Page 1

Президент қиын түйінді тарқатты. Елбасымыз халыққа Үндеу арнап, зейнетақы реформасының қажеттігін дəлелдеп айтты, сонымен бірге оны жүзеге асырудың көкейге қонымды жолын да көрсетті. Өзгеріс берекеге бастасын, ардақты ағайын!

№144 (28083) 8 МАУСЫМ СЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына зейнетақы реформасының мəселелері жөніндегі

ҮНДЕУІ Қымбатты отандастар! Республика Конституциясына сəйкес менің қарауыма Үкімет пен Ұлттық банк бастамашы болған зейнетақы жүйесі туралы жаңа заңнама келіп түсті. Мен заңнаманы жақтаушылардың да, оған қарсылық білдірушілердің де дəлелдəйектерімен жақсы таныспын. Ерлер мен əйелдердің зейнетке шығу жасын теңестіру туралы мəселе қазіргі ең өзекті тақырыпқа айналды. Мұның себебін мен Үкімет пен Ұлттық банк іс-əрекетінің олқылығынан да көремін. Жалпы, мен Үкімет пен Ұлттық банктің жаңа зейнетақы заңнамасын халыққа түсіндіру жөніндегі жұмысына оң баға бере алмаймын. Біріншіден, осындай өте маңызды əлеуметтік заң жобасы немқұрайды қаралды. Екіншіден, оны халыққа кеңінен насихаттау ісі дұрыс жүргізілген жоқ.

Нəтижесінде, қазақстандықтардың көбі зейнетақы реформасының түпкі мəнін түсінбей қалды. Бүгінде зейнетақы заңнамасына өзгерістер енгізу керек екені анық! Бұл – жаһандық үрдіс. Еуропа Одағы мен əлемнің өзге де елдері дағдарыс пен құлдырау жағдайында осылай жасауға мəжбүр болды. Əйелдердің зейнет жасын арттырудың басты себебі зейнетақы төлеудегі қаражаттың болжамды дефициті жəне зейнеткерлердің 70%-ын əйелдер құрайтыны болды. Əйелдердің зейнет жасын арттырмаса, зейнетақы төлеуге жұмсалатын бюджет шығыстары 2014-2024 жылдары 3 триллион теңгеге өседі. Бұл мемлекетті зейнетақы төлеуге қауқарсыз етіп, болашақ зейнеткерлер үшін проблемаға айналады. Сондықтан біз бұл мəселені қазірден бастап шешуге тиіспіз. Қазақстан Үкіметі əйелдер үшін

зейнет жасын өсіруді жоғары шекке дейін біртіндеп көшіру арқылы жүзеге асыруды алдын ала ұсынды. Парламент Мəжілісі мен Сенаты бұл шешімнің халық үшін маңызын түсініп, зейнетақы жүйесі туралы жаңа заңнаманың дұрыс шешім болып табылатын нұсқасын қабылдады. Азаматтардың əлеуметтік жағдайын жақсарту үшін қажет болғандықтан заң жобасын мен жалпы қолдаймын. Бірақ, зейнетақы жүйесін реформалау аспектілерінің бəрі жете ойластырылған дей алмаймын. Конституция берген өкілеттіктеріме сəйкес, əйелдердің зейнет жасын өсіру туралы норманы қайта талқылау үшін Парламентке қайтарамын. Мен зейнет жасын кезең-кезеңмен ұзартуды 2014 жылғы 1 қаңтардан емес, 2018 жылғы 1 қаңтардан бастауды ұсынамын. Осыған байланысты Үкіметке халыққа қажет заң мəселелерін одан əрі

пысықтап, дамытуды тапсырамын. Бірінші. Бала күтімі демалысы кезінде жұмыс істеуші əйелдердің міндетті зейнеткерлік салымына мемлекет есебінен қосымша төлемақы қамтамасыз етілсін. Екінші. Азаматтардың міндетті 10 пайыз зейнетақы шығысына жұмыс берушінің міндетті шығарылымы есебінен қосымша 5 пайыз енгізілсін. Үшінші. Міндетті кəсіби зейнетақы салымын кезең-кезеңмен тағы да 5 пайызға көбейту керек. Бұл жəйт айрықша жəне зиянды өндіріс терде зейнеткерлікпен қамтамасыз етуді жақсартады. Сондай-ақ Үкіметке 2030 жылға дейін зейнеткерлікпен қамтамасыз ету жүйесін жаңғыртуды одан əрі жалғастыру жөнінде кешенді іс-шаралар əзірлеуді тапсырамын. Парламентті менің ұстанымымды ескеруге шақырамын. Зейнетақы реформасының күрделі мəселесі бойынша дұрыс шешімдер табылады деп мен кəміл сенемін.

Бет қатталып жатқанда Президенттің зейнетақы реформасына қатысты заң жобасы туралы мəлімдемесі еліміздегі қоғамдық ойды дүр сілкіндіретінін, пікірлер тасқынын туындататынын қазірден-ақ айта беруге болады. Ақиқаттың бел ортада жататынын кемелдікпен көрсетіп, Үкімет пен Ұлттық банктің орашолақ іс-əрекетін сын тезіне салумен қатар, бұл реформаның қалайда қажеттілігін де қолмен қойғандай дəлелдеген, мəселені бірте-бірте шешудің нақты жолын да көрсеткен Елбасы мəлімдемесіне үнқатысулар телеарналардың кешкі жаңалықтарынан кейін-ақ əртүрлі жолмен редакциямызға түсе де бастады. Бет қатталып жатқан қарбалас сəтте біз олардың алғашқыларын оқырман назарына ұсынуды жөн көрдік.

Алаѕ кґѕіл орнына тїсті Елбасы Нұрсұлтан Назар баевтың əйелдердің зейнеткерлікке шығу жасын ұзартуға байланысты үндеуін тыңдап, күпті көңілімізді орнықтыра түстік. Өйткені, Президенттің қол қоюына ұсынылған жаңа заң жобасында əйелдердің зейнет жасын 2014 жылдан бастап 6 ай қосу арқылы біртіндеп 63 жасқа жеткізу көзделген еді. Əрине, бұл елдің экономикалық, қаржылық ахуалын қиындатпау үшін маңызды болар, алайда, əйел-аналардың көпшілігі жаңа заң жобасының түпкі мəнін түсіне қоймағаны анық. Оның үстіне ауылдық жерлерде тұратын əйелдердің зейнетақы қорында жинақталған қаржысы да мардымсыз екені даусыз. Демек, жаңа заңды ел ішінде түсіндіруде, қолданысқа енгізілу мерзімін белгілеуде бір шикіліктің барын ішіміз сезіп еді. Міне, осындай себептер аналардың алаңдаушылығын тудырып қана қоймай, тіпті кейбірінің өкпе-ренішке бой алдыруына түрткі болды. Аналардың ертеңіне алаңдаған осындай қиын сəтінде ел-жұрт Елбасының дұрыс шешім қабылдайтынына сеніп еді. Сол сенім алдаған жоқ.

Нұрсұлтан Назарбаев жаңа заңды əлде де талқылап, жетілдіре түсу үшін Парламентке қайтарғанын теледидардан тыңдадық. Сонымен бірге, əйел дердің зей нет жасын ұзартуды заң жобасында көрсетілгендей 2014 жылдан емес, 2018 жылдан енгізуді ұсынуының аналар үшін маңызы зор. Себебі, Елбасы ұсынған мерзімге дейін кей аналардың зейнетақы қорындағы қаржысын молайтуына мүмкіндік беріліп отыр. Біздің көңілімізден шыққан жəне бір мəселе – жұмыс берушінің есебінен зейнет ақы қорына 5 пайыздық жарна ның қосылатындығы. Ер азаматтарға қарағанда əйелдер көбінесе аз жалақы төленетін жұмыстарды атқарады. Осы тұрғыдан алғанда, зейнетақы қорындағы қаржымызға 5 пайыздық жарна қосылып жатса, мұны аналар үшін жасалған қамқорлықтың бір көрінісі деуге болады. Енді жұмыс беруші есебінен қосылатын 5 пайыздық жарнаның төленуін қолданысқа енгізу кешеуілдемесе екен. Зарифа МҰҚАНБЕТҚАЛИЕВА, «Күміс алқалы» ана. Атырау облысы.

Сабыр тїбі – сары алтын

Cалмаќты пікір айтылды

Əйелдердің зейнет жасын көтеру жөніндегі ұсыныс қоғамда əрқилы пікір тудырғанымен, жасыратыны жоқ, жұртшылықтың қалың бөлігін сендіре алмаған болатын. Тіпті кезең-кезеңмен ұзартуға қатысты жүргізілген үгітнасихат тобының жұмыстары да көздеген межеге дөп тимей жатты. Қарсы болғандардың бірі мен едім. Өз басым елдің саяси, қоғамдық салаларындағы өзгерістерге еш қарсы емеспін. Қазақстанның саналы азаматшасы ретінде демократиялық жаңғыртуларға бет алған елімнің əр қадамына қуана қараймын. Өкініштісі сол, билік тұтқасын ұстап отырған лауазым иелері төменгі топтың ойпікірлерімен санаса бермейтінін осы жолғы ащы жеңіліс тағы бір айғақтап бергендей болды. Бар үмітімізді конституциялық құқықтарымыздың басты кепілі

Елбасының зейнетақы реформасының мəселелері жөніндегі үндеуін кешкілік теледидар арқылы тыңдадым. Ерлер мен əйелдердің зейнетке шығу жасын теңестіру туралы мəселе қазіргі ең өзекті тақырыпқа айналды, деді Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде қоғамда қазіргі күні тақылауға түскен осы мəселеге тоқталып. Менің ойымша да кейбір қазақстандықтар зейнетақы реформасының түпкі мəнін түсінбей қалды. Бүкіл елге ортақ жаһандық үрдістен біздің еліміздің шеттеп қалуы мүмкін де емес. Сондықтан мен ұстаз ретінде, Елбасының зейнет жасын кезеңкезеңмен ұзартуды 2014 жылғы 1 қаңтардан емес, 2018 жылғы 1 қаңтардан бастауды ұсынғанын дұрыс деп есептеймін. Бұған дейін зейнет жасын ұзарту мəселесі бүкіл өмірлерін шəкірт тəрбиелеп, білім беруге арнап жүрген ұстаздар арасында

ретінде Елбасымызға арттық. Нұрсұлтан Əбішұлы зейнетақы саласын жаңғырту реформасының қажеттілігін атап көрсете келіп, орын алған олқылықтар мен ағаттықтарды тайға таңба басқандай тізбелеп берді. Атамыз қазақ айтқан емес пе, «жеті рет өлшеп, бір рет кес» деп. Оң мен солын салмақтап, əсіресе, бір қолымен бесікті, бір қолымен əлемді тербететін əйелдер қауымымен ашық ақылдасып, орынды шешімдерге асқан ақылмен, сабырмен құлақ түргенде мұндай асығыстық, асыра сілтеушілік орын алмас еді. Қиын жолдан қия жол таба білген Президентімізге алғысымыз шексіз. Серіккүл АХМЕТОВА, мұғалім. ПЕТРОПАВЛ.

Елбасы cґзін ќўптаймын Ерлер мен əйелдердің зейнетке шығу жасын теңестіру туралы мəселе қоғамда көп пікір тудырды. Өзім де зейнетақы жасын көтеру мəселесін онша жақсы түсінбей жүргенмін. Өткенде «Қазақстан» ұлттық телеарнасында Тамара Дүйсенова осы əлеуметтік саланың жауапты қызметкері бəрін жіліктеп, тəптіштеп түсіндіріп бергеннен кейін көп нəрсеге көз жеткіздім. Одан үйдегі ғаламтор,

газет беттерін ақтарып, көп нəрселерге қанықтым. Бүгінде көптеген елдер зейнетақы жүйесін реформалауда. Басты себеп – өмірдің орташа ұзақтығының артуы жəне сəйкесінше халық құрылымындағы зейнеткерлер үлесінің көбеюі, бұл өз кезегінде зейнетақы жүйесіндегі тəуекелді арттырады. Еліміздің қазіргі зейнетақы жүйесіне жасалған талдау экономикалық жəне

демографиялық жағдайдың өзгеруіне байланысты бірқатар проблемаларды анықтады. Сондықтан Елбасымыздың Конституция берген өкілеттіктеріне сəйкес, əйелдердің зейнет жасын өсіру туралы норманы қайта талқылау үшін Парламентке қайтаруын елдің көңілін дөп басқаны анық. Н.Назарбаевтың бұл сөзін өз басым құптаймын. Біздің тұрғындар жаңа за манның лебін

да əртүрлі пікірлер тудырған еді. Енді кезең-кезеңмен жүзеге асырылатын бұл жаңашылдық үрдісі əрине, уақытқа, заман талабына сай жүреді деуге болады. Яғни, 2018 жылға дейін еліміз жаңа даму жолына түсіп, оқу-білім саласы өркениет негізінде жаңа талап деңгейіне көтеріледі. Мұғалімдер қызметінің осы күндермен салыстырғанда жаһандық үрдіске ілесе алатындай биіктерге жетері, басқа да толып жатқан салалар заман талабына сай дамитыны сөзсіз. Елбасының зейнетақы реформасы жайлы айтқан салмақты пікірі жұртшылықты мазалап жүрген мəселенің түйінін тарқатып берді. Бұлғын ЖАЛМАҒАМБЕТОВА, мұғалімдер біліктілігін арттыру ұлттық орталығы «Өрлеу» АҚ облыстық филиалының директоры. ПАВЛОДАР.

сезінуі тиіс. Тек Үкіметке қол жайып, жоғарғы жаққа «бер, бер» деп отыра бермей, еңбек етіп, табыс тауып, қор жинап, өзін өзі қамтамасыз ету қажет. Əрине, біздің елде жұмыс істеймін, табыс табамын деген адамдарға барлық жағдай жасалған. Қиын түйінді тарқатып берген Елбасына алғыс айтамыз. Роза ЕРНАЗАРОВА, медбике. ШЫМКЕНТ.

Мəссаған!

Кеше Бейбітшілік жəне келісім сарайында жас орындаушылардың республикалық «Жас қанат» байқауы аламан бəйгенің алауын жақты.

Аламан алаѕындаєы арман Жиырма екінші рет бəйге алаңын қыздырған жас əншілер байқауына байланысты үміткерлер маусымның 3-і күні бас қосқан болатын. Онда өнерге қанат қаққан өрендер елорданың ең көрікті де əсем жерлерін аралап, ұмытылмас əсерге бөленді. Байқауда бірінші болып сахна төріне атыраулық Нұрлыбек Төлепберген көтерілді. Ал бірінші

күнгі өнер додасы Петропавл қаласынан келген Əсел Малаеваның əнімен қорытындыланды. Бəйге алаңы жас дауыстардың алуан нақышымен түрленіп, қазақ эстрадасының көгінде өрімдей өнерлі буын өсіп келе жатқанын аңғартты. «Жас қанат» байқауында бақ сынап, үлкен сахнаға жолдама алған жас əншілер көрерменді көркем үннің толқынымен

тербетті. Эстрадалық əншілердің ұстаханасына айналған аламан бəйгенің биылғы дүлдүлдері алдағы үш күнгі сайыста мəлім болады. Байқау ережесі бойынша, қатысушылардың ішінен əр кезең сайын төмен ұпай жинаған 5 үміткер сайыс тізімінен шығуға тиіс. «Мыңнан – тұлпар, жүзден – жүйрік» озған жеңімпаздарға арналған алтын, күмiс жəне қола қанаттардың мүсінін жасау құрметі Алматы қаласындағы Орал Таңсықбаев атындағы рес публикалық сəндік қолданбалы өнер колледжінің 3-ші курс сту денті Айтжан Тұрлығазыға бұйырыпты. Жас зергердің айтуы бойынша, республикалық бай қау болғандықтан, шеберлер сыйкəделер мен бағалы белгілердің мінсіз жəне сапалы орындалуына барынша көңіл бөлген. (Соңы 10-бетте).

Бїгінгі нґмірде: Ґзбек байымаса да там салады 6-бет

Телегей теѕіз тарих бар «Ботагґздіѕ» сґзінде 7-бет

Сіріѕкеніѕ шиінен жасалєан домбыра 10-бет

Есілге ќўйылєан керосин экологтардыѕ алаѕдаушылыєын туєызып отыр Елордалық экологтар Есіл өзеніне авиаотын – керосин құйылып жатыр деп дабыл көтерді. Бұл туралы «Астана» телеарнасы хабар таратты. Өндіріс кенті тұрғындарының сөздеріне қарағанда, авиаотын өзенге бірінші жыл құйылып жатқан жоқ. Экологиялық апаттың ауқымы əзірше белгісіз. Белгілісі, сол төңірекке түгелдей керосин иісі тарап кеткен. «Керосин

иісі қолқаны қабады. Өзендегі балықтарға дейін керосин сасиды. Атап көрсететін бір жəйт, осының бəрі ағыспен қалаға қарай кетіп жатыр. Өйткені, біздің тұсымызда Есіл қаламен түйіседі. Авиаотын иісінен тіпті дем алу да мүмкін емес», дейді Өн діріс тұрғыны Александр Беккер. Қазіргі кезде кентті орап өте тін өзен арнасы жабылған.

Керосин өзен ге құятын тұста экологтар жұмыс істеп, ластану аумағын айқындауда. Күні кеше Астана Экология департаменті қызметкерлерінің ақпаратынан белгілі болғанындай, авиаотын «Астана қаласы халықаралық əуежайы» балансындағы құбырдан құйылып жатыр екен. Істің ақ-қарасын прокуратура тексеру үстінде. «Егемен-ақпарат».

