Page 1

Бүгінгі нөмірде: Археолог Ел жəне еңбек даулары

5-бет

6-бет Күріш кластері: даму динамикасы қандай? 8-бет Бұл не деген дәрменсіздік? 10-бет

№185 (28124) 8 ТАМЫЗ БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

 Сайлау – 2013 Ораза айт мейрамы елімізде ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫ мўсылмандарды єана емес, кїллі ќазаќстандыќтарды біріктіре тїседі ЖЕТІЛДІРУ – ӨМІР ТАЛАБЫ

Сенімге лайыќтылар ие болды

Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ Ораза айт мерекесімен ќўттыќтауы Құрметті отандастар! Барша қазақстандықтарды мұсылман əлемінің ең бір қастерлі мерекесі – Ораза айт мейрамының басталуымен шын жүректен құттықтаймын! Қасиетті Рамазан айы аяқталғанын білдіретін бұл мереке – ис ламның ғасырлар бойғы игі дəстүрінің, оның маңызды рухани құндылығы болған кеңпейілдің, жақсылық пен мейірімділіктің көрінісі. Əлемнің барша мұсылмандары мүбəрак Рамазан айында өздерінің санасы мен жүрегін жаман ой, жат пиғылдан арылтады. Ораза айт иманды күшейтіп, азаматтарымызды қайырымды іс жасауға, жақынына көмектесіп,

мұқтаждарға қолұшын беруге, қонақжайлылық пен жомарттық көрсетуге жігерлендіреді. Халқымыз ислам татулық пен тағаттылықтың, жасампаздық пен жарасымдылықтың діні екенін əрдайым өз ісімен көрсетіп келеді. Ораза айт мейрамы елімізде мұсылмандарды ғана емес, күллі қазақстандықтарды біріктіре түседі. Қазақстан халқы өз жеріне деген зор сүйіспеншілігімен, даналығымен, еңбекқорлығымен, үлкенге құрметімен, айналасына қамқор лығымен ерекшеленеді. Тəуелсіз еліміз өзінің бай рухани мұрасын, қайталанбас тарихи, мəдени жəне діни дəстүрлерін орынды мақтаныш етеді.

Оларды дамыта отырып, біз қоғамдағы ұлттық мəдени жəне рухани алуандылықты сақтауға, азаматтар арасындағы өзара құрмет пен сенімнің нығаюына одан əрі ықпал етуіміз қажет. Осынау қастерлі күнде мен барша қазақстандықтарға рухани

құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Жеделхаттарда Мемлекет басшысы

Қазақстан халқының жəне жеке өзінің атынан оларды алда келе жатқан қасиетті мерекемен шын жүректен құттықтап, зор денсаулық пен бақыт тілеп, елдерінің, халқының өркендеуі мен дамуына ниеттестік білдірген.

журналист.

Дүниенің дөңгелек екенін шыр айналған ұршығымен ұғындырып отыратын жарықтық əжеміздің замана, ел, туған жер тарихы туралы айтатын əңгімелері əсерлі еді. Дала мектебінің сол бір салиқалы сабақтары бізді бағзы бабалар

(Соңы 2-бетте).

Батырлар мен аќындар еліндегі таѕдау Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

дос-жаранды мерекемен құттықтап, дастарқан жайып, ұлық мейрамның сəні мен салтанатын арттыру – Ораза айттың өзіне тəн жарасымды һəм сауапты амалдарынан. Осы мерекеде өзара ренжіскен кісілерді татуластырсақ, өзгенің қате-кемшілігін кешіре білсек, ол да – мұсылманға тəн сипат. Өйткені, Алла тағала қасиетті Құранда мұсылмандарды кешірім жолын ұстануға бұйырған. Күндегі оразасын құрмамен ашуды сүннет еткен Пайғамбарымыз (с.ғ.с) айт намазына барарда алдымен құрмадан дəм татып барып үйінен шыққанды ұнататын. Ораза айтта отбасымызға көңіл бөліп, балаларға сыйлық жасап, айттық əперудің де маңызы зор. Баланың бойына ізгіліктің дəнін себетін мерекені олар да асыға күтіп, тəлімі мен тəрбиеге толы қасиетті айдың мəні мен маңызын сезінетін болады. 30 күн оразада халқымыз ыждаһаттылықпен ауыз бекітті. Мешіттерімізде ауызашарлар мен қайырымдылық шаралар

ұйымдастырылды. Тұрмысы төмен отбасыларына көмек көрсетіліп, қамкөңіл қарттар мен жетім-жесірлерге көңіл бөлінді. Көптеген азаматтар жақсылыққа үлес қосып, сауабы мол амалдарға атсалысты. Баршасына «Алла разы болсын» айтамыз. Рамазан айында еліміздің игілігі үшін жасаған əрбір қайырлы амал мен құлшылықты алдағы уақытта да жалғастырудың қарымы шексіз. Алла тағала ұстаған оразаларымызды, дұға-тілектерімізді, ізгі істерімізді қайырымен қабыл етіп, екі дүниеде де жүзімізді жарық еткей! Мемлекетіміздің мерейі əрқашан үстем болғай! Халқымыздың бірлігі мен ынтымағына ешқашан сызат түспесін! Тəуелсіздігіміздің тұғыры биік, егемендігіміз мəңгілікке баянды болғай! Ержан қажы МАЛҒАЖЫҰЛЫ хазірет, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти.

Жўмыр жердіѕ жўмаєы

Қуат БОРАШ,

бұрыннан істеп келе жатқан он үш округтің əкімдері де бəсекеде бағын сынап көруге ықылас танытыпты. Сайлау комиссиясы төрағасының мəлімдеуінше, үміткерлердің сайлауалды үгітнасихат жұмыстарына барлық мүмкіндіктер туғызылған. Үміткерлер депутаттармен кездесіп, өз бағдарламалық байламдарын баяндаған. Сайлау тəртібі түсіндірілгеннен кейін депутаттар он үш ауылдық, Никельтау селосы жəне Хромтау қаласы əкімдерін сайлау бюллетеньдерін алып, кабиналарға беттеді. Депутаттар кабиналарда

күш-жігер, жарқын көңіл, табыс, зор денсаулық жəне бақ-береке тілеймін! Қасиетті Ораза айт мерекесі арамыздағы ынтымағымызды нығайтып, шаңырағымызға бейбітшілік пен мол игілігін əкелсін!

Мїбəрак мейрам ќўтты болсын, жамаєат! Мейірімді, рақымды Алланың атымен бастаймын! Қадірлі отандастар, құрметті бауырлар! Əлемнің əр түкпірін мекендеген мұсылман қауымы Рамазан айымен қимай қоштасуда. Мұсылман қазақ халқы да қасиетті айды құлшылықпен, тақуалықпен өткізіп, Жаратқаннан елге жақсылық тілеп, дұға жасады. Күннің аптап ыстығына қарамастан, Алланың мейірімінен үміт етіп, ораза ұстады. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) ораза тұтқан үмбетін Алланың үлкен сыйымен сүйіншілеген. «Кімде-кім Алла жолында бір күн ораза ұстаса, Алла сол пенденің жүзін тозақтан жүз жылға алыстатады», – деген хадис мұсылманға жігер мен үміт сыйлайды. Өйткені, Рамазан айында ауыз бекітудің сауабы теңдессіз. Рамазан – ізгі амалдардың маусымы болғандықтан, мүбəрак айда Аллаға ұнамды əрбір қайырымды істің сауабы еселеніп жазылады. Себебі, ыстық пен аштыққа, Аллаға жағымсыз істер мен ғайбат сөзден сақтанып, сабыр еткен пенде өмірдің кезектесіп келетін қиыншылықтары мен сынақтарына төзімділік танытатыны ақиқат. Баршамызды Ораза айт мерекесіне аманесен жеткізген Алла тағалаға сансыз шүкірлер мен мадақтар болсын. «Айт» сөзі «қарымта» деген мағынаны білдіреді. Өйткені, Жаратушы Иеміз əрбір ізгі амал мен игілікті істің иесіне қарымтасын қайтарады. Пайғамбардың (с.ғ.с.) тағы бір хадисінде жұмысшы ай соңында жалақы алатыны секілді, ораза ұстаушы да Алланың нығметіне, сый-сияпатына бөленетіні айтылған. Мұсылман қауымының ұлық мерекесі – Ораза айтта жүрегіміз қуаныш пен шаттыққа бөленеді, жанымыз жадырап, көңіліміз шат-шадыман күй кешеді. Баршаңызды мұсылманның ұлық мерекесімен құттықтаймын. Ораза айт мүбəрак болсын! Айт күнінде ғұсыл құйынып, жұпар иіс себініп, жамағатпен айт намазына қатысудың сауабы мол. Туған-туыстарды, көршілерді,

туралы» Жарлығына сəйкес Ақтөбе облысындағы аудандық, қалалық мəслихат депутаттары əкім сайлауына анағұрлам азаматтық жауапкершілікпен келген екен. Біз облыс экономикасында өзіндік үлесі бар өнеркəсіпті өңір Хромтау ауданында өткен сайлау барысына куə болдық. Аудандық аумақтық сайлау комиссиясы өз жұмысын əкімдерді сайлауды салтанатты ашумен бастады. Сайлау комиссиясына бірқатар саяси партиялардың, үкіметтік емес ұйымдардың байқаушылары, кандидаттардың сенімді өкілдері де тіркеліпті.

«Егемен Қазақстан».

Жеделхат жолдады

Кеше Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ораза айт мерекесіне байланысты бірқатар шет мемлекеттердің басшыларына

Қазақстан Президентінің «Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауыл округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауыл əкімдерінің сайлауын өткізу

Хромтау аудандық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Серек Сағымбаев ауданда 14 ауылдық округ жəне аудандық маңыздағы қала бар екенін жеткізді. Осы округтердің билік тізгінін ұстау үшін 44 үміткер тіркелген. Соның 19-ы əйел адамдар. Солардың ішінде

Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

бюллетеньдерді асықпай толтырып, шыққаннан кейін урнаға салып жатты. Залдағы ахуалдан сайлауды ұйымдастырудағы ілкімділік байқалып тұрды. Сайлау комиссиясының мүшелері сайлау бюллетеньдерін мұқият санап, хаттама толтырып, қорытындысын шығарды. Біз сайлаудың өту барысын қадағалап отырған байқаушылар мен кандидаттардың сенімді өкілдерімен тілдесіп, пікірлерін сұраған едік. – Сайлаудың ашықтығы қамтамасыз етілген, сайлау процестері көз алдымызда өтуде. Ешқандай кемшілік жоқ, барлығы заң аясында болуда. Жарамсыз бюллетеньдер болмағанын, пайдаланылмаған бюллетеньдердің жойылғанын көзімізбен көрдік. Жалпы сайлау жұмысы өте жақсы ұйымдастырылған. Елбасы кезінде «Біз алда ауыл əкімдерін сайлауға жетеміз» деген болатын. Міне, бұған да жеттік. Бұл демократиялық дамуға қарай тағы да бір адым ілгері басқанымызды көрсетеді. Бұл бастама алда да жетілдіріле түседі. Халықтың аманатын арқалаған мəслихат депутаттары өздеріне үлкен міндет жүктелгенін түсінгендіктен аудандық маңызы бар қала жəне ауылдық округтер əкімдерін таңдауға аса жауапкершілікпен қарады деп ойлаймын, – деді Сайлауды бақылау жөніндегі республикалық қоғамдық комиссияның мүшесі Роллан Құспан. Ақтөбе облысы жастар конгресінің өкілі, байқаушы Өтеміс Көкшаев та ашық сайлау өткенін, бұл сайлауда жастардың белсенділік танытқанын жеткізді, барлығы заң аясында жүргізілгенін айтты. Бұл ауыл əкімдерінің жауапкершілігін арттыра түсетінін, олардың жұмысына серпін беретінін мəлімдеді.

қадымнан қазық қаққан өскен өңірді қадірлеп-қастерлеуге, кие тұтуға баулыды. Есейе келе ұядай ауылға деген ұлпа сезім ұлан-байтақ қазақ жеріне деген ұлағатты сезімге ұласты. Университет қабырғасында табысқан достар арқылы бəріміздің бойымызда Сарыарқаның сағымды белдері мен Алтайдың айнадай көлдеріне, Каспийдің толқын ұрған шомбал тастары мен Түркістанның күн сүйген көне күмбездеріне деген ерекше махаббат оянды.

Мен жəне менің достарым жұмыр жердегі жұмақ мекен дəп осы кең көсілген қазақ жері екенін ешбір жасандылықсыз, ешқандай боямасыз сезіндік, айрықша ұлағат тұтып келеміз. Қос формацияны қолтықтап, егемендіктің елеңалаңын көзімен көрген, көкірегімен сезінген біздің буынның қазақы патриотизмі, міне, осындай саф күйінде сақталып қалды. (Соңы 4-бетте).

Ата Заңымызға сəйкес, демо кра тиялық жолдың бір үрдісі Жетісу жеріндегі батырлар мен ақындар елі болып саналатын Жамбыл ауданында ауылдық округтер əкімдерін сайлауда жарқын көрініс тапты. Осынау тарихи маңызы зор шара Əнұранымызбен басталып, аудандық сайлау комиссиясының төрағасы үміткерлерге табыс тілеумен жалғасты. Барлығы 24 ауылдық округ əкімі лауазымына 72 үміткерді демократиялық жолмен халықтың атынан аудандық мəслихаттың 16 депутаты таңдады. Республикалық, облыстық 6 ба қы лаушы мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері сайлаудың əділ өтуін жіті бақылап отырды.

АҚПАРАТТАР аєыны  «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша бірінші жарты жылдықта 4,4 мың пəтер тапсырылды. Бұл туралы кеше «Қазақстан Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ (ҚТҚЖБ) басқарушы директоры Мұрат Шəріпов мəлім етті.  Бүгін Алматыда аймақтық «Қазақстан ның үздік тауары» байқау-көрмесі болады. Осы күні салтанатты түрде байқау жеңімпаздарын марапаттау рəсімі өтіп, оның соңы концертке ұласады.  Боксшы Геннадий Головкин Қарағандының құрметті азаматы атанды. Кеше қалалық мəслихаттың кезекті ХХІІ сессиясында депутаттар осындай шешім қабылдады. Бұл тізімді осы күні физика-математика

Қазақстан көлемінде тұңғыш рет ұйымдастырылған сайлау жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін жетілдіру жолында демократиялық қарқынмен өтті. Мұны еліміздегі

ғылымдарының докторы, профессор Көкетай Темірғали мен бокстан Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Қазбек Əшляев толықтырды.  Оңтүстік Қазақстан облысы Кентау қаласында көп қабатты тұрғын үй қанат жаяды. «Қолжетімді тұрғын үй - 2020» бағдарламасы аясында жасалатын бұл жоба бойынша 60 пəтерлі 8 тұрғын үйдің орны анықталып, сызбасы дайын болды.  Өскемендегі этнобақ маңында «Ұлы Жібек жолы» аймағы бой көтереді. Онда Ежелгі Қытай мен Үндістанды еске түсіретін ғимараттар мен сауда орталықтары салынады.  Қызылорда қаласында 31 көшеге жаңадан бағдаршам орнатылады. Қала əкімі Нұрлыбек Нəлібаев «Нұр Отан» партиясы филиалының кезектен тыс конференциясында бұл үшін бюджеттен 17 млн. теңге бөлінгенін айтты.  Қостанай қаласының тəртіп

жаңа үрдіс ретінде бағалағанымыз абзал. Біз бұл қадамға 20 жылдан астам уақыт ұзақ жолмен келдік. (Соңы 2-бетте).

сақшылары 116 жүргіншіге қатысты əкімшілік іс қозғады. Бұл жол полицейлерінің қатысуымен екі күн бойы жүргізілген рейдтің қорытындысында мəлім болды.  Қазақстанның 8 облысында жалған ақша жасау оқиғалары тіркелді. Өткен жылдан бері қаржы полициясы органдары республика бойынша жалған ақша жасаудың 44 фактісін анықтады.  Жамбыл облысында 2 тоннаға жуық марихуана тəркіленді. Тасөткел ауылы маңындағы құмды аумақта бұрын есірткі қылмысы үшін сотты болған 38 жастағы Тараз қаласының тұрғыны осыншама есірткі затымен қолға түсті. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

 Сайлау – 2013

ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫ

Сенімге лайыќтылар ие болды (Соңы. Басы 1-бетте).

– Мен Никельтау селосы əкімдігіне кандидат Ізбасқан Аққұловтың сенімді өкілімін. Сайлау ашық та əділ өтті деп есептеймін. Өзім бастан-аяқ қатыстым, бақылап отырдым. Ал Ізбасқан Аққұловтың басым дауыспен өтуі заңды. Себебі, ол осы қызметте бұрыннан істеп келеді. Үлкен маман инженер, шаруашылық басшысы ретінде еңбек жолынан өткен, халықтың қамын ойлайтын азамат. Жалпы, бұл сайлау елімізде демократияның тұғыры беки түскенін тағы бір дəлелдеді, – деді кандидаттың сенімді өкілі, аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы Қуаныш Ерманов. Облыстық аумақтық сайлау комиссиясының төрайымы Гүлнара Күнбаеваның мəлімдеуінше, 142 ауылдық округтің жəне аудандық маңызы бар 7 қаланың əкімдігіне 434 кандидат тіркеліп, оның үшеуі басқа жұмыстарға ауысуына байланысты өз өтініштері бойынша сайлауға қатысудан бас тартқан. Сөйтіп, 431 үміткер сайлауға қатысты. Сонымен, сайлау нəтижесінде 149 əкім

сайланды. Оның 18-і қыз-келіншектер. Бұрын жұмыс істеген 101 əкім қайтадан сайланған. Сайланған 149 əкімнің 134-і «Нұр Отан» ХДП мүшесі. – Аудандық, қалалық сайлау комиссиялары бұл саяси науқанға тиянақты дайындалды. Сайлауды заң аясында өткізуге байланысты үш аумақтық семинар өткіздік. Сайлауды өткізуге байланысты көптеген ұйымдастыру жұмыстары жүргізілді. Нəтижесінде сайлау асқан ұйымшылдықпен ашық та əділ өтті. Сайлауға қатысуға тиісті 172 таңдаушының төртеуі ғана дəлелді себептермен сайлауға қатыса алмады. Ешқандай заң бұзушылыққа жол берілген жоқ, – деді облыстық сайлау комиссиясының төрайымы Гүлнара Күнбаева. Осылайша, демократиялық дамудың тағы бір қадамы жасалды. Сенім биігіне көтеріліп, халық қалаулыларының таңдауына іліккен ауыл, қала əкімдерінің серпіле іске кірісетін сəті туды. Бұл əр ауылдағы игілікті істерден көрініс табады деген сенімдеміз. Ақтөбе облысы.

(Соңы. Басы 1-бетте). Демократиялық жол желеу етіліп, жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізу үлкенді-кішілі мінбелерде сан рет көтерілді. Құдайға шүкір, 1995 жылғы жаңа конституциялық заңмен бүгін халқымыз ұзақ уақыт күткен сайлау өз мəресіне жетті. Сайлауды республикалық бақылау комиссиясының мүшесі ретінде бақылап, əділ өтуіне тікелей араласып жүргенде көріп, көкейіме түйгенім Алматы облысында еліміздегі келелі істің басы болып саналатын əрі болашақта жалғасын табатын ауылдық округтер əкімдерін өткізу жақсы ұйымдастырылды. Бюллетеньдердің таратылуында, түсіндірілуінде демократиялық талап сақталып, заңнама бұзылған жоқ. Аудандық мəслихаттың 17 депутатының біреуі ғана келе алмады, өзгелері толық қатысып, шымылдықтың арғы жағына жеке-жеке өтіп, өз таңдауларын жасады. Сөйтіп, еліміздегі ең төменгі билік тізгінін ұстаған əкімдер демократиялық жолмен жүзден жүйрік болып шықты. Ауыл əкімі дегеніміз, биліктің табан тірері əрі республикамыздағы 7,5

Енді жауапкершілік те, талап та кїшеймек Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Жергілікті өкілетті органдардың шешіміне сəйкес, Орал өңірінде ауыл əкімдерінің сайлауы екі кезекте өткізіледі деп ұйғарылған еді. Мұның өзі сайлаудың қатып қалған қасаң қағидалар бойынша емес, барынша ашық, еркін, демократиялық сипатта өтетінін білдірсе керек. Сонымен, кеше облыстың жеті ауданында ауыл əкімдерінің сайлауы өткізілді. Мұнда биліктің жергілікті органдарының жетекшілерін аудандық мəслихаттың депутаттары таңдап, дауыс берді. Дауыс берудің өңірдегі бірінші кезегін мүлт кетірмей зерделеген қоғамдық бақылаушылар мен БАҚ өкілдері сайлау ашық жəне əділетті өтті деген ұйғарымға келді. Бірден атап өтерлік жайт, Батыс Қазақстан бір ауыл əкімі қызметіне 3-4 үміткерден ұсынған республикадағы санаулы облыстардың қатарына кіріп отыр. Кеше сайлаудың алғашқы күні 62 орынға 190 кандидат бақ сынады. Олардың арасында бүгінде қызмет істеп жүрген əкімдермен бірге, мұғалім, инженер, экономист, шаруа қожалығының жетекшісі секілді өзге саланың өкілдері де бар. Ауыл əкімдері сайлауында бірінші кезекте жолы болған үміткерлердің 11 пайызы əйелдер. Аудандық мəслихат депутаттары үміткерлердің сайлауалды бағдарламаларымен алдын ала танысуға мүмкіндіктер алды. Сонымен қатар, іскерлік қабілеттеріне де назар аударды. Шалғайдағы Жаңақала ауданынан тілшілер қосынына арнайы қоңырау шалған ел ақсақалы Нəсіпқали Мақанов сайлауалды іс-қимылдардың осындай оң, жағымды жайттары жөнінде айтып берді. «Ауыл əкімдері адамдар мен

тұрғындарға ең жақын тұрған мемлекеттік басқарудың ең төменгі буыны болып табылады. Сондықтан да жергілікті елжұрт ертеңгі күнге деген сенімдері мен мұң-мұқтаждарын жаңадан сайланған жергілікті əкімдермен де байланыстыра алады», деді ол. Нəсіпқали ағамыз айтқандай, жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту жөніндегі тұжырымдамаға сəйкес, алдағы уақытта ауыл жəне кент əкімдеріне қосымша өкілеттіліктер берілмек. Ой таразысына салып көрейік. Ауылда əлі де болса шешімін тауып үлгермеген мəселелер мен проблемалар бар екені талас туғызбаса керек. Соның ішінде сапалы ауыз судың тапшылығы, жастарды жұмыспен қамту, елді мекендерді абаттандыру, білікті медициналық қызметке деген

қолжетімділік, бос уақытты тиімді де, ұтымды пайдалану секілді түйткілдерді атап айтуға болады. Мұндай мəселелерді жергілікті билік басына қызмет пен лауазым үшін емес, тұрғындардың мұңмұқтаждарына ортақтаса алатын, оны өз мүмкіндіктері мен өкілеттіктеріне сай шешетіндер ғана соңына дейін тындыра алатыны анық. Сырым аудандық «Сырым жауһарлары» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, қоғамдық бақылаушы Айнагүл Қойшыбаева: – Ауыл əкімдерін сайлау – биылғы жылдың басты оқиғасының бірі. Біздің ауданда саяси науқан өзінің тиісті деңгейінде өткізілді деп санаймыз. Ешкім де сайлаудың қалыпты ағысына қол сұққан жоқ. Депутаттар өздері лайықты деп есептеген үміткерлерге

Ўйымшылдыќпен ґтті

Дəурен АЛЛАБЕРГЕНҰЛЫ, журналист – арнайы «Егемен Қазақстан» үшін.

Мемлекет басшысының Жарлығын іске асыру мақсатында кеше Шығыс Қазақстан облысының бірқатар аудандарында ауылдық округ əкімдерінің сайлауы басталды. Елімізде тұңғыш рет қолға алынып

отырған əкімдер сайлауы Шығыста 7-8 тамызда жүзеге асырылмақ. Тарқатып айтар болсақ, ауыл əкімдерінің сайлауы кеше Абай, Аягөз, Бесқарағай, Бородулиха, Глубокое, Зырян, Көкпекті, Ұлан аудандарында өтті. Бүгін Семей қаласында, Жарма, Зайсан, Катонқарағай, Күршім, Тарбағатай, Үржар, Шемонаиха аудандарында ауылдық округ əкімдерінің сайлауы

өтпек. Сайлауға зейнет жасына толмаған бұрынғы əкімдер де қатысуға мүмкіндік алды. Халық қалаулылары таңдаған əкімдер алдағы төрт жылда халық үшін аянбай қызмет етпек. Өңірде əкімдерді сайлау науқанының екі күнге созылуын Шығыс Қазақстан облыстық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Еркінбек Аязбаев ауылдық округтер санының көптігімен түсіндіреді. Еркінбек Мұқатайұлының берген ақпараттарына сүйенер болсақ, облыста жалпы саны 252 мандат болса, оған үміткерлердің саны 740 адамды құраған. Яғни, бір орынға 2-3 кандидаттан келген. Оның ішінде облыстағы аудан деңгейіндегі 6 қала бойынша (Аягөз, Зайсан, Шар, Шемонаиха, Зырян, Серебрянка) 16 үміткер, 21 кент бойынша 63 үміткер, 225 ауылдық округтер бойынша 661 үміткер бақтарын сынауға өтініш берген екен. – Алдын ала барлық дайындық жұмыстары жүргізілді. Қажетті көмектер көрсетілді. Сайлау өтетін учаскелер толықтай қажетті заңнамалармен, сайлау ережелері туралы нұсқаулықтармен қамтамасыз етілді. Дайындық жұмыстары тамыз айының 3-іне дейін түгелдей аяқталды, – деді Шығыс Қазақстан облыстық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Еркінбек Аязбаев бізге берген сұхбатында. Ұлан ауданындағы əкімдер

Батырлар мен аќындар еліндегі таѕдау

милионнан астам халықтың тағдырына жауап беретін тұлға. Мемлекеттік маңызы зор шаралардың дұрыс ұйымдастырылып, өз мəнінде өтуіне жауапты осы тұлғаларды сол елдің өзі сенім артқан депутаттары сайлап отыр. Əкімдер жауапкершіліктері де заңнамада қарастырылған. Сондықтан бұл сайлау қорытындысы халықтың игілігіне қызмет етіп, сол елдің қолдаушысы бола алатын азаматтар таңдауына тірелетініне сенім артамын», деді республикалық бақылау комиссиясының мүшесі, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, белгілі қоғам қайраткері Нұрлан Оразалин. Негізі бұл күні сайлауға түсіп, бақ сынаған əкімдердің басым бөлігі ауылдық округ əкімі лауазымын осыған дейін атқарып келген азаматтар болды. Шыны керек, бұл сайлау сол əкімдердің жауапкершіліктерін күшейтіп, сенім

ерікті əрі саналы түрде таңдау жасағанына күмəніміз жоқ. Бүгінгі сайлау тұтастай мемлекетіміздегі демократиялық үдерістердің тағы бір сапалық деңгейге көтерілгенін паш етті деп білемін, – деді. Ал Қаратөбе аудандық мəслихатының депутаты Есен Ғұмаров: – Бүгінгі өткізілген сайлау ауылдың дамуы үшін аса маңызды. Алдағы уақытта əкімдерге қосымша құзыреттіліктер берілмек. Мұның өзі шешімін таппай келе жатқан мəселелерді жергілікті билік өкілдері өздерінің ісжоспарларына сай атқарады деген сөз. Мұндай жағдайда халықпен келісіп атқаратын істер көлемі одан əрі ұлғаймақ. Соған сай əкімдерге қойылатын талап та күшеймек. Мұндай жағдайда сайланған əкімдер жұмысқа деген бейімі мен қабілетін дəлелдеуі керек болады. Біз халықтың пікірімен санаса отырып өз таңдауымызды жасадық. Таңдалған үміткерлер бұдан əрі халықпен қоянқолтық жұмыс жасауға мүдделі болады деген ойдамын, – деді. Бөкей ордасы, Жəнібек, Жаңақала, Сырым, Қаратөбе, Тасқала жəне Шыңғырлау аудандарынан «Егемен Қазақстанның» тілші қосынына келіп түскен хабарлар мен деректер сайлау осы өңірлердің бəрінде ұйымшылдықпен əрі қандай да бір құқық бұзушылықсыз, кемшіліксіз өткенін көрсетеді. Сайлау комиссиясы мүшелеріне сайлау барысында өтініш-шағымдар түспеген. Дауыс беру нəтижелеріне, тіпті, тиісті деңгейдегі дауысты жинай алмаған үміткерлердің өздері де теріс пікір айтпағанын облыстық сайлау комиссиясының төрағасы Абай Хамзин айтып берді. Бір күннен кейін Ақжайық өңірінде ауыл əкімдерін сайлаудың екінші негізгі кезегі өткізілмек. Соңғы түйенің жүгі ауыр дегендей, бұл күні негізінен тұрғындар саны көбірек аудандар мен Орал қаласына қарасты кенттік округтерде таңдаушылар өз таңдауларын жасамақ. Батыс Қазақстан облысы.

сайлауында 48 үміткер бақ сынады. Жалпы жиыны 16 округ пен кенттің əрқайсысынан үш үміткердің сайлауға түсуі ауданның бұл саяси науқанға қаншалықты дайындықпен келгенін көрсетсе керек. Сондай-ақ, аудандық мəслихаттың 13 депутаты дауыс беруге уақытынан бұрын келіп, асқан белсенділік танытуы да соның дəлелі. Елдің атынан таңдау жасау жауапкершілігін жан-тəнімен түсіне білген халық қалаулылары үшін сайлаудың əділ əрі нəтижелі өтуі өте маңызды. Өйткені, ел атынан сайланған əкімнің қызметіне белгілі мөлшерде депутаттар да жауапты болатыны сөзсіз. Бұл пайымымызды аудандық мəслихат хатшысы Назигүл Сейсембина да бекіте түсті. – Халық бізге сенім білдірді. Енді сол сенімнің үдесінен шығуға міндеттіміз. Осыған дейін ауыл мен кенттің, аудандық маңызға ие қалалардың əкімдері тағайындау арқылы қызметке келетін. Ол атқарған қызметінің сапасы үшін көбіне тек аудан басшысының алдында ғана жауапты болатын. Ал бүгінгі өзгерістің нəтижесінде əкімдікке үміткерлерді аудан басшысы ұсынғанымен, оны таңдайтын – депутаттар. Депутаттар өз кезегінде халықтың жағдайын ойлайтын, сайлауалды бағдарламасы көңілге қонымды кандидаттарды таңдауға мүдделі. Өйткені, біз таңдаған əкімдердің жұмысына ел көңілі толмай жатса, жіптің бір ұшы өзімізге тиетіні анық, – деді Назигүл Үсерқызы. Шығыс Қазақстан облысы.

жүгін артқаны да айқын байқалды. Осыған дейін өздерінен жоғары тұрған аудан əкімінің тағайындауымен қызмет істеген əкімдер жауапкершілігі халықтық сайлауда еселене түскені тағы анық. Елдің алдында маңдайы жарқырап жүріп, ұрпаққа ілкімді істі бастап беруге құлшынған əкімдердің бірі Ақсеңгір ауылдық округінің əкімі болып сайланған Əлімхан Қосбасаровты сөзге тартқанымызда «Ақсеңгір» ауылдық округіндегі төрт елді мекенде 4,5 мың халық тұрады. Сол ел негізінен мал жəне егін шаруашылығымен айналысады. Халықтың тұрмысы жақсы. Инвестиция тартып металл бал қытушы «Ферросплав» атты шағын зауыт салдық. Жақында іске қосылады. Ауылдық округтегі ірі 7 шаруа қожалығы бірігіп «Наурыз-2012» атты ауылшаруашылық өндірістік кооперативін құрып, өңірде егін шаруашылығын дамытқан үстіне дамыту мақсатында жұмыс жүргізуде. Асыл

тұқымды «Сарыарқа» қой шаруашылығы да ауылдық округімізде бар. Былтыр 75 орындық «Ақбота» балабақшасы ашылса, биыл мəдениет үйі күрделі жөндеуден өткізілді. 50 орындық амбулаторияның сметалық құжаты жасалынып, келесі жылы құрылыс жұмысы басталады. Ауылымызға табиғи газ құбырын тарту үшін келісімшарт жасалды. Тізбелей берсек, елдің қолдауымен атқарған жəне бастаған ілкімді істеріміз баршылық», деді ол. Жалпы, Жамбыл ауданындағыдай, бұл күні облысымыздың 259 ауылдық округінің əкімдері демократиялық жолмен, заңнама талабына сай сайланды. «Ырыс алды ынтымақ» деген даналықты ұстанған жетісулықтар үлгі тұтар татулықтарын əкімдер сайлауында да танытты. Елбасы идеясымен елімізде жүзеге асырылған игі шара жалпыхалықтық қуанышқа айналды. Қасиетті Рамазан айының соңғы күнінде елдің осынау қуанышын табиғат-ана да құптағандай ертелетіп құдды нұр іспетті себелеп қана өткен жауынды халық жақсы ырымға жорыды. Алматы облысы.

