КҚ3 КҚ 6 КҚ 8 АҚ 3-8

БҚ1-5 КҚ3 КҚ 6 КҚ 8 АҚ 3-8

БҚ1-5 КҚ9 КҚ 10 АҚ5 АҚ 6 АҚ 7

маркетингтің объектісі мен субъектісі; маркетингтік қоршаған орта; маркетинг құралдары; сұранысты, болжау, қалыптастыру жəне меңгеру тəсілдері; өткізуді ынталандыру, тауар мен қызмет көрсетуді нарықта жандандыру; жарнама; өткізу жəне баға саясаты; бағаның пайда болу стратегиясы; бағаны топтастыру; нарықты маркетингтік зерттеу; информационная система маркетингтің ақпараттық жүйесі; маркетингтің стратегиясы мен тактикасы. БҚ1-5 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы- Азық-түлік тауарларын тану: КҚ6 -адамдарды азық-түлікпен лар білуі тиіс: АҚ2-6 қамтамасыз ету мəселелерін - өндіріс нарығын жəне оның жекешешу; леген сегменттерінің жағдайы жəне өндіріс нарығын жəне оның жедаму перспективалары; -заттардың химиялық құрамы мен келеген сегменттерін дамыту; химический состав и свойства қасиеттері; заттарды топтастыру, веществ; олардың қысқаша сипаттамасы, заттардың химиялық құрамы мен қоректік құндылықтары, қасиеттері қасиеттері; заттарды топтастымен көрсеткіштері; -ассортимент жəне топтастыру, ру, олардың қысқаша сипаттамасы, қоректік құндылықтары, қоректік ерекшеліктері, сапасын қасиеттері мен көрсеткіштері; қалыптастыратын факторлар; азық-түлік тауарларының же- тасымалдау жəне сақтау шарттары мен мерзімі; кленген топтарының тауарлық сипаты: ассортимент жəне топІстей алуы тиіс: -адамдарды азық-түлікпен қамтамасыз тастыру, қоректік қасиеттерінің ерекшеліктері, факторлар, сапаету мəселелерін шешу; сын қалыптастырушылар; -азық-түлік тауарларының жекелеген топтарының тауарлық сипатын сапасын бағалау; аспаздық пайдалану; орау жəне белгілеу; тақолдану; сымалдау жəне сақтау мерзімдері -сапасын бағалау; мен шарттары; -аспаздықты пайдалану; шығындар, олардың болуы жəне -орай жəне белгілеу; олады болдырмау жолдары. - шығындарды есептеу; Шығындарды азайту, олардың болу себебін анықтау жəне оларды азайту амалдары; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: жабдықтардың жіктелуін; құрылғының тағайындалуын, мінездемесін, əсерінің принципін, ерекшелігін, таңдау критерийін, жекеленген топтарының қауіпсіз пайдалану ережесін; еңбекті қорғауды; құқықтық жəне нормативтік базаны; еңбек жағдайына əсер етуші факторларды; техника қауіпсіздігін ескерту шараларын, құралдарын, түрлерін; істей білуі тиіс: техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру құралдарымен жабдықтау; өндірістік жарақат кезінде алғашқы медициналық көмек көрсету; еңбекті қорғау бойынша шаралар өткізу;

Тамақтандыру кəсіпорнын жабдықтау: саладағы ғылыми-техникалық процестің бағытын; жабдықтардың жіктелуі; құрылғының тағайындалуы, мінездемесі, əсерінің принципі, критерийі, жекеленген топтарының қауіпсіз пайдалану ережесі; жабдықтауды ұйымдастыру жəне техникалық қызмет көрсету құралдары; еңбекті қорғау; құқықтық жəне нормативтік база; өндірістік жарақат жəне аурулар; еңбек жағдайына əсер етуші факторлар; еңбекті қорғау бойынша шаралар; техника қауіпсіздігі: құралдары, түрлері, заттар, ескерту;

БҚ1-5 КҚ2 КҚ 4 КҚ 5 АҚ8

АП. 2.2

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - менеджменттің негізгі ережелері, мəні, - менеджмент инфрақұрылымы жəне циклы; - басқару жүйесінің элементтері; - менеджменттің формалары мен кезеңдері; - ұйым қызметінің формасы, принциптері мен əдістері, басқарудың мотивациясы; -менеджменттің формалары мен этаптары; - басқару стилі; - еңбекті ұйымдастыру; - белсенділіктің əдістері; істей білуі тиіс: - қазіргі менеджметтің сипатына мінездеме; - тиімділікпен қолдану; - басқару процесін реттеу жəне бақылау; - менеджер жұмысын ұйымдастыру жəне имидж қалыптастыру; - еңбек ұжымын басқару; - басқарушылық шешім қабылдау;

БҚ1-5 КҚ25 КҚ6 КҚ9-10 АҚ1 АҚ8

Ұйымдастыру жəне салалар технологиясы : өндірісті ұйымдастыру принциптері жəне ұйымдастыру принциптері; өндіріс категориялары; кəсіпорынның өндірістік жəне ұйымдастырушылық құрылымы; тамақтандыру кəсіпорындарының функционалды топтарының құрамы; тамақтандыру кəсіпорындары əрекеттерінің ерекшеліктері; тамақтандыру қызметін көрсететін кəсіпорындардағы өндірістің сипаты; тамақтандыру кəсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру; тамақтандыру кəсіпорнын жабдықтауды ұйымдастыру; қойма шаруашылығын ұйымдастыру; тамақтандыру қызметін көрсететін кəсіпорындардағы өндірісті ұйымдастыру; өндірісі бөлмелеріне қойылатын жалпы талаптар жəне жұмыс орнын ұйымдастыру; тағамдар, жартылай өнімдер, аспаздық өнімдер дайындаудың технологиялық процестерінің сатылары; механикалық аспаздық өңдеу тəсілдері; жылулық (жылытып жəне салқын өңдеу) аспаздық өңдеу тəсілдері; аспаздық өңдеудің химиялық жəне биохимиялық тəсілдері; салқын басытқылар мен тағамдардың сапасына қойылатын талаптар, ұсыну ережелері, сақтау шарттары мен ережелері; тарату жұмыстарын ұйымдастыру; дайын өнімді сақтау жəне өткізу ережелері; түскі ас залын қызмет көрсетуге дайындау сатылары; қызмет көрсету түрлері (таңертеңгі ас, түскі ас, кешкі ас, банкет) қызмет көрсету формалары (өзіне өзі қызмет көрсету, даяшының толық қызмет көрсетуі, даяшының ішінара қызмет көрсетуі); сусындар мен тағамдарды ұсыну тəсілдері; келушілермен есеп айырысу; халықаралық сервис ережелері мен нормалары; мейрамхана бизнесінің қазіргі тенденциялары; дастарқан мəзірін құрастыру жəне əсемдеу ережелері мен тəртібі; шараптар картасы; келушілерге қызмет көрсететін бөлмелерге қойылатын талаптар;түскі ас залындағы даяшылардың жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын талаптар; балықтардан, еттен, құстардың етінен, көкөністерден, жармалардан, жұмыртқа мен сүзбеден дайындалатын тағамдардың, көжелердің, тəтті тағамдар мен сусындардың, қамыр өнімдерінің, ұлттық тағамдардың, емдəмдік тағамдардың аспаздық сипаты жəне ассортименті;

БҚ1-5 КҚ2-7 КҚ9-10 АҚ1-8

АП. 2.7

АП 2.8

АП. 2.9

КП. 00 КП.00

Қ Ү

ни

т

Р

ыБ мж

ж п ы ы ж н п

Блмк ыж н М м н ы ы Блк л

ы ым м

йн Б

Е пж н

Қы м и

н ң ж п ры

н ми

м

ы

Менеджмент: Менеджменттің негізгі ережелері; оның мəні; қазіргі менеджметтің сипатына мінездеме; менеджмент инфрақұрылымы жəне циклы; басқару жүйесінің элементтері; тиімділік; Басқару: функциялары, құрылымдары, принциптері мен тəсілдері, мотивация; басқару стилі; еңбек ұжымын басқару; басқарушылық шешім қабылдау; шешімді шығару мен орындаудың дайындық кезеңдері; оптимизация тəсілдері.

БҚ1-5 КҚ1 КҚ 2 КҚ 3 КҚ 5 КҚ 7 КҚ 8 АҚ1 АҚ 7

Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П Ж П КМ ЖКП ЖКП ЖКП ЖКП ЖКП ЖКП

Ж ы м Қ ы Қ ы Ш Қ Д ж Қ м М м И ф м Ф ж Х м

ы

Б ы ы

КП КП КП

О Ө

ЖКП АП АП АП АП АП ҚП

ы ы

м

ф Д А ш ы Ө К м Ж ы А ш жы Э м ы С м м Э м ж М м Ц ы А ы Қ жы ы Ұ ым Э м жы С ы ж Ц ы М Қ ымш Ц ы Т ы Ө

ЖКП

БҚ1-4 КҚ2 КҚ4 КҚ6 АҚ1 АҚ4-8

Қ КҚ АҚ

ш

ымш

О ы м м

ы

ы

Э

м ы

ф

м ы м

ы

м

жы

н ын

й

ы ы ы

м О

О

БҚ1-5 КҚ25 КҚ6 КҚ9-10 АҚ1 АҚ8

ж н

ың н м и Н О

И

жы ы ыы

БҚ1-5 КҚ6 АҚ2 АҚ3 АҚ4

м

О ы Оқ пр ц

т

БҚ1-5 КҚ6 АҚ2 АҚ3 АҚ4

ы

ш

К м

ы

АП 2.8

БҚ1-5 КҚ1-3 КҚ6-7 КҚ10 АҚ1-5

Тіршілік əрекетінің қауіпсіздігі: ортаның қазіргі жағдайы мен жағымсыз факторы; адам мен мекендейтін ортаның өзара қарым-қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету принципі; қауіпті жəне жоюшы факторлардың адамдарға əсерінің салдары, теңдестіру принципі; технологиялық процесс пен техникалық заттардың қауіпсіздігін жоғарылату тəсілдері; төтенше жағдайда экономикалық жəне техникалық жүйе нысандарының қызметінің тұрақтылығын сақтау; апат, зілзала, сұрапыл жағдайдың салдарын жою; өмір сүру қауіпсіздігінің құқықтық, нормативтик-техникалық жəне ұйымдастырушылық негізі;

АП. 2.6

БҚ1-5 КҚ6 АҚ2 АҚ 3 АҚ 4

м ы ы

Біліктілігі: «Бармен»

Кəсіби шетел тілі Мамандық бойынша кəсіби қарамы-қатынас жасау үшін лексика-грамматикалық материалдар; Тілдің əрекеттердің түрлері жəне сөйлеу формалары (ауызша жəне жазбаша), монолог, диалог); Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы.

ЖКП. 1.14

БҚ1-5 КҚ1 КҚ7 АҚ2

Кондитерлік өнімдер жəне аспаздық ассортименттері мен сапасы: негізгі түсінік; өндіріс өнімдерінің технологиялық процесінің негізгі кезеңдері; кулинарлық өңдеудің əдістері мен тəсілдері; өндіріс өнімдерінің технологиялық процесінің негізгі кезеңдері; кулинарлық өнімнің жіктелуі; шикізатты, механикалық кулинарлық өңдеудің технологиялық картасы мен сызбасы; дүмбіл өнім, дайын кулинарлық өнім дайындау; жекелеген жармаларға жəне кондитерлік өнімдерге мінездеме; ассортимент; дайындау ерекшелігі; сапа қалыптастыратын факторлар; сапа бағасы; жүзеге асыру ережесі; сақтау мерзімі мен жағдайы; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы- Бар ісі: бар туралы түсінік жəне оның лар білуі тиіс: тағайындалуы; пайда болуының, бар туралы түсінік жəне оның даму тенденци ясының тарихы; тағайындалуы; бардың сауда орындарын жоспарлау бардың жіктелуі; бардың сауда орындары: түрлері, жəне безендіру талаптары, түрлері; жоспарлау жəне безендіру табар қызметімен ақпараттық лаптары; жабдықпен, ыдықамтамасыз ету; спен, бұйыммен жабдықтау; өнім түрлері; коктейль жəне сусындардың жіктелуі; бар қызметімен ақпараттық қамтамасыз ету; дайындаудың негізгі əдістері; коктейльдің негізгі топтарын əсемдеу прейскурант жəне ас мəзірін құру; барды қызмет көрсетуге мен дайындау технологиясы, редайындау; өнімнің ассортименті; цептурасы; коктейль жəне сусындардың əртүрлі барларда қызмет көрсетуді ұйымдастырудың негізгі элементтері жіктелуі; сапамен қамтамасыз ететін факмен ережелері; торларды анықтау; дайындаудың қызмет көрсету əдебі; негізгі тəсілдері; коктейльдің есептесудің тəртібі мен формасы; негізгі топтарын əсемдеу мен істей алуы тиіс: дайындау технологиясы, рецепбардың жіктелуін анықтау; турасы; əртүрлі барларда қызмет жабдықпен, ыдыспен, бұйыммен көрсетуді ұйымдастырудың жабдықтау; негізгі элементтері мен ережелері; прейскурант жəне ас мəзірін құру; қызмет көрсету əдебі; есептесудің барды қызмет көрсетуге дайындау; тəртібі мен формасы; қосымша сапамен қамтамасыз ететін факторқызмет жəне оны ұсынудың ларды анықтау; тəртібі. сапасына қойылатын талаптарды сақтау; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы- Кəсіптік талғам жəне дизайн: талғамның негізгі даму бағыты лар білуі тиіс: талғамның негізгі даму бағыты жəне жəне түсінік; талғамның категориялары жəне өзара байланыстары; түсінік талғамның категориялары жəне өзара қызмет көрсету саласының талғам мəдениеті; талғам көрсеткішін байланыстары; қалыптастыратын элементтер: қызмет көрсету саласының талғам түсінік, элемент жəне композицимəдениеті; талғам көрсеткішін қалыптастыратын яны тұрғызу тəсілдері; дизайнның түрлері жəне түсінік; элементтер; түсінік, элемент жəне композицияны тақырыптық столдың дизайны; дайын өнімнің талғамдық тұрғызу тəсілдері; қасиетін бағалау, қамтамасыз дизайнның түрлері жəне түсінік; ету, əсемдеу; кəсіпорын фирмалық стиль; интерьерінің дизайнын жəне жарнама əдебі; талғамын анықтау; қызмет тақырыптық үстел дизайны; көрсету мекемесіндегі залдың, істей алуы тиіс: жиһаздардың, ыдыстардың, дайын өнімнің талғамдық қасиетін қызметкерлердің сыртқы бағалау, қамтамасыз ету, əсемдеу; келбетінің талғамдық талаптарын кəсіпорын интерьерінің дизайнын орындау; фирмалық стиль; жəне талғамын анықтау; жарнама əдебі; қызмет көрсету мекемесіндегі залдың, жиһаздардың, ыдыстардың, қызметкерлердің сыртқы келбетінің талғамдық талаптарын орындау; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы- Еңбекті қорғау: өрттен сақтану; жабдықтардың лар білуі тиіс: классификациясы; оларды - өндірістегі санитария туралы жалпайдалану, əрекет ету амалдапы ұғым; ры; еңбекті қорғау; құқықтық, - техника қауіпсіздігі; нормативтік базалар; - электр қауіпсіздігінің негіздері; өндірістік жарақат; еңбекке - өрттен сақтану шаралары туралы жарамсыздық; жұмысқа кедергі жалпы мəлімет; келтіретін денсаулық факторістей алуы тиіс: лары; еңбекті қорғау бойынша - техника қауіпсіздігі шараларын іс-шаралар; техника қауіпсіздігі: орындау; түрлері, алдын алу шаралары; - электрден сақтану шараларын орындау; - өндірісте жарақат алған адамға алғашқы медициналық көмек беру; - өрттен сақтану шараларын орындау; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы- Өнім сапасы мен көрсетілген қызметті бақылау: лар білуі тиіс: сапа: түсінік, сапа көрсеткіштері; түсінік, сапаның көрсеткіштері; сапаны бақылау: тағайындау, сапаны бақылаудың түрлері мен қысқаша мінездеме, жіктеу, əдістері; түрлері мен əдістері; қағидалы бұрмалауды айқындаудың əдістері база; өткізу тəртібі; бұрмалау: мен айқындайтын заттар, ескерту түсінік, себебі, ескерту тəсілдері, тəсілдері, себебі; түрлері, айқындаудың тəсілдері; ұқсастыру қызметінің түрлері, ұқсату қызметі: түрлері, өлшемі, өлшемі, тағайындалуы; тағайындалуы; істей алуы тиіс: - қағидалы базаны сақтау; - бұрмалауды анықтау; - ұқсастыру қызметін жүргізу; Кəсіптік практика Мамандандыру модулі Кəсіптік құзыреттілік. Қалдықтарды алып тастау. Жеткізушілерден өнімді алу жəне Есеп жүргізу. Тұтынушылардың тапсырыс беру. маусымдық таңдауын меңгеру. Жоспарлы ас мəзірін жасау. Қалдықтарды пайдаға асыруды Өндіріске қажетті шикізат пен ұйымдастыру. азық-т м Телефон арқылы сөйлесулер жүргізу. Ж мы ы ы ж Шикізат пен дайын өнімді сақтау ж ы ы ы шартын бақылау. Талап-арызды ж ы ы рəсімдеу.Келушілердің шағымымен Д ы м ы жұмыс істеу. ж ы Т ы шы ы ы м

м

ы ж ш ж ы ы ы

ж

ы ш ж ы ы ы ы ш ж ы ы ы ш ж ы ы ы ы ы ы ы ы ж ы

Жалғасы13 бетте

м

ƏЭП. 03 ƏЭП 3.1

БҚ1-5 КҚ1-3 КҚ6-7 КҚ10 АҚ1-5

АП. 2.5

БҚ1-5 КҚ1 КҚ 2 КҚ 5 КҚ 6 КҚ 7 КҚ 8 КҚ 9 АҚ2 АҚ 4 АҚ 3

ж мы

ЖГП 2.4

Кəсіби қазақ (орыс) тілі Мамандық бойынша кəсіби қарамы-қатынас жасау үшін лексика-грамматикалық материалдар; Тілдің əрекеттердің түрлері жəне сөйлеу формалары (ауызша жəне жазбаша), монолог, диалог); Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы.

БҚ1-5 КҚ3 КҚ 6 КҚ 8 АҚ3-8

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: психология туралы жалпы түсінік; -қарым-қатынас функциялары, түрлері; -серіктестік қарым-қатынастың принциптері; -қызмет көрсетуші персоналдарға қойылатын талаптар; -əдеп туралы ұғым жəне оның тарихы; -клиенттер арасындағы қарымқатынас əдебі; қазіргі əдептің нормалары мен ережелері; істей білуі тиіс: -жеке тұлғаның ерекшеліктеріне сипаттама беру; əлеуметтік қарымқатынасты қабылдай білу; топтардағы өзара ақрым-қатынас; - қызмет көрсету саласында кəсіптік этиканы сақтау; - сөйлеу этикетін сақтау; іскерлік қарым-қатынас жасай білу; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: ортаның қазіргі жағдайы мен жағымсыз факторын; адам мен мекендейтін ортаның өзара қарым-қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету принципін; өмір сүру қауіпсіздігінің құқықтық, нормативтик-техникалық жəне ұйымдастырушылық негізін; істей алуы тиіс: қызметке ұтымды жағдай қолдану; қауіпті жəне жоюшы факторлар əсер еткен адамға көмек көрсету; технологиялық процесс пен техникалық заттардың қауіпсіздік əдістері мен заттарын қолдану; төтенше жағдайда экономикалық жəне техникалық жүйе нысандарының қызметінің тұрақтылығын сақтау; апат, зілзала, сұрапыл жағдайдың салдарын жою; Арнайы пəндер Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: өндіріс категориялары жəне негізгі ұғымдар; мейрамхана бөлмелерінің функционалдық құрамы, тамақтандыру кəсіпорындарының типтері; тамақтандыру қызметін көрсететін кəсіпорындардағы өндірістің сипаты; жұмысқа шығу графигінің түрлері, қамдау түрлері; азық-түлікпен жабдықтайтын ұйымдарға қойылатын талаптар; тауар қорының нормалары; қойма бөлмелерінің түрлері; азық-түлік тауарларын сақтау шарттары мен қоймаға орналастыру тəсілдері; дайын өнімдерді сақтау мерзімі мен шарттары; өндіріс бөлмелеріне қойылатын талаптар; жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын жалпы талаптар; дастарқан мəзірінің түрлері; тамақтандыру кəсіпорындарына арналған нормативті құжаттардың түрлері; өндірістік, еңбек жəне технологиялық тəртіп ережелері; дайындыққа дейінгі, дайындау цехтары, мамандандырылған цех жəне өндірістік көмекші бөлмелердің жұмыстарын ұйымдастыру ерекшеліктері; тағам дайындаудың технологиялық процестерін жүзеге асыру сатылары; дайын өнімге бракераж жасау ережелері; залды қызмет көрсетуге дайындау барысындағы жұмыстарды атқару; көрсетілетін қызмет түрі мен залдың формасына байланысты үстелдерді орналастыру; асханалық ыдыстар, асжаулықтар мен аспаптарды топтастыру; үстел жасау түрлері; қызмет көрсету түрлері; тағамдар мен сусындарды ұсыну тəсілдері; көрсетілетін қызмет түріне сəйкес түскі ас залындағы үстелдерді орналастыру сызбасы; қонақтарды əдепке сəйкес қарсы алу формалары; тағамдар мен сусындардың аспаздық сипаттамасы; бақылау-касса аппараты жəне дербес компьютермен жұмыс істеу ережелері; банкеттер мен қабылдаулардың түрлері, оларды көрсетілетін қызмет түрінің ерекшеліктері. Істей алуы тиіс: - түрлі таразылармен жұмыс істеу; - жұмыс орнын оның тағайындалуына сəйкес ұйымдастыру; - рецептураны негізге ала отырып технологиялық карта құрастыру; - шығын санын есептеу: шикізаттың брутто салмағы, жартылай өнімдердің нетто салмағы; -кəсіпорын орналасатын жерді таңдау; -қамтамасыз етуді ұйымдастыру; -өндіріс сипатына сəйкес технологиялық процесті ұйымдастыру; -көмекші бөлімшелердегі жұмыстарды ұйымдастыру; - дайын өнімді өткізуді ұйымдастыру; - жұмысқа шығу кестесін құрастыру; - түскі ас залында келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру; -қызмет көрсетудің қазіпгі технологиясын дамытудың негізгі тенденцияларын пайдалану; -қызмет көрсетудің тəсілдері мен формаларын қолдану; -сауда бөлмелерін, жиһаздарды, мүліктерді беру; -қызмет көрсетудің материалдытехникалық жəне ақпаратты қамтамасыз етуді құрастыру; -тұтынушылар қолданатын ақпарат құралдарын пайдалану; -түрлі типтегі жəне кластағы кəсіпорындарда қызмет көрсету технологиясын ұйымдастыру; -қызмет көрсетуге дайындалу; -түрлі деңгейдегі банкеттерге дұрыс қызмет көрсету; -қызмет көрсетудің арнайы формалары; -шетелдік туристерге қызмет көрсету; -жұмыс орны бойынша қызмет көрсетуді ұйымдастыру; -қосымша қызмет түрін ұсыну; -жұмыс орнындағы еңбекті ұйымдастыруды қамтамасыз ету.

БҚ1-5 КҚ9 КҚ10 АҚ2 АҚ 3 АҚ 4 АҚ 6 АҚ 7

Қызмет көрсетуді ұйымдастыру: қызмет көрсетудің міндеттері; халықаралық сервис: негізгі ережелер мен нормалар; қазіргі заманғы қызмет көрсету технологиясының дамуының негізгі тенденциялары; қызметтер: түсінік, жіктеу, түрлері, мінездеме; қызмет көрсетуді безендіру; сауда орындары; жиһаз, мүліктер; материалдық-техникалық жəне ақпараттық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету; ыдыстарға, бұйымдарға, төсеніштерге мінездеме; тұтынушылардың ақпарат құралдары; ас мəзірі, прейскурант, шараптар картасын құрастыру жəне безендірудің ережесі мен тəртібі; əр типті жəне əр класты кəсіпорындарда қызмет көрсетудің технологиясы жəне ұйымдастыру; қызмет көрсетуге дайындық; тағамдар мен сусындар ұсынудың ережесі мен тəртібі; келушілермен есептесудің түрі мен тəртібі; əр деңгейдегі банкетте қызмет көрсетудің ережесі мен техникасы; қызмет көрсетудің арнаулы түрлері; шет елдік туристерге қызмет көрсету; жылдам қызмет көрсету формалары; қызмет көрсетуші персоналға қойылатын талаптар; жұмыс орны мен еңбекті ұйымдастыру;

ы ы

ЖГП 2.3

Қалыптасатын құзырлылықтың коды БҚ1-5

ЖКП. 1.13

БҚ1-5 КҚ 2 КҚ 4 КҚ 5 АҚ8

БҚ1-5 КҚ1 КҚ2 КҚ3 КҚ5 КҚ7 КҚ8 АҚ1 АҚ7

ы

БҚ1-5 0508012 АҚ3 0508022 АҚ2 0508032 КҚ1-6 АҚ1-5 0508042 КҚ6 АҚ10 0508052 КҚ6 АҚ8 АҚ10

Жалпы білім беру пəндері Жалпы гуманитарлық пəндер Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы; Мамандық бойынша лексикаграмматикалық материалдар; Істей алуы тиіс: -технологиялық карта мен сызбаны қазақ (орыс) тілінде құрастыру; -жаңа сөздермен сөз тіркестерін, сөйлем, диалогтар, əңгімелер құрастыру; Өзінің ойын қазақша (орысша) жүйелеу; сөйлеу формаларын ажырату: ауызша, жазбаша, монологтық, диалогтық. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - Кəсіби бағыттағы мəтіндерді аудармалау техникасы; Мамандық бойынша лексикаграмматикалық материалдар; Істей алуы тиіс: -технологиялық карта мен сызбаны ағылшын тілінде құрастыру; -жаңа сөздермен сөз тіркестерін, сөйлем, диалогтар, əңгімелер құрастыру; Өзінің ойын ағылшынша жүйелеу; сөйлеу формаларын ажырату: ауызша, жазбаша, монологтық, диалогтық. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: дене шынықтырудың салауатты өмір салтына, денсаулықты сақтауға қажеттілігі туралы; істей алуы тиіс: денсаулығын нығайту, шынығу деңгейінің дайындығын арттыру; дене шынықтыруға қажеттілікті салауатты өмір сүру мақсатында саналы түрде қалыптастыру, қойылған міндеттерді орындау үшін басты жағдайларды анықтау; топтың бір мүшесі ретінде тиімді жұмыс істеу; шынығу деңгейін жақсарту, оны тəжірибеде қолдана білу. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушы білуі керек: - тарихи деректердің алу көздерін; - ерте заманнан осы күнге дейінгі адамзаттың тарихи даму жолын. істеуі керек: - тарихи оқиғаның мазмұның жеткізуді; - картамен жұмысты; - тарихи ақпаратты талдауды; - тарихи мəселерде пікір-таласқа қатыса алуды. Əлеуметтік -экономикалық пəндер Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -негізгі ұғымдар; - ұғымдар: конфуциандық; даосизм; Қытай көркемөнерi; иероглифика; Қытайдың пейзаждық бейнелеу өнері; - үнді мəдениетінің ерекшеліктері мен негізгі жетістіктері. - ұғымдар: ислам; курайш; Мұхаммед; Құран; Аллаһ; Мекке; - христиан оқуларының негізгі принциптері жəне оның құндылық бағыттары; - Франция мəдениеті: Ашель мəдениеті, проманьондықтар, галлдар, франктер, əдебиеті, философиясы; - көшпелiлердiң өмiр сүруі жəне құндылықтарының жүйесi туралы; - орта ғасырларда қазақ ұлтының мəдени іргетасы туралы білім қалыптастыру; - орта ғасырларда түрік жəне араб мəдениетінің Қазақстанға əсері туралы; Істей алуы тиіс: - қытай мəдениетінің ерекшеліктерін ашу; -мəдениеттану ұғымдарын еркін пайдалану; - бақылап отыру; - көшпенділерді материалдық жəне рухани ерекшеліктерін жəне оның қоғамдық мəдениеттегі орнын көрсету. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - ғылыми, діни философиялық мəліметтер туралы; адам өміріндегі философияның əсері; - ғылыми таным, оның ғылыми құрылысы, формалары, тəсілдері, əлеуметтік маңызы істей алуы тиіс: - адамда болатын биологиялық, əлеуметтік, дене тəрбиелері; адам санасы, жағымды нормаларға бақылау жасап, сананы басқару; адамдар арасында қоғамда адамгершілік нормаларды реттеу; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - заңдылықтар түсiнігіндегі əлеуметтік жол туралы ұғым; - əлеуметтiк құрылым туралы ұғым, əлеуметтiк қабаттар; əлеуметтік өзара əрекеттер. -тұлғаның əлеуметтену процесінің ерекшеліктері мен регуляция формаларын білу; Істей алуы тиіс: - əлеуметтiк өзгерiс жəне əлеуметтік дамытудың басқа да факторларын, əлеуметтiк қозғалыстарды жетiлдiру; - өкiметтiң мəнiн айқындау, саясат субъектілері, саяси қатынастар мен процесстер (Қазақстанда жəне бүкіл əлемде); -саяси жүйе жəне саяси режим туралы құрастыру. Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - экономикалық теорияның жалпы ережелері; - елдегі жəне шет елдердегі экономикалық жағдайлар; - салық, ақша-несие, əлеуметтік жəне инвестициялық саясаттағы макро жəне микроэкономика негіздері, Істей алуы тиіс: - өзінің кəсіби əрекеттеріне қажетті экономикалық ақпараттарды табу жəне пайдалану;

Пəндердің атаулары мен кəсіптік модульдердің бөлімдері

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - ақпараттар өңдеудің автоматтандырылған жүйесінің рөлі; -АӨАЖ құрамы; - АӨАЖ-ң сервистік бағдарламалары, операциялық қабықшалар, АӨАЖ қолданбаларымен қамтамасыз ету; - желілік жəне ғаламдық ақпараттық желілер; -графикалық бейнелерді енгізу жəне редакциялау; -бағдарламалардың қолданбалы жəне кəсіби пакеттері; -электронды кесте: пайдаланылуы, элементтері, басқаруды ұйымдастыру; электронды кестемен жұмыс істеу режимі; Істей алуы тиіс: -мəтіндік редакторлармен жұмыс істеу, - мəтіндік жəне сандық ақпараттарды өңдеу; -графикалық редакторлармен жұмыс істеу; -электронды кестемен жұмыс істеу; -берілім базаларымен жұмыс істеу; - берілімдер енгізу жəне нəтижелер шығару. - əрекеттер мен міндеттердің нақты бағдарламалық кешенін реттеу;

АП. 2.4

Персоналдарды басқару: Кəсіпорындарда персоналдарды басқару негіздері, еңбек нарығы, персоналдарды басқарудың мəні, функциясы, міндеттері, тəсілдері; Кəсіпорындардағы кадр саясаты; кəсіпорындардағы персоналдардың еңбек потенциалы: қалыптасуы, тиімді пайдаланылуы, дамуы,

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - кəсіпорындарда персоналдарды басқару негіздері, еңбек нарығы, персоналдарды басқарудың мəні, функциясы, міндеттері, тəсілдері; - кəсіпорындардағы кадр саясаты; кəсіпорындардағы персоналдардың еңбек потенциалы: қалыптасуы, тиімді пайдаланылуы, дамуы, істей алуы тиіс: - міндеттерді іске асыру; міндеттерді шешу; - кəсіпорындардағы кадр саясатын жандандыру; - кадрларды тиімді пайдалану; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: қызмет көрсетудің міндеттері; халықаралық сервистің негізгі ережелері мен нормалары; қызметтің түсінігі, жіктелуі, түрлері, мінездеме; ас мəзірі, прейскурант, картвинді құрастыру жəне безендірудің ережесі мен тəртібі; қызмет көрсетуді безендіру; ыдыстарға, бұйымдарға, төсеніштерге мінездеме; тағам мен сусын ұсынудың ережесі мен тəртібі; тағам мен сусын ұсынудың ережесі мен тəртібі; келушілермен есептесудің түрі мен тəртібі; персоналға қойылатын талаптар; жұмыс орны мен еңбекті ұйымдастыру; істей алуы керек: қазіргі заманғы қызмет көрсету технологиясының дамуының негізгі тенденцияларын қолдану; қызмет көрсетудің ережесі мен техникасын қолдану; сауда орындары; жиһаз, интерьер; материалдық-техникалық жəне ақпараттық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету; тұтынушылардың ақпарат құралдарын қолдану; əр типті жəне əр класты кəсіпорындарда қызмет көрсетудің технологиясы жəне ұйымдастыру; қызмет көрсетуге дайындық; əр деңгейдегі банкетте қызмет көрсетудің ережесі мен техникасы; қызмет көрсетудің арнаулы түрлері; шет елдік туристерге қызмет көрсету; жұмыс орнында, оқу орнында қызмет көрсетуді ұйымдастыру; жұмыс орнындағы еңбеті ұйымдастыру; Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: негізгі түсінік; өндіріс өнімдерінің технологиялық процесінің негізгі кезеңдері; кулинарлық өнімнің жіктелуі; шикізатты механикалық кулинарлық өңдеудің технологиялық картасы мен сызбасы; жекелеген жармаларға жəне кондитерлік өнімдерге мінездеме; ассортимент; дайындау ерекшелігі; сапа қалыптастыратын факторлар; сақтау мерзімі мен жағдайы; істей алуы тиіс: кулинарлық өңдеудің əдістері мен тəсілдері; дүмбіл өнім, дайын кулинарлық өнім дайындау; сапасына баға беру;

Б

ЖГП.2.2

Оқу пəндерінің циклдері мен кəсіптік модульдер

ЖКП. 1.12

АП. 2.3

Ж

Пəннің қысқартылған атауы (код) ЖБП. 01 ЖГП. 02 ЖГП. 2.1

ЖКП 1.4 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - бухгалтерлік есептің, есептіліктің мақсаты, міндеті, маңызы, бухгалтерлік есептің, есептіліктің жағдайы; - бухгалтерлік есептің, есептеудің жəне оның құрылымының жіктелуі; - есеп жүйесі мен бухгалтерлік балансты бақылау; - бағаның түрлері, баға белгілеудің механизмі, меню жоспары - азық-түліктің еркін бөлшек бағасының калькуляциясы; - құжат рəсімдеу тəртібі; - нақты заттар есебінің бағасын ұйымдастыру принципі; - ақшасыз есептесудің формасы жəне негізгі түрлері - кəсіпорынның есеп саясаты, кіріс жəне шығыс есебі; істей білуі тиіс: - есеп жоспарын жүзеге асыру; - шаруашылық операцияларды құжаттау; - бухгалтерлік есепті ұйымдастыру - азық-түліктің, тауардың, дүмбіл өнімдердің, шикізаттың есебін анықтау; - тауар қозғалысы, тауар шығынының есебі туралы есеп жасау; - есептесу операцияларының ақша есебін жүргізу - ақша есебінің валюталық есебін жүргізу; - бухгалтерлік есептілік жүргізу;

БҚ1-5 КҚ3 КҚ 6 КҚ 8 АҚ3-8

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: қоректік заттар, маңызы, энергетикалық құндылығы, ас қорыту жүйесі туралы ұғым, зат алмасу жəне энергия алмасу. - еңбек гигиенасының негіздері, жеке бас гигиенасы, санитарлық мəдениет, медициналық тексерілу, алғашқы медициналық көмек, санитарлық – қоректік заңдылықтар, санитарлық бақылау жасауды ұйымдастыру, тағамдағы инфекциялар, улану, уланудың алдын-алу шаралары. істей алуы тиіс: -қоректік заттардың, тағамдардың энергетикалық құндылықтарын есептеу, -өндірісте санитарлық режимді сақтау; жарақаттанған адамға алғашқы медициналық көмек беру; - технологиялық жабдықтарды, ыдыстарды, аспаптарды таңдай білу; - азық-түлікті ережеге сəйкес сақтау, дайын өнімді шығарудың ережесі; - тамақтан улануды болдырмау;

БҚ1-5 КҚ6 АҚ8

м

БҚ1-5 0508042 КҚ1-3 КҚ5-7 АҚ1-9

2.1 0508000 – «Тамақтандыруды ұйымдастыру» мамандығы бойынша орта буын маманы деңгейіндегі білім бағдарламасының құрылымы Біліктілігі: 050806 3 – Қызмет көрсетуші менеджер Оқу мерзімі: 3 жыл 6 ай/2 жыл 6 ай

Тамақтандыру кəсіпорнының экономикасы: -мақсаттар, негізгі ұғымдар, функциялар, мəні мен принциптері; -меншік формалары мен түрлері; -жоспарлардың түрлері, негізгі этаптары, мазмұны, стратегиялық жоспарлау -жоспарларды экономикалық негіздеу тəсілдері; -бизнес-жоспарлау; пайдаланылуы, мазмұны, оның құрылымы; -экономикалық ұғымдар, түрлері, пайдалану, ақпараттар бастауы, болжамдарды құрастыру жəне жоспарларды экономикалық негіздеудің тəсілдері; жоспарлау барысында пайдаланатын ақпараттар; бизнес-жоспарлау: қолданылуы, мазмұны, бизнес –жоспардың құрылымы, жоспарлардың орындалуын бақылау, оладың сараптау; экономикалық талдау: ұғымдар,түрлері, қолданылуы, ақпараттардың бастауы, этаптары, халық тұтынатын нарықтық тауарлардың жағдайын талдау жəне қызмет көрсету; нарықтық инфрақұрылым: ұғым, құрамды элементтері, қалыптастыру. Тамақтандыру кəсіпорынындағы бухгалтерлік есеп бухгалтерлік есептің, есептіліктің мақсаты, міндеті, маңызы, есептің, есептіліктің жағдайы; бухгалтерлік есептің, есептеудің жəне оның құрылымының жіктелуі; есеп жүйесі мен бухгалтерлік балансты бақылау; бағаның түрлері, баға белгілеудің механизмі, дастарқан мəзірі жоспары жəне азық-түліктің еркін бөлшек бағасының калькуляциясы; құжат рəсімдеу тəртібі; нақты заттар есебінің бағасын ұйымдастыру принципі; ақшасыз есептесудің формасы жəне негізгі түрлері кəсіпорынның есеп саясаты, кіріс жəне шығыс есебі; есеп жоспарын жүзеге асыру; шаруашылық операцияларды құжаттау; бухгалтерлік есепті ұйымдастыру азық-түліктің, тауардың, дүмбіл өнімдердің, шикізаттың есебін анықтау; тауар қозғалысы, тауар шығынының есебі туралы есеп жасау; есептесу операцияларының ақша есебін жүргізу ақша есебінің валюталық есебін жүргізу; бухгалтерлік есептілік жүргізу; ұйымның нақты ақшамен есептесу принципі; касалық операцияларды жүргізу ережесі; құжат рəсімдеу; тұтынушылармен, тапсырыс берушілермен, борыштылармен, қарыз берушілермен, бюджетпен есеп, еңбекақы бойынша есеп, кəсіпорынның есеп саясаты, кіріс, шығыс жəне қаржылық нəтиже есебі; Валюта – қаржылық операциялар: валютаның, түрлері, тағайындалуы, валюта туралы түсінік; валюта жүйесінің жіктелуі жəне операциялары туралы түсінік; валютамен есептесу жəне валюталық қызмет көрсетудің ерекшелігі; халықаралық валюталық жəне қаржы-несиелік қарым-қатынасты қолдану; валютамен есептесу формасын жоспарлау; есептесуді рəсімдеу; Қаржы, несие, салық: қаржының экономикадағы рөлі, қызметі, маңызы; қаржылық ресурстар жүйесінің мазмұны, қызметі, ұйымдастыру негізі, саясаты; сақтандыру жұмыстары; несиенің түрлері, маңызы, тағайындалуы; несиелеудің негізгі принциптері банк жүйесі; бағалы қағаздар нарығы; салық қызметін ұйымдастыру жұмыстары; салық реформасы, салық төлеудің маңызы мен қызметі; салық төлеуді есептеудің əдісі; шет ел компаниялары мен жеке тұлғалардың салық төлеу ерекшелігі; ақша қатынастарын қолдану; мемлекеттік қаржыны қолдану; бюджетті, бюджет жүйесін жіктеу; бюджеттік емес қорларды, кəсіпорын қаржысын өзгерту; көмек капиталын қолдану; салымдарды қаржыландыру мен несиелеуді байқап отыру; қаржылық капиталды жоспарлау, қаржылық бақылаудың əдістері; салық жəне салық жүйесін бақылау; ҚР салық субъектілерін анықтау; жеке тұлғаларға салық бекіту; ұйымның салығын бақылау; Маркетинг: нарықтық əрекеттердің негізгі концепциялары; -маркетинг ұғымы, оның мақсаттары, функциялары, принциптері мен топтастыру; нарықтың сегменттелуі;

ЖКП. 1.11

Стандарттау, сертификаттау жəне метрология негіздері: стандартизация; оның пайда болуы мен дамуы; ҚР «Стандартизация туралы» Заңы; тамақтану кəсіпорындарындағы стандартизация принциптері; халықаралық аймақтық стандартизация; халықаралық серіктестік; өлшемдер; сертификация; сертификация негіздері; терминдер мен анықтамалар; ҚР «Сертификация туралы» Заңы; тамақтану кəсіпорындарында қызмет көрсету сертификациясы; сапа менеджментінің жүйесін енгізу; метрология; метрология негіздері; мемлекеттік метрологиялық бақылау; Тамақтану физиологиясы, санитария жəне гигиена негіздері. Тамақтану физиологиясы, микробиология, гигиена жəне санитария, тамақ кəсіпорнындағы физиология негіздері туралы жалпы ұғым, Ас қорыту, зат алмасу процестері туралы ұғым. Тағамның энергетикалық құндылығы. Микробиология, микроорганизм туралы жалпы түсінік. Тамақтағы инфекциялар, улану, жұқпалы аурулар туралы жалпы ұғым. Санитария жəне гигиена негіздері. еңбек гигиенасы туралы ұғым. Залалды өндірістік жарақаттар, олардың алдын-алу, жеке бас гигиенасы, өндірістегі қызметкерлердің санитарлық режимі, медициналық тексерілімдер, санитарлық мəдениет, олардың мақсаты мен түрлері; дəрігерлік тексерулер, олардың мақсаты мен маңызы. санитарлық талаптар. санитарлық бақылау жасау заңдылықтары жəне санитарлық бақылау жасауды ұйымдастыру. Ақпараттар өңдеудің автоматтандырылған жүйесі Ақпараттар өңдеудің автоматтандырылған жүйесін (АӨАЖ) кəсіпорын жүйесін ұйымдастыруда қолдану; -АӨАЖ құрамы; АӨАЖ-ң сервистік бағдарламалары, операциялық қабықшалары, қолданбалы қамтамасыз ету; Кəсіби əрекеттерде бағдарламалық қамтамасыз етуді таңдау; желілік жəне ғаламдық ақпараттық желілер; мəтіндік редакторлармен жұмыс; мəтіндік жəне сандық ақпараттарды өңдеу; графикалық бейнелерді енгізу жəне редакциялау; -электронды кесте: пайдаланылуы, элементтері, басқаруды ұйымдастыру; электронды кестемен жұмыс істеу режимі; берілім базасымен жұмыс істеу; бағдарламаның қолданбалы жəне кəсіби пакеттері; əрекеттер мен міндеттердің нақты бағдарламалық кешенін реттеу; берілімдер енгізу жəне нəтижелер шығару. Психология жəне кəсіби əрекеттер əдебі: эстетикалық мəдениет; этикалық мəдениет; қарым-қатынас психологиясы; коммуникация; іскерлік қатынас əдебі; қарымқатынас стилі; сөйлеу мəдениеті; келушілерге қызмет көрсету əдебі; іскерлік хаттама; дипломатикалық этикет туралы ұғым; кездесу хаттамалары; халықаралық қатынастар тəжірибесі; ережелер, дəстүрлер; халықаралық қатынастар шарттары; жұмыс орындарындағы ережелер;

ы

Арнайы технология Келушілерге қызмет көрсетуді ұйымдастыру: Сауда залын қызмет көрсетуге дайындау; бөлмелер мен жабдықтарды жинау; түскі ас үстелі мен орындықтарын орналастыру; асханалық асжаулықтарды, ыдыстар мен аспаптарды қабылдау; дəмдеуіштер мен дəмқосарларды дайындау тəртібі мен ережелері; үстелдерге сервировка жасау; келушілерге қызмет көрсету; келушілерді қарсы алу тəртібі мен ережелері; сусындар мен тағамдарды ұсыну: сатылылығы, ұсыну мерзімі, ыдыстар мен аспаптар жиынтығы; басытқылардың, көжелердің, екінші тағамдардың жекеленген түрлерін ұсыну ерекшеліктері; арақ-шарап жəне темекі өнімдерін ұсыну техникасы мен ережелері; келушілермен есеп айырысу; арнайы қызмет көрсету формалары; қызмет көрсетудің түрлері; үйлену тойлары мен мерекелік кештерді үйлеріне барып ұйымдастыру жəне оларға қызмет көрсету ерекшеліктері; банкеттерді қабылдау жəне қызмет көрсету; банкеттердің түрлері; қызмет көрсетудің жалпы ережелері жəне банкетке қатысушыларға қызмет көрсету тəртібі; қабылдаудың түрлері, олардың міндеттері, ерекшеліктері мен тиімділіктері, қызмет көрсетуді ұйымдастырудың жəне сауда залын дайындау ерекшеліктері, ережелері, сатылылығы жəне қызмет көрсету тəсілдері.