Оқыс оқиға

Тексеру жўмыстары атќарылуда Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Атбасар аудандық соты мен прокуратура ғимаратына 6 маусым күнгі 03 сағат 25 минутта белгісіз біреулер жанғыш зат құйылған шөлмектер мен тас лақтырған. Осының салдарынан сот ғимаратында өрт шығып, екі қабатты үйдің оң қанатын жалын шарпыды. Мекеме күзетшісі бұл туралы тиісті мекемелерге дер кезінде

хабарлаған. Бірақ, ол бұзақылардың бет əлпетін анықтауға мүмкіндік болмағанын айтады. Облыстық ішкі істер департаменті баспасөз қызметінің жетекшісі Гүлнар Пинчуктің мəлімдеуінше, төтенше жағдай түн ортасында орын алғандықтан, зардап шеккендер жоқ. Əйтсе де сот төрағасының қызмет бөлмесі, мəжіліс залы, кеңсе мен істерді сараптау бөлмесіне елеулі зақым келтірілген. Қолда бар құжаттардың біршамасы, 4,5

шаршы метр аумақтағы жиһаздар жанып кеткен. Өртті ауыздықтауға Атбасар қаласындағы өрт сөндіру қызметінің үш арнайы техникасы мен бес адамдық бригада жұмылдырылыпты. Оқиға орын алған сəтте сот ғимаратымен іргелес аудандық прокуратураның ғимаратына да жоғарыда айтылған əдіспен шабуыл жасалған. Сəтін салғанда, өрт оқиғасы орын алмаған. Ақмола облыстық ішкі істер

департаменті бастығының бірінші орынбасары Асхат Ғали бастаған топ оқиға орнына жедел жетіп, кешенді тексеру жұмыстары атқарылуда. Төтенше оқиғаға қатысты қылмыстық іс қозғалды. Мамандардың пайымдауынша, бұл оқиғаға қылмыстық немесе əкімшілік жолмен айыптаушылар мен күдіктілердің қатысы бар болуы мүмкін. Ақмола облысы.


2

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

Швеция елшісімен кездесті

Кеше Мəжілісте палата Спикері Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен бюро отырысы өтті, онда жалпы отырыстың мəселелері айқындалды, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми Швеция Корольдігінің Қазақстандағы елшісі Манне Вэнгборгты қабылдады, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі. Сенат Төрағасы елшіні жыл сайын 6 маусымда аталып өтілетін Швецияның Ұлттық күнімен құттықтады. Кездесуде кейінгі жылдары Қазақстан мен Швецияның байланыстары қарқынды дамып келе жатқаны атап өтілді. 2010 жылы Швецияның Астанадағы Елшілігінің ашылуы екі елдің өзара іс-қимылының кеңеюі мен тереңдей түсуінің маңызды көрінісі болды. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сəйкес біздің еліміз де таяу болашақта Стокгольмде өз Елшілігін ашуды жос парлап отыр. Жүздесушілер сондай-ақ пар ламентаралық ынтымақтастықтың келешегі туралы пікір алмасты. Швед

Палатаныѕ кїн тəртібі айќындалды

депутаттары бірнеше рет Қазақстандағы сайлауға байқаушылар миссиялары құрамында болған еді. Одан басқа, екі елдің делегациялары ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы аясында өзара іс-қимылды жалғастырып келеді.

Қ.Мəми қазақстандық пар ламентшілердің Швецияның Риксдагымен (Парламенті) сындарлы үнқатысу мен жемісті ынтымақтастықты қалыптастыруға мүдделі екенін білдірді.

Депутаттардың қарауына азаптаулардың жəне басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын іс-əрекеттер мен жазалау түрлерінің алдын алуға бағытталған ұлттық алдын алу тетігін жасауға қатысты заңнамалық түзетулер екінші оқылымға шығарылады. Сонымен қатар, палатаға жаңа заң жобаларының топтамасы бойынша қорытындылар əзірлеу мерзімдерін белгілеу ұсынылды. Олар: түзетулер енгізілген ілеспе заң жобасымен қоса, «Жеке детективтік қызмет туралы» заң жобасы, «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекске енгізілетін жаңашылдықтар болып табылады. Депутаттар, сондай-ақ «Балаларды денсаулығы мен дамуына зиянын тигізетін ақпараттан қорғау туралы» заң жобасымен жұмысты жалғастыратын болады жəне төрелік жəне аралық сот қызметін жетілдіруге қатысты түзетулер бойынша палатааралық келісім комиссиясының ұсыныстарына қатысты мəселені айқындайды.

Мўраєаттыѕ маѕызды мəселелері Кеше Алматыдағы Орталық мемлекеттік мұрағатта Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің ұйымдастыруымен «Қазақстандық мұрағаттану: бағыттары мен даму жолдары» атты республикалық кеңес өтті. Кеңесте осынау маңызды салада қордаланып, біраз шешімін таппай отырған өткір мəселелер көтеріліп, бірқатар ұсыныстар қаралды. Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Жуырда Астанада Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің қатысуымен еліміздің ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысы өткен-ді. Іле-шала өткізіліп отырған бұл кеңес сол жиынның заңды жалғасы іспетті, деді тарихшылар мен мұрағатшылар бас қосқан кеңесте сөз алған Президент Əкімшілігі Жалпы бөлімінің меңгерушісі Мірболат Жақыпов. Өйткені, тəуелсіздік алғаннан кейінгі маңызды бір үлкен міндет – Қазақстанның толыққанды дұрыс тарихын жазып қалдыру. Неге десеңіздер, кезінде кеңес идеологиясының арқасында тарихымыз біржақты жазылды. Əкімшілік өкілі қазіргі кезде

көптеген құжаттарды іздеп тауып, өзімізде ашық жарияланғанын, əлі де зерттелмеген дүниелерді тарихшылар мен мамандарымыз зерттеп, тарихты қайта жазуға көмегін беру керектігін айта келе, шешілген, алдағы уақытта күн тəртібінде тұрған бірқатар мəселелерге тоқталды. Кеңесте биыл «Ұлттық мұрағат қоры жəне мұрағаттар тура лы» алғашқы Заңға 15 жыл тол ғанын, бұл заңның мұрағат істері мен құжаттануда маңызды рөл атқаратынын жеткізген Мəде ниет жəне ақпарат вице-министрі Асқар Бөрібаев одан əрі еліміздегі мұрағат қызметінің бүгінгі жағдайына, проблемаларына, алдағы атқарылатын іс-шараларына тоқталды. Вице-министрдің айтуынша, 2013 жылдың қаңтарына елімізде

220 мемлекеттік мұрағат мекемесі болса, Ұлттық мұрағат қорында 2013 жылға дейін 22 009 038, ал 1998 жылдан бері мемлекеттік мұрағаттардағы құжаттар саны 10 млн. сақтау бірлігіне жеткен. Осы 15 жылда Астанада Ұлттық мұрағат, Алматы қалалық мемлекеттік мұрағат ғимараттары пайдалануға берілген. Əлеуметтікқұқықтық сипаттағы сұраныстар 130 мыңнан 300 мыңға артқан. Осы уақыт аралығында бірқатар мемлекеттермен меморандум, хаттама, келісімдерге қол жеткізіліп, соның негізінде алыс-жақын шетелдерден 35 мың аса құнды тарихи құжаттық деректер табылған. Сондай-ақ, 209 974 микрофильм кадры, 16 808 құжаттық парақша, 785 мұрағаттық іс, 27 шығыс қолжазбасының кө шір месі, 52 киноқұжат, т.б. отан дық мұрағатта теңдесі жоқ дүниелерді иемденіппіз. Мұрағатшылар алдындағы үлкен міндет, біріншіден, мұрағат ғимараттарының құрылыс мəселесі, деді вице-министр. Екіншіден, арнайы мамандармен қамтамасыз ету. Бүгінгі уақыт жоғары кəсіби, жаңа технологияны меңгерген маманды қажет етеді. Үшіншіден,

электронды мұрағат бойынша «Ұлттық электронды құжаттар орталығы» республикалық мемлекеттік кəсіпорнын құру. Өйткені, Еуроодақ елдері электронды құжаттарды қабылдау мен сақтау ісін бастап кетті. Сондай-ақ Ас қар Бөрібаев министрлік жанынан мұрағаттар ісі жөніндегі кеңес құрылатынын, жуырда Орталық мемлекеттік мұрағаттан Ə.Қастеевтің суретінің жоғалуы, кешегі Шымкент қалалық мұрағаты жетекшісінің жалған құжат беріп тұтқындалуы еліміздегі мұрағат қызметіне көлеңкесін түсіргеніне екпін түсіре келе, жуық арада қабылданатын Мұрағатшының əдеп кодексінің мақсаты этикалық нормаларды жинақтау жəне Мемлекеттік мұрағат мекемелерінің қызметкерлері өздерінің кəсіби қызметін адал жəне нəтижелі орындауы үшін қызметтік тəрбие ережелерін қалыптастыру болып табылатынын алға тартты. Сонымен қатар, кеңесте Египет Араб Республикасы елшілігіне қарасты мəдени орталықтың директоры Ашраф Дарвиш екі елдің қарым-қатынасы 1991 жылдан, Қазақстан егемендігін алғаннан

кейін емес, сонау Сұлтан Бейбарыс Египетті басқарған кезінен басталатынын мақтанышпен білдірсе, əл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, тарих ғылымдарының докторы Тұрғанжан Төлебаев кадр даярлау мəселесі адам аярлық жағдайда екенін, мəселен, елімізде екі мыңдай мұрағатшы қызмет етсе, соның 184-інің ғана арнайы жоғары білімі барын, ҚазҰУ-де тарих факультетінің жанында 2010 жылдан мұрағатшы жəне құжаттанушы мамандығына грант бойынша бар-жоғы он-ақ адам дайындалатынын, осы мамандықтарға арналған оқулықтар мен оқу құралдарының жоқтығын ашына жеткізді. Абай атындағы ҚазҰПУдің доценті ауызша тарих саласын дамыту, оның ішінде ел арасындағы материалдарды жинау үлкен қаржы қажет ететінін, сөйтіп, жаңадан қор ашуға мүмкіндіктер берілсе, дей келе, мұрағат қызметкерлеріне жағдай жасап, еңбекақыларын көтеру керектігін, мəселен, мұрағат ғимаратын күзететіндердің жалақысы 6080 мың теңге көлемінде болса, мұрағат қызметкерлері 30-40 мың теңге алатынын, əрі олардың жұмысы зиянды кəсіптің тізбесіне кіретіндіктен, қосымша қаржы қарастырылса деген ұсынысын білдірді.

Отанєа ќызмет етудіѕ їлгісі Халыќаралыќ шара Нəзір Тґреќўлўлыныѕ 120 жылдыєына арналды Сыртқы істер министрлігінде белгілі қазақ дипломаты Нəзір Төреқұлұлының 120 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция болып өтті. Оның жұмысына дипломатиялық корпус өкілдері, мемлекет жəне қоғам қайраткерлері, Ресей мен Өзбекстанның белгілі ғалымдары, оқытушыпрофессорлар мен тыңдаушылар қатысты. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Сыртқы саясат ведомствосы ғимаратының кіреберісінде дипломаттың шығармашылық жəне қызметтік өмірі туралы кең мағлұмат беретін фото-деректі көрме ұйымдастырылды. Аталған халықаралық шараны өткізудегі басты мақсат – мемлекет жəне қоғам қайраткері, шығыстанушы ғалым əрі дипломаттың өмірі мен қызметін жан-жақты ашып көрсету. Жəне де Нəзір Төреқұлұлының тəжірибесі мен біліктілігін жас мамандарды даярлауда жəне патриотизм рухында тəрбиелеуде пайдалану. Конференцияны Сыртқы іс тер министрлігі, Қазақстан Президенті жанындағы Мемле кеттік басқару академиясы мен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті ұйымдастырды. Шараны Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов құттықтау сөз сөйлеп ашты. «Қазақ дипломаттарының бастауында тұрған ардақты адамның рухына тағзым етіп отырмыз. Нəзір Төреқұлұлының өмірі мен шығармашылығы Қазақстанның қазіргі болашақ дипломаттары үшін үлгі болады деп сенемін», деп атап өтті Ерлан Əбілфайызұлы. Бүгінгі таңда Қазақстан мен Ресей мұрағаттарында сақталған əңгімелерінің жазбалары мен басқа да құжаттар өте көп. Мұндай өте бай мəлімттерді зерттеп, зерделеу – уақыт талабы. Терең тамырымызды танымасақ, алға қарай жылжи алмаймыз. Мұны əрқашанда жадымызда сақтағанымыз жөн, деді министр сөзін тұжырымдай келіп. Бұдан кейін конференцияға қатысушыларға Мемлекеттік хатшы М.Тəжиннің жолдауы жария етілді. Онда Мемлекеттік хатшы былай депті: «Отанға қызмет етудің көптеген көрнекті үлгілері

бар. Соның жарқын көрінісі – өз елінің бостандығын орнатуға ұмтылған ұлт зиялыларының талай-тағдыры. Солардың бірі көрнекті қоғам жəне мемлекет қайраткері Нəзір Төреқұлов. Ол Кеңес Одағының Араб əлемімен жəне Шығыс елдерімен дипломатиялық қатынасын орнатқан алғашқы кəсіби қазақ дипломаты еді». Бұдан кейін ЕурАзЭҚ Бас хатшысы Тайыр Мансұров, Сауд Арабиясы Корольдігінің еліміздегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Хаким Абдулмажид Абдул Раззақ «Дипломат Нəзір Төреқұлов» қоғамдық қорының төра ғасы, профессор Сайлау Батыршаұлы жəне тағы басқалар сөз алып, кеңестік кеңістіктегі мемлекеттер мен Сауд Арабиясы арасындағы бүгінгі ынтымақтастыққа негіз қалаған қазақ дипломатының жұмысы туралы жаңа мəліметтерді ортаға салды. Конференцияда жалпы саны 50ге тарта баяндамалар мен ғылыми хабарламалар тыңдалды. Соның нəтижесінде конференцияға қатысушылар бірқатар ұсынымдар жобасын əзірледі. Онда Астана жəне Алматы қалаларының əкімдіктеріне осы қалалар көшелерінің бірін Нəзір Тө реқұлұлының атымен атау; мүсінін əзірлеп, Сыртқы істер министрлігі мұражайына қою; «Халықаралық қатынастар» мамандығына оқытатын ЖООларда Н.Төреқұловтың бөлмелері мен орталықтарын ашу; атаулы шəкіртақы белгілеу сияқты ұсыныстар қарастырылған. Шараның қорытындысы бойынша конференция қаты сушыларының Нəзір Төреқұлұлы ның мұрасын насихаттау жөніндегі шараларды қабылдау бойынша мүдделі мемлекеттік органдарға арналған ұсы нымдары қамтылған қарар қабылданды.

Айбын

Астана қаласы жастар саясаты басқармасының бастамасымен діни экстремизм мен терроризм идеологияларына қарсы күрес мəселелеріне байланысты кездесу болды.

Терроризм мен экстремизм – ќауіпті кесел Айдар ӨРІСБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Шара экстремизм мен терроризм идеологиялары құрылымын, көздеген мақсаты мен бағытын баяндайтын бейне-желі көрсетумен басталды. Кездесуде бірінші болып Дін істері агенттігінің жетекші ғылыми қызметкері Ермек Төренұлы сөз алып, күн тəртібіндегі мəселеге орай өз ойларын ортаға салды. «Діни экстремизм мен терроризм идеологияларын екі тұрғыдан қарастыруға болады. Заңды тұрғыдан келетін болсақ, бұл – қылмыстық кінə, ал діни тұрғыдан келгенде, бұл идеологиялық əрекеттер күнə болып есептеледі. Себебі, адамның өз-өзіне қол жұмсауы, өзгелерге қиянат жасауы исламның сипатына сай келмейтін құбылыстар», деп атап өтті ол. Бүгінгі таңда «жиһад» атауын қате түсініп, өздерінің қаскөй əрекеттерін іске асыруда ислам дінін жамылып, білімсіздіктен, аңқаулықтан өзгенің қолында ойыншық болып жүрген жастарымыз аз емес. Олар біреулердің дүние мен билікті көздеген ауқымды мақсаттарының жолында құрбан болып бара жатқандарын сезбейді. Шешен сөзінде мəселенің осы жағына да біршама тоқталды. Келесі кезекте мінбеге көтерілген «НұрАстана» мешітінің найб имамы Хасан Ташайұлы радикалды ағымда адасып жүргендерге қатысты пікірлерін білдірді. Өзінің сөзінде ол: «Мұндайлар тек өз идеологиясын жақтаушыларды мұсылман көріп, қалған халықты «кəфир», яғни мұсылман емес деп санайды. Алайда, лаңкестік əрекетке барғанда, олар өздері діннен қалай шығып кеткендерін байқамай қалады», деді. Ал, философия ғылымдарының кандидаты Тышқан Кеңшілік пен белгілі боксшы, Олимпиада чемпионы Серік Сəпиев жастарға діни экстремизм мен терроризм жөнінде жанжақты ақпарат беріп, жалпы, ислам дінінің маңыздылығы мен мəнін түсіндірді. Кездесудің соңында қонақтар жастардың сұрақтарына жан-жақты жауап қайтарды.