Əкім ауылдыѕ əкесі іспетті

Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қазақстан Президентінің «Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауыл округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауыл əкімдерінің сайлауын өткізу туралы» Жарлығы шыққан соң, Қостанай жұртшылығы елеңдеген. Қазір жергілікті жерлерде əлеуметтік мəселелердің шешімін табуы негізінен əкімнің іскерлігіне байланысты. Ал ауылда мəселенің ірі-ұсағы жоқ, барлығы да маңызды. Ауыл əкіміне жағдайын айтып келіп тұрған бір қарияның: «Баламау, сен осы ауылдың əкесі емессің бе?» дегені бар. Қарияның лебізінен халық қызметшісінің аса жауапкершілігі сезілгендей болған еді. Қостанай ауданының орталығы – Затобол кентіндегі Мəдениет сарайына халық қалаулыларының уақытында келіп, сайлаудың дер кезінде басталуы, осы саяси шараға аса ықылас танытуы, оның барлығының да белгіленген заң шеңберінен бір мысқал ауытқымай жүруі осы қасиетті ұғым – жауапкершіліктің жүгі болса, екіншіден, еліміздегі демократияның кезекті қадамының салтанат құруы-тұғын. Аудан бойынша 16 селолық округтің, 3 селоның жəне Затобол поселкесінің əкімдері сайланды. Осы сайлауға 40, яғни əр əкімнің орнына 2 үміткер ұсынылды. Олардың 12-сі бұрыннан қызмет жасап жүрген əкімдер, қалғаны балама кандидаттар. Ауыл əкімдерінің тұңғыш сайлауына төрт əйел бағын сынамаққа қатысты. Қостанай аудандық мəслихатының 15 депутаты тиісті ережелер түсіндірілгеннен кейін, дауыс беруге кірісті. Халық қалаулылары сайлауға дайындық науқанында үміткерлердің ұсынған бағдарламаларын мұқият қарап шықты. Дауыс беріп болғаннан кейін тілдескенімізде аудандық мəслихат депутаты Сəдуақас Есментаев болашақ əкімдердің іскерлігіне олардың бүгінгі бағдарламалары кепіл екендігін айтты. – Бұрыннан келе жатқан əкімдердің тəжірибелері мол. Ал жастардың бағдарламаларында инновациялық сипат басым. Не дегенмен олар халыққа жақын əрі ауылдың жағдайын жақсы білуі керек. Мен дауыс бергенде осы жағына көңіл бөлдім, – деді таңдаушы депутат. Ал төрт шақырылым бойынша аудандық мəслихат депутаты болып келе жатқан Қарлығаш Балапанова өзінің əйел үміткерге дауыс бергенін жасырмады. – Əлеуметтік мəселелерді əйелдерден

артық кім жақсы түсінеді?! Олар істің жүзеге асуына өте ұқыпты қарайды, жауапкершілікті аса терең сезінеді, белсенді. Ауылда үкіметтік емес ұйымдардың артуына да əйелдер атсалысып отыр. Əйел əкімдердің көбеюін жақтаймын, – деді Қарлығаш Əлиханқызы. Əр депутат-таңдаушы осылай өз қалауын жасады. Демократияның негізі де, жемісі де осы – таңдауға мүмкіндік алу. Ауыл əкімдерін сайлауда осы мүмкіндік салтанатты, заңды түрде жүзеге асты. Аудандағы селолық округтері, селолары, поселкесі бар – барлығы 20 əкімді аудандық мəслихат депутаттары таңдап алды. Енді сайлау арқылы іріктелген əкімдер төрт жыл бойы сенімнен шығуға атсалысады, өздері жасаған бағдарламаны орындау арқылы əлеуметтік мəселелердің шешімін табуына мұрындық болады. – Біз тарихи сəттің куəсі болып тұрмыз. Қоғамды демократияландырудың тағы бір шешуші қадамы жасалды. Сайланған əкімдердің алдағы уақытта халыққа мінсіз қызмет етуіне тілектеспін. Олар туған ауылының, поселкесінің, қаласының тұңғыш сайланған əкімі екендігін мақтаныш ететін болады, – деді ауыл əкімдерінің сайлауын бақылау жөніндегі қоғамдық комиссияның мүшесі, «Қазақстанның Азаматтық альянсы» заңды тұлғалар бірлестігінің атқарушы директоры Илдар Катенов. Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауыл округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауыл əкімдерінің сайлауы облыстың басқа жерлерінде де ешқандай ескертусіз, қатесіз өтті. Облыс бойынша 245 əкім сайланды. Жітіғара қаласының, 161 селолық округтің, 75 селоның жəне 8 поселкенің тұңғыш рет сайланған жаңа əкімі іске кірісетін болды. Осы əкімдер орнына 491 кандидат ұсынылған болатын. Оларға аудандық, қалалық мəслихат депутаттары дауыс берді. – Сайлауға жер-жерде 41 бақылаушы қатысты. Олардың барлығы да бірауыздан сайлаудың ешқандай қылаусыз өткенін хабарлады, – деді облыстық сайлау комиссиясының төрайымы Антонина Маркова. Демократия тарапынан тиісті қадам жасалды. Таңдалған əкімдер атқа қонады, олар халыққа қалтқысыз қызмет ету міндеті екенін естен шығармаса екен деген ел тілегі бар. Қостанай облысы.


3

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

 Сайлау – 2013

ЖЕТІЛДІРУ – ӨМІР ТАЛАБЫ Елді мекендер ґміріндегі елеулі ґзгерістіѕ басы

Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Ықылым заманнан айтылатын тəмсіл бар: «Мұсылман болу əсте-əсте, кəпір болу бір пəсте» деген. Қандай жаңалық болсын, қоғамға бірден сіңіп кетуі қиын. Ақырындап, өзінің кезегімен, жүйесімен санаға сіңеді. Өмір салтына айналады. Шыны керек, Кеңестің құрсауында болған кезде демократиялық құндылықтардың ойымызға кіріпшықпағаны анық. Барлығы бір орталықтан басқарылды. Орталық ойындағысын жасады. Тəуелсіздікпен бірге біздің қоғамға демократияның дəні себілді. Президентімізді сайладық. Парламентімізді жасақтадық. Яғни, халық билігі ене бастады. Дегенмен, еліміздегі демократиялық құндылықтардың осы көріністері кейбіреулердің көзіне ілінбей қалып жататын. Сөйтетін де «Əкімдер неге сайланбайды?» дегендей уəж айтып, елдегі демократияның дамуын жоққа шығарғандай əрекеттер жасалатын. Биылдан бастап ауыл жəне кент əкімдері сайланатын болды. Міне, бұл біздің өміріміздегі елеулі өзгерістің басы еді. Əлгінде айтқан «əсте-əсте» де осы. Қызылорда облысы да бұл сайлауға ерекше дайындықпен келді. Мəселен, аймақ бойынша 146 сайлау округі бар. Осы 146 əкімдік орынға 435 адам үміткер ретінде қатысты. Егер осы санды бөліп қарайтын болсақ, онда əрбір орынға үш үміткерден тіркелгенін байқаймыз. Бұл арада Арал ауданында сайлаудың қызу өткенін айту керек.

Айталық, Сексеуіл жəне Жақсықылыш округтерінің əкімдігіне төрт адамнан тартысқа түсті. Жалпы, облыстағы сайлау өте салиқалы əрі демократиялық принциптерді сақтай отырып өткенін айтқан лəзім. Еш айқай-шусыз, үргінсүргінсіз мəресіне жетті. Біз облыс орталығы Қызылорда қаласындағы сайлауды барып көрдік. Оның өзіндік себебі де жоқ емес. Өйткені, бұл қаланың өз ерекшелігі бар, ешкімге ұқсамайтын. Қызылорда қаласына 7 ауылдық округ, 2 кент қарайды. Республикада Ақмешіттен басқа қалалардан мұндай мысал таба алмайсыз. Осы ерекшелігін ескере отырып, біз қалаға қатысты ауылдық округтер мен кенттердің əкім сайлауымен танысуды жөн көрдік. Таңертеңгі сағат 9.00-де қалалық сайлау учаскесі алдағы жұмысқа сақадай-сай тұрды. Дауыс беретін жəшік депутаттар мен сенімді өкілдердің көзінше құлыпталып, сайлау бюллетеньдері қайта саналып, дауыс беретін орын тексерілді. Қала бойынша белгіленген 9 сайлау округіндегі əрбір əкімдік орынға 3 үміткерден тіркелген екен. Депутаттар осы үміткерлердің арасынан өз таңдауларын жасады. Бəрі əділ, байқаушылар мен сенімді өкілдердің көз алдында өтті. Дауыс беру нəтижесі де солай саналды. Нəтижесінде қалаға қарасты ауылдар мен кенттердің əкімдері сайланды. Бүгінгі сайлауға барлығы 28 үміткер тіркелді. Дегенмен, бір адам өзінің кандидатурасын алып тастады. Соның ішінде осыған дейін əкімдік қызмет

атқарып келген жеті адам сайлауға түсті. Қалғандары əртүрлі сала мен кəсіп иелері. Сайлау демократияның барлық принциптеріне сəйкес өтті. Үміткерлер мен сенімді өкілдердің тарапынан ешқандай шағым түскен жоқ,– деді қалалық сайлау комиссиясының төрағасы Марат Аралбаев. Өткен сайлауға қатысты депутаттар не дейді? Олар үміткерді таңдағанда қандай қасиеттеріне басымдық берген? Ол туралы Қызылорда қалалық мəслихатының хатшысы Ибадулла Құттықожаев былай деді: – Бүгінгі сайлауға Қызылорда қаласы мəслихатының 19 депутаты түгелдей қатысты. Дауыс беру нəтижесінде үш сайлау округі бойынша тіркелген үміткерлер депутаттар тарапынан толық қолдау тапты. Яғни, үш үміткер 100 пайыздық көрсеткішпен жеңіске жетті. Қалған үміткерлер де өздеріне тиесілі дауыстарын жинап, əкімдік қызметке сайланды. Сайлау барысында депутаттар үміткерлердің іскерлігін, халықпен тіл табысып жұмыс істеу қабілетін, ауылдарға сырттан инвестиция тартуға қауқарының жететінін, елді мекендерді абаттандырып, жаңа əлеуметтік нысан салуға күш салатынын басты қағидаттар ретінде қарастырып, дауыс берді деп ойлаймын. Бұл сайлау бізге не береді? Елдің дамуына, қоғамның өзгеруіне нендей септігін тигізе алады? Осы сұрақтарды да мəслихат хатшысына қойып көргенбіз. «Бұл еліміздегі демократиялық процестерді одан əрі жетілдіруге байланысты жасалып жатқан нақты жұмыстың көрсеткіші. Одан бөлек, жергілікті жердегі өзін-өзі басқаруға қатысты атқарылған алғашқы қадам ғой. Əрине, бəрі бірден, бір мезетте орындала қалмайды. Сол сияқты өзгеріс те бірден болмайды. Осы сайлаудың нəтижесі бойынша белгілі болады. Егер жетіспей жатқан тұстары болса, дамытып, жетілдіруге мүмкіндік бар. Сонымен қатар, бұған халық та ықыласты болуы керек. Өйткені, сайланған əкім «бюджеттің қаржысын қалай игереді?», «халықпен тығыз қарым-қатынаста жұмыс істей ала ма?», «жергілікті қордаланған мəселелерді шешу жолында нақты қандай қадамдар жасайды?» деген сан салалы мəселелерді халықпен бірлесіп, ақылдасып отырып шешеді. Олай етпесе болмайды. Себебі, бюджеттің қаржысы – халықтың ақшасы. Сондықтан халықты осы іске белсене араластыру керек»,– деді ол. Сонымен, сайлау аяқталды. Қызылорда облысы бойынша 30 адам жаңадан əкімдік қызметке сайланды. Ал қалған 116 əкім депутаттардың сеніміне ие болып, өз қызметтерін одан ары жалғастыра беретін болды. Қызылорда облысы.

Басшысы жаќсы жерде береке бар Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Облыс бойынша 47 нүктеде, яғни аудандық маңызы бар Форт-Шевченко қаласында жəне өзге 46 ауыл округтері мен оның құрамына кірмейтін кенттерде, ауылдарда əкімдердің сайлауы өтті. Облыста республикамыздың бірқатар өңірлерімен бірге сайлау 7 тамызға белгіленген. Сондықтан сайлау барысына куə болайық деген мақсатпен осы күні таң қылаң бере Жаңаөзен қаласына аттандық. Сайлау Жаңаөзен қаласында жергілікті уақытпен сағат 10.00-де еліміздің Əнұранымен басталды. Сайлаушы құқын иеленген жергілікті мəслихат депутаттары да халқымыздың алтын бесігі болып табылатын ауылдық елді мекендердің іргесін нықтап, кемкетігін түгендейтін лайықты басшыны таңдауда қате кетпеу керектігін жақсы түсінген болу керек, 13-і түгелдей дауыс беру залынан табылды. Жаңаөзен қалалық мəслихатының хатшысы С.Мыңбай күн тəртібін таныстырып бекіткен соң, қалалық сайлау комиссиясының төрағасы Б.Базылов дауыс беру тəртібін түсіндіріп өтті. Мұнайлы қалада сайлау Теңге, Қызылсай ауылдарында жəне жуырда ғана Ақсу, Рахат, Мерей, Жұлдыз шағын аудандарын біріктіру арқылы құрылған Рахат кентінде өтті. Бастапқыда бұлардың əрқайсысына əкім болуға үшүштен үміткер табылғанмен, кейін үш кандидат өз өтініштерін қайтып алған. Сондықтан бір сағатқа жетер-жетпес уақытта депутаттар талғамына түскен 6 кандидаттың 3-уі суырыла озды. Бұлай деуіміздің жөні бар. Өйткені, үш округтің əкімдері де 100 пайыз дауысты ешкіммен бөліспей, тұтастай жинап шықты. 17 мың тұрғынға құтты қоныс болған Теңге – соңғы кездері жаңаша түлеуге бағыт ұстанған ауылдардың

бірі. Өткен жылы ауылда жаңадан амбулатория мен мəдениет үйі халық игілігіне ұсынылған болатын. Бұған дейінгі ауылды басқару, ұйымдастыру қабілеті көптің көкейінен шыққан болу керек, мəслихат депутаттары Теңгенің бұрынғы əкімі Үбин Максимовтің өз қызметін жалғастырғанын қалапты. Жеті-сегіз айдан бері «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып» бір кент шаңырағының астына жұмылған жас кенттің тағдырына қазақстандық қоғамды жаңғыртуға, халықты мемлекетті басқаруға үйрететін саяси жүйені реформалау тұрғысындағы зор өзгеріс жазылыпты – құрыла сала əкімі сайланатын жаңалыққа қол жеткізді. Кент құрылғалы бері тізгінді қолына алған С.Исабергеновтің жергілікті депутаттардың сеніміне ие екендігіне оның өз орнын сақтап қала алуы дəлел. Осылайша, Сейітжан Кенжеғұлұлына дені атажұртқа оралған ағайындардан құралған 31 мыңға жуық халқы бар, үш шағын ауданның жоғын түгендеп, жасауын жасанту бағытындағы жұмыстарды атқаруға халық таңдаған қалаулылар тарапынан сенім жүктелді. Ал Жаңаөзендегі ауылдық округтер сайлауындағы өзгеріс – 6 мыңға жуық

жанның алтын бесігі – Қызылсайға жаңа басшының сайлануы болды. Осы ауылдың перзенті, Қызылсайдағы орта мектептің түлегі, 32 жасар Сағдат Ақбердиев ауылының тағдырына өзі араласпақ. Біраз жылдардан бері Жаңаөзен қаласында салық саласында қызмет етіп келген жас маман – енді жаңа да жас əкім. – Жаңаөзен қалалық мəслихатын дағы 13 депутаттың барлығы Маң ғыстауда туып-өстік. Теңге, Қызылсай, Рахат округтеріндегі бар мəселе бізге жақсы таныс. Сондықтан бағдарламаларында 70 пайызға жуық халықтың тұрмыстық жағдайын жақсарту, жастарды жұмысқа орналастыру, əр үйдің ауласына су əкеліп, көгалдандыру, жарықтандыру, дəрігерлік көмекті жандандыру, мектеп, балабақша ашу жəне оларды заманауи құралдармен жабдықтау, жалпы айтқанда ауылдың əлеуметтіктұрмыстық ахуалын көтеру мəселелерін ұсынған үміткерлер бізді қызықтырды. Мен өз əріптестерімнің таңдауы алдамайды деп ойлаймын, сайланған əкімдерге сəттілік тілеп, сенім білдіремін, – деді біз сөзге тартқан Жаңаөзен қалалық мəслихатының

Жанама сайлаудыѕ жаѕалыќтары

Ол жариялылыќпен, демократиялыќ дəстїрлермен барынша ўштасып жатты

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Қызылжар өңірінде аудандық маңызы бар қалалар мен ауылдық округтер əкімдерінің сайлауы өтті. Сайлау комиссияларында тіркелген 571 үміткердің 190-ы ауылдық округтерден, 4-уі Булаев, Мамлют, Сергеев, Тайынша қалаларынан дауысқа түсті. Жаңадан сайланатын əкімдер үміткерлердің 74 пайызын, əйелдер 36 пайызын құрайды. Облыстық сайлау комиссиясының төрағасы Асқар Сақыпкереев БАҚ өкілдерімен өткізген брифингте аса маңызды саяси шараны өз дəрежесінде өткізудің барлық мүмкіндіктері қарастырылғанын мəлімдеген еді. Қызылжар ауданындағы сайлау барысымен танысқанымызда оған көзіміз анық жетті. Аудан орталығы Бескөл кентінде орналасқан мəдениет үйіне 13 таңдаушының мезгілінен ерте жиналуына қарап-ақ олардың өздеріне жүктелген ел сеніміне кіреуке түсірмеу жауапкершілігіне, қоғамды демократияландыру жолындағы жаңа белестің маңызына зор мəн бергенін ұққандай болдық. Мұның алдындағы шаралар кезінде аудандық мəслихаттың дептутаттары жергілікті билік орындарымен бірлесе отырып, жер-жерлерде мағыналы кездесулер ұйымдастырып, тұрғындармен ақылдаса жұмыс істеудің тəжірибесін одан əрі тереңдете түссе, бұл жолы əкім орынтағына бақ таластырғандардың арасынан

депутаты, осы қаладағы перзентхана директоры Б.Нұрбосынова. Маңғыстау облысында 47 ауыл үшін 94 үміткер дауысқа түсті. Облыс бойынша дауыс беруге 85 депутат қатысты. Таңдау нəтижесінде 32 əкім өз орнына қайта лайықты деп танылды. Ал Маңғыстау ауданының Ақтөбе ауылын басқарып келген əкім Ж.Молдашева ер-азаматтармен бірге ат оздырып келген жалғыз əйел болды. – Сайлау қорытындысында 46 əкім сайланды. Демократияның нағыз көрінісі болса керек, сайлау бюллетеніне енгізілген екі үміткер тең дауысқа ие болғандықтан, Маңғыстау ауданындағы Тұщықұдық ауылдық округіне əкім сайланбай қалды. Бұл округте қайтадан сайлау тамыз айының соңына дейін өткізілуі мүмкін. Аудандық сайлау комиссиясы сайлау жұмыстарын бастап та кетті. Дауыс беру пункттеріне 61 байқаушы, əкімге үміткерлердің сенімді өкілдері, БАҚ өкілдері қатысты. Олар тарапынан сайлаудың өтуіне ешқандай арызшағым болған жоқ, – деді Маңғыстау облыстық сайлау комиссиясының төрағасы Е.Күмісқали журналистермен өткізген брифингте. Жаңаөзендегі сайлауға байқаушы ретінде қатысқан Сайлауды қадағалау жөніндегі республикалық қоғамдық комиссияның мүшесі, Кенжеболат Жолдыбай да сайлаудың жоғары ұйымшылдықпен, заңда қарастырылған тəртіп-ережеге сай жəне кемшіліксіз өткендігін жеткізді. Əкімдердің халық алдындағы парызы өз алдына, бұл сайлау депутаттардың жауапкершілігін екі есе арттырып жіберді. Бұған дейін өздері берген уəде үдесінен шығуға міндетті болса, енді өздері таңдап сайлаған əкімдері үшін де ел алдында жауапты. Əкім жақсы болса алғысты, əлсіз болса сөгісті есту – депутаттарға тиесілі. Сондықтан олар бұра тартпай дұрыс таңдау жасады деп ойлаймыз. Ал халық пен депутаттар арасында тұрған əкімдердің жақсы қызмет етуден басқа жолы жоқ. Маңғыстау облысы.

жұртшылықтың ұсыныстары мен пікірлерін ескеру арқылы іскер де лайықтыларын таңдап алуға белді бекем байлап келгені сөздерінен де, жүздерінен де анық аңғарылып тұрды. Таңдаушылар жиынын Қызылжар аудандық мəслихатының хатшысы Айжан Молдахметова ашып, күн тəртібін жария етті. Аудандық сайлау комиссиясының төрағасы Владимир Геншель сайлау тəртібі жəне ережесін түсіндіріп, дауыс беру рəсімін қатаң сақтауға шақырды. 19 ауылдық округтен 58 кандидат тіркелсе, 23-і əйелдер, 15-і бұрынғы əкімдер екен. Кей округтер бойынша 4 үміткерге дейін ұсынылыпты. Олардың қай-қайсысы болсын шаруашылықта əбден ысылып, көпшілікпен қоян-қолтық жұмыс істеудің тəжірибесін жинақтағаны байқалады. Сайлауалды бағдарламалары айқын мақсатқа, нақты іске құрылып, бірден назар аудартады. Соған қарағанда, елімізде алғаш рет өткізіліп отырған науқанның ерекшелігі мен мəн-маңызын жете түсініп, жан-жақты саяси əзірліктермен келгені айтпаса да түсінікті. Дауыс беруге бірінші болып аудандық мəслихаттың депутаты Нұрлан Рахымов шықты. Іле-шала науқан қарбаласы басталып, депутаттар өз таңдауларын жасауға кірісіп кетті. Дауыс беру, дауыстарды санау рəсімдері заң талаптарына сай атқарылып, қорытындылар жария етілді. Дауыстарды санау кезінде басым көпшіліктің мажоритарлық жүйесі қолданылып, көпшілік дауыс алған

əкімдердің есімдері белгілі болды. Алфавиттік ретпен орналастырылған ауылдық əкімдіктер арасынан Архангельск ауылдық əкімі болып сайланған Махмет Байбосыновтың есімі бірінші болып аталды. Ол таңдаушылардың толық сенімін алды. Басқалары да осындай 100 пайыздық құрметке ие болды. Тек Петерфельд ауылдық округіне келгенде таңдаушылар дауысы екіге жарылды. Олай болатын жөні бар. Аудан əкімі бұл орынға Қуандық Еңсегеновті лайық деп тапса, жұртшылық Қалипа Имамутдинованың кандидатурасын қолдаған. Десек те, алдыңғысының аты озып шықты. 4 əйел əкімтаққа орнықты. Сөз арасында бұрынғы əкімдер түгелдей қызметтерін сақтап қалғанын айта кеткен жөн. Мамлют ауданындағы таңдаушылар отырысы №1 қалалық гимназияның ғимаратында өтті. Оған «Нұр Отан» ХДП, Біріккен социал-демократиялық партиясының мүшелері, жергілікті бақылаушылар, үміткерлердің сенімді өкілдері қатысты. – Аудандық маңызы бар Мамлют қаласы мен 11 ауылдық округтің əкімдігіне 36 үміткер тіркелген болатын. Бір орынға 3 адамнан келеді. Олардың 9-ы бұрынғы əкімдер. Əкімдер сайлауына 12 депутат түгел қатысып отыр,– деді аудандық сайлау комиссиясының төрағасы Василий Целуйко. Дауыс беру нəтижесі бойынша Мамлют қалалық жəне 8 ауылдық округтің əкімдері бұрынғы жұмыстарын жалғастыратын болды. Ешқандай заң бұзушылық тіркелген жоқ. – Таңдау жасауда қателескен жоқпыз. Өйткені, үміткерлердің бəрімен де етене араласып жүрміз. Біліктілігін, іскерлігін жақсы білеміз, –деді əңгімеге тартқанымызда аудандық мəслихаттың депутаты, «Отан» орденінің иегері Арыстан Жұнысов. Сонымен, барынша сайлаудың ашықтығына, демократиялық дəстүрлерге құрылған əкімдер жанама сайланбалы жолмен 4 жылға өкілеттік алды. Енді ел сеніміне бөленген оларды алда ұлан-ғайыр мазасыз жұмыстар күтіп тұр. Солтүстік Қазақстан облысы.

--------------------------------------

Суретті түсірген Талғат ТƏНІБАЕВ.

Жастарєа да сенім артылды Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ауыл əкімдеріне таңдау жасалатын күні Екібастұзға келдік. Сағат 10:00-де сайлау басталды. Көпшіліктің көзінше бюллетеньдер саналған соң, 16 депутат өз таңдауларын жасауға кірісті. Қалалық сайлау комиссиясының төрағасы Бақтыбай Амантаевтың айтуынша, 13 ауылдық аумаққа əкім болуға 41 үміткер тіркелген. Кандидаттар арасында жастар саны басым. Мəселен, Екібастұз қаласы бойынша əкімдікке 27 жастағы неміс ұлтының өкілі, қазақ тілін білетін Николай Винс тіркелген екен. Дауыс беру нəтижесі бойынша, енді ол өндіріс орындарына жақын орналасқан Құдайкөл ауылын басқаратын болды. Ал, оралман ағайындарымыз бір ауыл болып тұратын Бəйет ауылына əкім болып ағайындардың ортасынан шыққан Доқтырхан Амантай қайта сайланды. ГРЭС2 стансасы орналасқан өндірісті Солнечный кентінің əкімі болып Маржан Алшынбаева, Шиқылдақ ауылының əкімдігіне Гүлнəр Еңсебаева сайланды. Халық қалаулыларының басым бөлігі осындай жігерлі жас əкімдерге, əйел адамдарға сенім артыпты. Саяси науқанды байқаушылар сайлау науқанының дұрыс əрі заң бұзушылықсыз өткенін атады. – Сайлау жұмы сы жақсы ұйымдастырылған жəне бəрі заң шеңберінде өтуде, ашық сайлау өтті, – деді бізбен əңгімесінде Сайлауды бақылау жөніндегі республикалық қоғам дық комис сияның мүшесі, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі Рахилам Махрипова. – Бұл сайлау, əрине, ауыл əкімдерінің жұмысына серпін береді. Біз өз таңдауымызды жасау

арқылы халықтың аманатын арқалап отырмыз. Сондықтан іскер, жұмыстың, жалпы ауылдың мəселесін жақсы білетін үміткерлерді таңдадық. Бұған дейін ауылдарды аралап, əрбір үміткермен жеке-жеке танысып, қолынан іс келетінін бағамдаған болатынбыз. Барлық үміткерлер ауыл тұрғындарымен кездесіп, сайлауалды бағдарламасымен таныстырған. Сондықтан бұл жерге депутаттар таңдауын іштей бекітіп, нақты шешіммен келді, деді қалалық мəслихаттың депутаты Самат Рамазанов. Облыстық аумақтық сайлау комиссиясының хабарына қарағанда, мəслихат депутаттары 148 ауыл əкімін сайлап, өз таңдауларын жасаған. Сайлау үш қалалық жəне он аудандық аумақтық сайлау комиссияларында өткен. Атап айта кетейік, облыстағы Ертіс ауданына қарасты Голубовка селолық округіне жəне Успен ауданындағы Қозыкент ауылдық округіне кандидаттар тиісті дауыс жинай алмауына байланысты əкімдер сайланбады. Енді аталған округтер бойынша қайта сайлау өткізіледі. Міне, бұл сайлаудың демократиялық жағдайда ашық жəне əділ өтіп жатқанын білдірсе керек. Павлодар облысы.