БҚ1-5 КҚ1-10 АҚ1-8

БҚ1-5 КҚ3 КҚ7 АҚ1 АҚ8

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -құқықтық базаның мақсаттары, міндеттері, принциптері, объектілері, субъектілері, құралдары, тəсілдері; - өлшем теориясының негіздері -халықаралық жəне аймақтық стандарттардың құрылымы; -ҚР МЖМБС сертификациясының жүйесі. істей алуы тиіс: - мемлекеттік жəне мемлекетаралық жүйені қолдану; -ұлттық, аймақтық, халықаралық стандартизацияны анықтау; -қоғамдық тамақтандыруда қызмет көрсету, дайын өнім мен азық-түлік өнімдерін сертификаттау тəртібі;

ы ж ы ж мы

БҚ1-5 0508012 АҚ3 0508022 АҚ2 0508032 КҚ1-6 АҚ1-5 0508042 КҚ6 АҚ10 0508052 КҚ6 АҚ8 АҚ10

КП.00

БҚ1-5 КҚ1-8 АҚ1-10

Кəсiби əрекеттерді құқықтық қамтамасыз ету: азаматтық заңнама; азаматтық құқықтық қатынас; əкімшілік құқықтың субъектілері;азаматтық құқықтық қатынастардың объектілері, тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңдар; сатып алу туралы, мүліктік найм (аренда) жеткізу, келісімдік, сақтандыру тəртібі, жеткізу, сақтау, комиссиялар, алу, бірлескен қызмет туралы келісішарт; несиелік келісім-шарт; ұйымдар мен кəсіпорындардағы құқықтық ұйымдастыру формаларын қолдану; - еңбек жəне сараптау заңдары;

ЖКП. 1.10

Н

Арнайы технология -Калькуляция жəне есеп негіздері: бухгалтерлік есеп: түсінік, міндет, əдіс; шаруашылық операциялардың механизациясы; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарында есеп ұйымдастырудың жалпы принциптері; материалдық жауапкершілік; есеп құжаттары туралы түсінік; кулинарлық өнімдер мен тағамдардың рецеп жинағы; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындары үшін ұн, нан, кондитерлік өнімдердің рецеп жинағы, оны қолдану; қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындарындағы баға жəне бағаның құрылуы; баға жəне бағаның құрылуы туралы түсінік; норматив бойынша шикізат санын есептеу; өндірісте жəне кондитерлік цехтағы дайын өнім мен шикізаттың есебі; - арзан бағалы жəне тез тозатын бұйымдардың, материалдықтехникалық жабдықтау пəнінің есебі; Саудалық есептеулер: Қоғамдық тамақтандырудағы есептеу жұмыстары; есептеу теорияларының негізгі ережелері; Өлшеу жəне өлшем туралы ұғым; метрология жəне оның есептеумен байланысы; өлшем бірлігінің халықаралық жүйесі; есептеудің қарапайым тəсілдері мен құралдары; есептеу кестелері; есептеу техникасы құралдарын пайдалану.

КП.00

БҚ1-5 КҚ1-6 0508032 АҚ1-5

БҚ1-5 КҚ1 КҚ2 КҚ3 КҚ6 КҚ10 АҚ1-5

К

Біліктілігі; «Даяшы» Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: залды қызмет көрсетуге дайындау барысында атқарылатын жұмыстардың сатысын; қызмет көрсету түріне жəне залдың формасына сəйкес үстелдерді орналастыру схемасын; асханалық ыдыстардың, асжаулықтар мен аспаптардың топтастырылуын; сервировканың түрлерін, қызмет көрсету формаларын, тағамдар мен сусындарды ұсыну тəсілдерін; қонақтарды əдеппен қарсы алу; тағамдар мен сусындардың аспаздық сипаттамасын; бақылау-кассалық аппараттармен жұмыс істеу ережелерін; дербес компьютермен жұмыс істеуді; банкеттер жəне банкет қабылдауды; оларға қызмет көрсету ерекшеліктерін. Істей алуы тиіс: қызмет көрсету түріне сəйкес түскі ас залына үстелдерді орналастыру; асжаулықтарды, ыдыстарды жəне аспаптарды дайындау; үстелді алдын ала дайындау жəне сол мезетте дайындау; асжаулықты күрделі жəне жай тəсілмен бүктеу; көжелер ұсыну; тəрелкелерді тасымалдау техникасын қолдана отырып порциялық тағамдарды ұсыну; тағамдарды салуға арналған аспаптарды пайдалану; ыстық сусындарды ұсыну; алкогольсіз салқын сусындарды ұсыну; сусындарды бөтелкемен ұсыну; үш тілде сый-құрмет көрсету; дастарқан мəзірінде көрсетілген тағамдарды сипаттай білу;

БҚ1-5 0508022 КҚ1-6 АҚ1-5

КП.00

БҚ1-5 КҚ1-6 0508022 АҚ1-8

Мемлекеттік тілде іс жүргізу -пəннің мақсаты мен міндеттері; -оргтехника құралдарының жалпы сипаттамасы, кəсіпорындағы процестердегі ұйымдастыру жəне басқару жұмыстарына енгізу жəне оларды қолдану; -іс жүргізу жəне корреспонденция туралы ұғым; -құжаттарды құрастыру жəне олардың функциялары; -құжаттарды рəсімдеу ережелері, олардың құрамды бөліктері мен пайдалану, оларды топтастыру жəне сақтаушылар: -басқару-ұйымдастыру құжаттары туралы ұғым, топтастыру, сипаттамасы, рəсімдеу ерекшеліктері; -құжаттардың басқа да түрлері, -басқаруды құжаттармен қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі; (ГСДОУ); -іс жүргізуді компъютерлеудің маңызы, міндеттері, перспективалары, құрамды бөліктері, негізгі принциптері. құжаттарды ПЭВМ рəсімдеу.

ы

АП 2.8

Оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -тамақтануды ұйымдастырудағы (ТҰ) есептеу жұмыстары; -есептеу тəсілдері мен есептегіш құралдар; -есептейтін техникалық құралдарды пайдалану; Істей алуы тиіс: -есепті жылдамдатып жүргізу; - есептейтін техникалық құралдарды таңдау жəне пайдалану

Арнайы технология – Кондитерлік ұн өнімдерін дайындау технологиясы: Кондитерлік шикізаттарды өндіріске дайындау; Кондитерлік ұн өнімдерін дайындаудың технологиялық процесі; Кондитерлік өнімдер дайындауға арналған жартылай өнімдер; қамыр илеу жəне оны қопсыту тəсілдері; ашытылған қамыр жəне одан алынатын өнімдер; ашытылмаған қамыр, одан алынатын өнімдер; пряник қамыры, одан алынатын өнімдер; үгілмелі қамыр жəне одан алынатын өнімдер; бисквит қамыры, одан алынатын өнімдер; торттар мен пирожныларды əрлеуге арналған жартылай өнімдер; пирожнылар мен торттарды дайындаудың негзігі процестері; төменгі калориялы кондитерлік жəне ұннан дайындалған тоқаш өнімдері;

КП.00

ЖКП 01 Жалпы кəсіптік пəндер ЖКП 1.1 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -пəннің мақсаты мен міндеттері; -оргтехника құралдарының жалпы сипаттамасы, кəсіпорындағы процестердегі ұйымдастыру жəне басқару жұмыстарына енгізу жəне оларды қолдану; -іс жүргізу жəне корреспонденция туралы ұғым; -құжаттарды құрастыру жəне олардың функциялары; -құжаттарды рəсімдеу ережелері, олардың құрамды бөліктері мен пайдалану, оларды топтастыру жəне сақтаушылар: -басқару-ұйымдастыру құжаттары туралы ұғым, топтастыру, сипаттамасы, рəсімдеу ерекшеліктері; -құжаттардың басқа да түрлері, -басқаруды құжаттармен қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі; (ГСДОУ); -іс жүргізуді компъютерлеудің маңызы, міндеттері, перспективалары, құрамды бөліктері, негізгі принциптері. Істей алуы тиіс: - ұйымдастыру - басқарушы құжаттаманың жүйесiн бiр iзге салу (ОРД); -құжаттармен, құжат айналымдармен, құжаттар ағынымен жұмыс істеуді ұйымдастыру; -құжаттарды тіркеу, сақтау жəне орындалуын бақылау; құжаттарды ПЭВМ рəсімдеу. ЖКП 1.2 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - азаматтық заңнама; - азаматтық құқықтық қатынас; - əкімшілік жауапкершілік туралы заң; - тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңдар; істей алуы тиіс: - Сатып алу туралы, жеткізу, келісімдік, сақтандыру тəртібі, жеткізу, сақтау, тексеру, алу, бірлескен қызмет туралы келісімшарт жасау; - несиелік келісімшарт жасау; -ұйымдар мен кəсіпорындарда құқықтық ұйымдастыру формаларын қолдану; - еңбек заңдылықтары мен төрелік ету заңдылықтарын қолдану; ЖКП 1.3 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -мақсаттар, негізгі ұғымдар, функциялар, мəні мен принциптері; -меншік формалары мен түрлері; -жоспарлардың түрлері, негізгі этаптары, мазмұны, стратегиялық жоспарлау -жоспарларды экономикалық негіздеу тəсілдері; -бизнес-жоспарлау; пайдаланылуы, мазмұны, оның құрылымы; -экономикалық ұғымдар, түрлері, пайдалану, ақпараттар бастауы, этаптары; -нарықтық инфрақұрылым; Істей алуы тиіс: -ұйымның экономикалық меншікті əрекеттерін басқару; -əрекеттерді жоспарлау; -болжамдарды құрастыру жəне жоспарлау барысында ақпараттарды пайдалану; -жоспарлардың орындалуын бақылау жəне сараптау; -тауарлыр мен қызмет көрсетудің жағдайын талдау; -инфрақұрылым элменттерін түсіну, құрастыру жəне қалыптастыру.

ы

АП 2.7

БҚ1-5 0508012 КҚ1-6 АҚ1-7

БҚ1-5 КҚ1-6 АҚ1-7

ы

АП. 2.6

Біліктілігі: «Кондитер» Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: -əртүрлі қамыр дайындау ерекшеліктерін; -қамырды көпірту тəсілдерін; - нанды пісіргенде салмағының кемуі жəне нанның пісіргенде беретін артық салмағы - қамырдан жартылай өнімдер мен ұн өнімдерін пісірудің температуралық жəне уақыт режимі; -жартылай өнімдердің түрлері; - қамыр илеу барысындағы процестердің мəні; -қамыр дайындау барысында пайдаланатын шикізат түрлері; -торттар мен пирожныларды өңдеудің тəсілдері; Істей алуы тиіс: -ұннан дайындалатын кондитерлік өнімдердің рецептуралар Жинағымен жұмыс істеу; -ашытылған қамырды илеу жəне бөлу; -жартылай өнімдерді дайындауға арналған механикалық жабдықтарды пайдалану; -кондитер өнімдерін дайындау процесінде жылулық жабдықтарын пайдалану; -жартылай өнімдерді əрлейтін түрліше заттармен əсемдеу. Біліктілігі: «Калькулятор» Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - бухгалтерлік есеп: түсінік, міндеттер, əдістер; - шаруашылық операциялардың механизациясы - баға жəне бағаның құрылуы, калькуляция туралы түсінік, норматив бойынша шикізат санын есептеу; - өндірісте жəне кондитерлік цехтағы дайын өнім мен шикізаттың есебі; - арзан бағалы жəне тез тозатын бұйымдардың, материалдықтехникалық жабдықтау пəнінің есебі; - құжат рəсімдеу, қолданыстан шығару тəртібі; істей алуы тиіс: - ҚТӨ есеп жүргізу; - шаруашылық есеп жүргізу; - калькуляциялық карточка құрастыру; - шикі жəне дайын өнімге есеп бойынша құжат рəсімдеу; - материалдық-техникалық жабдықтау пəндеріне есеп жүргізу;

Арнайы технология - Тағам дайындау технологиясы: көкөністер мен саңырауқұлақтарды механикалық кулинарлық өңдеу; технологиялық процесс; шикізат; жартылай өнім; дайын өнім; көкөністерді өңдеудің ережесі; балық жəне теңіз өнімдерін механикалық кулинарлық өңдеу; технологиялық процесс, тураудың негізгі түрлері; дүмбіл өнім; ассортимент, аспаздық қолдануға дайындау технологиясы; сапасына қойылатын талаптар, сақтау шарттары мен мерзімі; котлет салмағы : рецептура, дайындау технологиясы, оның дүмбіл өнімдері; етті, ет өнімдерін, ауылшаруашылық құстарын аспаздық өңдеу: технологиялық процесс, операциялардың реті; дүмбіл өнім: ассортимент, аспаздық қолдануға дайындау технологиясы; сақтау жағдайы мен мерзімі; азық-түлікті жылу аспаздық өңдеу: пайдалану, қайнату, оның түрлілігі, қайнату жəне оның түрлілігі, жылу өңдеудің құрама жəне қосымша тəсілдері, жылу өңдеудің температурасы мен ұзақтығының дайын өнім сапасына əсері; көжелер: тамақтанудағы маңызы, жіктелуі, сорпаларды дайындау технологиясы жəне оның түрлілігі, рецептурасы; көжелерді дайындау технологиясы, сапасына қойылатын тараптар, ұсыну ережесі; сақтау шарттары мен мерзімі; тұздықтар: тамақтанудағы маңызы, жіктелуі, сорпаларды дайындау технологиясы жəне оның түрлілігі, рецептурасы; көжелерді дайындау технологиясы, сапасына талап, ұсыну ережесі; сақтау жағдайы мен мерзімі; жармадан жасалған тағамдар, атбұршақ жəне макарон өнімдері; көкөністен жасалған тағамдар мен гарнирлер; балық, ет тағамдары ірімшік пен жұмыртқадан жасалған тағамдар; салқын тағамдар мен дəмтатымдар; тəтті тағамдар; емдік тамақтану тағамдары; емдəмге мінездеме; емдəмдік тағамдарды дайындау ерекшелігі;

Аспаздың кəсіптік құзыреттілігі: Ет шикізаттарына алғашқы өңдеу жүргізу, еттің əр түрінен жартылай өнімдер дайындау; балық жəне теңіз өнімдерінің шикізатына алғашқы өңдеу жүргізу, олардан жартылай өнімдер дайындау; саңырауқұлақтар мен көкөністерге алғашқы өңдеу жүргізу, олардан жартылай өнімдер дайындау; тағамдар дайындау үшін қолданылатын азық-түлік тағамдарын (тұқым, жидек, дəн, бұршақ бас, жұмыртқа, сүт, май, дəмтатым заттар, дəмқосарлар жəне т.б.) дайындау; Салқын тағамдар жəне басытқылар дайындау үшін азық-түліктер дайындау; салқын тағамдарды жəне басытқыларды (салаттар, бутербродтар, көжелер, десерттер жəне т.б.) дайындау жəне əсемдеу; Азық-түліктер дайындау жəне олардан көжелер, тұздықтар дайындау. Көкөністерден, саңырауқұлақтардан, дəннен жəне бұршақтардан тағамдар, гарнирлер дайындау жəне əсемдеу. Балықтан жəне балыққа жатпайтын теңіз өнімдерінен тағамдар дайындау жəне əсемдеу. Еттен, ет өнімдерінен, үй құстарынан тағамдар дайындау жəне əсемдеу. Жұмыртқадан, сүт өнімдерінен, ұннан тағамдар дайындау жəне əсемдеу. Сусындар жəне десерттер дайындау жəне əсемдеу. Кондитердің кəсіптік Кондитерді мамандандыру құзыреттілігі: модульдері: Əртүрлі қамыр түрлерін илеуді Ашыған қамырдан өнімдер дайындау жүзеге асыру. жəне əсемдеу. Қамырдан жартылай өнімдер Майқоспа престі қамырдан өнімдер қалыптау. дайындау жəне əсемдеу. Ұн өнімдерін жəне жартылай Қантты қамырдан өнімдер дайындау өнімдерді пісіру. жəне əсемдеу. Қайнатылған қамырдан өнімдер дайын- Əрлейтін жартылай өнімдер дайындау. дау жəне əсемдеу. Қатпарлы қамырдан өнімдер дайындау Жаппай кондитерлік өнімдерді əсемдеу. жəне əсемдеу. Бисквитті қамырдан өнімдер дайындау Тапсырыс бойынша кондитерлік өнімдерді əсемдеу. жəне əсемдеу. Ұлттық кондитерлік ұн өнімдерін дайындау жəне əсемдеу. Калькулятордың кəсіптік Калькуляторды мамандандыру құзыреттілігі: модульдері: Дайындалған тағам мен өнімнің Тағам мен өнімнің рецептурасын калькуляциясын құрастыру. қолдану. Қонақтарға жылдам қызмет көрсетуге арналған есептеулерді орындау. Даяшының кəсіптік Даяшыны мамандандыру модулі: құзыреттілігі: Қонақтарға ас мəзірі бойынша тағам Банкет залын немесе тамақтану таңдауға кеңес беру. Тамақтану залында қонақтарға қызмет залын қызмет көрсетуге дайкөрсету: таңғы ас, бизнес-ланч, түскі ындау. ас, кешкі ас. Қонақтарды қарсы алу жəне Банкеттер мен қабылдауларда қызмет тапсырыс қабылдау. көрсету. Тапсырысты орындау. Көпшілік шараларда қызмет көрсету. Қонақтармен есептесу. Пайдаланған ыдыстар мен құралдарды жинау. Барменді мамандандыру модулі: Барменнің кəсіптік Салқын сусындарды құю. құзыреттілігі: Ыстық сусындарды дайындау жəне Бардың тауар қорын бақылау. əсемдеу. Жұмыс орнын жəне бар Аралас сусындарды дайындау жəне жабдығын, бұйымдарын əсемдеу. қолдануды ұтымды Компанияға (parti ) сусындар дайындау ұйымдастыру. жəне ұсыну. Қонақтарды қарсы алу жəне тапсырыс қабылдау. Тапсырысты орындау. Қонақтармен есептесу. Əртүрлі аралас сусындар дайындау. Сусындарға гарнир (toping) дайындау.

ы м

АП. 2.6

Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі тиіс: - азық-түлікті механикалық кулинарлық өңдеудің əдістері; - шикізатты өңдеудің арнайы тəсілі; - жылу өңдеу əдістері; - көжелерді дайындау технологиясы, сапасына талап; - тұздықтардың жіктелуі, сапасына талап; -еттен, құстан, балықтан, көкөністен, атбұршақтан жəне макароннан жасалған өнімдер; - гарнирлер; балық, ет тағамдары ірімшік пен жұмыртқадан жасалған тағамдар; - салқын тағамдар мен дəмтатымдар; тəтті тағамдар, сақталу мерзімі жəне ұсыну; - қамыр өнімдерін дайындау технологиясы; - жентек дайындау технологиясы; істей алуы тиіс: - шикізатты алғашқы механикалық өңдеу; - азық-түлікті əртүрлі тəсілдер қолдана отырып өңдеу; - жылулық өңдеу əдістері; - аспаздық рецепт жинағын қолдану жəне онымен жұмыс істеу; - дайын тағамды ұсыну үшін ыдыс таңдау; - тағамды көкшіліктермен, көкөністермен əсемдеу; - тағамның ұсыну температурасын, сақталу мерзімін бақылау; - дайын тағаммен таныстыру;

Аспазды мамандандыру модульдері: Ұшаны сүйектерден ажырату. Дайындалатын жартылай өнімдердің пайдалануына сəйкес ет сұрыптауды орындау. Құстардың етін сүйегінен ажырату жəне жартылай өнімдер дайындау. Балықтарды өңдеу жəне одан жартылай өнімдер дайындау. Көжелер дайындау. Ыстық тағамдар дайындау. Салқын тағамдар жəне басытқылар дайындау. Ұн жəне нан- тоқаш өнімдерін дайындау. Жедел қызмет көрсету үшін тағамдарды ұсынуға жіберу.

ы

АП. 2.6

КП.00

Б ы ы

Жалғасы Басы 11 бетте

8 қазан 2014 жыл

Т

12


(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде).

1

2

ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04

Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ(орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Модуль бойынша жиынтығы: Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Экономика негіздері Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері Құқық негіздері Модуль бойынша жиынтығы: Кəсіптік модульдер Жалпы кəсіптік пəндер Мемлекеттік тілде іс жүргізу Микроэкономика Макроэкономика Əлемдік экономика жəне халықаралық экономикалық қатынастар Ақша, қаржы, несие Статистика Экономистерге арналған математика Экономикалық информатика жəне ақпараттық технологиялар Менеджмент негіздері Маркетинг негіздері Бухгалтерлік есеп негіздері Шаруашылық қызметті құқықтық реттеу Салық жəне салық салу Банк ісі Цикл бойынша жиынтығы: Арнайы пəндер «Бухгалтер-ревизор (аудитор)» біліктілігі Қаржылық есеп Қаржы есебін талдау Экономикалық талдау Аудит Ұйым экономикасы «Экономист-бухгалтер» біліктілігі Қаржылық есеп Қаржы есебін талдау Экономикалық талдау Аудит Ұйым экономикасы Цикл бойынша қорытынды: Модуль бойынша барлығы: Қосымша пəндер Цикл бойынша жиынтығы: Теориялық оқу қорытындысы Кəсіптік практика Танысу практикасы Оқу практикасы Біліктілік практикасы Барлық практикалық сағат саны Емтихандар: - аралық аттестаттау - қорытынды аттестаттау - кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Барлығы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 23-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

ЖКП 06 ЖКП 07 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 ҚП 00 КП 00 КП 01 КП 1.1 КП 02 Е АА ҚА

К Ф

6

7

8

9

10

4

5

/1 /1 /1 1/3

72 64 80 184 400

80 80

184 320

/2 1/ /1 /1

70 92 120 64

46 62 84 32

24 30 36 32

2 1 1,2 1

1 1 1

ЖКП 09 ЖКП 10 ЖКП 11 ЖКП 12

1/

162

98

64

1,2

1

ЖКП 13 ЖКП 14

1/

100

20

80

1

/1

90 698

54 396

36 302

1

1

1/ 1/1

170 130

112 70

58 60

1,2 2

1

1/1 /2

130 80 510 1208 48 48 1656

66 50 298 694 48 48 822

64 30 212 514

1,2 2

72 64

1 1 1 1,2

1 1 1

834

КП 00 КП 1.1 КП 1.2 КП 1.3 Е

2880 80 136 3096

ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ƏЭП 00 ƏЭП 01 ƏЭП 02 ƏЭП 03 ƏЭП 04 ƏЭП 05 КМ 00 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04 ЖКП 05 ЖКП 06 ЖКП 07 ЖКП 08 ЖКП 09 ЖКП 10 ЖКП 11 ЖКП 12 ЖКП 13 ЖКП 14 АП 00 АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 АП 05 АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 АП 05 ҚП 00 КП 00 КП 01 КП 02 КП 03 Е

К Ф

3/1,2 3/1,2 /1,2 /1 3/2 /1 3/1,2 2/1 /1,2 /1,2 /1 /1 /1,2 /1,2 /1

160 160 78 47 98 38 154 76 117 114 38 38 140 156 34 1448

160 110

/3,4 /3,4 6/3,4,5

92 84 164 340

/4 /6 /2 /4

40 32 40 36

/2

Бақылау жұмыстарының саны

5

Жалпы орта білім базасында

4

Негізгі орта білім базасында

Теориялық сабақтар

3

Курстық жоба (курстық жұмыс)

Жалпы білім беретін пəндер Қазақ (орыс) тілі Қазақ (орыс) əдебиеті Шетел тілі Дүниежүзі тарихы Қазақстан тарихы Қоғамтану Математика Информатика Физика Химия Биология География Алғашқы əскери дайындық Дене тəрбиесі Өзін-өзі тану Модуль бойынша жиынтығы: Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіби қазақ (орыс) тілі Кəсіби шетел тілі Дене тəрбиесі Модуль бойынша жиынтығы Əлеуметтік-экономикалық пəндер Мəдениеттану Философия негіздері Экономика негіздері Əлеуметтану жəне саясаттану негіздері Құқық негіздері Модуль бойынша жиынтығы: Кəсіптік модульдер Жалпы кəсіптік пəндер Мемлекеттік тілде іс жүргізу Микроэкономика Макроэкономика Əлемдік экономика жəне халықаралық экономикалық қатынастар Ақша, қаржы, несие Статистика Экономистерге арналған математика Экономикалық информатика жəне ақпараттық технологиялар Менеджмент негіздері Маркетинг негіздері Бухгалтерлік есеп негіздері Шаруашылық қызметті құқықтық реттеу Салық жəне салық салу Банк ісі Цикл бойынша жиынтығы: Арнайы пəндер «Бухгалтер-ревизор (аудитор)» біліктілігі Қаржылық есеп Қаржы есебін талдау Экономикалық талдау Аудит Ұйым экономикасы «Экономист-бухгалтер» біліктілігі Бухгалтерік есеп Қаржы есебін талдау Экономикалық талдау Аудит Ұйым экономикасы Цикл бойынша қорытынды: Модуль бойынша барлығы: Қосымша пəндер Цикл бойынша жиынтығы: Теориялық оқу қорытындысы Кəсіптік практика Танысу практикасы Оқу практикасы Біліктілік практикасы Барлық практикалық сағат саны Емтихандар: - аралық аттестаттау - қорытынды аттестаттау - кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Барлығы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

Оқу уақытының (сағат, кредит) көлемі *Курстар мен семесОлардың ішінде трлерге бөлу Зертханалық практикалық сабақтар

ЖБП 00 ЖБП 01 ЖБП 02 ЖБП 03 ЖБП 04 ЖБП 05 ЖБП 06 ЖБП 07 ЖБП 08 ЖБП 09 ЖБП 10 ЖБП 11 ЖБП 12 ЖБП 13 ЖБП 14 ЖБП 15

Бақылау нысандары емтихан/ сынақ

Білім коды жəне бейіні 0500000 – Қызмет көрсету, экономика жəне басқару**** Мамандығы: 0518000 – Есеп жəне аудит Біліктілігі: 051802 3 – Бухгалтер-ревизор (аудитор) 051803 3 – Экономист-бухгалтер Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 2 жыл 10 ай Негізгі орта білім базасында Оқу процесінің жоспары

2

6

7

8

9

10

1,2,3 1,2,3 1,2 1 2,3 1 1,2,3 1,2 1,2 1,2 1 1 1,2 1,2 1

4 4 1 1 1 1 2 2 1 1 1 1 1

3,4 3,4 3,4,5,6

2 3

40 32 40 36

4 6 2 4

1 1 1 1

32 180

32 180

2

1

4/3 /4 /6 /4

70 40 30 40

40 30 20 30

30 10 10 10

3,4 4 6 4

1 1 1 1

4/ /3 /3

122 54 72

92 34 40

30 20 32

3,4 3 3

1 1 1

/4

100

40

60

4

1

/5 /2 /3 /6

42 36 82 36

32 26 52 26

10 10 30 10

5 2 3 6

1 1 1 1

/4 /6

80 60 864

60 40 562

20 20 302

4 6

1 1

47 98 38 96 38 97 74 28 38 110 36 34 1004

50 78

58 38 20 40 10 30 120 444 92 84 164 340

6/4,5 6/ /6 5/4,6 5/4

170 80 60 130 100

98 46 40 110 80

42 34 20 20 20

30

6/4,5 6/5 5/6 /6 5/4

170 80 90 80 120 540 1404 48 48 3420

98 46 70 60 100 374 936 48 48 2168

42 34 20 20 20 136 438

30

/4

30 30

1

4,5,6 6 6 4,5,6 4,5

1 1 1 1 1

4,5,6 5,6 5,6 6 4,5

1 1 1 1 1

4

1222 30

36 216 432 684 216 144 67 5 4320 300

АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 АП 05

ҚП 00

756 1152 72 36 31 5

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 24-қосымша

1

АП 00

АП 01 АП 02 АП 03 АП 04 АП 05

1152 396

Барлығы

ЖКП 05 ЖКП 06 ЖКП 07 ЖКП 08

Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Оқу пəндері мен циклдардың атауы

ƏЭП 05 КМ 00 ЖКП 0 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04

3

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Индекс

ƏЭП 01 ƏЭП 02 ƏЭП 03 ƏЭП 04

340 4960

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

К Ф

6

7

8

9

10

3

4

5

/1,2 /1,2 1/ 4/1,2,3

72 64 80 176 392

80 80

176 312

/3 /3 /1 /2

40 32 40 36

30 22 30 20

10 10 10 16

3 3 1 2

1 1 1 1

/3

32 180

22 124

10 56

3

1

/1,2 /1 /3 /4

70 40 32 40

40 30 22 30

30 10 10 10

1,2 1 3 4

2 1 1 1

/1,2 /1 /1

122 54 72

92 34 40

30 20 32

1,2 1 1

1 1 1

/2

100

40

60

2

1

/4 /1 1/ /4

42 36 90 38

32 26 70 38

10 10 20

4 1 1 4

1 1 1 1

/2 /2

80 60 876

60 40 594

20 20 282

2 2

1 1

3/2,4 4/ /4 4/2,3 3/2

170 60 60 130 100

100 40 40 110 80

40 20 20 20 20

30

3/2,4 4/3 4/3 /4 3/4

170 80 90 60 120 520 1396 48 48 2016

100 60 70 40 100 370 964 48 48 1216

40 20 20 20 20 120 402

30

30 30

770

30

/2

72 64

1,2 2 1,2 3 1 1 1,2,3,4

2,3,4 4 4 2,3,4 2,3

1

2,3,4 3,4 3,4 4 3,4

36 252 432 720 144 72 67 5 2880 200 232 3312

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 26-қосымша 0518000 – «Есеп жəне аудит (салалары бойынша)» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары Оқу мерзімі: 2 жыл 10 ай негізгі орта білім базасында жалпы орта білім алумен Пəн Пəндер мен кəсіптік модульдердің оқу циклінің циклдері қысқаша атауы (коды)

ЖБП 00 КМ 00 ЖКП 00 ЖКП 01

Жалпы білім беру пəндері Кəсіптік модульдер Жалпы кəсіптік пəндер Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: - қаржы ресурстарының мəні, мазмұны жəне құрамы; - қаржының басқадай экономикалық категорияларымен (бағалармен, бағалы қағаздармен, несиелермен т.б.) өзара байланыста болу ерекшелігі; - жоғарғы заңнамалық билік (органының) жүйесінің қаржы саласын басқару мен байланысты қызметі; - ҚР қаржы саясатының қағидаттары; - қаржының жедел жəне стратегиялық басқарудың əдістері; - қаржыландыру пішіндері; - мемлекеттік бюджеттің негізгі қызметі; - мемлекеттік бюджеттік табыстарымен шығындар бойынша қызметі; - бюджет тапшылығының мəні жəне оны басқару тəсілдері; - бюджеттік құрылым мен бюджеттік үдерістердің қағидаттары; - қарыз капиталы ерекшеліктерінің құралу көздері; несие түрлері, қызметі жəне қағидаттары; - инвестициялық қызметтің қағидаттары; - күрделі қаржыны қаржыландырудың тəртібі; - бағалы қағаздар нарығының ерекшеліктері; - сақтандырудың қызметі жəне оның ерекшеліктері; - ҚР салық жүйесінің қағидаттары жəне салық салу түрлері; - инфляцияның пайда болу себептері істеуі керек: - қаржы жүйесінің жеке буындарының қызметінің байланысын құру; - қаржы нарығының жағдайын талдай білуі; - бюджет тапшылығының себептерін талдайды; - акцияның құнын жəне дивиденттердің көлемін есептейді; - ұйымның несие төлеуге қабілеттілігін талдайды; - несие мен байланысты құжаттарды дайындап, несиелік өтінішті жəне келісім – шартты толтырады; - несиелік пайызды есептейді; - сақтандыру сомасы мен сақтандыру төлемін есептейді; - ұйымның қаржы – шаруашылық қызметінің нəтижесін сипаттаушы көрсеткіштерді есептейді; - əр түрлі меншіктілік пішініндегі ұйымдардың табыстары мен шығындарының көлемін анықтайды; - инфляцияның өсу қарқынын есептейді; - сақтандыру мен сақтандыру қызметінің ерекшеліктері; - салық салу түрлері жəне ҚР-ның салық жүйесінің қағидаттары; - инфляцияның пайда болу себептері ЖКП 02 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: - экономикалық теория пəнінің мазмұны, қызметтері мен əдістері; - өндірістің даму сатылары, еңбек құралының категориялары, еңбек күші, қоғамның өндірістік күші; - өндірістің факторларының жəне экономикалық ресурстарының түрлері; - экономиканың негізгі сұрақтары, басты экономикалық мəселелер; - экономикалық қатынастар жəне құқықтық жүйе ретінде меншік мəні, меншік түрлері мен типтері, меншіктік қатынастардың қалыптасуы; - өндірісті ұйымдастырудың формалары, натуралды жəне тауарлық өндіріс мəні, тауарлық өндірістің қалыптасуының ағы шарттары,құн заңы жəне оның функциялары; - нарық ұғымы, түрлері мен қызметтері, нарық конъюнктурасы жəне инфрақұрылымы, нарыққа өту шарттары; - сұраныс пен ұсыныстың теориясының негіздері, сұраныс пен ұсыныс заңы жəне қисықтары, сұранысқа əсер етуші бағалық емес факторлар; - шығындардың əр түрінің мазмұны, қысқа жəне ұзақ мерзімде шығындарды төмендету жолдары; - жетілген жəне жетілмеген бəсеке нарықтары, монополияның, монополиялық бəсекенің жəне олигополияның ерекшеліктері; - өндіріс факторларының жəне ресурстарының нарықтарының ерекшеліктері, факторлық табыс түрлері; - экономиканы мемлекеттік реттеудің жүйесі, оның мақсаттары жəне қызметтері, əдістері мен қағидалары; - ұлттық экономика мəні, ұлттық шоттар жүйесі жəне оның сипаттамасы, ЖҰӨ,ЖІӨ жəне ҰЩЖ басқа да көрсеткіштерінің өзара байланысы; - нарықты реттеудің алғы шарттары жəне мемелекеттің нарықтық процечтерге араласуының формалары; - экономикалық цикл мазмұны жəне оның түрлері; - экономикалық өсудің факторлары жəне негізгі типтері, экономикалық өсу деңгейін анықтау; - жұмыссыздық мəні жəе онфң түрлері, ҚР еңбек Кодексі; - инфляция мəні жəне ҚР антиинфляциялық саясаты;

Кəсіптік модульдердің бөлімдері мен пəндер атауы

Қалыптасу құзыретінің коды

КМ 00 ЖКП 00 ЖКП 01 ЖКП 02 ЖКП 03 ЖКП 04 ЖКП 05

Бақылау жұмыстарының саны

Жалпы гуманитарлық пəндер Кəсіптік қазақ (орыс) тілі Кəсіптік шетел тілі Қазақстан тарихы Дене тəрбиесі Цикл бойынша жиынтығы: Кəсіптік модульдер Жалпы кəсіптік пəндер Мемлекеттік тілде іс жүргізу Экономикалық теория негіздері Ақша, қаржы, несие Статистка Экономистерге арналған математика Экономикалық информатика жəне ақпараттық технологиялар Бухгалтерлік есеп негіздері Цикл бойынша жиынтығы: Арнайы пəндер Қаржылық есеп Экономикалық талдау жəне қаржы есептемесін талдау Ұйым экономикасы Салық жəне салық салу Цикл бойынша жиынтығы: Модуль бойынша жиынтығы: Қосымша пəндер Цикл бойынша жиынтығы: Теориялық оқу қорытындысы: Өндірістік оқыту жəне кəсіптік практика Өндірістік оқыту Оқу-өндірістік шеберханасындағы практика Кəсіптік практика Барлық прктикалық сағат саны Емтихандар: - аралық аттестаттау - қорытынды аттестаттау - кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Қорытынды: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

Жалпы орта білім базасында

ЖГП 00 ЖГП 01 ЖГП 02 ЖГП 03 ЖГП 04

Негізгі орта білім базасында

2

Курстық жоба (курстық жұмыс)

1

Барлығы

ƏЭП 00

Зертханалық практикалық сабақтар

Оқу пəндері мен циклдардың атауы

Оқу уақытының (сағат, кредит) көлемі *Курстар мен семесОлардың ішінде трлерге бөлу Теориялық сабақтар

Индекс

Бақылау нысандары емтихан/ сынақ

Білім коды жəне бейіні 0500000 – Қызмет көрсету, экономика жəне басқару**** Мамандығы: 0518000 – Есеп жəне аудит Біліктілігі: 051801 2 – Бухгалтер Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 1 жыл 10 ай Жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары

Барлығы

Бақылау жұмыстарының саны

Оқу пəндері мен циклдардың атауы

Жалпы орта білім базасында

Индекс

Оқу уақытының (сағат, кредит) көлемі *Курстар мен семесОлардың ішінде трлерге бөлу Негізгі орта білім базасында

Ескерту: ЖБП– Жалпы білім беретін пəндер; ЖГП– Жалпы гуманитарлық пəндер; ƏЭП- Əлеуметтік-экономикалық пəндер; ЖКП – Жалпы кəсіптік пəндер; АП – арнайы пəндер; БҰАП – жұмыс берушілердің талаптары бойынша білім беру ұйымдары анықтайтын пəндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кəсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ – кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілік беру; К – консультация; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу оқыту формасына, мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне жəне тағы басқаларға байланысты өзгертіледі.