Жауынгерлер жаѕа оќу кезеѕіне дайын 6 маусым күні Қазақстан Қарулы Күштерінде жаңа жазғы оқу кезеңі басталды. Осыған орай барлық əскери бөлімдер мен мекемелерде жауынгерлік оқулардың жаңа кезеңін білдіретін салтанатты сапқа тұру шаралары өтті. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Осы күні қысқы оқу жылын аяқтап, əскери қызметтің қо ры тындысын жасаған Қарулы Күштер құралымдары жазғы оқу кезеңіне жоспарланған жауын герлік міндеттерін одан əрі жалғастыруға кірісті. Онда еліміздің жер-жерінде орналасқан жауынгерлік машиналардың паркінен бес мыңнан астам доңғалақты техника шығарылып, 200-ден астам авиация техникасы жауынгерлік əзірлікке келтірілді. Осы күні Қарулы Күштер басшылығының өкілдері еліміздің көптеген гарнизондарына барып, əскерилердің жауынгерлік дай ындығын бағалап, тексеріп қайтты. Соның ішінде олар Өңірлік қолбасшылықтардың, Аэроұтқыр əскерлерінің, барлық Қарулы Күштер тектерінің əскерлері «оқужаттығу дабылы» белгісі бойынша жауынгерлік əзірлігін бақылады. Осы бақылау жұмысына Астанадан Қарулы Күштер басшылығымен бірге бір топ БАҚ өкілдері де қатысып, күні бойы жауынгерлік дайындықтың куəсі болды. Онда əріптестеріміз Астанадан екі топқа бөлініп, біреулері Оңтүстік Қазақстан мен Жамбыл облыстарында орна ласқан əскери бөлімдерде болса, екіншілері Алматы мен Шығыс Қазақстан облыстарында өткен жауынгерлік əзірлікті көріп қайтты. Ал біздің топ Алматы об лы сы ның Талдықорған қала сы ның маңындағы Аэроұтқыр əскерлерінің 18 404 əскери бөлімінде өткен шараға қатысты. Осы күні таңғы сағат 06.00де Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Бас штабы Орталық командалық пунктінен пəрмен алысымен əскери бөлімнің жауынгерлері де санттық-шабуылдаушылар құ рамасының «Оқу дабылы» бойынша көтерілді. Осыдан кейін жауынгерлер тактикалық-сап сабақтарын өткізуге кірісті. Аэроұтқыр əскерлері қолбасшысының тəрбие істері жəне əлеуметтік-құқық жөніндегі орынбасары Қанат Белгібаевтың басшылығымен

жауынгерлік машиналар паркінен бронетранспортерлер, КамАЗ-дар, «Кобра» жауынгерлік барлау машиналары, инженерлік-саперлік жəне басқа да техникалардан тұратын қаружарақтар мен əскери техникалар шығарылды. Бөлім сардарлары мен сарбаздары белгіленген уақытта толық жауынгерлік мүлкімен өз позицияларынан табылды. Мұнда əскерилер «Оқу дабылы» бойынша тұрып, казармадағы пулемет, автомат пен басқа да қаружарақтарын асынып, күні бойы жауынгерлік əзірліктерін көрсетті. Əскери қызметшілердің іс-қимыл дарын бақылауға бөлімге арнайы шақырылған Қарулы Күш тер басшылығының өкілдері десантшылардың қысқа мерзім ішінде жауынгерлік тапсырмаларды орындаудағы əзірлігі мен белгіленген алаңға дер кезінде табылғанына тəнті болды. Осы жерде біз жауынгерлердің жаттығулары туралы сардарлардың пікірін сұрастырғанымызда, бағыныстылардың іс-қимылдарын бақылаған майор Қанат Белгібаев, бригада командирі Айдар Қабденов, командалық пунктпен байланыс батареясының командирі Мұхтар Өтешов, бригада командирінің тəрбие істері жəне əлеуметтік-құқық жөніндегі орынбасары Есбол Қадырбеков пен Ринат Ахметов əскери қызметшілердің жүктелген тапсырмаларды сауатты орындағанын, «Оқу дабылына» сəйкес барлық техниканы ақаусыз от алдырып, белгіленген алаңға жеткізгенін атап көрсетті. Ал жауынгерлер болса, «Оқужаттығу дабылы» сияқты əскери шаралардың мəні мен маңызының зор екенін жəне оның əрқашан да əскери дайындыққа пайдасы тиеті нін атап көрсетті. Мəселен, биылғы көктемгі шақырту бойынша жауынгерлік киімді жаңадан киген Жансерік Əбдіқаппаров бізбен əңгімесінде əскерге Тараз қаласынан шақырылғанын, қазір 2 денсанттық шабуылдаушылар ротасында əскери борышын өтеп жатқанын айтып, таңғы сағат 6.00-ге белгіленген «Оқу дабылы» жəне басқа да батальонға берілген тапсырмаларды

еш қиындықсыз орындап шыққандарын айтты. «Əрбір сарбаздың басты мақсаты – берілген тапсырманы тез жəне дəл орындап шығу», – деді ол. Ал Андрей Кравченко əскерге Астана қаласынан шақырылғанын, əскери борышын өтеп жатқан кезден бері жауынгерлік əзірлікке жақсы дайындалып, болашақта елімізді қорғау үшін жинақы да жігерлі, шымыр да шыдамды, нағыз ер мінезді азамат болып шығатынына күмəн келтірмейтінін жеткізді. Жалпы, 6 маусым күні еліміздің Қарулы Күштерінде жауынгерлік əзірлікке келтіру жоспары өте жоғары деңгейде өтті деуге болады. Бұл туралы Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабының бастығы, генерал-полковник Сəкен Жасұзақов атап көрсетті. Ол 2013 жылғы жазғы оқу кезеңінің басталуы аясында Қазақстан Қарулы Күштерінің барлық құралымдары мен бөлімдерінің «Оқу дабылы» бойынша жауынгерлік əзірліктің жоғары дəрежесіне келтірілгенін айтты. – Қазақстан Қарулы Күштерін жоғары деңгейдегі жауынгерлік дайындыққа келтіру Бас штабтың Орталық

басқару нүктесінде басталды, – деді С.Жасұзақов. – Кезекші Бас штаб бастығының бұйрығын алысымен, шапшаң жауынгерлік басқару жөнінде дабыл берді. Бұл өз кезегінде еліміздің Қарулы Күштерінде əскери саптықтəсілдік дайындықтың басталғанын білдірді. Осыдан кейін Бас штабтың Орталық басқару пунктіндегі ауысым дағы кезекшілер бүкіл əскери жасақты хабардар етті. Қарулы Күштердегі басшылық құрамға, Қа рулы Күштердегі Бас басқару пунктіндегі оперативті кезекшілерге, өңірлік басшылықтардағы басқару нүк телеріне, басқа да əскери жасақтар мен құралымдарға, Қарулы Күштердегі кезекші əскери бөлімдер мен мекемелерге дабыл жіберілді. Бас штабтың Орталық басқару пунктіне Қорғаныс министрлігіне де дабыл жіберу жүктелген. Мұның басты мақсаты – басқару органдары мен жеке құрам іс-қимылының үйлесімділігін арттыру. Оның айтуынша, жауынгерлік машиналар паркінен көрсетілген аудандарға бес мыңнан астам қаружарақ пен əскери техника шығарылған. Кейбір бөлімшелер оқу-жаттығу

міндеттерін орындау үшін жаттығу аудандарына өз жүрісімен марш жасаған. Əскери аэродромдарда 200-ден астам бірлік ұшақ пен тікұшақты ұшыру жүзеге асырылыпты. Авиациялық техниканың бір бөлігі қосалқы əуе айлақтарына қайта орналастырылған. Осындай кең ауқымды іс-шара заманауи техника мен қарулардың шығуымен алғаш ұйымдастырылып отыр. Мұндай əскери үдерісті БАҚ-тар арқылы көрсету де алғаш орындалғанын айта кеткен жөн. Енді жаңа оқу кезеңі барысында əскери қызметшілер алдында жауынгерлік даярлық деңгейін арттыру міндеті тұр. Осы орайда С.Жасұзақов былай дейді: «Бұл міндет əрқайсымыздан үлкен қажырлылық пен мақсатқа ұмтылысты, жауынгерлік дайындықтың деңгейін жетілдіру мен жеке орындаушылық тəртіпті қажет етеді. Қарулы Күштеріміз «Мықты Армия – мықты Қазақстан!» ұранының мазмұнын ақтап, əскерлердің оқу жылын сапалы көрсеткіштермен аяқтайтынына сенімім мол». ––––––––––––––––

Суретті түсірген Нұржас ЖАҚСЫБАЙ.


www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

3

АСТАНА ЖƏНЕ АСТАНАЛЫҚТАР Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Ардақ тұтар асыл ағалардың ғұмыр соқпағына қарасаң, ұлағат тұтар сындарлы өмір шежіресіне тəнті боласың. Өнегелі өмірдің терең қырларына үңілген сайын ұмытылмас ғибрат аласың. Ізгілігі мен ілтипаты мол осындай ордалы ағаларымыздың бірі – Айсабай Шағырұлы. Елу жыл бұрын Нағима жеңгеймен шаңырақ көтеріп, отауын бір кездегі Целиноград қаласында тіккен ағамыз ақ жаулықты жарымен қосылған алтын тойын бүгіндегі елордада тойлап отыр. Ақжарма көңілінің күміс пернесін дөп баса білсең аташежіренің арғы-бергі тарихын ақтарып, ақ толқындарын желкендетіп ашатын ағамыз, айызыңды қандырып, жүрегіңді жандырып əңгіме шертеді. Айсабай ағаны Президент саябағында серуенде жүргенде кезіктірген біз, танысып, біліскен соң əріден тартылған əуенді əңгімені тыңдап, арқаланып қалғанымыз рас. Əуенді əңгіменің құлаққа жағымды тиіп, жүрекке жылу жіберген сырын іздесек, аға Арқаның əуезді əндерін нəшіне келтіріп орындайтын əнші де екен. Оны бір кездері облыстық тележурналистер түсірген «Айсабай айтқан əндер-ай!» деген деректі фильмді көргенде білдік.

Алтын той Айсабай отағасы Қостанай облысының Науырзым ауданындағы Қайғы ауылында туған. Ауылдың Қайғы аталуы өңірде су болмай қаңсып тұрған шағында Желмаясымен жортып, қазағына қайғысыз-қамсыз, шұрайлы жер іздеп жүрген Асан Қайғы бабамыз шөлден қаталаған мал-жанға қарап тұрып, қылышын қадаған екен. Құдайдың шын құлы болған қасиетті қарияның қылыш қадаған жерінен бұрқылдап бұлақ шығып, көл пайда болыпты. Жердің тынысына, елдің ырысына айналған көл əлі бар. Оны жағалаған жақын-жуықты Жаратқанның өзі жарылқаған, деді туған жер туралы əңгіме айтқанда кеудесі көтеріле түсетін көңілі күмбезді көкеміз. Көненің тəлімді оқиға-сөзін, Кеңес дəуірінің өзін термелеп əңгімелейтін Айсабай ағамыздың өмірден көргені мен түйгені мол. Соны жас түлек жалынды ұрпаққа насихат қылсақ жарасады. Елу жыл ел қызметінде болған ағамыздың өмір сүрлеуінің барлық тұсы гүлзар болды деп айта алмаймыз. Орта мектепті орташа бітірген Айсабайдың

арманы ақ халатты абзал жанға айналып, адам жанының арашасы – дəрігер болғысы келген. Арманның ақ жал тайына мініп, Алматының медицина институтына барған. Бағы жанып оқуға түсті. Əйткенмен, қойшының ұлы көз ашып көргені мал шаруашылығы болған соң діл-ділгірі сол саланы қалай берді. Əкесі мен ағасының айтқаны да жаңа талабын қамшылай түсті. Ақыры бірінші

курсты жақсы тəмамдағанына қарамастан, құжаттарын қайыра алып, Сарыарқаның орталығы Целиноградқа тартқан. Мұнда да көп қиналмай Ауыл шаруашылығы институтының емтихандарынан сүрінбей өтті. Ол заманда бұл қаланы ел астанасына айналар деп кім ойлаған. Əйткенмен, Айсабай аға Қазақ елінің жүрек тұсына орналасқан қаланың қадір-қасиетін сезетін. Қолына домбырасын алып, əуелете əн салғанда Сарыарқаның дəрулі саумал самалына ілескен ой-қиялы бүкіл Қазақ жерін кезіп кететін. Агрономдық мамандықты игеруге құлаш ұрғанымен, өзін өмірдің жаңа биігіне көтерген қаланың қадім заманнан бергі тарихын білуге талпынатын. Бір кездері Бөрілі байрақты бабалардың ордалы орталықтарының бірі болғанын білді. Айсабайдың аяулы бақытының жұлдызы Нағима қызбен танысқанда шын жанды. Айналасы үлбіреген үрпі гүлдерге, көк аспаны ақша бұлттарға, түнгі аспаны жымыңдаған мыңмиллион жұлдыздарға толып кетті. Аялы жанары жайнаған, жуан бұрымы тізесін қаққан Нағима қыз да Айсабайға кетəрі емес-ті. Айналасын əнімен баурап, мəнді əңгімесімен иіріп отыратын жігітті жұрт шын мақтайтын. Арғы жағы белгілі. Мұнымен бірге, институттың көркемөнерпаздар үйірмесінің белді мүшесіне айналып, қалалық, облыстық байқаулардың жеңімпазы болған Айсабайдан сол тұстағы көріктімін деген қыздардың бəрі де дəмелі еді. Жүрегін жандырған, көңілі қалаған көрікті қыз ыңғай білдірсе

қай жігіт тағат тауып тұра алады. Айсабай да көпке бармады. Студент кезінде үйленіп, екі перзенті де студент балалары атанды. Алла деген адамға ақ жол ашық. Оқуын ойдағыдай аяқтаған кейіпкеріміз жолдамамен Шортанды ауданына барып, ауыл шаруашылығының дамуына үлес қосып жүрген ғылыми институтта еңбек жолын бастады. Десе де, туған жерге деген сағынышы мен ой-қиялы жетектеп, жатса-тұрса дедектетіп қоймады. Өз ауданына барып, агроном болды. Белді қызметтер атқарып ел көзіне түсті. Қайғы жақтағы Айсабайдың егіс алқабы соның кепілі. Ал, Нағима жеңгей орта мектепте математика пəнінен дəріс оқыды. Жеңгейден білім алған талай бала, бүгінде елдің маңдай алды азаматтарына айналған. Алайда, жеңгейдің денсаулығына байланысты жер ауыстыру керек болды. Бұл жағдайда екеуінің де таңдауы, отау тігіп, азамат болып қалыптасқан бұрынғы Целиноград қаласына түсті. Қай жерде де ақадал еңбек ердің еңсесін көтеріп ел алдына алып шығады. Өз мамандығын толық меңгеріп, тереңіне еркін бойлаған кадр əркез бағалы. Білімі мен білігі, еңбегі мен берекелі əрекеті еленіп, қызмет баспалдағымен біртіндеп көтерілді. Облыстың Халықтық бақылау комитетінің ауыл шаруашылық бөлімін басқаруға бекітілді. Халық үшін жасаған қызметі бағаланып, «Ерен еңбегі үшін» медалін кеудесіне тақты. Басқа да мақтаумарапаттау белгілерін алды. Облыстық партия комитетінің ұсынысымен «Селхозхимия» бірлестігі басшысының бірінші орынбасары қызметіне өтіп, ұзақ жылдар жұ мыс істеді. Мінсіз қызмет мерейін көтеріп, Дақылдар жөніндегі об лыстық инспекция комитетінің төрағалығына жоғарылатылды. Қандай қызметте болса да Айсабай ағамыз елдің, жердің қамы үшін қолдан келгеннің бəрін атқаруға тырысты. Ақ жаулықты жарына жүрегі құлап, қол ұстасқанына 50 жыл болған Айсабай ағаның күміс тойы Целиноградта тойланған болса, алтын тойы елордасы Астанада тойланды. Осыған шүкіршілігін айтқан ағаның мағыналы ғұмыры өскелең ұрпаққа үлгі-өнеге. Екі перзенттен көрген бес немересінің үлкені Англияда білім алып келіп, Астанадағы іргелі компанияда қызмет етіп жүр. Екіншісі Прагадағы оқуын осы жазда тəмамдайды. Кейінгілеріне ағаəпкелерінің жолы бұйырсын деп тілеп отыр, бақыт құшағында жүрген ағамыз бен жеңгеміз.

Аќсаќалдар ансамблі – Елордада Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

2010 жылдың 10 қазанында Өскемендегі Халықтар достығы үйі жанынан жастарды отансүйгіштікке, патриоттыққа тəрбиелеу мақсатында облыс орталығының ақсақалдары «Ата мұра» фольклорлық ансамблін құрды. Бұл өзі көптен бері ойда жүрген мəселе болатын. Облыстық ақсақалдар алқасының төрағасы мен оның орынбасары Фрунзе Жақсылықов ағамыз бен Жаңабай Əшімов өнер ұжымының қаз тұруына көп еңбек сіңірді. Бүгінге дейін ансамбль өңірде 42 концерт берді. Оның ішінде əскери бөлімдер, Зайсан, Ұлан, басқа аудандардағы мектептер мен ауылдарға сапар шеккен өнер ұжымы көпшілікті əн мен күйге сусындатты. Фольклорлық ансамбль жетекшісі Ерболат Сəдуақасов концерттік бағдарламаны шебер жүргізіп қана қоймай, əн салған кезде құлақтың құрышын қандырады. Ермек Серкебаевтай зор дауысы бар Едіге Жұмақанов «Атамекен», «Менің Қазақстаным» əндерін салған кезде бірге қосылып шырқап кеткеніңді аңғара алмай қаласың. Ұлан ауданының Мамай батыр ауылындағы орта мектепте концерттік бағдарламаны тамашалаған кезде өнер ұжымының кəсіби мамандардан кем емес екеніне көз жеткіздік.

Арада бес-алты күннен кейін «Ата мұра» ансамблі Астанаға сапар шекті. Халықтың ықыласына бөлене бастаған ансамбльді Назарбаев зияткерлік мектебі, еліміздің бас қаласындағы №56-58 орта қазақ мектептерін, «Жас Ұлан» əскери білім беру оқу орнын, «Түгел» медиа орталығын өнерлерімен қуантуға шақырыпты. Бұл сапарға Ұланның жаны жайсаң, ізгі жүректі кəсіпкер азаматы Ержан Жаңабаев демеушілік жасады. Ансамбль жетекшісі Ерболат Сəдуақасов бірнеше жігітпен «Таңшолпан» бағдарламасына қатысып, алдағы жұмыс жоспарымен таныстырды, əнсүйер қауымға музыкалық сəлемдеме жолдады. Астанада «Ата мұра» ансамблі бірнеше концерт қойды. Алтайдан барған ақсақалдар «Бəйтерекке» шығып, Арқа төсіндегі ақ шағала халқына сəлем берді. Астанада бой көтерген зəулім ғимараттар мен сарайлардың еңсесі өнер ұжымын қуанышқа бөледі. Əмірхан Ахметов, Көпен Сəдуақас, Кəрімбек Серікхан деген азаматтар Астананың ажары күн сайын көркейіп келе жатқанына ризашылығын білдірді. Оқушылармен кездесулерде Астана туралы ой бөлісіп, патриоттық əндерді шырқады. – Мақсатымыз – сапарға шығып, қаржы тауып, қалтаны қампайту емес, болашақ ұрпақтың санасына отансүйгіштік,

патриоттық сезімдерді тереңірек сіңіру, Қазақстан деген мемлекеттің күн сайын өркендеп келе жатқанын əніміз арқылы тыңдаушыларға жеткізу, – дейді облыстық ақсақалдар алқасы төрағасының орынбасары Жаңабай Түкеұлы. – Алдағы уақытта көрші облысқа, аудандарға шығып ел мен жер, кіндік қанымыз тамған өлке туралы əндермен өнерсүйер қауымды

серпілтіп, жандарына қуаныш сыйлау, рухани жағынан демей беру. «Ата мұраның» ақсақалдарына өнер айдынындағы кемелеріңіздің желкені желбірей берсін, дегіміз келеді. –––––––– Суретте: «Ата мұра» фольклорлық ансамблінің өнерпаздары.