4

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

Жалпы алғанда, патриотизм ұғымы еліне, жеріне, заманына қарай ерекшелене ме? Əлеуметтік психологияның классикалық ұғымында патриотизм – жекелеген ұлттың салт-дəстүрінің, мінезқұлқының, тарихы мен мəдениетінің негізінде құралатын халық бірлігінің ұлттық жəне мемлекеттік идеясы екенін ұғамыз. Ол ғасырлар бойы тарихтың өтпелі əрі сындарлы сəттерінде Отанды қорғаудың қуатты құралы, идеологиялық қағидаты ретінде бағаланып келді. Яғни патриотизм белгілі бір нысананы көздеп, оған қарсы оқ ату емес, қоғам мен адамның өзі қалайтын құндылықтарға қарай қадам басуы, адамдарды туған

жихад жариялап, қару асынар ма еді?. Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында «дəстүр мен мəдениет – ұлттың генетикалық коды» екенін ерекше атап өтті. Стратегияға сəйкес, қазақстандық бірегейлікті, яғни идентификацияны нығайту арқылы ұлттың тарихи санасын жаңғырту ісі нақты қолға алына бастады. Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің төрағалығымен биылғы жылы ақпан айында отандық ақпараттық сала басшыларымен өткен алқалы кеңес пен маусым айында өткен ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысы сеңнің қозғалуына серпін берді. Сол арқылы жаһандану тұсында тіл, тарих, дəстүр, құндылық, мəдениет сияқты ұлттың генетикалық кодын сақтаудың бағытбағдары айқындалды. Енді əңгіме арнасын Мемлекеттік хатшының бастамасымен өткізілген ақпарат жəне тарих мəселелеріне арналған байсалды жиындардың ұлттық идеологияға жаңа бағыт нұсқаудағы мəнмаңызына бұрып көрсек. Əуелі отандық ақпараттық қауіпсіздік мəселесі төңірегінде ой өрбітейік. Мына мысалға назар аударып көріңіздер. Ертеде бір тасбақа өмір сүріпті-мыс. Ол жолай кездескендерге өзінің зілбатпан тас сауы-

бəсекелесе алмай отыр. Қазіргі нарықтық қатынастар жағдайында өнімнің бəсекеге қабілетті болуы демеушілер мен жарнама берушілерді өзіне тартып, ақпарат құралының қаржылық жағын нығайтуға ықпал ететіні сөзсіз. Ал, қаржы мəселесі ақпарат құралының одан əрі өркендеуінің негізгі тетіктері екенін түсінуге тиіспіз. Бүгінгі ақпараттық заманда кез келген ел ғаламтордағы, яғни интернет жүйесіндегі өзінің орнын нықтап алуға ұмтылуда. Сол себепті, өткен жылы бекітілген «Ақпараттық Қазақстан-2020» бағдарламасы аясында алдағы кезеңде қазақстандық БАҚ-тардың 95 пайызын интернетте орналастыру жөнінде міндеттің қойылуы аталған саланың заман ағымына ілесуіне жол ашады. Алайда, БАҚ-тың бұл бағытта табысқа жетуі интернет аудиториясының сұраныс пен талаптарына икемделуіне байланысты екенін ескеруіміз керек. Ол үшін кез келген ақпарат құралы ең əуелі сайттың техникалық сипаттамасын, дизайнын, жедел қосылу мүмкіндіктерін реттеуі тиіс. Өкінішке қарай, қазақтілді бірқатар БАҚ-тар жоғарыда аталған талаптарға əлі де сай келмей отырғанын мойындағанымыз абзал. Елімізде баспа БАҚ-тарының толыққ ан ды интернет редакцияларын құру жөніндегі жұмыс тиянақталып, биылғы

озып келе жатқаны да жақсы нəтиженің көрінісі. Мысалы, «Гэллоп медиа» зерттеу орталығының мəліметі бойынша, соңғы уақытта «Қазақстан» телеарнасы республикамыздағы барлық электронды ақпарат құралдары ішінде екінші орында нық тұр. Бұл дегеніміз, қазақ тілінде шығатын газеттер, интернет ресурстары мен телеарналардың жыл өткен сайын ықпалы артып, көкжиегі кеңейе түсуде деген сөз. Өткенге көз салсақ, тəуелсізіктің алғашқы жылдары отандық бұқаралық ақпарат құралдарының шетелден ағылған ақпараттық тасқынға толық төтеп бере алмағанын аңғаруға болады. Ол тұста елімізде небəрі 10 республикалық мемлекеттік газет пен журнал жəне 21 телерадио арна ғана бар еді. Алдында айтқанымыздай, қазір бұл көрсеткіш 2 111-ге жетсе, оның 79%-ы мемлекеттік емес ақпарат құралдары болып табылады. Жасыратыны жоқ, өтпелі кезең тұсында шетелдік ақпарат өнімдеріне қазақстандық эфирден көп орын ұсынылып келді. Əрине бұл жас ұрпақты ұлттық рухта, қазақи патриоттыққа тəрбиелеуге теріс ықпалын тигізгені де рас. Алайда, жаһандану дəуірінде мұндай күрделі проблемалармен əлемнің көптеген мемлекеттері де бетпе-бет

елінің игілігіне құлшындырудың жолы. Ой сарабын одан əрі тереңдете түссек, патриотизм ерекшеленіп қана қоймай, бөлшектеніп, салалана түсетінін байқауға болады. Əлемдік ой-сана алыптарының бірі Лев Толстойдың 1896 жылғы «Патриотизм жəне бейбітшілік» деген дүниесіндегі: «Адамдарды мемлекетке біріктіріп келген нақ сол патриотизмнің өзі бүгінде осы мемлекеттерді күйретуде. Егер патриотизм біреу ғана болса, оны біріктіруші, жарылқаушы деуге болады. Ал бүгінгідей бір-біріне қарамақайшы келетін америкалық, ағылшындық, немістік, француздық, орыстық патриотизмдер халықтарды біріктірмейді, керісінше ажыратады», деген сөзі еске түседі. Олай болса, қазіргі жаһандану дəуіріндегі ақпараттық қоғамның патриотизмі несімен ерекшеленеді? Қазіргі қазақ патриотизмінің қағидаттары қандай? Əлбетте, бүгінгі патриотизм күрделі əрі сан қырлы құбылысқа айналғаны ақиқат. Бүгінгі заманда Отанды қорғау, еліңді сүйетініңді дəлелдеу деген ұғым білтелі мылтық, қайқы қылыш асынып, бетпе-бет келген жаумен аяусыз кескілесу емес. Бүгінгі патриотизм көзге көрінбейтін, көлеңкесі қолға ұстатпайтын мылтықсыз майдан, ақпараттық соғыста өзіңнің, туған еліңнің бітім-болмысын тұтастай сақтап қалу жолында күрес жүргізудің үлгі-өнегесі. Ол үшін əлемнің асты-үстінен ағылып-төгіліп жатқан сан алуан ақпараттар тасқынына төтеп берер рухани күш-жігеріңді, ұлттық иммунитетіңді шыңдауың керек. Дəлірек айтсақ, еліңнің тарихын білуге, даңқты бабаларыңның ерлік шежіресін мақтан тұтуға əрі солардай болуға ұмтылуың қажет. Заман соншалықты ақпараттанды, жаһандану дəуірі адамзат мінез-құлқының өзгеруіне мейлінше ықпал етті десек те, ата-анаңды, туған жеріңді, Отаныңды сүю сияқты қасиетті құндылықтарды əлі күнге ешбір тылсым күш адамзаттың жан-жүрегінен жұлып алып тастай алған жоқ. Ол Алланың адамзатқа берген ең ұлы сыйы, мейір-шапағатының түгесілмес сəулесі. Біздің дəуірімізге дейін ежелгі Грекияны мекен еткен Тоқсары (Токсарис) бабамыздың сөзімен айтсақ, «рух өлмейді, рух көшеді». Біз тек сол ізгілік ұрығын қуратып алмастан құнарлы топыраққа сеуіп, көктете бергенде ғана қазақ патриотизмінің шынайы кескін-келбетін сомдай алмақпыз. Ал, нақ бүгінгі күн шындығының көзімен қарасақ, біз сол ұрықты өндіріп, өсіріп, жапырағы жайқалған алып дараққа əлі де жеткізе алмай жатырмыз. Бейнелеп айтсақ, ұлттық патриотизм ұрығынан көктеген бүгінгі талдың бұтақтары иқы-жиқылау, жапырақтарының өңі солғындау. Құдды қазақ патриотизмінің асыл тұқымын көне қала, көделі даланың бір тұсында түсіріп алғандай əсер қалдырады. Əйтпесе Елбасының ерен шешімімен қолға алынған «Болашақ» бағдарламасы арқылы шетелдерде бұған дейін оқыған жастардың бірқатар легі туған елін тойған жерімен оңай айырбастап кетер ме еді? Немесе зіңгіттей қазақ жігіттері туған елінде егін салып, ел несібін еселеудің орнына үш қайнаса сорпасы қосылмайтын Сирияға барып,

тын арқалаудан шаршайтынын, қорғасын көтергендей ауыр қозғалысына нала болатынын айтып, ұдайы шағынады екен. Мұны құлағы шалған түлкі орманнан заңгерімен бірге келіп, оған тас сауытын сатуды ұсынады. Бірақ түлкінің түпкі мақсаты тас сауытты пайдалану емес, жалаңаштанған тасбақаның дəмді етін жеу-тін. Қанша ашықауыз болса да тасбақа өзін қорғап, аман алып қалып жүрген осы сауыты екені есіне түсіп, айлалы ұсынысқа келісімін бермеді. Уақыт өте келе орманда жаңа телекоммуникациялық құралдар пайда бола бастады. Бірде тасбақаны орман ағашына ілінген телеэкрандағы керемет көріністер есінен тандыра жаздады. Экранда аспанда еркін қалықтап, көк жүзінде самғап жүрген тасбақаларды көрсетуде. Экран сыртынан əсем əуенмен ілесе: «Неткен керемет! Неткен жеңілдік! Неткен бақыт! Қандай сұлулық!» деп тамсанғанда таңдайы тақылдап, тұмсығы тоқылдайтын тоқылдақ диктордың даусы естіледі. Көз арбаған көрініске арбалған тасбақа əлгі нəсілдестері сияқты əуеде ұшып жүруге бел буды. Кенет түлкі есіне түсті. Бірақ кеше ғана осы экран арқылы берілген орман жаңалықтарында түлкінің ендігі жерде ет жеуден бас тартып, вегетариандық өмір салтына көшкені айтылған еді. Яғни, қауіп жоқ, жеңіл өмірге жол ашық. Ақыры тасбақа тас сауытын шешіп, алға бір-екі қадам жасайды. Өкініштісі, бұл оның соңғы қадамдары болатын. Ақпараттық соғыста түлкі əуел бастан зымияндықпен жобалап қойған мақсатына осылай қол жеткізеді. Қазіргі заманға бейімделген бұл «ертегінің» астарында ащы ақиқат жатыр. Жаһандық ақпараттық соғыста өзіңнің қорғаныс қабілетіңді күшейтпесең, Абайша айтқанда, «ақырын жүріп, анық баспасаң», ұлттық рухани сауытыңнан бір күнде айырылып, кез келген əккі жүйенің жеміне айналасың дегенді сездіреді. Сонымен, ақпараттық тасқынға төтеп беруде біз қандай əрекеттер жасаудамыз? Бұл мəселеде статистикалық дерекке көз жүгіртейік. Бүгінде елімізде тіркелген 2111 бұқаралық ақпарат құралының 70%дан астамы мемлекеттік тілде жа рық көреді. Шүкір делік. Десек те, біз мынадай көкейкесті мəселені естен шығармауымыз керек. Қазіргі таңда отандық БАҚ нарықтық экономика қағидаттарына сəйкес, ашық бəсекелестік ортада дамуда. Бүгінде республика аумағында 2600-ден астам шетелдік БАҚ, оның ішінде 185 шетелдік телеарна хабар таратады. Мінеки, осындай аса тартысты бəсекелес ортада бəсі биік болу үшін қазақтілді ақпарат құралдарының алдында үлкен жауапкершілік тұр. Өйткені, қазақтілді БАҚ өнімдерінің сапасы артпайынша мемлекеттік тіл саясатын ілгерілету, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейту, жастарды ұлттық рухта, қазақы патриотизмге тəрбиелеу мəселелерін түпкілікті шешу мүмкін емес. Бүгінгі таңда еліміздің ақпараттық кеңістігіне қатысты түйіні тарқатылуы тиіс бірнеше күрделі мəселелер бар екені де жасырын емес. Бірінші кезекте, қазақ тіліндегі ақпарат өнімдері орыс тіліндегі өнімдермен толық

жылы мемлекет қаражаты есебінен осындай үлгі бойынша 400 веб-сайт интернетке көшірілетіні істің тиегі ағытылды деген сөз. Қазақстандық БАҚ-тардың тағы бір елеулі проблемаларының бірі білікті мамандардың жеткіліксіздігі екені басы ашық əңгіме. Бұл жөнінде республикалық масс-медиа өкілдерімен өткізген кеңесте Мемлекеттік хатшы Марат Тəжин нақты ашып айтып, шешу жолдарын көрсеткен еді. Ұзақ жылдар өзіндік дəстүрі мен сабақтастығы орныққан, халыққа талай жарқын тұлғаларды танытқан қазақ журналистикасы тарихында мұндай келеңсіз жайттың қалыптасуы қолына қалам ұстаған барша ағайынды алаңдатуы тиіс. Бұл журналистика мамандығын таңдаған қазіргі жастардың уақыт талабына сай ізденіп, заман ағымына ілесуге талпынбайтындығын аңғартса керек. Аталған мəселені лайықты шешу мақсатында Астанадағы «Қазмедиа орталығы» аясында өңірлік жəне рес пуб ликалық БАҚ өкілдері журналистерінің біліктілігін арттыратын арнайы медиа мектептің ашылуы осы бағытта жіберілген олқылықтың орнын толтырса игі. Осыған орай, мемлекеттік ақпараттық саясатты ілгерілетудің бірқатар өлшемдері айқындала түскендей. Бірінші кезекте, ол ақпараттық өнімдердің сапасын заман талабына сай жақсарту, екіншіден, шетелдік озық тəжірбиені енгізе отырып, қазақтілді журналистердің қазіргі заманғы отандық мектебін қалыптастыруға ұйытқы болады. Сонымен бірге, бүгінде мемлекеттік тілде сөйлейтін халық санының артуына байланысты қазақтілді бұқаралық ақпарат құралдарына деген сұраныс көлемі де арта түскенін байқап отырмыз. Жалпы халықты алмай-ақ, мектеп жасындағы жеткіншектер туралы ста тистикалық мəліметке ден қойып көрейік. 1990-1991 оқу жылында елімізде 2768 мектеп қазақ тілінде білім беріп, олар барлық 8146 мектептің 33,9 %-ын ғана құраған еді. Ал, 2012-2013 оқу жылындағы есеп бойынша Білім жəне ғылым министрлігіне бағынысты барлық 7402 мектептің 3819-ы қазақ тілінде оқытуда. Нəтижесінде, қазақ тілінде оқитын жет кіншектер қатары үздіксіз өсу үстінде. Биылғы оқу жылында 3819 таза қазақ тіліндегі жəне 2113 аралас мектептерде 1 608 337 оқушы қазақ тілінде білім алды, бұл барлық оқушылардың 64,8%-на тең. Өткен жылмен салыстырғанда, қазақ тілінде оқитын балалар саны бір жылда 26,1 мыңға көбейген. Сонымен бірге, биылғы оқу жылында 34 084 басқа ұлт балалары қазақ тілінде оқыды. Бұл орайда, мемлекеттік тілде шығатын БАҚ-тар ең əуелі халықтың, əсіресе, үлкен толқынмен келе жатқан осы қазақтілді жеткіншек жастардың сұраныс-талғамына сай болудың барлық мүмкіндіктерін ойластырса нұр үстіне нұр болар еді. Жағымды деректің бірі бүгінде ұлттық «Қазақстан» немесе «Балапан» телеарналары өзінің тұрақты аудиториясын айқындап, орыстілді ақпарат құралдарымен еркін бəсекелестікке түсуде. Кей жағдайда көпшілігінен ілгері

келіп, əлі де шама-шарқынша күрес жүргізіп жатқанын мойындауымыз керек. Аталған проблеманы бірқатар елдер сан түрлі тəсілмен шешуді жолға қойды. Мəселен, Қытай, Иран, Солтүстік Корея сияқты мемлекеттер сырттан келетін идеологиялық импортқа тосқауыл қою мақсатында халыққа жететін ақпаратты қатаң сүзгіден өткізу тəсілін қолданып келеді. Бірақ уақыт көрсетіп отырғандай, мұндай тəсілдер өміршең емес. Сондықтан да еліміз аталған проблеманы шешуде отандық медиа өнімдердің бəсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы ашық тартысқа түсіру жолын таңдауы уақыт талабына сай келеді. Мəлімет үшін айтсақ, соңғы деректер бойынша Қазақстанда интернет желісін пайдаланушылардың үлесі халықтың 63 пайызын құрауда. Ал, сандық хабар тарату жүйесін қазақстандықтардың 23 пайызы пайдалануда. 2017 жылы бұл көрсеткіш 100 пайызға жетіп, қазақстандық телеарналар əлемнің 110 елінің аумағында қолжетімді болады. Қазірдің өзінде отандық телеарналардың шетелге таралуы бойынша спутниктік «Kazakh TV» телеарнасы 93 елде, оның ішінде АҚШ, Еуропа, Азия жəне Африка құрлығының солтүстігінде таралады. Аталмыш арна тəулік бойы 50 пайыз – қазақ тілінде, 25 пайыз – орыс жəне 25 пайыз – ағылшын тілінде таралуда. Қазіргі ақпараттық ғасырда тұтынушы талғамын дөп басу өте қиын шаруа, соған қарамастан, БАҚ-тар хабар таратудың қалыптасқан байырғы нормаларынан бас тартып, отандық аудиторияны отандық өнімдерді тамашалауға тартудың жаңа жолдарын іздестіріп, өмірге енгізгенде ғана өзге қарсыластарымен еркін бəсекелесе алмақ. Əйтпесе, қол жеткізген табыстарға тоқмейілсіп қалу отандық журналистиканың болашағын бұлыңғыр ететіні сөзсіз. Түптеп келгенде, жастарды жаһандану дың жалды толқынында есеңгі ретпей, бойларына қазақы патриотизмді сіңіру деңгейі ең əуелі отандық бұқаралық ақпарат құралдары атқарған қызметтің мазмұнды сапасымен өлшенбек. Өйткені, қазіргі заманда ақпараттық қауіпсіздікті қорғау мемлекеттік қауіпсіздікті қорғаумен тең екені əмбеге аян. Əңгіменің əлқиссасын ұлы мəртебелі тарих тақырыбына ойыстырсақ. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Егер біз мемлекет боп тұрғымыз келсе, өзіміздің мемлекеттігімізді ұзақ уақытқа меңзеп құрғымыз келсе, онда халықтың руханиятының бастауларын ұмытпауымыз керек», деген болатын. Əлбетте, халықтың руханиятының бастауы – ұлттық тарих. Бүгіндері еліміздің бұқаралық ақпарат құралдарында ең көп талқыланып жатқан тақырыптардың бірі ұлттық тарихты зерделеу мəселесі. Соңғы екі ай ішінде республикалық басылымдар беттерінде 250ге жуық мақала, интернет ресурстарында 500-ден астам осы тақырыптағы материал орналастырылды. Алпыс күнге аз нəтиже емес. Əлбетте, бұл Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің маусым айында республика тарихшыларымен өткізген келелі кеңесте жасаған мазмұнды баяндамасынан кейін туған тың серпілістің нəтижесі.

(Соңы. Басы 1-бетте).

Жўмыр жердіѕ жўмаєы

Жарыққа шығып жатқан материалдарға көңіл аударсаңыз, зиялы қауым, əсіресе, тарихшы-ғалымдардың қалам сілтесінен өзгеше рухани сілкіністі аңғарасыз. Тіпті, мақалалардың мазмұнына ден қойсаңыз, көпшілігі сағынышпен сарыла күткен бауырының аман-есен оралғанына сүйінші үлестіріп жатқандай сезінесіз. Орынды-ақ. Алайда, мақалалар екі ай бойы байыпты бастамаға қолдау тұрғысында жазыла беру керек пе? Немесе тарихшылар мен жазушылар арасында: «Тарихты кім, қалай жазу керек»? деген сыңайдағы келіспеушіліктермен «кестелене» бергенін қалайсыз ба? Пікірталастың болғаны əбден дұрыс. Бірақ ендігі мақалалар Мемлекеттік хатшы ұсынған жоталы жобаларды іс жүзіне асырудың нақты механизмдері төңірегінде, мейлінше тарихтың соны əдістемесіне қатысты жазылса құбақұп болар еді. Мемлекеттік хатшы сол баяндамасында: «Тарихшының міндеті – ұлттық тарихты қайдағы бір əмбебап заңдылықтардың қасаң қалыптарына салып жібермей, ұлттық тарихтың жанды, бөлекше ағзасының қалай дамитынын түсіну», екенін айтты. Яғни билік тарапынан бағыт белгіленіп берілгеннен кейін тарихшы-ғалымдар ұзақ жылдар ой сандығында сары майдай сақтап келген жаңа тұжырымдамалары мен əдістемелерін ақтарып жіберіп, «біздің тарих міне осындай тəртіппен өрілу керек» деген ғылыми негіздемелерін қалың жұртшылықтың талқысына неге салып жібермей отыр? «Ештен кеш жақсы», демекші, ұзаққа созылмай бұл тілектің де ернеуі толады деген үміттеміз. Енді негізгі тақырыпқа оралсақ. Сол алқалы жиында Мемлекеттік хатшы: «Тарихқа арқа сүйемесе болашақ бұлдыр. Планетада мəн-мағына мен құндылықтардың мылтықсыз майданы күн сайын жүріп жатқан қазіргі күнде тарихи жадыны сақтап қалу – жалпы өзіңді өзің сақтап қалудың жалғыз жолы», екенін қадап айтты. Ендеше, əңгіме басында айтылған қазақы патриотизмінің басты іргетасы – ұлттық тарих болмақ. Патриотизм көне гректің «patris», Отан деген сөзінен шығып, Отанға деген сүйіспеншілікті білдіреді. Ал, Отанды оның терең тарихын білмей шынайы сүю мүмкін емес екені ақиқат. Дəлірек айтсақ, Отан дегеніміз бүгінгі өмір сүріп жатқан еліңнің нақты көрінісі ғана емес, оның өткені, өрелі жолы, ерлік шежіресі екенін ұғынуымыз керек. Бір ғұлама «тарихқа қырын қарау арқылы халық жадынан айырылады, ал жадынан айырылған халық өмір сүруін тоқтатады», деген екен. Сол себепті, тарих пен патриотизм егіз ұғымдар. Ата-бабаның асыл мұраты мен асқақ арманын біліп, сезініп, мақтан тұтып, бойына барынша сіңіріп өскен өреннің ертеңгі күні мемлекеттің болашағын баянды етуге перзенттік жүрекпен аянбай еңбек ететініне сенімді болуға тиіспіз. Егер керісінше, өскелең жасқа оның бабаларының оңбаған, ал өзінің өмірде жолы болмаған сормаңдай екенін ұдайы айта берсе, ондай адамның елдің ертеңін ойламақ түгілі, өзінің қарақан басын алып жүретін қауқары да қалмайтыны түсінікті. Оқушы кезіміздегі кейбір сəттер ойға оралады. Кезінде жоғары жақтың нұсқауымен айтылатын «қазақтардың 2 пайызы ғана сауатты болды деген «тарихи дерекке» жігеріміз жасып, өзіңді жабайылау сезініп, бала жүрекпен еңсеміз езілетін. Сабаққа салғырттау қарайтын достарымызда: «Аталарымыз оқымаса да өліп қалмаған екен ғой. Біз де оқымай-ақ қойсақ болады екен», деген жаңсақ пікір қалыптасатын. Міне, тарихтың өңін айналдырып санаға сіңірудің қарабайыр мысалдарының бірі осы. Біз кəсіби тарихшы емеспіз. Бірақ, жалпы оқырман ретінде ой айтсақ, осы байыпты бағдарламаны іске асыру барысында ғалымдарымыз бен зерттеушілеріміз мына бір түйткілді мəселеге жете назар аударса деген ойдамыз. Атап айтсақ, айтулы тарихи оқиғалар кезеңі мен халықтық тұлғалардың туған жылына қатысты даталарды нақтылап, олардың жүйелі хронологиясын түзудің ортақ ғылыми ережесін белгілейтін уақыт жетті. Өйткені, біраздан бері белгілі бір тарихи оқиғалардың датасы əр əдебиетте əрқалай жазылып, сананы сан саққа бөліп, елді шатастыра бастады. Мəселен, Қазақ хандығы құрылған мерзім 1465 немесе 1466 жылдар деп екі түрлі жазылып келеді. Абылай ханның туған жылының 1711 немесе 1713 деген екі нұсқа сы бар. Сол екіұштылықтың салдарынан даңқты тұлғаның 280, 290 жылдық мерейтойлары 1711 жылмен есептеліп атап өтілсе, биылғы 300 жылдығы 1713 жылмен сəйкестендіріліп тойланғалы отыр. Айта берсе, мысал көп. Сондықтан да тарихи даталар бойынша мамандар мұрағаттық деректер мен түрлі археологиялық, антропологиялық зерттеулердің нəтижелерін салыстыра, сараптай отырып, мемлекеттік деңгейде нақты бір тоқтамға келу қажет деп есептейміз. Қалай десек те, келелі іске кең дария жол ашылды. Біз өз кезегімізде білмейтін іске білек сыбанып, елден естіп алған теориясымақтарымызды баспасөз бетіне жөнсіз тықпалап, артық-ауыс ақыл айтудан аулақпыз. Ұлттық тарихты жаңаша зерделеу ісі тереңнен қауға тартатын қабырғалы ғалымдардың үлесіне тиді. Енді мемлекеттің негізін құраушы қазақ ұлты этногенезінің мыңдаған жылдық даму шежіресі осы тарихшыларымыздың білім-білігі, таным-түйсігі арқылы таразыланбақ. Түпкі нəтижесінде, біз дала төсін ат тұяғымен дүбірлеткен даңқты бабалардың əлі естімеген ерліктерін мақтан тұтып, жұмыр жердің бетіндегі қазақ топырағындай жұмақ мекен жоқ екенін жан-жүрегімізбен сезінетін боламыз.

 Талап жəне тəртіп

Ќылмыстыќ топтарєа ќўрыќ салынады Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Елімізде ұйымдасқан қылмыстық топтармен күресу бір сəтке де тоқтаған емес. Өйткені, бұл топтар ініне жасырынған аңдар сияқты қоғамның барлық салаларына кіріп, керек кезінде інінен шығып, заңсыз жолмен ақша табуды əдетке айналдырып алған. Бүгінде қылмыстық топтар экономика жəне қаржы салаларына белсене араласып, қайтарылмайтын несиелер алу үшін пайдаланатын жалған фирмаларды тіркеп, салық төлеуден жалтару жəне заңсыз жолмен келген ақша қаражатын қолма-қол ақшаға аударумен айналысуда. Осы қылмыстық істерге қаржы полициясы баса назар аударуда. Қолда бар мəліметтерге қарағанда, өткен жарты жылдың ішінде қаржы полициясы 25 ұйымдасқан қылмыстық топ пен 1 қылмыстық қауымдастықтың қызметін əшкереледі. Оларда мүшелікте 180 адам болса, қазір 20-сы сотталып отыр. Мемлекет пен азаматтарға ең ірі залалды Атырау облысының бұрынғы əкімі Бергей Рысқалиевтің ұйымдасқан қылмыстық қауымдастығы мен Храпуновтардың ұйымдасқан қылмыстық тобы келтірген. Қаржы полициясы басқа да жүйелі парақорлық, бюджет қаражаты мен мемлекеттік мүлікті ұйымдасқан сипатта ұрлау фактілерін əшкереледі. Мысалы, Алматы қаласының жылжымайтын мүлік орталығының директорының басшылығымен жəне құрамында оның көмекшісі мен мүлік орталығының Əуезов, Түрксіб, Алатау, Медеу жəне Бостандық аудандары бөлімдерінің бастықтары бар ұйымдасқан қылмыстық топтың жүйелі түрде пара алу əрекеті əшкереленді. Павлодар облысында да мемлекеттік тұрғын үйге байланысты алаяқтықпен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне қатысты қылмыстық іс сотқа жолданды. Жамбыл облысында жерге қатысты алаяқтықпен айналысқан қылмыстық топтың заңсыз қызметі тоқтатылды. Атырау облысы əкімді гінің дене шынықтыру, спорт жəне туризм басқармасының бұрынғы бастығы Ə.Жанкеевке іздеу жарияланды. Мемлекеттік сатып алу саласы да ұйымдасқан қылмыстық топтардың назарын аударуда. Ақмола облысында баға ұсыныстарын сұрау арқылы өткізіліп отырған конкурс тарына қатысып, мемлекеттік сатып алулар электронды веб-порталында бюджет қаражатын ұрлаумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелері қамауға алынды. Осы жылдың басынан қаржы полициясы жалған кəсіпкерлік бойынша маманданған 5 ұйымдасқан қылмыстық топтың заңсыз бизнесін тоқтатты. Биылғы жылғы сəуірде Петропавл қаласында кезекті 3 млн. теңгені қолма-қол ақшаға айналдырудан кейін Ресей Федерациясының азаматы Войлошников ұсталды. Осы қалада қаржы полициясы тағы бір қолма-қол ақшаға аударушылар қылмыстық тобының қызметін тоқтатты. Ақмола облысында қаржы полициясы ұйымдасқан қылмыстық топтың қызметін əшкереледі. Қаржы полициясы агенттігі Оңтүстік Қазақстан облысы салық департаменті бастығының орынбасары қамқорлық жасаған деп айыпталып отырған қылмыстық топты ұстады. Еліміздің бүкіл аумағында жалған ақшаны сатумен айналысқан қылмыстық топ мүшелері 4 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айырудың түрлі мерзімдеріне сотталды. Қылмыстық іс бойынша Астана қаласында, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола, Атырау, Маңғыстау, Қостанай жəне Жамбыл облыстарында қылмыстық топ мүшелерімен жалған ақша сату дың 44 фактісі анықталды. Мақсатты тексерулер нəтижесінде қылмыстық топтар жүзеге асырып жүрген экономикалық контрабанда каналдары жойылды. Бір жарым жылдың ішінде қаржы полициясы 800-ге жуық заңсыз ойын мекемесінің қызметін тоқтатты. Оның ішінде қылмыстық топтармен ұйымдастырылған ойын зал автоматтары мен казинолар бар. Қаржы полициясы агенттігі мен Атырау, Ақтөбе жəне Батыс Қазақстан облыстарының депар таменттерінің қызметкерлері көлемді операция нəтижесінде 2012-2013 жылдары мұнайдың заңсыз айналымы саласында қызмет еткен қылмыстық топты əшкереледі. Қаржы полициясы органдары сыбайлас жемқорлық жəне экономикалық қылмыстылықтың ұйымдасқан формаларын анықтау мен жолын кесу бойынша жұмысын жалғастыруда.


8 тамыз 2013 жыл

Өшпес даңқ

Өнеге өрнектері

Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгер Жұмабек Нұркеновтің сүйегі 6 мамыр күні туған ауылы Тереңкөлге жерленді. Ж.Нұркенов 1902 жылы дүниеге келген. 1943 жылдың 2 қаңтарында майданда қаза тапқан. Ал, былтыр Ресейдің Киров қаласының «Фронт» атты іздестіру отряды Старая Русса қаласы маңында 1942 жылы Солтүстік-Батыс майданы ұрысы өткен жерден Жұмабай Бектұрсыновтың мүрдесін тапқан болатын. Жауынгердің мүрдесі туған жері Қашыр ауданы Луговое ауылына əкелініп, қайта жерлеген еді.

Бойтўмар Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Сол кезде біз газетімізде «Бойтұмары туған жерінен топырақ бұйыртты» деп жаздық. Енді, міне, тағы бір жауынгердің бойтұмары өзінің мүрдесінің туған жеріне жетуіне себепкер болды. Биыл қаңтар айында Ресейдің Новгород облысы Боровичи қаласының «Звезда» іздестіру отряды жерлесіміз, Қашыр ауданында туған жауынгер Жұмабек Нұркеновтің мүрдесін тапқандарын хабарлайды. Сол жердегі «Звезда» іздеу жасағы марқұмның аты-жөні жазылған бойтұмарын тауып, қазақстандық «Майдан жолы» жасағына хабар береді. Сол жердегі Солтүстік-Батыс майданының əйгілі «Демянский қорғанысы» ұрысында Жұмабек Нұркенов қаза тауыпты. Соғыс зардабын тартқан барлық қазақ отбасылары сияқты Нұркеновтер отбасындағы төрт бірдей ер-азамат 41-ші жылы соғысқа аттаныпты. Үшеуі елге аман-есен оралады. Ал Жұмабек хабарсыз кетеді. Жалпы, соғысқа Павлодар облысынан 46 мың адам аттаныпты. Кейін хабар-ошарсыз кеткен 300-ден аса жауынгердің мүрделері туған жерге жеткізілді. Сөйтіп, Железин ауданы Үрлітөбе шекара бекетінде ресейліктер қазақстандық «Майдан» тобының мүшелеріне жауынгердің мүрдесі салынған контейнерді тапсырды. Ол Новгород қаласы түбіндегі Сафроновка селосынан жеткізілді. Мамыр айында аудан орталығы Тереңкөлде ауыл халқы, соғыс жəне еңбек ардагерлері, туыстуғандары жиналған қаралы митинг өтті. Шараға облыс, аудан басшылығы қатысты. Соғыс даласында қаза тапқандардың рухына бас иіп, тағзым етті. –Ағамыз соғысқа аттанғанда біздер бала едік. Оралмады. Дегенмен, қашанда бір хабар келетіндей біртүрлі

болып жүретінбіз, жаратылыстың жазғаны болар, үміт алдамайды екен,– деген еді былтыр бізге Жұмабай Бектұрғановтың туысы Сағынай апа. –Жұмабек ағам жастайынан өте зерек болыпты. Келген адамның тіл-көзі өтпесін деп үйге бір адам келсе, ас үйге жатқызылады екен,–дейді жауынгердің немере қарындасы Гүлзира Нұркина. Ал Омбы облысынан “Единая Россия” партиясының өкілі, «Молодая гвардия» жастар ұйымының басшысы Сюзанна Егиянның айтуынша, бұл екі ел үшін маңызды іс-шара. Өйткені, сұрапыл соғыс жылдары кеңес солдаттары бір ел үшін, бір халық үшін, бір үй үшін күресті. Соғыста хабарсыз кеткен əкесін, аға-бауырын ғұмыр бойы іздеген арамызда қаншама жандары жаралы тағдырлар жүр. Қос жауынгер Жұмабай Бектұрғанов, Жұмабек Нұркеновтің мүрделері табылғаны, елге жеткізілгені жайлы бұл хабар үміттерін үзбеген басқа да тағдырларға үміт отын жағар. Павлодар облысы, Қашыр ауданы.

Ќазаќстан кґшбасшы ретінде танымал Жақында Қазақстанның Жапониядағы елшісі Ақылбек Камалдинов Хиросима қаласына тасталған атом бомбасынан қаза тапқандарды еске алуға арналған 68-ші бейбітшілік шарасына, Атом жəне сутегі бомбаларына қарсы дүниежүзілік конференцияға, сондай-ақ, «Бейбітшілік үшін мэрлер» атты 8-ші Халықаралық қозғалысының бас конференциясына қатысты, деп хабарлады СІМнің баспасөз қызметі. Дүниежүзілік конференцияның ашылу рəсімінде А.Камалдинов қатысушыларға Қазақстан Президентінің арнайы жолдауын оқып берді. «Қазақстандықтар үшін ядролық полигонның жабылуы еркіндік пен даналықты, болашаққа деген сенімді айғақ еткен тарихи шешім. Біз өз ісімізбен əлемге бейбітшілікке апарар жолды көрсете білдік», делінген жолдауда.