Курстық жоба (курстық жұмыс)

4320 240 200 4760

Білім коды жəне бейіні 0500000 – Қызмет көрсету, экономика жəне басқару**** Мамандығы: 0518000 – Есеп жəне аудит Біліктілігі: 051802 3 – Бухгалтер-ревизор (аудитор) 051803 3 – Экономист-бухгалтер Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативтік мерзімі: 1 жыл 10 ай Жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары

Зертханалық практикалық сабақтар

1728 108 72 31 5

Теориялық сабақтар

К Ф

Барлық практикалық сағат саны Емтихандар: - аралық аттестаттау - қорытынды аттестаттау - кəсіптік даярлық деңгейін бағалау жəне біліктілікті беру Барлығы: Консультациялар Факультативтік сабақтар Барлығы:

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 25-қосымша Үлгілік оқу жоспары техникалық жəне кəсіптік білім

Бақылау нысандары емтихан/ сынақ

Е АА ҚА

13

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

Ақша, қаржы, несие: кіріспе; БҚ қоғамдық ұдайы өндірістегі 2,4 қаржылардың негізі, қызметтері жəне рөлі; қаржы жүйесін ұйымдастыру; қаржылық саясат жəне қаржылық механизм; қаржылық бақылау; шаруашылық субъектілер қаржылары; мемлекеттік қаржылардың жалпы сипаттамасы; салықтар жəне салықтар жүйені ұйымдастыру; мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар; несиенің негізі жəне қызметтері; мемлекеттік несие жəне мемлекеттік қарыз; үй шаруашылықтар қаржылары; сақтандыру; экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу; инвестициялық қызмет; экономикалық байланыс жүйесіндегі қаржылар; инфляция жəне мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты

Экономикалық теория негіздері: БҚ экономикалық теория пəні, 1,4 əдістері мен қызметтері; өндіріс мəні жəне өндірістік процестің негізгі мезеттері, өндіріс процесінде туындайтын экономикалық қатынастар; табиғи жəне экономикалық ресурстар мен өндіріс факторлары, өндірістік факторлардың табыстары, ресурстардың шектеулілік мəселелері жəне экономиканың негізгі сұрақтары; меншік қатынастары, олардың құқықтық жəне экономикалық мазмұны, меншік формалары жəне типтері, ҚР меншік қатынастырының қалыптасуы; натуралды жəне тауарлық өндіріс, олардың мəні жəне сипаттамасы, тауар ұғымы, оның қасиеттері, құн заңы жəне оның қызметтерінің нарықтық экономикада көрініс табуы; нарықтық экономика əні, артықшылықтары мен кемшіліктері; нарықтық құрылымдардың түрлері жəне нарықтық экономикаға өту шарттары; сұраныс пен ұсыныс ұғымы, сұраныс пен ұсыныс заңы, сұраныс пен ұсынысқа əсер етуші факторлар, нарықтық тепе-теңдік; өндірістік шығындар, олардың түрлері, шығындарды төменгдету; жетілген жəне жетəлмеген бəсеке нарықтары, жетілген бəсеке жағдайындағы фирма іс əрекеті, монополия жəне монопсония, монополиялық бəсеке, олигополия жəне оглигопсония; өндіріс факторлары-ның нарығы жəне олардың ерекшелік-тері; экономиканы мемлекеттік реттеу, антимонополиялық заңдар жүйесі, қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық мəселелері жəне мемлекет; ұлттық экономика, негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер жəне ұлттық шоттар жүйесі (ҰШЖ); мемлекеттің нарықтық

- жиынтық сұраныс жəне ұсыныс, оларды ң құраушылары; - ақша жүйесінің типтері, ақша ұсынысының құраушылары, мультипликатор ұғымы, ақша теориясы; - ақша-несие жүйесінің мəні, ҚР Ұлттық Банкінің реттеушілік ролі; - əлемдік нарық жəне шаруашылық мəні, ЕХБ, еңбек ресурстарының халықаралық миграциясы, халықаралық сауда теориясы; - əлемдік валюталық жүйенің даму эволюциясының сатылары; валюталық курс; - халықаралық экономикалық интеграция мəні; - ХХІ ғ. əлемдік экономиканың жаһандық мəселелері істеуі керек: - экономикалық талдаудың негізгі əдістерін қолдану; - қоғамдық өндірістің құрылымына сипаттама беру, қарапайым жəне кеңейтілген қайтаөндіріс; - факторлық тбасытардың түрлерін ажырату; - меншік құқықтарына, түрлеріне ,формаларына сипаттама беру; - экономикалық жүйенің негізгі типтері; - натуралды жəне тауарлық өндірісті салыстыру, тауардың тұтыну жəне ұсыну бағасы; - нарықты жіктеу, нарықтық экономитканығ артықшылықтары мен кемшілктерін анықтау; - сұраныс пен ұсыныстың қисықтарын сызу жəне талдау жасау; - тепе-теңдік бағасын анықтау; - икемділік көрсеткіштерін есептеу, икемсіз сұраныстан икемді сұранысты ажырата білу; - жалпы жəне шекті пайдалылықты анықтау, тұтынушының нақты табысы; - немқұрайлылық қисық-тары мен тұтынушының бюджет сызығын сызу; - өндіріс шығындарын анықтау; - фирманың əр түрлі табыстарының деңгейін анықтау, өнім көлемін анықтау; - нарықтық құрылымдар қызметінің нəтижесін салыстыру; - макроэкономикалық негізгі көрсеткіштерді есептеу; - экономикалық өсудің негізгі үлгілерін ажырату, берілген мемлекет үшін экономикалық өсу факторларының ішінде ең маңызды факторларды көрсету; - халықаралық сауда теориясына талдау жасау; - қарыз капиталының халықаралық нарығына сипаттама беру, халықаралық валюталық жүйе; - қазіргі əлемдік экономикада интеграциялық топтастыру; - бəсекеге қабілетті мемлекет экономикасына жаһандық мəселелердің əсерінің салдарына талдау жасау

экономикадағы ролі, нарықтық процестерге мемлекеттің арала-суының формалары мен шектері; экономикалық цикл жəне антициклдық реттеу; экономикалық өсудің мəні жəне факторла-ры, оны реттеу; халықтың жұмыспен қамтылу деңгейі, жұмыссыздық мəні, жұмыссыздық түрлері жəне себептері, «жұмыссыздықтың деңгейі» ұғымы, ҚР еңбек нарығының ерекшеліктері; инфляция, оның себептері жəне салдары, мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты; жиынтық сұраныс жəне ұсыныс мəні, оларға əсер етуші факторлар; ақша, оның қызметтері, ақша агрегаттары, ақша-несие саясаты жəне оның құралдары, несие мəні жəне қызметтері, несие жүйесінің құрылымы, ҚР Ұлттық банкінің реттеу саясаты; əлемдік экономика мəні, қалыптасу сатылары, еңбектің халықаралық бөлінісі жəне ҚР ЕХБ жүйесіндегі орны; халықаралық маман-дандыру жəне өнді-рісті көшіру, ҒТП; əлемдік нарық мəні, оның негізгі сипатта-малары жəне құрылымы; халықаралық бəсеке, бəсекедегі ҒТП ролі, əлемдік нарықтар, əлемдік нарықтағы ҚР артықшылықтары; адами ресурстар, миграция жəне əлемдік экономикаға халықтың урбанизациялануы, ҚР еңбек ресурстары-ның мəселелері; халықаралық эконо-микалық қатынастар жəне оның қазіргі даму тенденциялары; дүниежүзілік сауда мəселелері, оның құрылымы жəне формалары, халықаралық валюталық нарық жəне əлемдік валюталық жүйе, ақша-несие саясаты, ҚР валюталық саясаты; халықаралық экономикалық интеграция жəне оның сатылары; қазіргі əлемдік экономиканың

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы (жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығына қызмет көрсету)» кәсіби стандарты

жаһандық негізгі мəселелері жəне оларды шешу жолдары

Статистика: БҚ статистика пəні, объектілері 4,5 жəне əдістері; нарықтық экономика жағдайында статистиканы ұйымдастыру жəне оның міндеттері; статистикалық қадағалау; статистикалық қадағалау мəліметтерін жинақтау жəне топтастыру; статистикалық кестелер мен графиктер; бөлу қатарлары; статистикадағы нақты жəне қатысты шамалар; орташа шамалар жəне вариация көрсеткіштері; динамика қатарлары жəне олардың көрсеткіштері; статистикалық индекстер

ЖКП 05 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: аналитикалық геометрияны жəне векторлық талдау элементтерiн; сызықтық жəне матрицалық теңдеулер жүйелерiн шешу əдiстерiн; интегралдық жəне дифференциалдық есептеудiң негiзгi есептерiн шешу теорияларын; экономикалық есептерді шешуге, математикалық анализ негiздерiн қолдану; ұтымды экономикалық жəне өндiрiстiк есептердi шешу алгоритмдері мен əдiстерін; сандық мəлiметтерді өңдеудi қабылдаулар мен əдiстерін істеуі керек: экономикалық есептерді шешуге математикалық анализбен модельдеуді, теориялық жəне эксперименталдi зерттеу əдiстерiн қолдану; экономика-математикалық модельдеу көмегiмен есептерді шешу; ұтымды шешiм негiздемесiн жəне алған нəтижелерге экономикалық талдау жүргiзу; объекттердiң сандық жəне сапалы қатынастар өрнегi үшiн математикалық символиканы қолдану; алған білімдерді тəжірибеде қолдану ЖКП 06 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: - экономикалық ақпараттардың түрлері мен мінездемелерін; - Windows операциялық жүйесінің негізгі мінездемесін; - файлдарды архивтеу жəне антивирустық бағдарламалардың берілуін; - вирустардың анықтамаларын, вирустардың түрлерін; - ақпараттық желілердің құрылу үрдісінің негізін; - желілердің түрлерін; жеке желілердің мінездемелерін; - жергілікті жəне жалпы желілерде жұмыс істеу тəртібін; - MS Word мəтіндік редакторының берілуін, анықтамалары мен түсініктерін; - Microsoft Excel кестелік процессорының берілуі мен негізгі мүмкіндіктерін, БББЖ-де қоданылатын берілгендер базасындағы негізгі түсініктерді; - операциялардың орындалу ретін істеуі керек: - экономикалық ақпараттардың түрлері мен мінездемелерін анықтай алу; - ОЖ арнаулы командаларымен жұмыс істеу, баптау; - компьютерлерді емдеу жəне тестілеу, антивирустық бағдарламаларды қолдану; жергілікті желілермен жұмыс істеу; - жалпы жəне жергілікті желілерде ақпараттар алмасу; - интернеттен ақпараттар табу; - берілгендер базасының құжаттарын, экранды нысандарын, сұраныстарын жəне есептерін құруды

Экономистерге арналған математика: БҚ сызықтық жəне векторлық алге- 4,5 бра элементтерi; аналитикалық геометрия; сызықтық жəне матрицалық теңдеулер жүйелерi; дифференциалдық есептеулер; шек туралы ұғым; экономикалық жоспарлау үшiн интегралды есептеу; экономикалық процесстердiң дифференциалдық теңдеулерi

ЖКП 07 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: іс қағаздарын жүргізу жəне хат-хабар туралы түсінігін, курстың мақсаты мен міндеттерін; құжаттарды құрастыру тəсілдері мен қызметін; құжаттардың топтастырылуын, рəсімдеу ережелерін; ұйымдық-өкімдік құжаттар туралы (ҰӨҚ) түсінікті, сипаттамасы мен рəсімдеу ерекшеліктерін; жеке тектік құжаттардың рəсімдеу ерекшеліктерін; іс жүргізуді компьютерлендірудің мағынасын, тапсырмаларын; болашақ жоспары, негізгі қағидаларын істеуі керек: ұйымдық-өкімдік құжаттардың жүйесін бір ізге келтіруді; ұйымдық-өкімдік құжаттарды (ҰӨҚ) рəсімдеуді; жеке тектік, жеке құрамы бойынша құжаттарды рəсімдеуін; құжаттармен жұмыс істеуді ұйымдастыру; құжаттарды тіркеу, есепке алу, сақтау жəне орында-луын бақылауды; құжаттарды дербес компью-терде рəсімдеуді

Мемлекеттік тілде іс жүргізу: пəннің мақсаты, міндеттері; БҚ құжаттарды құрастыру тəсілдері 4,5 мен қызметтері; құжаттарды топтастыру, рəсімдеу ережелері; ұйымдық-өкімдік құжаттардың сипаттамасы, құрамы жəне рəсімдеу тəсілдері; жеке тектік құжаттардың рəсімдеу ерекшеліктері; жеке құрамы бойынша құжаттардың сипаттамасы мен рəсімдеу ерекшеліктері; мемлекеттік жүйені басқаруды құжаттамамен қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі (БҚҚМЖ); құжаттармен жұмысты ұйымдастыру: құжат айналымы, құжат ағымы; құжаттарды тіркеу, есепке алу, сақтау жəне орындалуын бақылау; іс жүргізуді компьютерлендіру: мағынасы, мақсаты, болашақ жоспары, негізгі қағидалары, ұйымдастырылуы; құжаттарды дербес компьютерде рəсімдеу

Бухгалтерлік есеп негіздері: бухгалтерлік есеп оның мəні мен БҚ мағынасы; 1,2,7 бухгалтерлік есеп пəні жəне əдістері; ҚР бухгалтерлік есептің нормативті-құқықтық реттеу жүйелері; бухгалтерлік есептің негізгі принциптері; бухгалтерлік баланс жəне есеп беру; шаруашылық операциялардың əсерінен баланстың өзгеруінің типтері; бухгалтерлік есептің шоттары жəне екі жақты жазба; синтетикалық жəне аналитикалық шоттар; бухгалтерлік есептің шот жоспары жəне жіктелуі; құжаттау жəне түгендеу; бухгалтерлік есептің есеп регистрлары жəне нысандары; ҚР-да бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы

Экономикалық информатика жəне ақпараттық технологиялар: БҚ экономикалық ақпарат 4,5,8 жəне ақпараттық технологиялар; жүйелік жəне сервистік бағдарламаламен қамтамасыздандыру; компьютерлік желілер; офистық қолданбалы бағдарламалар ортасының мүмкіндігі; Microsoft Word мəтіндік редакторы; Microsoft Excel кестелік процессоры; Microsoft Access берілгендер базасын басқару жүйесі

Астана қаласы

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдықтары» кәсіби стандартын бекіту туралы Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексiнiң 138-5-бабының 3-тармағына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса берілген «Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдықтары» кәсіби стандарты бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің Өнеркәсіп комитеті (Б.А. Қасымбеков) заңнамада белгіленген тәртіпте: 1) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде осы бұйрықтың мемлекеттік тіркелуін; 2) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің интернет-ресурсында осы бұйрықтың орналасуын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылауды өзіме қалдырамын. 4. Осы бұйрық оның алғаш рет ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің міндетін атқарушы

1. Жалпы ережелер 1. «Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы (жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығына қызмет көрсету)» кәсіби стандарты (бұдан әрі – КС) кәсіби қызмет саласындағы біліктілік деңгейіне, құзыретіне, мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды анықтайды және: 1) еңбек нарығының қазіргі заман қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға, кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды белгілеуге; 2) қызметкерлерді басқару саласында кең шеңбердегі міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарын бағалауды жүргізуге және мамандардың біліктілік сәйкестігін растауға арналған. КС негізгі пайдаланушылары: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерді басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықтарын бағалау және біліктілік сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. КС негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленеді. 4. Осы КС-да келесі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) біліктілік – қызметкердің белгілі бір қызмет түрі шеңберінде еңбек міндеттерін сапалы орындауға дайын болу дәрежесі; 2) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыреттеріне) қойылатын талаптар деңгейі; 3) еңбек мәні - белгілі бір еңбек құралдарының көмегімен өнім жасау мақсатында қызметкердің іс-қимылы бағытталатын зат; 4) еңбек құралдары – қызметкердің еңбек мәнін бастапқы күйден өнімге айналдыру үшін пайдаланатын құралдары; 5) еңбек қызметінің түрі – кәсіби қызмет саласының еңбек функцияларының тұтастай жиынтығынан және оларды орындауға қажетті құзыреттерден қалыптасқан құрамдас бөлігі; 6) еңбек функциясы – бизнес-үдеріс арқылы анықталатын және оларды еңбек қызметінің белгілі бір түрі шеңберінде орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының біріктірілген және салыстырмалы түрде дербес жиынтығы; 7) кәсіби қызмет саласы – жалпы ықпалдасқан негізі (ұқсас және мақсаттылығы жақын объектілер, технологиялар, оның ішінде еңбек құралдары) бар және оларды орындау үшін ұқсас құзыреттер мен еңбек функцияларының жинағын көздейтін саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 8) КС – кәсіби қызметтің нақты саласындағы қызметкердің еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына және біліктілік деңгейіне, құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 9) КС бірлігі – осы қызмет түрі үшін тұтас, аяқталған, салыстырмалы түрде дербес және маңызды болып табылатын нақты еңбек функциясының ашық сипаттамасынан тұратын КС құрылымдық элементі; 10) кәсіп – арнайы дайындықтың, жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде пайда болған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 11) құзырет – қызметкердің еңбек қызметінде білімін, білігі мен тәжірибесін қолдану қабілеті; 12) лауазым – жұмыс берушінің лауазымдық өкілеттіліктер мен лауазымдық міндеттер шеңбері жүктелген құрылымдық бірлігі; 13) міндет - нақты бір еңбек мәндері мен құралдарын пайдалана отырып, еңбек функциясын іске асырумен және нәтижеге қол жеткізумен байланысты іс-қимылдар жиынтығы; 14) сала - өнім шығаруда, өндіріс технологиясы, жұмыс істейтіндердің негізгі қорлары мен кәсіптік дағдыларында ортақ мақсаты бар кәсіпорындар мен ұйымдар жиынтығы; 15) салалық біліктілік шеңбері (бұдан әрі - СБШ) – салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдалған сипаттамасы; 16) ұлттық біліктілік шеңбері (бұдан әрі - ҰБШ) – еңбек нарығында танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдалған сипаттамасы; 17) функционалдық карта – еңбек қызметінің белгілі түрі қызметкерінің кәсіби қызметтің сол немесе өзге саласы шеңберінде орындайтын еңбек функциялары мен кәсіби міндеттерінің құрылымдалған сипаттамасы. 2. КС паспорты 5. Экономикалық қызметтің түрі: Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы. 6. Кәсіби қызмет саласы: Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы. 7. Кәсіби қызмет саласының негізгі мақсаты: пішуді бақылау, бөлшектерді өңдеу және тігін жабдығында бұйымдарды тігу, электр машиналары, аспаптары және қосалқы аппаратураның бөлшектері мен түйіндерін бөлшектеу, жөндеу, қайта қалпына келтіру және жинау, жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығын және онымен байланысты құрастырмаларды бөлшектеу, құрастыру, қалпына келтіру және іске қосу 8. Кәсіби қызмет түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілген.

А.РАУ.

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайы

жоқ

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше жағдайлары

Медициналық қарсы көрсетілімдердің жоқ болуы (086 нысан бойынша анықтама), ТҚ бойынша нұсқамадан өту

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім алу мен оқыту деңгейі

1-параграф. Тігін жабдығы операторы 9. СБШ бойынша біліктілік деңгейі: 3-4. 10. Мүмкін болатын лауазым атауы: тігін жабдығы операторы. 11. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – тігін жабдығы, жарағы және қосалқы құрылғыларын пайдалану, өндеу, қалпына келтіру және реттеу. 12. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы КС 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 13 Тігін жабдығы операторының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы КС 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілген. 14. Тігін жабдығы операторы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі осы КС 2-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілген. 15. Тігін жабдығы операторы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 2-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілген. 16. Тігін жабдығы операторының құзыреттеріне қойылатын талаптар осы КС 2-қосымшасының 5-6-кестелерінде көрсетілген.

Практикалық тәжірибе немесе жалпы орта білім немесе негізгі орта білімнің негізінде техникалық және кәсіби білім немесе практикалық тәжірибесіз жалпы орта білім болған кезде кәсіби даярлау (білім беру мекемелерінің негізінде бір жылға дейін кәсіби даярлау бағдарламалары бойынша курстар немесе корпоративті оқыту).

Талап етілмейді

4

Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби дайындық) және практикалық тәжірибе.

СБШ 3-деңгейінде кем дегенде 3 жыл

3-кесте. Тігін жабдығы операторы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі Еңбек функциясының №

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Тігін жабдығының механизмдері мен түйіндерін пайдалану, бөлшектеу және жинау

2

Тозған бөлшектерді майлау және ауыстыру

3

Машиналардың жұмыс түйіндерін жөндеу және қалпына келтіру

4

Тігін жабдығының механизмдері мен түйіндерін реттеу, профилактикалық жөндеуді жүргізу

5

Түйіндер мен бөлшектердің схемаларын, сызбаларын құрастыру, жөндеу сапасын сынау және тексеру

6

Машинаны пайдалануға беру

4-кесте. Тігін жабдығы операторы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы Еңбек Еңбек мәні функциясының №

4. КС әзірлеушілері 41. Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі КС әзірлеушісі болып табылады. 42. Келісу парағы, КС сараптамасы мен тіркелуі осы КС 6-қосымшасында келтірілген. «Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 1-қосымша Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері Реттік Қызмет түрінің атауы №

1. 2.

3.

Еңбек нарығының бағыттары ескерілген кәсіп атауы

01-2005 Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуішіне сәйкес кәсіп атауы Тігін жабдығы, жарағы және қосалқы Тігін жабдығының Тігу жабдығының құрылғыларын пайдалану, өндеу, операторы операторы қалпына келтіру және реттеу Электр машиналары, аспаптары Электр Электр және қосалқы аппаратураның машиналарын машиналарын бөлшектері мен түйіндерін жөндеу бойынша жөндеу жөніндегі бөлшектеу, жөндеу, қайта қалпына элетрслесарь электрслесарь келтіру және жинау Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары Жеңіл өнеркәсіп Технологиялық жабдығын және онымен байланыкәсіпорны жабдықтар сты құрастырмаларды бөлшектеу, жабдығының және оған құрастыру, қалпына келтіру және құрастырушысы қатысты констіске қосу рукциялардың монтажшысы Машиналар мен механизмдердің Техник (механик) Техник (механик) дұрыс пайдаланылуын бақылау, жабдықты профилактикалық тексеру, жеке түйіндер мен бөлшектерді жөндеу; машиналар мен механизмдерді дайындау, жеке түйіндер мен бөлшектерді ретке келтіру, жабдықтың жұмысын, тоқтап қалу себептері мен ұзақтығын есепке алу, жөндеу үшін қажетті материалдар, қосалқы бөлшектер, құралдар алу үшін өтінім толтыру

СБШ сәйкес біліктілік деңгейі

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-әрекеттері)

1

Пішім Жұмыс құралбөлшектері, тігін сайманы, лекало машиналарының механизмдері мен түйіндері

1-1) Дұрыс және сапалы тігістерді орындау, машина түйіндері мен бөлшектерін бұзу мен жинау

2

Майлау материалдары, майлағыштар, шприц, слесарлық Тігін машиналары құрал-сайман мен жарақ Өлшеу құралдары, арнайы құралсайман

2-1) Тозған бөлшектерді майлау және ауыстыру, оларды ауыстыру және үйкелетін, айналатын бөліктерін ауыстыру мен майлау

3

4

5

Схемалар мен сызбалар, киім бөлшектері

6

Тігін жабдығы

3-1) тігістердің ақаулықтарының себептерін анықтау, тігіс ақауларын анықтау, жөндеу мен ретке келтірудің дұрыс әдістерін әзірлеу

Тігін машиналарының түйіндері мен бөлшектері

4-1) Бөлшектерді қалпына келтіру мен ауыстыру

Қосалқы механизмдер мен жарақтар. Үлгіэталондар

4-2) Ақауларды жою, машиналарды жинау мен ретке келтіру

Орындалған тігістердің үлгілері

6-1) Машиналарды сынау және пайдалануға беру

5-1) Орындалатын тігістердің сапасын тексеру, машиналарды жинау және ретке келтіру

5-кесте. СБШ бойынша 3-біліктілік деңгейіндегі тігін жабдығы операторының құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет №

Жеке және Біліктері кәсіби құзыреттері мен дағдылары

Білімі

1-1)

Тігін машиналарын пайдалану, дұрыс және сапалы тігістерді салу, машиналардың түйіндерін бөлшектеу мен жинау кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Тігін машиналарын пайдалану, дұрыс және сапалы тігістерді салу, машиналардың негізгі түйіндерін бөлшектеу мен жинау. Шағын ақауларды және жөнсіздіктерді жою.

Машинада тігіс жүргізу операциялары кешенінің техникалық процесінің технологиялық нұсқаулығы; өндірістік кемшіліктердің алдын алу қағидалары мен тәсілдері; қызмет көрсетілетін жабдықты пайдалану қағидалары

Слесарлық жұмыстар; бөлшектер мен түйіндердің принциптік схемаларын оқи білу, ақауларды диагностикалау

Тігін машиналарының, технологиялық процестердің автоматика құрылғыларының, конструктивтік ерекшеліктері, оларды реттеу тәсілдері, нақты өлшеу аспабының микрометрдің, индикатордың құрылысын, реттеуші органдар мен атқару механизмдерінің түрлерін, автоматты және жартылай автоматты тігін машинасындағы тігін машинасын тексеру мен баптау әдістері, түрлі автоматтандыру құрылғылары, құралдарын пайдалану мақсаты мен қағидалары тігін машиналарын майлау кезінде қолданылатын материалдар туралы жалпы мәліметтер; тігін машиналарын қосу мен ажырату тәртібі мен қағидалары

2-1)

2-параграф. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі 17. СБШ бойынша біліктілік деңгейі: 2-4. 18. Мүмкін болатын лауазым атауы: электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі. 19. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – электр машиналары, аспаптары және қосалқы аппаратураның бөлшектері мен түйіндерін бөлшектеу, жөндеу, қайта қалпына келтіру және жинау. 20. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы КС 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 21. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы КС 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілген. 22. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі осы КС 3-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілген. 23. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 3-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілген. 24. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің құзыреттеріне қойылатын талаптар осы КС 3-қосымшасының 5-7-кестелерінде көрсетілген. 3-параграф. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы 25. СБШ бойынша біліктілік деңгейі: 2-4. 26. Мүмкін болатын лауазым атауы: жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы. 27. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығын және онымен байланысты құрастырмаларды бөлшектеу, құрастыру, қайта қалпына келтіру және іске-қосу-ретке келтіру. 28. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы КС 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 29. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы КС 4-қосымшасының 2кестесінде көрсетілген. 30. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі осы КС 4-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілген. 31. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 4-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілген. 32. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының құзыреттеріне қойылатын талаптар осы КС 4-қосымшасының 5-7-кестелерінде көрсетілген. 4-параграф. Техник (механик) 33. СБШ бойынша біліктілік деңгейі: 4. 34. Мүмкін болатын лауазым атауы: техник (механик). 35. Орындалатын еңбек функциясының жалпыланған сипаттамасы – машиналар мен механизмдердің дұрыс пайдаланылуын бақылау, жабдықты профилактикалық тексеру, жеке түйіндер мен бөлшектерді жөндеу; машиналар мен механизмдерді жұмысқа дайындау, жеке түйіндер мен бөлшектерді ретке келтіру; жабдықтың жұмысын, тоқтап қалу себептері мен ұзақтығының есебін жүргізу, жөндеу үшін қажетті материалдар, қосалқы бөлшектер, құрал-саймандар алу үшін өтінімдер жасау. 36. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы КС 5-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 37. Техниктің (механиктің) еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы КС 5-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілген. 38. Техник (механик) орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі осы КС 5-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілген. 39. Техник (механик) орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 5-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілген. 40. Техниктің (механиктің) құзыреттеріне қойылатын талаптар осы КС 5-қосымшасының 5-кестесінде көрсетілген.

Тігін жабдығын майлау, тозған бөлшектерді ауыстыру және құрылғылар мен жарақты қолдану кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

6-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі тігін жабдығы операторының құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері

Біліктері мен дағдылары

Білімі

3-1)

Ақау себептерін анықтау және жөндеудің дұрыс әдістерін қолдану үшін дербес жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Ақаулықтарды диагностикалау, шағын ақауларды және жөнсіздіктерді жою.

Машинада тігіс жүргізу операциялары кешенінің техникалық процесінің технологиялық нұсқаулығы; өндірістік кемшіліктердің алдын алу қағидалары мен тәсілдері; қызмет көрсетілетін жабдықты пайдалану қағидалары

4-1)

Бөлшектерді қалпына келтіру мен ауыстыру үшін дербес жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Ақаулықтарды диагностикалау, слесарлық жұмыстар дағдысы. Шағын ақауларды және жөнсіздіктерді жою

Тігін машиналарын жөндеудің технологиялық нұсқаулықтары, қағидалары, слесарлық және такелаждық жұмыстарды жүргізу қағидалары. Тігін машиналары құрылысы мен жалпы қағидалары, жұмыс істеу принциптері

4-2)

Машиналарды жинау және ретке келтіру кезінде дербес жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бағдарламалық жасақтамасы бар заманауи тігін машиналарының ақаулықтарын диагностикалау, күрделі түйіндерді қалпына келтіру және жөндеу, автоматты жабдықты күйге келтіру

Тігін машиналарының , технологиялық процестердің автоматика құрылғыларының, конструктивтік ерекшеліктері, оларды реттеу тәсілдері, нақты өлшеу аспабының микрометрдің, индикатордың құрылысын, реттеуші органдар мен атқару механизмдерінің түрлерін, автоматты және жартылай автоматты тігін машинасындағы тігін машинасын тексеру мен баптау әдістері, түрлі автоматтандыру құрылғылары, құралдарын пайдалану мақсаты мен қағидалары

7-кесте. СБШ бойынша 5-біліктілік деңгейіндегі тігін жабдығы операторының құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері 5-1) Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, технологиялық жабдықты жинау және ретке келтіру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 6-1) Машиналарды сынау және пайдалануға беру кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Біліктері мен дағдылары Машиналарды жинау мен реттеу сапасын тексеру. Есепке алу құжаттарын жүргізу және толтыру

Машиналарды жинау мен ретке келтіру сапасын тексеру

2-4 2-4

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 2-қосымша 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8253 Тоқыма, тері және былғары киімдер тігу және тоқу жабдықтарының операторлары мен машинистері Тігу жабдығының операторы Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) БТБА шығарылымы, 46-шығарылым, «Тігін өндірісі» бөлімі (Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы «24» желтоқсандағы № 493-ө-м бұйрығымен бекітілген) БТБА бойынша кәсіп тігін жабдығының операторы (3-5) СБШ біліктілік деңгейі 3 3-4 4 5-6

Білімі Қолданыстағы жабдық пен аппаратураға профилактикалық және жоспардан тыс жөндеу жұмыстарын жүргізу тәртібі; пайдалануға қабылдау тәртібі.

Қолданыстағы жабдық пен аппаратураға профилактикалық және жоспардан тыс жөндеу жұмыстарын жүргізу тәртібі; барлық үлгідегі және қуатты тігін машиналарын пайдалануға қабылдау мен реттеу принципі; тігін жабдығының негізгі параметрлерін, технологиялық сипаттамасын, құрастырмасын және сыныпталуын білу;

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 3-қосымша

2-4

4

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

3

3. Еңбек қызметі түрлерінің (кәсіптерінің) карточкалары

4.

Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің бұйрығы №459

Кәсібі бойынша болуы Тігін фабрикалары, киім тігу өндірісі, тігін цехтары, ателье және мүмкін жұмыс орында- тігін шеберханалары ры (кәсіпорындар, ұйымдар)

Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің міндетін атқарушының 2013 жылғы 30 желтоқсанындағы №459 бұйрығымен бекітілген

ЖКП 03 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: - статистикалық есепті жəне есептілікті ұйымдастыру бойынша нормативтіқұқықтық актілер мен нұсқаулық материалдарды; - статистикалық заңдылықтар түрінде берілген əлеуметтік-экономикалық фактілердің əдістемесін; - статистикалық қадағалаудың əдістері мен заманауи құралдарын; - статистикалық көрсеткіштердің жүйесін; - əлеуметтік-экономикалық процесстерді талдаудың жəне өңдеудің əдістемесін; - халықтың өмір сүру деңгейінің көрсеткіштерін есептеу əдісін істеуі керек: - статистикалық көрсеткіштерді жинау, өңдеу жəне қорытындылау үшін статистикалық əдістер мен тəсілдерді қолдану; - басқарушылық шешімдерді қабылдау үшін талдау қорытындылар мен ұсыныстарды жасай білу; - құбылыстар мен объектілер арасындағы өзара байланысты оқып үйрену үшін талдамалық жұмыстарды жүргізе білу; - ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметінің нəтижелеріне талдау жасап, баға беру; - статистикалық кестелер мен графиктердің көмегімен жинақтау нəтижелерін безендіру; - ұйымның экономикалық өсу қарқынының динамикасын талдай білу; - индексті əдісті қолдана отырып факторлық талдауды жүргізу ЖКП 04 Пəнді оқу нəтижесінде білім алушылар білуі керек: бухгалтерлік есепті жəне есеп беруді ұйымдастыру сұрақтары бойынша нормативтік-құқықтық актілерді инструктивтік материалдарды; бухгалтерлік есепті жүргізу дің негізгі принциптері; бухгалтерлік баланстың құрылымы мен мазмұны; бухгалтерлік шоттардың құрылымы мен мазмұны; шаруашылық операциялардың бухгалтерлік шоттарында бейнеленуі; бухгалтерлік есеп шоттарында екі жақты жазбаның жүргізілу ережесі; шоттарды белгіленуі жəне құрылымы бойынша жіктеу; есеп регистрларының мəні жəне мағынасы; түгендеуді жүргізудің тəртібі; қаржылық есепті ұйымдастыру талаптары істеуі керек: - шаруашылық мүліктерін құрамы жəне орналасуы, пайда болу көзі бойынша топтау; - бухгалтерлік есеп əдістерінің элементтерін қолдану; - бухгалтерлік балансты құру; - бухгалтерлік балансқа əсер ететін шаруашылық операциялардың типін анықтау; - шаруашылық операцияларға шоттар корреспонденциясын құру; - аналитикалық жəне синтетикалық шоттарды ашу; - айналым ведомосын жəне баланстық есепті құру; - түгендеу жүргізуді рəсімдеу жəне есепте олардың нəтижелерін көрсету; - нормативті актілерді жəне нұсқаулық материалдарды бухгалтерлік есепте жəне есеп беруде қолдану

2013 жылғы 30 желтоқсан

2-кесте. Тігін жабдығы операторының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

«КЕЛІСІЛГЕН» Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі ______________Т. Дүйсенова 2014 жылғы 26 наурыз

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8282 – Электр машиналарын жөндеу бойынша электр слесарі Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) БТБА шығарылымы, 9-шығарылым, «Электр станциялары мен желілері жабдығын бөлімі жөндеу» ( ҚазақстанРеспубликасы Еңбекжәнехалықтыәлеуметтікқорғауминистрінің 2012 жылғы «27» наурыздағы № 98-ө-м бұйрығымен бекітілген) БТБА бойыншакәсіп Электр машиналарын жөндеу бойынша электр слесарі (2-7) СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтары 2 2-3 3 4-5 4 6-7

2-кесте. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша болуы мүмкін жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайы Жұмысқа рұқсат берудің ерекше жағдайлары СБШ біліктілік деңгейі 2

Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі кәсіпорындары, тоқу, тігу, өңдеу, тігу цехтары мен өндірістері, шағын кәсіпорындар, шеберханалар және ателье жоқ Медициналық қарсы көрсетілімдердің жоқ болуы (086 нысан бойынша анықтама), ТҚ бойынша нұсқамадан өту Талап етілетін Кәсіби білім алу мен оқыту деңгейі жұмыс тәжірибесі Практикалық тәжірибе немесе негізгі Талап етілмейді орта білімнен кем емес жалпы орта білімі болған кезде кәсіби даярлау (білім беру мекемесі негізінде қысқа мерзімді курстар немесе корпоративті білім беру) не/немесе ересектерді қайта даярлау

(Соңы 14-бетте).


www.egemen.kz

3

Практикалық тәжірибе немесе жалпы орта білім немесе негізгі орта білімнің негізінде техникалық және кәсіби білім немесе практикалық тәжірибесіз жалпы орта білім болған кезде кәсіби даярлау (білім беру мекемелерінің негізінде бір жылға дейін кәсіби даярлау бағдарламалары бойынша курстар немесе корпоративті оқыту). Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби дайындық) және практикалық тәжірибе.