Елорданың жас жеткіншектерінің денсаулығын қорғауда айшықты қолтаңбасы бар №2 қалалық балалар ауруханасының жұмыс істей бастағанына 20 жыл болды. Тəуелсіздігіміздің төл перзенттерінің бірінен саналатын бұл медициналық кешеннің қалыптасуы, дамуы Астананың өркендеу кезеңімен тұспа-тұс келді. Жақында балалар ауруханасының 20 жылдығына орай «Педиатрия жəне балалар хирургиясының өзекті мəселелері» атты ғылыми- тəжірибелік конференция болып өтті.

Балалар денсаулыєына – басты басымдыќ

Ауқымды ғылыми-тəжірибелік шара барысында елордадағы балалар медицина мекемелерінің мамандары тəжірибе алмасып, бүгінгі медициналық технологияның озық үлгілерімен жабдықталған №2 қалалық балалар ауруханасының базасында жан-жақты пікір алысты. Басқосуда жас жеткіншектерге медициналық қызмет көрсетудің сапасын арттыру, балалар хирургиясын, оның ішінде нейрохирургия қызметінің негізін дамыту, сəулелі диагностиканың болашағы сияқты бүгінгі таңдағы балалар медицинасының көкейкесті мəселелері талқыланды. Елорданың жас бүлдіршіндерінің денсаулығын сақтау күзетінде тұрған №2 қалалық балалар ау руханасының кешенді жұмыстары хақында аурухананың бас дəрігері Қаршыға Күлмұханов кеңінен баяндап берді. Өткен жылы Тəуелсіздік мерекесі құрметіне пайдаланылуға берілген №2 қалалық балалар ауруханасының ғимараты 62 мың шаршы метр аумақты алып жатыр. Бұл медициналық кешен 350 төсектік аурухана жəне бір ауысымда 250 адам қабылдайтын емханадан тұрады. Аурухана мен емхана медицина саласы жетістіктерінің ең соңғы жаһандық үлгілерімен жабдықталған. Бұл жаңа медициналық кешенде негізінен медицинаның ең күрделі де жауапты саласы – балалар хирургиясына басымдық берілген. Қ.Күлмұхановтың айтуынша, бұрын ауруханада шамамен 60 пайыз көлемінде хирургиялық емдеу

тəсілдерін қолданса, жаңа кешенде 85 пайызға дейін хирургиялық емдеу тəсілдері қолданылады. Ауыр ота жасалған немесе белгілі бір күрделі емдеу шараларын қабылдаған балаларды ұзақ сырқаттан кейін сауықтыру-қалпына келтіру орталықтарында бақылаудың маңызы зор. Осыған байланысты жаңа ауруханада 30 төсектік сауықтыру-қалпына келтіру орталығы ашылған. Балаларға шипалы медициналық қызмет көрсетуде 20 жылдан астам шежіресі бар аурухана бүгінде республикамыздағы ірі емдеу жəне ғылыми ізденістер жасау орталығы болып саналады. Осы жылдар ішінде бұл медициналық орталықта 180 мыңнан астам бүлдіршіндер денсаулығын нығайтса, 64 мың сəбиге күрделі ота жасалып қатарға қосылды. Аурухана базасында 6,5 млн. зертханалық зерттеулер жүргізіліп, 280 мың рентгенологиялық ғылыми ізденістер жүзеге асырылған. Бүгінде бұл орталықта Галина Қоянбаева, Күлжиян Қабдуалиева, Лидия Колесникова, Марат Қа на пи ев жəне басқа өз ісіне берілген ақ халатты абзал жандар еңбек етеді. Аурухананың 20 жыл дық жəне Елорданың 15 жыл дық мү шелтойына орай ұйымдастырылған балалар медицинасының көкейкесті мəселелері хақындағы ғылымитəжі ри белік конференция мазмұнды əрі пайдалы болды. Арайлым БЕРДАЛЫ. ––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

«Ќала ішіндегі ќала» Астана қаласының 15 жылдық мерейтойын мерекелеу аясында 6-7 шілде күндері «Қазақ елі» монументі алдындағы алаңда «Шуақты қала» халықтық серуені өтеді, деп хабарлады Астана қаласының 15 жылдық мерейтойына дайындық комитеті штабының медиаорталығы. Екі күн бойы қала тұрғындары мен қонақтары бірегей «қала ішіндегі қалаға» бас сұғып, мерекелік жəрмеңке, ойын-сауық аттракциондары, мейрамханалар, заманауи өнер көрмелері, сондайақ, күндізгі жəне кешкі концерттік бағдарламаны тамашалай алады. Ашық аспан астындағы сахнада

классикалық, джаз жəне эстрада жанрындағы танымал əртістер əн мен жырдан шашу шашпақ. Сонымен қатар, осы кеште үрмелі жəне халық аспаптар оркестрлері де өз өнерлерін жиналған жамағаттың назарына ұсынады. Мереке қонақтары дəстүрлі түрік му зыкасы мен джаз жанрының керемет туындыларының куəсі болады. Танымал қазақ эстрадасы жұлдыздарының қатысуымен өтетін «Эстрадалық марафон» кешкі бағдарламаның көрігін қыздырмақ. Мереке соңы есте қаларлық от шашумен аяқталады. «Егемен-ақпарат».


4

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Талқылау тағылымы

Аќпараттыќ технология – болашаєы зор сала Парламент Сенаты Əлеуметтік-мəдени даму комитетінде депутаттардың Мəдениет жəне ақпарат, Көлік жəне коммуникация министрліктерінің жəне ұлттық телерадиокомпаниялардың басшылығымен кездесуі барысында «Телерадио хабарларын тарату туралы» заңды іске асыру мəселелері талқыланды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің төрағасы Ақан Бижанов ақпаратты қоғамдық дамудағы стратегиялық мəні жоғары маңызды ресурстардың бірі ретінде атап өтті. Мемлекеттің экономикалық бəсекеге қабілеттілігі, оның ұлттық қауіпсіздігі мен қазіргі замандағы əлемдік жаһанданудағы тұрақты дамуында ақпаратты тиімді пайдаланудың қоғам өміріндегі рөлі өте зор, деді ол. Осыған байланысты мем леке тіміздің бұқаралық ақпа рат құралдарын дамытуға, оларды Қазақстанның əлеуметтік-экономикалық жаңғырту міндеттерін шешуге тартуға баса назар аударып отырғаны заңды болып табылады. Сенатор сондай-ақ «Те ле радио хабарларын тарату ту ра лы» заңның, «Ақпараттық

Қазақстан-2020» мемлекеттік бағдарламасы мен Қазақстан Республикасының 2016 жылға дейін гі ақпараттық қауіпсіздік тұжырымдамасының аясында еліміздің бұқаралық ақпарат құралдарының алдына қойылатын мемлекеттік ақпарат саясатының міндеттерін атап өтті. Отырыста Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің жауапты хатшысы Ж.Құрманғалиева, Көлік жəне коммуникация министрінің орынбасары С.Сəрсенов баяндама жасады. Ж.Құрманғалиеваның айтуынша, «Телерадио хабарларын тарату туралы» заң теле өнімдерді тарату саласында елеулі оң өзгерістер енгізді. Бұл заң интернеттің тарату мүмкіндіктерін қоса отырып, телерадио хабарларын таратудың аясын кеңейте түсті. Желіні жəне Жер серігінің қызметін пайдаланатын операторлар саласын реттеу тетіктері

 Əріптестік əлеуеті

Аймаќтыѕ маѕызы аталды Парламент Сенаты Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Икрам Адырбеков Швецияның ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясындағы делегациясы басшысының міндетін атқарушы Кент Харштедтпен, ЕҚЫҰның Астанадағы Орталығының басшысы Наталия Заруднамен жəне Швецияның Қазақстандағы елшісі Манне Вэнгборгпен кездесті. Кездесу барысында ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы аясындағы парламентаралық ынтымақтастықты дамыту мəселелері жəне ЕҚЫҰ ПАның биылғы 29 маусым мен 3 шілде аралығында Ыстамбұлда болатын 22-сессиясының күн тəртібі талқыланды. Қазақстанның геосаяси ерекше орналасқан жағдайы мен халықаралық істерде Ор талық Азия аймағының маңы зы арта түскенін атап өте келіп, И.Адырбеков Қазақ стандағы толеранттылық

жəне демократиялық даму мəселелерін де қамтыды. К.Харштедт өзі тарапынан аймаққа ерекше ықыласын айта келіп, делегациялар алмасу ар қылы жəне бірлескен шараларды, оның ішінде ЕҚЫҰ ПА алаңында өткізу екіжақты өзара іс-қимылды үдетуге ықпал ететінін атап көрсетті. Кездесуге, сонымен қатар, сенаторлар Əділ Ахметов пен Орынбай Рахманбердиев қатысты, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

 Еркін елдің ертеңі

Аќмола облысыныѕ жеткіншектері – Астанада Парламент Мəжілісінің депутаттары, «Нұр Отан» ХДП фракциясының мүшелері Майра Айсина, Александр Милютин жəне Егор Каппель Ақмола облысынан жетім балалар үйі мен көпбалалы отбасылары жəне жағдайлары төмен отбасыларының балаларын Астана қаласына шақырған болатын. Балалар депутаттардың заң шығару жұмысымен танысты, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты мен Мəжілісінің отырыс залдарын аралап көріп, Мəжіліс депутаттарымен жүздесті. Əртүрлі жастағы балалар, яғни екінші сынып оқушы сынан мектеп бітірушіге дейін, заң шығарушы органның қызметіне қызығушылық танытып, депутаттарға өздерінің

сауалдарын қойды. Сонымен қатар, астанамыздың жас қонақтары Қазақстан Рес публикасы Тұңғыш Президентінің мұражайында, «Бəйтерек», «Қазақ елі» монументінде, Бейбітшілік жəне келісім сарайы мен Тəуелсіздік сарайында болды. Оларға ескерткіш ретінде сыйлықтар берілді, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

енгізіліп, шетел арналарын трансляциялау ережелері реттелді. Қол жеткізу мүмкіндіктері мен халыққа көрсетілетін қызмет сапасын арттыру жəне біртіндеп хабар таратуды сандық сипатқа көшіру заңды іске асырудағы басты міндет болып табылады. С.Сəрсенов телерадио хабарларын таратуды сандық сипатқа көшіруге, телеарналарды таратуды қазіргі Жер серігін пайдалану желісінен осы заманғы DVB-S2 тарату стандартына көшіруге байланысты шараларды іске асыру барысы туралы баяндады. Кездесуді қорытындылай келіп, А.Бижанов бұл талқылаудың жаһандық ақпараттық қоғамға көшу ді көздейтін технологиялық жə не өндірістік негіздегі «Ақпараттық Қазақстан-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында шаралар əзірлеуге жəне оны іске асыруға, осы заманғы ақпараттықкоммуникациялық технологияларды пайдалану саласындағы Қазақстан Республикасының əлеуетін арттыруға қызмет ететінін атап өтті. Кездесуден кейін сенаторлар «Қазмедиа орталығында» болып, оның жұмысымен танысты.

 Достық дəнекері Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Анатолий Башмаков бастаған қазақстандық делегация Шекаралық аймақтардың «Адал əрі шынайы достық жалғасады» атты халықаралық ҚазақстанРесей фестиваліне қатысты. Фестиваль Омбы қаласында жəне Омбы облысының Полтава ауданында өтті.

Фестиваль маќсаты айќын Фестиваль мақсаты – халықаралық жəне аймақтық ынтымақтастықты, Қазақстан мен Ресей халықтары арасындағы достық пен өзара түсіністікті нығайту болып табылады. Шекаралық аймақтардағы халықаралық фестивальде сөз алған А.Башмаков еуразиялық ықпалдастық бірлестігіне кірген мемлекеттердің ұлттық мүдделері сауда, технологиялық, білім беру жəне гуманитарлық саладағы ынтымақтастықты тереңдетуді талап етеді, деген пікірін білдірді. «Бұл ынтымақтастықтың негізінде экономикалық емес аса маңызды мəселе – біздің ортақ тарихымыз, өте жақын мəдениетіміз жатуы тиіс. Біздің бүгінгі кездесуіміз əлемдегі жаһандық қатерлер алдында нығайта түсуді көздейтін Еуразиялық экономикалық одақ құрудың рухани тұрғыда ізашарына айналсын», деп атап өтті сенатор. Шараға Қазақстан мен Ресейдің 16 шекаралық облыстарынан 200-дей өкіл қатысты. Делегациялар құрамында мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың, ұлттық шығармашылық ұжымдардың өкілдері болды. Фестиваль бағдарламасы бойынша «ҚазақстанРесей: тату көршілестік дəстүрі» кітап көрмесі, қолданбалы-сəндік бұйымдар жəне көркемөнер шығармаларының көрмесі жұмыс істеді. Сондай-ақ, галаконцерт қойылып, спорт ойындарынан жарыстар өтті, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі.

Суреттерді түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

 Тұрақты комитеттер тынысы

 Парламентші пайымы

«Даналыќ əліппесі» даналыќќа їйретеді Оразкүл АСАНҒАЗЫ, Мəжіліс депутаты.

Астана қаласында «Интерактивті Қазақстан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бастамасымен қазақ тілі, əдебиеті мен мəдениетін мектеп оқушыларына тереңірек оқыту мақсатында «Даналық əліппесі» атты интерактивті кітаптардың жинағы шын мəнінде технологиялық əрі рухани жаңалық болды. Бұл жинақта қазақ фольклоры, күйлері мен қобыз əуендері, аңыздары мен эпостары, яғни ата-бабаларымыздың даналығы жүйеленіп, тек мектеп жасындағы жасөспірімдерге ғана емес, ересектерге де пайдасы тиетіндей етіп топтастырылған. Екіншіден, мұны ата-бабамыздың мəдени мұрасын ұлттық құндылық ретінде терең түсінуге мүмкіндік беретін теңдесі жоқ көмекші құрал деп бағалаған жөн. «Даналық əліппесін» мектеп бағ дарламасында қолдану оқушылардың рухани білімін тұрақтандырып тереңдетуде, оларды ұлттық құндылықтар, дəстүрлер

негізінде тəрбиелеуде, халқымыздың тарихи қазынасын жас ұрпақ бойында отансүйгіштік сезім қалыптастырып, даналыққа үйретуде бірегей əрі қазіргі заман талабына сай жаңа технологиялық тəсіл болатынына көз жеткізу қиын емес. Осыған байланысты, Білім жəне ғылым министрлігі «Даналық əліппесін» қазақ мектептерінің ұстаздарына, мектеп оқушыларына, тіпті жоғары оқу орындарының студенттері үшін де маңызы құнды көмекші құрал ретінде оқу бағдарламасына сəйкес мектеп кітапханаларына, сыныптарға, тіпті əрбір оқушыға, студентке иелік ету шараларын ұйымдастырып, мектеп оқушылары оны қосымша оқу материалы ретінде пайдаланса, яғни оқу орындарына кеңінен тарату жолдары қарастырылса, нұр үстіне нұр болмақ. Оны пайдаланған жас өркен өз ұлтының асыл қазынасын, рухани мұрасын білуде, өз халқына деген сүйіспеншілігі мен мақтаныш сезімін қуаттандыруда тек оң нəтижелерге қол жеткізе алатынына сеніміміз мол.

кодексін орындауда да үлгі болуы тиіс. Егер атқаратын лауазымдарына сəйкессіздіктерін көрсеткен шенеуніктерге бұрынғы өкілеттіктері қайтадан сеніп тапсырылатын болса, онда тестілеудің мəн-маңызы неде? Сонда олардың мемлекеттік қаражатты пайдалану, ведомствоға қарасты мəселелерді басқару бойынша қабылдаған шешімдері мен қарамағындағы қызметкерлерге өкімдері қаншалықты құқықты болып табылады? Біздіңше, Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігімен «А» корпусына іріктеудің бірінші кезеңінен өте алмағандармен мезгілінен бұрын еңбек келісімшарттарын бұзу туралы мəселе қарастырылуы жөн секілді». «Егемен-ақпарат».

«Егемен-ақпарат».

Жаѕа єимарат керек Сенат депутаты.