Аталған шаралар барысында елші жаңадан тағайындалған Жапония Парламенті кеңесшілер палатасының президентімен, Хиросима қаласының мэрімен, «Бейбітшілік үшін мэрлер» атты қозғалыстың президентімен, Нагасаки қаласының мэрімен, сондайақ, Хиросима қаласының мəдениет жəне бейбітшілік қорының төрағасымен кездесті. Сонымен қатар, А.Камалдинов 9 тамызда Нагасаки қаласына тасталған атом бомбасынан қаза тапқандарды еске алуға арналған бейбітшілік шарасына да қатысады. Қазақстан Жапонияда өңірлік жəне ғаламдық қауiпсiздiктi қамтамасыз етуге баға жетпес үлес қосып келе жатқан ел ретінде, қарусыздану жəне ядролық қаруды таратпау саласындағы көшбасшы ретінде танымал. «Егемен-ақпарат».

Менің туып-өскен жерім – тұнып тұрған тарих. Қазақта бір сөз бар: «Түгін тартсаң майы шығады» деген. Ал, менің туған жерімде бір уыс топырақты қозғасаң тарих қоздап қоя береді. Бір түп шиін қозғасаң тарих сыңсып сөйлеп, жетім бота болып боздап қоя береді. Оның жақсы, жаманын білмеймін. Əйтеуір солай. Менің туған жеріме тарихшылар тəнті қалып, археологтар жер қаза бастайды кетпен, күрек алып... Бəлкім, көне дəуірлерде мəдениет ұйыған, орта ғасырда өркениет өрістеген тарихи жер болғандықтан шығар. Оған мақтануға болады. Өйткені, жас өркенді тарих сабағымен тəрбиелеуге болады. Бота болып боздаған тарих, қат-қабат болып қоздаған тарих жас ұрпақтың санасына тарихи сапа бітіреді. Тап бір санасыз сабаз болмаса, санасында саңлауы бар адам тарихтан сабақ алмай тұра алмайды біздің ауылда! Жұмбақтай беретін ештеңе де жоқ, біздің ауыл арғы бабаларымнан бүгінгі күнге дейін алтын бесік болып келе жатқан туған жер – Отырар! Жасөспірім кезде Отырар төбе қазыла бастады. Қолымыз қалт етсе Отырар төбені қазып жатқан археологтардың қасынан табылушы едік. Ғажайып археолог Кемел Ақышевпен солай кездестік. Кейін Карл Байпақов, Ерзакович секілді археологтармен де таныстық. Біздің ауылдың балаларында бір ғана арман болды. Ол – археолог болу. Археолог болуды армандамайтын бала болмайтын біздің ауылда! Бүгінгі күні археологтар біздің ауылдан шүпірлеп шығып келеді. Ауылға жақын жерде Байылдыр аталатын бес-алты үйден тұратын елді мекен бар. Жаз айларында Рахман атамның ауылына барып, Тəттібек құрдаспен ойнайтынмын. Шағын ауыл қасынан өзенше ағып жатады. Суда жүзіп жарысамыз. «Жалақ» ойнаймыз. Төбе көп біздің ауылда. Тарихы көп біздің ауылдың төбелерінің! Байылдыр да бір төбе. Байылдырды қазуға алыс Алматыдан археолог келген. Аты – Сəйден. Сəйден ағамен біз ауыл балалары – Байылдырда таныстық. Балажан. Жаны таза. Бізбен бала болып та сөйлеседі. Бізді жұмсап та алады. Біз оны «Байылдыр аға!» атап кеттік... Сұңғақ жігітке біз қызыға қарайтын едік. Кейін «Қазақ энциклопедиясынан» – Байылдыр туралы мақала оқыдым. Авторы – тарихшы Сəйден Жолдасбайұлы! Кəдімгі тарихшы, археолог, оқулық тардың авторы, танымал Сəйден Жолдасбайұлы! Біз ұзақ жылдық үзілістен соң Түркістанда – Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде кездестік. Ол əсем Алматымен, көп жыл еңбек еткен Əл-Фараби атындағы ұлттық университетімен жылы қоштасып, Түркістанға келіпті. Бейне Трояны іздеген Шлиман секілді. Ұзақ əңгімелестік. Əңгімеміздің тұздығы – Байылдыр! Ол – Отырарды айтады. Байылдырға барады. Өңірге таңданады. Бейне теңізге тамсанған моряктай. Мен Сəйден ағаның өмір жолына барлау жасаймын. Ол – Алматы облысында дүниеге келіпті. 1963 жылы қазақтың маңдайындағы сол кездегі бірден-бір университет – Қазақ мемлекеттік университетін тарих мамандығы бойынша бітіріпті. Қызметін ауылда мұғалім болып бастаған ол 1968-1972 жылдары Қазақ Ұлттық Ғылым

● Мəселенің мəнісі

Археолог Құлбек ЕРГӨБЕК, профессор.

академиясы Ш.Уəлиханов атындағы тарих, археология жəне этнография институтының аспирантурасын аяқтапты. 1976 жылдан тарих ғылымдарының кандидаты. 1978-1980 жылдары Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының ұстазы, 1980 жылдан 2002 жылға дейін Əл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің ұстазы қызметтерін атқарған. 1998 жылы тарих ғылымдарының докторы, 1999 жылы профессор ғылыми атақтары берілген Сəйден ағаға! Енді, міне, 2002 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетінде археология, этнология жəне мұражай ісі кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. Қазіргі таңда археология институтының директоры. Əріптеспіз. Ара-арасында мен Сəйден ағаның тындырғаны кəні, тындырары қандай деген сауалдарға жауап іздеймін.

мен мате матикалық бағдарлы мектеп тердің 10-11 сыныптарына Қазақстан тарихы бойынша оқулық, əдістемелік жəне хрестоматиялық оқу құралдарын жазғаны тағы бар. Олар да оқушы қолында! Байқап отырсақ, жалпы жарияланған ғылыми еңбектері 250ден астам, оның ішінде 5 монография, 5 оқулық, студенттерге арналған көмекші 6 талқылама оқу құралы, ғылыми жəне баспасөзде, энциклопедияда жарияланған мақалалары қаншама?! Жоғары оқу орындарына арналған «Ежелгі жəне орта ғасырлардағы Қазақстан» оқу құралы 1995ж. «Жетісу тарихы. (XV– XVІІІ ғғ.)» палеэтнографиялық зерттеуі 1996ж., «Қазақтардың жартылай отырықшылық мəдениеті. (XV– XVІІІ ғғ.)» 1998ж., М.Х.Дулатидің 500 жылдығына арналған «XV– XVІІ ғғ. Қазақ хандығы туралы» 2000 ж. еңбегі жарық көрді. «Жетісу тарихы (XV-XVІІІ ғғ.)» тарихи жəне палеэтнографиялық зерттеуі жетістігі ерекше. Монографияда Жетісу аймағына жүргізілген ғылы ми-зерттеу жұмыстарының

Ел боламыз, ескіден сабақ алып, елдігімізді бекіте түсеміз десек, кешегі академик Əлкей Марғұлан, Кемал Ақышев, бүгінгі профессор Сəйден Жолдасбаев, Мадияр Елеуов, Мұхтар Қожа ашқан археологиялық ашылымдарға құлақ түре, ден қоя, сабақ ала білуіміз керек-ақ... Ғалым халқымыздың XV-XVІІІ ғасырлардағы мəдениетті жəне дəстүрлі шаруашылықты зерттеген. Зерттей келе тарихымыздағы осы уақытқа дейінгі орын алып жүрген қазақ халқы жаппай көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан, қала салмаған деген пікірді теріске шығарған. Қазақ қыстауларына археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізіп, халқымыздың жартылай көшпелі, жартылай отырықшы, мал өсірумен де, отырықшылықпен де айналысқанын дəлелдеп бақты. Еліміздің егемендігін алуына байланысты жаңа буын оқулықтардың жазылуына да өз үлесін қосуда. Жалпы білім беретін орта мектептердің жетінші сыныбына арналған «Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы» баспадан шықты. Ол оқушылар қо лын да. Ал, жаратылыстану

нəтижелері берілген. Онда қазақ халқының жартылай отырықшылық мəдениеті əбден дəлелденген. Ғалым 20-дан астам бүкілодақтық жəне халықаралық ғылыми конференциялар мен конгрестерге жəне семинарларға қатысып жүлделі орындарға ие болыпты. Соның бір айғағы 2005 жылы 1926 қазанда Анкарада өткен Түрік халықтарының Ататүрік атындағы түрік мəдени орталығының дүниежүзілік VІ конгресінде XІV– XVІ ғғ. атақты Сығанақ қаласының «мешіт-медресесінің жанындағы кесененің» ашылуын Қазақ жеріндегі мəдени жағдайдың өзіне тəн бір ерекше құбылыс екендігін баяндап, оның тарихи маңызына тоқталып, түрік «кардаштарды» қайран қалдырған. «Ортағасырлық Сығанақ қа ласы» атты ғылыми жоба 2009-2011 жылдарға арналған

мем ле кет тік «Мəдени мұра» бағдарламасы аясында өтіп, осы жылдан бастап ол ХІV ғасырда қа зақ елінің астанасы болған шаһарды қазуға құмбыл кірістіақ. Шəкірттерін шағын автобусқа сықай тиеп, асай-мүсейін алып көне Сығанаққа жол тартып бара жатады, əрдайым. Сығанақ оны əбден баурап алған. Барша дүниені ұмыттырып, тұңғиық сырымен өзіне тарта түсуде. Сығанақ сыры – қазақтың орта ғасырдағы сыры. Сығанақ сыры – өнген, өркен жайып өскен, өскен де салғырттықтан, алауыздықтан құлаған, қираған қала, өшкен, өлген өркениеттің мұңды, шерлі жыры! Тым ұзамай, біз ол тылсым сыр, тарих жырын археолог аға жортуылынан, қалам жорғасынан естіп қанығармыз... Біздің əл-əзірге білетініміз – профессор Сəйден Жолдасбайұлы бастаған археологиялық шоғыр қазақ хандығының алғашқы астанасы болған – Сығанақ қаласының солтүстік-шығыс беткейіндегі «қақпаны» ашты. «Қақпа» – Сығанақ тың ортағасырлық кенттік өмірінен бірсыпыра мəлімет бергендей. Демек, қазақ сол ХІV ғасырда бірыңғай көшпелі емес, отырықшы ел! Ендігі бір археологиялық олжа – «кесененің» ашылуы. Аршылып тазаланған төрт бөлмелі «ке се не» – Ежен хандыкі деп отыр, Сəйден аға. Оны жан-жақты дəлелдеп археологиялық есеп, есептен туындатып мақала жазды. Олай болса, Сығанақ – қала, қаланы мекен еткен халық, халықты қырық уəзірімен ақылды басқарған ханы бар! Ежен хан тұсында Ел екенбіз-ау кəдімгідей. Кəдімгідей ел екенбіз. Суық сөз қайдан сыпсыңдады? Ынтымақ көздеген ырыс қалай шайқалды? Бəрі де көрші отырған «Жаман көздерден», қазақ байлығына ішегін тартқан сұқтан басталған шығар-ау! Ғұлама жылдар парағын судырлатқанда тарихи себеппен жабылып кетіп, көз жасына иленген үйіндіге айналған, енді қайта аршылып ғылыми жаңалық райында қайта ашылған «Кесененің» бізге айтары аз болмаса керек. Тағы бір археологиялық ашылым – «ғибадатхана». ХІV– ХV ғасыр болып межеленген 9 (тоғыз) бөлмелі «ғибадатхана» құран оқитын бөлмелер мен қадірлеп кісі жерлейтін сағаналардан тұрады. Бұл енді шəрлік мəдениет қана емес, үлкен өркениет көрінісі.

Сəйден аға, əсіресе, көзге көрінетін, көңілді демдендіретін осы үш нысан бойынша əңгімелей бас таса кісі тоқтатып болмайды. Ұйып тыңдай бергің келеді. Əңгіме тыңдау аяғы биылғы жаз Сəйден ағаға ілесіп барып Сығанақ қаласын күн аралап, түн түнеп қайтуға бастады. Түн. Құлағыма Сəйден аға – ұстаз, мен əке тұтатын қадірмен Бейсекең – Бейсембай Кен жебайұлы үні келді талмаусырап. «Араб əдебиеті мен ғылымының тарихында «Əл-Сығанақи», «ƏлТүр кстани», «Əл-Қыпшақи», «Бин-Түрік» деген əдебиетшілер мен ғалымдар аттары кездеседі. Архео лог А.Якубовский өзінің «Сыға нақ қалдықтары» деген археологиялық еңбегінде Сығанақи деген бір ақынның Бағдадқа жер аударылып барып араб тілінде өзінің туған жерін, елін сағынып жазған шері еді деп əуезелеп айтар өлең келді. Бұл ел бұрын бейбіт, еркін ел еді, Білімділер мекен еткен жер еді. Мұнан «ныхаяны» жазған ақын шыққан, Мұнан «қидаяны» жеңілдеткен ғалым шыққан, Егер бізге қайта туу нəсіп болса, Біз екінші рет осы Сығанақта тұрар едік! Көңілімнен өнген үнді қатар түнеп жатқан Сəйден ағаға айтып бердім. – Беу, опасыз дүние – деді Сəйден аға! Байылдыр – ХІІІ – ХІV ғасыр жəдігері, Сығанақ – ХІV-ХV ғасыр кенті. Жаугершілікте құлаған, үйіндіге айналған сабақтас жəдігерліктер. «Байылдыр аға» атанған С.Жолдасбайұлының бұл күнгі есіл-дерті Сығанақ қаласын жан-жақты ашу. Трояны ашқан Шлиман арманындай асқақ арман! Сол жолда Сəйден Сығанақи атанып кетсе де өкініші жоқ! Ел боламыз, ескіден сабақ алып, елдігімізді бекіте түсеміз десек, кешегі академик Əлкей Марғұлан, Кемал Ақышев, бүгінгі профессор Сəйден Жолдасбаев, Мадияр Елеуов, Мұхтар Қожа ашқан археологиялық ашылымдарға құлақ түре, ден қоя, сабақ ала білуіміз керек-ақ... – Бір сыбағаға жаман емес екен жеткен табысыңыз Сəйден аға! – деймін мен қуанып. – Қаншама жер қаздыңыз тарихты қоздатып, қаншама архив ақтардыңыз оқулық жасаймын деп. Əсіресе, атақты Сығанақ қаласында ашылып жатқан ғимараттарды ашық аспан астында музей жасау əзіз арманыңыз. Бəрі де қиын тағдыр кешкен халқымыздың тарихын анықтау үшін. Тарих – тарих үшін ғана болса, құны не, тəйірі? Асылы, тарих бүгінгі замандастарды ғасырлық ұйқыдан ояту үшін, ертеңгі ұрпақты – егемен елдің басы бүтін, санасы сара, тізгіні мықты, ақжарылқап алған тəуелсіздіктен айырылмайтын тақымы қатты, көзі ашық, көкірегі ояу, тұлғалы азамат етіп тəрбиелеу үшін! Осы мақаланы жазып отырғанда ата тарих – Отырар ойыма оралды. Сіз бен бізді таныстырған Байылдыр түсті еске. Біраз жасқа келді дейді сізді біреулер. Айта берсін. Тіп-тік Байылдырды қазған жігіт қалпыңызда елестедіңіз. Кісінің арманы сарғаймай, ойы сарқылмай – өзі қартаюшы ма еді, тəйірі. Еңбегіңіз жансын, кешегі «Байылдыр аға», бүгінгі «Сығанақи!». ТҮРКІСТАН.

● Масқара!

Қазақта: «Жығылған күреске тоймайды», деген мақал бар. Аты атышулы Рахат Əлиев туғандарының шегі де, шеті де көрінбейтін сот даулары мен олардағы ұдайы жеңілістері туралы естігенде, осы нақыл сөз есіңе еріксіз түседі екен.

мəселесін қосымша қарауға қалдырды. Бұдан бұрын Қазақстан Рахат Əлиевтің тағы бір туысы Девинчи

Жыєылєан кїреске тоймайды Ќазаќстан Əлиевтіѕ туыстарымен болєан сот процесінде таєы жеѕіп шыќты Арбитражды трибунал бұл жолы Əлиев-Шораз туыстарының Қазақстанға қарсы берген талапарызды қарау қорытындысында жауапкердің пайдасына шешім шығарды. Бұл туралы кеше Globalarbitrationreview.com заңгерлік сайты хабарлады. Талапарызды Алматы облысында құс өсірумен жəне оның өнімдерін өңдеумен айналысатын «Руби Роз Агрикол» ЖШС беріпті. Ал оның иесі Рахат Əлиевтің жездесі Иссам Хуранидің бизнес бойынша əріптесі Кассем Омар Абдаллах болып шықты. Компания 2010 жылғы қазанда Қазақстаннан 2014 млн. доллар мөлшеріндегі ақша талап етіпті. Олар Рахат Əлиевтің басындағы жағдайға байланысты мемлекеттік органдардың

5

www.egemen.kz

саяси астармен өз активтерін алып қойғанына шағым білдірді. Шағым берушілер талап-арыз беруге негіз ретінде Қазақстан мен кəсіпорын арасында 1999 жылы қол қойылған инвестициялық келісімшартты, сондай-ақ «Шетел инвестициялары туралы» заңды алға тартты. Ал Қазақстан жағы бұған өзінің қарсы тұжырымдарын ұсынды. Содан кейін талап-арыз беруші компания жоғарыдағы аталған соманы 63 млн. долларға дейін төмен түсірді. Арбитражды сот аталмыш істі қарап, талап-арыз берушінің заңды жəне инвестициялық келісімшарт ережелерін қолдануға қатысты негізгі тұжырымдарының бəрін жоққа шығарды. Трибунал сот жəне басқа да шығындарды өтеу

Хуранимен арада болған арбитражды істі де ұтып алған болатын. Сол жолы Хурани Қаратөбе кен орнына өзі жұмсаған мыс инвестицияны қайтарып алмақ болған екен. Тағы төрт жыл бұрын Хурани басқаратын Caratube International Oil Company LLP (CIOC) компаниясы Қазақстаннан 1,2 млрд. доллар ақша өндіріп алмақ болып, арбитражды трибуналға шағым түсірген еді. Бірақ онда да ештеңе өндіре алмай қойған болатын. Осыдан кейін жоғарыда мақалды есіңе алмай көр! Əлде бұл: «Атың шықпаса, жер өртенің кері» ме? Осындай тірліктері арқылы өздерінің əлі де күресетін қауқарлары бар екенін білдіріп қойғылары келе ме екен? Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Отбасындаєы ойран Қазақстаннан ағалы-қарындасты екі жеткін шекті асырап алған америкалық ерлізайыптыларға балаларды зорлады деген айып тағылып жатыр. Дүйім жұртты дүр сілкіндірген бұл қылмыстық іс бойынша қазір Массачусетс штатындағы Ворчестер қаласының жоғарғы соты тыңдауды қолға алды. Негізінде бұл оқиғаның басы 2009 жылдан арна тартады екен. Жергілікті The Milford Daily News газетінің жазуынша, сол жолы Уитинсвилль атты шағын қалада тұратын 49 жастағы Линда жəне 50 жастағы Джозеф Мэйоттар бірінші рет қамауға алынады. Оларға қылмыстық кодекстің 26-тармағы бойынша айып тағылады. Соның ішінде қиын жағдайда баланы зорлау, 14 жасқа толмаған бүлдіршінді бұзылған жолға салу деген секілді айыптаулар ұшырасқан. Бірақ 2010 жылы ерлі-зайыптылар айыпты емес деген ұйғарым жасалды. Алайда, соған қарамастан, сот оларды 25 мың доллар көлемінде кепілдік төлеуге мəжбүр еткен. Сонымен бірге бұл екеуі GPS-датчигін тағып жүруге тиісті болған. Арада үш жыл өткеннен кейін сол оқиға бойынша тағы да қылмыстық іс қозғалып отыр. Округ прокурорының көмекшісі Шэрил Риддл

сотта қазақстандық екі баланың Мэйоттар отбасына 2004 жылы əкелінгенін мəлімдеді. Сол кезде қыздың жасы 8-де, ұлдың жасы 13-те екен. «Бұл отбасында содан бастап нағыз сұмдық оқиғалар орын алған, – дейді Шэрил Риддл. – Бөтен тілді бөтен елге тап болған кішкентай қазақстандықтардың бұдан соңғы барлық еркі өздерін асырап алған ата-аналардың қолдарында болған. Олар бұларға не істеймін десе де олар титтей де қарсылық көрсете алмас еді. Мұны ерлі-зайыптылар жақсы пайдаланған». Прокурорға көмекші келіншектің айтуынша, 2007 жылы қыз бала үйдегілердің өздеріне не істейтіндерін көршілеріне айтып қояды. Алайда, балалар бұл оқиғаны полицейлерге айтып беруден бірден бас тартады. Себебі, асырап алған өкіл шешелері əбден қорқытып қойған сияқты. «Линда нағыз қуыршақты ойнатушы əртістің рөлін тамаша ойнап шықты, жіпті қалай қарай қозғаса, балалар солай қарай жүрді», – дейді Шэрил Риддл осыған орай. Тыңдау барысында жұрттың жағасын

ұстатқан тағы бір дерек мəлім болды. Бұзылған Линда Мэйоттың өзі туған үшінші баланың биологиялық əкесі... қазір жасы 21-ге келген өзінің өкіл баласы болып шықты. Отбасының адвокаттары бұл ақпаратты жоққа шығармайды. Бірақ оны өздерінше талдап əкетеді. Мəселен, қорғаушы Лорел Сингер жасөспірім бала өзінің өкіл шешесін жыныстық қатынасқа баруға өзі күштеп көндірген дегенді айтады. Мұны ол Линданың қазір шығарып отырған сөздеріне қарай айтатын болса керек. «Ол Линда Мэйотты төрт жыл бойы зорлап келген. Қарсыласса, ұрып тұрған. Полицейлерге асырап алған анасы өзіне зорлық көрсеткеніне шағымданамын деп қорқытқан », – дейді Лорел Сингер. Ал адвокат Кристофер ЛоКонто отағасы тіпті бұл сұмдық оқиғалардан мүлдем бейхабар болған деп сендіргісі келеді. Енді 13 жастағы баланың дəл солай жасай алатынына сене қою қиын шығар. Сонымен, Американың шеттегі бір шағын қаласында осындай бір іс бойынша сот процесі жүріп жатыр. Онда Қазақстанда туған екі баланың болашақ тағдыры да шешілмек. Бұған қосатынымыз, ағалы-қарындасты екі жастың Петропавл қаласының тумалары екендері енді белгілі болып отыр. Мұрат АЙТҚОЖА.


6

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

 «Егеменге» елден келді

Ел жəне еѕбек даулары

«Еңбек дауларының негізгі себептері ретінде екі мəселені атап көрсетуге болады: бірінші – жұмысшылардың кəсіпорынды басқару мəселелерінен шеттетілуі, екінші – даулар мен жанжалдарды соттан тыс реттеу тетіктерінің əлсіздігі. Мұндай кəсіпорындарда өндірістік кеңестер əрекет ететін бірқатар дамыған елдердің тəжірибелерін пайдалану керек». Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, «Қазақстанның əлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты мақаласынан.

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Шынын айту керек, бізде əділдік іздеп арыз жазғандарға, өз құқын қорғап заң органдарын жағалап жүргендерге деген көзқарас біртүрлі. Ондай жандар арызқой, бəлеқор, жалақор сияқты көрінетіні бар. Əлде əділетсіздікке əбден бойымыз үйреніп кеткен бе, қалай өзі... Əйтеуір, тым көнбіспіз. Қазір ел ішінде еңбек дауы көп. «Егемен Қазақстан» газетінің Оңтүстік Қазақстан облысындағы тілшілер қосынын іздеп келген бұл жандар əрине, еліміздің бас басылымынан араша сұрайды. 1. «Исламовтан əбден ығыр болдық» Қыземшек поселкесінде бүгінде 5 мыңға жуық халық тұрады екен. Созақтың төрінде, Бетпақдаланың өрінде жатқан бұл ауылда «Қорған – Қазатомөнеркəсіп» ЖШС орын тепкен. Бұл мекеменің басты міндеті – «Қазатомға» тиесілі дүниелерге бас-көз болу, күзету. «Қорғанның» 60-70 пайыз жұмысшыларын осы ауылдың тұрғын дары құрайды. Əйтсе де, соңғы кездері күзетшілердің жұмысынан береке қашыпты. Олардың редакцияға жазған 40-беттен астам, бас-аяғы алпыс адам қол қойған арыздарына қарағанда жұмысшылар осындағы отряд басшысы Рахымберді Исламовқа риза емес. Бұрын полицияда еңбек етіп, құрметті демалысқа шыққан Рахымберді Шерубайұлы шектен тыс қатал, дөрекі, қит етсе жұдырығын ала жүгіретін көрінеді. Қайбір күні біз осы Қыземшек ауылына арнайы барып, күзетшілермен тілдесіп қайттық. Шыны керек, «Қорған» жұмысшыларының айтқандарына не сенерімізді, не сенбесімізді білмей, жағамызды ұстадық. Едіге Абдуллаев, жүргізуші: – 2012 жылдың наурыз айынан бері осы мекемеде «УАЗ» көлігін жүргіземін. Көлікке тəулігіне 5-10 литр ғана жанармай береді, соны бүкіл бекеттерді аралап шығуға жеткізу қажет. Қыстың күні оталдырудың өзіне əжептеуір жанармай кетеді. Талай рет жолда көліктеріміз өшіп қалған кездері болған. Ал, Исламов керісінше «жанармайды көп жұмсайсыңдар!» деп ұрсады. Қарсы келсең, «жұмыстан босатамын» деп қорқытады. Тіпті кей кездері бұзылып қалса көлікті өз қалтамыздан жөндетеміз. Одан бөлек басшылық ай сайын əр жүргізушіден 5-7 мың теңгеден жинайды. Көліктердің əбден тозығы жеткен, ай сайын күрделі жөндеуді қажет етеді. Егер тексеруші кеп қалса, көліктерді жасырып қояды. 2011 жылы аға күзетшілер Қадірсізов пен Қарақұлов кезекшіліктен тыс кезде спиртті ішімдік ішіп, көлікті талға соғып, аударып тастаған болатын. Оны жоғары жақ білмейді. Исламов бұрын ішкі істер бөлімінде жұмыс істеген, бұл жақтың полициясының бəрін таниды. Сондықтан істі жауып тастады. Бұдан бөлек Исламов көліктерді өз жеке басына, аң атуға, балық аулауға қалағанынша пайдаланады. 2013 жылдың 16 сəуірі күні Исламов қарауыл бастығы Тəжібаев екеумізді шақырып алды. Барсақ, спиртті ішімдік ішіп алған екен, «бекеттерді аралаймыз» деді. Сөйтіп, Дүйсенбиеваның бекетіне бардық. Осы жерде Исламов «сендер басқа бекеттерді тексере беріңдер», деп бізді басқа жаққа жұмсап жіберді. Ол жақтан оралғанымызда Исламов күзетші Дүйсенбиеваны зорламақ болып əрекет жасап жатқанының үстінен түстік. Əрең ажыратып алдық. Əрі қарай келесі бекетке өттік. Ол жерде де Исламов қолындағы бокалға құйылған суды Жарас Елеуұлы деген күзетшінің бетіне шашып жіберді де, артынан сол бокалмен жіберіп ұрды. Ол бұғып үлгерді. Онымен де қоймай күзетшіні шынтағымен ұрды. Елеуұлының аузынан қан ағып кетті. Бірақ «жұмыстан шығып кетемін бе» деп, қорыққан болуы керек, Жарас Елеуұлы еш жаққа арызданған жоқ. Ертеңіне бастық бізге «Жарасқа айтыңдар, егер менің үстімнен арыз жазатын болса, сендер де жұмыстан құрисыңдар», деп ескертті. Қасымбек Тəжібаев, жедел қимылдау тобының аға қызметкері. – Ай сайын бізден де 2-3 мың теңгеден жинап отырады. Бермеген адамдарға «жұмыстан кете бер» дейді. Ақшаның не үшін жиналатынын сұрасақ, тек «копилкаға, бір жағдай болып қалса, соған жаратамыз» деп айтады. Одан ешқандай көмек көріп жатқанымыз жоқ. Кейде бастықтың түнде күзетте тұрған жерімізден шақырып алып «Арақ əкеліп беріңдер» деп жұмсайтыны бар. Оған көлікке жанармай жоқ, бармасақ, жағдайымыздың қандай болатынын ішіңіз сезеді... Қалдыкүл Дүйсенбиева, күзетші: – Алғаш рет Исламов осы қызметіне келген кезде біз Амантаева екеуміз көрші тұратынбыз. Сол екеуміз бастықтың жататын орны жоқ, оның үстіне бұл жақтың ауа райына шыдай алмай жүргендіктен көшіп кеткен көршіміздің үйін осы Исламовқа жалға əпердік. Арада біраз уақыт өткенде Амантаева мен бастықтың қарым-қатынасы мүлдем жақындап кеткенін сездім. Менің онда шаруам жоқ. Ол əр адамның жеке басының тірлігі. Бірақ, сол күннен бастап Амантаева маған жауласа бастады. Нақақтаннақақ жала жабады. Исламовтың мені зорламақшы болғаны сол Амантаеваның тапсырысы ма деп те ойлаймын. Науша Еденбаева, күзетші: – Исламов бастық болып келгелі ұжым екіге бөлініп, быт-шыты шықты. Бұрын

Майра деген қызбен соттасып, ақыр аяғында ол қыз соттан жеңіліп, намыстанып өзіне қол жұмсаған болатын. Осындай да жағдай болған. Күзетшілерді ұрып-соғып, балағаттап, əйелдерді зорламақ болса, оның қалай бастық боп істеуге құқы бар? Пернебай Өтжан, Қыземшек поселкелік ақсақалдар кеңесінің төрағасы: – Менің ойымша бір-екі адам емес, бір ұжым қарсы шыққаннан кейін шынында бұл жерде бір түйткілдің бар болғаны. Ұжымға сыйыса алмаған адам осындай мекемеде істеуі дұрыс емес. Себебі, басшының қол астындағы қызметкерлеріне зорлық-зомбылық жасауы ешқандай əділеттілікке жатпайды. Ол басшы тиісті жазасын алуы тиіс. Алдағы ауыл əкімі сайлауы өткеннен кейін қай əкім сайланса да, бұл мəселені қараймыз деген үміттеміз. Ақсақалдар алқасы құрылғанына көп болған да жоқ, халық енді түсініп, біліп жатыр.