4

СБШ 2-деңгейінде кем дегенде 1 жыл

3-деңгейдекем дегенде 3жыл

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Құрал-сайманды дайындау Ақауларды диагностикалау Машиналарды бұзу Бөлшектерді қалпына келтіру және ауыстыру Ақауларды жою Машиналарды жинау Түйіндер мен бөлшектердің схемаларын, сызбаларын құрастыр Машиналарды реттеу және ретке келтіру Жөндеу сапасын сынау және тексеру Машинаны пайдалануға беру

4-кесте. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы Еңбек Еңбек мәні функциясының № 1 Құралдарды жиынтық-талуы 2 3 4

Электр машиналары

Машина бөлшектері

5 6 7 8

9 10

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-әрекеттері)

Верстак, слесарь 1-1) Бөлшектерді слесарлық өңдеу. құралы Бөлшектелген бөліктерді тазалау, шаю және сүрту Өлшеу 2-1) Түйіндердіауыстыру бойынша құралдары, такелаж жұмыстары Жөндеу жөніндегі 3-1) Ақаулардың себебін анықтау нұсқаулық. ПУиЭ және жөндеудің дұрыс тәсілдерін әзірлеу Слесарлық және арнайы құралы. Қосалқы механизм мен керек-жарақ. Шаблондар мен үлгілер Сызу құралы, ПК Стационарлық стенділер мен құрылғылар

Техникалық құжаттама Электр машиналар мен түйіндер. Жұмыс параметрлерін реттеу тетіктері мен түйіндері Техникалық параметрлер Жабдық Құрал-саймандар

Еңбек функциясының № 1 2 3 4 5 6

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Жабдықты ашу және жабу Іргетас беттерін дайындау Түйіндер мен блоктарды құрастыру орнына жеткізу Жабдықты құрастыру және қалпына келтіру Сапасын тексеру және техникалық сынақтар Пайдалануға беру

3

4

5

8-1) Машиналарды ретке келтіру және реттеу

6

Еңбек құралдары

5-кесте. СБШ бойынша 2-біліктілік деңгейіндегі жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының құзыреттеріне қойылатын талаптар 9-1) Сынау және құжаттама жасау. 10-1) Сынау және пайдалануға беру

Білімі

Слесарлық және өлшеу құралдарының, жөндеу және такелаж құралдарының қызметі мен қолдану ережелері. Электр машиналарының құрылысы мен жұмыс істеу принципі. Слесарлық жұмыстар Электр машиналары мен дағдысы, бөлшектер өлшеу құралдарының мен тораптардың құрастырушылық ерекшеэлектр құрастыру ліктерін, технологиялық схемаларын, электр процесс автоматикасының машиналарын қосу құрылысын, оларды мен ажырату тәртібі реттеу тәртібін, нақты мен ережесін білу өлшеу аспабының микрометрдің, индикатордың құрылысын, қорғау, дабыл жүйесі, электржетек схемаларын, реттеуші органдар мен атқару механизмдерінің түрлерін, электр машиналарын орнатқан жерде тексеру мен баптау әдістерін білу

Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері 1-1) Жабдықты ашу және күрделі емес слесарлық жұмыстарды орындау кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-1) Іргетастардың тірек беттерін түзету, бедерле-у және тазартып сумен жуыпшаю кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілібір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 4-1)

Күрделі емес слесарлық және құрастыру жұмыстарын орындау кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Біліктері мен дағдылары слесарлық құралдарды қолдануы, жабдық бөлшектерін майлау дағдысының болуы, такелаж жұмыстарын жүргізу дағдысының болуы Іргетастар мен тіреулердің беттерін абразивтік өңдеу тәсілдерін білу, гидравликалық құрылғыларды пайдалану, слесарлық дағдысының болуы және слесарлық құралсаймандарды қолдана білу Технологиялық жабдықты жинау және құрастыру жұмыстарын жүргізу, құралдар мен керекжарақтарды қолдану дағдысы

6-кесте. СБШ бойынша 3-біліктілік деңгейіндегі электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің құзыреттеріне қойылатын талаптар Біліктері мен дағдылары Ақауларды диагностикалау дағдысы

Ақауларды диагностикалау

Ысытып құю және вулканизация жабдығында жұмыс істей білу, электр машиналарын жөндеу кезінде қолданылатын материалдар туралы мәлімет, бөлшектер мен тораптардың электр құрастыру схемалары

Білімі Технологиялық нұсқаулықтар, слесарлық және такелаж жұмыстарын жүргізу қағидалары. Электр машиналарының құрылысы мен жұмыс істеу принципі.

Біліктерімен дағдылары

Білімі

6-1)

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, электр аспаптарын құрастыру нәтижесі үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет,

Ағаш дайындамалардан жасалған өкшелерге қажетті қалыптар мен өлшемдерді жасау және беру

Операцияларды орындау қағидалары және қолданылатын материалдардың қасиеттері

Жабдықты ретке келтіру, реттеу және сынау барысындаөзбетіменж оспарлаудыжәнежуапкершіліктікөз дейтінбасшыныңбасқаруыменнорм алардыіскеасырубойыншаорындау шылыққызмет

Электр машиналарын жөндеу және сынау дағдылары, орау схемаларын, электр машиналарының бөлшектері мен түйіндерінің сызбасын жасау, электр машиналарын жөндегеннен кейін оларды сынау және ретке келтіру

7-1)

8-1)

Қолданыстағы аппаратура мен жабдыққа профилактикалық және жоспардан тыс жұмыстарды жүргізу тәртібі, пайдалануға қабылдау тәртібі мен барлық үлгідегі және қуатты электр машиналарының принциптері, тұрақты және ауыспалы ток электр аппараттарының негізгі параметрлері, технологиялық сипаттамалары, құрастырмасы мен сыныпталуы Жабдықты ретке келтіру, реттеу Электр машиналарын Қолданыстағы аппаратура және сынау барысындаөзбетіменж жөндеу және сынау мен жабдыққа оспарлаудыжәнежуапкершіліктікөз дағдылары, орау профилактикалық дейтінбасшыныңбасқаруыменнорм схемаларын, электр және жоспардан алардыіскеасырубойыншаорындау машиналарының тыс жұмыстарды шылыққызмет бөлшектері мен түйіндерінің сызбасын жүргізу тәртібі, пайдалануға жасау, электр қабылдау тәртібі машиналарын мен барлық үлгідегі жөндегеннен кейін және қуатты электр оларды сынау және машиналарының ретке келтіру принциптері, тұрақты және ауыспалы ток электр аппараттарының негізгі параметрлері, технологиялық сипаттамалары, құрастырмасы мен сыныпталуы

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 4-қосымша 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 7233 – Тоқыма өнеркәсібі өндірісі жабдықтарының монтажшысы Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) БТБА 3-шығарылым шығарылымы, (Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бөлімі министрінің 2011 жылғы 13 желтоқсандағы № 432-ө бұйрығымен бекітілген) БТБА Технологиялық жабдықтар және онымен байланысты бойыншакәсіп құрылымдардың монтажшысы (2-7) СБШ біліктілік БТБА бойынша разрядтары деңгейі 2 2 3 3-4 4 5-7

2-кесте. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша болуы мүмкін жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайы Жұмысқа рұқсат берудің ерекше жағдайлары СБШ біліктілік деңгейі 2

3

Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі кәсіпорындары, тоқу, тігу, өңдеу, тігу цехтары мен өндірістері, шағын кәсіпорындар, шеберханалар және ателье жоқ Медициналық қарсы көрсетілімдердің жоқ болуы (086 нысан бойынша анықтама), ТҚ бойынша нұсқамадан өту Талап етілетін Кәсіби білім алу мен оқыту деңгейі жұмыс тәжірибесі Практикалық тәжірибе немесе негізгі Талап етілмейді орта білімнен кем емес жалпы орта білімі болған кезде кәсіби даярлау (білім беру мекемесі негізінде қысқа мерзімді курстар немесе корпоративті білім беру) не/немесе ересектерді қайта даярлау Практикалық тәжірибе немесе жал- СБШ 2-деңгейінде пы орта білім немесе негізгі орта кем дегенде 1 жыл білімнің негізінде техникалық және кәсіби білім немесе практикалық тәжірибесіз жалпы орта білім болған кезде кәсіби даярлау (білім беру мекемелерінің негізінде

Жөнделетін жабдықтың құрылысы мен оны құрастыру технологиясы, іргетас өлшемдерінің жабдыққа сәйкестігін тексеру тәсілдері, жеке элементтерден тұратын құрастырманы жинау және құрастыру тәсілдері, металл құрастырмалар элементтерін біріктіру және бекіту тәсілдері, механикаланған құрал мен такелаж құралдарының құрылысы және пайдалану қағидалары, гидравликалық және пневматикалық сынақтар жүргізу қағидалары, жабдықты, механизмді және машиналарды құрастыруға қойылатын техникалық талаптар

Біліктері мен дағдылары

Білімі

3-1)

Слесарлық жұмыстар; жабдық бөлшектерін майлау тәсілдерін білу; такелаждық жұмыстарды жүргізу және жүк көтеру механизмдерімен жұмыс істеу қағидасы

Жөнделетін жабдықтың құрылысы мен оны құрастыру технологиясы, іргетас өлшемдерінің жабдыққа сәйкестігін тексеру тәсілдері, жеке элементтерден тұратын құрастырманы жинау және құрастыру тәсілдері, металл құрастырмалар элементтерін біріктіру және бекіту тәсілдері, механикаланған құрал мен такелаж құралдарының құрылысы және пайдалану қағидалары, гидравликалық және пневматикалық сынақтар жүргізу қағидалары, жабдықты, механизмді және машиналарды құрастыруға қойылатын техникалық талаптар

4-2)

7-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № Кәсібиқұзыреттері

Қолданылатын материал сұрыптары, құрастыру жұмыстарын орындау тәсілдері, қолданылатын такелаж құралдарының құрылысы мен пайдалану ережесі, металды тот басудан қорғау тәсілдері, өлшеу аспабының құрылысы, жүк көтергіш механизм-дер мен абразивті құрылғы-ның құрылысы мен жұмысы Қолданылатын материалдың түрлері мен қасиеттері; абразивтік және тазалау жұмыстарын жүргізу тәсілдері, қолданылатын абразивтік құралдардың құрылысы мен пайдалану ережесі; іргетастар мен тіреу беттерін сызаттардан қорғау тәсілдері; абразивтік құрылғылардың құрылысы мен жұмыс істеу принципі

Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері

Технологиялық нұсқаулықтар, слесарлық және такелаж жұмыстарын жүргізу қағидалары. Электр машиналарының құрылысы мен жұмыс істеу принципі. Электр машиналары мен өлшеу құралдарының құрастырушылық ерекшеліктерін, технологиялық процесс автоматикасының құрылысын, оларды реттеу тәртібін, нақты өлшеу аспабының микрометрдің, индикатордың құрылысын, қорғау, дабыл жүйесі, электр жетек схемаларын, реттеуші органдар мен атқару механизмдерінің түрлерін, электр машиналарын орнатқан жерде тексеру мен баптау әдістерін білу; электр машиналарын қосу мен ажырату тәртібі мен ережесін білу, материалдар туралы жалпы мәлімет

Білімі

Күрделі құрастыру жұмыстарын орындау кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Технологиялық жабдықты жинау және құрастыру жұмыстарын жүргізу, құрылғылар мен керек-жарақтарды қолдану дағдысы

Жөнделетін жабдықтың құрылысы мен оны құрастыру технологиясы, іргетас өлшемдерінің жабдыққа сәйкестігін тексеру тәсілдері, жеке элементтерден тұратын құрастырманы жинау және құрастыру тәсілдері, металл құрастырмалар элементтерін біріктіру және бекіту тәсілдері, механикаланған құрал мен такелаж құралдарының құрылысы және пайдалану қағидалары, гидравликалық және пневматикалық сынақтар жүргізу қағидалары, жабдықты, механизмді және машиналарды құрастыруға қойылатын техникалық талаптар

7-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № кәсіби құзыреттері

Біліктері Білімі мен дағдылары

4-3)

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, технологиялық жабдықты сынау және ретке келтіру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Іске қосу мен ретке келтіру жұмыстарын жүргізу, жабдықты сынау және жабдықты пайдалануға қабылдаутапсыру актісін толтыру дағдысы

Күрделі агрегаттар мен технологиялық желілерді реттеу және ретке келтіру тәсілдері, құрастырманы ірілетіп жинау және құрастыру тәсілдері, күрделі эскиздер мен құрастыру схемаларын орындау қағидалары, техникалық сынақтарды жүргізу тәсілдері, машиналарды пайдалануға беру қағидалары

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдыққа технологиялық сынақ жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Іске қосу мен ретке келтіру жұмыстарын жүргізу, жабдықты сынау және жабдықты пайдалануға қабылдау-тапсыру актісін толтыру дағдысы

Күрделі агрегаттар мен технологиялық желілерді реттеу және ретке келтіру тәсілдері, құрастырманы ірілетіп жинау және құрастыру тәсілдері, күрделі эскиздер мен құрастыру схемаларын орындау қағидалары, техникалық сынақтарды жүргізу тәсілдері, машиналарды пайдалануға беру қағидалары

5-1)

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 5-қосымша 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 3115- техник-механиктер Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) БТБА шығарылымы, бөлімі БТБА бойыншакәсіп СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтары Басшылар, мамандар және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы СБШ біліктілік деңгейі Техник Механик 4 4

2-кесте. Техниктің (механиктің) еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша болуы Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі кәсіпорындары, тоқу, тігу, мүмкін жұмыс орындары өңдеу, тігу цехтары мен өндірістері, шағын кәсіпорындар, (кәсіпорындар, ұйымдар) шеберханалар және ателье Зиянды және қауіпті еңбек жоқ жағдайы Жұмысқа рұқсат берудің Медициналық қарсы көрсетілімдердің жоқ болуы (086 ерекше жағдайлары нысан бойынша анықтама), ТҚ бойынша нұсқамадан өту СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім алу мен оқыту Талап етілетін жұмыс деңгейі тәжірибесі 4.1 Техникалық және кәсіптік Жұмыс өтiлiне білімнің белгіленген біліктілік талаптардың көрсетіліуіз деңгейі және практикалық жұмыс тәжірибесі 4.2 Техникалық және кәсіптік Санатсыз техник білімнің белгіленген біліктілік лауазымында жұмыс өтілі деңгейі және практикалық кем дегенде 2 жыл жұмыс тәжірибесі

3-кесте. Техник (механик) орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3 4 5 6

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Машиналардың паспорттарын жасау Машиналар жұмысы уақытын есепке алу және тозуын бақылау Машиналарды тазалау және жөндеуге дайындау Машиналарды алдын ала жоспарлы жөндеуді ұйымдастыру Сапасын тексеру және техникалық сынақ жүргізу Пайдалануға беру

4-кесте. Техник (механик) орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы Еңбек функциясының № 1 2 3

4

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-әрекеттері)

Жабдықтың жай-күйі

Өлшеу құрылғылары мен хронометрлер

1-1) жабдықтың жұмысын, тоқтап қалу себептері мен ұзақтығын есепке алу 2-1) жабдық паспортын, пайдалану нұсқаулығын құрастыру тәртібін білу 3-1) ақаулар ведомосын жөндеу үшін қажетті материалдар, қосалқы бөлшектер, құралдар алу үшін өтінімдер толтыру

Машиналардың Шаңсорғыш, түйіндері мен механикалық блоктары және қол тазалау құрылғылары мен арбалар Слесарлық және құрастыру құралдары Қосалқы механизмдер мен керек-жарақ

4-1) машиналар мен механизмдердің дұрыс пайдаланылуын бақылау 4-2) жабдықты профилактикалық тексеру, жеке түйіндер мен бөлшектерді жөндеу 4-3) Жабдықты реттеу және ретке келтіру

5-1) Жабдыққа технологиялық сынақ жүргізу 6.1) Жабдықты пайдалануға беру

5-кесте. СБШ бойынша 4-біліктілік деңгейіндегі техниктің (механиктің) құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері

Біліктері мен дағдылары

Білімі

1-1)

Жабдық хронометражын алу дағдысының болуы, есептеу техникасын пайдалана білу, слесарлық дағдысының болуы және слесарлық құралдарды пайдалана білу, жабдық бөлшектерін майлау тәсілдерін білуі, такелаж жұмыстарын жүргізу дағдысының болуы және жүк көтергіш механизмдермен жұмыс істеу қағидаларын білуі

Жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша нормативтік актілер, жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша әдістемелік, нормативтік және басқа басқару материалдары, алдын ала жоспарлы жөндеу және технологиялық жабдықты ұтымды пайдалану бойынша басқа басқарушылық материалдар

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдыққа паспорт толтыру, пайдалану нұсқаулығын жасау үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Жабдық хронометражын алу дағдысының болуы, есептеу техникасын пайдалана білу, слесарлық дағдысының болуы және слесарлық құралдарды пайдалана білу, жабдық бөлшектерін майлау тәсілдерін білуі, такелаж жұмыстарын жүргізу дағдысының болуы және жүк көтергіш механизмдермен жұмыс істеу қағидаларын білуі

Жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша нормативтік актілер, жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша әдістемелік, нормативтік және басқа басқару материалдары, алдын ала жоспарлы жөндеу және технологиялық жабдықты ұтымды пайдалану бойынша басқа басқарушылық материалдар

Жөндеуге қажетті материал, қосалқы бөлшектер, бөлшектер және құралсайманға өтінім толтыру үшін шектеуліжауапкершіл іктіжәнебелгілібірдербестік деңгейінкөздейтінбасшылы қетуменнормалардыіскеас ырубойыншаорындаушыл ыққызмет

Жабдық хронометражын алу дағдысының болуы, есептеу техникасын, слесарлық құралдарды пайдалана білу, слесарлық дағдысының болуы, жабдық бөлшектерін майлау дағдысының болуы, такелаж жұмыстарын жүргізу дағдысының болуы және жүк көтергіш механизмдермен жұмыс істеу қағидаларын білуі

Жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша нормативтік актілер, жабдықты жөндеуді ұйымдастыру бойынша әдістемелік, нормативтік және басқа басқару материалдары, алдын ала жоспарлы жөндеу және технологиялық жабдықты ұтымды пайдалану бойынша басқа басқарушылық материалдар, слесарлық құралсайманды қолдана білу

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, машиналар мен механизмдердің дұрыс пайдаланылуын бақылау кезіндегі нәтиже үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Технологиялық жабдықты жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, құралдар мен керекжарақтарды қолдану дағдысы.

Жабдықтың техникалық сипаттамалары, құрастырушылық ерекшеліктері, қызметі, жұмыс істеу режимдері және пайдалану қағидалары, жабдықты, механизмдер мен машиналарды жөндеуге қойылатын техникалық талаптар

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдықты профилактикалық тексеру, жеке бөлшектер мен түйіндерді жөндеу кезіндегі нәтиже үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Технологиялық жабдықты жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, құралдар мен керекжарақтарды қолдану дағдысы.

Жабдықты профилактикалық тексеру, жеке түйіндер мен бөлшектерді жөндеукезінде шектеуліжауапкершіліктіжән ебелгілібірдербестікдеңгейін көздейтінбасшылықетуменн ормалардыіскеасырубойынш аорындаушылыққызмет

Технологиялық жабдықты жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, құралдар мен керекжарақтарды қолдану дағдысы.

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдықты реттеу мен ретке келтіру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Іске қосу мен ретке келтіру жұмыстарын жүргізу, жабдықты сынау және жабдықты пайдалануға қабылдаутапсыру актісін толтыру дағдысы

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдықты технологиялық сынақтан өткізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Іске қосу мен ретке келтіру жұмыстарын жүргізу, жабдықты сынау және жабдықты пайдалануға қабылдаутапсыру актісін толтыру дағдысы

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдықты пайдалануға беру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Іске қосу мен ретке келтіру жұмыстарын жүргізу, жабдықты сынау және жабдықты пайдалануға қабылдаутапсыру актісін толтыру дағдысы

2-1)

3-1)

4-1)

4-2)

4-2)

4-3)

6-кесте. СБШ бойынша 3-біліктілік деңгейіндегі жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығы монтажшысының құзыреттеріне қойылатын талаптар

Такелаж жұмыстары кезінде шектеуліжауап кершіліктіжәнебелгіліб ірдербестікдеңгейінкөз дейтінбасшылықетуме ннормалардыіскеасыр убойыншаорындаушы лыққызмет

Технологиялық Өлшеу техникасы жабдық мен құрылғысы. Өнім эталондары

Міндеттерді өз еркімен белгілеуін, нормаларды ұйымдастыру және іске асыруды бақылауын, жабдықтың жұмысын, тоқтап қалу себептері мен ұзақтығын есепке алу жұмыстарын жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Міндеттер (еңбек іс-әрекеттері)

Ағаш шебері 1-1) Жабдықты ашу және жабу. және слесарлық Жабдықты шаңнан, кірден және сүр станок жабындардан тазалау. Құбыр ұштарын жабу. Жүктемесіз қосылыстарды тарту және бұрап алу. Іргетас бұрандаларын бұрау Іргетастар мен Абразивтік 2-1 Іргетастардың тіреу беттерін тіреулер құрылғылар түзету, тазалау, сумен шаю. Апарат пен жабдыққа нөмір тақтайшаларын дайынау және орнату Түйіндер мен Транспортерлер, 3-1) Әмбебап такелаж құралдары блоктар жүк көтеру мен көтеру механизмдерін қолдана және түсіру отырып, салмағы 25 кг.дейінгі жабдықты құрылғылары, строптау, ауыстыру, салу арбалар Машиналардың Слесарлық 4-1) Қарапайым металл түйіндері, және құрастыру құрастырмаларды құрастыру: сатылар, жабдықтың құралалаңдар, қоршаулар, тірек бағандары, кешенді блока- саймандары, кронштейн, ағаш саты т.б. жәнесалмағы тары қосалқы 5 т. дейінгі құрастырмалар механизмдер 4-2) Түйін және блокатрмен келіп түсетін мен керек-жарақ технологиялық жабдықты құрастыру, жиналған күйде келетін жабдықты құрастыру, бөлшектелген күйде келіп түсетін күрделі жабдық желілерін құрастыру 4-3) Технологиялық жабдықты сынау және ретке келтіру Жабдық Өлшеу 5-1) Жабдыққа технологиялық сынақ жұмысының техникасы мен жүргізу технологиялық құралдары. Өнім параметрлері эталондары. 6-1) Жабдықты пайдалануға беру

2

5-1) Ақауларды жою және машиналарды жинау 6-1), 7-1) Түйіндер мен бөлшектердің схемаларын, сызбаларын құрастыру

Біліктері мен дағдылары Слесарлық және такелаждық жұмыстардың негіздерін, слесарлық жне такелаж жұмыстарын білу

Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері 2-1) Такелаж жұмыстарын жүргізу және ақауларды диагностикалау кезінде шектеулі жауапкершілікті жәнебелгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 3-1) Такелаж жұмыстарын жүргізу және ақауларды диагностикалау кезінде шектеулі жауапкершілікті жәнебелгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 5-1) Жөндеу жұмыстары кезіндаңе шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық ету меннормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

СБШ 3-деңгейінде кем дегенде 3 жыл

6

4-кесте. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы орындайтын КС бірліктерінің сипаттамасы Еңбек Еңбек мәні функциясының № 1 Машиналардың таралық қаптамасы

4-1) бөлшектерді қалпына келтіру және ауыстыру

5-кесте. СБШ бойынша 2-біліктілік деңгейіндегі электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарінің құзыреттеріне қойылатын талаптар Міндет Жеке және № кәсібиқұзыреттері 1-1) Слесарлық жұмыстарды орындау кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 4-1) Бөлшектерді қалпына келтіру кезінде шектеулі жауапкершілікті және белгілі бір дербестік деңгейін көздейтін басшылық етумен нормаларды іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

4

5

3-кесте. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жабдығының монтажшысы орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі

3-кесте. Электр аспаптарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету жөніндегі электр слесарі орындайтын еңбек функцияларын анықтайтын КС бірліктерінің тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

бір жылға дейін кәсіби даярлау бағдарламалары бойынша курстар немесе корпоративті оқыту). Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби дайындық) және практикалық тәжірибе.

5-1)

6-1)

Жабдықтың техникалық сипаттамалары, құрастырушылық ерекшеліктері, қызметі, жұмыс істеу режимдері және пайдалану қағидалары, жабдықты, механизмдер мен машиналарды жөндеуге қойылатын техникалық талаптар

Жабдықтың техникалық сипаттамалары, құрастырушылық ерекшеліктері, қызметі, жұмыс істеу режимдері және пайдалану қағидалары, жабдықты, механизмдер мен машиналарды жөндеуге қойылатын техникалық талаптар Агрегаттар мен технологиялық желілерді реттеу мен ретке келтіру тәсілдері, жөндеу жұмыстары технологиясы мен ұйымдастыру, техникалық сынақтарды жүргізу тәсілдері, пайдалануға беру кезінде агрегаттарды және машиналарды сынап көру қағидалары Агрегаттар мен технологиялық желілерді реттеу мен ретке келтіру тәсілдері, жөндеу жұмыстары технологиясы мен ұйымдастыру, техникалық сынақтарды жүргізу тәсілдері, пайдалануға беру кезінде агрегаттарды және машиналарды сынап көру қағидалары Агрегаттар мен технологиялық желілерді реттеу мен ретке келтіру тәсілдері, жөндеу жұмыстары технологиясы мен ұйымдастыру, техникалық сынақтарды жүргізу тәсілдері, пайдалануға беру кезінде агрегаттарды және машиналарды сынап көру қағидалары

«Жеңіл өнеркәсіп ұйымдарының жабдығы» кәсіби стандартына 5-қосымша Келісу парағы Ұйымның атауы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі

Осы КС ___________________________________ тіркелді. Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________тіркеу нөмірімен енгізілді. Хат (хаттама) № ___________ Күні ____________________ Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылғы 30 желтоқсандағы Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 9400 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы Министрлігі Астана қаласы 2014 жылғы 28 қаңтардағы №8/72

Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Астана қаласы 2014 жылғы 10 ақпан №29/НҚ

БІРЛЕСКЕН БҰЙРЫҚ

«Жеке кәсіпкерлік саласындағы асылтұқымды мал шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларындағы мемлекеттік бақылау бойынша және өсімдіктерді қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша тәуекел дәрежесін бағалау критерийлерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/495 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 313, «Жеке кәсіпкерлік саласындағы асылтұқымды мал шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларындағы мемлекеттік бақылау бойынша және өсімдіктерді қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша тексеру парақтарының нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/496 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 312 бірлескен бұйрықтарына өзгерістер енгізу туралы «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттiк бақылау және қадағалау туралы» 2011 жылғы 6 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 13-бабы 4-тармағына және 15-бабы 1-тармағына сәйкес бұйырамыз: 1. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің міндетін атқарушының кейбір бірлескен бұйрықтарына мынадай өзгерістер енгізілсін: 1) «Жеке кәсіпкерлік саласындағы асылтұқымды мал шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларындағы мемлекеттік бақылау бойынша және өсімдіктерді қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша тәуекел дәрежесін бағалау критерийлерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/495 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 313 бірлескен бұйрығында (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7254 тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінде 2011 жылғы 29 желтоқсандағы № 660-665 (27057) жарияланған): көрсетілген бірлескен бұйрықта бекітілген асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау өлшемдері осы бірлескен бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын; осы көрсетілген бұйрықпен бекітілген тұқым шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау Критерийлерінде: 3 тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын; «1) тұқым сапасына сараптама жасау жөніндегі зертханалар үшін: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 қарашадағы № 1364 қаулысымен бекітілген Тұқым сапасына сараптама жасау жөніндегі зертханаларды аттестаттау қағидаларына сәйкес тұқым сапасына сараптама жасау жөніндегі зертханаларға қойылған талаптарды сақтамау – әр тармақ бойынша 5 балл». 2) «Жеке кәсіпкерлік саласындағы асылтұқымды мал шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларындағы мемлекеттік бақылау бойынша және өсімдіктерді қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша тексеру парақтарының нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/496 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 312 бірлескен бұйрығында (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7250 тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінде 2011 жылғы 29 желтоқсандағы № 660-665 (27057) жарияланған): көрсетілген бірлескен бұйрықта бекітілген асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы жеке кәсіпкерлік аясында мемлекеттік бақылау бойынша тексеру парағы және тұқым шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тексеру парағы осы бірлескен бұйрыққа 2 және 3-қосымшаларға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын; 3-қосымша осы бірлескен бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Фитосанитариялық қауіпсіздік департаменті: 1) осы бірлескен бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бірлескен бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде ресми жариялануға жіберілуін;

3) осы бірлескен бұйрықтың Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми интернет-ресурсында жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Осы бірлескен бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бірлескен бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі ________________ А. Мамытбеков

Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрі _______________Б. Жәмішев.

төменгі тәуекел дәрежесі – 10-нан көп емес; 5. Бір тәуекел деңгейіндегі субьектілерді тексеруді жоспарлаудың басымдығын айқындау үшін: 1) жинақталған баллдардың ең жоғары сомасы; 2) бұрынғы тексеру барысында анықталған кемшіліктерді жою нәтижесі (асылтұқымды мал шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекторлардың актілерін орындауы); 3) соңғы тексеру күні негіз болып табылады. 6. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты (қайта ұйымдастыру тәртібімен құрылған заңды тұлғаларды және қайта ұйымдастырылған заңды тұлғалардың құқықтық мирасқорларын қоспағанда) мемлекеттік тіркелген күнінен бастап үш жыл бойы жоспарлы тексерулер жүргізуге рұқсат етілмейді.

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2014 жылғы 28 қаңтардағы №8/72 және Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрінің 2014 жылғы 10 ақпандағы №29/НҚ бірлескен бұйрығына 1-қосымша

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2014 жылғы 28 қаңтардағы №8/72 және Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрінің 2014 жылғы 10 ақпандағы №29/НҚ бірлескен бұйрығына 2-қосымша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/496 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м. а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі №312 бірлескен бұйрығына 1-қосымша нысан

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/495 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м.а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 313 бірлескен бұйрығына 1-қосымша Асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау өлшемдері 1. Осы асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тәуекел дәрежесін бағалау критерийлері (бұдан әрі – Өлшемдер) асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау субьектілерін тәуекел дәрежесіне жатқызу үшін «Асылтұқымды мал шаруашылығы туралы» және «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарына сәйкес әзірленді. 2. Осы Критерийлерде мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы тәуекел - асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы субьектілер қызметінің нәтижесінде, оның салдарының ауырлығын ескере отырып, малдардың тектік қорына немесе бағалы тұқымның жоғалуына зиян келтіру ықтималдығы; 2) бақылау субъектілері – асылтұқымдық зауыттар, асылтұқымдық шаруашылықтар, асылтұқымдық репродукторлар, асылтұқымдық орталықтар, дистрибьютерлiк орталықтар, бағалаушылар (сыныптаушылар), техник-ұрықтандырушылар, эмбриондарды телу (ауыстырып салу) жөніндегі мамандар. 3. Бақылау субьектілерін тәуекелдер дәрежелеріне жатқызу алғашқы бөлу кезінде – обьективті, кейінгі бөлу кезінде – субьективті өлшемдер негізінде жүзеге асырылады. Алғашқы бөлу кезінде бақылау субьектілері тәуекел дәрежесінің 3 түріне бөлінеді: жоғарғы тәуекел дәрежесіне – асылтұқымдық зауыттар, асылтұқымдық шаруашылықтар және асылтұқымдық репродукторлар жатқызылды; орташа тәуекел дәрежесіне – асылтұқымдық орталықтар және дистрибьютерлік орталықтар жатқызылды; елеусіз тәуекел дәрежесіне – бағалаушылар (сыныптаушылар), техникұрықтандырушылар және эмбриондарды телу (ауыстырып салу) жөніндегі мамандар жатқызылды. Бақылау субъектілерін кейінгі бөлу бар бұзушылықтарды ескере отырып, мынадай баллдарды бере отырып жүзеге асырылады: 1) асылтұқымдық зауыттар, асылтұқымдық шаруашылықтар және асылтұқымдық репродукторлар үшін : заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың (заңды тұлға үшін) жеке куәлік көшірмесінің (жеке тұлға үшін) болмауы – 5 балл; меншік құқығында материалдық-техникалық базаның бар екендігін растайтын құқық белгілейтін құжаттардың немесе ұзақ мерзімді кемінде бес жыл жалға алу немесе лизинг шарттарының болмауы – 5 балл; жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген сынақтан өткізілген немесе тұқымдары, типтері, кросстары жасалып жатқан малдармен селекциялық-асылтұқымдық жұмыстар жүргізу жоспарының жоқтығы – 5 балл; мал өнімділігінің сандық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттардың талаптарына сәйкес келмеуі - 5 балл; мал өнімділігінің сапалық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттардың талаптарына сәйкес келмеуі - 5 балл; тұқымы сынақтан өткізілген асылтұқымды малды, бір тұқым ішіндегі және зауыттық типтерді, зауыттық желiлер мен белгiлi бiр тұқым кросстарын күтіп-ұстау және пайдалану шарттарын сақтамау (асылтұқымдық зауыттар үшiн) – 5 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi тиісті түрде ұсынбау - 5 балл; малдарды өзінің өнімділігі және ұрпағының сапасы бойынша (асылтұқымдық зауыттар үшін) бағалауды жүргізбеу – 5 балл; асылтұқымды малдарды бағалауды жүргізбеу – 5 балл; белгілі бір тұқымның сынақтан өткізілген зауыттық және бір тұқым ішіндегі, аймақтық типтідегі зауыттық желідегі құндылығы жоғары малдарын өткізуді жүргізбеу (асылтұқымдық зауыттар үшін) – 5 балл; малды өз өнiмдiлiгi және ұрпағының сапасы бойынша бағалау жөнiндегi бақылау-сынақтан өткiзу аулалары мен пункттерiнiң жұмыс iстемеуі немесе болмауы (асылтұқымдық зауыттар үшiн) – 5 балл; тұқымы сынақтан өткізілген, бір тұқым ішіндегі және зауыттық типті асылтұқымды мал төлін, белгiлi бiр тұқымның зауыттық желiлері мен кросстарын бағытталған өсiрудiң болмауы (асылтұқымдық зауыттар үшiн) – 5 балл; асылтұқымды малдың белгiлi бiр түрін, тұқымын, желiлері мен типтерін өткізуді жүргізбеу (асылтұқымдық шаруашылықтар үшін) – 5 балл; құстардың тұқымдары мен кросстарының желілерін және (немесе) арғы ата-тектік үйiрiн өткізуді жүргізбеу (бірінші реттегі асылтұқымдық репродукторлар үшін) – 5 балл; құстардың тұқымдары мен кросстарының желілерін және (немесе) ата-енелік үйiрiн өткізуді жүргізбеу (екінші реттегі асылтұқымдық репродукторлар үшін) – 5 балл; асылтұқымдық малдарды асылтұқымдық куәліктерсіз өткізу – 5 балл; штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандардың болмауы – 5 балл; объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының болмауы – 5 балл; есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болмауы – 5 балл; тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық эпизоотиялық бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілікаумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың болмауы – 5 балл; 2) асылдандырушы орталықтар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтама немесе куәліктің* болмауы – 5 балл; жеке тұлға маманының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген сынақтан өткізілген немесе тұқымдары, типтері, кросстары жасалып жатқан малдармен селекциялық-асылтұқымдық жұмыс жоспарының болмауы – 5 балл; ауыл шаруашылығы малының тұқымдық малын күтіп-ұстауға арналған үйжайдың жоқтығы – 5 балл; тұқымдық малдың ұрығын төменгi температурада мұздатуға және сақтауға арналған зертхананың жоқтығы – 5 балл; ветеринариялық-санитариялық тексеру өткізетін орынның жоқтығы – 5 балл; карантиндік үй-жайдың жоқтығы – 5 балл; изолятордың жоқтығы – 5 балл; зертханалық жабдықтардың жоқтығы – 5 балл; криогендiк жабдықтардың жоқтығы – 5 балл; жоғары өнiмдi асылтұқымды тұқымдық малдың болуын растайтын асылтұқымдық куәліктердің жоқтығы – 5 балл; асылтұқымды малға ветеринариялық паспорттардың жоқтығы – 5 балл; тұқымдық малдарды өз өнімділігі бойынша бағалау жұмыстарын жүргізбеу – 5 балл; тұқымдық малдарды ұрпағының сапасы бойынша бағалау жұмыстарын жүргiзбеу – 5 балл; асылтұқымды малдарды бағалауды өткізбеу – 5 балл; селекциялық және асылтұқымдық жұмыстардың ақпараттық базада тіркелгенін растайтын жергілікті атқарушы органның анықтаманың жоқтығы – 5 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсынбау – 5 балл; асылтұқымды өнімді (материалды) асылтұқымдық куәлікті бермей өткізу – 5 балл; штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандардың жоқтығы – 5 балл; объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының жоқтығы – 5 балл; есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың жоқтығы – 5 балл; тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілікаумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың жоқтығы – 5 балл; 3) дистрибьютерлік орталық үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтама немесе куәліктің* жоқтығы – 3 балл; заңды тұлға маманының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген сынақтан өткізілген немесе тұқымдары, типтері, кросстары жасалып жатқан малдармен селекциялық-асылтұқымдық жұмыс жоспарының жоқтығы – 3 балл; стационарлық биоқоймалары бар өндiрiстiк үй-жайлардың жоқтығы – 3 балл; зертханалық жабдықтардың жоқтығы – 3 балл; криогендiк жабдықтардың жоқтығы – 3 балл; ұрпағының сапасы бойынша бағалаудан өтпеген тұқымдық малдардың ұрықтарын сатып алу және сақтау – 3 балл; ұрықтарды өткізуді жүргізбеу – 3 балл; асылтұқымды өнімді (материалды) асылтұқымдық куәлікті бермей сату – 3 балл; штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандардың жоқтығы – 3 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсынбау – 3 балл; объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының жоқтығы – 3 балл; есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың жоқтығы – 3 балл; тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілікаумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың жоқтығы – 3 балл; 4) бағалаушылар (сыныптаушылар) үшін: «зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның жоқтығы – 3 балл; ауыл шаруашылығы малының тиісті түрі бойынша бағалау курстарынан өткендігі туралы сертификаттың жоқтығы – 3 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсынбау – 3 балл; селекциялық карточканы, асылтұқымды малдың карточкасының немесе өткізілетін асылтұқымды малдың асылтұқымдық куәлігінің жоқтығы – 3 балл; 5) техник-ұрықтандырушылар үшін: «зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология», немесе «ветеринария» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның немесе осы бейін бойынша кемінде үш жыл жұмыс өтілін растайтын құжаттың жоқтығы – 3 балл; ауыл шаруашылығы малын қолдан ұрықтандыру курстарынан өткендігі туралы сертификаттың жоқтығы – 3 балл; зертханалық үй-жайдың жоқтығы – 3 балл; бақылау-өлшеу аспаптарының жоқтығы – 3 балл; құрал-саймандардың жоқтығы – 3 балл; криогендiк жабдықтардың жоқтығы – 3 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсынбау – 3 балл; асылтұқымды материалға (ұрығына) асылтұқымды куәліктің жоқтығы – 3 балл; 6) эмбриондарды телу (ауыстырып салу) жөніндегі мамандар үшін: «зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология» немесе «ветеринария» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның жоқтығы – 3 балл; ауыл шаруашылығы малының эмбриондарын телу (ауыстырып салу) бойынша курстардан өткендігі туралы сертификаттың жоқтығы – 3 балл; зертханалық үй-жайдың жоқтығы – 3 балл; бақылау-өлшеу аспаптарының жоқтығы – 3 балл; құрал-саймандардың жоқтығы – 3 балл; криогендiк жабдықтардың жоқтығы – 3 балл; технологиялық жабдықтардың жоқтығы – 3 балл; асылтұқымды материалға (эмбриондарға) асылтұқымды куәліктің жоқтығы – 3 балл; уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды тиісінше жүргiзбеу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсынбау – 3 балл; Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны филиалдар мен өкілдіктерді мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін күшінде болады. 4. Жүргізілген тексерулер қорытындылары бойынша есептелген баллдардың сомасына байланысты мемлекеттік бақылау субъектілері мынадай болып бөлінеді: жоғары тәуекел дәрежесі – 20 және одан да жоғары балл; орташа тәуекел дәрежесі – 11 ден 20-ға дейін;

Асылтұқымды мал шаруашылығы саласындағы жеке кәсіпкерлік аясында мемлекеттік бақылау бойынша тексеру парағы Органның атауы_________________________________________ ______________________________________________________ Тексеру тағайындау туралы акт ___________________________ (№, күні) Субъектінің атауы _______________________________________ _______________________________________________________ ЖСН (БСН)* ____________________________________________ Субъектінің орналасқан жерінің мекенжайы__________________ _______________________________________________________ № Талаптар тізбесі