Менің қолыма қалам алуыма Оңтүстік Қазақстан облыстық мұрағаты басқармасы басшысының хаты негіз болып отыр. Халқы тығыз орналасқан, 3000-нан астам ірі кəсіпорындары, мекемелері, ұйымдары, шағын жəне орта бизнес ошақтары шоғырланған Шымкент қаласы аумағында мəдени-əлеуметтік, саяси-экономикалық, тарихи маңызы бар қалыптасқан құжаттардың мемлекеттік есепке алынуын, жинақталып сақталуын, пайдаланылуын қамтамасыз етудің мемлекет пен қоғам игілігі үшін маңызы зор екені белгілі. Бұл шараны іске асырып отырған Шымкент қалалық мұрағатына арнайы ғимарат салу мəселесі көптеген жылдар бойы шешімін таппай келе жатқаны белгілі. Бүгінгі таңда 960 шаршы метрлік ыңғайластырылған, жалға алынған мұрағат қоймаларының шектен тыс толып,

құжат қабылдауға мүмкіндігі болмауы құжаттардың мерзімінен бұрын тозу, бүліну жəне біржолата жарамсыз күйге түсу қаупін туындатып отыр екен. Жоғарыда айтылған мұрағатты салу үшін Шымкент қалалық əкімдігінің тиісті жер актісі бөлінген көрінеді. Сонымен қатар, «Оңтүстікмемсараптама» мекемесінің 2011 жылғы 3 қазандағы №19-0666/11 қорытындысымен бекітілген жобаның сметалық құжаттары дайындалыпты. Осыған орай, еліміздің Үкіметі аталған қорытындының іске асыру мерзімінің 2014 жылы аяқталатынын жəне мұрағат ғимаратының құрылысы аса маңызды екенін ескере отырып, 2014 жылы республикалық бюджет қаржысы есебінен нысаналы трансферттер арқылы қаржыландыратын облыстық басымды бюджеттік инвестициялық жобалар тізбесіне Шымкент қалалық мұрағатының құрылысына қажетті 525 млн. теңге көлеміндегі қаржының енгізілуіне ықпал жасаса, сауапты іс атқарған болар еді.

 Сауал салмағы

Тестілеуден ґте алмаєан

шенеуніктердіѕ бірде-бірі орнынан тїсуге не себепті ниет білдірмеді? Мəжіліс депутаты Азат Перуашев Мəжілістің пленарлық отырысында Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік төрағасы Əлихан Байменовке депутаттық сауал жасады. Онда былай делінеді: «БАҚ ақпараттарынан белгілі болғанындай, «А» корпусына мемлекеттік қызметкерлерді алғашқы тестілеудің қорытындысы бойынша, қатысушылардың 30%-ынан астамы, дəлірек айтқанда, жоғары лауазымда отырған 155 мемлекеттік қызметкер еліміздің негізгі заңдарын білудің шекті мəнінен өте алмаған. Облыс əкімдері аппаратының басшыларынан – 2, министрліктердің комитеттері жəне ведомстволарының

төрағаларынан – 8, қала жəне аудан əкімдерінен – 54 адам тестен өтпей қалған. Тапсырмағандардың ішінде Конституциялық Кеңестің, Жоғарғы Соттың, Сенат пен Мəжілістің жəне іс басқармасы аппараттарының жауапты қызметкерлері, сондай-ақ басқа да мемлекеттік қызметкерлер бар. Бірақ, осындай қынжылтатын нəтижелерге қарамастан, бірқатар министрліктер мен ведомстволардың басшылары

«А» корпусында қызмет атқарып жүрген басшылармен жарты жылға келісімшарт жасалуына байланысты, сынақтан өте алмай қалған шенеуніктерді ағымдағы жылдың 26 қыркүйегіне дейін қызметтерінен босата алмайтындары туралы мəлімдемелер жасаған. Кейбір басшылар қарамағындағы тесттен құлап қалғандарды олардың психологиялық күйзелісіне сілтемелер жасап жəне тесттің объективтілігіне күмəн келтірумен ақтамақ болғандары ешқандай да сын көтермейді. Мұндай мінез-құлықтың рухани құны бұдан да жоғары. Тесттен өте алмаған

жоғары лауазымды басшылардың бірдебірі орнынан түсуге ниет білдірмеді, демек, бірде-бірінің қолынан тым болмаса ҰБТ тапсыра алмаған балалар сияқты достарының, ата-аналарының алдында ұялып, қызару да келмегені ғой. Яғни, біздің балаларымыз бізден адал: олар өздеріне шенеуніктер бекітіп берген ережені мойындайды, ал шенеуніктер болса, заңда жазылып қойған ережелер ді мойындағылары келмейді. Ал мем лекеттік қызметкерлер тек қана ең бек келісімшарттарын орындап қана қоймай, Қазақстан Республикасы мемлекеттiк қызметшiлерiнiң Ар-намыс

Автожол саласы дамытуды ќажетсінеді Комитет төрағасы Сейітсұлтан Əйімбетов əуелі Елбасының тапсырмасын орындау мақсатында басымдықпен қаралатын, 33 позициядан тұратын заң жобасы Мəжілістің жалпы отырысында жұмысқа алынғанын ескертіп өтті. Көлік жəне коммуникациялар минис трлігінің Автокөлік жолдары комитетінің төрағасы Замир Сағыновтың мəлім деуінше, Көлік жəне коммуникация министрлігі Халықаралық Қайта құру жəне даму банкімен бірлесіп, автожол саласын реформалау бойынша жұмыстарды жүргізуде. Саланы реформалаудың негізгі се бебі, мысалға, қолданыстағы басқару құрылымының жетілдірлмегені, барлық функциялардың бір мемлекеттік органда қарастырылғаны, күтіп-ұстау жұмыстарына бөлінетін қаражаттың жетіспеушілігі жəне жөндеу жұмыстары сапасының төмендігі. Зерттеу жүргізу барысында Ха лықаралық Қайта құру жəне даму банкі сарапшыларының ұсынымдары, сондай-ақ жолдарды басқару жөніндегі ұлттық операторлар құрудағы Австрия, Жапония, Түркия, Корея, Тайвань елдерінің əлемдік тəжірибелері қарастырылған. Əзірленген заң жобасы сапалы жолдарды қамтамасыз етуде, жол бойындағы сервис қызметін дамытуда, білікті мамандарды тартуда, сыбайлас жемқорлықты төмендетуде, күтіп-ұстауға жұмсалатын шығындардың ішінара өзін өзі ақтау кезінде жаңа тəсілдерді енгізу арқылы саладағы басқаруды қайта құрылымдауға бағытталған. Жалпы, ұсынылып отырған заң жобасы 4 нормативтік-құқықтық актілерге 41 түзету, оның ішінде 25 өзгерістер мен 16 толықтырулар енгізуді қарастырады. Автожол саласындағы реформалаудың қорытындысы бойынша 224 мемлекеттік қызметші қысқартылады екен. Бұл ретте акционерлік қоғам білікті мамандарды тарта алатын болады. Төлемақыны енгізу есебінен жолдарды күтіп-ұстауға қажет қаражаттың тапшылығы жабылады. Болашақта Ұлттық оператор мемлекеттік-жеке меншік əріптестік шеңберінде жеке инвестицияларды тарта алады. Жеке инвестицияларды тарту жол-жөндеу жұмыстарының көлемін ұлғайтуға жəне сервис объектілерін салуға мүмкіндік беріп, өз кезегінде жол бойындағы халық санының өсуіне, аймақтардың əлеуметтік-экономикалық дамуына жəне экономиканың аралас саласын дамытуға өз септігін тигізеді. Заң жобасы бойынша жұмыс тобының жетекшілігіне Мəжіліс депутаты Елена Тарасенко бекітілді.

 Сізді не толғандырады?

Орынбай РАХМАНБЕРДИЕВ,

Парламент Мəжілісінің Экономикалық реформа жəне өңірлік даму комитеті Мəжіліс Төрағасының орынбасары Сергей Дьяченконың қатысуымен «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне автожол саласын реформалау мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бойынша жұмыс тобының бірінші отырысын өткізді.


 Көкейкесті Білім – қоғамдағы əлеуметтік-экономикалық, мəдени-ғылыми үрдісімен қамтамасыз ететін ғажайып құбылыс. Жоғары құндылық. Осы білім мен ғылымның жетістігін келешекке кемел етіп жеткізетін – жастар. Ал оларды сапалы біліммен, саналы тəрбиемен қамтылуы алдыңғы толқынға жүктелген. Өркениетті елдердің əлемдік озық үлгісін, өнегесін, тəжірибесін бойына сіңірген ұстаздар қауымының қоғамдағы алар орны ерекше екені баршаға мəлім. Қазақстан ғасырлар тоғысында тəуелсіз елге айналып, саяси-əлеуметтік жəне индустриалды-экономикалық жүйесі əлемдік өркениет үлгісінде қайта құрылуы – білім беру жүйесі арқылы реформалар мен өзіндік жаңғырту саясатын ала келді. Ертеңгі күннің бүгінгіден нұрлы болуына ықпал етіп, адам баласын алға жетелер құдыретті күштің бірі білім болса, оның діңгегінің мықты да сапалы болуы үшін жас ұрпаққа заманауи білім мен тəрбие беру – қазіргі кезеңнің өзекті мəселесіне айналғаны ақиқат.

Дəуір даналыєын ілестіреді Ўстаз білім нəрін їлестіреді

Шабал БЕЙСЕНБЕКОВА,

Қ.Сəтбаев қаласындағы №27орта мектептің жоғары санатты мұғалімі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері.

Президент Н.Ə.Назарбаев өзінің халыққа арнаған кезекті Жолдауында «ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық», «...бəрі де мектептен басталады, еліміздің көк байрағын жоғары көтеретін тəуелсіз мемлекетіміздің тізгінін өз қолдарында мықтап ұстайтын азамат тəрбиелеуге басты назар аударылып отыр. Тəуелсіздік жолын жаңа ғана бастаған Қазақстанға жаңа қоғамды құрушы, сонда өмір сүруші жастарды оқытып, тəрбиелеу аса маңызды міндет болып табылады», деген болатын. Еліміздің бастан өткерген екі тарихиқоғамдық дəуірінде де белсенді шығармашылық еңбекпен айналысқан мен, бүгінде зейнетжасында болсам да, өзімнің өмірде таңдаған сүйікті кəсібімнен қол үзбей, білім беру үрдісінің тікелей куəгері, белсенді қатысушысы ретінде биыл 56-шы жыл жасөспірімдерді білім мен ғылымға баулып, жас ұстаздарға тəлімгерлік етудемін. Қазіргі «Дəстүрлі педагогика» аты таңылып жатқан бірнеше ғасырлар бұрын атақты Ян Коменский іргесін қалаған Кеңес Одағының білім беру жүйесінің озығы да баршылық еді. Олай дейтінім, өзім ширек ғасырдан астам басқарған Қаныш Сəтбаев қаласындағы №27 қазақ орта мектебіндегі оқу үрдісінің жемісі əр жыл сайын нəтижелерге толы болды: мектеп облыс, республика шеңберінде ғана емес, одаққа танылды. Озық тəжірибелер алмасу орталығына айналды. Ұлттық мектепте білім нəрімен еркін сусындаған түлектеріміздің қатарынан жылма-жыл 3-4тен (кейбір жылдары 5-6-ға дейін) алтын, күміс медаль иегерлері, республикалық олимпиада жеңімпаздары шығып отырды. Қазіргі кезде елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып, дəстүрлі білім жаңғыртылуда. Əлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Мектеп құрылымында болып жатқан өзгерістер, білім беру мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық сипаттарының бекітілуі, көпнұсқалық оқытуға көшу, жеке тұлғаға бағытталған оқыту, оқушыларға сапалы білім берудің тиімді жолдарын іздестіру, т.б. мəселелер іс өзегіне айналуда. Бұл тұрғыда негізделген стратегиялық құжат – 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы кезеңінде іске асырылуда. Ол – білім алушылар үшін баршаға бірдей қолжетімділігімен, нарық сұранысына сай жаңаша ойлайтын, бəсекеге қабілетті жас тұлғаны қалыптастырумен, педагог мəртебесін көтерумен, білім сапасын арттырумен анықталды. Осы мəселелерді өзімнің тəжірибеме сүйене отырып талдауды, ұсыныстар жасауды, əдіс-тəсіл алмасуды жөн көрдім. Иə, білім жүйесінде қарқынды түрде инновациялық жаңғырту процестері жүріп жатыр. Бірақ əлі де шешуін толық таппаған мəселелер де баршылық. Бүгінде білім мен тəрбиенің бір арнаға тоғыса алмай, алшақтап бара жатқаны шындық. Əлемді қусырып келе жатқан жаһандану жағдайы бала тəрбиесін зерттейтін педагогика ғылымына да түбегейлі өзгерістер əкелуде. Жаңа заманның жас жеткіншектері жаһандану үрдісіне етене кірігіп кеткендей. Ақпарат легі өте көп. Сапасы мен тəрбиелік мəніне көңіл бөлмеген жерде ол талаптарға сай деп айта алмаймыз. Ғаламтор, теледидар, ұялы телефон байланысы – осы уақытқа дейін құндылықтар шоғыры болып саналған көркем əдебиетті көркем-өнер ошақтарындағы жүздесулер мен іс-шараларды ысырып, эпистолярлық жанрды (хат жазу, сөз жолдау), т.б. шетке ығыстырды. Ата-аналар күйбең тіршіліктің «құлы», уақыттары тығыз. Баласына тиісті көңіл бөле бермейді. Əрине, оның да себебі барын жоққа шығармаймын. Мұғалімге де қосымша тапсырмалар жетіп артылады. Ондай кезде, яғни көзден таса қалған бала көбіне өзімен-өзі болып, рұқсат етілмеген ақпараттармен «қаруланып», зиянды əдеттермен шұғылданып, жат əдетке бейімделеді. Жасыратыны жоқ, мектеп пен отбасының байланысы əлсізденіп кетті. Сол себептен отбасындағы тəрбие де өз мəнінде өрбімейді. Осының салдарынан бүгінде тəрбиенің білімнен кенже қалуы, жасөспірімдер арасындағы аракідік орын

5

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

алып жатқан қатыгездікке əкелуі ойлантады. Қылмыс жасау, суицид, т.б. өзге де жағымсыз жағдайлар қоғамда жиі көрініс табуда. Кезінде ұлы ғұлама Əбу Насыр əлФарабидің: «Адамға ең бірінші білім емес, тəрбие беру керек, тəрбиесіз берілген білім, адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның өміріне апат əкеледі», деген сөзі бекерге айтылмаған. Сапалы білім мен саналы тəрбие тығыз ұштасқанда ғана ұлт мұраты, мемлекет пен халық мүддесі орындалмақ, қоғам өзінің рухани дамуына сай асыл құндылықтарға қол жеткізбек. Біріншіден, ұстаз міндеті – өз пəнін жақсы үйретуден де тереңірек жатыр. Əр бала қайталанбас бір ғажайып əлем десек, сол зерттелмеген таза құпияға терең үңіліп, баланың басқаға ұқсамайтын ерекше қасиеттерін тану, оның жүрегіне жол таба білу – əр ұстаздың бұлжымас борышы. Екінші, ең бастысы, мұғалім шын мəнінде баланы жандүниесімен беріле сүюі керек. Алдымен рухани қуат беру қажет. Мейірімділік, шыдамдылық, кешіре білу, баламен тең жағдайда сырласу, оның мүмкіндіктеріне сену, ойын тыңдай алу тəрізді қасиеттері арқылы ғана мұғалім өз мəртебесін көтере алады. Үшінші, балаға үнемі қолдау көрсету – үлкен гуманистік ұстаным. Оның астарында небір қағидалар бар: баланы жақсы көру, оның адами өмір сүру ортасын шама жеткенше ұйымдастыру, баланың бойынан өзінің балалық шағын

«Баланы жан-жақты етіп тəрбиелеу үшін, əуелі оны жақсы білу керек», деп белгілі орыс педагогы К.Д.Ушинский кезінде бекерге айтпаған. Жаңа заманға сай ойы – озық, арманы – асыл азаматтарды өсіруге ұстаздар қауымының дайындығы қаншалықты? Бұл сауал жиі айтылып, мұғалім құзыреттілігі үлкен мəселе ретінде қарастырылуда. Осы орайда, өз тəжірибемде байқаған кейбір жайттарға тоқталуды жөн көрдім. Соңғы онжылдықтарда мектеп легіне қосылып жатқан жас мамандар сапасының төмендеу үрдісі байқалады. Ертерек кезде жоғары біліммен келген жастарда ерекше жастық леп, жастық күш-жігер, бала тəрбиесіне деген ерекше құлшыныс байқалатын. Қазіргі кездегі жас мамандар арасынан бұл қасиеттер сирек кездесетін болып барады. Өз қызметтеріне сылбыр қарайтындай. Көбінің денсаулықтары өз мəнінде емес. Жұмыстан түрлі себептермен қалып қою əдеттері жиі байқалады. Біразының коммуникативтік қабілеттері талапқа сай келмей жатады. Екі-үш сөздің басын əрең қосып, өз ойын толық айта алмай жататындары да кездеседі. Қойылып жатқан жоғары талаптардың деңгейінен шыға алмай шырмалып, шаршап жүргендері... Ондай мұғалімдер баламен тығыз байланыс орната ала ма? Жан-тəнімен білім теңізінде өзін көрсетуге қабілеті жете ме? Осы тұста жоғары білім ордаларында педагог мамандарды дайындау сапасы

қызметі – баланы оқыту мен тəрбиелеу, оқу үрдісіне жүйелі дайындалу. Бірақ оларды түрлі жұмыстарға тарту, əсіресе науқандық шараларға жұмсаудан ұтылып жатады. Түкке тұрмайтын маңызы аз іс-қағаздарды толтыру жүйкені жұқартатыны жəне бар. Соңғы уақытта қоғам, ата-аналар білім берудің «ашықтығын», «мөлдірлігін» жүзеге асыруды талап етуде. «Электрондық мектеп» бағдарламасы аясындағы күнделікті сабақ нəтижелерін электрондық жүйеге енгізу үрдісі ене бастады. Заман талабы солай делік. Əйтсе де, əзірлік қалай еді? Жаңа үрдіске қалай бейімделеміз, əсіресе, бірі жетсе, екіншісі кемшін ауыл мұғалімі бұған көп уақытты ысырап етуде. Осындай кезде мұғалімнің баламен бірлескен түрлі іс-əрекеттеріне уақыт жетпейді. Мұның қай жағынан пайдасы басым дегенді зерттеп жатқан əлі ешкім жоқ. Осылай болуы тиіспен келеміз. Жоғарыда да айттық, атаана мен мұғалім арасындағы қарым-қатынас сиректеп бара жатқаны рас. Осы сияқты пайдасынан зияны көп мəселелерді оңтайлы қарастыру керек сияқты. Иə, «Ел іші – алтын қазына» емес пе, білімді, рухани санасы жоғары, ақпараттықтехнологиялық құзыреттілікпен қамтамасыз етілген дарынды педагогтар легі де қалыптасып келе жатыр. Ол көңілге қуаныш ұялатады. «Көш жүре түзеледі», дей отырып, осы қалай дегенді ортаға салу керек. Бұл ұрпақ тəрбиесіне қажет. Сөз де жақсы. Ісің керемет болса ұтылмайсың, кемелдікке іркілмей қол жеткізесің. «Дəуір даналығын ілестіреді, ұстаз білім нəрін үлестіреді» демекші, мұғалімдердің кейінгі толқыны заманына сай өркениетті мемлекеттің жаңғырту саясатын жүзеге толық асыра алатынына кəміл сенемін. Ұстаздықты шын жүрегімен қабылдап, білім майданында ерекше жігер мен еңбек етуші жас əріптестеріме мына төмендегі қарапайым ғана ұсыныстарды ақыл-кеңес ретінде ұсынамын деймін: • Мамандығыңызды сүйіңіз, құрметтеңіз, сол жолда адал қызмет етіңіз. • Баланы шын көңілмен жақсы көріңіз, онымен кездесуге, сырласуға асығыңыз. • Алдыңыздағы шəкірттермен өзіңізді тең ұстаңыз. • Əр сабағыңызды қызықты мереке қылып өткізіңіз, оны ауыр жұмысқа айналдырмаңыз, баланы ойната отырып оқытыңыз, шешімін таппаған сұрақтарыңыздың жауабын баламен бірігіп іздеуге арланбаңыз: бірлескен еңбектің қадірі əрқашанда бір мысқал артық екенін естен шығармаңыз. • Баланы еш уақытта балағаттап, көпшілік алдында жазаламаңыз. • Ұстамдылық, төзімділік, сабырлылық – мұғалімге таптырмайтын қасиеттер екенін үнемі есте сақтаңыз. • Бала алдында анық та, айқын, əсерлі

Ұстаздық – ұлылық емес, ұлы қызмет. Бауыржан Момышұлы.