...Сондай-ақ, күзетшілер Алтынай Бердалиева, Клара Əсенова, Дауылбай Ізбасаров, қарауыл бастықтары Болатбек Тəжібаев, Нəрік Аманбаев жəне басқа да жұмысшылардың айтқандарына қарағанда Р. Исламов бұған дейін мекемеде болған бір ұрлықты жасырғаны үшін жұмысынан босатылған екен. Бірақ, арада біраз уақыт өткенде ол аудандық сотқа арызданып, жұмысына қайтып орналастырылыпты. Міне, содан бері Қыземшектегі «Қор ған» жұмысшыларының күндері үрей мен қорқынышқа толы. Бастықтың қаһарына ілігіп, жұмыссыз қалам ба деп бір қорықса, жұмыста Исламовтың жуан жұдырығынан тағы үрейленеді. Ал, осыны «Қазатомөнеркəсіптің» Астанадағы басшылығы біле ме? Əлде шынында Исламовтың құрығы ұзын ба? Біз Қыземшекке барған сапарымызда Р.Исламовтың өзіне жолыға алмадық. Алматыдан келген бір комиссиямен күзет бекеттерін аралап кетіпті. Бірақ кейінірек ұялы телефон арқылы байланысып, сөйлестік. «Мұның бəрін «Қорғандағы» бір басшылар менің үстімнен əдейі ұйымдастырып отыр. 4 наурыз күні мені басшылық заңсыз жұмыстан босатты. Сотқа арызданып, нə ти жесінде 25 маусымда қайтадан қызметіме орналастым. Міне, осы жəйт біздің кейбір басшыларды ашындырған сияқты. Өздерінің заңсыз əрекеттері əшкере болып қалмас үшін осылайша жұмысшыларды менің соңыма салуда. Əйтпесе, мен бірнеше мəрте жоғарғы басшылыққа осы күзетшілердің жалақылары өте төмен, ешқандай тегін тамақ берілмейтінін айтып, мəселе көтерген едім. Білесіз бе, Қыземшекте азық-түлік өте қымбат, бір бөлке нан 100 теңге тұрады. Ал, əйел зорламақшы болды дегенге келер болсам, ол əйел бұған дейін 6 азаматқа осындай жала жапқан. Алтауының да түсініктемелері қолымда бар. Өзім өмір бойы полицияда жұмыс істедім, шенім подполковник. Біздің жұмыста ең бірінші тəртіп керек. Ал, кейбір жігіттерден тəртіп талап етсең, басқаша түсінеді», дейді Рахымберді Исламов. Ал, осыдан кейін кімге сенеміз? Қалай айтсақ та, ел қоржынына қомақты қаржы құйып отырған «Қазатомөнеркəсіп» ұлттық компаниясының президенті В. Школьник жұмысшыларының жағдайына бір сəт көңіл аударып, бұл істің анық-қанығын анықтауға тырысса құба-құп болар еді. 2. Жұмысшыларының жағдайын жасай алмай отыр «Біздің мекемеге жаңа бастық Бақыт Данаев келгелі бері неге екенін қайдам, жалақымыз қысқарды. Осыдан 3-4 жыл бұрын біздің жұмысшылар жылу беру мерзімі кезінде 30-35 пайыз қосымша сыйақы алатын. Ол бүгінде ұшты-күйлі жоқ болды. Одан кейін біздің қызметкерлерді ашындырған мəселенің бірі – мекеме əкімшілігінде, яғни кеңседе басы артық жұмысшылардың көптігі. Тіпті осыншама көп қызметшінің бəрі сеңдей соғылысып, аядай кеңседе не жұмыс атқарып жүргендерін біз түгілі бастықтың өзі де білмейтін сияқты. Соңғы 10-15 жылдың көлемінде біздің мекемеде бірнеше рет бастық ауысты. Бастық ауысады, бірақ бухгалтер ауыспайды. Барлық жаңадан келген бастық «Бəрін жөндеймін, тəртіпке саламын, жұмысшылардың жағдайын жасаймын», деп басымызға жұмақ орнататындай боп келеді. Көп өтпей-ақ жуасып, бухгалтериямен ауыз жаласып кетеді. Біздіңше бухгалтерияның есебінде талай бəле жатыр. Жалпы, бізде ұжымда бас-аяғы 80-ге жуық адам жұмыс істейді. Соның 40-тан астамы кеңседе отыр. Олардың əрқайсысының жалақысы 100 мыңнан кем емес. Ал, негізі

кеңседе отырған жұмысшылар біз сияқты күн сайын жылу трассасының бойында, қыстың суығында, қақаған аязында темір құдыққа (колодец) түсіп, белуардан су кешіп, тоңып, жаурап, жаздың күні ыстыққа қақталып жүрген жоқ қой. Соңғы бір жарым жылдан бері зейнетақы қорымызға ешқандай ақша түспеген. Оны да білмейтін едік, жігіттердің бірі банктен несие алуға барғанда жария болды. Соның кесірінен қазір біздің жұмысшылар ел сияқты не несие ала алмайды, не отбасы мүшесі алған несиесін жаба алмайды». Міне, Шымкент қаласындағы «Қуат жылу орталығы-3» МКҚ-нің бір топ жұмысшылары «Егемен Қазақстан» газетіне осылай деп арызданады. Біз бұл мəселе бойынша Шымкент қалалық əкімдігінің қызметкерлерімен бірігіп, аталған мекемеде болып, жұмысшылармен жүздестік. Бақыт Данаев, «Қуат жылу орталығы-3» МКҚ басшысы: – Жағдайымыздың қиын екенін мойындаймын, бірақ бірте-бірте түзеліп келеді. Мен басшы болып келгенге дейін бұл мекеме техникаларды жалға алатын. Былтыр əкім дік бірнеше техника əперді. Былтыр 2-3 айлап жалақы алмайтынбыз. Қазір бұл қиындықтан да өттік. Жұмысшылар «Бастық сыйақы, жалақыға тағы теңге қосамын» деп

уəде берген еді» дейді. Ешқандай табыс болмағандықтан əкімдік сыйақы беруге қарсы болды. Амалдың жоқтығынан жұмысшыларға сенбі-жексенбі күндері де жұмыс істетіп, жалақыларына қосымша теңге қостық. ТЭЦ-3 деген мекеме бізге бірнеше миллион теңге ақша қарыз. Сондай-ақ, кеңседе жұмысшылар көп, жалақысы да жоғары дегенмен келіспеймін. Келісілген штаттық кесте бар. Керек десеңіз, жағдайдың ауырлығынан қазір кеңседе жұмыс істейтіндердің барлығы дерлік жалақысы төленбейтін демалыста жүр. Ал, зейнетақы қорына ақшаның аударылмағаны рас. Ол қарыздан да біртебірте құтылып келеміз. Бақытжан Рысбаев, Шымкент қалалық тұрғын үй жəне коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімі басшысының міндетін атқарушы: – Бұл мекеменің басындағы қиын жағдай бүгін ғана емес, бұған дейін де бірнеше мəрте көтерілген. Рас, қалада осы саладағы басқа да жылу орталықтары жұмысшыларының жалақылары бұларға қарағанда жоғары, жағдайлары əлдеқайда жақсы. Міне, соны көріп отырып, бұл жұмысшылардың талап қоюы өте орынды деп ойлаймын. Бұл жылу орталығы бірден-бір қалалық əкімдікке бағынатын мекеме. Сондықтан біз бұл кəсіпорынның жағдайын түзеу үшін мəселені облыс басшыларының назарына қойдық. Енді бір үш-төрт айда жағдай түзеліп қалатын шығар. Асылхан Сейдазов, Бақыт Асанов, Дəурен Исламов, жұмысшылар: – Кеңседе жұмыс істейтіндердің бірқата ры бастықтың туған-туыстары, одан кейін түкке қажеті жоқ артық штаттар бар. Мəселен, кеңседегі 2 заңгер, 2 жабдықтаушы, директордың төрт орынбасары, осының бəрі шынында қажет штат па? Тіпті, бас инженердің де орынбасары бар. Ол қай жұмысты қадағалайды? Бұрынғы директорлардың кезінде инженер бастықтың орынбасары болып есептелетін. Қыс бойы жұмыс істейміз, жаз бойы жөндейміз. Ақша түседі, сонда сол ақшаның бəрі қайда кетеді, мүлдем түсінбейміз. «Сенбі-жексенбіде жұмыс істетіп, қосымша жалақы төлеп отырмыз» дейді. Ол қосымша 5 мың теңге бұрынғы бастықтың кезінен бар болатын. Тағы бір көңілге күдік келтіретін жағдай, бізге келетін қосалқы бөлшектердің бағасы тым қымбат. Бағаны кім жəне неге сүйеніп қоятынын түсінбейсің. ...Жиналыста жұмысшылар қиын жағдайларын ашынып айтты. Əрине, бір үйдің отағасы, бір шаңырақтың еркегі отбасын асырай алмай, мүсəпір күйге түсіп отырса, ашынбағанда қайтеді?!. Олар аспандағыны əпер деп отырған жоқ қой, ақ адал еңбегіне, маңдай теріне тиесілі, соған татитын жалақысын талап етіп отыр. Алды 15-20 жылдан бері еңбек етіп, осы мекемеге əбден бауыр басып қалған. Сондықтан кəсіптерін тастап кету де оңай емес. Шынында қарыздан көз ашпайтын бұл қандай мекеме? Бəлкім Шымкент қалалық əкімдігі жұмысшыларының жағдайын жасай алмайтын мұндай «мүгедек» мекеменің мəселесін май шаммен қарап, тығырықтан шығатын жол іздеу керек шығар? Талай жылдан бері ащы ішектей созылып келе жатқан бұл дауға шаһардың жаңа əкімі Дархан Сатыбалды нүкте қоя ала ма, жоқ па? 3. «Мен партияның адамымын...» Темірлан – Арыс өзенінің бойын еркін жайлап жатқан тал-терек, көк-жасылға бай елдімекен. Осы аудан орталығында ел əшейінде елемейтін бір мекеме бар. «Үндемегенде үйдей пəле бар» деген рас екен. Жақында елеусіз жатқан

«Қажымұқан-Қараспан» топтасқан су жүйесі» өндірістік бөлімшесінен шу шықты. Бұл мекеме осындағы 20 мың тұрғынға таза су береді. Мұнда да жұмысшылар бөлімше бастығы Мамытбек Орынбайдың еңбек заңдылықтарын бұзып отырғанын айтып шырылдайды. Сейфулла Шəдуқожа, бөлімше операторы: – Бұрын 1 тəулік жұмыс істеп, 1 тəулік демалатынбыз. Сонда бір аптада жұмыс істейтін 5 күнге 40 сағат жазылатын. Қазір олай емес. Мысалы, наурыздың 5-інен бастап мені толық демалыссыз жұмысқа түсіріп қойды. 4 оператор бар еді, оның біреуін қысқартты. Демалыссыз 3 ай жұмыс істедік. Ал, бірақ еңбегімізге сай жалақы алмаймыз. Ал кеңседегілер 1-2 күн жұмыс істейді де 50 мың теңге жалақы алады. Демалыссыз жұмыс істейтін біздің айлығымыз 40 мыңға жетпейді. Бастығымыз Мамытбек Орынбай өзіне демалатын бөлме жасап алды. Мекеме қаржысынан ішін жиһазбен толтырды. Ал, қарауылдарды өрт сөндірушілердің кіретін есігінің жанындағы жаман тамға əкеп тықты. Отырған бөлмеміздің асты трансформатор, ішінің бəрі электр желілері. Қысқы күн суықта жұмысшылар қарауылхана соқты. Оларға мүлдем ақша төлеген жоқ. Облыстық прокуратураға арызданғанбыз, 1-2 мəрте жауап келді. Бірақ көңіліміз толмады. Бəрі бастықты жақтайды. Бастық М.Орынбай сонау Ақсукенттен қатынап жұмыс істейді. Екі араның қашықтығы 60-70 шақырым. Əрине, шығынның бəрін біздің мекеме көтеріп отыр. Əйтпесе, Темірлан да бір ауданның орталығы, жұмысқа жаны ашыған адам осы жерден-ақ жалдауға үй табады емес пе? Одан бөлек, су жүйесі бөлімшесі М.Орынбай отбасына қызмет етуге көшкен тəрізді. Былтыр мекеменің қызметтік бөлмелерін оның аудандық ішкі істер бөлімінде жұмыс істейтін ұлы қонақ үйге айналдырып алды. Сейсенбек Бекеш, қарауыл: – Бастық ойына келгенін істеп отыр. Жақында 200 мың теңгенің орнын жабу үшін жұмысшыларға 5 мың теңгеден сыйақы жазып, мəжбүрлеп қол қойғызды. Қаталдығы соншалық, туған бауырым қайтыс болып, жұ мысқа келе алмағанымда, түсініктеме жаздыртты. Жомарт Əлқожаев, оператор: – Жұмыс істеу кестесі дұрыс жасалмаған. Осының кесірінен үй бетін көрмей кететініміз бар. Бір мəрте мені алмастыратын жігіт жұмысқа келмей қалды. Амал жоқ, 16 сағат бойы жұмыс істедім. Біреуі «рахмет» деген жоқ. Ал, осының алдында жұмыстан сəл кешігіп қалғаным үшін сөгіс берген болатын. ...Темірланға барған арнайы сапарымызда біз сондай-ақ дəнекерлеуші Сұлтан Ескермесов, қарауылдар Нұрмаханбет Оразбаев, Бақтияр Нағызбек жəне де басқа жұмысшылармен тілдестік. Бұған дейін Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша бақылау жəне əлеуметтік қорғау департаменті мен Ордабасы аудандық прокуратурасы жұмысшылардың жазған арыздары бойынша тексеру жүргізіпті. Олар мынандай қорытынды берген. «Заң талабын бұзғаны үшін бөлім басшысына əкімшілік айыппұл салынды. Учаске қызметкерлеріне 2013 жылы қаңтар айында, барлығы 46 адамға 2 259 555 теңге жалақы қарыз болғандықтан, заңды тұлғаға əкімшілік шара көру үшін қарсы тексеру тағайындалуда». Бірақ, айыппұл төлеген бөлімше бастығы М.Орынбай бұдан сабақ алудың орнына операторлар мен қарауылдарды қудалап, олардың құқықтарын өрескел бұзып келеді екен. «Сонда біздің бұзылған құқығымызды кім қорғайды? Бастық М.Орынбайдың қызмет барысындағы дөрекілігі, өзімбілермендігі, ешкіммен санаспайтындығы да ұжым арасында наразылық тудырып отыр» деп ашынады темірландық жұмысшылар. Мамытбек Орынбай, «ҚажымұқанҚараспан» топтасқан су жүйесі» өндірістік бөлімшесінің басшысы: – Жалақының кешіккені рас. Бізді бір министрліктен екіншісіне ауыстырғанда қаржының уақытында түспегенін мойындаймын. Бұған дейін бұл мəселені прокуратура, басқа да мекемелер тексерді. Ешқандай кемшілік тапқан жоқ. Жалғыз «жалақыны кешіктірді» деген кінəмен айыппұл салды. Баламның екі ай уақыт осы мекемеге тиесілі ғимаратта тұрғанын да мойындаймын. Осы жаққа жұмыспен ауысып келді, жалдауға пəтер табылмады. Өз баламды сыртқа тебемін бе, мекеменің бөлмесін ұсындым. ... Иə, «Бала – бауыр етің» деген. Бірақ, 20 мың халыққа су беретін мекеменің аумағында бөтен адамның екі ай бойы тұруы қай заңға сияр екен? Басшының орынбасары Серік Жұман жалақы, штаттық бөліністердің бəрі заңды екенін тиісті құжаттармен дəлелдеп берді. Иə, бəрі заңды, бəрі өз орнында. Əйтсе де, кеңсе қызметкерлері мен қарапайым жұмысшының арасы алшақтап кеткені байқалады. Жұмысшылар басшылардан жалақысы туралы нақты мəліметті сұрап біле алмайды екен. Əйтеуір, екі арада бір биік тас қамал бар сияқты. Əрине, осыдан кейін мəн-жайды жақсы білмейтін жұмысшылар наразы болады. Əйтпесе, неге басшылар бізге дəлелдегендей жұмысшыларға да жалақының жағдайын тəптіштеп түсіндіріп бермейді. Сосын бастықтың шектен тыс қаталдығы, қит етсең айқайға басатын ашушаңдығы да жұмысшылардың жүйкесін əбден жұқартқан секілді. «Қатал екенім рас... Мен партияның адамымын...» деді біздің сауалымызға М.Орынбай. Сонда Орынбай мырза қай партияны айтып тұр? Қайсысын айтса да, қазіргі жаңа заманға сай басшыға да жаңаша көзқарас, жаңаша талап, жаңаша ізденіс, қарым-қатынас керек екенін ол кісінің түсінбегені қалай?!. Оңтүстік Қазақстан облысы.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Барак Обама саммитке ќатысады. Біраќ... АҚШ президенті Барак Обаманың осы жылдың қыркүйегінде СанктПетербург қаласында өтетін G20 саммитіне қатысатыны нақтыланды. Бірақ, оның саммиттен кейін Ресей президенті Владимир Путинмен кездесетіндігі немесе кездеспейтіндігі əзірге белгісіз болып отыр. Бұдан біраз уақыт бұрын АҚШ басшысының осы саммитке қатысу мəселесі əлі шешілмегендігі хабарланған еді. Оған басты себеп – Ресейдің АҚШ азаматы Эдвард Сноуденге уақытша баспана беруі болған-ды. Осыған байланысты Барак Обама телешоуда сөйлеген сөзінде ресми Мəскеудің бұл əрекетіне наразылық сыңай танытып, «Ресей билігі «қырғи қабақ соғыс» кезіндегідей қимыл танытып отыр», деп атап өткен еді. Айта кетейік, алғашында саммит аяқталған соң, Б.Обаманың Мəскеуде АҚШ пен Ресейдің екіжақты саммитіне қатысуы жоспарланған болатын.

Заѕ шыєарушы орган жўмысын тоќтатты Тунис ұлттық конституциялық ассамблеясының спикері Мустафа бен Джафар елдің заң шығарушы органы өз қызметін уақытша тоқтататынын мəлімдеді. «Рейтер» агенттігінің хабарлауынша, ассамблея үкімет пен оппозиция арасында келіссөз басталмайынша жəне саяси дағдарыс шешімін таппайынша жұмыс істемейді. Бүгінде ел астанасындағы ассамблея орналасқан ғимарат алдында 40 мыңға жуық адам жиналған. Полицияның деректеріне қарағанда, шерушілер «Нахда» исламдық партиясының басшысымен бірге биліктегі коалицияның отставкаға кетуін талап етуде. Елдің премьер-министрі Лараед бұдан шамалы уақыт бұрын парламенттік сайлау 2013 жылдың желтоқсанында өтетінін, ал оған дейін үкімет отставкаға кетпейтінін мəлімдеген еді.

Əскерилердіѕ ќылмыстыќ ісіне нїкте ќойылды Ыстамбұл соты мемлекеттік төңкеріс жасауға ниеттенді деп айыпталған əскерилерге қатысты үкім шығарды. Үкімді алты судья кезекпен оқыған. Ал сот отырысы Ыстамбұлдан 40 шақырымдай жердегі түрмеде өткен. «Эргенекон» астыртын ұйымына қатысты бұл қылмыстық істер процесі бес жылдай жүргізілген екен. Сот прокуратураның 370ке жуық адамға таққан айыптарымен келіскен. Сот олардың 21-ін ақтап, қалғандарын айыпты деп тауыпты. Нəтижесінде 20 адам өмір бойы түрмеде отыру жазасына кесіліп, қалғандары ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылған көрінеді.

Шекарада таєы да оќ атылды Əзербайжан мен Армения шекарасында армян əскери қызметшілері мінген автомобиль атқыланды. Əзербайжанның АПА агенттігінің ақпараттары бойынша, бір адам қаза тауып, тағы бір əскери жараланған. Ал автомашина істен шыққан сияқты. Аталған агенттіктің дерек көздеріне сүйеніп хабарлауынша, армяндар шекараға жақын орналасқан Қазақ ауданына «диверсиялық» əрекеттер жасамақшы болған. Автомашина екі ел шекараларының арасындағы «бейтарап аймаққа» шыққанда атқыланған. Армяндық тарап Əзербайжанның «бір адам қаза тапты» деген ақпаратын жоққа шығарып отыр. Армения əскери ведомствосының баспасөз хатшысы Л.Ованисян БАҚ-тарға берген сұхбатында бұл оқиғаны арандату деп атапты.

Ќызметке кірісе салып, отставкаєа кетті Тайванда Қорғаныс министрі болып қызметке кіріскен Эндрю Ян екі аптадан соң отставкаға кетті. Ақпараттарға қарағанда, оның қызметтен кетуіне шығармашылық ұрлық (плагиат) себеп болса керек. Осыған байланысты экс-министр баспасөз мəслихатын өткізіп, қателігін мойындады жəне кешірім сұрады. Оның мəлім етуінше, осы қателігі ел басшылығы мен армияны ұятқа қалдырды. Министр болып қала беру енді мүмкін емес. Сөйтсе, саясаткер өзінің 2007 жылы жарық көрген кітабында өзге авторлардан алынған материалдарды дəйексөз ретінде көрсетпеген екен. Сонымен бірге, ол кітаптағы бірнеше бөлімдерді достары жазғандығын да жасырып қалыпты.

Террорлыќ əрекет жасґспірімдер ґмірін ќиды Пəкстанның Карачи қаласында жастар арасындағы футбол командаларының ойынынан кейін болған террорлық əрекет салдарынан 11 жасөспірім мерт болды. Бұл жөнінде «Синьхуа» агенттігі хабарлады. Жарылыстан, сондай-ақ 26 бала жарақат алған, олардың бірқатарының жағдайы ауыр. Жарылғыш зат футбол алаңына жақын маңда тұрған мотоциклге қойылған көрінеді. Террорлық əрекетті əзірше қандай да бір ұйым немесе топ мойындарына алған жоқ. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


7

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

 Ойласу

Дїниеніѕ дерті, ґмірдіѕ ґрті Талғат САДУАҚАСОВ,

Алматы облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес (қаржы полициясы) департаментінің бастығы, қаржы полициясының полковнигі.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Жемқорлық – жай құқық бұзушылық емес. Ол мемлекеттің тиімділігіне деген сенімді сетінетеді жəне ұлттық қауіпсіздікке төнген тікелей қатер болып саналады» деп нақтыланған. Біз бұл ұлағаттың ақиқаттығын нақты өмірде көріп қана қоймай төл міндетімізге сай Мемлекет басшысының, орталық органдардың тапсырмаларын дер кезінде мүлтіксіз орындап жүрміз. Негізі қаржы полициясы органдары қызметінің басым бағыттары жүйелі əрі сыбайласқан жемқорлыққа, мемлекет қаражатын жымқыру, мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларды пайдалану, «көлеңкелі» экономикаға жол ашуға тосқауыл қою, кəсіпкерлік субъектілеріне негізсіз қол сұғушылыққа жол бермеуге, сондайақ, азаматтардың құқықтарын қорғауға бағытталған. Бұл тұрғыда нақты деректерге сүйенсек, ағымдағы жылдың 5 айында 254 қылмыстық іс анықталды. Оның 52-сі сыбайлас жемқорлық, ал 137-сі экономика жəне қаржы саласындағы заңнаманы бұзушылыққа қатысты болды. Тергеу амалдарын сауатты жүргізу əрекеттерінің нəтижесінде өндірілген зиян көлемі 93 пайызға жеткені дəлелденді, яғни заңсыз жолмен мемлекетке келтірілген зиян көлемі 2,5 млрд.теңге болды. Сыбайласқан жемқорлық сипатындағы қылмыстар саны 52 болса, оның 50 пайызынан артығы ауыр жəне аса ауыр қылмыстар санатындағы қылмысқа жатады. Осы сала бойынша сотқа 46 іс жолданды. Бүгінгі күнге дейін сол қылмыс салдарынан келтірілген зиянның 97 пайызы өндірілді. 44 азамат сыбайласқан жемқорлық əрекетіндегі қылмыстары бойынша жауапкершілікке тартылды. Жүйелі түрдегі сыбайласқан жемқорлыққа қатысты – 6 факті ашылып, 12 қылмыстық іс бойынша 13 азамат құрықталды. Мысалы, Талғар қаласы əкімінің міндетін уақытша атқарған Ж.Қасымбаев қызметтік көлігінің жүргізушісі арқылы алдын ала сөз байласып, жеке кəсіпкердің тиімді орнына сауда павильонын орналастыруына қажетті жер телімін бөлгені үшін 1 млн.теңге пара алу кезінде ұсталды. Бүгінгі күннің өзекті мəселесінің бірі – экономикалық контрабанда болып тұр. Тізбелей берсек, экономикалық қылмыстардың зияны өрескел. Ағымдағы жылдың бес айында 10 экономикалық контрабандалық қылмыстың жолы кесілді. Бұл былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 5 есеге артық. Төленбеген кедендік салық көлемі 585 млн.теңге, рəсімделген

тауарлардың құны – 309 млн.теңге болды. Бұл көрсеткіш мемлекеттік органдардың экономикалық контрабанданың жолын кесу шараларын сылбыр жүргізіп жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар, лауазымды тұлғалар да сыбайласқан жемқорлыққа «өзіндік» үлестерін қосуда. Халықтың тұтыну тауарларын экономикалық контрабанда арқылы өткізумен айналысып жүрген «Қорғас» кедендік бақылау бекеті қызметкерлері облыстық қаржы полициясының лауазымды тұлғаларына, осы қылмыстық топқа «қамқорлық» жасап, оң көзбен қарауы үшін 3 500 000 теңге көлемінде пара ұсынған. «Қорғас» кедендік бақылау бекетінің бөлім бастығы Б. жəне осы бөлімнің бас маманы Т. пара беру кезінде ұсталып, сол күні оларға ҚР ҚК 312-бабы, 5-тармағымен қылмыстық іс қозғалып, қамауға алынды. Бүгінгі күнде тергеу амалдары жүргізілуде. ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті шекара қауіпсіздігі № 2088 əскери бөлімінің кіші бақылаушысы, взвод командирі, капитан Ф.Сыртаев ҚР Əскери сотының үкімімен ҚР ҚК 209бабы, 2-тармағы, 380-бабы, 1-тармағы, 312-бабы, 4-тармағы бойынша кеден бақылауы бекеті арқылы тауарды жасырын өткізіп, кедендік төлемдерді төлеуден босатқаны үшін кінəлі деп танылып, 7 жылға бас бостандығынан айырылып, мүлкі тəркіленді. Қылмыскер құрықталған кезінде жауапкершілікке тартылмау үшін қаржы полициясы қызметкерлеріне 5100 АҚШ долларын жəне 135 мың теңгені пара ретінде ұсынған. Мемлекеттік «Ақбұлақ», «Балапан», «100 мектеп 100 аурухана», «Қол жетімді тұрғын үй -2020» бағдарламаларын іс жүзіне асыру барысында заңсыздықтарға жол берген тұлғаларға қатысты 28 қылмыстық іс қозғалды. Аймақтың индустрияландыру картасын жүзеге асыруда инвестициялық жобалар шеңберінде мемлекеттік даму институттары арқылы бөлінген қаражаттарды тексеру барысында 4 қылмыстық іс қозғалды. Оның ішіндегі үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы бойынша 3

қылмыстық іс болды. Мысалы, «ҚазАгро Холдингі» акционерлік қоғамының лауазымды қызметкерлері жəне директоры А.Күршібаев жəне «Агрофирма НұрАгро» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас директоры А.Ким Кербұлақ ауылында өсімдіктер парнигін салуға бөлінген қаражаттың 31 млн. теңгесін жымқыру фактісі анықталды. Оларға ҚР ҚК 176-бабы, 4-тармағымен қылмыстық іс қозғалып, сотқа жолданды. Кəсіпкерлік субъектілеріне негізсіз қол сұғушылықты болдырмауға бағытталған шара негізінде мемлекеттік органдардың кəсіпкерлердің заңды құқықтарын бұзу бойынша 11 факті анықталды. Жіктеп айтсам, пара алу бойынша – 6, алаяқтық іс əрекеттерге қатысты – 1, лауазымды қызметін асыра пайдаланғаны үшін – 1, пара беруге мəжбүрлеу ісі – 3-еу болса, «Көлеңкелі» экономикаға қатысты анықталған қылмыстар саны 2 есеге өсті. Қосылған құнға салынатын салықты бюджеттен заңсыз қайтару бойынша – 4 қылмыстық іс анықталды. Былтырғы жылмен салыстырғанда заңсыз ойын залдарының қызметтері 2,5 есеге артық тіркелген. Нəтижесінде заңсыз ойын бизнесіне қатысты 26 қылмыс, оның 7-еуі онлайн-казиноға тиесілі болды. Бүгінгі таңда салық төлеуден жалтару бойынша 15 қылмыстық іс анықталды. Жалған кəсіпкерлікке қатысты 10 қылмыстық іс қозғалды. Оның ішінде 2 қылмыстық топ жалған салықтық шот-фактураларды сату барысында ұсталды. Сондай-ақ, тергеу амалдарын жүргізу барысында аттары анықталмаған азаматтар «Жар Батан» ЖШС атты жалған кəсіпорын құрып, ақша қаражаттарын салық салу айналымынан шығару жəне 105 млн. теңгені қолма-қол ақшаға айналдырып, заңсыз қызмет көрсетумен айналысқан əрекетеріне орай қылмыстық іс қозғалды. Бүгінгі күні күдікті қамауға алынып тергеу амалдары жүргізілуде. Сондай-ақ, əдейi банкроттық жасау əрекеті бойынша 10 қылмыстық іс ашылды. «Көлеңкелі» экономикаға қарсы əрекет етуде, ең бастысы айналымдағы алкогольдік өнімдер шығаратын жасырын цехтардың жəне басқа да заңсыз əрекеттердің алдын алу бойынша 8 қылмыстық іс қозғалып, заңсыз жұмыс істеген 3 цех жабылды. Жалған ақша жасаумен айналысатын 1 жасырын цех анықталды. Бұл ретте, жалған 55 мың теңгені, яғни номиналы 1000 жəне 500 теңге ақша жасап жəне оны сатумен айналысқан М.Қазбекова жəне А.Өтегеновалардың топтары құрықталды. Түйіндеп айтқанда, заңнаманы білу, сыйлау, құрметтеу сынды құндылықтардан тұратын құқықтық мəдениетті сақтау баршаның парызы. Мемлекет тарапынан сенім артылып, лауазымды қызметтер тізгіні берілген азаматтар бұл міндетті ет жүректерімен сезініп қана қоймай əркез көңіл түкпірінде сақтап, соған лайық елдің, мемлекеттің алдындағы парыздарын адал атқара білсе құба-құп. ТАЛДЫҚОРҒАН.

«Ел ағасыз болмас» демекші, ел ішінде дария кеуде, қазына, аузы дуалы қариялар баршылық. Білермен, елге ықпалы жүретін, елім дегенде ішкен асын жерге қоятын, менде болғанша, елде болсын деп елдің қамын ертерек ойлайтын аға буын легі əлі таусылған жоқ. Олар білікті де білімді, көрген-білгені көп, кешегіні де басынан өткізген, бүгінгіні де білетін үлкендер тобымен толығып жатыр. Бұл, əрине, өмірдің жалғасы, ешқашан таусылмақ емес.