1 2 3

4 5 6 7

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

18 19 20

21 22 23

24 25 26 27 28 29 30

31 32 33

34 35 36

37 38 39 40 41 42 43 44

45 46

47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60

61 62 63 64 65

66 67

68 69 70 71 72 73 74 75 76 77

78

79 80 81

82

Асылтұқымды зауыттар Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куәліктің** болуы Меншік құқығында материалдық-техникалық базасының болуын растайтын құқық белгілейтін құжаттардың немесе ұзақ мерзімді (кемінде бес жыл) жалға алу шартының немесе лизинг шартының болуы Жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген, сынақтан өткізілген немесе тұқымдары жасалып жатқан малдармен жүргізілетін селекциялықасылтұқымдық жұмыс жоспарының болуы Мал өнімділігінің сандық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен типтеріне арналған стандарттардың талаптарына сәйкестігі Мал өнімділігінің сапа көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен типтеріне арналған стандарттар талаптарына сәйкестігі Тұқымы сынақтан өткізілген, бір тұқым ішіндегі және зауыттық типті асылтұқымды малды, белгiлi бiр тұқымның зауыттық желiлері мен кросстарын күтіп-ұстау және пайдалану Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Малдарды өзінің өнімділігі және ұрпағының сапасы бойынша бағалауды жүргізу Асылтұқымды малға бағалау жүргізу Белгілі бір тұқымның сынақтан өткізілген зауыттық және бір тұқым ішіндегі, аймақтық типті, зауыттық желідегі құндылығы жоғары малдарын желісін сату Малды өз өнiмдiлiгi және ұрпағының сапасы бойынша бағалау жөнiндегi бақылау-сынақтан өткiзу аулалары мен пункттерiнiң жұмыс iстеуi Тұқымы сынақтан өткізілген, бір тұқым ішіндегі және зауыттық типті асылтұқымды мал төлін, белгiлi бiр тұқымның зауыттық желiлері мен кросстарын бағытталған өсiру Асылтұқымдық куәліктер беру Штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандарының болуы Объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындысының болуы Есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болуы Тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың болуы Асылтұқымды шаруашылықтар Заңды тұлға үшін заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтама немесе куәліктің** болуы Меншік құқығында материалдық-техникалық базасының болуын растайтын құқық белгілейтін құжаттардың немесе ұзақ мерзімді (кемінде бес жыл) жалға алу шартының немесе лизинг шартының болуы Жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген, сынақтан өткізілген немесе тұқымдары, типтері, кросстары жасалып жатқан малдармен жүргізілетін селекциялық-асылтұқымдық жұмыс жоспарының болуы Мал өнімділігінің сандық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттар талаптарына сәйкестігі Мал өнімділігінің сапалық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттар талаптарына сәйкестігі Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Асылтұқымды малға бағалау жүргізу Асылтұқымды малдың белгiлi бiр түрін, тұқымын, желiлері мен типтерін өткізу Асылтұқымдық куәліктер беру Штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандарының болуы Объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының болуы Есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болуы Тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың болуы 1 және 2 реттегі асылтұқымдық репродукторлар Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куәліктің** заңды тұлға үшін немесе жеке куәліктің көшірмесінің жеке тұлға үшін болуы Меншік құқығында материалдық-техникалық базасының болуын растайтын құқық белгілейтін құжаттардың немесе ұзақ мерзімді (кемінде бес жыл) жалға алу шартының немесе лизинг шартының болуы Жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген, сынақтан өткізілген немесе тұқымдары, типтері, кросстары жасалып жатқан малдармен жүргізілетін селекциялық-асылтұқымдық жұмыс жоспарының болуы Мал өнімділігінің сандық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттар талаптарына сәйкестігі Мал өнімділігінің сапалық көрсеткіштерінің малдардың тиісті тұқымдары мен түрлеріне арналған стандарттар талаптарына сәйкестігі Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Асылтұқымды малға бағалау жүргізу Асылтұқымдық куәліктерді беру Құстардың тұқымдары мен кросстарының желілерін және (немесе) арғы ата-тектік үйiрiн өткізу (бірінші реттегі асылтұқымдық репродукторлар үшін) Құстардың тұқымдары мен кросстарының желілерін және (немесе) атаенелiк үйiрiн өткізу (екінші реттегі асылтұқымдық репродукторлар үшін Штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандарының болуы Объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының болуы Есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болуы Тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың болуы Асылдандырушы орталықтар Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куәліктің** болуы Жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген, сынақтан өткізілген немесе тұқымдары жасалып жатқан малдармен жүргізілетін селекциялықасылтұқымдық жұмыс жоспарының болуы Ауыл шаруашылығы малының тұқымдық малын күтіп-ұстауға арналған үй-жайдың болуы Тұқымдық малдың ұрығын төменгi температурада мұздатуға және сақтауға арналған зертхананың болуы Ветеринариялық-санитариялық тексеру өткізетін орынның болуы Карантиндік үй-жайдың болуы Изолятордың болуы Зертханалық жабдықтардың болуы Криогендiк жабдықтардың болуы Жоғары өнiмдi асылтұқымды тұқымдық малдың болуын растайтын асылтұқымдық куәліктердің болуы Асылтұқымды тұқымдық малдың сәйкестендіру жүргізуді растайтын ветеринариялық паспорттардың болуы Малға өз өнiмдiлiгi бойынша бағалау жүргiзуі Ұрпағының сапасы бойынша бағалау жүргiзуі Асылтұқымды малға бағалау жүргізу Селекциялық және асылтұқымдық жұмыстардың ақпараттық базада тіркелгенін растайтын жергілікті атқарушы органның анықтамасы Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Асылтұқымдық куәліктерді беру Штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандарының болуы Объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының болуы Есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болуы Тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың болуы Дистрибьютерлік орталық Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куәліктің** болуы Жеке және заңды тұлғалар мамандарының қатысуымен ғылыми ұйымдардың ғалымдары әзірлеген, сынақтан өткізілген немесе тұқымдары жасалып жатқан малдармен жүргізілетін селекциялықасылтұқымдық жұмыс жоспарының болуы Стационарлық биоқоймалары бар өндiрiстiк үй-жайлардың болуы Зертханалық жабдықтардың болуы Криогендiк жабдықтардың болуы Жасартушы болып табылатын, тұқымдық бұқалардың ұрығын сатып алу және сақтау Ұрығын сату Асылтұқымдық куәліктерді беру Штатында тиісті мамандықтар бойынша мамандарының болуы Объектіге жасалған ветеринариялық-санитариялық қорытындының бар болуы Есепке алу нөмірінің берілгені туралы растаудың болуы Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің атқарушы органы бөлімшесінің ветеринариялық дәрігері берген жұқпалы аурулар (туберкулез, бруцеллез, лейкоз, лептоспироз, кампилобактериоз, трихомоноз, қойдың эпидидимиті, хламидиоз, жылқының күйеңкі ауруы, эпизоотиялық лимфангит) бойынша, сондай-ақ Халықаралық Эпизоотиялық Бюро тізіміндегі аурулар бойынша тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы эпизоотиялық жағдай туралы ветеринариялық анықтаманың бар болуы Бағалаушылар (сыныптаушылар) «Зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның болуы Ауыл шаруашылығы малының тиісті түрі бойынша бағалау курстарынан өткендігі туралы сертификаттың болуы Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну Селекциялық карточкасының, асылтұқымды малдың карточкасының немесе асылтұқымды малға асылтұқымдық куәлігінің болуы

(Соңы 15-бетте).

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

(Соңы. Басы 13-бетте).

8 қазан 2014 жыл

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

14


(Соңы. Басы 14-бетте).

36

Техник-ұрықтандырушылар 83 «Зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология» немесе «ветеринария» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның немесе осы бейін бойынша кемінде үш жыл жұмыс өтілін растайтын құжаттың болуы 84 Ауыл шаруашылығы малын қолдан ұрықтандыру курстарынан өткендігі туралы сертификаттың болуы 85 Зертханалық үй-жайдың болуы 86 Бақылау-өлшеу аспаптарының болуы 87 Құрал-саймандардың болуы 88 Криогендік жабдықтардың болуы 89 Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну 90 Асылтұқымды материалға (ұрығына) асылтұқымды куәліктің болуы Эмбриондарды телу (ауыстырып салу) жөніндегі мамандар 91 «Зоотехния» немесе «мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» не «биотехнология» немесе «ветеринария» тиісті мамандығы бойынша білімі туралы дипломның болуы 92 Ауыл шаруашылығы малының эмбриондарын телу (ауыстырып салу) бойынша курстардан өткендігі туралы сертификаттың болуы 93 Зертханалық үй-жайдың болуы 94 Бақылау-өлшеу аспаптарының болуы 95 Құрал-саймандардың болуы 96 Криогендiк жабдықтардың болуы 97 Технологиялық жабдықтардың болуы 98 Асылтұқымды материалға (эмбриондарға) асылтұқымды куәліктің болуы 99 Уәкiлеттi орган бекiткен нысандар бойынша деректердi есепке алуды жүргiзу және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергiлiктi атқарушы органдарына есептiлiктi ұсыну

37

38 39 40

41

тәуекел дәрежесі орта □

42 43

тәуекел дәрежесі төмен □

44

45 46 47 48

49

50

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы) ____ (қолы)

51

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы)

52 53 54

«____» _______________ 20____ жыл Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі; Ескертпе: ** - «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны филиалдар мен өкілдіктерді мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін күшінде болады.» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2014 жылғы 28 қаңтардағы №8/72 және Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрінің 2014 жылғы 10 ақпандағы №29/НҚ бірлескен бұйрығына 3-қосымша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/496 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің м. а. 2011 жылғы 16 қыркүйектегі № 312 бірлескен бұйрығына 2-қосымша

55 56

57

58

нысан Тұқым шаруашылығы саласындағы мемлекеттік бақылау бойынша жеке кәсіпкерлік саласындағы тексеру парағы Органның атауы______________________________________ ___________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт _____________________ (№, күні) Субъектінің атауы ____________________________________ ЖСН (БСН)* _________________________________________ Субъектінің орналасқан мекенжайы______________________ ___________________________________________________

Тұқым сапасына сараптама жасау жөніндегі зертханалар 1 Қазақстан Республикасының өлшем бірліктерін қамтамасыз ету мемлекеттік жүйесі тізіліміне енгізілген және Қазақстан Республикасының өлшем бірліктерін қамтамасыз ету саласындағы заңнамаға сәйкес салыстырылып тексерілген зертханалық жабдықпен және өлшем құралдарының; тұқым сапасын анықтау әдістеріне нормативтік-техникалық құжаттама талаптарына сәйкес тұқымның сапа көрсеткіштерін анықтауды қамтамасыз етуге арналған химиялық реактивтермен, материалдармен және құралсаймандардың; тұқым сынамаларын сақтауға арналған сөрелермен жарақталған (тұқым сапасына сараптама жасалатын ауыл шаруашылығы дақылдарының түріне байланысты) меншік құқығындағы немесе басқа заттай құқықтағы ғимараттың (үй-жайдың) болуы 2 кемінде бір тұқым сарапшысының болуы 3 тұқым сапасына сараптама жасау кезінде қолданылатын өзекті етілген нормативтік-техникалық құжаттардың, бланктердің (тұқым сапасына сараптама жасалатын ауыл шаруашылығы дақылдарының түріне байланысты) болуы Бірегей тұқым өндірушілер 4 Бірегей тұқымдарды өндіруге қойылатын талаптарға сәйкес оларды өндіруді жүргізу үшін егістік алаңның (суармалы жерлерде - сумен қамтамасыз етілген ауыспалы егістіктің ) болуы 5 Бірегей тұқым өндіру жүргізілетін, ауыл шаруашылығы өсімдігінің ерекшеліктерін ескере отырып, нақты топырақты-климаттық аймаққа арналған ғылыми негізделген ұсынымдарға сәйкес салынған және бірден кем емес айналымнан өткен, игерілген тұқым шаруашылығы ауыспалы егістерінің болуы 6 Жалпы егіс алаңының 30 пайызынан кем емес тұқым шаруашылығы егістіктерінің болуы 7 Бірегей тұқым өндірісі (бастапқы тұқым шаруашылығы) бойынша 6 жылдан кем емес жұмыс тәжірибесінің болуы 8 Нақты топырақты-климаттық аймаққа арналған ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру бойынша ғылыми негізделген ұсынымдарға сәйкес сорттық агротехниканың болуы 9 Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторы растаған бірегей тұқым өндірушінің аумағында карантиндік объектілердің болмауы, бұл ретте карантиндік объектілер бірегей тұқым өндірушінің аумағында аттестаттау сәтіне дейін кемінде үш жыл кезеңінде де болмауы тиіс 10 Дақыл жөнінде бес жылдан кем емес жұмыс тәжірибесі бар кемінде бір маман-селекционердің болуы немесе ауыл шаруашылығы өсімдіктері селекциясы саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлғамен бірегей тұқым өндірісі бойынша бірлескен жұмысты жүзеге асыруға шарттың болуы 11 Кемінде бір агроном-тұқымшының және әр дақыл бойынша маманның сондай-ақ, дақыл мен сорттың тұқым шаруашылығы жөніндегі жұмыстың ерекше әдістерін меңгерген техникалық персоналдың кемінде үш адамының болуы 12 Дақыл мен сорттың биологиялық белгілері мен қасиеттерін ескеретін сызбаларға қатаң сәйкестікте бірегей тұқым өндірісін қамтамасыз етуді сақтау 13 Кейіннен элиталық тұқым өндірісін қамтамасыз ету мақсатында бірегей тұқымның жоспарланған көлемін өндіруге қажетті ассортиментте және көлемде сорттың тұқымдық материалының (жеміс, жидек дақылдарының және жүзімнің көшетін өндірушілер үшін аналық екпе ағаштардың) болуы 14 Бастапқы буындардың негізін қалау үшін – 100 пайыз; суперэлита үшін 50 пайыз қажеттілікте тұқым сақтандыру қорларының болуы 15 Бірегей тұқым өндіру жүргізілетін ауыл шаруашылығы өсімдіктері түрлерінің бірегей тұқымдарын өндіру жөніндегі жұмыстардың бүкіл кешенін қамтамасыз ету үшін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқындағы не сенімгерлік басқарудағы мамандандырылған арнайы селекциялық және тұқым шаруашылығы техникасының болуы 16 Тұқымдар партияларын олардың араласуына жол бермей орналастыруға мүмкіндік беретін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сенімгерлік басқарудағы мамандандырылған қырмандардың, тұқымдарды сақтауға арналған сыйымдылықтардың (қоймалық үйжайлардың және (немесе) сүрлем үлгісіндегі қоймалардың және (немесе) бункелердің), арнайы ыдыстың, асфальтталған жабық алаңдардың, жеміс, жидек дақылдары мен жүзімге арналған көму алаңдарының болуы 17 Бірегей тұқым өндірісі жүргізілетін ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің әр сорты бойынша өндірілген, сатылған және өз шаруашылығында пайдаланылған бірегей тұқымның саны мен сапасына, шыққан тегіне (себу, іріктеу, сорттық, түрлік және фитопатологиялық отаулар (тазалаулар), егістіктерді қабылдау және (немесе) байқаудан өткізу, бірегей тұқымды жинау, кіріске алу, тазалау және өңдеу, сату актілері, тұқымдарды есепке алу журналы (ол Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің облыстық аумақтық инспекциясының тұқым шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекторымен нөмірленуге, тігілуге, қолы қойылуға тиіс), тұқымдардың кондициялығы туралы куәлік, тұқымдардың аттестаты) есеп жүргізудің болуы 18 Сортты шығару әдісін, ата-аналық нысандар, сорт белгілерінің ерекше сипаттамалары туралы мәліметтерді көрсететін сорт жөніндегі құжаттаманы жүргізудің болуы 19 Тұқым шаруашылығы жөніндегі есеп материалдарының алты жылдан кем емес мерзім ішінде сақталуын қамтамасыз етудің болуы Элиталық тұқым өсіру шаруашылықтары 20 Элиталы тұқым өндіру жүргізілетін және кемінде бір ротациядан өткен ауыл шаруашылығы өсімдігінің ерекшеліктерін ескере отырып, нақты топырақты-климаттық аймаққа арналған ғылыми негізделген ұсынымдарға сәйкес салынған, игерілген тұқым шаруашылығы ауыспалы егістерінің болуы 21 Нақты топырақты-климаттық аймаққа арналған ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру бойынша ғылыми негізделген ұсынымдарға сәйкес сорттық агротехниканың болуы 22 Жалпы егіс алаңының 25 пайызынан кем емес тұқым шаруашылығы егістіктерінің болуы 23 Соңғы үш жылдағы өнімділіктің орташа облыстық көрсеткіштен жоғары болуының сәйкестігін сақтау 24 Тұқым шаруашылығы бойынша жұмыс тәжірибесі – төрт жылдан кем болмауы 25 Жалпы өндіріс көлеміндегі қызметтің негізгі түрінің (элиталық тұқым шаруашылығы) үлес салмағын қамтамасыз ету – 25 пайыздан кем болмауы 26 Тұқым шаруашылығы жүргізілетін егілетін дақылдардың саны 4-тен көп болмауы 27 Аттестаттау мәніне сәйкес тұқым шаруашылығы жүргізілетін әр дақыл бойынша сорттардың саны 3-тен көп болмауы 28 Суперэлиталық тұқымды егуге қажетті тұқымның сақтандыру қоры - 50 пайыз болуы 29 Дақылдар мен сорттар бойынша сорт жаңарту жоспарының болуы 30 Аудандастырылғандар тізбесіне енгізілген тұқым сорттарын өсіру схемасының болуы 31 Тұқым материалдарын өсіру жұмыстарының барлық түрлері мен оның сапалық көрсеткіштері көрсетілетін құжаттаманы жүргізу және есепке алуды ұйымдастырудың сақталуы 32 Элиталық тұқымның жоспарланған мөлшерін өндіру үшін түртүрде және көлемде негізгі тұқым материалының (бірегей тұқым) аудандастырылған және перспективті сорттарының болуы 33 Аттестаттауға өтініш берген сәттен бастап кемінде екі жыл мерзімге элиталық тұқымның жоспарланған мөлшерін өндіру үшін түр-түрде және көлемде аудандастырылған және перспективті сорттардың бірегей немесе суперэлиталық тұқымдарын жеткізу туралы бірегей тұқым өндірушімен жасалған шарттың болуы 34

Ауыл шаруашылығы өсімдіктері селекциясы саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлғамен элиталық тұқым өндірісін ғылыми сүйемелдеу туралы шарттың болуы

35

Элиталық тұқымның жоспарланған көлемін өндіру жөніндегі жұмыстар кешенін қамтамасыз етуге арналған меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сенімгерлік басқарудағы тұқым тазалайтын техниканы және тұқымды дәрілейтін техниканы қоса алғанда, ауыл шаруашылығы техникасының болуы

60 61

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

Талаптың тізімі

59

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Тұқымдар партияларын олардың араласуына жол бермей орналастыруға мүмкіндік беретін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сенімгерлік басқарудағы мамандандырылған қырмандардың, тұқымдарды сақтауға арналған сыйымдылықтардың (қоймалық үй –жайлардың және (немесе) сүрлем үлгісіндегі қоймалардың және (немесе) бункелердің), арнайы ыдыстың, асфальттанған жабық алаңдардың, жеміс, жидек дақылдары мен жүзімге арналған көму алаңдарының болуы Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің әр сорты бойынша өндірілген, сатылған және өз шаруашылығында пайдаланылған тұқымның саны мен сапасына, шыққан тегіне (себу, егістіктерді қабылдау және (немесе) байқаудан өткізу, тұқымды жинау, кіріске алу, тазалау және өңдеу, сату актілері, тұқым аттестаты, тұқым куәлігі, тұқымның сапасы туралы куәлік, тұқымдарды есепке алу журналы (ол Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің облыстық аумақтық инспекциясының тұқым шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекторымен нөмірленуге, тігілуге, қолы қойылуға тиіс) есеп жүргізудің болуы Тұқым шаруашылығы бойынша есеп материалдарының кемінде бес жыл сақталуын ұйымдастырудың орындалуын сақтау Жоспарланған жұмыс көлемін білікті түрде орындау үшін тиісті білімі бар (ортадан кейінгі немесе жоғары) штат кестесінде көзделген мамандар санының, оның ішінде кемінде бір агроном-тұқымшының болуы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитеті өсімдік карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторы растаған элиталық тұқым өсіру шаруашылығының аумағында карантиндік объектілердің болмауы, бұл ретте карантиндік объектілер элиталық тұқым өсіру шаруашылығының аумағында сондай-ақ аттестаттау сәтіне дейін кемінде үш жыл кезеңінде болмауы тиіс Элиталық тұқымдарды өндіруге қойылатын талаптарға сәйкес оларды өндіруді жүргізу үшін егістік алаңның (суармалы жерлерде -сумен қамтамасыз етілген ауыспалы егістіктің) болуы тиіс

62

63

64

65 66

67

1

2 3 4

5 6 7

8

жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

орта дәрежедегі тәуекел □

1

1

2

3

4

5 6

1-нысан Пестицидтерді (улы химикаттарды) аэрозольдік және фумигациялық тәсілдерімен қолдану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы Органның атауы __________________________________________ ________________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт ____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы ________________________________________ ЖСН (БСН)* _____________________________________________ Субъектінің орналасқан мекен-жайы _________________________ ________________________________________________________ Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

2

жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы)

2

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

Пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеу және өндірістік сынақтарын жүргізу үшін тәжірибелік үлгілерінің, эталондық пестицидтердің (улы химикаттардың) және пестицидтердің (улы химикаттардың) әсер етуші заттарының сараптамалық стандарттарының болуы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 30 қарашадағы № 1396-қаулысымен бекітілген, пестицидтерді (улы химикаттарды) тіркеулік, өндірістік сынақтау және мемлекеттік тіркеу жүргізу Қағидасына 3-қосымшаға сәйкес ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіретін аудандарда зиянды организмдердің ерекшеліктерін (ұрпақ санын, зияндылығын, резистенттігін, экономикалық әсерін, таралу ареалын) ескере отырып пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеулік сынақтарын, өндiрiстiк сынақтарды дақылға және зиянды организмге қарай бір-төрт топырақтықклиматтық аймақта өткізу Пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеулік және өндірістік сынақтарын өсімдіктерді саласындағы уәкілетті ведомствомен бекітілген пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеулік және өндірістік сынақтарын жүргізу жоспарына сәйкес жүргізу Пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеулік және өндірістік сынақтарын пестицидтердің (улы химикаттардың) қолдану өтініміндегі регламенттерге сәйкес жүзеге асыру Пестицидтердің (улы химикаттардың) тіркеу және өндірістік сынақтарды жүргізу мерзімдерін сақтау Пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезінде жеке қорғану құралдарының болуы

орта дәрежедегі тәуекел □

аз дәрежедегі тәуекел □

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы) ____ (қолы)

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы)

1

Пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау үшін арнайы қоймалық үй-жайлардың болуы Қоймалық үй-жайларға пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау үшін санитарлық - эпидимиологиялық қортындысының болуы Нақты пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, ыдыстардың этикеткасында көрсетілген талаптарды сақтай отырып пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау Өзінің физико-химиялық қасиеттері (ұшпалылығы, тотықтануына), өрт қауіптілігіне және жарылу қауіптілігіне, реакциялық белсенділігіне, сақтаудың температуралық режимі бойынша қосылмайтын пестицидтерді жеке-жеке сақтау Пестицидтерді (улы химикаттарды) қойманың еденінде араластырып сақтауға жол бермеу Тұғырықтар мен сөрелерді пайдалана отырып пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау Сақталатын пестицидтердің (улы химикаттардың) ыдыстарының этикеткаларында көрсетілген залалсыздандыру құралдарының қажетті мөлшерінде болуы Тігілген және нөмірленген сақтауға келіп түскен пестицидтерді (улы химикаттарды) есепке алу журналының болуы

8

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________)

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________) Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін) ______________________________ _________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «___» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша ______________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою): аз дәрежедегі тәуекел □

____

Органның атауы ___________________________________________ _________________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт _____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы _________________________________________ _________________________________________________________ ЖСН( БСН)* ______________________________________________ Субъектінің орналасқан мекен-жайы __________________________ _________________________________________________________

Органның атауы __________________________________________ _________________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт _____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы _________________________________________ _________________________________________________________ ЖСН (БСН)* _______________________________________________

Талаптардың тізімі

7

Пестицидтерді (улы химикаттарды) және ыдыстарын залалсыздандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы

Пестицидтерді (улы химикаттарды), олардың бос ыдыстарын сақтау үшін арнайы қоймалардың (көмбелердің) болуы

6

____ (қолы)

1

Органның атауы ___________________________________________ _________________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт _____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы _________________________________________ _________________________________________________________ ЖСН (БСН)* ______________________________________________ Субъектінің орналасқан мекен-жайы __________________________ _________________________________________________________

5

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

Пестицидтерді (улы химикаттарды) тіркеу және өндірістік сынағы қызметін жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. 4-нысан Пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы

4

____ (қолы) ____ (қолы)

Талаптардың тізімі

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін)____________________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «____» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша ______________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою): жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

орта дәрежедегі тәуекел □

аз дәрежедегі тәуекел □

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы) ____ (қолы)

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы)

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі.

аз дәрежедегі тәуекел □

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін) _____________________________ ________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «____» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша __________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою):

3

орта дәрежедегі тәуекел □

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. 6-нысан

аз дәрежедегі тәуекел □

____ (қолы) ____ (қолы)

жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

Қойылатын Қойылатын талаптарға талаптарға сәйкес сәйкес келеді келмейді

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________) Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін) _____________________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «____» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша______________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою):

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты әкесінің аты (бар болған кезде)) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________)

2

Талаптардың тізімі

Көлік саласындағы уәкілетті органмен берілген 6.1 кластағы қауіпті жүктерді тасымалдау құқығына лицензияның болуы, көлік құралдарын жалдау жағдайында - қауіпті жүктерді тасымалдауға арналған көлік құралдарын жалдау келісім шартының нотариалды куәландырылған көшірмесі Пестицидтерді (улы химикаттарды) тасымалдауға арналған көлік құралдарында арнайы жабдықталмаған және тиісті белгілерінің бар болмауы, қауіпті жүктерді тасымалдау ережесінің талаптарына сәйкес әртүрлі көлік түрлеріне қолданылатын, («Сақ бол -пестицидтер-(улы химикаттар)») тасымалдау кезіндегі қауіпсіздік туралы ақпараттандыру жүйесінің апат карточкаларының бар болуы Көлік кұралдарында тасымалданатын пестицидтерді (улы химикаттарды) бейтараптандыру құралдарының, өрт сөндірушілердің, құм қорының және жүргізуші мен бірге жүруші қызметкерде жеке қорғау құралдарының жабдықталуы Тігілген және нөмірленген тасымалданатын пестицидтерді (улы химикаттарды) есепке алу журналының болуы

4

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

№ Талаптардың тізімі

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2013 жылғы 28 қаңтардағы №8/72 және Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрінің 2013 жылғы 10 ақпандағы №29/НҚ бірлескен бұйрығына 4-қосымша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2011 жылғы 1 қыркүйектегі № 18-03/496 және Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрінің міндетін атқарушының 2011 жылғы 16 қыркүйектегі №312 бірлескен бұйрығына 3-қосымша

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________

3

Субъектінің орналасқан мекен-жайы __________________________ _________________________________________________________

____ (қолы)

орта дәрежедегі тәуекел □

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. 3-нысан

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

Мемлекеттік тіркеуден өткен және Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген, пестицидтердің (улы химикаттардың) тізіміне енгізілген пестицидтерді (улы химикаттарды) пайдалану Дайындаушы-зауытпен берілген пестицидтерді (улы химикаттарды) қолданатын жабдықтар мен арнайы техникасына паспорттарының болуы Пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану регламенттеріне (шығын мөлшеріне, өңдеулердің тәсілі мен еселігіне, шектеулігіне) сәйкес пайдалану Пестицидтермен (улы химикаттармен) өсімдіктерді бүркуді жүзеге асыру ерте таңғы және кешкі сағаттарда жер үсті аппаратураларын қолданған кезде желдің жылдамдығы секундына 3 метрден аспауы керек, авиацияны қолданған кезде желдің жылдамдығы секундына 2 метрден аспауы керек Пайдаланылмаған пестицидтердің (улы химикаттардың), оларды уақытша сақтау үшін тек қана арнайы арналған орындарында болуы Пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезінде жеке қорғану құралдарының болуы Пестицидтермен (улы химикаттармен) жұмыс істеу орындарын пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезіндегі қауіпсіздік шаралары туралы көрнекті оқу құралдарымен, нұсқаулықтармен, жадынамамен жабдықтау Тігілген және нөмірленген пестицидтермен (улы химикаттармен) жұмыс істеуді тіркеу журналының болуы

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін) ___________________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «____» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша ___________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою):

____ (қолы) ____ (қолы)

Пестицидтерді (улы химикаттарды) аэрозольдік және фумигациялық тәсілмен қолдану қызметіне лицензиясы бар 2 Мемлекеттік тіркеуден өткен және Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген, пестицидтердің (улы химикаттардың) тізіміне енгізілген пестицидтерді (улы химикаттарды) пайдалану 3 Жеке меншіктік немесе басқа да заңдық негіздегі арнаулы техникалар мен құрал жабдықтардың болуы 4 Дайындаушы-зауытпен берілген фумигациялық және аэрозольдік тәсілдермен пестицидтерді (улы химикаттарды) қолданатын жабдықтар мен арнайы техникасына паспорттарының болуы 5 Пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану регламенттеріне (шығын мөлшеріне, өңдеулердің тәсілі мен еселігіне, шектеулігіне) сәйкес пайдалану 6 Пайдаланылмаған пестицидтердің (улы химикаттардың), оларды уақытша сақтау үшін тек қана арнайы арналған орындарының болуы 7 Пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезінде жеке қорғану құралдарының болуы 8 Пестицидтермен (улы химикаттармен) жұмыс істеу орындарын пестицидтерді (улы химикаттарды) қолдану жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезіндегі қауіпсіздік шаралары туралы көрнекті оқу құралдарымен, нұсқаулықтармен, жадынамамен жабдықтау 9 Тиісті білімі (басшылар үшін - жоғары техникалық немесе агрономиялық білім, мамандар үшін - жоғары немесе орта арнаулы (техникалық немесе агрономиялық білім), мамандығы бойынша практикалық жұмыс тәжірибесі (басшылар үшін - 2 жылдан кем емес, мамандар үшін - 1 жылдан кем емес) бар техникалық басшылардың (2 адамнан кем емес) және мамандардың (2 адамнан кем емес) бiлiктi құрамының болуы 10 Тігілген және нөмірленген пестицидтермен (улы химикаттармен) жұмыс істеуді тіркеу журналының болуы

Органның атауы ___________________________________________ _________________________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт _____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы _________________________________________ _________________________________________________________ ЖСН( БСН)* ______________________________________________ Субъектінің орналасқан мекен-жайы __________________________ _________________________________________________________

Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________)

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

1

5-нысан Пестицидтерді (улы химикаттарды) тасымалдау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы

Мөр орны

тәуекел дәрежесі төмен □

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Талаптардың тізімі

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы)

Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша______________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою):

Талаптардың тізімі

____ (қолы)

Тексеруді тұқым шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№_____ 20___ жылғы «__» ____________) Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін)_______________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «___» _______________ 20____ жыл

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

Органның атауы __________________________________________ Тексеруді тағайындау туралы акт ____________________________ (№, күні) Субъектінің атауы ________________________________________ ________________________________________________________ ЖСН (БСН)* _____________________________________________ Субъектінің орналасқан мекен-жайы _______________________ ________________________________________________________

Бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқымды өндіруге қойылатын талаптарға сәйкес олардың өндірісін жүргізу үшін егістік алаңның (суармалы жерлерде - сумен қамтамасыз етілген ауыспалы егістіктің) болуы Бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқым өндіру жүргізілетін ауыл шаруашылығы өсімдігінің ерекшеліктерін ескере отырып, нақты топырақты-климаттық аймаққа арналған ғылыми негізделген ұсыныстарға сәйкес енгізілген тұқым шаруашылығы ауыспалы егістерінің болуы Жалпы егіс алаңының 20 пайызынан кем емес тұқым шаруашылығы егістіктерінің болуы Тұқым шаруашылығы жүргізілетін өңделетін дақылдардың саны 3-тен көп болмауы Аттестаттау мәніне сәйкес тұқым шаруашылығы жүргізілетін әр дақыл бойынша сорттардың саны 3-тен көп болмауы Аттестаттауға өтініш берген сәттен бастап кемінде үш жыл мерзімге бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқым өндіру үшін элиталық тұқым жеткізу туралы элиталық тұқым жеткізу туралы тұқым өсіруші шаруашылықпен жасалған шарттың болуы Ауыл шаруашылығы өсімдіктері селекциясы саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлғамен бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқым өндірісін ғылыми сүйемелдеу туралы шарттың болуы Нақты агроэкологиялық аймақ үшін ұсынылған ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіру агротехнологиясын сақтау Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторы растаған тұқым өсіру шаруашылығы аумағында карантиндік объектілердің болмауы, бұл ретте карантиндік объектілер тұқым өсіру шаруашылығының сондай-ақ аттестаттау сәтіне дейін кемінде үш жыл кезеңінде болмауы Кемінде бір агроном-тұқымшының болуы Дақылдар мен сорттар бойынша сорт жаңарту жоспарының болуы Бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқым сорттарын өсіру схемасының болуы Бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқымның жоспарланған мөлшерін өндіру үшін қажетті түр-түрде және көлемде негізгі тұқым материалының болуы Бірінші, екінші және үшінші көбейтілген тұқымдардың жоспарланған көлемін өндіру жөніндегі жұмыстардың бүкіл кешенін қамтамасыз ету үшін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сенімгерлік басқарудағы тұқым тазалайтын техниканы және тұқымды дәрілеуге арналған техниканы қоса алғанда, ауыл шаруашылығы техникасының болуы Тұқымдар партияларын олардың араласуына жол бермей орналастыруға мүмкіндік беретін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сениімгерлік басқарудағы мамандандырылған қырмандардың, тұқымдарды сақтауға арналған сыйымдылықтардың (қоймалық үй-жайлардың және (немесе) сүрлем үлгісіндегі қоймалардың және (немесе) бункелердің), арнайы ыдыстың , асфальттанған жабық алаңдардың, жеміс, жидек дақылдары мен жүзімге арналған көму алаңдарының болуы Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің әр сорты бойынша өндірілген, сатылған және өз шаруашылығында пайдаланылған тұқымның саны мен сапасына, шыққан тегіне (себу, егістіктерді қабылдау және (немесе) байқаудан өткізу, тұқымды жинау, кіріске алу, тазалау және өңдеу, сату актілері, тұқым аттестаты, тұқым куәлігі, тұқымның сапасы туралы куәлік, тұқымдарды есепке алу журналы (ол Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің аудандық аумақтық инспекциясының тұқым шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекторымен нөмірленуге, тігілуге, қолы қойылуға тиісті) есеп жүргізудің болуы Тұқым шаруашылығы бойынша есеп материалдарының кемінде үш жыл сақталуын қамтамасыз ету Тұқым өткізушілер Жоспарланған жұмыс көлемін білікті түрде орындау үшін тиісті білімі бар(ортадан кейінгі немесе жоғары) штат кестесінде көзделген мамандар санының, оның ішінде кемінде бір агроном-тұқымшының болуы Кейіннен сату үшін ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің тұқымын жеткізу туралы тұқым өндірушілермен (тұқым жеткізушілер тұқымды шеделдік жеткізушілерден сатып алған (импорт бойынша) жағдайда) жыл сайын жасалатын шарттың болуы Тұқымдар партияларын олардың араласуына жол бермей орналастыруға мүмкіндік беретін меншік, лизинг немесе мүліктік жалға алу құқығындағы не сенімгерлік басқарудағы мамандандырылған қырмандардың, тұқымдарды сақтауға арналған сыйымдылықтардың (қоймалық үйжайлардың және (немесе) сүрлем үлгісіндегі қоймалардың және (немесе) бункелердің), арнайы ыдыстың, асфальтталған жабық алаңдардың, жеміс, жидек дақылдары мен жүзімге арналған көму алаңдарының болуы Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің тұқымдарын сақтау, тазалау және өткізу жөніндегі барлық жұмыстар кешенін қамтамасыз ету үшін меншік құқығындағы немесе лизингке мүліктік жалға не сенімгерлік басқаруға алынған мамандырылған техниканың болуы Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің тұқымының әр партиясы бойынша саны мен сапасының, өткізілетін тұқымның шыққан тегінің, тұқымды құжаттандырудың Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің облыстық аумақтық инспекциясының тұқым шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекторы нөмірленген, тігілген және қолы қойылған тұқымдарды есепке алу журналын жүргізудің болуы Тұқымдарды сақтау және өткізу материалдарының кемінде үш жыл бойында сақталуын қамтамасыз ету Қазақстан Республикасы қорғалатын өсімдіктер сорттарының мемлекеттік тізіліміне енгізілген ауыл шаруашылығы өсімдіктері сорттарының тұқымдарын сатқан жағдайда «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 13 шілдедегі Заңына сәйкес патент иесі (лицензиар) тұқым өткізушіге (лицензиатқа) селекциялық жетістікті уақытша пайдалану құқығын беретін лицензиялық шарттың болуы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторы растаған карантиндік объектілердің болмауы туралы

тәуекел дәрежесі орта □

(қолы) ____ (қолы)

Пестицидтерді (улы химикаттарды) (аэрозольдік және фумигациялық тәсілдерін қоспағанда) авиациялық және жер үсті тәсілімен қолдану қызметін жүзеге асыратын субъектілер үшін тексеру парағы

Тұқым шаруашылығы бойынша жұмыс тәжірибесінің екі жылдан кем емес болуы

тәуекел дәрежесі жоғары □

(лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. 2-нысан

Тұқым өсіру шаруашылықтары

Тексеруді асылтұқымды мал шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспектор жүргізді ________________________________ ________________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда ұйғарымның нөмірі мен жасалған күні көрсетіледі (20 ____ жылғы «____» ___________ № _____) Тексеру нәтижесімен таныстым (келісемін/келіспеймін) ________________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «____» _______________ 20____ жыл (Тексеру қорытындысы бойынша тексерілген объект __________________________________________________________ (объектінің атауы) мынадай объектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеу): тәуекел дәрежесі жоғары □

15

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

Қойылатын талаптарға сәйкес келеді

Қойылатын талаптарға сәйкес келмейді

Пестицидтерді (улы химикаттарды) жеткізушілермен (өндірушілер, импортаушылар, сатушылар) әзірленетін және ұсынылатын, пестицидтерді (улы химикаттарды) және олардың бос ыдыстарын залалсыздандыру әдістемелері мен технологияларының болуы 3 Бүтінділікті қамтамасыз ететін және қоршаған ортаны пестицидтермен (улы химикаттармен) ластандыру мүмкіндігі жоқ қажеттілігі бойынша әрі қарай қолдануға жарамсыз болып қалған бірінші класты қауіптілікті пестицидтерді (улы химикаттарды) сақтау 4 Қауіптілігі екінші классқа жататын пестицидтерді (улы химикаттарды) арнаулы қабаттары бар, полимерден жасалынған көп қабатты ыдысқа пестицидтің (улы химикаттың) ерекшелігіне байланысты) салу 5 Ыдыстары бұзылған пестицидтерді (улы химикаттарды) нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес келетін, бір тұтастығы бұзылмаған ыдыстарға қайтадан салу 6 Пестицидтердің (улы химикаттардың) қағаз немесе ағаш ыдыстарын жағу арқылы құрту үшін, заңға сәйкес экологиялық және елдің санитарлық-эпидемиологиялық жағдайын қадағалайтын мемлекеттік орган белгілеп берген жерде, жағылатын қосылымдардың улы емес (қауіпсіз) заттарға дейін ыдырауын қамтамасыз ететін, жоғары температуралы құрылғылардың болуы 7 Пестицидтердің (улы химикаттардың) ыдыстарын өртеу барысында бөлінетін газ және күл түріндегі ластағыштарға жүйелі бақылау мен мониторингтің болуы 8 Тиым салынған, қолдануға жарамсыз болып қалған пестицидтерді (улы химикаттарды) және олардың бос ыдыстарын арту, тасу және түсіру жұмыстарының механизациялануы 9 Залалсыздандыруға (утилизациялауға, жоюға) жататын пестицидтерді (улы химикаттарды) тиісті жағдайы бар бір орталықта сақтауға арналған қоймаға бөтен адамдарды кіргізбеу 10 Мекеменің атауы, залалсыздандырылатын пестицидтің аты, мөлшері, залалсыздандыру тәсілі мен орны, жұмысты жүргізуге жауапты тұлғаның фамилиясы көрсетілген, әрі қарай қолдануға жарамсыз болып қалған пестицидтерді (улы химикаттарды) залалсыздандыру (утилизациялау, жою) актісінің болуы 11 Пестицидтерді (улы химикаттарды) залалсыздандыруға қатысушы жұмыскерлердің жеке қорғау құралдарының болуы