зерделі көзбен көру. Төртінші, мұғалім əр оқушының мінез-құлқын, көзқарасын, талғамы мен əдет-дағдыларын зерделеп, əр баланың өз шамасына сай дамуын қамтамасыз ететін тəрбие сағаттарына бейімдеу қажет (ал, қазіргі кезде ғибраты мол əсерлі тəрбие сағаттарының орнына даңғаза-дабыра шоу сипатындағы мəні төмен шарасымақтар етек алып кеткені жасырын емес). Бесінші, алға қойған мақсаттарға кедергі келтіретін себептерді дер кезінде айқындап, оның алдын алу немесе болған жағдайларға сəйкес тəрбие тактикасын жедел өзгерту, баланың өз белсенділігіне көбірек сүйену– нəтижелі болады. Осы ұсыныс-пікірлер оқытуды даралаудың бір тиімді тəсілдері болар деп ойлаймыз. Оқыту үрдісінде тұлғаға бағдарланған рухани-адамгершілік сипатындағы гуманистік педагогика құндылықтарын насихаттайтын арнайы дидактикалық жүйе оқу бағдарламасына енгізілуі қажет деп ойлаймын. Оның негізінде, білім беру көлемі емес, бала өміріндегі білімнің жеке тұлғалық мəні, жекелеген білік дағдылары емес, жеке тұлғаның жеке ерекшеліктері; өзіндік дербес оқу қызметінің мазмұны мен нəтижелері, өмірлік тəжірибесі; педагогикалық талаптарды күшейту емес, педагогикалық қолдау мен қамқорлық көрсету, мұғалім мен оқушының өзара тығыз ынтымағы; меңгерілген білім көлемі емес, оқушының белгілі бір кезеңдегі жалпы тұлғалық өсуі жəне өзін-өзі дамыту деңгейі, өзге де мəселелер қарастырылуы керек. Баланың жүрегіне тікелей жол таба біліп, ұзақ жылдар көлемінде оны жанжақты білімді азамат етіп тəрбиелеу – шебер ұстаздың ғана бағындыра алатын асуы.

төмендеп бара жатқан жоқ па деген күдік ойға оралады. Оның себебін талдасақ, сөз ұзарып кетері анық. «Ұстаздық – ұлылық емес, ұлы қызмет», деген Б.Момышұлының байламын естен шығармасақ, кемшілікке кеңшілік бірден тыйылар еді. Мұғалім мамандығының мəртебесін осыдан 30-40 жыл бұрынғыдай етіп, қоғам алдында көтеру керек. Сонда алға қойған міндет іске асады. Бұған қоса педагог мамандығын талантты жастар арасында жүйелі түрде насихаттау қажет. Жоғары оқуға түсу барысындағы іріктеу – мұғалімдікті шын қалағандардың арасында ғана жүргізу керек. Талапкерлердің мұғалімдікке табиғи икемділігі, мамандыққа мақсатты түрде бет бұруы бірінші кезекте тексерілуі тиіс. Жоғары білім алу кезінде нəтижелі практикалық тəжірибелердің сапасын көтеруді бірінші орынға шығаруды көздеу керек. Сонда ғана біртіндеп білім жүйесіне шын мəніндегі құзыретті мамандар қосылып, толықтырылатын болады. Ал, қазіргі жағдайда, шала дайындалған шала мұғалім білім сапасын көтеріп, тəрбиені оңалта ала ма? Жоқ. Ондайлардың мектептегі қауқары аз. Бүгінде мұғалімдердің «Үздіксіз білім алу жүйесі» енгізілді. Білім көтеру, қайта даярлау институттары үшайлық, жартыжылдық, біржылдық ұзақ мерзімді курстар ашып оқытуда. Осы бағытқа көп қаржы, уақыт пен күш жұмсалуда. Бірақ, түпкілікте шала дайындалған, кəсібіне сай емес мұғалімдер қауымын қанша жерден қайта оқытса да, олардың көбі шын мəнінде өз ісінің шеберіне айналуы қиынның қиыны. Осыған қоса, бүгінгі білім жүйесіндегі мұғалімдерге қатысты қағазбастылықтың ерекше етек жаюы қынжылтады. Мұғалімдердің негізгі

сөйлеуге дағдыланыңыз, ісіңіз де, өзіңіздің түр-əлпетіңіз де ұқыпты, жинақы болғаны абзал. • Өзіңізді (үй-ішіңізді) мақтамаңыз, қайта бала сізбен мақтанатындай дəрежеге жетіңіз. • Өтірік айтпаңыз, балаға берген уəдеңізді орындап отырыңыз, баланы бағамен қорқытпаңыз. • Баланың бойынан кемшілік емес, жетістігін іздеңіз, жақсы істерін дер кезінде бағалап, қолпаштап, ынталандыруды да ұмытпаңыз. Бала жүрегі нəзік, көңілі пəк екенін естен шығармаңыз. • Ертеңгі сабағыңыздың бүгінгіден қызықты болуын қамтамасыз етіңіз. Ол үшін əр сабаққа ерекше шығармашылықпен мұқият дайындалыңыз, сол жолда ізденіңіз, технологиялық əдіс-тəсілдерді жүйелі қолданыңыз. Себебі, педагогикалық технологиялар əр оқушының дербес оқу үрдісіне қатысуына ықпал ететін тиімді əдіс-тəсілдер жиынтығы екені даусыз. Алайда, ешқандай технология – шебер ұстаз тұлғасын, оның мəртебесін алмастыра алмайтынын есте сақтаңыз. «Мұғалім – адам жанының инженері» деп текке айтылмаған. • Бала – темір емес, робот емес, ол – өзіндік ерекше əлемі бар ғажайып Жеке Тұлға! Оған сіздің көзқарасыңыз, жылы жүрегіңіз, ыстық ықыласыңыз өте қажет. • Сабағыңыз тұтас дүние болсын: мынау – білім, мынау – тəрбие жағы деп бөлмеңіз. Себебі, білім мен тəрбие – егіз үрдіс екенін ұмытпаңыз; сабақ басынан аяғына дейін тұнып тұрған білім, ғылым, тəрбие болып, олар ұлттық рухпен өрнектелуі тиіс, ал, мұғалім мен шəкірт осы дүниенің күретамырына айналуы қажет. • «Сабақ беру үйреншікті жай ғана мəселе емес, ол жаңадан жаңаны табатын өнер», деген екен Ж.Аймауытов өткен ғасырдың басында. Əр сабағыңыз жағымды жақсылық əкеліп, баланы – білімінің өскенін көріп, қуанатындай етіңіз. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні, білім сапасы – мұғалім қызметінің жемісі болса, шəкірт еңбегінің шыңы – шығармашылық. Ол практикалық іс-əрекеттер, өзіндік жобалар арқылы көп ізденіспен, ерекше еңбекпен келетін жетістік. Шығармашылық жолға түскен оқушы – ол жалаң білімді ғана игерген адам емес, терең ойлай алатын, кез келген жағдайға орай өзіндік шешім қабылдайтын, өзіне де, туғандарына да, еліне де берері мол парасатты тұлға – ертеңгі ел иесі. Əр шəкіртінің осындай сапаларға жетуі – ұстаздың ұлан-асыр еңбегінің жанғаны, уақытының зая кетпегенін көрсетеді. Ел ертеңі үшін аянбай еңбек ететін ұстаздардың ұлылығы да осында дер едім... Қарағанды облысы.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Путин зайыбымен ажыраспаќ Ресей Федерациясының президенті Владимир Путин өзінің зайыбымен ажырасатыны туралы хабарлады. Президенттің айтуынша, бұл Людмила Путинамен екеуінің бірлесіп қабылдаған шешімі. Өткен бейсенбі күні кешкілік олар Мемлекеттік Кремль сарайында «Эсмеральда» балетінде болған. Балет аяқталған соң олар «Россия 24» телеарнасының тілшісіне сұхбат беріп, онда өздерінің некелерінің аяқталғанын хабарлаған. Менің бүкіл қызметім қалың жұртшылық ортасында өтеді. Ал мұндай жағдайға мүлде үйлеспейтін адамдар да бар. Міне, Людмила Александровна сегіз, тіпті тоғыз жыл бойы вахтада тұрды, деп атап өткен В.Путин. Оның зайыбы да мұндай шешімге олардың бірлесіп келгенін мəлімдеген.

АЌШ тїпкілікті ќорытынды шыєарєан жоќ АҚШ Мемлекеттік департаментінің ресми өкілі Дженнифер Псаки Құрама Штаттардың Франциядан Сирияда химиялық қару қолданылғаны туралы олар жинаған мəліметтерді алғанын, дегенмен əзірге түпкілікті қорытынды жасамағанын, əлі де айғақтар жинау жалғасуда екенін айтқан. Президент пен мемлекеттік хатшы бізге сенімді де дəлелденген дəйектер табу қажеттігін айқын түсіндіріп берді. Біздің одақтастарымызбен, оның ішінде Франция да бар, бірлесіп жұмыс істеуіміз, ақпараттар алмасу осы процестің бөлігі болып табылады. Біз БҰҰ жүргізіп жатқан тергеулерді қолдадық жəне қолдай беретін боламыз. Қорытынды шығару қажет болғанда біз оны шығарамыз, бірақ əзірге біз ондай сатыда емеспіз, деп атап көрсеткен Псаки ханым брифингте.

Ауєанстанда грузин əскерилері ќаза тапты Терроршы-жанкешті Ауғанстанның Гильменд провинциясында грузин бітімгерлік контингентінің базасына шабуыл жасаған. Бұл туралы Грузия қорғаныс министрлігінің өкілі Иракли Дзнеладзеге сілтеме жасай отырып ВВС агенттігі хабарлаған. Министрлік өкілінің айтуынша, терроршы əскери базаның жанында жарылғыш бекітілген жүк көлігін жарып жіберген. Соның салдарынан жеті əскери қызметші қаза тауып, тағы тоғыз адам жарақаттанған көрінеді. Қазіргі уақытта жараланғандардың өмірлеріне қатер төніп тұрған жоқ, олар медициналық қызметкерлердің бақылауында, деп хабарлаған əскери базадағы офицерлердің бірі. Грузия президенті Михаил Саакашивили 7 маусымды қаралы күн деп жариялады. Азаматтарға теледидар арқылы жасаған үндеуінде мемлекет басшысы террорлық актіні «ел үшін жəне бүкіл грузиндер үшін қасірет» деп атаған.

Ќытай ќарсы шара ќабылдады Қытай өкіметі Еуропадан келетін импорттық шараптарға демпингке қарсы тексеру жүргізуді бастады. Мұндай шешім Еуропа биліктері тарапынан қорғаныштық баж салығын енгізуге жауап ретінде қабылданып отыр. Қытайдың ең жоғары деңгейдегі шенеуніктері Қытай өндірушілері шығарған күн панельдеріне қарсы тарифтер енгізу туралы шешім қарсы іс-əрекет туындатады деп бірден-ақ ескерткен болатын. Қытайдың сауда министрлігі қабылданған шараларға қарсы ҚХР-дың қатаң қарсылық білдіретінін мəлімдеп отыр. Айта кету керек, Еуроодақтан Қытайға шарап экспорты 2012 жылы 63 млн. еуроны құраған болатын.

Исламистер сўлулыќ байќауына ќарсы Индонезия мұсылмандарының радикалды ұйымдары осы жылдың қыркүйегінде Индонезияда жыл сайынғы бүкілəлемдік «Əлем аруы» байқауын өткізуге өздерінің қарсы екендерін мəлімдеп отыр. Конкурсқа қолдау жасау əйелдер денесін саудалауға қолдау жасаумен бірдей, деп мəлімдеген «Хизбут Тахрир Индонесиа» ұйымының ресми өкілі Исмаил Юсанто. «Исламды реформалау жолындағы қозғалыс» ұйымы басшыларының бірі Чеп Хернаван да дəл осылай ойлайды. Оның айтуынша, байқауға қатысушылар сексті жəне моральға қарсы іс-əрекеттерді насихаттайтын киімдер киетін болады. Исламистер жаппай наразылық акцияларын өткізуге уəде беріп отыр.

Лукашенко əкімшілігі 25 пайызєа ќысќармаќ Беларусь Республикасының президенті Александр Лукашенко өз əкімшілігі қызметкерлерінің төрттен бірін қысқарту туралы жарлыққа қол қойды. Бұл туралы мемлекет басшысының баспасөз қызметіне сілтеме жасай отырып «Белапан» агенттігі хабарлаған. Құжатқа сəйкес президент əкімшілігі мен оның құрылымдары туралы ережелердің жаңа редакциясы да бекітілген. Баспасөз қызметінің хабарында атап көрсетілгендей, мұндай шара қызметкерлер санын қысқарту жағдайында президент əкімшілігінің одан арғы жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету мақсатын көздейді.

Топан су ќўрбандарыныѕ саны он беске жетті Соңғы мəліметтер бойынша, Орталық Еуропадағы су тасқыны салдарынан қаза болғандар саны 15 адамға жеткен. Қазіргі уақытта 4 адам із-түссіз жоғалып кеткендер қатарына қосылып отыр. Он бес адамның сегізі Чехия аумағында, төртеуі Германияда, екі адам Австрияда жəне бір адам Словакияда қаза тапқан көрінеді. Ал чех құтқарушылары 19 мың адамның су басып кеткен аудандардан басқа жерлерге көшірілгені туралы хабарлап отыр. Еске сала кетейік, нөсер жауын салдарынан Дунай жəне басқа да орталық еуропалық өзендер жағалауларынан шығып, көптеген өңірлер топан су астында қалуда. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

 Туыстық туы «Қишлоқ тараққий топса, юртимиз обод, ҳаётимиз янада фаровон бўлади» Өзбекстанда шешілмеген мə селе көп екені рас. Тəуелсіздік тің алғашқы жылдарында «Біз өзгелердей қарыз алмаймыз, бəрін өзіміз істейміз» деген сияқты уəжбен шетел инвести ция ларынан қағылған көршіле ріміз индустриялық дамуда көш кейін қалып қойғаны бар. Ауыл дық жердегі, қалалардағы əл-ауқат əлі төмен екені рас. Кедей шілік баршылық. Сонымен бірге көршілеріміздің назар аударарлықтай игі істері де бар. Соның бір саласы – ауылдық жердегі тұрғын үй құрылысы. Бұл

 Жыр жаһаны

бас жоспар дегенге бағынбай, əркім шамасы келгенінше, бұйыр ған жерден, əртүрлі құрылыс материалдарымен, ешқандай инженерлік құрылғылдарды ескермей үй сала берген. Əрине, əр өзбектің өзі біліп салып алған баспаналары уақыт өте келе берекесіздік туғызып, бірқатар мəселелерді туындата түскен. Тек 2009 жылдан бастап жағдай өзгереді. Өзбекстанның Президенті Ислам Каримов арнайы шешім шығарып, бұл жылды ауылдық жерлерді дамыту мен абаттандыру жылы деп жариялайды да, жоғарыдағы игі идеяны ұлттық ұранға айналдырып, мемлекеттік бағдарлама аясын да басқа да əлеуметтік

оқиғаның басына орала кету керек. Өзбекстанның Қазақстандағы жаңа елшісі Алишер Салахитдинов мырза сөзінде тұрып, араға жиырма жыл салып Ташкентке тартып кетудің сəті түскені. Ал елші мырза реті келсе талай шоқайымыз тозған тəуелсіз Ташкентке апаруға ықпал жасауға уəде берген. Көңілжықпастықпен айтылған сөз шығар, деп біз бұл туралы тіпті, ұмытып кеткен күні өзбек консулы хабарласып, Өзбекстан еліне сапарлатудың сəті түсіп тұрғанын жеткізді. Жəне мұндай мүмкіндік тек «Егемен Қазақстан» газетіне ғана беріліп тұрғандығын да айтып қоюды ұмытқан жоқ.