Ардагерлер – алтын ќазыќ Біздің ұлы батыр бабамыз Райымбектің атымен аталатын ауданда зейнеткер қариялардың ұйымдары бар. Олар 64 бастауыш, бір аудандық ұйымға біріктірілген. Бұлардың барлығы: «Бəрін де көрдіңіздер, бəрін де бердіңіздер, Бəріне көндіңіздер, бəріне сендіңіздер», деп Мұқағали жырға қосқандай, өмір өткелдерінің барлығынан өткен, тəжірибелері жеткілікті, бүгінгі тірлікті жатсынбай, шама-шарқынша өз үлестерін қосуға дайын ақсақалдар мен ата, əжелер легі. Тəуелсіздіктің алғашқы таңы атып, бойындағы бұғау, ойындағы кісен алынғаннан бастап, жаңаша өмір сүрудің дабылы қағысымен, бүгінгімен біте қайнасып, кедір-бұдыр кедергілермен күресті еркін бастап кеткен еді аға буын. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдары небір қиыншылықтар болды. Осы тығырықтан шығудың жолын қариялар тапты. Жалаңаш – бұрынғы Кеген ауданының орталығы болған елді мекенде сол жылдары түнде адамдар көшеге шығудан қалып, бұзақылар бел алып, елді тонап, қорқытып, үрей туғызған еді. Мұратбек бастаған ақсақалдар атты жасақ құрып, түнде өздері бастап көше-көшеге шығып, бұзақылар мен басбұзарларға тыйым салды. Көп кешікпей Жалаңаш ауылында тыныштық орнады. Тағы бір мысал. Өздері бата беріп, тойын өткізген жас отбасы жыл өтпей жатып, ажырасатын болдық деп Мұратбекке келеді. Мəселе, келіннен емес, енеден екен. Жас келінді адуынды ене «отырса опақ, тұрса сопақ», «ақырын жүрсе шуаяқ, қатты жүрсе қуаяқ» жасап, үйге сыйғызбайтын болған. Мұратбек ақсақал ене, күйеу мен келін, құда-жекжатты ақсақалдар алқасына салып, келістіріп, табыстырған еді сонда. Олар қазір үбірлішүбірлі, үлгілі отбасы болып отыр. Қарқара ауылы Қырғызстанмен шекаралас, күре жолдың бойындағы елді мекен. Сол кездері онда мал ұрлығы белең алып, ауылда тəртіп нашарлады: күл-қоқыс көшеге төгіліп, көршілес ауыл тұрғындарының арасында ұрыс-керіс, дау-дамай көбейді. Ауыл ақсақалдары кеңесінің төрағасы Əбдірасыл қарияларды жинап, ақылдасты. Тəртіпке шақыратын учаскелік полиция инспекторы жоқ, не істеу керек? Өздері ұйымдасып, полиция инспекторын ұстауға қаржы жинап, жасақ құрып іске кірісті. Соның нəтижесінде ауылда тəртіп орнады, ұрланған малдар кері қайтарылды. Ал Сарыбастаудың көрші Ұйғыр ауданымен жаз жайлауы, қыс қыстауы

бір. Мал ұрлығы өршіді, мал табын-табынымен жоғалатын болды. Ақсақалдар алқасының төрағасы Əшірбек түнгі атты жасақ құрып, аңдып, ұрыларды құрықтады. Сөйтсе, ауыл ұрылары тау асырып, арғы беттегі Сүмбеге, Сүмбенің ұрылары сол жақтың малын бері асырып, айырбастап пайда табады екен. Сөйтіп, екі жақтың ұрыларына да тұзақ салынды. Бүгінде Сарыжаз ауылы ардагерлер кеңесінің төрағасы Мэлс Мамытханов қоғамға жат мінез танытып жүрген, ұсақ ұрлық жасап, ағайынның араздығын қоздыратындарды тезге салуда. Мəселен, бұзақылардың Дидар Шалабаев деген азаматты соққыға жыққанын естіп, кінəлілердің айыбын мойындарына қойып татуластырған еді. Ауылда мектептен қашып, оқымай кеткен балалардың атааналарын шақырып, үш баланы Сарыжазға кəсіптік лицейге түсірген болатын. Бұл бірер мысал ғана. Ауданымыздағы 23 ауылдық округтегі ақсақалдардың істеп жатқан осындай жұмыстары жетерлік. Ел емес пе, ағайынның араздығы, дау-дамай болмай тұрмайды. Оны шама-шарқынша осы ақсақалдар-ақ шешіп келеді. Біздер елдің ең шетіндегі Қытай мен Қырғызстанның шекарасында тұрып жатырмыз. Шекараның тыныштығы, шекарадағы елдің бірлігі – басты байлығымыз. «Ел сырты – жаусыз, ел іші – даусыз» болса екен деп, ақсақалдар түн ұйқысын төрт бөледі. Осы тұрғыда ауылауылда қолға алынып жатқан қариялар бастамасы көңіл қуантады. Бірақ, ауыл ақсақалдарының осындай қоғамдық еңбегі еленіп жатқан жоқ. Ардагерлер туралы заң жобасының Парламентте жатқанына ондаған жылдар болды. Аға ұрпақтың қатары уақыт өткен сайын азайып барады. Мысалы, біздің ауданда 9 соғыс ардагері мен 23 соғыс ардагерінің жесірі ғана қалды. Ал тыл ардагерлері болса – 750. Олардың да қатары азаюда. Ащы болса да айтайын, бəзбіреулер ардагерлерді масыл ретінде есептейтін сияқты. 2011 жылдың тамыз айынан бастап «Медиация туралы» ҚР Заңы қолданысқа енді дейді, заңгерлер. Бірақ ол əлі іске асқан жоқ. Оның жүзеге асырылу механизмі əлі шешілмеген. Медиация, медиатор ісі – бұрынғы қазақ билерінің істеп кеткен жұмысы. Ел ішіндегі даудамайды бітімгершілікпен келістіріп, екі жақты да риза ететіндей етіп шешудің мүмкіншілігін туғызатын шара еді ол. Осындай істің түйінін жер-жердегі ақсақалдар шеше алады емес пе? Мен Райымбек ауданында ардагерлер ұйымы құрылғалы бері ақсақалдар

ұйымын басқарып келемін. Елдің бірлігі, ынтымағы қалыптасты. Өткен Президент сайлауында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа аудан сайлаушылары 100 пайызға жуық дауыс берді. Парламент сайлауында да «Нұр Отан» партиясына көп дауыс берген облыстағы үш ауданның бірінен саналамыз. Сол саяси науқандардың алдыңғы легінде қариялар мен ақсақалдар жүрді. Бүгінде біз өткенімізді екшеп, оларды бүгінмен байланыстырып, ертеңгімен жалғастыруды мақсат етіп жатырмыз. Ауданда 64 ескерткіш бар: ел қорғаған батырларымыз, елді жырлаған ақындарымыз, елімізді ел еткен қайраткерлеріміз ел есінде мəңгі қалдырылып, ескерткіш боп тұғырға қондырылуда. Ел қорғаған ұлы батыр бабамыз Райымбекке ауданнан үш жерде жəне Алматы қаласында, елдің басын біріктірген абыз бабамыз Шоғанға, батырлардың басын қосып, батасын беріп, елдің бүтіндігін ойлаған Əлмерекке, «Бала өлгенше, шал өлсін» деп ұрпақ қамын ойлаған Қарқара-албан көтерілісінің көсемдері Ұзақ, Жəмеңке, Қазыбекке, Ұлы Отан соғысының боздақтарына 24 ауылда, соғыс жесірлері мен 19371938 жыл құрбандарына Кеген ауылында, біртуар абзал азамат Дінмұхамед Қонаевқа еңселі ескерткіш қойылды. Мұқағали Мақатаевтың 80 жылдығы халықаралық деңгейде өтті. Келген меймандар: «Мұндай да берекелі ел, шұрайлы жер болады екен. Мұндай елден Мұқағали шықпауы мүмкін емес еді, Мұқағалиы бар сендер бақыттысыңдар, əлі талай Мұқағали шығады осы жерден», деп тарқасты. Мұқағали мұражайы қайта жасалып, жаңарып, жабдықталды. Жыл сайын онда республика деңгейінде мүшəйра өтіп тұрады. Сондай-ақ, Кегендегі Ораз Жандосов атындағы мұражай қайта жөнделіп жатыр. Күзге қарай есігін айқара ашады. Мектептерде 12 жерде өлкетану мұражайлары мен бөлмелері бар. Бұлардың барлығының өлкемізді ұрпаққа танытуда, тарихымызды тануда өлшеусіз үлесі бар. Аудандағы ауылдардың келбеті жыл сайын жаңарып, жасарып, көріктеніп келеді. Елді мекендерде еңселі ғимараттар, көп қабатты үйлер, балабақшалар, мектептер, мəдениет үйлері бой көтеруде. Экономикалық өсу, саяси тұрақтылық, ел ішінің тыныштығы – халқымыздың ынтымақ, бірлігінің орнықты болуына байланысты. Соның бел ортасында аға буын қариялар жүр. Олар жас ұрпақтың қуанышы мен мақтанышы. Мұқағали айтпақшы: «Айналайын, қарт бабалар, Ұрпағыңа не айтасың артта қалар. О, тірі шежірелер, қалдырыңдар, Қанеки нелерің бар, салтқа жарар», – дегенге ақсақалдар ұлттық салт-дəстүр, əдет-ғұрып, сананы қалыптастыруда. «Ата-баба дəстүрі – ұрпаққа аманат», деп аталар мен əжелер, апалар мен əкелер, дəстүрін дамытып, жас ұрпақтың санасына ұлттық сəуле түсіру мақсатында аянбай еңбектенуде. Совет ОРАЗАЕВ, Райымбек аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Алматы облысы, Кеген ауылы.

 Көзқарас

Торєайдан мўнай табыла ма? Қандай да бір жүзеге асырылған істің бастамашысы болады. Біздің қазақ теңеу сөзге, əсірелеп, көркемдеп сөйлеуге аса шебер халық қой. Ондайда «бұл іске ол мұрындық болды» дейді. Бүгінде идея иесі деп жүрміз. Сапар Ысқақұлы сондай жақсы істерге үнемі мұрындық болып жүретін азамат. Сапар Ысқақұлының осы кезге дейін елі үшін атқарған игі істерін айтып тауыса алмайсыз. Солардың əрқайсысы қызықты хикая, тыңдасаң еш жалықтырмайтын əдемі əңгіме. Ол – жиһангерлікпен əлемнің жүзден астам елі мен жерін аралап саяхаттай жүріп, Оңтүстік полюс пен Солтүстік полюске барып, сонда тəуелсіз Қазақстанның көк туын желбіреткен қазақ. Меценаттық, қайырымдылық жолымен өнер мен мəдениетке қаржы бөліп, қамқорлық көрсетіп жүретіні көпке мəлім. Бар қаржысын жұмсап, ол жетпеген соң, банктен жүздеген миллион теңге қарыз алып, алты жыл бойы салған Қобыз сарайы тəуелсіздігіміздің 20 жылдығы қар саңында бой көтеріп, қала сəулетіне сəулет қосқан көрікті ғимараттардың біріне айналды. Астанамызда арнайы Қобыз сарайының салынып, іске кірісуі республикамыздың мəдени өміріндегі айтулы оқиға болды. Онда қазір қазақтың қылқобыз бастаған «Көк түріктер» атты көне ұлт аспаптар ансамблі құрылып, көрермендерге қызмет көрсетуде. Қобыз сарайының сыртқы келбеті еш ғимаратқа ұқсамайтын ерекше болса, ішкі концерт залының көрік-сəулеті де көз сүйсіндіреді. Қазақтың керемет кең киіз үйінің ішінде отырғандай əсерде боласың. Соңғы кезде Сапекеңнің ойына Торғай мұнайы кіріп алып, шықпай қойды. Көршілес Қызылорда мен Ақтөбе облыстары өз жерлерінен

табылған мұнайды өндіріп, ел игілігін көріп отыр. Ал Торғай облысы болса, бір емес екі рет жабылып қалып, қайта ашылар түрі көрінбейді. Оның үстіне бұрынғы шаруашылықтары шалқыған кеңшарлардың жаппай жекешелендіріліп, ыдырап кетуіне байланысты жұмыссыз қалған ел көшіп, халық саны азайған үстіне азая түсуде. Ал жамбасының астында жатқан қара алтын көздерін ашып, мұнай өндірсе, жұмыссыздарға жұмыс, табыссыздарға табыс емес пе. Ұлы Торғай ойпатының көп жерін Амангелді жəне Жангелдин аудандары алып жатыр. Екеуі де тағдырлас тарихи аудандар. Бұл ел, бұл жер Абылай жорықтарында тұлпар мініп, ту ұстап, қол бастаған Шақшақ Жəнібек пен Тілеулі батырлардың, Кенесары ханның патша əскерімен шайқастарында ерен ерлік еткен Иман мен Жəуке батырлардың, 1916 жылғы Торғай көтерілісінің хас батырлары Аманкелді Иманов пен Кейкінің, Алаш арыстары Ахаң мен Жақаңның, Сырбай мен Ғафаңдардың елі. Сонымен бірге, Қойлыбай бақсының шəкірті Тілеп қобызшы мен əулие Назар абыз, Сатыбалды мен Файзолла ишандар, Құлымбет əулие, Оспан қожалар жəне басқа ишандар мен əулиелер жатқан киелі де қасиетті мекендер. Сол себепті де Торғай елі жүдеушілікке ұшырамауы тиіс. Осы ойлар Сапекеңің түн ұйқысын төртке бөліп, мазалай берді-мазалай берді. Алайда, мұнай шығаратын күш қайда? Қаржысы болса, ойланбай осы іске салып, аямай жұмсар еді. Бірақ жоғарыдағы жүздеген миллион теңге несиесін кемі он жылда өтей алса жақсы. Үкіметтің Торғай мұнайына əзір көңіл бөлер ойы жоқ. Енді қайтпек керек? Өзі сияқты Торғайға жаны ашитын қаржылы азаматтарды тауып, соларға ел атынан салмақ салып көрсе қайтер еді? Несі бар,

тамаша идея! Осы ойға мықтап бекінген ол кəсіпкер ел азаматтарын ой елегінен өткізе бастады. Бірақ Қостанай, Торғай төңірегінен ондай мол қаржысы бар адамның төбесі көрінбеді. Сапар енді өзге өңірлерден қаржылы азамат табуға қам жасады. Тапты да. Олармен түрлі кездесу кездерінде кездесіп сұхбаттасып жүретін-ді. Жақсылап танысқан, біліскен. Серікжан, Махмұт есімді кəсіпкер азаматтар өзі секілді аңқылдаған ақ көңіл, өз елдерінің Атымтай жомарт, меценаттары екен, достасып кетті. Бірі Шымкент, екіншісі Алматы қаласының тұрғындары, Тілеп қобыз сарайының ашылуы мен концертін көріп тамашалап, Сапарға өте риза болып қайтқан. Өздері Қызылорда облысының тумалары. Сапекең Торғай жері олардың да ата-бабаларына қоныс болғанын, Сыр елі мен қыр елі жаз жайлауда шұрқыраса табысып, бірге жайлағанын, бүгінгідей ел жүдеушілікке ұшырап отырған жағдайда қол ұшын созып, мұнай өндіруге атсалысуларын сұраған. Серікжан Сейітжанұлы «Оңтүстік мұнай-газ» компаниясының президенті, мұнайды барлау мен өндірудің қыр-сырын жəне қиындықтарын өте жақсы біледі. Торғай мұнайының тереңде жатқанынан, жол қатынасының жоқтығынан хабары бар. Дегенмен, ойланып, қабырғасымен кеңесе келіп, келі сімін берген. Əрине, бұл бір адамның келісімімен бітпейтін аса ауқымды шаруа. Оған облыс басшылығы мен сол өңірдегі екі ауданның əкімдерін де тарту керек. Ал олар өз кезегінде мəселені Үкімет басшылары алдына қоюлары тиіс. Сапар Ысқақұлы енді Торғайда алғашқылардың бастарын қосып, мəжіліс өткізуді ұйымдастыру шарасына қызу кірісіп кетті. Алдымен өзі

мұнай бар делініп жүрген Амангелді мен Жангелдин аудандарының оңтүстік төңірегіндегі бұрынғы кеңшарлардың аумағын шарлап, аралап қайтты. Сол сапарда жүргенде, əр жақпен сөйлесіп, 24 маусым күні Торғай қаласында кездесу келісілген. Сапар Торғайға өз тобын ертіп барды. Топ құрамында Парламент Мəжілісінің бұрынғы екі мəрте депутаты Əбдіжəлел Бəкір, алматылық журналист-жазушы Өтеген Əбдіраман жəне мен болдым. Келісілген күні Торғайға Шымкенттен Серікжан Сейітжанұлы, Қостанайдан облыс əкімі Нұралы Садуақасов ұшып келді. Ал Махмұт Нəлібаев сырқаттанып қалуына байланысты келе алмапты. Сонымен бірге, Амангелді, Жангелдин аудандарының əкімдері Жансұлтан Тəукенов пен Асқарбек Кенжеғарин қатынасты. Кеңесте мəселені талқылау барысында өткен ғасырдың, шамасы, жетпісінші жылдары мұнай бар-ау деп барланған жерлердің геологиялық картасы жайып салынды. Жер қыртысы қабаттарының құрылыс-құрылым ерекшеліктері бойынша мұнай 1500 метрден, яғни біржарым километрден əріде жатқаны анық екені айтылды. Мұншалықты тереңде жатқан кенге жету үшін оған жеті мың метрге дейін жете алатын аса қуатты бұрғы қондырғысы қажет екен. Ондай аса қуатты бұрғы қондырғысының бағасы да аса қымбат, 21 миллион АҚШ доллары тұратын көрінеді. Ал жерді 7 км. тереңдікке дейін тесіп, əр ұңғылауға жеті миллион доллар жұмсалады екен. Жəне бір ұңғы салғанда мұнай сол жерден атқылай қойса жақсы, шықпаса 7 миллион доллар желге ұшты деген сөз. Демек, шылқыған байлыққа шылқыған шығынға батып барып қол жетеді екен.

Сол кеңесте өткен ғасырдың соңғы ширегінде Ресейдің Сібір өлкесіндегі Түменнен мол мұнайдың алғаш қалай табылғаны сөз болды. Қырық рет бұрғы салғанда шықпай қойған. Бас геологы əзербайжан жігіті екен, жазаға тартыла жаздайды, тағдыры қыл үстінде тұрады. «Жаратқан Алла, бар мұнайды неге қимай, шығармай тұрсың? Құрбаның-ақ болайын, абыройымды айрандай төкпе», деп жалбарынса керек, Құдайдың құдіретімен бұрғыны 41-ші рет салғанда атқылаған мұнай фонтаны бұлтқа жеткен ғой. Қыпқызыл шығыннан соң, шылқыған мол байлыққа кенелген. – Міне, – деді Серікжан Сейітжанұлы, – естіп отырсыздар, Торғай мұнайы оңайлықпен алдырмайды. Жоғарыда айтылған шығындардың сыртында жапан далада жатқан жерге құрылыс материалдарын, мұнара мен бұрғы құрал-жабдықтарын жүк машиналарымен тасымалдап жеткізуге, жұмысшылардың вахталық ретпен жұмыс жасауын қамтамасыз етуге жұмсалатын шығындарды ойша елестетіп көріңіздер. Орасан зор қаржы жұмсап, орасан зор еңбек етіп, шелектеп тер төгуге тура келеді. Мен Торғай елі үшін, өздерің сияқты торғайлық патриот достарым үшін тəуекел деп, Торғай мұнайына бұрғы салуға бел байладым. Ал оған дейінгі ұйымдастыру шаралары: мəселені республика Үкіметі алдына қоюға қажетті құжаттарды дұрыстап дайындау, одан соң оларды тиісті орынға жеткізіп, рұқсат алу секілді жұмыстар өз мойындарыңда, – деп, өз шешімін баян етті. Сөз түйіні осы болды. Облыс əкімі Нұралы Садуақасов Торғайдан мұнай көзі ашылып жатса, оның облыстың əлеуметтік өміріне, экономикасына үлкен өзгеріс енгізетінін, зор өрлеу туғызатынын, сол себепті өзіне қатысты шаруаларды тыңғылықты тындыруға күш салатынын айтты. Содан кейін

С.Сейітжанұлы өз тікұшағына облыс əкімі мен Сапарды мінгізіп алып, болашақта мұнай шығады, деп жобалаған сол ауданның оңтүстік өңірін ауадан барлап қайтты. Келесі күні Сапар қаланың ең кең мейрамханасында Торғай топырағында жатқан барша əруақтарға арнап, көршілес екі ауданның құрметті ақсақалдарын шақырып ас берді, ақ бата-алғыстарын алды. «Өлі риза болмай, тірі байымайды» деген сөзді қағидадай сақтайтын халықпыз ғой. Сол қасиетті Торғай топырағында бəріміздің де əкешеше, ата-бабаларымыз жатыр. Бүгін солар, барша əруақтар бізбен бірге торғайлықтардың бағы жануын тілеп, Алладан сұрап жатқан шығар, ел тілегі қабыл болар, деген үміт-сеніммен, қуанышты көңілмен Астанамызға оралдық. Серікжан Сейітжанұлы да, Махмұт Нəлібаев та қайраткер десе қайраткер, айтулы біртуар азаматтар екен. С.Сейітжанұлы – техника ғылымдарының докторы, ғалым,

ондаған ғылыми мақалалар мен бірнеше монографиялық еңбектің авторы. Өзінің де жеке бизнесін дөңгелетіп, табысты кəсіпорындарға айналдыра білген білікті де іскер кəсіпкер. Махмұт туралы да соны айтуға болады. Бұл екі азамат тізе қоса отырып, Торғай мұнайын барлауға өз ынта-ықыластарымен инвестиция құйып, табылған жағдайда оны өздері өндіретін болса, мұның өзі тарихи маңызы зор оқиға болар еді. Серікжан, Махмұт сияқты отандық кəсіпкерлеріміз аяғынан тұрып, кез келген кен орындарына барлау жүргізіп, бұрғы салуға, кейін оны өндіріп игеруге толық қабілетті екенін көрсетіп отыр. Ендеше, Торғай мұнайын барлап игеруді құлшынып тұрған өзіміздің ер жігіттерімізге тапсырып, сенім білдірейік демекпіз. Жұма-Назар СОМЖҮРЕК, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.


8

www.egemen.kz

 Көкейкесті

 Өнеге Қамшының сабындай қысқа өмірай... Тіршілігінде халқымыздың абзал азаматтарының қатарынан табылған, ашық дидары күлімдеп, маңдайы жарқырап жүретін Əшімжан Ахметов бүгін арамызда жоқ. Тəуелсіз еліміздің ертеңгі болашағы үшін іске асыру керек деген үлкен ойларын, ғылым мен білім саласына енгіземін деген үлкен арманын ол өзімен бірге ала кетті. Шын мəніндегі қайраткер-ғалым еді. Елім, халқым деп қызмет еткен осындай парасатты адамның өмірінің қысқа болғанына өкінесің...

Əшімжанмен институтқа түсуге келген көкөрім, бозбала шақта танысып, екі жыл студенттік өмірдің арманшыл жарқын да жақсы күндерін, білімге алаңсыз құлшынған сəттерін бірге өткіздік. Ол ə дегеннен-ақ біздің арамызда жалғыз озат студент, білім бəйгесінен оза шауып, Ғани Мұратбаев атындағы үздік стипендияның иегері атанып, курстың көшбасшысы болып шыға келді. Ойдан-қырдан қосылып, бірімізді біріміз алаламай үлкен қалада жастық дəуреннің қызығын да, шыжығын да бірге бөлісіп

Із

жүрген біздер Əшімжанды тек қана осындай өнеге-өреден көруге, сондай болуға тиісті адамдай қабылдадық. Өмірінің соңғы сəтіне дейін ол осынысынан айнымады. Солай, қолға алған қай істе де алдыңғы қатарда ғана жүретін азамат болып қалды. Əшімжан үшінші курстан бастап Ленинградтың технология институтына ауысып, оны үздік бітіріп шықты да, өзін ұядан ұшырған Таразға оралды. Жай ғана оралған жоқ, қолында Қазақстан химия өндірісінің алыбы – қосарлы суперфосфат зауытына талапты жас маман ретінде жұмысқа жіберілген жолдамасы бар. Тағы да осы арада басымыз тоқайласып, үлкен зауытта бірге еңбек еттік. Жалындап жүріп жұмыс жасады, білімін де, білігін де көрсете білді. Өзін маман ретінде ғана емес, адам ретінде танытты. Өндірісте шыңдалу мектебінен өткен өзіміздің Əшекең Жамбыл су шаруашылығы жəне құрылыс институтына ауысып, оқытушы-ғалымдық қызметке біржола бет бұрды. Нева жағасындағы алыс қалада жүріп көңіліне тоқып қайтқан ғылыми іргелі тақырыпты қаузап, ақыры сол Ленинградтың технология институтында алдымен кандидаттық, содан соң көп ұзамай докторлық диссертацияларын қорғады. Əшімжанның əр ғалымға өнеге-үлгі боларлықтай бір ғажап қасиеті, қолға алған жұмыстарын мейлі шаруашылық немесе ғылыми болсын, барынша өте ұқыптылықпен терең талдаудан өткізіп, нəтижесіне көзді жеткізіп барып, көптің талқысына салатын. Бұған шыдам да, табандылық та қажет еді, осының бəрі оның адамдық парасатында, ғалымдық бейнесінде жетіліп, артылып жататын. 1992 жылы ол докторлық диссертациясын қорғағанда, жанкүйер досы болғасын, тілектестігім мен қолдауымды білдіру үшін Жамбылдан арнайы келіп, досымның қасынан табылдым. Сыншыл да қатаң, талапшыл үлкен ғылыми ортада қорғауға ұсынылған еңбектің тақырыбы органикалық емес заттар технологиясы мен экология ғылымы проблемасының, екі ғылым саласының ұштасқан жерінен бастау алып, дамып, негізгі ауқымды іргелі ғылыми қағиданың орнығып, өрісін табар арнасы еді. Мінбеде тұрған, ішкі толқуын қашандағыдай сабырлы ұстамдылығына жеңдіре білген Əшімжан айлар, жылдар бойы түбегейлеп зерттеген тақырыбының тұжырымдамасын қолмен қойғандай баяндап шықты. Өзектілігіне, ғылыми сарабдалдықпен орындалғанына беделді ғылыми кеңестің ешбір күмəні болмаса да, Əшімжанның бұл еңбегі қызу да жан-жақты талқыланды. Білімі де, зердесі де сұңғыла жігітке əрқайсысының салмағы да, мəні де зор 37 сұрақ қойылды. Кеңес мүшелері – химия ғылымының мүйізі қарағайдай атақты білгірлері өзіне аса сенімді, докторлық атақты қорғауға ұсынған тақырыбын өндіріс тəжірибесімен ұштастыра зерттеп, тамаша зерделей білген жас ғалымның қойылған əрбір сауалға күмəнсіз, орнықты, мүдірмей берген жауабына өте риза болысты. ТМД елдеріне аты мəлім ғалым, фосфор өнеркəсібінің негізін салушылардың бірі профессор В.А. Ершов мінбеге шығып, ғылыми кеңестің сол күнгі жұмысына, ғалым Əшімжанның табысты еңбегіне шынайы ризашылығын өзгеше бір ықыласпен білдірді: «Мен 20 жыл бойы табан аудармастан осы ғылыми кеңестің мүшесі болған кезімде бір жолы ғылым докторы дəрежесіне ғылыми еңбегін қорғаған бір ғалымға 21 сұрақ берілген еді. Бұл осында отырғандардың көпшілігінің жадында. Соны көп жылдардан бері əңгіме етіп келіп едік, ал бүгін міне қазақстандық əріптесіміз Əшімжан Ахметовке 37 сұрақ берілді. Көңіл аударуларыңызды сұраймын, анау-мынау емес, 37 сұрақ! Жəне қандай сұрақтар! Соның біріне де мүдірмеді сабазың! Ғылыми тұрғыдан мейлінше өте түсінікті, тамаша, сауатты жауап алдық, сондықтан мен бұл жас ғалымның докторлық дəреже алуға əбден лайықты екеніне екі қолымды бірдей көтеріп қолдап дауыс беремін жəне барлық кеңес мүшелерінің оны қолдауын сұраймын». Қандай əділ айтылған баға! Досыма деген мақтаныш сезімі көңілімнен асып, төгіліп, қуаныштан толқып отырдым. Өмір көші өз жолынан айнымай өтіп жатты. Ұмытпасам, 1993 жылы техника

8 тамыз 2013 жыл

ғылымдарының докторы өзіміздің Əшекең Жамбылға оралып, «Қаратау фосфор холдинг компаниясында» (қазіргі «Казфосфат» ЖШС) бас директордың орынбасарлығы қызметіне келді. Жаңарудың сол алғашқы қиын да күрделі жылдарында химиялық зауыттарда, ғылыми зерттеу жəне жобалау институттарында жаңа технологияларды өндіріске енгізудің науқаны басталды. Пештен шығып, ауада жанып жатқан улы газды табиғи газдың орнына пайдалану, қоршаған ортаға фосфор қалдықтарының зиянын тигізбес үшін оларды минералды тыңайтқыштарға жəне басқа өнеркəсіп тауарларына айналдырудың өмірлік мəні зор жұмыстары өндіріске бірінен соң бірі енгізіліп жатты. Əшімжан осы жұмысқа қос білегін сыбанып белсене кірісіп кетті. Күні-түні дамылсыз еңбек етті. Демалыстың не екенін қаперіне де алмады. Ой тереңінен қайнап шыққан идеяларды өмірдің, ең бастысы, адам тіршілігінің қажеттілігіне айналдыру жолында ол өзінің білімін де, ұйымдастырушылық қабілетін де жұмсай білді. Жұртты соңынан ерте білді, жақсы істердің табысты боларына сендіре білді. Досымның сонау жас кездер-

ден бергі адамдық өн-бойынан табылған көшбасшылық сол қасиеті осы тұста да өзінің дағдысынан жаңылған жоқ. Қаржы тапшылығы, əртүрлі экономикалық, өндірістік іркілістер іргелі үлкен мақсатты бірден ойдағыдай жүзеге асырып тастауға мұрша бермесе де, Əшімжан сынды ғалым-маман қолға алып, бастаған жұмыс өзінің өзектілігін жоғалтпады, күн өткен сайын қажеттілігі айқын сезіліп, өміршеңдігін дəлелдей түсті, өйткені бұл еліміздің инновациялық дамуына негіз болатындай қарышты талпыныс еді. Сол əрқилы қиыншылығы бастан асқан кездегі Əшімжан Ахметов жетекшілік жасаған тікелей өндірістің қайнаған ошағында жүйелі басталған ғылыми-практикалық іргелі жұмыстар осы күнге дейін жалғасын тауып келеді. Ғалымның аты өлсе де, хаты өлмейді деген аталы сөздің дəйегі осы да. Ол алдына ауқымды мақсаттар қоюдан, соны іске асыруға құлшынудан өзіне өзгеше талмас жігер, қуат алатындай күйде жүретін. Өміршең ойларын жүзеге асырудың нақты жолы халық атынан жоғары заң шығару билігіне өкіл болып бару деп білді де, келесі жылы Əшімжан Жоғарғы Кеңестің депутаттығына өз кандидатурасын ұсынуға бел буды. Екеуміз Жаңа Жамбыл фосфор зауытының бас директоры Талғат Əжібаевтың алдына бардық. Мен зауыттың бас инженері болып қызмет жасайтынмын. Əшекең өзі жанжақты бүге-шігесіне дейін əбден ойластырып, мұқият жазып-сызған бағдарламасын, жоспарын түсіндіріп айтып берді. Əр сөзі, əр сөйлемі өмірдің жаңа кең тынысын білдіріп, халықтың тіршілігін, тұрмысын жақсарта түсудің келелі нақты мəселелерінің жанды көріністері ап-айқын мағынасымен сөйлеп тұрған өміршең бағдарлама оның азаматтық биік кредосы болатын. Ақылдастық, өзара пікірлестік. Бұл кездесудің түйіні – əріптесіміз үлкен жолға шығуға нартəуекел жасады. Бұл 1994 жылғы есте қалған оқиғалардың бірі еді. 1996 жылғы Парламент сайлауында да ол жерлестерінің сенімінен шықты. Парасаты биік, өмірлік мақсатмұратынан аласармаған нағыз азаматқа ел-жұртының бұдан асқан бағасы бола ма! Əшімжанның халықтың сенімін ақтаған, көңілінен шыққан көп жұмысының бірі де, бірегейі де бір кездері негізі қаланған химия өнеркəсібінің Жамбыл облысындағы сақталып қалуы еді. Айлар бойы еңбекақысын ала алмай, аштық жариялап жатқан Жаңатас пен Жамбылдағы химия өнеркəсібінің қызметші, жұмысшыларына барып жағдайды өз көзімен көріп, біліп, олармен бірге күйзелген сəттеріне де куə болғанмын. Сондағы Əшімжанның жан толқынысын сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Сол сапардан Астанаға оралған Əшімжан Ахметов Үкіметтің атына депутаттық сауал жолдап, шынайы талаптарының шешілуінен торыға бастағандарға көмек жасатып, аштықты тоқтатты.Тура жолдан қайтпайтын қайсар мінезімен тайсалмастан, Мəжілісте, Үкіметте химия өнеркəсібінің бүгінгі жағдайы мен болашағы туралы өзекті де дəлелді мəселелерді үнемі қоюмен болды. Міне, соның арқасында Қаратау фосфорит бассейні мен Жамбыл химия өнеркəсібі бүгінгі күнге дейін тоқтамастан халық игілігі үшін қызмет етіп келеді. Əшімжансыз өткен бір жылдың ішінде дос туралы ойларға əр сəт оралып отырдым, оның мағыналы да талмас жігерге толы өмір жолынан жадымда қалғандарды жаңғыртуды өзімнің достық парызым деп санадым. Тіршілігінде достық парызды шынайы мағынасында өзі де мінсіз орындаған азаматтың бейнесінен адамдық адалдықты танығанымды айтқым келді. Досымжан БЕРЖАНОВ, техника ғылымдарының докторы, профессор.

ТАРАЗ.

Қызылордаңыз негізінен аграрлы аймақ болып саналады ғой. Оның ішінде күріш шаруашылығымен аты шыққаны да мəлім. Бір кездері ен даланы кетпенімен игеріп күріш сепкен Ыбырай Жақаевтың бүгінгі ізбасарлары аз тірлік атқарып жатқан жоқ. Дегенмен де күріш кластерінің даму динамикасы айтарлықтай деп те айта алмаймыз. Облыс əкімі Қырымбек Көшербаев аймаққа басшылыққа келген бетте бірнеше саланы дамытуға басымдық берді. Соның ішінде осы күріш шаруашылығы да бар. Жақында күріш кластерін дамытуға байналысты үлкен жиын өтті. Сол мəжіліс кезінде аймақ басшысы қадау-қадау мəселенің бəрін басын ашып айтты.