Тексеруді өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспектор _______________________________ _____________ жүргізді (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) Мөр орны Талаптардың бұзылуы анықталған жағдайда жасалған нұсқаманың нөмірі мен күні көрсетіледі (№ _____ 20 ____ жылғы «____» ______________) Тексерудің қорытындысымен таныстым (келісемін/келіспеймін) ____________________________ __________ (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) (қолы) «___» _______________ 20____ жыл Тексерілген субъект тексерудің қорытындысы бойынша ____________ (субъектінің атауы) келесі субъектілер санатына ауыстырылады («+» белгісімен белгілеп қою): жоғарғы дәрежедегі тәуекел □

орта дәрежедегі тәуекел □

аз дәрежедегі тәуекел □

Органның лауазымды тұлғалары: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты) ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы) ____ (қолы)

Органның басшысы: ____________ _______________________ (лауазымы) (тегі, аты (бар болған кезде) әкесінің аты)

____ (қолы)

Ескертпе: * - ЖСН − жеке сәйкестендіру нөмірі, БСН − бизнес сәйкестендіру нөмірі. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылғы 18 наурыздағы Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №9240 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 26 ақпан

№160

Астана қаласы

Автомобиль жолдары саласындағы Мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенттерін бекіту туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 10-бабының 2) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған: 1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті; 2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті; 3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті бекітілсін. 2. «Автомобиль жолдары саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің регламенттерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушының 2012 жылғы 23 қазандағы № 718 бұйрығының күші жойылған деп танылсын. (Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8097 болып тіркелген, 2013 жылғы 22 мамырдағы № 173-174 (27447-27448) «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған). 3. Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Автомобиль жолдары комитеті (З.С. Сағынов): 1) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарында, оның ішінде Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің интернет ресурсында ресми жариялануын және оны мемлекеттік органдарының интернет-порталында орналастыруын; 3) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде көшірмесін «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы «Әділет» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының ақпараттық-құқықтық жүйесіне ресми жариялауға жіберуді; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін бес жұмыс күні ішінде мемлекеттік тіркеу және бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануға жіберу туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Заң департаментіне ұсынуды қамтамасыз етсін. 4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі М.Қ. Пішембаевқа жүктелсін. 5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр

1. «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметін (бұдан әрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет) «Автомобиль жолдары туралы» 2001 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабы және «Автомобиль жолдары саласындағы мемлекеттік қызметтерді көрсету туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 7 ақпандағы № 64 қаулысымен бекітілген «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының негізінде «ҚазАвтоЖол Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының облыстық филиалдары (бұдан әрі – қызметті беруші) көрсетеді. 2. Өтініштерді қабылдау және мемлекеттік қызметті көрсету нәтижелерін беру: 1) көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі; 2) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау және халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі – ХҚО); 3) www.e.gov.kz «электрондық үкіметтің» веб-порталы немесе www. elicense.kz «Е-лицензиялау» порталы (бұдан әрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 3. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) және (немесе) қағаз түрінде. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға паспорт (бұдан әрі – паспорт) беру болып табылады. 2. Көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимылдар тәртібін сипаттау 5. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімдерді (әрекеттерді) бастау үшін негіз көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттарын (бұдан әрі – өтініш) көрсетілетін қызметті берушінің алуы болып табылады. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінің құрамына кіретін әрбір рәсімнің (әрекеттердің) мазмұны, оны орындау ұзақтығы: 1) көрсетілетін қызмет беруші кеңсесінің қызметкері өтінішті алған сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызмет беруші басшысының орынбасарына жолдайды; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуін қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысына жолдайды; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Көрсетілетін қызметті алушының өтініші қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға көрсетілетін қызметті берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған қағаз түрінде немесе электрондық құжат түріндегі паспортты жолдайды. 7. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімнің (әрекеттің) нәтижесі мынадай рәсімді (әрекетті) орындауды бастау үшін негіз болады: 1) көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өзге құжаттарын көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесінде тіркеу және оларды көрсетілетін қызметті берушінің басшысына беру; 2) көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарары; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысы орынбасарының қарары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімі басшысының қарары; 5) паспортты рәсімдеу және оларды көрсетілетін қызметті беруші басшысына қол қою үшін тапсыру; 6) паспортты көрсетілетін қызметті алушының кеңсесіне, ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе порталға тапсыру. 3. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі өзара іс-қимыл тәртібін сипаттау 8. Мемлекеттік қызметті көрсету процесіне қатысатын көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) тізбесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері; 9. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелері арасындағы рәсімдердің (әрекеттердің) дәйектілігін сипаттау: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері өтініш түскен сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасарына жолдайды; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысына жолдайды; 4) көрсетілген қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызмет берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілген қызмет берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері қызмет берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы түскен – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Қызметті алушының мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өтінішін және өзге құжаттарын қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесі немесе қызмет берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға қызмет берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасын куәландыратын қағаз түрінде немесе электрондық құжат түрінде паспортты жолдайды. 10. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) өзара іс-әрекет тәртібінің сипаты осы «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламентіне 1-қосышаға сәйкес блок схемада келтірілген. 4. ХҚО өзара іс-қимыл тәртібін, сондай-ақ мемлекеттік қызметті көрсету процесінде ақпараттық жүйелерді пайдалану тәртібін сипаттау 11. ХҚО жүгінудің тәртібін сипаттау, көрсетілетін қызметті алушының өтінішін өңдеу ұзақтығы: ХҚО қызметкері 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсетуге қажетті өзге де құжаттарын тіркейді және көрсетілетін қызметті алушыға ХҚО қызметкерінің ЭЦҚ-сымен куәландырылған ақпараттық жүйе арқылы электрондық құжат нысанындағы құжаттардың көшірмесін жолдайды; 12. Құжаттардың топтамасын ХҚО тапсыру үшін кезек күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. ХҚО көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. 13. Мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: белгіленген үлгідегі жазбаша өтініш; белгіленген тәртіппен әзірленген және бекітілген жобалық құжаттаманың көшірмесі; жұмыстарды жүргізу орындарында белгілер мен қоршауларды орналастыру схемасының көшірмесі; жұмыстарды жүргізудің күнтізбелік кестесі; уәкілетті өкілдің жеке басын куәландыратын құжат және өкілдікке өкілеттілікті куәландыратын құжат (көрсетілетін қызметті алушының өкілі жүгінген кезде). Құжаттарды қабылдау кезінде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінің немесе ХҚО қызметкері түпнұсқаларды көшірмелерімен немесе құжаттардың шығарылған электрондық көшірмелерімен салыстырады, содан кейін түпнұсқаларын көрсетілетін қызметті алушыға қайтарады. 14. ХҚО құжаттарды тапсырған кезде ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушыға мыналарды көрсете отырып, тиісті құжаттарды қабылдағаны туралы қолхат береді: 1) сұрау салуды қабылдау нөмірі мен күні; 2) сұрау салынған мемлекеттік қызметтің түрі; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атауы; 4) құжаттарды беру күні (уақыты) және орны; 5) құжаттарды ресімдеуге өтініш қабылдаған көрсетілетін қызметті берушінің лауазымды адамының не ХҚО қызметкерінің тегі, аты, әкесінің аты; 6) көрсетілетін қызметті алушының тегі, аты, әкесінің аты (жеке тұлғалар үшін) немесе атауы (заңды тұлғалар үшін), байланыс деректері. 15. Мемлекеттік қызметті ХҚО арқылы алу процесінің сипаты, оның ұзақтығы: 1) ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушы жүгінген сәттен бастап 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушыға мемлекеттік қызметтің нәтижесін береді; 2) көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі электрондық форматта ресімделеді, басып шығарылады және көрсетілетін қызметті беруші басшысының мөрімен және қол қоюымен куәландырылады. 16. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған жеке басын куәландыратын құжат туралы, заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы, жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы мәліметтерді ХҚО қызметкері мемлекеттік органдардың уәкілетті тұлғаларының ЭЦҚ-сымен куәландырылған электрондық құжат нысанындағы мемлекеттік қызметтерді көрсетудің ақпараттық мониторинг жүргізу жүйесі арқылы алады. 17. ХҚО арқылы ақпараттық жүйелердің қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламенттің 2-қосымшасында келтірілген. 18. ХҚО құжаттарды қабылдау операциялық залда жедел қызмет көрсетусіз «электрондық» кезек тәртібінде жүзеге асырылады, «электрондық үкімет» вебпорталы арқылы электрондық кезекті броньдауға болады. 19. «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде көрсетілетін қызметті берушінің және көрсетілетін қызметті алушының жүгіну тәртібін және рәсімдерінің (әрекеттерінің) кезеңділігін сипаттау: портал арқылы электрондық сұрау салу кезінде көрсетілетін қызметті алушының жеке «кабинетінде» мемлекеттік көрсетілетін қызмет нәтижесін алу күнін көрсету арқылы мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салуды қабылдау туралы мәртебе көрсетіледі. 20. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесін беру көрсетілетін қызметті берушінің уәкілетті адамының ЭЦҚ-сы қойылған электрондық құжат нысанында көрсетілетін қызметті алушының жолданады. 21. Портал арқылы ақпараттық жүйелердің функционалдық өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламентке 3-қосымшада келтірілген. «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 1-қосымша Қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимыл тәртібін сипаттау

А.ЖҰМАҒАЛИЕВ.

Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2014 жылғы 26 ақпандағы №160 бұйрығына 1-қосымша «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті 1. Жалпы ережелері

(Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 15-бетте). «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 2-қосымша Ақпараттық жүйелердің ХҚО арқылы қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы

Көрсетілетін қызметті алушының алатын электрондық құжаты Әрекеті Ақпараттық жүйе «Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін орналастыруға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 3-қосымша Ақпараттық жүйелердің портал арқылы қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы

12. Құжаттардың топтамасын ХҚО тапсыру үшін кезек күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. ХҚО көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. 13. Мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: белгіленген үлгідегі жазбаша өтініш; белгіленген тәртіппен әзірленген және бекітілген жобалық құжаттаманың көшірмесі; жұмыстарды жүргізу орындарында белгілер мен қоршауларды орналастыру схемасының көшірмесі; жұмыстарды жүргізудің күнтізбелік кестесі; уәкілетті өкілдің жеке басын куәландыратын құжат және өкілдікке өкілеттілікті куәландыратын құжат (көрсетілетін қызметті алушының өкілі жүгінген кезде). Құжаттарды қабылдау кезінде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінің немесе ХҚО қызметкері түпнұсқаларды көшірмелерімен немесе құжаттардың шығарылған электрондық көшірмелерімен салыстырады, содан кейін түпнұсқаларын көрсетілетін қызметті алушыға қайтарады. 14. ХҚО құжаттарды тапсырған кезде ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушыға мыналарды көрсете отырып, тиісті құжаттарды қабылдағаны туралы қолхат береді: 1) сұрау салуды қабылдау нөмірі мен күні; 2) сұрау салынған мемлекеттік қызметтің түрі; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атауы; 4) құжаттарды беру күні (уақыты) және орны; 5) құжаттарды ресімдеуге өтініш қабылдаған көрсетілетін қызметті берушінің лауазымды адамының не ХҚО қызметкерінің тегі, аты, әкесінің аты; 6) көрсетілетін қызметті алушының тегі, аты, әкесінің аты (жеке тұлғалар үшін) немесе атауы (заңды тұлғалар үшін), байланыс деректері. 15. Мемлекеттік қызметті ХҚО арқылы алу процесінің сипаты, оның ұзақтығы: 1) ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушы жүгінген сәттен бастап 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушыға мемлекеттік қызметтің нәтижесін береді; 2) көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі электрондық форматта ресімделеді, басып шығарылады және көрсетілетін қызметті беруші басшысының мөрімен және қол қоюымен куәландырылады. 16. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған жеке басын куәландыратын құжат туралы, заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы, жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы мәліметтерді ХҚО қызметкері мемлекеттік органдардың уәкілетті тұлғаларының ЭЦҚ-сымен куәландырылған электрондық құжат нысанындағы мемлекеттік қызметтерді көрсетудің ақпараттық мониторинг жүргізу жүйесі арқылы алады. 17. ХҚО арқылы ақпараттық жүйелердің қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламенттің 2-қосымшасында келтірілген. 18. ХҚО құжаттарды қабылдау операциялық залда жедел қызмет көрсетусіз «электрондық» кезек тәртібінде жүзеге асырылады, «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы электрондық кезекті броньдауға болады. 19. «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде көрсетілетін қызметті берушінің және көрсетілетін қызметті алушының жүгіну тәртібін және рәсімдерінің (әрекеттерінің) кезеңділігін сипаттау: портал арқылы электрондық сұрау салу кезінде көрсетілетін қызметті алушының жеке «кабинетінде» мемлекеттік көрсетілетін қызмет нәтижесін алу күнін көрсету арқылы мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салуды қабылдау туралы мәртебе көрсетіледі. 20. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесін беру көрсетілетін қызметті берушінің уәкілетті адамының ЭЦҚ-сы қойылған электрондық құжат нысанында көрсетілетін қызметті алушының жолданады. 21. Портал арқылы ақпараттық жүйелердің функционалдық өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламентке 3-қосымшада келтірілген. «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 1-қосымша

Қызметті алушының алатын электрондық құжаты

Қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимыл тәртібін сипаттау

Әрекеті Ақпараттық жүйе Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2014 жылғы 26 ақпандағы №160 бұйрығына 2-қосымша «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті 1. Жалпы ережелері 1. «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметін (бұдан әрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет) «Жол шаруашылығын құқықтық қамтамасыз етуді жетілдіру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 5 қыркүйектегі № 845 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының аумағында автомобиль жолдарын пайдалану ережелерінің 12-тармағы 1) тармақшасының және Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Автомобиль жолдары саласындағы мемлекеттік қызметтерді көрсету туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 7 ақпандағы № 64 қаулысымен бекітілген «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының негізінде көрсетіледі (бұдан әрі – қызмет беруші). 2. Өтініштерді қабылдау және мемлекеттік қызметті көрсету нәтижелерін беру: 1) көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі; 2) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау және халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі – ХҚО); 3) www.e.gov.kz «электрондық үкіметтің» веб-порталы немесе www. elicense.kz «Е-лицензиялау» порталы (бұдан әрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 3. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) және (немесе) қағаз түрінде. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына техникалық шарт беру болып табылады. 2. Көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимылдар тәртібін сипаттау 5. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімдерді (әрекеттерді) бастау үшін негіз көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттарын (бұдан әрі – өтініш) көрсетілетін қызметті берушінің алуы болып табылады. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінің құрамына кіретін әрбір рәсімнің (әрекеттердің) мазмұны, оны орындау ұзақтығы: 1) көрсетілетін қызмет беруші кеңсесінің қызметкері өтінішті алған сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызмет беруші басшысының орынбасарына жолдайды; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуін қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының басшысына жолдайды; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының қызметкері көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Көрсетілетін қызметті алушының өтініші қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға көрсетілетін қызметті берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған қағаз түріндегі немесе электрондық құжат түрінде техникалық шартты жолдайды. 7. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімнің (әрекеттің) нәтижесі мынадай рәсімді (әрекетті) орындауды бастау үшін негіз болады: 1) көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өзге құжаттарын қызмет берушінің кеңсесінде тіркеу және оларды көрсетілетін қызметті берушінің басшысына беру; 2) көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарары; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысы орынбасарының қарары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасы басшысының қарары; 5) техникалық шартты рәсімдеу және оларды көрсетілетін қызметті беруші басшысына қол қою үшін тапсыру; 6) техникалық шартты көрсетілетін қызметті алушының кеңсесіне, ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе порталға тапсыру. 3. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі өзара іс-қимыл тәртібін сипаттау 8. Мемлекеттік қызметті көрсету процесіне қатысатын көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) тізбесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының басшысы; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының қызметкері. 9. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелері арасындағы рәсімдердің (әрекеттердің) дәйектілігін сипаттау: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері өтініш түскен сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасарына жолдайды; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының басшысына жолдайды; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызмет берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану және жұмылдыру дайындығы басқармасының қызметкері көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы түскенін – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өзге де құжаттарын қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесі немесе қызметті берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға қызметті берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған қағаз түрінде немесе электрондық құжат түріндегі техникалық шартты жолдайды. 10. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) өзара іс-қимыл тәртібінің сипаты осы «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламентіне 1-қосышаға сәйкес блок схемада келтірілген. 4. ХҚО өзара іс-қимыл тәртібін, сондай-ақ мемлекеттік қызметті көрсету процесінде ақпараттық жүйелерді пайдалану тәртібін сипаттау 11. ХҚО жүгінудің тәртібін сипаттау, көрсетілетін қызметті алушының өтінішін өңдеу ұзақтығы: ХҚО қызметкері 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсетуге қажетті өзге де құжаттарын тіркейді және көрсетілетін қызметті алушыға ХҚО қызметкерінің ЭЦҚ-сымен куәландырылған ақпараттық жүйе арқылы электрондық құжат нысанындағы құжаттардың көшірмесін жолдайды;

«Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 2-қосымша Ақпараттық жүйелердің ХҚО арқылы қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы

Көрсетілетін қызметті алушының алатын электрондық құжаты Әрекеті Ақпараттық жүйе «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 3-қосымша Ақпараттық жүйелердің портал арқылы қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы

8 қазан 2014 жыл

3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысына жолдайды; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Көрсетілетін қызметті алушының өтініші қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға көрсетілетін қызметті берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған қағаз түрінде немесе электрондық құжат түріндегі техникалық шартты жолдайды. 7. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімнің (әрекеттің) нәтижесі мынадай рәсімді (әрекетті) орындауды бастау үшін негіз болады: 1) Көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өзге құжаттарын көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесінде тіркеу және оларды көрсетілетін қызметті берушінің басшысына беру; 2) көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарары; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысы орынбасарының қарары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімі басшысының қарары; 5) техникалық шартты рәсімдеу және оларды қызметті беруші басшысына қол қою үшін тапсыру; 6) техникалық шартты көрсетілетін қызметті алушының кеңсесіне, ХҚО ақпараттық жүйесіне немесе порталға тапсыру. 3. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі өзара іс-қимыл тәртібін сипаттау 8. Мемлекеттік қызметті көрсету процесіне қатысатын көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) тізбесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері. 9. Көрсетілетін қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелері арасындағы рәсімдердің (әрекеттердің) дәйектілігін сипаттау: 1) көрсетілетін қызметті беруші кеңсесінің қызметкері өтініш түскен сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасарына жолдайды; 3) көрсетілетін қызметті беруші басшысының орынбасары көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысына жолдайды; 4) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің басшысы көрсетілетін қызметті алушының өтінішін үш сағат ішінде ұсынылған талаптарға сәйкес келуіне қарайды және көрсетілетін қызмет берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкеріне орындауға береді; 5) көрсетілетін қызметті берушінің Пайдалану бөлімінің қызметкері басшысына бөлімінің қызметкері қызмет берушінің кеңсесі арқылы келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының өтінішін жеті жұмыс күні ішінде, ХҚО арқылы түскенін – жеті жұмыс күні ішінде, портал арқылы түскендерді – жеті жұмыс күні ішінде қарайды. Көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті өзге де құжаттарын қарағаннан кейін төрт сағат ішінде ХҚО ақпараттық жүйесі немесе қызмет берушінің кеңсесі арқылы немесе порталға қызметті берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған қағаз түрінде немесе электрондық құжат түріндегі техникалық шартты жолдайды. 10. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінде көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) өзара іс-қимыл тәртібінің сипаты осы «Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының арналармен, байланыс және электр беру желілерімен, мұнай құбырларымен, газ құбырларымен, су құбырларымен және теміржолдармен, басқа да инженерлік желілермен және коммуникациялармен қиылысуына рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламентіне 1-қосышаға сәйкес блок схемада келтірілген. 4. ХҚО өзара іс-қимыл тәртібін, сондай-ақ мемлекеттік қызметті көрсету процесінде ақпараттық жүйелерді пайдалану тәртібін сипаттау 11. ХҚО жүгінудің тәртібін сипаттау, көрсетілетін қызметті алушының өтінішін өңдеу ұзақтығы: ХҚО қызметкері 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін және мемлекеттік қызметті көрсетуге қажетті өзге де құжаттарын тіркейді және көрсетілетін қызметті алушыға ХҚО қызметкерінің ЭЦҚ-сымен куәландырылған ақпараттық жүйе арқылы электрондық құжат нысанындағы құжаттардың көшірмесін жолдайды; 12. Құжаттардың топтамасын ХҚО тапсыру үшін кезек күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. ХҚО көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 15 минут. 13. Мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: белгіленген үлгідегі жазбаша өтініш; белгіленген тәртіппен әзірленген және бекітілген жобалық құжаттаманың көшірмесі; жұмыстарды жүргізу орындарында белгілер мен қоршауларды орналастыру схемасының көшірмесі; жұмыстарды жүргізудің күнтізбелік кестесі; уәкілетті өкілдің жеке басын куәландыратын құжат және өкілдікке өкілеттілікті куәландыратын құжат (көрсетілетін қызметті алушының өкілі жүгінген кезде). Құжаттарды қабылдау кезінде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінің немесе ХҚО қызметкері түпнұсқаларды көшірмелерімен немесе құжаттардың шығарылған электрондық көшірмелерімен салыстырады, содан кейін түпнұсқаларын көрсетілетін қызметті алушыға қайтарады. 14. ХҚО құжаттарды тапсырған кезде ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушыға мыналарды көрсете отырып, тиісті құжаттарды қабылдағаны туралы қолхат береді: 1) сұрау салуды қабылдау нөмірі мен күні; 2) сұрау салынған мемлекеттік қызметтің түрі; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атауы; 4) құжаттарды беру күні (уақыты) және орны; 5) құжаттарды ресімдеуге өтініш қабылдаған көрсетілетін қызметті берушінің лауазымды адамының не ХҚО қызметкерінің тегі, аты, әкесінің аты; 6) көрсетілетін қызметті алушының тегі, аты, әкесінің аты (жеке тұлғалар үшін) немесе атауы (заңды тұлғалар үшін), байланыс деректері. 15. Мемлекеттік қызметті ХҚО арқылы алу процесінің сипаты, оның ұзақтығы: 1) ХҚО қызметкері көрсетілетін қызметті алушы жүгінген сәттен бастап 15 минут ішінде көрсетілетін қызметті алушыға мемлекеттік қызметтің нәтижесін береді; 2) көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі электрондық форматта ресімделеді, басып шығарылады және көрсетілетін қызметті беруші басшысының мөрімен және қол қоюымен куәландырылады. 16. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған жеке басын куәландыратын құжат туралы, заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы, жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы мәліметтерді ХҚО қызметкері мемлекеттік органдардың уәкілетті тұлғаларының ЭЦҚ-сымен куәландырылған электрондық құжат нысанындағы мемлекеттік қызметтерді көрсетудің ақпараттық мониторинг жүргізу жүйесі арқылы алады. 17. ХҚО арқылы ақпараттық жүйелердің қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламенттің 2-қосымшасында келтірілген. 18. ХҚО құжаттарды қабылдау операциялық залда жедел қызмет көрсетусіз «электрондық» кезек тәртібінде жүзеге асырылады, «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы электрондық кезекті броньдауға болады. 19. «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде көрсетілетін қызметті берушінің және көрсетілетін қызметті алушының жүгіну тәртібін және рәсімдерінің (әрекеттерінің) кезеңділігін сипаттау: портал арқылы электрондық сұрау салу кезінде көрсетілетін қызметті алушының жеке «кабинетінде» мемлекеттік көрсетілетін қызмет нәтижесін алу күнін көрсету арқылы мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салуды қабылдау туралы мәртебе көрсетіледі. 20. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесін беру көрсетілетін қызметті берушінің уәкілетті адамының ЭЦҚ-сы қойылған электрондық құжат нысанында көрсетілетін қызметті алушының жолданады. 21. Портал арқылы ақпараттық жүйелердің функционалдық өзара іс-қимыл диаграммасы осы регламентке 3-қосымшада келтірілген. «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 1-қосымша Қызмет берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимыл тәртібін сипаттау

Қызметті алушының алатын электрондық құжаты Әрекеті Ақпараттық жүйе Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2014 жылғы 26 ақпандағы №160 бұйрығына 3-қосымша «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет регламенті 1. Жалпы ережелері 1. «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметін (бұдан әрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет) «Автомобиль жолдары туралы» 2001 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 23-бабы және «Автомобиль жолдары саласындағы мемлекеттік қызметтерді көрсету туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 7 ақпандағы № 64 қаулысымен бекітілген «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының негізінде көрсетеді (бұдан әрі – қызметті беруші). 2. Өтініштерді қабылдау және мемлекеттік қызметті көрсету нәтижелерін беру: 1) көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі; 2) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау және халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны (бұдан әрі – ХҚО); 3) www.e.gov.kz «электрондық үкіметтің» веб-порталы немесе www. elicense.kz «Е-лицензиялау» порталы (бұдан әрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 3. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) және (немесе) қағаз түрінде. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету нәтижесі республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға техникалық шарт беру болып табылады. 2. Көрсетілетін қызметті берушінің құрылымдық бөлімшелерінің (қызметкерлерінің) мемлекеттік қызметті көрсету процесіндегі іс-қимылдар тәртібін сипаттау 5. Мемлекеттік қызметті көрсету бойынша рәсімдерді (әрекеттерді) бастау үшін негіз көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттарын (бұдан әрі – өтініш) көрсетілетін қызметті берушінің алуы болып табылады. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету процесінің құрамына кіретін әрбір рәсімнің (әрекеттердің) мазмұны, оны орындау ұзақтығы: 1) көрсетілетін қызмет беруші кеңсесінің қызметкері өтінішті алған сәттен бастап он бес минут ішінде оны кіріс хат-хабарларды тіркейтін журналда тіркейді және көрсетілетін қызметті беруші басшысының қарауына енгізеді; 2) көрсетілетін қызметті берушінің басшысы екі сағат ішінде көрсетілетін қызметті алушының өтінішін қарайды және оларды көрсетілетін қызмет беруші басшысының орынбасарына жолдайды;

«Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 2-қосымша Ақпараттық жүйелердің ХҚО арқылы қызметтік өзара Іс-қимыл диаграммасы

Көрсетілетін қызметті алушының алатын электрондық құжаты Әрекеті Ақпараттық жүйе «Республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы жолдарға кiрме жолдарды және оларға жалғасатын жолдарды салуға рұқсат беру» мемлекеттік қызмет регламентіне 3-қосымша Ақпараттық жүйелердің портал арқылы қызметтік өзара іс-қимыл диаграммасы

Мемлекеттік органмен ақпараттық технологияларды қолдануды бағалау келесі формула бойынша Әдістемеге 3-қосымшада көрсетілген белгілі бір салмақты баллдарға сәйкес критерийәлер мәні сомасы ретінде анықталады: N= P1 + P2 + P3 + P4 мұнда N – мемлекеттік органмен ақпараттық технологияларды қолдануды бағалаудың жалпы баллы, P – критерийдің мәні. 12. Критерийлер мәнінің есебі келесі формула бойынша Әдістемеге 3-қосымшаның кестесінде көрсетілген баллдардың көрсеткішіне сәйкес осы критерийдің барлық көрсеткіштер сомасынан шыға отырып жүзеге асырылады: P = (Сi*Vi) + (Сi+1*Vi+1) + (Сi+2*Vi+2) + … мұнда P – критерийінің мәні, C – көрсеткіштің мәні, V – көрсеткіштің баллы, i – осы критерий үшін 1-ден бастап көрсеткіштердің санына дейін интервалы. 2. «Интернет-ресурстың тиімділігі» критерийі бойынша бағалау 13. Бағалау келесі параметрлері бойынша жүргізіледі: 1) интернет-ресурсқа қолжетімділігі; 2) ақпараттың толықтығы мен өзектілігі.

Қызметті алушының алатын электрондық құжаты Әрекеті Ақпараттық жүйе Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылғы 17 наурыздағы Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №9233 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі 2014 жылғы 10 ақпан

№21

Астана қаласы

Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі 2014 жылғы 16 маусым

№217

Астана қаласы

Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі 2014 жылғы 14 наурыз

№114

Астана қаласы

БІРЛЕСКЕН БҰЙРЫҚ «Ұңғымалар объектілерін сынау, кен орнын сынамалы пайдалану, технологиялық жабдықты іске қосу-баптау, пайдалану, оған техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстары жағдайында газды технологиялық еріксіз жағу кезінде ілеспе және (немесе) табиғи газды алау етіп жағуға рұқсат беру» мемлекеттік қызметті көрсету регламентін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2012 жылғы 24 тамыздағы №144, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің 2012 жылғы 9 қазандағы №368 және Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2012 жылғы 16 қазандағы №465 бірлескен бұйрығының күшін жою туралы «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 24 наурыздағы Заңы 21-1-бабының 1-тармағына және 43-1-бабының 1-тармағына сәйкес бұйырамыз: 1. «Ұңғымалар объектілерін сынау, кен орнын сынамалы пайдалану, технологиялық жабдықты іске қосу-баптау, пайдалану, оған техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстары жағдайында газды технологиялық еріксіз жағу кезінде ілеспе және (немесе) табиғи газды алау етіп жағуға рұқсат беру» мемлекеттік қызметті көрсету регламентін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2012 жылғы 24 тамыздағы №144, Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің 2012 жылғы 9 қазандағы №368 және Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2012 жылғы 16 қазандағы №465 бірлескен бұйрығының (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде 2012 жылғы 15 қарашада №8083 болып тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінде 2013 жылғы 26 қаңтарда №54 (27993) жарияланды) күші жойылды деп танылсын. 2. Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі мемлекеттік инспекциялау комитеті (Момышев Т.А.) белгіленген тәртіппен бір апта мерзім ішінде осы бұйрықтың көшірмесін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне жіберсін және оның ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрық қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрі

Ұ.ҚАРАБАЛИН.

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрі – Ә.ИСЕКЕШЕВ. Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрі

В.БОЖКО.

Параграф 1. «Интернет-ресурстың қол жетімділігі» параметрі бойынша бағалау 14. Интернет-ресурстың қол жетімділігі пайдаланушылармен интернет-ресурсты пайдаланудың қарапайымдылығы мен қолайлығының дәрежесі, мүмкіндіктері шектелген тұлғаларды қоса алғанда, сондай-ақ ақпаратты әртүрлі форматтарда: гипермәтіндік және көшірмелеу үшін файл форматында алу мүмкіндігі болып түсіндіріледі. 15. Мемлекеттік органның қызметін осы көрсеткіші бойынша бағалау барысында Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі және Министрлік Әдістемеге 4-қосымшаға сәйкес интернет-ресурсты «Интернет-ресурстың қол жетімділігі» параметрі бойынша бағалауға сәйкес талдау жолымен тексеруді жүргізеді. «Интернет-ресурстың қол жетімділігі» параметрі бойынша бағалау мәні Әдістемеге 4-қосымша кестесінде көрсетілген, индикаторлар бойынша баллдарды қосу жолымен анықталады. Параграф 2. «Ақпараттың толықтығы мен өзектілігі» параметрі бойынша бағалау 16. Интернет-ресурста толық ақпарат деп «Мемлекеттік органдардың интернетресурстарында орналасқан мемлекеттік органдар туралы электрондық ақпараттық ресурстардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 3 қазандағы № 891 қаулысымен анықталған тізбесі ақпараттың бар болуымен түсіндіріледі. Ақпараттың өзектілігі деп ақпараттың уақыттың ағымдағы кезеңімен сәйкестігі дәрежесімен түсіндіріледі. Ақпараттың толықтығы мен өзектілігінің көрсеткіші бойынша есеп Әдістемеге 5-қосымшада көрсетілген индикаторлар бойынша жүргізіледі. 17. Осы көрсеткіш бойынша мемлекеттік орган қызметінің тиімділігін бағалау барысында Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі тоқсан сайын, Әдістемеге 5-қосымшаға сәйкес мемлекеттік және орыс тілдерінде интернет-ресурстың тілдік болжамасын талдау жолымен мемлекеттік органның ресми интернет-ресурсын тексереді. 18. «Ақпараттың толықтығы мен өзектілігі» параметрі бойынша бағалаудың мәні Әдістемеге 5-қосымшаның кестесіне сәйкес мемлекеттік және орыс тілдерінде интернетресурстың тілдік болжамдары бойынша баллдарды қосу және нәтижені көрсеткіштің 100 баллға тең ең үлкен мәніне бөліп, кейіннен 15-ке көбейту жолымен жүзеге асырылады. Осы көрсеткіш бойынша бағалауды жүргізген кезде, сондай-ақ Әдістемеге 5-қосымшаның кестесіндегі ескертуде көрсетілген интернет-ресурс сапасына ықпал ететін критериялар ескеріледі. Кемшіліктерді анықтаған жағдайда, әрбір анықталған кемшілік үшін параметрдің салмақтық мәнінің 50 (елу) пайызынан аспай, параметрдің салмақтық мәнін 0,1 баллға шегеру жүргізіледі. 3. «Ведомстволық ақпараттық жүйелердің нәтижелілігі» критерияйі бойынша бағалау 19. «Ведомстволық ақпараттық жүйелердің тиімділігі» критерияйі бойынша бағалау көрсеткіштер бойынша есептеледі: 1) ақпараттық жүйелерді бағынысты органдарда және жергілікті атқарушы органдарда тираждау; 2) мемлекеттік органдардың «электрондық үкіметтің» компоненттерімен ведомстволық ақпараттық жүйелерді ықпалдастыру үлесі; 3) ведомстволық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандыруға жататын функциялар санынан автоматтандырылған функциялардың үлесі. 20. Осы критерийі бойынша мемлекеттік органдағы барлық ведомстволық ақпараттық жүйелері (бұдан әрі – МО АЖ) бағалауға жатады. 21. Осы критерийі бойынша мемлекеттік органдардың үлгілік үдерістерді (мынадай кадрлық есепке алу, бухгалтерлік есепке алу, жұмыс уақытын есепке алу) автоматтандыруға бағытталған ақпараттық жүйелері бағалауға жатпайды. 22. Егер мемлекеттік органда ведомстволық ақпараттық жүйелері болмай немесе бағалау уақытында жүйелер жұмысқа жарамсыз болған жағдайда, осы критерийі бойынша бағалау жүргізілмейді де, 0 балл қойылады. 23. Егер мемлекеттік органда ведомстволық ақпараттық жүйелер жоқ, бірақ оларды әзірлеу бойынша іс-шаралары, бекітілген құжаттарға сәйкес (жоспарлар, тізімдер) бар болған жағдайда, мемлекеттік органға осы критерийі бойынша 10 балл қойылады. Параграф 1. «Бағынысты органдарда және жергілікті атқарушы органдарда ақпараттық жүйелерді тираждау» көрсеткіші бойынша бағалау 24. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі осы көрсеткіш бойынша бағалау барысында бағынысты ведомствода және жергілікті атқарушы органдарда ведомстволық ақпараттық жүйелерді енгізу және қажеттілігінің деңгейін анықтайды. 25. Бағалау мемлекеттік органмен осы Әдістемеге 1-қосымшадағы нысана бойынша берілген есеп негізінде жүргізіледі. 26. Орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдарда бағалау осы ішкі критерийі бойынша келесі көрсеткіштері бойынша жүргізіледі: «Бағынысты органдарда/аудандық деңгейдегі ЖАО көбейтіп тарату»; «Жергілікті атқарушы органдарда көбейтіп тарату»; «Тираждалған МО АЖ толтыру» (тек қана жергілікті атқарушы органдар үшін). 27. Мемелкеттік органның есебін қайта тексеру МО АЖ клиенттік болжамасын қарау, және мемлекеттік органмен пайдалануға енгізу актісін ұсыну жолымен орындалады. Қарау шектеулі қол жетумен, мемлекеттік органда МО АЖ бар болған жағдайда, МО АЖ-не қол жеткізу мемлекеттік органмен беру жолымен жүзеге асырылады. Көбейтіп тарату МО АЖ клиенттік болжамы арасындағы «сұраныс-жауап» қағидаты бойынша операциялар орындалған жағдайда орындалды деп есептеледі. 28. «Бағынысты органдарда/аудандық деңгейдегі ЖАО көбейтіп тарату» параметрі бойынша бағалаудың есебі МО АЖ орнатылған мемлекеттік орган бөлімшелерінің санын МО АЖ тираждауға жататын мемлекеттік орган бөлімшелерінің санына бөліп, кейіннен коэффициентке көбейту жолымен жүзеге асырылады: 1) орталық мемлекеттік органдар үшін:

Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 19 ақпан

№137

Астана қаласы

2) жергілікті атқарушы органдар үшін:

Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесін бекіту туралы «Орталық мемлекеттік органдар мен облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы №954 Жарлығымен бекітілген Орталық мемлекеттік органдар мен облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалау жүйесін іске асыру мақсатында бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік саясат департаменті (Қ.Б. Елеусізова): 1) осы бұйрықтың заңмен белігенген тәртіпте Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткен соң оның ресми жариялануын, сонымен қоса Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 3) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден күнтізбелік он күн өткеннен кейін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылықты жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорынның «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялануына көшірмені жолдауды; 4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден кейін 5 жұмыс күннің ішінде Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Заң департаментіне мемлекеттік тіркеу және бұқаралық ақпарат құралдарында жариялауға жолдау туралы мәліметтерді жолдауды қамтамасыз етсін. 3. «Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушысының 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 937 бұйрығының (Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тіркелімі реестрінде № 8262 тіркелген, 2013 жылдың 3 тамызында «Егемен Қазақстан» газетінде № 182 (28121) жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 4. Осы бұйрықтың орындалудың бақылау Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі С.С. Сарсеновке жүктелсін. 5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр А.ЖҰМАҒАЛИЕВ. Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2014 жылғы 19 ақпандағы №137 бұйрығымен бекітілген Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесі 1. Жалпы ереже 1. Осы Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) «Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың орталық және жергiлiктi атқарушы органдары қызметiнiң тиiмдiлiгiн жыл сайын бағалау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы №954 Жарлығын іске асыру мақсатында әзірленген. 2. Әдістеме мемлекеттік орган қызметінің айқындылығын арттыру және үдерістерін оңтайландыру үшін облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың орталық және жергiлiктi атқарушы органдарымен (бұдан әрі – мемлекеттік органдар) ақпараттық технологияларды қолдану тиімділігін бағалау жөніндегі рәсімдердің жиынтығын анықтау үшін арналған. 3. Осы Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады: 1) ақпараттық жүйе – аппараттық-бағдарламалық кешенді қолданумен ақпаратты сақтау, өңдеу, іздеу, тарату, тапсыру және беру үшін арналған жүйе; 2) ақпараттық технологиялар – ақпартты жинауды, құруды, сақтауды, толтыруды, өңдеуді, іздеуді, шығаруды, көшіруді, тапсыруды және таратуды қамтамасыз ететін технологиялық кешенде біріккен әдістердің, өндірістік үдерістердің және бағдарламалықтехникалық құралдардың жиынтығы; 3) интернет-ресурс – ашық ақпараттық-коммуникациялық желіде жұмыс істейтін электрондық ақпараттық ресурс, оны жүргізу және (немесе) пайдалану технологиясы, сондай-ақ ақпараттық өзара іс-қимылды қамтамасыз ететін ұйымдық құрылым; 4) мемлекеттік органдардың Интранет-порталы – мемлекеттік ақпараттық жүйе болып табылатын және ұжымдық жұмыс құралдарымен, қажетті ақпараттық ресурстармен, ұйымдық міндеттердің және ақпарат алмасу шешімімен мемлекеттік қызметшілерді қамтамасыз ету үшін арналған ведомствоаралық корпоративтік ақпараттық жүйе; 5) толықтай автоматтандырылған функция – ақпараттық жүйелерде үдерістерінің (кезеңдері, қадамдары), оны құрауыштарының барлық операциялары орындалатын толықтай автоматтандырылған функция болып табылады. 6) ішінара автоматтандырылған функция – ақпараттық жүйелерде үдерістерінің (кезеңдері, қадамдары), оны құрауыштарының кейбір бөлігі орындалатын, мемлекеттік органның функциясы болып табылады. 4. Тиімділігіне бағалауды жүргізу үшін Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың орталық мемлекеттік және жергiлiктi атқарушы органдары қызметiнiң тиiмдiлiгiн жыл сайын бағалау жүйесінің шеңберіндегі бағыттар бойынша тиімділікті жалпы бағалау нәтижелері туралы сараптамалық қорытындыны қалыптастыру жөніндегі Сараптамалық комиссиясы жұмыс органының кіші тобы болып табылатын лауазымды тұлғалардың санынан Министрлік бұйрығымен бекітілген жұмыс тобын (бұдан әрі – Жұмыс тобы) құрады. 5. Министрліктің ақпараттық технологияларды қолдануын бағалауды Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі жүзеге асырады. 6. Бағалау Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігімен бекітілген орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалауды жүргізудің кестесіне (бұдан әрі – Кесте) сәйкес жүзеге асырылады. 7. Мемлекеттік органдар ақпараттық технологияларды қолдануын бағалау бойынша есепті осы Әдістемеге 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Министрлікке және Министрлік Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесіне ұсынады. 8. Жұмыс тобы Министрлікпен жүргізілген тексерулердің нәтижелерін пайдалану және электрондық құжат айналымының ақпараттық жүйелерінен алынған деректермен салыстырып тексеру арқылы, олардың нақтылық мәніне, мемлекеттік органдардан алынған мәліметтерге талдау жүргізеді. 9. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі даярлаған мемлекеттік органмен ақпараттық технологияларды қолдануды бағалау нәтижелері туралы қорытынды Әдістемеге 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігіне ұсынылады. 10. Мемлекеттік органмен ақпараттық технологияларды қолдануды бағалау келесі критерийлер бойынша жүзеге асырылады: 1) нәтижелі критерий: интернет-ресурстың тиімділігі; 2) үдерістік критерийлер: ведомстволық ақпараттық жүйелердің нәтижелілігі; мемлекеттік органның ішінара/толық автоматтандырылған функциялар үлесі; ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану. 11. Әрбір критерийі бойынша көрсеткіштер анықталады да, оған сәйкес тиісті балл қойылады. Баллдар Әдістемеге 3-қосымшаға сәйкес ақпараттық технологияларды қолданудың тиімділігін бағалаудың критерийлері мен көрсеткіштеріне сәйкес қойылады. Баллдар ақпараттық технологияларды қолдану жөніндегі критерийлердің маңыздылығы дәрежесін ескерумен қойылған. Атап айтқанда: 1) «Интернет-ресурс тиімділігі» критерийі бойынша Қоғам алдындағы мемлекеттік органдардың айқындылығы мен есеп беруге тиістілігін қамтамасыз етуге жолданған осы критерийден шыға отырып 25 баллдар қойылды; 2) «Ведомстволық ақпараттық жүйелердің нәтижелілігі» критерийі бойынша мемлекеттік органның жұмыс істейтін ақпараттық жүйелері тиімділігін анықтауға бағытталған осы критерийден шыға отырып 40 балл қойылды. Бағасы екі аспектіні құрайды: ұйымдық және техникалық, онда ұйымдық тарап мемлекеттік органның қызметкерлерімен жұмысты ұйымдастыру деңгейін анықтауға бағытталған, ал техникалық тарап мемлекеттік орган ақпараттық жүйелерінің функционалдығын бағалауға бағытталған; 3) «Мемлекеттік органның ішінара/толық автоматтандырылған функциялар үлесі» критерийі бойынша мемлекеттік органның ішкі қызметін автоматтандырғандай, мемлекеттік органмен халық пен бизнестің тікелей байланысын және әкімшілік кедергілерді қысқарту, халық пен бизнеске қызметтер көрсеткен кезінде, мемлекеттік орган функцияларын автоматтандыруға бағытталған, ақпараттық технологияларды қолдану ескерумен 20-ға тең баллдардың ең көп саны қойылды; 4) «Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану» критерийі бойынша мемлекеттік орган қызметінің деңгейін оңтайландыруға және анықтауға, құжаттармен жұмыс жасаған кезінде жеделдікті арттыруға, құжатты құру, өңдеу және жөнелту уақытын қысқартуға, қағаз құжат айналымы үлестерін азайтуға бағытталған осы критерийіді ескерумен 15 баллдар қойылды.