Австрия, Үндістан, Эстониядан келген əріптестеріміз Ташкент облысының Зангиота ауданындағы «Обод турмуш» махалласындағы жаңа үйлерді көріп келгенін айтты. Сол сияқты Ортоул селосында 173 үй иелерін тауып, қоныс тойын өткізіпті. Біз Бұқараға бара алмадық. Бұқараға кеткендер алдымен өздерінің тарихи орындарда болғанын, сан ғасырлар тұрған Саманилер мав золейін, ПойиКалон, Лабиҳовуз ансамбльдерін, Нодир Девон бегінің медресесін тамашалаудың сəті түскенін айтып келді. Ол жаққа бар ғандар ежелгі Бұқараның рухы ескен ТокиЗаргарон, Токи-Телпак – Фурушон

Ґзбек байымаса да там салады Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

мəселе бала туу деңгейі жоғары Өзбекстан үшін өте маңызды. Өмір бар жерде адам өсетіні, ұрпақ көбейетіні белгілі ғой. Қазір халқының саны 30 миллионға (2013 жылдың 1 қаңтарындағы мəлімет бойынша 29 994 600 адам) жетіп жығылған өзбек ағайындардың басты мəселесінің бірі – баспана. Бұл елде жыл сайын шамамен 150 мыңнан астам отбасы құрылып, еншісін алып жатады. Ала тақиялы көршілеріміздің 15 миллионнан астам халқы қышлақта өмір сүретіндіктен, Өзбекстан үшін де ауылдық жерлерді абаттандырып, жас отауларды үй-жаймен қамтамасыз ету өзекті жəйт. Оған қоса «Елу жылда ел жаңа» дегендей, ескі жаңамен алмасуы керек. Сондықтан заманауи тамдар тұрғызу шындап қолға алған өзбектердің де өзгелерге үлгі етер ілкімді тірліктері бар екен. Басқа мемлекеттердің бұл мəселеде жинақтаған тəжірибесі,

үйренетін үрдісі қандай деген болулары керек, сəуір айында бізге Ташкент қаласында өткен «Заманауи үй-жай құрылысы – қышлақтарды қайта жаңғырту мен кешенді дамытудың жəне халық тұрмысын жақсартудың локомотиві» атты халықаралық конференцияға ортақтасудың сəті түскен-ді. Конференциядан бір күн бұрын 50 мемлекеттен шақырылған 300ден астам мейман алдымен үшке бөлініп, Самарқанд, Бұқара, Ташкент облыстарында болып, 2009 жылдан бері салынып жатқан типтік үйлерді аралап көрді. Жүз рет айтқаннан бір рет көрген жақсы, расында да өзбек ағайындар тынбай тұрғызып жатқан жаңа баспаналар алыс-жақын шетелдерден шақырылған қонақтарға ұнағаны байқалды. Оның үстіне, бұл шараны көктемнің шуақты күндеріне орайластырған көршілеріміз мейман да рына ұлттық дəстүрін де, тарихи көркем қалаларын да көрсетуге тырысып бағатыны аян емес пе?! Баяғыда ұмыт бола бастаған өзбекшемізді еске түсірсек, біз тақырыпшаға шығарған жолдарды «Ауыл дамыса – жұртымыз абат, өміріміз сабат болады» деп аударып алуға болады. Сонымен, не десек те, кез келген мемлекет өз астанасының айналасындағы көркем ғимараттармен бітпейтіні белгілі. Бұл елде де тəуелсіздіктің бастапқы жылдарында

мəселелер мен сабақтастырып, алға жылжыта бастайды. Нəтижесін сонау Еуропаның төрінен, Азия, Америка мен Африка елдерінің өзінен келген қонақтар көріп, ризашылықтарын жасырмағандығын айту лəзім. Біз Самарқанд, Бұқара, Ташкент облыс тарында жаппай салынып жатқан бір тектес үйлерді көріп қайтқаннан кейін, ертесіне 17 сəуірде жоғарыда атап өткен «Заманауи үй-жай құрылысы – қышлақтарды қайта жаң ғырту мен кешенді дамытудың жəне халық тұр мысын жақсартудың локомотиві» деп аталатын халықаралық мəжіліс басталды. Бұл конференцияны Өзбекстанның Президенті Ислам Каримовтің өзі ашып, өз еліндегі соны өзгерістерді атап өтті. Əлемдік қаржылық дағ дарысты өзбектер еңсере алды ма деген сауал төңірегінде сөз саптап, негізгі мəселеге ойысты. Осы арада Ташкенттегі Симпозиумдар сарайында Өзбекстан

Президентінің бастамасымен өткен жиынға БҰҰ, Дүниежүзілік банк тің, Халықаралық валюта қорының, Азия Даму банкі, Ислам Даму банкі, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің ассоциациясы (АСЕАН), ЮНЕСКО сияқты бедел ді ұйымдардың жетекшілері мен өкілдері келіп қатысып, жақсы пікірлерін білдіргенін айта кетуге болады. Ал халықаралық конференцияға шақырыл ған қонақтар негізінен құрылыс саласының майталмандары, жобалаушылар, сəулет өнерінің мамандары, құрылыс компаниялары мен инвести ция лық ұйымдардың басшылары болғандықтан, олар Самарқанд, Бұқара сапарларында жаңадан салынып жатқан типтік үйлердің сапасына көп мəн беріп жатты. Құрылысқа қандай заманауи материалдар қолданылғанын байқастап жүрді. Таяудағы жылдарға дейін бұл елде баспана тұрғызуда бірқатар бассыздықтар орын алып, əркім өз бетінше үй сала бастағанын айттық қой. Сондықтан да тек тəуелсіздік жылдарының өзінде 2,6 миллион неке тіркеліп, осынша жаңа отбасы құрылған ел бұл мəселені реттеуге бел шешіп кіріскен. Бізге ұнағаны жаңа қолжетімді үйлерді тұрғызуда жергілікті ха лықтың менталитеті, ұлт тық болмысы, өсіп-өнетіні барынша ескерілген. Осы арада бізді түптің түбінде Ташкенттен бір-ақ шығарған

Қышлақтағы құрылыс қарқынды Сонымен, Самарқанд, Бұқара жəне Ташкент облыстарына топ-топ болып, бөлініп барған конференция қонақтары өмірі өзгерген Өзбекстанның қышлақтық тұрмысын көріп қайтты. 2009 жылдан бері салынып жатқан типтік үйлер 15 жылға несиеге беріледі. Үйдің жаңа қожайыны бастапқыда 25 пайызын төлейді. Шамамен мұндай қолжетімді үйлердің бағасы 50 мың АҚШ долларындай болмақ. Егер тұрғын үйлердің жалпы көлемі 150 шаршы метр екендігін жəне жаңадан бой көтеріп жатқан махаллаларда мектеп, балабақша, тұрмыстық қызмет көрсету үйлері қоса салынып жатқанын айтсақ, бəрі де көңілден шықты. Қысқасы, Өзбекстан Пре зидентінің 2009 жылғы бастамасының нəтижесінде, «Қишлоқ жойларда уй-жой қурилиши кўламини кенгайтиришга оид қўшимча чоратадбирлар тўғрисида» («Ауылдық

жерлерде үй құрылысы көлемін кеңейтуге байланысты қосымша іс-шаралар туралы») атты қаулыға сəйкес, сол жылы Самарқандта 60 үй пайдалануға беріледі. Заманға сай етіп салынған мұндай үйге қызығушылар да, мұқтаждар да көп болғандықтан, Самарқанд облысында келер жылы, яғни 2010 жылы – 650 үй, 2011 жылы – 695 үй, 2012 жылы – 900 жаңа баспана жұрттың игілігіне берілген. Биыл Самарқанд облысының аудандарында 1 050 тұрғын үйдің құрылысы жүргізіліп жатқаны белгілі болды. Біздер Янгиарык, Киркдархон массивтерінде қоныс тойын тойлаған өзбектердің өміріне бір күн болса да араластық. Ал Акдория ауданындағы Пулатдархон махалласында 2010 жылы тек 20 үй тұрғызылса, биыл 169 типтік үйдің құрылысы қарқынды жүріп жатыр екен. Жоғарыда айтып өткендей, жаңадан бой көтеріп жатқан махаллаларда мектеп, балабақша, спорт алаңдары, дəрігерлік бекет, сауда кешені, тұрмыстық үйлер қоса салынуда. Бұл үрдістен Ташкент облысы да қалысып отырған жоқ, дейді өзбектер. Тек өткен жылы астаналық облыстың 42 елді мекенінде 1 160 типтік жоба жүзеге асқан. Осы арада, айта кету керек, өзбек елі жаңадан салынып жатқан үйлердің құрылысына тек өз елдерінде шығарылатын құрылыс материалдарын қолдануға күш салып бағуда.

сауда кешендерін аралапты, тарихы терең ұлттық сəулет өнері заманауи ғимараттарға көшкенін сөз етті. Содан кейін Ғиждувон ауданының Ғаждумак махалласында тұрғызылған 35 типтік үйлерді аралап, тұрғындарымен сұхбаттасып қайтыпты. Ал біз Самарқандтағы Регистонды аралап, Əмір Темірдің мавзолейінде болып, сан ғасырдың куəсі болған сəулет өнерінің жауһарларына тағзым етіп, Ташкентке қайтып келдік. Қазақ ауылын, өзбек қышлағын, неміс селосын, еврей кибуцын ойлайды Конференция барысында өте қызықты баяндамалар жасалды. Мəселен, немістер Германиядағы Кронсберг ауданы қалай бой көтергенін айтса, Израиль елі кибуцтар селолық жерлерді тиімді дамытудың жолы екендігін айтады. Мəселен, типтік үйлер салуды қаржыландыру мен құқықтық нормативтік құжаттармен қамтамасыз ету де көп ойласуды қажет етеді. Бельгия да бұл мəселеде фламанд тəжірибесімен бөліссе, Норвегия 1945 жылдан кейін өзінің солтүстік бөлігіндегі елді мекендерді қалай қалпына келтіргенін айтады. Ал Қазақстан атынан Қ.Сəтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетінің Т.Бəсенов атындағы сəулет жəне құрылыс институтының директоры, профессор Ізім Дүйсембаев пен техника ғылымдарының докторы, профессор Ерік Бесімбаев сынды ғалымдар əріптестерімен тəжірибе алмасты. Ауылды жерлерді өркендетуге қатысты өз еліміздің мысалын атады. Қысқасы, ауылдық жерлерде типтік үйлер салу мəселесіне қатысты шетелден келген мамандар 80-нен астам баяндама жасай отырып, селолық жерлерді дамытудың барлық қырын қарастырды деп айтуға болады. Өзбекстан Қарақалпақстанда жəне облыстарында 2009-2012 жылдар аралығында 23,6 мың заманауи үй тұрғызған. Қазір де ауқымды құрылыс жүріп жатқан елдің ауылдық жерлерінде 10 мыңдай баспана салынуда. «Узкурилишматериаллари», «Узметкомбинат», «Узмонтажмахсускурилиш», «Кишлок курилиш инвест» компаниялары құрылыс материалдарын дер кезінде жəне жеңілдетілген бағамен тиісті жеріне жеткізіп отыруды мойындарына алған. Өзбектер тек өткен жылы қыш лақ құрылысына 410 мың тонна цемент жұмсағанын айтады. Дəл қазіргі таңда көрші елде 800 кірпіш зауыты жұмыс істеп тұрған көрінеді. Сонымен, араға жиырма жыл салып оралған Өзбекстанмен де қоштасатын күн келді. Бізді əуежайдан қарсы алып, Алматыға шыға рып салғанша қасымыздан бір елі қалмай, қонақ жайлық көрсеткен өзбек ағайындармен ежелгі əдетімізге басып, қағытып қалжыңдасып қоштастық. – Өзбек байыса там салады, – дейміз. Олар да қалыспай: – Қазір қазақ байыса астана салатын болыпты, – дейді. Өз ауылымызда жүрген өзбектер көп, бірақ, өмірінде Қазақстанға келіп көрмеген көршілеріміз де бар екен. Олар да біз он жылда Арқада тұрғызған астанамызды қайта-қайта сұраумен болды. Өзбек ағайындар біздегі құрылыс қарқынына да қызыға қарайды. «Өзбек байыса там салады» деген сөз баяғыдан бар. Дəл қазіргі өзбекті бай деуге болмайды. Сонда да, байымаса да үй салып жатыр бұлар. Өйткені, ала топылы ағайындар үй болмай күй болмайтынын жақсы біледі. АЛМАТЫ – ТАШКЕНТ – САМАРҚАНД – ТАШКЕНТ – АЛМАТЫ.

Тəкаппар мўѕныѕ кербез тамшылары Қуаныш МАҚСҰТОВ – ақын, бард, республикалық, халықаралық ақындар айтыстарының жүлдегері, творчестволық жастардың республикалық «Жігер» фестивалінің лауреаты. Бірнеше интеллектуалды жобалардың авторы. Жетем, – деп арзан табысқа, Қазығын жұлып байыптың, Асығып жүріп алысқа, Сапардан қалып қойыппын. Жүректен кетті жыр ұзап, Жат бақта жылдам гүлдеппін. Есігімді қақтың тым ұзақ, Бірін де соның білмеппін. Тірлікті күйттеп алғанға, Айғайлап жүрдім ақ таңнан. Босағам босап қалған ба, Тым ұзақ өзің қаққаннан?!. Естілсе мұңның кеш үні – Көкейді уайым тесті шын. Көңілі құрғырдың есігі Сықырлай береді кешкісін. Бірі боп мұңы тым аздың, Жастық ой толып санамда, Мұхит жасқаған бұғаздың Жартасы болып қалам ба?!.. Санамен талай арбасты ар, Жетелеп ойдың жетегі... Толқын қажытқан жартастар Тереңге батып кетеді... * * * Айтылмаған ойдың бəрі – іркінді... Көз жасыма илеп берем күлкімді. Бəрі соған мəз болады, Ал, сені, Көрген сайын сезім билер бір түрлі. Өзін-өзі жиі алдайды күшпен жұрт, Ақыл айтты арам «сезім» ішкен қырт... Сүп-сүйкімді алмаларды аршысаң – Көрінеді ішіне былтыр түскен құрт. Күзгі бақта сəні кеткен көріксіз Түскен жапырақ – өлген тағдыр серіксіз... Сені тауып, Мен тістесем, Тістелген. Қабығыңнан құрт түседі-ау еріксіз...

Кґктем. Махаббат. Тїйсіну Үш күн өтті... Сен шықпайсың ойымнан. Мұңын кештім толқыныстың ғажайып, Ажырадым парасат пен пайымнан, Ақылым да кетті мүлде азайып... Байқамадым тіршілікті, уақытты, (Өзімді-өзім жоғалтпаушы ем бұлай көп...) Бұл жалғанда мұңды адам – бақытты, Қол жетпестің бəрі кетер Құдай боп... Ынтызармын бозбаладай төзімсіз, Тəтті естелік жетелейді сол шаққа... Өмір сүру мүмкін емес өзіңсіз, Біз мəңгілік қосылмастай болсақ та... Жан жарасты. Тəн сүйсінді. Келістік. Кездейсоқтық – ең мықты заң, білемін... Аппақ дүние, Бейкүнə ақын, Кеңістік – Барлығының ауырттың-ау жүрегін... Жаратқанның пейіштегі нұрына Шомылдық та, Жан тазарды. Осыны ұқ! Менің мөлдір, ақымақтау жырыма Сенің ойсыз əрекетің қосылып... Ақыл – азап, Сезім – жұмақ, Жол – арман, Кім құтылар пендеге тəн əуреден... Махаббат та, сірə, жаным, жаралған Сенен шыққан жұмбақ, таза сəуледен!. Үш жыл өтер... Қоштаса алмай өзіңмен. Бір құпия мұң кешермін ғажайып... Махаббатқа кездестік-ау сезіммен, Ақылымыз кеткен кезде азайып!.. * * * Сүйсінбесем өмірімнің жоқ мəні, Бір-ақ сəттік лəззатта бостандық! ...Ғашық болу – тағылықтың тоқтауы, Ал басқасы – адамдыққа қастандық... Түсінбейсің, Жүрегімде – ақылым. Сұлулардың шарпылатын деміне... Керек емес тастай суық нақылың, Дауа болса өзің-ақ іш еміңе... – Бар ғаламның ауырғанда жүрегі Тек сұлулық шипа болар, – деседі... Құлағы бар меңіреудің білері – Жанары сау соқырлардың өсегі. Қылығымен есімді алса нұр қыздар – Ынтықтырған, естен кетпес дəуренім!... Жарқырайды жылуы жоқ жұлдыздар, Жарығымен менен түскен сəуленің.

Күнде ғашық болу керек адамға, Тəтті ойға жетелейтін қиялы... Сенбей көрші, Он сегіз мың ғалам да Бір тарының қауызына сияды...

Париж. Тургенев. Өз елімде бола алмадым бас тұлға, Адам болдым қу тобырдан қаштым да. Сүйгенімнің балконында – мəңгілік, Париж жатыр аяғымның астында... Ешқайсысы қоштасқан жоқ кетерде, Қолдан Құдай жасап алды өтемге... Сұлулардан сүйкімділік таппадым, Бекзада əйел табындырды шетелде. Отандастар жақсы сөзін қимаған... Жетесіздер ақыл айтып қинаған... Мендегі бар құдіретті Бір əйел Тұлға етіп Отаныма сыйлаған... Жігерсіздер қателіктен сақтанар, Адамдығы тобырларға тапталар... Пайдаланып Бір əйелдің еңбегін, Керек кезде атымды айтып... Мақтанар!

Блок. Россия Өткеннен аз жылу көріп, келешек үшін тоңыпты, Момын елде жаны таза, тентек ақын болыпты. Жалғыздықтан жаны жүдеп, тілдесуге елімен, Қою түнде шіркеудің қоңырауын соғыпты. Бейбіт халық таңмен бірге қораз ғана оятқан, Атып шығып сарай, лашық, барактан, Шошып қалып оқыс шыққан қоңыраудың үнінен, Жүгіріпті шіркеу жаққа тəңір өзі жаратқан... Жетесізден ақыл менен мұң безген... Шың-құздарды тек жаңғырық үн кезген... Қарыны аш, шала ұйқылы тобырға Бейкүнə ақын тіл қатыпты күмбезден: « – Уа, халқым, пендең едім көріксіз, Құдайыңнан қорыққаннан келіпсіз, Жалғыздықтан жаным жүдеп кеткен соң – Дініңе де қол сұқтым-ау еріксіз. Ұлы өмірден өнер ғана өңгердім, Соған бола мені жынға теңгердің. Ұқсамаймын тірлік қуған пендеге, Дегенменен, бөлшегіңмін сендердің...» P.S. Құдайдан да қорықпастан қоңырау соғып ақыны, Жұрт ақынын жалғыздыққа тастамапты ақыры...