қарастыруды ұсынды. Сондай-ақ, осы қадам арқылы олардың бизнестеріне кедергі келтірейін деп отырмағаны, керісінше шаруашылықтардың жағдайы жақсарса, ондағы өнімділікті көтерсе, оның бизнеске де тиімді болатыны айтылды. Ауылда жұмыс істеп жүрген күрішшілердің айлығын көтеріп, оларға жағдай жасалмаса, ертеңгі күні күріш өсіретін адам қалмайды. Ал бизнесмендер сонда қайтпек? Күрішті қайдан алмақ? Бұл мəселені де кейінге шегермей, осы

жөніндегі жұмысымыз сын көтермейді. Облыста тамшылатып суғару технологиясына ден қоймай келеміз. Биылғы жылы тамшылатып суғару арқылы 132 гектар ғана көпжылдық жеміс жəне жүзім дақылдары егілді. Бұл өте аз. Осы тұрғыда көрші Оңтүстік Қазақстан облысының жұмысын барып көруге кеңес берер едім. Сонымен қатар, кеше ғана Қазалы ауданында іссапарда болу барысында «РЗА» акционерлік қоғамының 2 гектар жерге тамшылатып суару арқылы жүгері

1 гектар күріш өндірісіне кететін орташа шығын 166,7 мың теңге көлемінде. Сонда кеткен шығынның төрттен бір бөлігін мемлекет субсидиялап отыр. Былай айтқанда, əр өндірілген килограмм күріштің өзіндік құнын 11,5 теңгеге (25,5%) мемлекет төмендетіп отыр деген сөз. Бұл шаруашылықтар үшін үлкен қолдау емес пе? Сондай-ақ ауылшаруашылық тауарын өндірушілер үшін салықтың жеңілдетілген жүйесі қарастырылған. Алайда, шаруашылықтар бұл қолдауды дұрыс пайдаланбай отыр. Себебі, жоғарыда айтып өткендей көктем айларында қаржы қажет кезде күрішті өзіндік құнынан төмен бағалап, өткізіп жібереді. Сондықтан қаржыландырушы компаниялардың алдында жыл сайын қарыз болып, соларға тəуелді болып қалған. Биылғы жылдың өзінде егін шаруашылығын қолдау бағдарламалары бойынша қайтарымсыз 2,9 миллиард теңге бөлініп, қазіргі кезде шаруашылық құрылымдарына төленуде. Осыдан келіп, мемлекеттің ақшасын кім пайдаланып жатыр деген ой туады? Бұл жөнінде қазіргі кезде құзырлы органдар талдау жүргізуде. Бізде кейбір инвесторлар шаруашылыққа ауыл шаруашылығы техникаларын сатып əперіп, оған жұмсаған шығынды 2-3 жылдың көлемінде артығымен қайтарып алып жатқан жағдайлары бар. Осыдан келіп туындайтын сұрақ – неліктен шаруашылықтар техниканы лизингтік жолмен сатып алу жөніндегі Үкіметтің қолдауын пайдаланбайды?», деді əкім. Осы орайда барлық деңгейдегі əкімдерге алдағы уақытта шаруашылыққа қаражат салатын кейбір жеке инвесторлардың əрекеттерін қатаң бақылауға алуы керек деген ойымен бөлісті. Ауылдағы халықтың несібесін кім көрінгенге талатып қою жөн емес. Күріш өндіретін шаруашылықтардың тізімі жасақталып, көктемгі егіс жəне егін жинау науқанына қажетті қаржы кім арқылы берілетініне талдау жасалды. Олардың қажетті қаржы көлемін «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ, ауылдық тұтыну кооперативі немесе «АгроХолдинг Байқоңыр» ЖШС арқылы алуына мүмкіндік қарастырылып жатыр. Сонымен қатар, шаруашылықтардың өндірген өнімін тиімді бағаға сатылуына ықпал етудің жолы да реттеледі. Облыс əкімінің орынбасары Рзақұл Нұртаев бастаған жұмыс тобы барлық аудандарды аралап, шаруашылық басшыларымен кездесіп, несие қаржысын тарту жолдарын түсіндірген болатын. Сонымен қатар, шаруашылықтардың пікірлерін тыңдап, жеке-жеке əр шаруашылық бойынша қаржы тартудың қай жолымен баратынын алдын ала талдау жасалды. Соның қорытындысы бойынша, несие серіктестіктері жүйесі арқылы қаржыландыру жолын таңдап отырған шаруашылық саны 64 болса (олардың жалпы егіс көлемі 16,2 мың га), ауылдық тұтыну кооперативтерін құрып жұмыс жасауға ниет білдірушілер 18 шаруашылық (егіс көлемі 19,3 мың га). Ал жаңадан құрылған Агрохолдинг арқылы жұмыс істеуге ниет білдіргендер 79-ға жетіп отыр. Олардың жалпы егіс көлемі 35,5 мың гектарды құрайды. Ал 77 шаруашылық (9,0 мың га) «өзіміз кейін көреміз» деген пікірде екен. Əрбір шаруашылық бойынша жағдай жіті зерттелгені көрініп отыр. «Сондықтан келесі жылдың егісіне қажетті несие тарту үшін облыстық ауыл шаруашылығы басқармасына, «Байқоңыр» əлеуметтік кəсіпкерлік корпорациясымен бірлесіп, жоғарыда аталған қаржыландырудың 3 бағыты бойынша «ҚазАгро» ҰБХ» АҚпен қазан айына дейін тиісті келісімге келу жөнінде тапсырма беремін. Өздеріңіз көріп отырсыздар, Агрохолдингке сенім артып отырған шаруашылықтар көп. Енді соны ақтап шығу керек» деген пікірді ортаға салды аймақ басшысы. Осыған байланысты «Байқоңыр» əлеуметтік кəсіпкерлік корпорациясына «Агрохолдинг» арқылы күрішті сатып алу жұмыстарын осы жылдан бастау тапсырылды. Жəне сатып алу бағасы 40 теңгеден кем болмауы қатаң ескертілді. Шаруашылықтар үшін күріш бағасы тиімді болуы тиіс. Олар тапқан пайдасын сол шаруашылықты дамытуға жұмсауға мүмкіндік алулары керек. Өкінішке орай, қазіргі таңда пайданы шаруашылықтарды қаржыландыратын өңдеуші компаниялар ғана табуда. Ал олар тапқан пайдасын ауыл шаруашылығын əрі қарай дамытуға жұмсамай отыр. Аталған мəжіліске инвестор компаниялардың басшылары да қатысқан. Осы сəтті пайдаланған əкім жасалған келісімшарттарды қайта қарап, күріш бағасын көтеру мүмкіндіктерін

бастан шешіп алу керек. Сондықтан өңір басшысы осындай ұсыныс айтып отыр. Жалпы шаруашылықтар үшін көктемгі дала жұмыстарына қаржы тартудың тиімді жолы ол «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ арқылы несиелендіру екені айқын болып отыр. Бүгінгі таңда облыста 8 несие серіктестігі жұмыс жасайды. Олардың құрылтайшылар саны 467 екен. Ал жарғылық қоры небəрі 318,0 миллион теңгені құрайды. Осыған байланысты жұмыс істеп тұрған ауылдық несие серіктестіктерінің құрамына шаруашылықтарды да тарту қарастырылып жатыр. Сонымен қатар, оның жарғылық капиталын ұлғайту да көзделген. Мысалы, несие серіктестіктердің жарғылық қоры 1,0 миллиард теңгеге дейін ұлғайса, кемінде 4,0 миллиард теңгеге дейін несие тартуға мүмкіндік болады. Шаруаның жұмысы шаш етектен болып жатқанда, оның шаужайына жармасатын жайттар да бар. Соның бастысы – жанар-жағармай. Күз бен көктемгі егін кезінде жанармайдың бағасы аспандап кетеді. Монополистер əдейі істейтін болуы керек. Бір күнде баға құтырып, шаруалардың қалтасына түседі. Оның сыртында минералды тыңайтқыштар бағасы бас ауруға айналады. Жыл сайын қараша мен наурыз айларында тыңайтқыштың бағасы 10-20 пайызға өсіп кетеді екен. Жылда минералды тыңайтқышқа сұраныс 52,1 мың тоннаны құрайды. Осы көлемді ертерек арзан кезінде дайындап алу үшін 2 миллиард 263,0 миллион теңге қаржы қажет көрінеді. Нақты кезінде қаржы болмай қалады да, шаруалар шарықтап тұрған бағамен тыңайтқыш алуға мəжбүр. Мұны қалай шешуге болады? Қараша айынан бастап қажетті тұқым, минералдық тыңайтқыш алу жұмыстарын бастау үшін тиісті несие алып үлгерулері керек. Сонда ғана олар алыпсатарлардың қулығына ұрынбайды. Жалпы, ауыл шаруашылығындағы түйінді мəселе ретінде жер мен судың жағдайын айтуға болатын шығар. Жылдан жылға су мəселесі күрделеніп келеді. Алдағы жылдары бұл мəселе одан да қиындайтын болады. Сондықтан оған осы бастан дайындалу керек. Қазіргі таңда Жаңақорған ауданында су тоспасының құрылысы жүргізілуде. Осындай су тоспасы Шиелі ауданында да жасалатын болады. Сондай-ақ қыстағы суды жинақтап, оны суару маусымында Қазалы ауданының егісіне пайдалану үшін Қараөзек арнасы қалпына келтірілмек. Бұдан бөлек облыс су ресурстарын басқаруды реттеу мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде каналдар мен қашыртқыларды қалпына келтіру үшін 28,0 миллиард теңгеге ұсыныс беріп отыр. Бұл жобалар жүзеге асқанда суды тиімді пайдалануға мүмкіндік болады. Дегенмен, шаруашылықтар да Үкіметке қарап отыра бермей, жерді тегістеу, өздеріне қарасты каналдар мен қашыртқыларды тазалау жұмыстарына мəн берулері қажет. Облыс көлемінде өзін-өзі толық қар жыландырып отырған бірде-бір шаруашылық жоқ. Сол себептен көптеген шаруашылықтар жер жұмыстарын жүргізуге техника сатып ала алмайды. Бұдан шығудың бір-ақ жолы бар, ол – əр ауданда МТС ашу немесе «Байқоңыр» корпорациясы жанынан ірі МТС құру. Осы мəселені зерттеп 1 ай ішінде ұсыныс беру жөнінде облыс əкімі «Байқоңыр» əлеуметтік кəсіпкерлік корпорациясына тапсырды. «Ы.Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының əзірлеген ауыспалы егістігінің дақылдар айналымының сызбасына сəйкес, күріштің үлесі 50 % мөлшерінде болуы тиіс. Осыған орай, күріш мелиоративтік дақыл болуына байланысты, күріш егісінің көлемін облыста 70 мың гектардан төмендетуге болмайды. Облыста күріш егісінің одан əрі қысқаруы инженерлік жүйе бойынша тегістелген жерлердің тұздылығының күрт жоғарылауына əкеліп, басқа дақылдар өсіру мүмкіндігі төмендейді. Күріш дақылының кем егілуі жағдайында егіс тік топырағы жылдам тұзданып, деградациялық үдеріс жеделдеп, 3-4 жыл ішінде айналымнан шығып қалу қаупі орын алады. Осы орайда, күріш дақылы – мелиоранттық дақыл есебінде жердің тұзын шайып, өзінен кейінгі дақылдарға тұздан таза топырақ қалдыратынын жəне күріштен кейін егілген дақылдардан жоғар ғы өнім алынатынын ескерсек, күріш өсіру біздің өңіріміз үшін өте маңызды. Сондықтан, күріш біздің өңіріміз үшін негізгі дақыл болып қала береді! Осы жерде айта кетуім қажет, облыста жаңа агротехнологияны өндіріске енгізу

өсіріп отырғанын көрдім. Тəжірибелі агрономдардың «бұл сорланып кеткен жерге жүгері шықпайды» деген пікірлеріне қарамай, шаруашылық басшысы тəжірибе ретінде еккен жүгері керемет болып шығып тұр. Осындай тəжірибені неге басқа аудандарға енгізбейміз? Менің айтайын дегенім, облыста күріш өсіруді жоғары деңгейге жеткізіп, барынша пайдалы салаға айналдырумен қатар, басқа дақылдардың өндірісін де ұлғайтуымыз керек. Ол үшін, күріш өсірудің алдыңғы қатарлы, су үнемдейтін технологияларын, күріштің қысқа мерзімде (90-95 күнде) пісетін жаңа сорттарын өндіріске енгізу қажет». Бұл да мəжіліс мінберінен Қырымбек Елеуұлы айтқан елеулі ойдың бірі. Күріш өнімділігін арттыру үшін жалпы егісте жоғары репродукторлық тұқым үлесін көбейту керек. Жыл сайын егілетін күріш тұқымының Жалағаш, Қармақшы, Қазалы аудандарында 40-60 пайызы репродукциясы төмен тұқым себіліп жүр. Сондықтан осы аудандарда тұқым шаруашылықтарын ұйымдастырған жөн. Келесі жылы Сырдария ауданы «Мəди қажы» шаруашылығы базасында италиялық күріш сорттарын сынау жəне технологиясын енгізу жобасы жүзеге асатын болады. Сондай-ақ, ғалымдардың жəне тиісті су мамандарының қатысумен «Шаған» шаруашылығы жерлерінде суды үнемді пайдалану жəне күріш өнімділігін арттыру бағытында зерттеулер жүргізіліп, қанатқақты жоба жүзеге асырылады. «Шаған» шаруашылығының таңдалып отырған себебі – ол облыстағы бірден-бір ірі шаруашылықтың бірі болып саналады. Жыл сайын 3 мың гектар күріш егеді. Бұл жерде күріш алқабының тегістігінен бастап, каналдардың тазалығы, жердің құнарлығы, күріштің сорты жəне де басқа да күріш өнімділігіне əсер ететін факторлардың барлығы ескеріле отырып, ғалымдар мен тəжірибелі мамандардың қатысуымен су тапшылығы жағдайында күріш өсіру тəжірибесі зерттеліп, тиісті ұсыныстар əзірленетін болады. Осы жобалар оң нəтиже берген кезде барлық аудандарда тəжірибесі таратылады. Ауыл шаруашылығындағы машина-трактор паркінің жағдайы да мəз емес. Қолдағы техниканың 75 пайыздан астамының тозығы жеткен. Келесі жылдан бастап «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында алынған техника бағасын субсидиялау тетіктері енетін болады. Үстіміздегі жылы «ҚазАгроҚаржы» компаниясына шаруашылықтар 100 техника алуға сұраныс берген. Ал облыс жүргізген талдаудың қорытындысы бойынша келесі жылға шаруашылықтар 227 техника алуға ниет білдіріп отыр. «ҚазАгро» ҰБХ» АҚ-тың осы бастан айналысатын шаруасы да осы болмақ. Сонымен бірге, күріш егетін майда шаруашылықтарды ірілендіру жұмыстарын қолға алу шарасы да күн тəртібіндегі мəселе. Бұл жерде майда шаруашылықтарға қысым көрсетпей, оларды өз еріктерімен бірлесуіне жағдай туғызу қажет. Себебі, ұсақ шаруашылықтар егін егу, жинау жұмыстарын жүргізуге қажетті техникаларының жетіспеуіне байланысты, ірі шаруашылықтардың техникаларының босауын күтіп отырады. Осыған байланысты, ұсақ шаруашылықтар күріш өсірудің барлық агротехнологиясын сақтап отыр дегенге сену қиын. Ал, осындай қиыншылықтар күріш жинау кезінде де қайталанады. Ірі шаруашылықтар күрішін жинап болмай, ұсақ шаруашылықтарға комбайндар тимейді. Айтылған қиыншылықтарды ескеріп, ұсақ шаруашылықтар тек «құдайдың бергенін» ғана алып отыра береді. Олай болса, ұсақ шаруашылықтар неге басқа дақылдар өсірумен айналыспайды деген сауал туады. Ұсақ шаруашылықтарды біріктіру жəне олардың мүмкіндіктерін арттырудың бірден-бір жолы – ауылдық тұтыну кооперативтеріне бірігу. Тұтыну кооперативіне біріккен шаруашылықтар ортақ ауыл шаруашылығы техникаларын, жабдықтарды алуға жəне айналым қаражат тартуға мүмкіндік алады. Алайда, бұл мүмкіндіктерді аудандарда түсіндіру жұмыстары өз деңгейінде емес. Ал бұл бағытқа тек Сырдария, Шиелі жəне Қазалы аудандарының шаруашылықтары қызығушылық білдіруде екен. Ал қалған аудандарда бұған мəн берілмей отыр. Сонымен алқалы мəжілістің төрінде талай мəселе ашылып айтылды. Нақты тапсырмалар берілді. Міндеттер жүктелді. Алдағы уақытта оның оң нəтиже беріп, Сырдың басты құндылығының бірі күріш шаруашылығының дамуына елеулі үлес қосады деген ойдамыз.

Кїріш кластері: даму динамикасы ќандай? Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

– Ауылдағы қандастарымыздың күнкөрісі күрішке байланысты болғандықтан мен осы қызметке келгелі бері оның төңірегіндегі жағдайларға барынша талдау жасауға тырыстым. Алайда, талдау қорытындысы бізді тіптен қанағаттандырмайды. Кеңес өкіметі ыдырағаннан кейінгі облыста бұл саланың өсіп-өркендеуі өз дəрежесінде болмаған деп толық айтуға негіз бар. Оның дəлелі біздің күріш өндірушілеріміз əлі күнге дейін Кеңес өкіметінің кезіндегі жетістіктерге жете алмай келеді. Мысалы, Ресейдің Краснодар өлкесінде өткен жылы егілген 110 мың гектардан орташа есеппен 71 центнерден күріш алынған. Ал, бізде ше? 37 центнер. Айырмашылық айтпаса да түсінікті. Себебі, жекешелендіру кезеңінде жер, шаруашылықтар, техникалар, ондағы материалдық базалар бөлініске түсіп, бір шаруашылықтың өзі 35-40-қа бөлінді. Бүгінде күріш өсірумен 371-ден астам шаруашылық құрылымдары айналысады. Жыл сайын күріш егісі 74-75 мың гектарды құрайды. Оның 34,3 мың гектары немесе 46 пайызы 1000 гектардан астам егетін 19 ірі шаруашылық үлесінде; 17,4 мың гектары немесе 23 пайызы 500 бен 1000 гектар аралығында егетін 24 шаруашылық үлесінде болса; 22,4 мың гектары немесе 30,2 пайызы 500 гектардан кем егетін 328 майда шаруашылықтар меншігінде екен. Атап өтетін жайт, күріш өсіруде көптеген қиындықтар туындап отыр. Оның бір себебі, өндірілген өнімнің өзіндік құны жоғарылап кеткендігінде болып отыр. Осы ғасырдың бас кезінде облыстың күріш өндірісіне бірнеше ірі инвесторлар келгенін жақсы білесіздер. Олар «Қазақстан күріш компаниясы» ЖШС, басында «Томирис» кейіннен «Дихан күріш компаниясы», «Шапағат» кейіннен «Алуан Ас» ЖШС-лар. Аталған инвесторлар тарапынан күріш өндіруге инвестиция тартылып, əрқайсысы 4-10 мың гектарға дейін күріш еккен. Дегенмен, бүгінгі күнге аталған компаниялар серіктестік негізде жұмыс жасаған күріш шаруашылықтарын орта жолда тастап кетіп, қазіргі кезде олардан қалған шаруашылықтарға күріш егу үшін биылғы жылы қаржылай жəне материалдық көмек жасауға мəжбүр болып отырмыз,– дейді Қырымбек Елеуұлы. Əкімдіктің мойнына аяғын асып қоятындар бұлар ғана емес екен. Мəселен, 2 мың гектардан астам күріш егіп жүрген «Алтын дəн» ПВА» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі де келер жылы осы кепті киеді. Сондықтан Жалағаш жəне Қармақшы аудандарының əкімдері осы бастан ойланып, тиісті жұмыстар ұйымдастырмаса болмайды. Сондайақ, бірер жылдан бері Ақсу ауылы тұрғындарының «Сəрке батыр» серіктестігінің жұмысына наразылығы күшейіп келеді. Осы орайда Жалағаш ауданының əкімі Серік Сермағамбетов нақты ісəрекет жасауы керек. Келесі жылы ауыл тұрғындары жерлеріне ие болып, өздері егін егуге мүмкіндік алулары қажет. Əйтпесе, бұл тірлік осы күйінде созбалана беретін түрі бар. Аймақ басшысы аудан əкіміне қараша айына дейін осы мəселенің шешімін табуын тапсырды. Сонымен қатар, облыста жеке тұлғалардан қаржы алып күріш өндірумен шұғылданатын шаруашылықтар бар. Қолда бар мəлімет бойынша олардағы күріш егісінің көлемі 17 мың гектардан астам көрінеді. Олар шаруашылық басшыларымен келісімшартқа отырып, күзде əр килограмм күрішті 25-27 теңге аралығында алып келген. Ал биыл 30 теңге көлемінде бағалап отыр. Бұл не деген сөз? Келісімшарт инвестордың ыңғайына қарай жасалған. Осы бойынша шаруашылықта өндірілген өнім түгелдей инвестор кəсіпкердің қарамағына өтіп кетуіне жағдай жасайды. Нəтижесінде шаруашылықта жұмыс атқаратын ұжым мүшелерінің əлеуметтік жағдайына кері əсерін тигізеді. Байқасаңыз, бүгінде жеке тұлғаның қаражатына күріш өндіруге аса ынталы шаруашылық басшылары баршылық. Ал бұл шаруашылық басшылары өз халқының қамын ойлаудан гөрі жеке пайдасын көп көксейді деген ойға жетелейді. Бұл орайда əкім қарапайым ғана есепке жүгінеді. «Біз үстіміздегі жылы күрішке төленетін субсидия нормасын 25,0 мың теңгеге көтердік. Бұдан басқа күріш өндірісінде пайдаланылатын минералды тыңайтқыш, гербицидтер, су жеткізіп беру қызметіне төлейтін Үкімет бекіткен субсидиялар бар. Субсидиялардың барлығын қосқанда əр гектарға орташа 42,7 мың теңге субсидия төленейін деп отыр. Ал

Қызылорда облысы.


9

www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

«Трест Средазэнергомонтаж» АҚ-тың құрметті акционерлері! «Трест Средазэнергомонтаж» акционерлік қоғамы (бұдан əрі - қоғам), атқарушы органның орналасқан жері: 050004, Алматы қ., Абылай хан д-лы, 56, Сіздерге Директорлар кеңесінің бастамасы бойынша қоғам акционерлерінің жылдық жалпы жиналысын 09.09.2013 жылғы сағат 12.00-де мына мекенжайда өткізу туралы хабарлайды: Алматы қ., Абылай хан д-лы, 56, «Трест Средазэнергомонтаж» АҚ конференц залы. Қоғам акционерлерінің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібі: 1.Қоғамның 2012 жылғы жылдық қаржылық есептілігін бекіту. 2.Қоғамның өткен қаржылық жылдағы таза табысын бөлу тəртібін бекіту, жай акциялар бойынша дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдау жəне қоғамның бір жай акциясына есептегенде дивиденд мөлшерін бекіту. 3.Қоғамның жəне оның лауазымды тұлғаларының іс-əрекеттеріне акционерлердің өтініштерін қарау жəне оны қараудың қорытындылары. Қоғам акционерлерінің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқылы қоғам акционерлерінің тізімін 08.08.2013 жылғы жағдай бойынша қоғам акцияларын ұстаушыларының тізілімі жүйесі мəліметтерінің негізінде қоғамның тіркеушісі жасайды. Қоғам акционерлері жалпы жиналысының қатысушыларын тіркеу 09.09.2013 жылғы сағат 10.00-ден сағат 11.45ке дейін акционерлердің жылдық жалпы жиналысын өткізу орнында жүргізіледі. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелерге қатысты ақпараттар мен материалдар акционерлерге 29.08.2013 жылдан бастап сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін, демалыс жəне мереке күндерінен басқа күндері акционерлердің жылдық жалпы жиналысын өткізу орнында беріледі. Егер де акционерлердің жылдық жалпы жиналысы жиналым болмауы жағдайында өткізілмесе, акционерлердің қайталама жалпы жиналысы 10.09.2013 жылғы сағат 12.00-де мына мекенжайда өткізіледі: Алматы қ., Абылай хан д-лы, 56, «Трест Средазэнергомонтаж» конференц залы. Бас директор.

«№405 авиажөндеу зауыты» акционерлік қоғамы, орналасқан мекенжайы: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17, Директорлар кеңесі шақыратын қоғам акционерлерінің жылдық жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды, жиналыс 2013 жылғы 28 тамызда 15 сағат 00 минутта мына мекенжайда болады: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17. Акционерлердің жиналысына келушілерді тіркеудің басталу уақыты – 14 сағат 00 минут. Бірінші жиналыс əлдебір себептер бойынша болмаған жағдайда, акционерлердің қайталама жылдық жалпы жиналысын 2013 жылғы 29 тамызда 15 сағат 00 минутта өткізу тағайындалады. «№405 авиажөндеу зауыты» АҚ-тың жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқылы акционерлердің тізімін жасау күні – 2013 жылғы 13 тамыз. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібі: 1.Қоғамның 2012 жылғы жылдық қаржылық есептілігін бекіту. 2.Қоғамның 2012 жылғы таза табысын бөлу тəртібі туралы. 3.2012 жылғы дивидендтер туралы. 4.«№405 авиажөндеу зауыты» АҚ жарғысына өзгерістер енгізу. 5.Директорлар кеңесінің сандық құрамын анықтау, сондай-ақ Директорлар кеңесінің мүшелеріне өздерінің міндеттерін атқарғаны үшін сыйақы төлеу мөлшері мен шартын жəне шығындарын өтеуді анықтау. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқылы акционерлер жылдық жалпы жиналыстың күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдармен 2013 жылғы 13 тамыздан кейін мына мекенжайда таныса алады: ҚР, Алматы қ., Ахметов к-сі, 17.

Акционерное общество «Авиаремонтный завод №405», находящееся по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17, извещает о проведении годового общего собрания акционеров общества, созываемого Советом директоров, которое состоится 28 августа 2013 года в 15 часов 00 минут по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17. Время начала регистрации прибывших на собрание акционеров – 14 часов 00 минут. Если по каким-либо причинам первое собрание не состоится, проведение повторного годового общего собрания акционеров назначается на 29 августа 2013 года в 15 часов 00 минут, регистрация акционеров начнется в 14 часов 00 минут. Дата составления списка акционеров, имеющих право на участие в годовом общем собрании АО «Авиаремонтный завод №405» – 13 августа 2013 года. Повестка дня годового общего собрания акционеров: 1.Утверждение годовой финансовой отчетности общества за 2012 год. 2.О порядке распределения чистого дохода общества за 2012 год. 3.О дивидендах за 2012 год. 4.Внесение изменений в устав АО «Авиаремонтный завод №405». 5.Определение количественного состава Совета директоров, а так же определение размера и условий выплаты вознаграждений и компенсации расходов членам Совета директоров за исполнение ими своих обязанностей. Акционеры, имеющие право на участие в годовом общем собрании акционеров могут ознакомиться с материалами по вопросам повестки дня годового общего собрания акционеров после 13 августа 2013 года по адресу: РК, г. Алматы, ул. Ахметова, 17.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗДАР, АУКЦИОН! «ҚазАгроҚаржы» акционерлік қоғамы аукцион өткізетіні жөнінде хабарлайды Аукционға шығарылатын мүлік: балықты қайта өңдеу зауыты, жалпы алаңы 2578 ш.м., уақытша жер пайдалану құқығындағы (2056 жылғы 1 қазанға дейінгі мерзімге) алаңы - 5,21 га жер телімімен бірге, балықты қайта өңдеу бойынша жиынтықтағы зауыттың жабдығымен, балықты қайта өңдеу зауытына арналған мұздатқыш жүйесімен, балықты қайта өңдеу зауытына арналған тазарту құрылыстарының технологиялық жабдығымен бірге, орналасқан мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысы, Арал қ., Сəтбай Сүлейменов көшесі, 1Г-үй. Бастапқы бағасы: 924 812 000 теңге. Кепілді жарна: 27 744 360 теңге, «ҚазАгроҚаржы» АҚ деректемелері бойынша есепке қосылады. Лот бойынша қадам: 4 624 060 теңге. Ең төменгі баға: 832 330 800 теңге. Сенім жүктелген тұлға – Қарақожаев Оразбек Файзуллаұлы Аукцион өтетін жер: Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысы, Арал қ., Сəтбай Сүлейменов көшесі, 1Г-үй. Аукцион өтетін күн жəне уақыт: 2013 жылғы 19 тамызда сағат 11.00-де. Аукцион өткізу əдісі: голланд əдісі. Өзге талаптар: Аукционға кемінде 2 (екі) қатысушы қатысқан жағдайда аукцион өткізілді деп есептеледі. Мүліктің жеңімпазға табысталуы мүлік орналасқан жерде жүзеге асырылады. Өтінім осы ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап қабылдана бастайды жəне 2013 жылғы 19 тамызда сағат 10.00-де тоқтатылады. Аукционға кепілді жарнаны төлеп, белгіленген мерзімде аукционға қатысуға өтінім толтырған қатысушы жіберіледі. Сатып алу бағасын төлеу тəртібі мен мерзімі: жеңімпаз кепілдікке салынған мүлікті сатып алу үшін, сатып алу-сату шартының талаптарына сəйкес, ақша қаражаттарын аудару арқылы сатып алу бағасын «ҚазАгроҚаржы» АҚ деректемелері бойынша төлейді: «Қазкоммерцбанк» АҚ Ақмола филиалында, е/ш №KZ459261501105871002, БСК KZKOKZKX, СТН 620 300 007 107. «ҚазАгроҚаржы» АҚ сенім жүктелген тұлғасының орналасқан жері мен байланыс телефоны: Қызылорда облысы, Қызылорда қ., Əуезов көшесі, 39 (8-724-2) 26-21-45,26-23-44, e-mail: kzl@kaf.kz,

Жылжымайтын мүлік нысандарын сату бойынша аукцион өткізу туралы хабарлама Астана қ., Абай даңғылы, 31 мекенжайында орналасқан «Қазақтелеком» АҚ ағылшын əдісімен жылжымайтын мүлік нысандарын сату жөнінде аукцион өткізілетіні туралы жариялайды: № 1 лот - жалпы алаңы 105,6 ш.м., 426 ш.м. жер учаскесімен Алматы қ., Бостандық ауданы, Жароков к-сі, 189а мекенжайында орналасқан автожуу, кадастрлық нөмірі 20-313-001-264. Бастапқы бағасы 16 441 000 (он алты миллион төрт жүз қырық бір мың) теңге. № 2 лот - Алматы қ., Медеу ауданы, Мақатаев к-сі, 45 мекенжайында көпқабатты паркингте орналасқан жалпы алаңы 417,1 ш.м 25 автотұрақ орындары. Автотұрақ орындарының бастапқы бағасы кестеге сəйкес. № р/с

Тұрақ орындары 06-30 06-23 06-21 06-15 03-34 03-33 06-16 03-06 03-08 03-09 03-10 03-11 03-12

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

№ р/с 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

Тұрақ орындары 03-15 03-16 03-22 03-23 03-25 03-26 03-27 03-28 03-29 03-30 03-31 03-32

Ауданы (ш.м) 20,7 20,4 16 16 16 16 16 16 16 16 16 16

Бастапқы бағасы 1 243 735 1 241 214 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232

Извещение о проведении аукциона по продаже объектов недвижимости АО «Қазақтелеком», расположенное по адресу: г. Астана, пр. Абая, 31 объявляет о проведении аукциона по английскому методу, по продаже объектов недвижимости: Лот № 1 - автомойка площадью 105,60 кв.м. с земельным участком площадью 426 кв.м., расположенным по адресу: г. Алматы, Бостандыкский район, ул. Жарокова, 189а, кадастровый номер 20-313-001-264. Стартовая цена 16 441 000 (шестнадцать миллионов четыреста сорок одна тысяча) тенге. Лот № 2 - 25 парковочных мест общей площадью 417,10 кв.м. в многоуровневом паркинге по адресу: г. Алматы, Медеуский район, ул. Макатаева, 45. Стартовая цена парковочных мест согласно таблице. № пп 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Парковочные места 06-30 06-23 06-21 06-15 03-34 03-33 06-16 03-06 03-08 03-09 03-10 03-11 03-12

Площадь (кв.м) 16 16 16 20,4 17,1 16 20,3 15,7 15,7 15,7 15,7 15,7 15,7

Стартовая цена 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 241 214 1 213 477 1 204 232 1 240 373 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710

№ пп 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

Парковочные места 03-15 03-16 03-22 03-23 03-25 03-26 03-27 03-28 03-29 03-30 03-31 03-32

Площадь (кв.м) 20,7 20,4 16 16 16 16 16 16 16 16 16 16

Стартовая цена 1 243 735 1 241 214 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 204 232

Место проведения аукциона: г. Алматы, ул. Панфилова, 72/74. Зал заседаний. Дата проведения аукциона: 15 августа 2013 г. в 11.00 часов. К настоящему аукциону допускаются все юридические и физические лица. Оплату гарантийного взноса необходимо производить в размере 3% (трех) процентов от указанной стартовой цены объекта продажи. Оплата производится на расчетный счет АО «Казахтелеком» РНН 600900017520, ИИК KZ529261802101416005, БИК KZKOKZKX в АО «Казкоммерцбанк», либо наличными в кассу ГЦТ «Алматытелеком» по адресу: г. Алматы, ул. Панфилова, 72/74, каб. 301, тел. 273-95-66. Заинтересованные лица могут получить дополнительную информацию и документацию для аукциона с 9.00 до 17.00 по адресу: г. Алматы, ул. Панфилова, 72/74, тел. для справок: 2975696, 2975672. Заявки должны быть предоставлены до 10 часов 14.08.2013 г. по адресу: г. Алматы, ул. Панфилова, 72/74, в каб. № 418.