мұндағы x1, у1– осы параметрі бойынша бағалау; m – МО АЖ орнатылған бөлімшелер саны; l – МО АЖ тираждалуы тиіс бөлімшелердің саны; k1 – орталық мемлекеттік органдар үшін коэффициенты 6-ға тең (егер ЖАО-да МО АЖ көбейту қажеттігі болмаса, коэффициенті 13-ке тең); k2 – жергілікті атқарушы органдар үшін коэффициенты, 6-ға тең (егер ЖАО-да МО АЖ көбейту қажеттігі болмаса, коэффициенті 13-ке тең); n – ақпараттық жүйелердің саны; i – ақпараттық жүйенің реттік нөмірі. Мысалы, МО АЖ мемлекеттік органда, осы МО АЖ көбейтіп таратылуға жататын, 10-бөлімшелерінің 5-де орнатылған. Осы параметрі бойынша есептеу кезінде орталық мемлекеттік органдар үшін 6-ға тең коэффициенті пайдаланылады (5/16*7 = 3 балл), жергілікті атқарушы органдар үшін 6-ға тең коэффициенті пайдаланылады (5/10*6= 3 балл). 29. «Жергілікті атқарушы органдарда көбейтіп тарату» параметрі бойынша есебі МО АЖ орнатылған, ЖАО санын МО АЖ көбейтуге жататын, ЖАО санына бөлу жолымен жүргізіледі: 1) орталық мемлекеттік органдар үшін:

2) жергілікті атқарушы органдар үшін:

мұндағы, x2,у2 – осы параметрі бойынша бағалау; m – МО АЖ орнатылған, ЖАО саны; l – МО АЖ көбейтіліп таратылатын, ЖАО саны; k1 – орталық мемлекеттік органдар үшін коэффициенті 7-ге тең; k2 – жергілікті атқарушы органдар үшін коэффициенті 4-ке тең; n – ақпараттық жүйелердің саны; i – ақпараттық жүйелердің еттік нөмірі. Мысалы, осы МО АЖ көбейтіп таратуға жататын, 16 ЖАО-нан 5-де орнатылған. Осы көрсеткіш бойынша баллдарды есептеген кезде, орталық мемлекеттік органдар үшін коэффициенті 7-ке тең коэффициенті (5/16*7=2,19 балл) қолданылады, жергілікті атқарушы органдар үшін 4-ке тең коэффициенті 4 (5/16*4=0,93 балл) қолданылады. 30. Егер орталық мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері жергілікті атқарушы органдарда көбейтіп таратуға жатпаса, онда орталық мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері тек қана «Бағынысты органдарда көбейтіп тарату» параметрі бойынша бағаланады. 31. Егер жергілікті атқарушы органдардың ақпараттық жүйелері басқа жергілікті атқарушы органдарда көбейтіп таратуға жатпаса, онда жергілікті атқарушы органдардың ақпараттық жүйелері «Бағынысты органдарда көбейтіп тарату» және «Көбейтіліп таратылған МО АЖ толтыру» параметрлері бойынша бағаланады. 32. «Тираждалған МО АЖ толтыру» параметрі бойынша бағалау тек қана жергілікті атқарушы органдарда жүргізіледі. Егер, көбейтіліп таратылған МО АЖ жергілікті атқарушы органда толтырылса, МО АЖ-дегі жұмыс регламентіне сәйкес жүргізіледі, онда ең жоғары балл (3 балл) қойылады. Басқа жағдайда, 0 балл қойылады. 33. «Бағынысты органдарда және жергілікті атқарушы органдарда ақпараттық жүйелерді көбейтіп тарату» көрсеткіші бойынша жалпы балл параметрлері бойынша бағаларын сомалау жолымен анықталады. Параграф 2. «Ведомстволық ақпараттық жүйелерді «электрондық үкімет» құрамдас бөліктерімен ықпалдастыру үлесі» көрсеткіші бойынша бағалау 34. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі осы көрсеткіш бойынша бағалау барысында «электрондық үкімет» құрамдас бөліктерімен МО АЖ ықпалдастыру және олардың басқа мемлекеттік органдарға керектігін анықтайды. Ықпалдастыру мемлекеттік органдар ақпараттық жүйелері арасындағы ақпараттық алмасуды және деректерді беруді ұйымдастыру үшін желіаралық қосылу мүмкіндігінің болуы деп саналады. Ықпалдастыру керектігі Мемлекеттік тіркелімдегі, Депозитарийдегі, техникалық-экономикалық негіздемеде, техникалық тапсырмада, сондай-ақ бекітілген жоспарлар мен бірлескен бұйрықтардағы мәліметтерін талдау жолымен анықталады. 35. Осы көрсеткіш бойынша егер МО АЖ мемлекеттік қызметті орындауға бағытталса, ведомстволық ақпараттық жүйелерді «электрондық үкімет» құрамдас бөліктерімен («Жеке тұлғалар» мемлекеттік деректер қоры, «Заңды тұлғалар» мемлекеттік деректер қоры, «Жылжымайтын мүлік тіркелімі» мемлекеттік деректер қоры, «Мекенжай тіркелімі» мемлекеттік деректер қоры, «электрондық үкімет» шлюзі/«электрондық үкіметтің» өңірлік шлюзі) ықпалдастыруы бағалауға жатады. 36. Осы көрсеткіш бойынша бағалау көзі автоматтандыруға жататын функциялар тізілімі, тоқсан сайынғы есеп, ақпараттық қарым-қатынас сипатталған құжаттар (бірлескен бұйрықтар, ережелер, және/немесе регламенттер). Автоматтандыруға жататын функциялар тізілімі келесіден тұруы керек: 1) Мемлекеттік органның функциясының атауы; 2) Функцияның толық/ішінара автоматтандырылуы; 3) Оны іске асыру көзделетін ведомстволық ақпараттық жүйенің атауы; 4) Ықпалдатырылуы қажет ететін ақпараттық жүйелердің атаулары; 5) Функцияны іске асыру (автоматтандыру) мерзімі. 37. Есепті қайта тексеру мемлекеттік органда жіктеуіштерді, анықтамалықтарды пайдаланумен, тікелей мемлекеттік органда жүргізіледі. Мемлекеттік органның қызметкері МО АЖ жұмыс үдерісі көрсетілімі кезінде ықпалдастыру жүзеге асырылған МО АЖ-не сұранысын жібереді 38. Осы көрсеткіш бойынша мемлекеттік органның барлық ақпараттық жүйелері бағалауға жатады және барлық ықпалдастыруы есепке алынды: қажетті ықпалдастыру бар болған кезде, 1 балл қойылады да, іске асырылған деп бағаланады; қажетті ықпалдастыруы жоқ болса, ықпалдастыру іске асырылмаған деп бағаланады (0 балл); расталған ресми хатпен, басқа мемлекеттік органның бас тарту себебі бойынша, ықпалдастыруы болмаған кезде, ықпалдастыруы іске асырылмаған деп саналады, бірақ мемлекеттік органға 1 балл шегеріледі. Сол уақытта 2 мемлекеттік органдар арасындағы ықпалдастыру бойынша бірлескен жұмыстары туралы бекітілген жоспары бар болған жағдайда, ықпалдастырудан бас тартқан мемлекеттік органның 2 баллына шегеру жүргізіледі; ықпалдастыру бойынша жұмыстары аяқталмаған кезде, ықпалдастыруы іске асырылмаған деп есептеледі (0 балл); ықпалдастыру қажет болмаған кезде осы критериясы бойынша МО АЖ бағаланбайды және есептеу кезінде есепке алынбайды. 39. Осы көрсеткіш бойынша қорытынды баллын есептеу МО АЖ әрбір ықпалдастыруы бойынша баллдарын қосу және МО АЖ бойынша қажетті ықпалдастырудың жалпы санына бөлу, кейіннен коэффициентке көбейту жолымен жүргізіледі: x3 = c/d* k, мұндағы x3 – осы көрсеткіш бойынша бағалау; c – әрбір ықпалдастыруы бойынша баллының сомасы; d – қажетті ықпалдастырудың саны; k – 13-ке тең коэффициент. Мысалы, ОМО АЖ «электрондық үкімет» 5 құрамдас бөліктерімен ықпалдастыруға жатады. 5 ықпалдастырудан 2 жүзеге асырылды. Есеп келесі жолмен жүргізіледі: (2*1)/5*13= 5,2 балл. Параграф 3. «Ведомстволық ақпараттық жүйесі арқылы автоматтандырылған функциялар үлесі» көрсеткіші бойынша бағалау 40. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі осы көрсеткіш бойынша бағалау барысында МО АЖ автоматтандырылған функциялар, автоматтандыруға жататын функцияларын анықтайды. 41. Осы көрсеткіш бойынша бағалау көзі автоматтандыруға жататын функциялар тізілімі және тоқсан сайынға есептер болып табылады. 42. Осы көрсеткіш бойынша ведомствоаралық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандырылатын функциялары есепке алынбайды. 43. Бағалау ведомстволық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандырылған функциядар үлесін анықтау жолымен жүргізіледі. 44. Есеп ведомстволық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандырылған функциялар санын, ведомстволық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандырылған функциялары мен автоматтандырылмаған функциялар сомасына бөліп, кейіннен коэффициентке көбейту жолымен жүргізіледі:

(Соңы 17-бетте).


(Соңы. Басы 16-бетте). x4 = (c/(с+d)* k)+m, мұндағы x4 – осы көрсеткіш бойынша бағалау; c– ведомстволық жүйелер арқылы автоматтандырылған функциялар саны; d – автоматтандырылмаған функциялар саны; k – 14-ке тең коэффициент; m – ақпараттандыру саласында білім базасын толтыруға қатысқан қосымша қоэфициент. 45. Мысалы, ведомстволық жүйелер арқылы автоматтандырылған функциялар саны 36 құрады, автоматтандырылмаған функциялар саны – 50. Бірақ Білім базасында 14 көрсеткіштін 2 сәйкес келмейді (109 стратегиялық көрсеткіштін ішінен 45 бойынша ақпарат өзекті). Қосымша коэфициент бойынша есеп келесі түрде есептеледі: 3/20*10=1,5 Осы көрсеткіш бойынша қорытынды баға: 36/(36+50)*14+(-1,5)=4,36 баллды құрайды. 46. Осы көрсеткіш бойынша бағалауға 2011- 2013 жылдар мерзімінде Білім базасы деректерін толтыруға қатысқан мемлекеттік органдар ғана және/ немесе көрсетілген мерзімде Білім базасы деректерін толтыруға қатысқан жаңадан құрылған мемлекеттік органдар, функциялары пайдаланыстағы мемлекеттік органдар бағалауға жатады. 47. Мемлекеттік органмен және қызметінің бағыттары бойынша білім базасындағы деректерді толтыру дәрежесі Әдістемеге 7-қосымшада келтірілген параметрлері бойынша бағаланады. 48. Жаңғартылмаған мәліметтері 50% асқан кезде, Білім базасында көрсетілген параметрлерінің әрқайсысы бойынша Әдістемеге 7-қосымшада келтірілген балл шегеріледі. 49. Ішкі параметрлері бар параметрлері ішкі параметрлерін сомалау әдісімен бағаланады. Бағалау әрбір ішкі параметрлері бойынша жүргізіледі, сондай-ақ ішкі параметрінің салмақты мәні параметрінің салмақты мәнін оның ішкі парамертрлерінің жалпы жанына бөлу жолымен анықталады 50. Осы көрсеткіш бойынша МО нәтижелік бағасы Әдістемеге 7-қосымшада келтірілген параметрлері бойынша бағалау барысында алынған баллдарының жалпы сомасын параметрлері бойынша баллдарының жалпы саны бөліп, кейіннен 10-ға көбейту жолымен анықталады. 51. Егер барлық функциялар толықтай автоматтандырылған болса, онда мемлекеттік органға максималды балл қойылады. 4. «Мемлекеттік органның толықтай/ішінара автоматтандырылған функцияларының үлесі» критериясы бойынша бағалау 52. Осы критерий бойынша бағалауға мемлекеттік орган функцияларын автоматтандыру дәрежесі, оның ішінде ішінара автоматтандырылған функциялар үлесі мен автоматтандыруға жататын, функцияларының жалпы санынан мемлекеттік органның толықтай автоматтандырылған функциялары жатады. 53. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі осы критерийі бойынша мемлекеттік органмен ақпараттық технологияларды қолдану тиімділігін бағалау барысында мемлекеттік органның функцияларының автоматтандырылу дәрежесін ведомстволық ақпараттық жүйелерін зерделеу жолымен анықтайды. 54. Осы көрсеткіш бойынша бағалау көзі автоматтандыруға жататын функциялар тізілімі және тоқсан сайынға есептер болып табылады. 55. Бағалау нәтижесі мемлекеттік органның ішінара автоматтандырылған функциялары үлесінің мәнін және мемлекеттік органның толық автоматтандырылған функциялары үлесінің мәнін қосып, алынған нәтижені кейіннен 20-ға көбейту жолымен анықталады. Ішінара автоматтандырылған функциялар үлесі жартылай автоматтандырылған функциялар санының мемлекеттік органның автоматтандырылуға тиісті функциялар санына қатынасын кейіннен 0,3 коэффициентке көбейтуіне тең. Толық автоматтандырылған функциялар үлесі толық автоматтандырылған функциялары санының мемлекеттік органның автоматтандырылуға тиісті функциялары санының қатынасын кейіннен 1 коэффициентке көбейтуіне тең. Мысалы, мемлекеттік органның автоматтандырылған функциялардың жалпы саны 15 құрайды, мемлекеттік органның толық автоматтандырылған функциялар саны 5 құрайды, мемлекеттік органның жартылай автоматтандырылған функциялар саны 10 құрайды. Есептемесі келесі нысанда жүргізіледі: ((5*1+10*0,3)/15)*20=10,67 балл. Осымен, «мемлекеттік органның ішінара/толықтай автоматтандырылған функциялар үлесі» көрсеткіші бойынша баға 10,67 баллды құрады. 5. «Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану» критериясы бойынша бағалау 56. «Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану» критериясы бойынша бағалау келесі критерийлер бойынша жүргізіледі: 1) құжат айналымның жалпы көлемінен қағаз түрде қайталаусыз ведомствоаралық электрондық құжат айналымының үлесі; 2) «электрондық үкімет» порталынан түскен жеке және заңды тұлғалардың тіркелген электрондық өтініштерінің үлесі 3) мемлекеттік органдардың интранет-порталын пайдалану. 57. Осы ішкі критериясы бойынша мемлекеттік органды – ЭҚЖ қатысушысынң ақпараттық технологияларды қолдану тиімділігін бағалау барысында Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі орталық ЭҚАБЖ-нен алынған деректерді пайдаланады. Өз ЭҚЖ бар мемлекеттік органдар Әдістемеге 1-қосымшадағы нысанаға сәйкес есеп береді. Параграф 1. «Құжат айналымның жалпы көлемінен қағаз түрде қайталаусыз ведомствоаралық электрондық құжат айналымының үлесі» көрсеткіші бойынша бағалау 58. Осы көрсеткіш бойынша бағалау мемлекеттік органмен немесе лауазымды тұлғалармен – ЭҚЖ қатысушылармен жөнелтуге жататын және 10 жылға дейін сақтау мерзімімен электрондық құжат формасында мемлекеттік органның – ЭҚЖ қатысушының қызметінде пайда болатын мемлекеттік органмен бекітілген құжаттар мен істердің номенклатурасы тізбесінің құрамына кіретін құжаттардың жалпы санынан қағаз түрде қайталаусыз электрондық нысанда ғана жөнелтілген құжаттардың үлесі жатады. 59. Осы көрсеткіш бойынша бағалау нәтиже электрондық нысанда ғана жөнелтілген құжаттардың санын мемлекеттік органның – ЭҚЖ қатысушының қызметінде пайда болатын мемлекеттік органмен бекітілген құжаттар мен істердің номенклатурасы тізбесінің құрамына кіретін сыртқы шығыс құжаттардың санына бөліп, кейіннен алынған нәтижені 7-ге көбейту жолымен анықталады. Мысалы мемлекеттік органдарға – ЭҚЖ қатысушыларына жөнелтуге жататын және 10 жылға дейін сақтау мерзімімен электрондық құжат формасында мемлекеттік органның – ЭҚЖ қатысушының қызметінде пайда болатын мемлекеттік органмен бекітілген құжаттар мен істердің номенклатурасы тізбесінің құрамына кіретін құжаттардың жалпы саны 500 құрайды, оның ішінде басқадай мемлекеттік органдарға – ЭҚЖ қатысушыларына ЭҚАБЖ Орталығы арқылы электрондық нысанда ғана жолданған құжаттардың саны 200 құрайды. Есептеме келесі нысанда жүргізіледі: 200/500*7=2,8 балл. Сонымен, «Құжат айналымның жалпы көлемінен қағаз түрде қайталаусыз ведомствоаралық электрондық құжат айналымының үлесі» көрсеткіші бойынша баға 2,8 баллды құрады. Параграф 2. «Электрондық үкімет» порталынан түскен жеке және заңды тұлғалардың тіркелген электрондық өтініштерінің үлесі» көрсеткіші бойынша бағалау 60. Осы көрсеткіш бойынша бағалауға мемлекеттік органға – ЭҚЖ қатысушысына түскен электрондық өтінімдердің жалпы санында «электрондық үкіметтің» порталынан түскен, жеке және заңды тұлғалардың тіркелген электрондық өтініштердің үлесі жатады. 61. Осы көрсеткіш бойынша нәтиже «электрондық үкіметтің» порталынан түскен жеке және заңды тұлғалардың тіркелген электрондық өтініштердің санын мемлекеттік органға – ЭҚЖ қатысушысына түскен электрондық өтініштердің жалпы санына бөліп, кейіннен 3-ке көбейту жолымен анықталады. Мысалы, мемлекеттік органға – ЭҚЖ қатысушысына түскен электрондық өтініштердің жалпы саны 500 құрайды, олардың ішінде тіркелген электрондық өтініштер саны 200 құрайды. Есептеме келесі нысанда жүргізіледі: 200/500*3=1,2 балл. Сонымен, «электрондық үкіметтің» порталынан түскен тіркелген электрондық өтініштердің үлесі» көрсеткіші бойынша баға 1,2 баллды құрады. 62. Мемлекеттік органға «электрондық үкіметтің» порталынан түскен жеке және заңды тұлғалардың өтінімдері болмаған жағдайда, максималды балл қойылады. Параграф 3. «Мемлекеттік органдардың Интранет-порталын пайдалану» ішкі критерийі бойынша бағалау 63. Мемлекеттік органдардың Интранет порталының сервистерін (бұдан әрі – МОИП) пайдалануды бағалау мынадай көрсеткіштері бойынша жүргізіледі: 64. Берілген ішкі критерийі бойынша баллды есептеу келесі түрде жүргізіледі: х5=а+с, мұндағы х5 – мемлекеттік органдардың Интранет-порталын пайдалану ішкі критериясы бойынша бағалау; a– МО анықтамалығын өзектілігі; c – МОИП жобаларының келісу дәрежесі; 65. Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі осы көрсеткіш бойынша мемлекеттік органның қызметін бағалау барысында деректерді МОИП-да «Мемлекеттік органдардың анықтамалығы» модулінде мемлекеттік органдардың және жергілікті атқарушы органдардың қызметкерлері бойынша ақпаратты қарау жолымен алады. Деректердің шынайылығын тек серу таңдалып жүргізіледі (кем дегенде 10 қызметкерлердің деректері). Мемлекеттік органдардың қызметкерлері бойынша толық ақпарат келесі мәліметтері бар болуымен анықталады: тегі, аты, әкесінің аты, лауазымы, қатынас байланыс деректері (кабинетінің нөмірі, жұмыс телефоны, электрондық поштасы). Көрсетілген мәліметтерден біреуі толық берілмесе немесе сәйкес келмесе, жоқ болса, ақпарат толық және өзекті емес деп есептеледі. 66. Анықтамалықта мемлекеттік органдардың штаттық қызметкерлерінің кем дегенде 90% жөнінде толық және өзекті ақпарат болса мемлекеттік органдарға баға 5 баллды құрайды. Анықтамалықта мемлекеттік органдардың 90% төмен штаттық қызметкерлері жөнінде ақпарат болса, баға 2,5 баллды құрайды, мемлекеттік органдардың 50% және одан төмен қызметкерлері жөнінде ақпарат болған жағдайда баға 0 баллды құрайды 67. Бағалау орталық мемлекеттік органдарда - НҚА әзірлеушілерде жүргізіледі. Жергілікті атқарушы органдарда жүргізілмейді 68. Нормативтік құқықтық актілерді келісуді «Нормативтік құқықтық актілерді келісу» модулінде ҚР Үкіметінің келісуге жолданған және келісілген жобалар саны келісімделген және келісімдеуге жолданған жобаларының саны деп түсініледі. 69. Осы көрсеткіш бойынша мемлекеттік орган қызметінің тиімділігін бағалау барысында Министрлік және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі келісуге және келісілген жобаларды жіберілген саныбойынша Мемлекеттік органдардың Интранет-порталы (бұдан әрі – МОИП) қарастырумен, ал ҚР Әділет министрлігіне келісімге жолданған ҚРҮҚ жобалар саны бойынша деректері (2013 жылғы 1 шілдеге дейін ЭҚАБЖ арқылы) ҚР Әділет министрлігінен ақпаратты сұрау жолымен мәліметтерді алады. 70. Бағалау балдарды шегеру арқылы орындалады: басқа мемлекеттік органдарға келісімге бағытталуға жататын ҚРҮҚ жобаларының 100% бағытталуы болмауы үшін 2,5 баллды шегеру (келісім пайызы бағытталмаған ҚРҮҚ санын бағытталуға дайын ҚРҮҚ санына бөлу жолымен анықталады) және басқа мемлекеттік органдардан келісімге түскен, ҚРҮҚ жобаларының 100% келісуден өтілмеуі үшін 2,5 баллды шегеру (келісім пайызы келісілмеген санын бағытталуға дайын ҚРҮҚ санына бөлу жолымен анықталады). ҚРҮҚ жобаларының 100% кеоәсуә болған кезде балл шегерілмейді. 6. Бағалау нәтижелерін қайта тексеру 71. «Тәуекелдер аймағын» анықтау әдістеме бойынша өткізілген талдау нәтижелері бойынша қайта тексеруге жататын мемлекеттік органдар анықталады, оның үстінде мемлекеттік органдармен беретін ақпараттың дәйектілігін тікелей сот органдармен қамтамасыз етіледі. 72. Бағалау көрсеткіштері бойынша деректерді қайта тексеру үшін Министрлік қабылданатын ұйымдастырушылық шараларының кешені және т.б. мыналарды қамтиды: 1) Министрлік ұсынған деректердің нақты деректерге сәйкестігін анықтау бойынша осы Әдістемеде көзделген шараларды жүргізу; 2) бағаланатын және өзге де мемлекеттік органдарға қосымша мәліметтерді ұсыну туралы осы Әдістемеде көзделгенге сәйкестігін орнату жөніндегі сұраныстарды бағыттау. 73. Министрлік мемлекеттік органдарда қайта тексеру шараларын өткізу Әдістемедегі 82-тармақта көрcетiлген тәртіпте мемлекеттiк органдардың қарсылығы қарастырылғаннан кейiн үш апта iшiнде жүзеге асырады. 74. Критерийдің нақты көрсеткіші бойынша мемлекеттік орган ұсынған мәліметтердің рас еместігі айқындалған кезде, мемлекеттік органның жалпы бағасы жаңа деректермен сәйкес келтіріледі. 75. Есептілік ақпаратты уақтылы емес, толық емес, немесе дұрыс емес ұсынылған жағдайда, осы бағыты бойынша айыппұл баллы мемлекеттік органның қорытынды бағасынан алынады. 76. Министрлікке Кестемен көзделген мерзімнен кеш ұсынылған есептік ақпарат уақытылы берілмеді деп есептеледі. Мемлекеттік органмен уақытында берілмеген есептік ақпарат үшін 1,5 айыппұл баллын шегеру көзделуде. 77. Әдістеменің қосымшаларына сәйкес есептілік ақпарат құрылымына белгіленген талаптарымен көзделген элементтері (қосымшалары, бөлімдері, басты бөлімдері, кестелері, көрсеткіштерінің мәні және т.б.) болмаған есептілік ақпарат толық емес деп есептеледі. Мемлекеттік органмен толық емес есептілік ақпарат берілгені үшін 2 айыппұл баллдарын шегеру көзделуде. 78. Қайта тексеру кезінде нақты фактілерінің сәйкес еместігі анықталған жағдайда, есеп беру ақпараты дұрыс емес деп саналады. 79. Аталған фактілер бағаланатын мемлекеттік органдардың есеп беру ақпаратындағы деректерді қайта тексеру нәтижелері бойынша 7-қосымшаға сәйкес құрастырылған тексеру актісінде жазылуы тиіс. 80. Есеп беруінде дұрыс емес ақпарат ұсынған мемлекеттік орган үшін әрбір тіркелген фактісі үшін 0,2 айыппұл шегеріледі. Дұрыс емес ақпаратты ұсынған үшін шегерілетін баллдарының сомасы 5 баллдан аспауы тиіс. 81. Анықталған фактілер бойынша ақпарат мемлекеттік орган қызметінің тиімділігін бағалау нәтижелері туралы қорытындының «Шешімдер мен ұсыныстар» бөлімінде көрсетілуі тиіс. 82. Қайта тексеру іс-шаралары бағаланатын мемлекеттік органдардың растаушы құжаттармен шағымдар түскен кезде, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің тапсырмасы бойынша жүзеге асырылады. 83. Бағалаудың объективтілігін және шынайылығын қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік органның бағалау нәтижелерін қайта тексеру үшін Министрлікте арнайы комиссия қалыптастырылады, оның құрамына мемлекеттік органды бағалауда қатысқан қызметкерлер кіре алмайды.

қарсылықтардың қорытындылары туралы алқа шешiмі қабылдануы бойынша Келіспеушілік кестесі Арнайы комиссияның төрағасымен және бағаланатын мемлекеттік органның өкілдерімен жетілдіріледі және қол қойылады. 93. Мемлекеттік органды бағалауға уәкілетті Арнайы комиссиясымен қайта тексеру нәтижелері бойынша расталған құжаттармен бағаланатын мемлекеттік органның қарсылықтарын Сараптамалық комиссиядан алынған мерзімінен бастап он бес жұмыс күнінің ішінде Сараптамалық комиссияның жұмыс органына және бағаланатын мемлекеттік органдар қабылдау және қарсылықтарды қабылдамауы туралы негізделген қорытындыны бағаланатын мемлекеттiк органдарға жолдайды. Қарсылықтарды қабылдаған жағдайда бiр уақытта нәтижелер туралы түзетiлген қорытынды жолданады. Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 1-қосымша Нысаны Ақпараттық технологияларды пайдалануды бағалау бойынша есеп _______________________________________________________________ (орталық мемлекеттік органның/жергілікті атқарушы органның атауы) 1

ЭҚАЖ орталығы арқылы электрондық нысанда ғана басқа мемлекеттік органдарға – ЭҚА қатысушыларына жолдауға жататын құжаттар саны

2

Сыртқы шығыс құжаттардың саны

3

Тіркелген электрондық өтініштердің саны

4

Электрондық өтініштердің жалпы саны

№ Ведомр/н стволық АЖ атауы

1

2

Тираждауға жататын құрылымдың бөлімшелер

3

Тираждалаған ақпараттық жүйе бар құрылымдың бөлімшелер

Тираждауға жататын жергілікті атқарушы органдар

4

5

Тираждалаған ақпараттық жүйе бар жергілікті атқарушы органдар 6

Тираждалаған ақпараттық жүйеде жұмыс істеуін реттейтін құжаттық бар болуы 7

тираждалаған ақпараттық жүйеде жұмыс істеуін реттейтін құжатты орындауы 8

Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 2-қосымша

Бағалаудың критериясы

Интернет-ресурстың тиімділігі Ведомстволық ақпараттық жүйелердің тиімділігі Мемлекеттік органның автоматтандырылған функцияларының (үдерістерінің) ішінара/толықтай үлесі 4. Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану Жалпы бағалау

3 3.1 3.2 3.3

3.4

3.6

3.7 3.8

4 4.1 4.2

4.3 4.4

Мемлекеттік органның ресми интернет-ре0,1 сурсын көрсету «сайт атауында» болуы Интернет-ресурса интернет-ресурстың 0,1 (заставкасының болмауы) басты парағына тікелей қолжеткізуді қамтамасыз ету Мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін ақпараттың қолжетімділігі – 1,6 балл Мағыналы жүктемені артатын мәтіндік емес 0,2 медиа веб-контент үшін баламалы мәтіннің бар болуы; Үш секундтан аса автоматты нысанда ойна- 0,2 тылатын веб-контент үшін тоқтау, пауза немесе музыканы ажырату тетігінің бар болуы; Үш секундтан аса жарқылдақты қамтитын 0,2 жылжымалы, жыпылықтайтын, айналатын веб-контентті автоматты нысанда тоқтату бойынша тетігінің бар болуы; Интерфейстің белсенді құраушын бір 0,2 уақытта бөлумен пернатақтаның көмегімен веб-контенттің барлық функционалдығын басқару мүмкіндігінің бар болуы; Веб-беттің басына қайтып келуге 0,2 пайдаланушыға мүмкіндік беретін «Жоғарға» сілтемесінің бар болуы мәтіндік ақпарат үлкен көлемі интернет-ресурстың веббетіне орналасқан кезде веб-беттің негізгі қамтылуына өту сілтемелерінің әрбір веббетте бар болуы; Пайдаланушының ақпаратын енгізген 0,2 кезде анықталған қате туралы мәтіндік хабарламаның бар болуы (формаларды толтырған кезде); 4,5:1 кем емес фонға қатынасы бойынша 0,2 мәтіннің мәтін кереғарлығы деңгейін сақтау; Горизанталды айналдыруға бармай-ақ 0,2 веб контентті немесе интернет-ресурстың функционалдығын (титрді және мәтіннің көрсетілуін болдырмай-ақ) жоғалтпайақ 200% дейін шрифтің көлемін өзгерту мүмкіндігі; Интерактивтік байланыс құралдарының бар болуы 1,4 балл Сұраныстарды жолдау үшін кері байланыс 0,3 формасының бар болуы Анонстарды, және жаңалықтарды, 0,3 Осы талабына сәйкес келмейтін мемлекеттік сатып алу конкурстарын өткізу фактісі анықталғаны үшін туралы хабарламаларды беру үшін RSS – 0,15 балл көлемінде шегеру арнасының бар болуы жүргізіледі Мобилдік болжамасының бар болуы 0,3 Ағылшын тіліндегі болжамасының бар болуы 0,5 Көтермелеу баллы қосылады: - 100% ақпараттық материалдар аудармасы бар болса ( Ақпараттық материалдар деп НҚА басқа, барлық ақпараттық материалдарымен түсіндіріледі) 0,5 балл; - басты бетінде интерфейсінің аудармасы бар болса, интернет-ресурстың барлық беттерінің интерфейстері және жаңалық хабарламаларын қосқанда – 0, 25 балл; - бас парағында ғана интерфейстің аудармасының бар болуы – 0 балл БАРЛЫҒЫ 10

Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 5-қосымша

№ р/с Интернет-ресурс бөлімінің атауы

1.1.

Əрбір критерияны бағалау баллдары

Бағалау критериялары бойынша орталық мемлекеттік/жергілікті атқарушы органның қызметі тиімділігін талдау: 1. Интернет-ресурстың тиімділігі» критерийі бойынша _________________________________________________ _________________________________________________ 2. «Ақпараттық жүйелердің тиімділігі» критерийі бойынша _________________________________________________ _________________________________________________ 3. «Мемлекеттік органның автоматтандырылған функцияларының (үдерістерінің) ішінара/толықтай үлесі» критерийі бойынша _________________________________________________ _________________________________________________ 4.«Ведомстволық ақпараттық жүйелерді пайдалану» критерийі бойынша _________________________________________________ ________________________________________________ Қорытындылар мен ұсыныстар: ________________________________________________ ________________________________________________ ________________________________________________ Уәкілетті мемлекеттік органның басшысы _____________________________________________ (қолы) (қолтаңбаның мағынасын ашу) Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 3-қосымша

1.2

1.3

Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері Мемлекеттік орган туралы жалпы ақпарат

Мемлекеттік қызметтің имиджі

Ақпараттық технологияларды қолданылуын бағалаудың критерийлері мен көрсеткіштері № р/с 1. 1.1 1.2 2 2.1 2.2 2.3 3 4 4.1 4.2 4.3

Критерияның/көрсеткіштің атауы Нәтижелі критерия Интернет-ресурстың тиімділігі Интернет-ресурстың қолжетімділігі Ақпараттың өзектілігі және толықтығы Үдеріс критериялар Ведомстволық ақпараттық жүйелердің тиімділігі Ақпараттық жүйелерді бағынысты органдарда және жергілікті атқарушы органдарда тираждау Мемлекеттік органдардың «электроныд үкіметтің» компоненттерімен ведомстволық ақпараттық жүйелерді ықпалдастыру үлесі Ведомстволық ақпараттық жүйелер арқылы автоматтандыруға жататын функциялар санынан автоматтандырылған функциялардың үлесі; Мемлекеттік органның автоматтандырылған функцияларының (үдерістерінің) ішінара/толықтай үлесі Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді пайдалану Құжат айналымның жалпы көлемінен қағаз түрде қайталаусыз ведомствоаралық электрондық құжат айналымының үлесі «Электрондық үкімет» порталынан түскен жеке және заңды тұлғалардың тіркелген электрондық өтініштерінің үлесі Мемлекеттік органдардың Интранет-порталын пайдалану

Баллдар 25 10 15 40 13

1.4

1.5

13

Нормативтік шығармашылық қызмет

Мемлекеттік органның ағымдағы қызметі туралы ақпарат

14 20 15 7 3 5

Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 4-қосымша «Интернет-ресурстың қолжетімділігі» параметрі бойынша бағалау № р/с 1 1.1

2 2.1

2.2

2.3

2.4

2.5

2.6

2.7

2.8

2.9

2.10

Мемлекеттік органдардың интернет-ресурЕң Баллдарды бөлу тәртібі старында орналасатын индикаторларды жоғарғы сипаттау балл Интернет желісіндегі интернет-ресурсқа қолжеткізу 1 балл Мемлекеттік органның қабылданған толық 1 1-10 ұстанымы – 1 балл; және қысқаша атауы бойынша google, 11-20 – 0,5 балл; yandex, mail.ru іздеу жүйелерінде интернет21 және одан әрі – 0 баллдар. ресурстың қолжетімділігі Әрбір іздеу жүйесіндегі ұстанымына алынған баллдары сомаланады және осы көрсеткіш бойынша арифметикалық орташа балл алынады. Интернет-ресурстағы ақпаратқа қолжетімділігі 6 балл Firefox, Internet Explorer, Google Chrome, 0,25 Аталған браузерлерден, Opera, Safari браузерлер, сондай-ақ Android, сондай-ақ браузерлер мобилдік Windows Phone, iOS браузерлердің негізгі тұғырнамасында интернетмобилдік түптұғырнамасы үшін интернетресурстың дұрыс көрсетілмегені ресурс құрылымы мен дұрыс ақпаратын үшін 0,03 бал көрсету Навигациялық қолжетімділігі (интернет0,3 Материалдарына сілтемесінің ресурсқа шығуы 5 тен аспауымен, саны 3бөлімдерін таңдау жолынавигацияның мәзірін пайдалана отырып, мен белгіленеді. бастапқы бетінен бастап, кез келген құжат Xenu Link Sleuth немесе ақпарат қолжетімді болуы тиіс); бағдарламасының көмегімен интернет-ресурсы тексеріледі.