«Сары майдан холестерин түйіршіктері пайда болады, сондықтан да ет пен май жеуден қашық болайық» деп еттен жасалған тағамнан бас тартушылар да кездесіп қалатыны анық. Алайда холестериннің зиянды жағымен қатар пайдалы əсері де бар екендігін екінің бірі біле бермейді. Зиянды екенін бəріміз жақсы білеміз, ал пайдалы жағына келсек – ол қан тамырларын қажетсіз заттардан, атап айтқанда қанды майдан тазартады. Бұдан басқа майлы қышқылдарға қанықтырылған Омеганол құрамына ең күшті антиоксиданттардың бірі – аллицин мен қызыл пальма майы кіреді. Бұл заттар ағзаға түсетін уыттарды жойып, ағзаның қорғаныш күштерін нығайтады. Омеганолдың құрамына А жəне Е дəрумендері кіреді, олар жасушалардың иммунитетін сақтайды, сондай-ақ ерте қартаю үрдісінің алдын алады. Атеросклероздан айығып, жүрегіңіз ауырмайтын болады!

ОМЕГАНОЛ – ҚАН ТАМЫРЛАРЫНЫҢ ҚАБЫРҒАСЫНДА ХОЛЕСТЕРИН ТҮЙІРШІКТЕРІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫНА ЖОЛ БЕРМЕЙДІ (фраза маяк). Дәріханалардан сұраңыз!

БҰЛ СЫРҚАТТЫҢ УАҚЫТЫ ӨТТІ ДЕУГЕ БОЛАДЫ! Статистика бойынша геморройдан (көтеуден) адамдардың 70% зардап шегеді. Ауырсыну, түйілу, дененің күйіп-жануы , қышып дуылдауы, ішекте бөтен дененің пайда болуы тəрізді ... жақсы көрініс емес. Бұл аурудың сырын жақсы білетіндер оның тигізер зардабын жақсы түсінеді жəне бұл сырқаттан тезірек құтылудың жолын іздейді. Енді бұл сырқаттан құтылудың жолы бар. Ол - сырқатты тез жəне кешенді емдеу үшін жасалған ПРОКТОНИС. Кешенді емдеуші ПРОКТОНИС – бұл табиғи өнімдерден жасалған крем мен капсула. Оның құрамында мынадай табиғи дəрілік құрамдастар: сквален, акуланың жұмсақ сүйектерінің үгіндісі, , алоэ мен шалфейдің сығындылары жəне дəрумендер бар. ПРОКТОНИС капсуласы іштен əсер етсе, кремі сырттағы «жаумен» күресе алады. Екеуін бірге пайдалансаңыз қысқа мерзімде геморройдан құтыласыз.

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Пайдаланар алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР № RU.77.99.11.003.E.003282.02.11 от 21.02.2011 г. СГР № RU.77.99.11.003.E.003284.02.11 от 21.02.2011 г.

ПРОКТОНИС: СЫРҚАТЫҢЫЗДЫ ЕМДЕЙДІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІН ЖОЯДЫ.

«Арықбалық» ЖШС жалпы жиналысты 2013 жылғы 24 тамызда сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауд., Арықбалық а., Механизаторлар к-сі, 13. Күн тəртібі: 1. «Арықбалық» ЖШС атқарушы органы – директорын сайлау туралы.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) ПК386+50-ге мал айдау өткелін абаттандыру үшін құрылыс-монтаж жұмыстарын қайталап сатып алу бойынша 2013 жылғы 2 тамызда сағат 12.00-де Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

Дәріханалардан сұраңыз! «Kompetenz» СК» АҚ Д008687, Д002152, Д002153, Д002223, Д005644, Д005671, Д005748, Д005777, Д005779, Д005780, Д005901, Д005902, Д008593, Д008628, Д008732, Д008735, Д008736, Д013340, Д000273, Д000274, Д020773 литерлерін сақтандыру келісімшарттарына арналған жоғалған бланктерін күшін жойған деп есептеу қажеттігін сұрайды.

адамдар үшін өте қажет препарат болып табылады. ПРОКТОНИС кремін тікелей жанды жерге жағу керек. Ол жарақатты тез жазады жəне қабынуды болдырмайды. ПРОКТОНИС: геморройдың уақыты өтті!

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Хабарландыру Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы ҚР ҰҒА президентін сайлау (қайта сайлау) туралы хабарлайды. Кандидаттарды ҚР төралқасы немесе Салалық бөлімшенің жалпы жиналысы ұсына алады. Хаттамалар ҚР ҰҒА төралқасының кеңсесінде тіркеледі. Мерзімі – республикалық басылымдағы хабарламадан соң бір ай. Одан кейін ҚР ҰҒА президентін сайлау (қайта сайлау) үшін ҚР ҰҒА жалпы жиналысы болады. ҚР ҰҒА төралқасы.

«Айыртау-Алиби» ЖШС жалпы жиналысты 2013 жылғы 24 тамызда сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауд., Айыртау а., Совет к-сі. Күн тəртібі: 1. «Айыртау-Алиби» ЖШС атқарушы органы – директорын сайлау туралы.

ЖҮРЕКТІ ІШТЕН ҚОРҒАУ САУ ҚАН ТАМЫРЫ – ҰЗАҚ ӨМІР СҮРУ КЕПІЛІ (өміріңіздің болашағы)

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00) Алматы қаласындағы анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

ПРОКТОНИС капсуласы қабынуды жəне түйілуді жояды жəне геморроидалды қан тамырларын бекітеді. Капсуланың табиғи құрамы аурудың алдын алу үшін де пайдаланылады. Капсула сонымен бірге отырып жұмыс істейтін, іші қататын, геморройға тұқым қуалайтын

Бастапқы бағасы 1 204 232 1 204 232 1 204 232 1 241 214 1 213 477 1 204 232 1 240 373 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710 1 201 710

Аукцион өткізілетін мекенжай: Алматы қ., Панфилов к-сі, 72/74, мəжіліс залы. Аукцион өткізілетін күн жəне уақыт: 2013 ж. 15 тамызда сағат 11.00-де. Осы аукционға барлық жеке жəне заңды тұлғалар жіберіледі. Сатылатын нысанның көрсетілген бастапқы бағасынан 3 (үш) пайыз мөлшерінде кепілді жарнасының төлемақысын төлеу керек. Төлем «Қазақтелеком» АҚ, СТН 600900017520, ИИК KZ529261802101416005, БИК KZKOKZKX «Қазкоммерцбанк» АҚ немесе қолма-қол «Алматытелеком» ҚТО Алматы қ., Панфилов к-сі, 72/74, 301-бөлме мекенжайындағы кассаға салынады, тел. 273-95-66. Ынталы тұлғалар қосымша ақпаратты жəне аукцион құжаттарын сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін Алматы қ., Панфилов к-сі, 72/74 мекенжайынан ала алады, анықтама телефондары: 297-56-96, 297-56-72. Тапсырыстар 14.08.2013 ж. сағат 10.00-ге дейін мына мекенжайға берілуі тиіс: Алматы қ., Панфилов к-сі, 72/74, 418-бөлме.

АУЫРМАСЫН ЖҮРЕГІҢІЗ

Шынында да, дұрыс тамақтанбау, үнемі отырып жұмыс істеу, денедегі артық салмақ атеросклероздың пайда болу тəуекелін арттырады. Атеросклероз – холестеринмен қан тамырларын бітеп тастау деген сөз, соның салдарынан қан айналымының қозғалысы нашарлай түседі. Мұндай тəуекел тобына кіретін адамдарға майлы қышқылдармен қанықтырылған кешенді құралдарды қабылдауға кеңес беріледі. Мəселен, ол – Омеганол. Омеганол препаратының кешенді құрамы қан тамырының қабырғасында холестерин түйіршіктерінің құралуын болдырмайды, күре тамыр қысымының деңгейін қалыпқа келтіріп, ағзадағы май алмасуды толық бақылайды.

Ауданы (ш.м) 16 16 16 20,4 17,1 16 20,3 15,7 15,7 15,7 15,7 15,7 15,7

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР RU № 77.99.11.003.E.001093.09.10 от 20.09.2010 г. СГР RU № 77.99.32.001.E.040660.09.11 от 29.09.2011 г.

АО «СК «Kompetenz» просит считать недействительными утерянные бланки для договоров страхования, литеры: Д008687, Д002152, Д002153, Д002223, Д005644, Д005671, Д005748, Д005777, Д005779, Д005780, Д005901, Д005902, Д008593, Д008628, Д008732, Д008735, Д008736, Д013340, Д000273, Д000274, Д020773.

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті 2013-2014 оқу жылдарына (Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы) бос лауазым орындарына конкурс жариялайды:

1. «Сырттай оқу» факультетінің декан қызметіне – 1 орын 2. «Кəсіптік оқыту технологиясы» кафедра меңгерушісі – 1 орын 3. «Физика» кафедра меңгерушісі – 1 орын Бос орындар конкурсына ғылыми педагогикалық тəжірибесі бар: -ғылым докторы; -профессор; -ғылым кандидаттары; -доценттар қатыса алады. Университет мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы, университет қалашығы, ректорат ғимараты. Түйіндеме мен құжаттарды 2013 ж. 15 тамызға дейін қабылдаймыз. Байланыс телефоны: 6-36-23.

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті 2013-2014 оқу жылдарына (Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы) лауазым орындарына конкурс жариялайды:

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің (Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы) оқытушы-профессорлар құрамының ғылыми дəрежесін көтеру мақсатында төмендегі орындарға конкурс жариялайды: Бос орындар конкурсына ғылыми педагогикалық тəжірибесі бар: -ғылым докторы; -профессор; -ғылым кандидаттары; -PhD; -доценттер қатыса алады. №

1

Кафедра

Мамандық

Информатика жəне сандық əдістер Процестерді компьютерлі-математикалық моделдеу жəне автоматтандыру Бағдарламалармен қамтамасыздандыру

2

3

4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

5В011100-Информатика 6М060200-Информатика 5В070200-Автоматтандыру жəне басқару, 6М070500математикалық жəне компьютерлік модельдеу 5В070300-Ақпараттық жүйелер, 5В070400-есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету Экономика 5В050600-Экономика Жалпы педагогика 5В010100-Мектепке жəне этнопедагогика дейінгі оқыту жəне тəрбиелеу Дінтану жəне тео5В021100-Теология логия 5В020600-Дінтану Жалпы психология 5В010300-Педагогика жəне психология Ағылшын филоло5В011900-Шетел тілі: екі гиясы шетел тілі Шетел тілдері Шетел тілі: екі шетел тілі Ағылшын тілі 5В020700-Аударма ісі Музыкалық білім Музыкалық білім Дəстүрлі музыкалық өнер Актерлік өнер 5В040300-Вокалдық өнер 5В040700-Актерлік өнер 5В040900-Хореография Дизайн жəне бейне- 5В042100-Дизайн леу өнері Бастапқы əскери 5В010400-Бастапқы дайындық əскери дайындық Дене шынықтыру 5В010600-Спорт жəне жəне спорт дене шынықтыру

16 Қазақ əдебиеті жəне шығыс филологиясы 17 Азаматтық құқық жəне іс жүргізу 18 Энергетика жəне жаратылыстану пəндері 19 Акушерлік іс жəне гинекология 20 Жалпы хирургия 21 Хирургиялық аурулар 22 Терапия 23 Адам физиологиясы

Қажетті ғылым докторлары мен кандидаттар Док- Канди- PhD Оқыту тор дат шымагистр 1 1

1

1

-

1

3 2 -

1 1 2

1 1

1 3 1 1 1 1 1

-

1

1

1 1-ауыр атлетика маманы - 1

5В021000-Шетел филологиясы 5В030100- Құқықтану

-

5В071800Электроэнергетика 5В130100-Жалпы медицина 5В130100-Жалпы медицина 5В130100-Жалпы медицина 5В130200-Стоматология 5В130100-Жалпы медицина 5В130100-Жалпы медицина 5В130100-Жалпы медицина

1

24 Емханалық терапия жəне арнайы клиникалық пəндер 25 Адам морфологиясы 5В130100-Жалпы медицина Барлығы:

1

1

2

-

1

1

9

9

1

4

6

1

9

12

1

3

3

2

2

3

3

1

2

22

53

1

30

«АТФБанк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы - «АТФ Финанс» акционерлік қоғамы (ҚР Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау агенттігінің 04.02.2008 ж. №0401201652; №0403200900 лицензиясы) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитеті 15.07.13 ж. «АТФБанк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы - «АТФ Финанс» акционерлік қоғамы (бұдан əрі Қоғам) Директорлар кеңесінің құрамындағы өзгерістер туралы Қоғамның акциялар шығарылымының проспектісіне өзгертулер мен толықтыруларды мемлекеттік тіркеуден өткізгенін хабарлайды.

«Кутузовское-Алиби» ЖШС 2013 жылғы 25 тамызда сағат 10.00-де жалпы жиналысты мына мекен-жайда өткізу туралы хабарлайды: СҚО, Айыртау ауд., Каменнов Брод а. Күн тəртібі: 1. «Қазақстан Эксимбанкі» АҚ-тан айналымдағы қаржыны толықтыру үшін займдар немесе кредиттік желілер алу, сондай-ақ қолданыстағы займдарды ұзарту. 2. «Кутузовское-Алиби» ЖШС міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін жеткілікті көлемде «Қазақстан Эксимбанкі» АҚ-ға жылжитын жəне/немесе жылжымайтын мүлікті кепілге беру. 3. «Кутузовское-Алиби» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге берудің банктік займын немесе кредиттік желі алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттіктерді беру.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) тралды жəне ершікті тартқышты сатып алу бойынша 2013 жылғы 2 тамызда сағат 11.00-де Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды, жеңімпаз болып: №1 лот бойынша «Малгаждаров Дəулет Капаевич» ЖК, Өскемен қ., Краснознаменная к-сі, 56, 4 700 000 теңге өтінім бағасымен (ҚҚС-ын есепке алмағанда теңгемен), №2 лот бойынша «Малгаждаров Дəулет Капаевич» ЖК, Өскемен қ., Краснознаменная к-сі, 56, 8 000 000 теңге өтінім бағасымен (ҚҚС-ын есепке алмағанда теңгемен) танылды.

В связи с утерей печати ТОО «Bria Астана» считать недействительной. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы ұлағатты ұстаз, білікті ғалым, басылымның жанашыры əрі белсенді авторы Сұлтанғали САДЫРБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «ЖерҒӨО» РМК Алматы филиалының ұжымы «Қазгеодезия» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны «Қазгеокарт» филиалының директоры Батырбай Аманұлы АМАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі, белгілі кинорежиссер Тұрар Дүйсебаевқа зайыбы Зиякүл НҰРҚАЛИЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Алматы қаласындағы Қазақ онкология жəне радиология ұлттық ғылыми-зерттеу институтының онкоурология бөлімшесінің меңгерушісі, медицина ғылымдарының кандидаты Нұржан Серікұлы Нұрғалиевке анасы Зоя (Зəуреш) Бақытжанқызы БӨЛЕБАЕВАНЫҢ ұзаққа созылған науқастан қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтамыз. Марқұмның жатқан жері жайлы болып, нұры пейіште шалқысын. Сыныптас жəне курстас жолдастары.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

8 тамыз 2013 жыл

Айбын

Əскери ўшќыштар шеберлік кґрсетті

Əуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы авиация генерал-майоры Нұрлан Орманбетов бастаған офицерлер тобы Оңтүстік Қазақстан облысында орналасқан авиациялық бөлімде болды, деп хабарлады Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі.

● Жазылған жайдың жаңғырығы

Күндізгі жəне түнгі ұшуларды орындау авиациялық бөлімдер жауынгерлік əзірлігінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылды. Онсыз авиаторлардың қызметтік іс-əрекетін елестету мүмкін емес. Ал топтың жұмысы барысында МиГ-29 жəне Су-25 ұшақтарымен ұшу жəне қону міндеттерін орындауға арналған мақсатты ұшулар өткізілді.

Жаѕа жїйеніѕ пайдасы

Бір нөмірін жібермей оқып отыратын «Егеменнің» 6 тамыз күнгі санындағы Гүлайым Шынтемірқызының «Кездесейік... Бірақ?» атты мақаласы маған бірден ой салды да қолыма қалам алдым. Кезінде Қазақ ССР Ішкі істер министрі болған Шырақбек Қабылбаев, көп жылдар Қазақ ССР Қаржы министрі қызметін абыроймен атқарған Рымбек Байсейітов, қазақтан шыққан тұңғыш деректі фильм режиссері Ораз Əбішев, академик Рымғали Нұрғалиев, ғылым өкілдері Асқар Құсайынов пен Болатбек Нəсенов, көрнекті жазушы Медеу Сəрсеке оқыған Абыралы өңіріндегі Қайнар орта мектебіне биыл 92 жыл толды. Содан бері бұл білім ұясы мыңдаған түлекті ұшырды. Олардың қайқайсысы болмасын осы мектепті əрдайым еске алып, сағынышпен бас қосып отырады. Кейбір кездесуге келгендердің ас ішіп, аяқ босататыны өз алдына, сондай кездерде арты төбелеске ұласып, адам өліміне əкеліп соққан жағдайлар да орын алған болатын. Тəубе, соңғы жылдары мұндай кездесулердің мəні де, мағынасы да өзгерді. Сағынышпен мектебіне оралған түлектер ең алдымен ауыл орталығындағы мешітке барып, дүниеден өткен мұғалімдері мен сыныптастарын еске алып, қатым түсіреді. Білім ұясына барып, көзі тірі ұстаздарымен қауышады. Ең бастысы, кездесуге барған түлектер бір сыныптың мүліктері мен құрал-жабдықтарын түгелдей жаңартып беруді дəстүрге айналдырғаны қуантады. Бұл жақсы істі қазіргі мектеп директоры, ол кезде мұғалім болған Берік Сəрсенбековтің сыныптастары бастаған еді. Олар тозыңқырап кеткен спорт залын танымастай өзгертті. Спорт құралдарын алып келді. Қайнар орта мектебінің ерлі-зайыпты ұстаздары, бүгінде өмірден өткен Саттар Түсіпбеков пен Қатира Əубəкірованың балалары тарих жəне география кабинеттерін бүгінгі талапқа сай жабдықтап берді. Былтыр бітіргендеріне 40 жыл болған түлектер «Мейзек» əн-би үлгілі балалар ансамблінің барлық мүшелеріне жаңа киімдер тіктіріп берді. Бəрі жиылып барып, ауыл іргесіндегі бұлақ көзін аршып, тағы бір игі істің бастамашысы болды. Түлектердің өз өмір жолдары жайлы жазған естеліктерін мектепті 1972 жылы бітірген азамат, елімізге белгілі меценат, «Жамбылгипс» ашық акционерлік қоғамының президенті Қайнарбек Құсайынов кітап етіп шығарды. Бес жылдан бері Құсайыновтар əулеті мектепті ең үздік бітірген бір түлекке 100 мың теңге сыйақы тапсырып отыруды əдетке айналдырды. Мектепті 1968 жылы күміс медальмен аяқтаған академик Асқарбек Құсайынов кездесуге келген кезінде мектебіне 15 компьютер, интерактивті тақта сыйға тартқанын, Болатбек Нəсенов пен Рымғали Нұрғалиев ағаларымыз өз еңбектерінен мектеп кітапханасына жүздеген кітаптар бергеніне куə болғаным бар. Мектептің 1971 жылғы түлегі, ғылым докторы, профессор Серғазы Дүйсенбаев та осыдан екі жыл бұрын болған 40 жылдық кездесуде бір шəкіртке 100 мың теңге мөлшерінде стипендия тағайындады. Сондай-ақ, кездесуге барған бір кездегі шəкірттер өз күштерімен концерттік бағдарлама ұсынып, көптен көрмеген ауылдастарына жақсы көңіл күй сыйлауды да ұмыт қалдырмай келеді. Мұндай жақсы бастамалар қасиетті Қайнар елінде, сан жылдық тарихы бар Қайнар орта мектебінде өз жалғасын таба беретіні сөзсіз.

Облыс орталығындағы жедел медициналық жəрдем стансасы республикалық байқауда үздік атанды. Павлодарлықтардың топ жаруына дəрігерлердің кəсіби шеберлігі мен қызмет көрсетудегі шапшаңдығы, заманауи жабдықтармен жұмыс жасай білетіндері жол ашты. Бұл күндері облыс орталығындағы жедел жəрдем стансасы басқа облыстарды айтпағанда, Астана мен Алматыға енді ғана жеткен GPS-навигациясы жүйесін пайдалануда. Бұл жүйе қазір облыс орталығынан тыс аумақтарда да қолданыла бастапты. Тосын оқиға орын алып, адамдар зардап шеккен жағдайда дəрігерлер дереу сол жаққа жетеді немесе жақын орналасқан амбулаториялық ауруханаға хабарласады.

Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Біздің Оралда бақша өнімдерінен уланып, ауруханаға түсіп жатқандар аз емес. Себебі, көшелердің, автожолдардың бойында үйілген қауын, қарбыз көп. Төңірегі – қоқыс. Жол жақта – қара шаң. Ортада – жеңсік ас. Осындай көрініс жыл сайын қайталанады. Жыр болып айтылады. Бірақ сөз болады да қалады. Тиісті басқарма, санитарлық қызметтер дым көрмегендей, үнсіз. Медиктер дабыл қақпайды. Неге десеңіз, мұндайға көздері үйреніп кеткен. «Түйе көп болса, жүк сыймайды» ғой. Толған қадағалаушы, бақылаушы бір-біріне сілтеп, кеңседегі қағаз тасқынынан мұршалары болмайды. Соншама бақыланбайтындай, настықтың шегінен шыққан бұл не сауда? Шаһарларда сақадай сай

ПАВЛОДАР.

болмаса да, шамаға соғатын, жол қозғалысына да қауіп тудырмайтын маусымдық сауда алаңдарын жасау қиын емес қой. Бұған əлде жер

жетпей ме? Біздіңше ой жетпейді, құнт жетпейді.

Болат ЕСҚАЛИЕВ. Батыс Қазақстан облысы.

● Спорт Футболдан Қарағандының «Шахтер» командасы Тирана қаласында Албанияның «Скендербеу» клубымен өткен кездесуде екі ойынның нəтижесі бойынша Чемпиондар лигасының плей-офф кезеңіне шықты.

Енді не болар екен? Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Бұл кездесуде əуелі Сергей Хижниченконың есепті ашуға мүмкіндігі болған. Ол алаңның ортасынан əдемі шығарылған пасты ұтымды пайдаланса да, сол қапталдан жалғыз өзі қақпашымен бірде-бірге шығып, доп соғу мүмкіндігін жіберіп алды. Доп қақпаның сол жақ бұрышының жанынан өтіп, қиыс кетті. Осыдан кейін алаң иелері шабуылды үдете түсіп, бірінші таймда үш гол салды. Алдымен, 9-минутта Томич есеп ашты. Ол «Шахтердің» айып алаңында қорғаушылардың бірбірін түсінбеушілігін пайдаланып, баржо ғы бір метрден гол соқты. Осы ойында Кумыковтың бір қателігі, бірінші таймда бес бірдей қорғаушыны алаңға шығарғандығы деп ойлаймыз. Осының

кесірінен албандар шабуылды жиілете түсіп, Мокиннің қақпасына қауіпті жағдайларды бірінен соң бірін туғызып отырды. Қақпаны алыстан да, жақыннан да көздеді. Сондай сəттердің бірінде алаң иелері айып доп алаңында екі рет құлап, пенальти соғуға мүмкіндік алды. Албандардың шабуылшысы Шкемби бұл екі мүмкіндікті де 20 жəне 29-минуттарда жіберген жоқ. Есеп – 0:3. Осыдан соң «Шахтер» есін жиып, қарым та шабуылдарға шығып, бірінші таймның соңында есепті қысқартты. Біздің жақтан голды Сергей Хижниченко соқты. Ал екінші таймда Малыйдың орнына алаңға шыққан Мақсат Байжанов өзіне келген мүмкіндікті мүлт жіберген жоқ. Осылайша біздің ойыншылар сырт алаңда жеңілгенімен, келесі кезеңге өтуге мүмкіндік алды. Қорытынды есеп – 3:2. Алда не болады, оны енді уақыт көрсетеді.

АСТАНА.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы

«Егемен-ақпарат».

Бўл не деген дəрменсіздік?

Бұл қондырғылар қуат көзінсіз екі сағат жұмыс істей алады екен. Қоңырау шалған адамның байланыс нөмірі автоматты түрде сақталады. Дəрігерлер жанжақты жабдықталған реаномобильдегі арнайы құралдар арқылы реанимацияға жеткізілуі тиіс науқастарға алғашқы көмек көрсете алады. Дəрі-дəрмек, оттегі аппараты, реанимациялық сөмке, əр дəрігерде планшет бар. Бас дəрігер Қанадан Қанашұлының айтуынша, 26 бригада күн сайын 500-ден астам сырқатқа қызмет көрсетеді. Жедел жəрдем стансасында 76 дəрігер, 170 фельдшер, барлығы 544 қызметкер күні-түні еңбек етуде. Ұжымға өткен жылы 11 жас дəрігер келіп қосылыпты. Станса жанынан аудандардан келетін дəрігерлер үшін оқу орталығы ашылған.

Бейбітбек ƏБДІКƏРІМОВ, журналист.

Меншік иесі:

жетік меңгерген, – деді Нұрлан Орманбетов. Сол күні осы бөлімде түнгі оқу-жаттығу ұшулары болды. Мұндай ұшуларды өткізу – еліміздің əуе кеңістігін күзету мен қорғау жөніндегі міндеттерді орындайтын əскери ұшқыштардың шеберлігін арттыруға арналған міндетті талап.

● Айтайын дегенім...

● Жағымды жаңалық

Иə, кездесуге мəн берейік

Ұшудан кейінгі жиналыста Əуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы көптеген ұшқыштардың ұшу сағаттары бойынша көрсеткіштерінің жоғары екенін атап өтті. Бұл – көкке көтерілуге бет алған жас буынға берілуі тиіс бай тəжірибенің өлшемі. – Жалпы алғанда Əскери əуе күштері бұл бөлімнің жеке құрамы ұшақты басқару техникасын жəне оны жауынгерлік қолдануды

Ондыќќа тиген он жол ● Бір өзі екі алтын алды. Солтүстік Ирландияның астанасы Белфаст қаласында өтіп жатқан XV Дүниежүзілік полицейлер мен өрт сөндірушілер ойындарында Қазақстан құрамасының капитаны Серік Нұрғалиев екі бірдей алтын медаль жеңіп алды. Ол бенчпресс (жатып сығымдап көтеру) жəне пушпуллифтинг (күштік қоссайыс) түрлерінде үздік нəтиже көрсетті. ● Мықтылар тізімі жарияланды. Жақында Бүкілəлемдік велоспорт одағының (UCI) жаңа рейтингісі жарияланды. Онда жекелеген велоспортшылар тізімін биылғы жылғы «Тур де Франс» көпкүндігінің жеңімпазы британдық Кристофер Фрум бастады. «Астана» командасының үздік велошабандозы Винченцо Нибали 8-орынға орналасты. Командалар арасында «Астана» 5-орынға жайғасты. ● Головкинге қарсылас табыл май жатыр. WBA/IBO тұжы рым дары бойынша орта салмақтағы əлем чемпионы Геннадий Головкиннің келесі қарсыласы 28 жасар америкалық Кертис Стивенс болуы мүмкін делінуде. ● Жалқы алтын жүлде. Болгарияның астанасы София қаласында есту қабілеті төмен спортшылар арасында өткен дүниежүзілік жазғы сурдолимпиада ойындары аяқталды. Онда спорттың алты түрі бойынша сынға түскен Қазақстан спортшылары бір алтын жүлдені иеленіп, жалпыкомандалық бейресми есепте үздік отыздықтың қатарына енді. Ал жалғыз алтын жүлдені 60 кг. салмақта күрескен балуанымыз Ғабит Есжанов жеңіп алды. ● Первак Отанына оралды. Жақында осы кезге дейін теннистен Қазақстан атынан жарысқа қатысқан ресейлік Ксения Первак Отанына қайта оралды. Енді ол Ресей атынан жарыстарға қатысатын болады. Осыған дейін Ксения Первактың Ресейге оралатыны жайлы Ресей теннис федерациясы хабарлаған еді. Бірақ Қазақстан теннис федерациясы бұл ақпараттың шындыққа жанаспайтынын, Первактың Ресейге кетуге ешқандай ойы жоқтығын мəлімдеген. Алайда... ● Балуандарымыз жат ты ғу жиындарында. Осы күндері елiмiздiң грек-рим жəне еркiн

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

күрестен ұлттық құраманың кейбiр мүшелерi Қытайда жаттығу жиынын өткiзiп жүр. Олардың қатарында Жасұлан Садықов, Тимур Ташмағамбетов, Азамат Шағапұлы, Нұрғали Жолаев, Жанболат Мағзұмов, Абылайхан Нұрсұлтанов, Михаил Изотов бар. ● Туған күніне керемет сый. Қарағандылық «Шахтер» клубының ойыншысы Мақсат Байжанов 6 тамызда өзінің 29 жасқа туған күнінде «Скербендеу» қақпасына екінші голды соғып, өз-өзіне тамаша сый жасады. Бұған дейін «Ақтөбе» командасының шабуылшысы Сергей Гридин де туған күнінде Еуропа лигасының алғашқы іріктеу кезеңінде қарсыластар қақпасына доп соғып, өзіне сый жасаған еді. ● Ең ауқатты спортшылар. Жақында «Forbes» журналының 2013 жыл дың ең бай спортшысы ретінде Ресей теннисшісі Мария Шарапованың есімін атады. 2012 маусым мен 2013 жылдың шілде аралығында Шарапова 29 миллион доллар пайда тапқан көрінеді. ● Жүз жылдықтың күні белгіленді. Қазақ футболының 100 жылдық мерейтойы аталып өтетін күн бекітілді. Шығыс Қазақстан облыстық туризм, дене шынықтыру жəне спорт басқармасының мəліметіне сүйенсек, мерейтой 21-22 қыркүйекте Семей қаласында өтеді. Торқалы тойға кешегі кеңестік дəуірдегі аты аңызға айналған «Спартак» (Мəскеу), «Динамо» (Тбилиси), «Қайрат» (Алматы), «Рубин» (Қазан), «Восток» (Өскемен), «Спартак» (Семей) футбол клубтарының ардагерлері қатысып, Семейдегі «Спартак» стадионында жолдастық кездесулер өткізеді. ● Кезекті тур басталады. Волейболдан еліміздің əйелдер құрама командасы Бүкілəлемдік Гранпри жарысына қатысуды одан əрі жалғастыруда. Енді олар 9-11 тамыз күндері Польшаның Плоцк қаласында өтетін жарысқа қатысады. Біздің қыздар Жапония, Германия жəне Польша құрамаларымен «H» тобында бақ сынасады. Ал 16-18 тамыз күндеріне белгіленген үшінші турдағы «K» тобының ойындары Алматыда өтеді. Бұл топта Қазақстан Бразилия, Куба жəне Нидерланды құрамаларымен кездеседі. «Егемен-ақпарат».

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №116 ek

08082013  

0808201308082013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you