Интернет-ресурстың әрбір парағында негізгі навигациялық мәзірі, бастапқы парағына сілтемесі, сайт картасы, іздеу түрлері бар болуы Интернет-ресурстың иерархиялық құрылымында пайдаланушының тұрған жерін көрсететін, навигациялық тізбегінің бар болуы Сайт картасының бар болуы

Ақпаратты іздеуге қолжетімділігі: іздеу жолында 20 дан кем емес символдарды енгізу; 2) интернет-ресурста орнатылған, барлық мәтіндік ақпарат бойынша мәтіндік іздеудің бар болуы; 3) интернет-ресурс бойынша кеңейтілген іздеу функцияларының бар болуы; 4) жеке парағында іздеудің нәтижелерін шығару (бұл ретте іздеу сұрау салу іздеу жолында қалуы тиіс) Ақпарат форматына қолжетімділігі: 1) ақпаратты әр-түрлі форматтарда орналастыру: мәтіннің еркін фрагментін іздеу және көшірмелеу мүмкіндігі сақталғаннан кейін, өткізетін және пайдаланушының техникалық құралдарында оны сақталу мүмкіндігін қамтамасыз ететін, гипермәтіндік және мәтінде оқылатын нысанда. Бұл ретте мәтінінің коды UTF-8 форматында; мәтіні rtf, txt, HTML,XML форматтарында; мұрағаттық файлдары- zip форматында болуы тиіс 2) жүктеу үшін қолжетімді форматтарын және көлемдерін, құжаттарын көрсету; 3) арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді орнатпай-ақ, интернет-ресурста орналастырылған, ақпаратқа қолжеткізуді қамтамасыз ету; 4) авторландырусыз, интернет-ресурста орналастырылған, ақпаратқа қолжеткізуді қамтамасыз ету Көлемді құжаттар бойынша навигациясы: 1) түсінігі бойынша бөлігінде ақпаратты үлкен блогтарға бөлу; 2)құжаттың нормативтік құқықтық актілер мәтінінде ішкі сілтемелерінің (якорлерін) әртүрлі бөлімдерінің болуы Ақпаратты орналастырылған күні мен уақытын, сондай-ақ ақпаратты соңғы өзгертудің күні мен уақытын көрсету Гипермәтіндік сілтемелеріне қолжетімділік 1) активтік емес сілтемелері және пайдаланылмайтын беттеріне сілтемемелері жоқ; 2) басқа тілдік болжамының сілтемесі бойынша тиісті парағына өту мүмкіндігі (интернет-ресурстың тілін өзгерту кезінде қаралатын сол парағы ашылуы тиіс); 3) сыртқы интернет-ресурстқа гиперсілтемені орналастыру кезінде вебшолушының және жаңа терезесінде (салымында) сыртқы интернет-ресурстың тиісті беті ашылуы және бұл туралы пайдаланушыны хабарлау

0,45

егер, 50 және одан да аса % материалдары навигациялық қол жетімділігі ең жоғары дәрежесімен орналастырылған жағдайда, ең жоғарғы балл қойылады (бастапқы бетінен бастап, сілтемелеріне шығуы 5-тен аспайтындай болуы,). Қалған барлық жағдайларында 0 балл қойылады Көрсетілгендерінен қандай да бір индикаторлары болмаса, 0,0625 балл шегеріледі

1.6

1.7.

1.8.

Бюджетті орындау

Конкурстар, тендерлер өткізу

Жұмыс тәртібі

1

0,4

1

1

Сайт картасында орналастырылған, сілтемелері жұмыс істемейтін әрбір фактісі үшін, 01 балл шегеріледі,бірақ баллдарын шегеру сомасы параметрінің салмақты мәні 50% аспауы тиіс Келтірілген қандай да бір индикаторлары болмаса, 0,25 балл шегеріледі

1.9

Кейбірінің келтірілген талаптарға сәйкес келмейтіндігі фактісі анықталған жағдайда, 0,25 шегеріледі

1.10

0,4

0,4

0,6

Кейбірінің келтірілген талаптарға сәйкес келмейтіндігі фактісі анықталған жағдайда, 0,2 балл шегеріледі Әрбір талаптарына сәйкес келмегендігі бойынша фактілері анықталған жағдайда, әрқайсысына 0,2 балл жүргізіледі Келтірілген талаптардың кейбіріне сәйкес еместігі фактісі анықталғанда 0,2 баллды шегеру жүргізіледі

1.12

1.13

және басқалары) 7) сілтемесіне өтуін орналастырумен «электрондық үкімет» порталы арқылы электрондық өтініштерін беру мүмкіндігі туралы ақпарат Ақпараттық қолдау 1) Жаңалықтардың өзекті тізбегі 4,5 (жаңалықтар мұрағатын құрумен); 2) Мемлекеттік орган ресми оқиғаларының күнтізбесі; 3) Мемлекеттік органның, оның ведомствоға бағынысты және/немесе аумақтық бөлімшелері саласының бірі қалмастан бәріне түгел қатысты тікелей ақпараттық сипаттағы басқадай материалдар және мемлекеттік орган бірінші басшыларының ресми мәлімдемелерінің және сөз сөйлеулерінің мәтіндері; 4) Мемлекет орган жүргізуіндегі жалпы пайдалану, деректер қорын, тізілімдер, тіркелімдер ақпараттық жүйелерінің тізбесі. Сілтемесіне өтуін орналастырумен, оларды пайдалану тәртібі туралы және ақпараттық жүйелердің мақсаты туралы қысқаша ақпарат; 5). Пайдалы сілтемелер (үкімет интернетресурстары, «электрондық үкімет» вебпорталы, заңнама деректер қоры); 6) Бастапқы бетінде рұқсат беру және мемлекеттік қызмет көрсетуде, заңнамадағы өзгерту бөлігінде интернетресурстағы соңғы жаңартулар туралы пайдаланушыларына хабардар ететін, айдардың бар болуы; 7) Әдістемелік және консультациялық қолдау (мемлекеттің органның құзыреті шегінде) 2 Қазақстан 1) «Жасыл экономикаға»» көшу Республикасының мәселелері бойынша Қазақстан «жасыл Республикасының заңнамалық актілері экономикаға» 2) «Жасыл экономикаға»» Қазақстан Республикасының көшуі бойынша шаракөшуі бойынша ларды іске асыруы жөніндегі мемлекеттік тұжырымдамасы орган қызметі туралы ақпарат (өз құзыреті аясында мемлекеттік орган шегінде) қызметі Барлығы 50

Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарында орналасатын индикаторларды сипаттау

1

№ р/с

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

1.2

Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба, Мемлекеттік Әнұран.

1

1

1) Пошталық мекенжайы; 2) Электрондық пошта адресі; 3) Анықтамалық қызметтердің телефондары; 4) Мемлекеттік органның ережесі (Өкілеттілікті сипаттау); 5)Өкілеттілікті, міндеттерді және функцияларды анықтайтын заңдардың, нормативтік актілердің тізбесі; 6) Басшыларының Т.А.Ә., телефондардың нөмірлерін және электрондық пошта адрестерін көрсетумен, мемлекеттік органның ұйымдастырушылық иерархиясын көрсететін, графикалық схема түріндегі орталық аппараттың құрылымы; 7) Басшыларының Т.А.Ә., телефондардың нөмірлерін және электрондық пошта адрестерін, интернет-ресурсына сілтемесі (олар бар болса) көрсетумен ведомствоға бағынысты және аумақтық бөлімшелердің тізбесі. 1) Мемлекет Басшысының жыл сайынғы Жолдауы; 2) Мемлекет Басшысының жыл сайынғы Жолдауын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарлары; 3) Мемлекет Басшысының жыл сайынғы Жолдауын іске асыру жөніндегі іс-шаралар Жоспарын іске асыру барысы туралы ақпарат (өз құзыреті шегінде) 4) Мемлекеттік органдар басшыларының дербес блогы (вебкүнделік); 5) Мемлекеттік қызмет, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің ар-намыс кодексі, мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік этикасының ережелері туралы позитивті имиджді қалыптастыру туралы ақпарат; 6) Сыбайлас жемқорлық іс-қимылына қарсы қабылданатын шаралар туралы ақпарат. 1) Мемлекеттік органмен қабылданған нормативтік құқықтық актілер*; 2) Нормативтік құқықтық актілер жобаларының мәтіндері*; 3) Заң жобаларды талқылау функционалының бар болуы 1) Мемлекеттік органның стратегиялық жоспары; 2) Стратегиялық жоспарды орындау туралы есептер; 3) Орындаушысы мемлекеттік орган болып табылатын мемлекеттік бағдарламалар (салалық бағдарламалар, аумақты дамыту бағдарламалары); 4) Мемлекеттік бағдарламаларды (құзыреті шегінде) салалық бағдарламаларды, аумақты дамыту бағдарламаларын орындау туралы есептер*; 5) Мемлекеттік органның құзыретіне жататын бөлігінде саланы дамытудың жағдайы мен серпінін сипаттайтын статистикалық деректер мен көрсеткіштер*; 6) Мемлекеттік органның қызметі туралы талдау баяндамалары және ақпараттық сипаттағы шолулар; 7) Халықаралық шарттарды, ведомствоаралық шарттарды және халықаралық ынтымақтастық бағдарламаларын (қызметіне мемлекеттік орган қатысатын халықаралық ұйымдардың тізбесі; мемлекеттік органның басшысымен жасасылған (қол қойылған) халықаралық шарттар мен келісімдердің тізбесі және мәтіндері) іске асыруда мемлекеттік органның қатысуы туралы мәлімет). 1) Мемлекеттік органның бір жылға жұмыс істеуіне бөлінген бюджет қаражатының жалпы сомасы туралы ақпарат; 2)Бюджеттің орындалуы туралы ақпарат* 1) Мемлекеттік сатып алуларды реттейтін нормативтік құқықтық актілер; 2) Мемлекеттік сатып алулардың жылдық жоспары; 3) Мемлекеттік органмен жүргізілген ашық конкурстар, аукциондар, тендерлер, сондай-ақ бағынысты ұйымдармен оларды өткізудің шарттары, оларға жеке және заңды тұлғалардың қатысу тәртібі; конкурстық комиссия отырысының хаттамалары, қабылданған шешімге қарсылығы, шағымы, конкурстың нәтижесін қосқанда 4) Электрондық нысанда конкурс өткізілген жағдайда – мемлекеттік органмен өткізілетін, конкурс туралы порталда орналасқан хабарландырулардың электрондық мемлекеттік сатып алулардыі тиісті беттерінде сілтемелердің болуы 1) Мемлекеттік органмен жүзеге асырылатын рұқсат беру әрекеттерінің тізбесін көрсетумен мемлекеттік орган функциясын бақылау –қадағалау туралы ақпарат; 2) Мемлекеттік органмен рұқсат беруді жүзеге асырудың тәртібі 3) Заңмен және басқадай нормативтік актілермен сәйкес қарауға органмен қабылданған мәлімдемеленген құжаттардың нысандары; 4) Мемлекеттік органмен тексеру жүргізудің кестесі*; 5) Тексеру нәтижелері туралы ақпарат*; 6) Бизнесті мемлекеттік қолдау шаралары ( кәсіпкерлік мәселелері бойынша мемлекеттік орган жанында құрылған сараптамалық кеңес қызметі туралы мәліметтері, кәсіпкерлікті қолдауда қабылданаған нормативтік құқықтық актілер туралы ақпарат (өз құзыреті шегінде); 7) «Бизнестің жол картасы» бағдарламасын іске асыру туралы (өз құзыреті шегінде)* 1) «Мемлекеттік қызмет» бөлімінің бар болуы 2) Мемлекеттік қызметті көрсету мәселелері бойынша мемлекеттік органның қызметі туралы жыл сайынғы есебі* 3) Мемлекеттік қызметтің паспорты 4) Мемлекеттік қызметтердің бекітілген стандарттардың бар болуы 5) Мемлекеттік қызметтердің регламенттердің бар болуы 6) Мемлекеттік қызметтің нәтижелерін шағымдау реті туралы ақпарат 7) «электрондық үкімет» порталында мемлекеттік қызметтер туралы ақпарраттың бар болуы және оның интернет-ресурста орналасқан ақпаратпен сәйкес келуі, сонымен қатар ККМ сұранысқа сәйкес осы ақпараттың өзектілігі

3,5

Ақпараттық толтыру жеткіліксіз - ұсынылған ақпарат толық емес (мәтіні тақырыбына сәйкес келмейді, ақпаратты алынған көздері көрсетілмеген) - интернет-ресурста жаңғыртылмаған нормативтік-құқықтық актілері орналасуының бар болуы (күші жойылған құжаттың редакциясының ескіргені) - ақпараттық материалдарды уақтылы жаңғыртылмаған - мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндерінің сәйкес келуі - материалда сілтемеленген, заңнамалық және нормативтік құқықтық актілер мәтіндеріне өту мүмкіндігінің болмауы

Интернетресурстың атауы

1.11

Мемлекеттік қызметтерді, оның ішінде электрондық форматта көрсету

1.3

1.5

3

2

7

6

Мемлекеттік ор1) Мемлекеттік қызметке азаматтардың 2 гандарды кадрмен түсу тәртібін реттейтін НҚА; қамтамасыз ету 2) Мемлекеттік қызметтегі бос орындар туралы мәлімет; 3) Мемлекеттік қызметтегі бос орын үшін кандидаттарға біліктілік талаптар; 4) Бос орындарға орналасу мәселелері жөніндегі консультация беруге уәкілетті тұлғалардың Т.А.Ә. телефон нөмірлері, электрондық пошта адрестері Халықпен жұмыс 1) Азаматтарды қабылдау және олардың 6 өтініштерін мемлекеттік органда қараудың тәртібін реттейтін нормативтік құқықтық актілер; 2) Азаматтарды қабылдау кестесі; 3) Азаматтарды қабылдау және олардың өтініштерін қарау мәселелері жөніндегі ақпаратты алу мүмкіндігі олар арқылы берілетін уәкілетті тұлғалардың байланыс телефондары; 4) Түскен өтініштер және оларды қараудың нәтижелері туралы ақпаратты қоса алғанда азаматтар мен ұйымдардың өтініштерін шолулар; 5) Өтініштер қарау нәтижелері бойынша қабылданған шешімдерді шағынудың тәртібі; 6) Кері байланыс функцияларының бар болуы («Сұрақ-жауап», пайдаланушыларылармен ақпаратты жолдау нысаны, сауал намалар мен дауыс беру, жиі қойылатын сұрақтарға жауап, интернет-қабылдау

Мемлекеттік қызметтің имиджі

3

1.4

7

Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері Мемлекеттік орган туралы жалпы ақпарат

3,5

3

7

3

2

7

6

2

6

50

Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарында орналасатын индикаторларды сипаттау

Индикаторлар бар болған кезде тағайындалатын баллдар Қазақ Орыс тілінде тілінде

1.1.

3

2

Облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарының интернет-ресурстары үшін «Ақпараттың толықтығы мен өзектілігі» көрсеткіші бойынша бағалау

Индикаторлар бар болған кезде тағайындалатын баллдар

3

4,5

* мәшінде оқылатын нысандағы мәліметтер жұлдызшамен белгіленген Ескертпе: Сол немесе басқадай кемшіліктерді анықталған кезде, бөлімнің салмақты мәнінен төменде атап өтілген кемшіліктерді анықтаған кезде, әрбір анықталған кемшіліктер үшін 0,1 балл мөлшерінде шегеру жүргізіледі, бірақ бөлімнің салмақты мәнінен 50 (елуден) астам емес, интернет-ресурстың әрбір тілдік нұсқасы 50 баллға тең:

Орталық мемлекеттік органдардың интернет-ресурстары үшін «Ақпараттың толықтығы мен өзектілігі» көрсеткіші бойынша бағалау

Нысана

Ақпараттық технологияларды қолдануды бағалау нәтижелері туралы қорытынды ________________________________________________________ (орталық мемлекеттік/жергілікті атқарушы органның атауы) ______________ (есептік мерзім) № р/с 1. 2. 3.

2.11 2.12

3.5

Ескертулер: 1. Мәліметтер барлық ведомстволық ақпараттық жүйелер бойынша беріледі 2. Мемлекеттік органмен ұсынылатын есептілік Microsoft Excel (кеңейтілген.xls) құрылған электрондық кесте нысанында беріледі. Мемлекеттік органмен берілетін ақпараттық технологияларды қолдану бойынша есептілік келесі әдіс бойынша толтырылады: 1-жолда ЭҚАЖ орталығы арқылы қағаз түрде қайталаусыз мемлекеттік органдарға – ЭҚА қатысушыларына жолданған (10 жылға дейін сақтау мерзімімен мемлекеттік органның – ЭҚЖ қатысушының қызметінде пайда болатын мемлекеттік органмен бекітілген құжаттар мен істердің номенклатурасы тізбесі құрамына кіретін) құжаттар саны көрсетіледі; 2-жолда сыртқы шығыс құжаттар жалпы саны көрсетіледі (10 жылға дейін сақтау мерзімімен мемлекеттік органның – ЭҚЖ қатысушының қызметінде пайда болатын мемлекеттік органмен бекітілген құжаттар мен істердің номенклатурасы тізбесі құрамына кіретін); 3-жолда «электрондық үкімет» порталынан ЭҚЖ қатысушысында – мемлекеттік органға келіп түскен, тіркелген электрондық өтініштердің жалпы саны көрсетіледі; 4-жолда «электрондық үкімет» порталынан ЭҚЖ қатысушысында – мемлекеттік органға келіп түскен өтініштердің жалпы саны көрсетіледі. 3. Әдістеменің 1-қосымшасына сәйкес мемлекеттік органмен берілетін ақпараттық технологияларды қолдану бойынша есептілік келесі әдіс бойынша толтырылады: 1-бағанада реттік саны көрсетіледі; 2-бағанада ведомстволық ақпараттық жүйелер атауы көрсетіледі; 3-бағанада тираждауға жататын құрылымдың бөлімшелер (ведомствоға жататын органдарды қоса) көрсетіледі; 4-бағанада тираждалаған ақпараттық жүйе бар құрылымдың бөлімшелер (ведомствоға жататын органдард ы қоса) көрсетіледі; 5-бағанада тираждауға жататын жергілікті атқарушы органдар көрсетіледі; 6-бағанада тираждалған ақпараттық жүйе бар жергілікті атқарушы органдар көрсетіледі; 7-бағанада тираждалған ақпараттық жүйеде жұмыс істеуін реттейтін құжат атауы көрсетіледі; 8-бағанада тираждалған ақпараттық жүйеде жұмыс істеуін реттейтін құжатты орындауы көрсетіледі. 7, 8-бағаналар тек ЖАО толтырады.

7. Қайта ұйымдастырылған және жойылған мемлекеттiк органдарға бағалауды өткiзудің тәртібі 84. Бағаланатын жылдың бірінші жарты жылдығында бағаланатын мемлекеттік орган қайта құрылған немесе жойылған жағдайда, осы органның бағалануы мемлекеттік органды – құқықтық мұрагерді бағалау аясында жүзеге асырылады және мемлекеттiк органды – құқықтық мұрагерді бағалаудың қорытынды баллын есептеу кезінде есепке алынады. 85. Бағаланатын жылдың екінші жарты жылдығында бағаланатын мемлекеттік орган қайта құрылған немесе жойылған жағдайда, осы орган бағаланбайды. 86. Бағаланатын жылдың екінші жарты жылдығында қайта құрылған және жойылған мемлекеттік органның қызметін талдау мемлекеттік органды – құқықтық мұрагерді бағалау шеңберінде есепке алынып, ұсыныс ретінде пайдаланылады және мемлекеттік органның – құқықтық мұрагердің қорытынды баллына кірмейді. 8. Бағалау нәтижелерiне шағымданудың тәртібі 87. Бағалау нәтижелерін алған кезеңнен бастап, бағаланатын мемлекеттік орган бағалау нәтижелерімен келіспеген жағдайда, бес жұмыс күні ішінде мемлекеттік органды бағалауға уәкілеттіге растайтын құжаттарымен наразылығын, қарсы екендігін жолдайды. 88. Бағалау нәтижелерге қарсылық болмаған жағдайда, бағаланатын мемлекеттік орган бес жұмыс күн ішінде мемлекеттік органды бағалауға уәкілетті мемлекеттік органға тиісті хабарламаны ұсынады. Белгіленген мерзімнің өтуі бойынша бағаланатын мемлекеттік органдардың қарсылығы қабылданбайды. 89. Мемлекеттік органды бағалауға уәкілетті мемлекеттік органда шағымдану рәсімін жүргізу үшін Арнайы комиссия қалыптастырылады, оның құрамында қарсылық білдірген мемлекеттік органдарды бағалауға қатысқан қызметкерлер кірмеуі тиіс. Арнайы комиссия құрамы бағалауға уәкілетті мемлекеттік органмен белгіленеді, бірақ 5 адамнан кем болмауы тиіс. 90. Мемлекеттік органдарды бағалауға уәкілетті мемлекеттік органмен бағаланатын мемлекеттік органдардың расталған құжаттарымен қарсылықтарын Сараптамалық комиссияның жұмыс органынан алған кезеңінен бастап 5 күн жұмыс күні ішінде қалыптастырылады және Келіспеушілік кестесі Арнайы комиссияға қарауға шығарылады (осы Методиканың 8-қосымшасы). 91. Қарсылықтарды қарау және бағалау нәтижелерін әділетті анықтауы бойынша бағаланатын мемлекеттік органдардың өкілдері, сондай-ақ мүдделi салалық орталық мемлекеттiк органдардың өкiлдері шақырылып, мәжiлiс арнайы комиссиясымен өткізіледі. 92. Арнайы комиссияның мәжiлiстерiнiң нәтижелерi және қаралатын

17

www.egemen.kz

8 қазан 2014 жыл

Нормативтік шығармашылық қызмет Мемлекеттік органның ағымдағы қызметі туралы ақпарат

Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба, Мемлекеттік Әнұран.

1. Пошталық мекенжайы; 3,5 2. Электрондық пошта адресі; 3. Анықтамалық қызметтердің телефондары; 4. Мемлекеттік органның ережесі (Өкілеттілікті сипаттау); 5. Өкілеттілікті, міндеттерді және функцияларды анықтайтын заңдардың, нормативтік актілердің тізбесі; 6) Басшыларының Т.А.Ә., телефондардың нөмірлерін және электрондық пошта адрестерін көрсетумен, мемлекеттік органның ұйымдастырушылық иеархиясын көрсететін графиктік нысандагі орталық аппарат құрылымы; 7) Басшыларының, Т.А.Ә., телефондардың нөмірлерін және электрондық пошта адрестерін көрсетумен ведомствоға бағынысты және мемлекеттік органның құрылымдық бөлімшелердің тізбесі (олар болған кезде). 3 1) Мемлекет басшысының жыл сайынғы жолдауы; 2) Мемлекет басшысының жыл сайынғы Жолдауын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарлары; 3) Мемлекет басшысының жыл сайынғы Жолдауын іске асыру жөніндегі іс-шаралар Жоспарын іске асыру барысы туралы ақпарат (өз құзыреті шегінде) 4) Жергілікті атқарушы органдар басшыларының дербес блогы (вебкүнделік); 5) Мемлекеттік қызмет, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің ар-намыс кодексі, мемлекеттік қызметшілердің қызметтік этикасының ережелері туралы позитивті имиджді қалыптастыру туралы ақпарат; 6) Сыбайлас жемқорлық іс-қимылына қарсы қабылданатын шаралар туралы ақпарат. 1) Жергілікті атқарушы органмен қабылданған 1 нормативтік құқықтық актілер

1) Мемлекеттік орган қызметінің жоспарлары мен көрсеткіштері (Стратегиялық және Операциялық жоспарлар); 2) Стратегиялық және Операциялық жоспарларды орындау туралы есептер; 3) Мемлекеттік бағдарламалар (салалық бағдарламалар); 4) Мемлекеттік бағдарламаларды салалық бағдарламаларды, орындау туралы есептер(құзыреті шегінде); 5) Салалар бойынша мемлекеттік бағдарламаларды орындау туралы қорытындылар (салалар бойынша өңірді дамыту жағдайы мен серпінін сипаттайтын статистикалық деректер мен көрсеткіштер); 6) Жергілікті атқарушы органдар қызметі туралы Әкімнің есептері. 1.6 Бюджетті орын1) Жергілікті атқарушы органның жұмыс істеуіне дау * бөлінген бюджет қаражатының жалпы сомасы туралы бір жылға арналған ақпараты, 2) Әлеуметтік маңызды жобаларға (мектептер, ауруханалар, бала-бақшалар және т.б.) бөлінген бюджеттік қаражаттарды пайдалану, оның ішінде оларды игеру туралы ақпарат 1.7. Конкурстар, тен- 1) Мемлекеттік сатып алуларды реттейтін дерлер өткізу нормативтік құқықтық актілер; 2) Мемлекеттік сатып алулардың жылдық жоспары; 3) Мемлекеттік органмен жүргізілген ашық конкурстар, аукциондар, тендерлер, сондай-ақ бағынысты ұйымдармен оларды өткізудің шарттары, оларға жеке және заңды тұлғалардың қатысу тәртібі; конкурстық комиссия отырысының хаттамалары, қабылданған шешімге қарсылығы, шағымы, конкурстың нәтижесін қосқанда 4) Электрондық нысанда конкурс өткізілген жағдайда – мемлекеттік органмен өткізілетін, конкурс туралы порталда орналасқан хабарландырулардың электрондық мемлекеттік сатып алулардың тиісті беттерінде сілтемелердің болуы 1)Кәсіпкерлікті алғашқы бастаушыға көмек 1.8. Кәсіпкерлікті (жеке бизнесті ұйымдастырудың барлық қызметті кезеңдерінде кәсіпкерге көмек беретін мемлекеттік ақпаратты талдау); қолдау 2)Құзыретті мемлекеттік органдардың мекенжайларын және байланыс телефондарын көрсетумен агроөнеркәсіптік кәсіпорындары кешендерін субсидиялау, бизнесті және ауыл халқын несиелеу, ауыл шаруашылығы техникалары мен құрал-жабдықтарының лизингі туралы ақпарат; 3)Шағын және орта бизнесті макроқаржыландыру, субсидирлеу туралы ақпарат (субсидияны алу шарттарын, талап етілетін құжаттарын көрсетумен, кәсіпкерлерге берілетін субсидиялар тізбесі. 4)Субсидияны беретін, мемлекеттік органдардың байланыс телефондарын және мекенжайларын көрсетумен, оны алу процесін сипаттау); 5)Мамандандырылған ұйымдардың байланыс деректерін көрсетумен ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу, өндіру, қайта өңдеу және іске асыру тәртібі туралы ақпарат; 6)Кәсіпкерлік мәселелері бойынша консультациялық кеңес беру (сұрақ қою мүмкіндігін беру және оған жауабын алу немесе пайдаланушылармен жиі қойылатын сұрақтарды орналастыру); 7) «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасын іске асыру туралы ақпарат (өз құзыретінің шегінде) 1.9 Мемлекеттік 1) «Мемлекеттік қызмет» бөлімінің бар болуы қызметтерді, 2) Мемлекеттік қызметті көрсету мәселелері оның ішінде бойынша мемлекеттік органның қызметі туралы электрондық фор- жыл сайынғы есебі* матта көрсету 3) Мемлекеттік қызметтің паспорты 4) Мемлекеттік қызметтердің бекітілген стандарттардың бар болуы 5) Мемлекеттік қызметтердің регламенттердің бар болуы 6) Мемлекеттік қызметтің нәтижелерін шағымдау реті туралы ақпарат 1.10 Мемлекеттік ор1)Мемлекеттік қызметке азаматтардың түсу гандарды кадрмен тәртібін реттейтін, нормативтік құқықтық қамтамасыз ету актілер; 2)Мемлекеттік органдағы бос лауазымдық орындар туралы мәлімет; 3) Мемлекеттік қызметтегі бос орындардарға орналасуға кандидаттарға біліктілік талаптар; 4) Бос орындарға орналасу мәселелері жөніндегі консультация беруге уәкілетті тұлғалардың Т.А.Ә. телефон нөмірлері, электрондық пошта адрестері. 1.11 Халықпен жұмыс 1) Мемлекеттік органда азаматтарды қабылдау және олардың өтініштерін мемлекеттік органда қараудың тәртібін реттейтін нормативтік құқықтық актілер; 2) Азаматтарды қабылдау кестесі; 3) Азаматтарды қабылдау және олардың өтініштерін қарау мәселелері жөніндегі уәкілетті тұлғалардан ақпаратты алу мүмкіндігі олар арқылы берілетін азаматтарға байланыс телефондары; 4) Азаматтар мен ұйымдардың өтініштерін шолулар (түскен өтініштері және оларды қарау нәтижелері туралы кеңірек ақпараты); 5) Жауапты тұлғалардың байланыс деректерін көрсетумен, өтініштер қарау нәтижелері бойынша қабылданған шешімдерді шағым жасаудың тәртібі;

1.12 Ақпараттық қолдау

1.14 Өңірлер туралы анықтамалық ақпарат

1

6

1

және ТКШ). Ағымдағы жағдайы, байланыс деректері туралы ақпарат; 5) Денсаулық сақтау (мекемелер, медициналық қызмет көрсету, санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау желісі); 6) Білім беру (мекемелер желісі, ауыл халқы үшін жеңілдіктер); 7) Мәдениет, дін, спорт және туризм. Ағымдағы жағдайы, байланыс деректері туралы ақпарат; 8) Өңірдің Инвестициялық мүмкіншіліктері (инвесторлық қолдау туралы ақпарат, инвестирлеуде керек жобалары туралы ақпаратымен инвесторларға арналған ақпараты 1.15 Халықты 1) Жұмысқа орналастыру (мемлекеттік қолдау 3 әлеуметтік қорғау шаралары, бос лауазымдық орындар туралы хабарлама); 2) Әлеуметтік қамтамасыз ету: әлеуметтік көмек (азаматтардың жеке санаттарына, атаулы әлеуметтік көмек); – тұрғын-үй көмегі; – ҰОС қатысқандарды, мүгедектер, балаларды әлеуметтік қорғау; – зейнетақыны төлемі 3) уәкілетті органның баланыс деректері мен мемлекеттік қолдауды көрсетумен, халықтың көші-қоңы туралы мәліметтері; 1.13 Қазақстан Рес1) «Жасыл экономикаға»» көшу мәселелері 2 публикасының бойынша Қазақстан Республикасының «жасыл эконозаңнамалық актілері микаға» көшуі 2) «Жасыл экономикаға»» Қазақстан бойынша тұжыРеспубликасының көшуі бойынша шараларды рымдамасы аяіске асыруы жөніндегі жергілікті атқарушы орган сында жергілікті туралы ақпарат (өз құзыреті шегінде) атқарушы орган қызметі Барлығы 50

1

Ақпараттық толтыру жеткіліксіздігі - ұсынылған ақпараты жеткіліксіз (мəтіндері тақырыбына сай емес, ақпарат алу көзі көрсетілмеген) - интернет-ресурста жаңғыртылмаған нормативтік-құқықтық актілері орналасуының бар болуы (күші жойылған жəне құжаттың редакциясының ескіргені) - ақпараттық материалдарды уақтылы жаңғырту - мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі мəтіндердің бірдейлестірілмеуі - материалда сілтемеленген, заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілер мəтіндеріне өту мүмкіндігінің болмауы

Ақпараттық технологияларды қолдану тиiмдiлiгiн бағалау әдістемесіне 6-қосымша Нысаны «Ақпараттандыру саласындағы Білім базасында енгізілген деректердің толықтығы» көрсеткішінің параметрлері № 1

Параметрінің атауы Мемлекеттік органның стратегиялық жоспарындағы стратегиялық көрсеткіштерінің жалпы саны, «электрондық үкімет» эталондық моделі (анықтамалық) қызметінің бағыттары бойынша ( бұдан әрі – Эталондық моделі) мамандандырылған, мемлекеттік органның стратегиялық көрсеткіштерінің өзектіленген тізбесінің бар болуы; Мемлекеттік органның стратегиялық көрсеткішінің сипаттамасының бар болуы: МО стратегиялық жоспары не бағдарламалық құжатына сәйкес көрсеткішінің атауы; Көрсеткішінің құжат – құжатты алу көзінің атауы; Көрсеткіштер тобы; Көрсеткішінің өзектілігі; Көрсеткішінің түрі; Көрсеткішінің типі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 қыркүйектегі № 983 қаулысымен бекітілген, Жеке және заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізіліміне сәйкес, мемлекеттік органдарға бекітілген, қызметтердәің жалпы санына қатысты, ақпараттандыру объектілерін жіктеу қызметі бағыттары бойынша мамандандырылған, мемлекеттік қызметтердің өзектіленген тізбесінің бар болуы Мемлекеттік қызмет сипаттамасының бар болуы: Тізілімге сәйкес қызметтер атауы; Қызметті көрсететін, мемлекеттік органның құрылымдық бөлімшелерінің атауы; Қызметтер/функциялар тобы Қызметті алушылар тобы (жеек, заңды тұлғалар, ЖК); Қызметті алушылардың мақсатты тобы (жер қойнауын пайдаланушылар, өндірістік ұйымдар, күзет агенттіктері, жетімдер, және т.б.); Қызмет төлемінің қажеттігі; Түрлеріне қарай бөлумен, ақылы қызмет көрсеткені үшін құны (тіркеу, көшірмесін алу, есептен алып тастау және т.с.с.) Қызметінің кіріс, аралық, шығыс құжаттар құжаттар тізбесі Көрсетілетін қызметін регламенттейтін, нормативтік құқықтық актілер тізбесі Қызмет автоматтандыруға жатады/жатпайды; Қызмет автоматтандырылған/автоматтандырылмаған/ішінара автоматтандырылған Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен байланыс қызметі арқылы, қызметін автоматтандыру (егер бағалау кезінде автоматтандырылса) Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен байланыс қызметі арқылы, қызметін автоматтандыру жоспарланса (егер бағалау кезінде автоматтандыруға жататын, бірақ бағалау кезінде оны автоматтандыру жоспарланған автоматтандырылмаған бірақ автоматтандырылмаған жағдайда) Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 15.03.2013 ж. № 51-р бекітілген, шешуші көрсеткіштерімен және/немесе МО стратегиялық көрсеткіштерімен байланысы Қосымшаға сәйкес мемлекеттік органға бекітілген, МО функцияларының жалпы саны, Эталондық моделдері қызметінің бағыттары бойынша білікті мамамдандырылған, мемлекеттік функцияларының жаңартылған тізбесінің бар болуы Мемлекеттік функциялар сипаттамасының бар болуы функцияларының орындалуына жауапты, мемлекеттік органның және\немесе оның құрылымдық бөлімшелерінің атауы; функцияларын жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын, кіріс, аралық, шығыс құжаттар тізбесі; Қызметтер/функциялар тобы функция автоматтандыруға жатады/жатпайды Функция автоматтандырылуының ағымдағы жағдайы МО құрылымдық бөлімшелердің ережелеріндегі функцияларының жалпы санынан 30 % кем емес ақпараттандыру объектілерінің классификаторы бағыттары бойынша арнайы функцияларының ахтуалды тізімінің бар болуы (арнайы функция – тек бір МО орындалатын өзгеше функциясы болып табылады) және олардың сипаттамасы функцияларының орындалуына жауапты, мемлекеттік органның және\немесе оның құрылымдық бөлімшелерінің атауы; функцияларын жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын, кіріс, аралық, шығыс құжаттар тізбесі; Функция автоматтандыруға жатады/жатпайды Функция автоматтандыруының ағымдағы дәрежесі 15.03.2013 жылғы № 51р ҚР Премьер-министрінің қаулысымен бекітілген МО стратегиялық көрсеткіштері және/немесе маңызды көрсеткіштерімен байланысқан ақпараттандыру объектілерінің классификаторы бағыттары бойынша маңызды функцияларының ахтуалды тізімінің бар болуы (маңызды функция – ҚР Премьерминистрінің қаулысымен бекітілген МО стратегиялық көрсеткіштері және/немесе маңызды көрсеткіштерімен байланысқан арнайы функциясы болып табылады) және олардың сипаттамасы МО және/немесе оның құрылымдық бөлімшелердің ережелеріне сәйкес мемлекеттік функцияның атауы функцияларының орындалуына жауапты, мемлекеттік органның және\немесе оның құрылымдық бөлімшелерінің атауы; Функция автоматтандыруға жатады/жатпайды Функция автоматтандыруының ағымдағы дәрежесі Функцияның кіріс, аралық, шығыс құжаттар құжаттар тізбесі көрсетілетін функцияларын регламенттейтін нормативтік құқықтық актілер тізбесі; мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен мемлекеттік функцияларының байланысы арқылы, функциясы автоматтандырылған (автоматтандыруға және автоматтандырылған болса); мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен, мемлекеттік функцияларының байланысы арқылы, функциясы (егер бағалау кезінде функциясы автоматтандырылуға жатқан немесе автоматтандырылса және оның автоматтандырылуы жоспарланған жағдайда); ҚР Премьер-Министрінің 15.03.2013 ж. № 51-ө бекітілген, шешуші көрсеткіштерімен және немесе МО стратегиялық көрсеткіштерімен байланысы Мемлекеттік тіркелімде тіркелген ақпараттық жүйелерінің бар болуы – параметрлері Мемлекеттік тіркелім мен Білім базасын салыстырумен, сондай-ақ ақпараттық жүйелерді әзірлеуге, жаңғыртуға және сүйемелдеуге ағымдағы шартты тексеру жолымен бағаланады. Мемлекеттік органның ақпараттық жүйелеріне сипаттамасының бар болуы: ақпараттық жүйенің иеленушісі; ақпараттық жүйенің мәртебесі (жүйенің өмірлік циклінің ағымдағы жай-күйі); қосымшасы сәулетінің типі; торабы сәулеті типіне сипаттамасы; қосымша клиентінің типі. Ақпараттық жүйе құрауыштарының жаңғыртылған тібесі бар болуы - параметрі Білім базасының мәліметтерін ақпараттық жүйеге бекітілген өзектіленген техникалық тапсырмасының болжамын салыстыру жолымен бағаланады. Ақпараттық жүйе құрауыштарымен берілетін сервистеріне (функционалдық міндеттері) сипаттамасының бар болуы - параметрі Білім базасының мәліметтерін және ақпараттық жүйеге бекітілген өзектіленген техникалық тапсырмасының болжамын салыстыру жолымен бағаланады. қолданыстағы ақпараттық жүйелерді ықпалдастырудың өзектіленген тізбесінің бар болуы; Болжамын көрсетумен пайдаланыстағы ақпараттық жүйелер технологияларының өзектіленген тізбесінің бар болуы – параметрі Білім базасы мәліметтерін және ақпараттық жүйелерді әзірлеуге, жаңғыртуға және сүйемелдеуге ағымдағы шартты салыстырумен бағаланады. АЖ, БҚ және НТҚ мемлекеттік регистрде тіркелуінің бар болуы

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 3

4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13

4.14 5 6 6.1

6

6.2 6.3 6.4 6.5 7

7.1 7.2 7.3 7.4 8 3

3

8.1 2

2

8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8

8.9 9 5

50

Ескертпе: Сол немесе басқадай кемшіліктерді анықталған жерде бөлімнің салмақты мәнінен төменде атап өтілген кемшілікт