Кґгершіндер Пабло Пикассо бейбітшіліктің белгісіне айналдырған көгершіндер көшедегі қоқыс салған жəшіктің үстінде нан теріп жеп жүр екен... Момын, тыныш, бейкүнə көгершіндер, Тауқыметін тірліктің көрерсіңдер. Айыра алмай өмір мен тіршілікті, Босқа өкпелеп тағдырға сөнесіңдер. Ақылы жоқ, алаңсыз көгершіндер, Əрекетсіз күндерге көнесіңдер. Момындықтан айырмай сорлылықты, Бос тірлікте мəз болып келесіңдер. Арамтамақ, рухсыз көгершіндер, Бар кінəні біреуден көресіңдер. Талғамы жоқ тобырлар ұнататын, Белгі болып тарихқа енесіңдер. Арамтамақ, сұрқия, көгершіндер, Биіктікті сезінбей өлесіңдер. Еңбек етіп тамақ та таппайсыңдар, Қоқыс төккен жəшікке келесіңдер... Кешіріңдер, бейкүнə көгершіндер, Тек өзіңнен əлсізді жеңесіңдер... ...Тегі нашар сорлыға не айтайын?.. ...Шыңда емес, шатырда өнесіңдер... Момын, тыныш, бейкүнə көгершіндер!

Қуаныш МАҚСҰТОВ.


 Интернет иірімдерінен

 Бір нəсіпке – жүз кəсіп

Газетіміздің алдыңғы күнгі, 6 маусымдағы нөмірінде журналист Көсемəлі Сəттібайұлының «Аяда – iPhonе, Айбарда – iPad...» деген мақаласы жарық көрді. Онда ғасыр ғажайыптарының бірі – компьютердің сан жетпес артықшылықтары айтыла келе, компьютерге «құл» болудың қатері де əңгімеленеді. Сөз арқауы алдымен балаларға қатысты. Ал біздің газет оқырмандарының арасында балалар некен-саяқ болса керек. Сондықтан да, «Егемен Қазақстан» оқырмандарының кейінгі кезде компьютер сайтындағы газет материалдарын көптеп қарай бастағаны, өздерінің көңілінен шыққан немесе ой салған дүниелерге үн қосуға бейімделіп жүргендері бізді, сөз жоқ, қуантады. Бұл арқылы біз журналистиканың жаңа сипатқа ауысуға көшкенін нақты көріп отырмыз. Мəселе редакцияға бұрынғыдай хат жазып, оны конвертке салып, Астана қайдасың деп жолдаудың немесе факс жіберудің, тіпті оны қойғанда электронды пошта арқылы жөнелтіп жатудың шарт болмай

қалғанында ғана емес. Біз айтып отырған дəстүрлі жолдар əлі де талай уақытқа дейін пайдаланыла беретіндігі анық. Газетке көлемді дүние жазудың, пікір қосудың автор материалы арқылы келгендігінің өзіндік артықшылықтары болатындығы сөзсіз. Ал бірер абзацпен немесе бірер сөйлеммен өз ойыңды жеткізе қоюға, сезіміңді төгіп салуға ең оңтайлысы, əрине, мақалаға, сұхбатқа сайт арқылы үн қосу. Дəл осылай бола бастағаны қуантады. Мемлекеттік хатшы Марат Тəжин ақпан айында БАҚ басшыларымен өткізген кеңесте алға қойылған міндеттердің бірі – басылымдар сайттарының тартымдылығын арттыру, оқырмандармен байланыстарды жандандыру еді. Бұл орайдағы жұмысымыз өз жемісін бере де бастады: кейінгі үш айдың ішінде газет сайтындағы комментпікірлердің саны бұрынғымен салыстырғанда үш есеге артып отырғаны соның дəлелі. Сайт арқылы газет материалдарына үн қосудың кейінгі кезде жиі қолданылған мысалы ретінде

көрнекті журналист Қайнар Олжайдың «Ботагөз» атты эссесіне (2013, 27 ақпан) жазылған пікірлерді айтуға болады. Ең алдымен, оқырмандарымыздың жүрек дірілін мотор гүрілі басып бара жатқан мына ызы-қию заманда осыдан отыз бес жыл бұрын табысып, тағдырдың талайымен екі айырылған өзендей екі жаққа кете барған қыз бен жігіттің сезімдеріне соншалықты риясыз сенгендері сүйсіндіреді. Газеттің екі бетін тұтас алып жатқан материалдың мына дүрлігісті уақытта қызыға қаралуы да мəселе мақаланың көлемінде емес екендігін, жақсы болса ұзақ дүниенің де оқылатынын, нашар болса шапшағын дүниенің де тартпай тұратынын көрсетіп беріп отыр. Ел газетінің бетіндегі дүниелерге оқырмандық сезімталдықпен, азаматтық белсенділікпен қарап, өз ойларыңызды еркін білдіріп отырыңыздар. Бұл екі жаққа бірдей пайдалы. Сонымен, сайт сөзіне назар салыңыз, ардақты ағайын.

Телегей теѕіз тарих бар «Ботагґздіѕ» сґзінде • Гүлзира Жиенбай Қайнар аға! “Ботагөзіңізді” оқып шықтым. «Етжеңдінің» ең қызықты эссесі болыпты. Осылай дегенім дұрыс шығар, əңгіме дейін десем, болған оқиға. • Раушан Əдемі жазылған естелік… Бірақ, аяқтамағансыз. Ботагөз өз бақытын таба алды ма? 35 жылдан соң хат жазғанына карағанда олай емес сияқты… Кешірерсіз, артықша əуестігімді. • Өмір ағай Жастық шағым еске түсіп, жүрегім езіліп кетті ғой! Рахмет, Қайнеке! Кейбір иірімдеріңіз Мархабатты (Байғұт) еске түсіреді екен! Əдемі! • Қайнар Олжай Негізі бұл үлкен мақала болатын. Мынау – жартысынан астамы. Газет басшылығымен ақылдасып, осы тұстарын жариялауға келістік. Бəрібір үлкен, тұтас қалпында да Ботагөздің бергі 35 жылдық өмірі туралы ештеңе айтылмайды. Оған хақымыз жоқ. • Мейрам Мұқыш Қайнар аға, өте көркем жазылған. Кімнің болсын əттеңін айттыратын, əркімнің жүрек түкпірінде үнсіз жатқан тəтті сезімді тербейтін жазба. Оқып отырып күлесіз, күйінесіз, өкінесіз. Бірақ, бəрін тағдыр деген бір сөзге сыйдырасыз. Оқырман, оқыңыз. • Қайнар Олжай Өмір ағайға! Мархабат Байғұт жақсы көретін қаламгеріміз. Сонау жетпісінші жылдары алғашқы əңгімелерін тамсана оқығанбыз. Үйіріліп түскен теңеулерді, өзгеден оқшау тұратын кейіпкерлерді сол кісіден көрдік. Юмормен жазуды да үйретті. Кейін осы “Егеменнің” бетіндегі шағын топтамасы біздің тұтас бір беттік мақала жазуымызға түрткі болды. “Сұрторғай, неткен сұмторғай” атты ол мақаламыз да “Егеменге” шыққан. Əдебиетте биік талғаммен жазып, бірақ лайықты бағасын ала алмаған қаламгер екеу болса, бірі – біздің Мархабат ағамыз. Сөйте тұра, оқырмандардың ықыласы, біз сияқты інілерінің ізінен ергені ағамыз үшін атақтан артық мəртебе деп санаймын! • Қайнар Олжай Раушан! Ботагөз қазіргі жағдайда өз күнін өзі көре алады ғой. Бірақ, рухани жағынан қолдау, сүйеніш іздейтіні даусыз. Біздің қажетіміз осы тұста болса керек. Əрі əкесі соңғы сөзінде “сол журналист жігітті іздесеңші” деген. Əрине, мақаланы жазу мен жариялаудағы мақсат – Ботагөзді сол рухани жалғыздықтан шығару еді. Ептеп орындала бастады. “Фейсбук” əлеуметтік желісіне қосылуға кеңес бердік. Сол арқылы қазақ даласынан ондаған достар тапты. Сырын соларға да ақтара бастады. Ал “Егемендегі” мақаладан соң оның жағдайына биліктің өзі назар аударар деген үмітіміз бар. Сол үмітпен үлкен газетке əдейі ұсынғанбыз. Оқығаныңызға, толғанғаныңызға авторлық рахметімізді айтамыз. • Фарида Бықай Қайнар аға амансыз ба! Сіздің жазғандарыңызды оқып отырып ылғи ойлаймын осы бір ақберен журналист ағамен кезінде пəтерде тұрып жүргенде 82-ші жылдары ғой дейім ұмытпасам, Алматыда оқып жүрген кезден білуші едік деп ұлыңыз Айбар кішкентай еді көтеріп жүруші ек қасымда Ерке деген қыз тұрып еді.. Сізге шығармашылық табыс тілеймін. • Риза Молдашева Қайнеке! Қызыға оқып шықтым. Ресейде жүріп сырласатын рухани дос іздеген Ботагөздің сізді тапқаны дұрыс болған екен. Дегенмен, жалғасы болуы керек сияқты… • Қайнар Олжай Алдымен, мына электронды поштама келген бір хатты оқиық. Қадірлі Қайнеке! «Ботагөзді» (əрине, С.Мұқановтың емес) «Егемен Қазақстан», № 76 (28015) 27.02.2013 ж. оқи отырып, үш жəйт жадыма келді: 1. Пəк сезім, балалық əрі кеңестік (совет) мөлдір махаббат; 2. Студенттің сырлы да жырлы, кейде мұңды жартылай бозбала, жартылай «жігіт» «даму» кезеңі; 3. «Журфактің» кез келген кеудесі арманға, қиялға, əрине махаббат лирикасына толы, сері болсам деп армандайтын «бота тірсегінің» басынан өткен хикая екені. P.S. Сіздің «махаббат-намені» оқи отырып, қалам тербеуіңізге, оқиғаға «штрих»

7

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

беруіңізге, көңіліңіздің көсіле шапқанына риза бола отырып, əңгімеге «туған жеңгем» де араласар ма екен деген бір ой ініңіздің басында жылт ете қалғанын жасырмаймын. Осындай «əріден», «беріден» жəне кейде болашаққа да қалам тербей беретін абзал ағаларға іні (кішкентай əріппен) болуға тырысып жүрген Жайықтың жағалауындағы «жаманды-жақсылы» бауырыңыз Əлібек Татанов. Атырау. 01.03.2013 ж. Ақтөбеден сол студенттік шақтың сұрапыл ақыны Ертай Ашықбаев телефон соқты. Қатты тебіреніп оқығанын жеткізді. Тағы қаншама ондаған азаматтар хабарласты. Алдымен өзі риза болып телефон шалған, келесі күні “Жігіттер сені жақтап, қыздар Ботагөзді жақтап соғысып жатырмыз” деп “майдан даласынан” хабар берген жазушы, журналист, суретші, қайраткер, жаһангер Астанадағы Əлібек Асқаров ағамыздың жөні бөлек. Баршаңызға ризамын!!! • Раушан Саламатсыз, ағасы, əрине, ол кісі “күнін көре алмағандыктан” хабарласпағаны белгілі ғой… Негізі, адам өмірге қалай жалғыз келсе өткенде де жалғыз кететіні зандылық дегенімізбен де, сол өмір жолында бірге жүріп өтер серік іздейтіні анық қой… Біреу табар, біреу таппас… оған өкінетіндей ештеңе жоқ, ең бастысы “дұрыс адам” болу ғой. Сізге риза болғаным осындай əдемі сезімді басыңыздан өткеріп,

осы əңгіменің ішінен іздеп отырмын ба... өзіме əзірше түсініксіздеу?! Менің қолымда болса, қатып қалған жүректерді жібіткен осы шығарманы орта мектептің 11-сыныбына арналған “Қазақ əдебиеті” оқулығына кіргізер едім!.. Меніңше, бозбалалар мен бойжеткендерге Жастық шақтың, Уақыттың, Махаббаттың қадірін ұғыну тұрғысында ой салар еді… • Мəншүк Иə,махаббат жібі үзілмеген екен… Қыз тамаша!!! Жігіт те жақсы. Қазағымның лайықты ұл мен қызы!!! • Қайнар Олжай Жазбаша қалдырған пікірлеріңізге тəнтімін. Телефон арқылы тағы қаншама азамат ризашылықтарын білдірді. Шархан Қазығұлов, Сағидолла Көшкінбаев, Қайсар Əлім, Қасымхан Ерсарин, Талғат Батырханов, Бауыржан Омарұлы сынды журналистер, Əділғазы Қайырбеков, Ғалым Жайлыбай сынды ақындар, Сəбит Досанов сынды жазушылар жəне басқа əріптестер сүйсіне оқығандарын жеткізді. “Е-е, “Егемен” айды аспанға шығарды!” деп риза болып отырмыз. Айтпақшы, Семейден хабарласқан журналист Аманғали Жақсыбаев “Сенің жоғалтқан бір шумағыңды тауып қойдым” деп хабарласты. “Қайсы шумақ?”. “Мен өзіңді қиялмен елестетем…” деп басталған шумағыңның жалғасы ғой: Қарай берем жүзіңе ерекше тым, Байыбына жете алмай келешектің. Айдыныма Ботагөз желкен керіп, Махаббаттың мəңгілік кемесі еттің!”.

Қарасам өте жақсы дүние шығыпты ғой. • Айнаш Есали “Ботагөзді” бүгін оқыдым! Өте шынайы, сендім осы махаббатқа! Не сезініп отырғанымды ақтарсам, жоғарыдағы пікір білдіргендермен бірдей болып шығады екен. Осылай жаза беріңіз, Қайнар аға! • Гүлнəр Тазабекова Қайнар! Көп жыл бойы көкейіңізге тұнған сезіміңізді əдемі жеткізіпсіз. Махаббат деген аяулы сезімнің қасиетіне жетпей жүрген жастарға сабақ болар шығарма. Енді Ботагөзбен көзбе-көз кездессеңіз тағы бір эссе күтеміз сізден. • Қымбат Қайнар аға! Эссеңізді қызыға оқып шықтым. Расымен де сезімдеріңіз кір шалмаған мөлдір əрі шынайы екен. Бірақ Ботагөздің қазіргі өмірі туралы да аз-кем жазғаныңыз дұрыс болар еді. Тілдескен кезде сұраған шығарсыз, əлбетте?! Оқырман ретінде білгің келіп тұрады екен… • Гүлжаhан Asan Қайнар аға! “Егемен Қазақстан” газетінен Ботагөз жайлы эссеңізді аса қызығушылықпен, бірде мұңайып, бірде жадырап отырып оқып шықтым. Қалай тамаша жеткізіп баяндалған десеңізші! Тіпті киноға түсірсе де күшті, дайын сценарий екен ғой деп те ойландым. Тіпті өмірден алынғанына да бірден илана алмай, фейсбуктағы жазбаңызды іздеп тауып, тағы да қайталап оқып шықтым. Сөздерін SHARE жасағаныңызға қарап, достарыңыздың арасынан Ботагөзді тауып, ол туралы да білгім келіп кетті (оқырмандық қызығушылықтан туған əрекет деп қабылдауды сұраймын), бірақ апайдың жеке парақшасында фотосын қоймағаны сіздің эссеңіздің мəнін арттыра түскендей болды мен үшін!!! Шынымен де өмірде осындай адам сенгісіз жайт болады екен ғой, не деген сезім, қаншама адами құрмет пен қасиет бар мұнда! Алла жар болсын Сізге! Отбасыңызға амандық,

оны баршаға паш етіп, жеткізіп айта алғаныңызда… Мұхтар ағамыз айтқандай, “Махаббатты үйлену деп түсінетіндер” де бар ғой… Қаламыңыз жүйрік бола берсін!!! • Азамат Азаматұлы Пəлі! Тəңір имейін десе осы екен ғой… Өртеніп кетті өзегім. Мынадай махаббатпен үйленбей қалу деген енді… Не деп ақталасың, кімді кінəларсың… Дүние-ай, Ботагөз-ай… Жақында біз де арандай жаздағанбыз: біріміз батыстан, біріміз шығыстан ек… “Ұғыса алмаспыз” деп ойлаған қыз көңіл білдірген бір кластасының ұсынысына ойланып қалыпты. Кейіннен онысын бізге айтты, кінəлімін деді: сізді ысыра тұрып, ана ұсынысқа ойланғаным үшін, қандай жазаға лайықпын! Кештік, қатты ұнатушы ек… Қандай сұмдықтан аман қалғанымызды енді ұғып отырмыз, əйтпесе, енді бірқанша жылдан кейін біз де эссе жазып отырар ма ек… Эссе деген осылай болатын шығар, ə?! Қайнар аға шауып-ақ кеткен екен. Таңдай қақтық, тəнті болдық. • Асылбек Тамаша! Ұнатып оқыдық. Ботагөзді аядық. Отбасы, бала-шағасы бар ма екен деп те ойладық. • Өмір ағай Осы мен білмеймін, неше қайтара оқып шыққанымды, əлі де оқи бергім келеді… Артта қалған жастық шағымды

Біздің бір кездегі шабытымыз бүгінде жүздеген жігіттерге шабыт бергенін ойлаудың өзі – шығармашылық рахат шығар. Ал, Ботагөз – ойдан шығарылған кейіпкер емес, іргелес елде қызмет істеп жүрген қазақ əйелі. Мұндағы бар халықтың оны қолдап, аялап жатқанын айтқанымызда жəне жыласын. Тағдыр шығар. Ал мақаланың толық нұсқасы əзірше “Фейсбукте” біздің парақшамызда тұр. Осы “Егеменнің” Сыр бойындағы тілшісі Ержан Байтілес “ФБ-дағы” досымыз. Сол арқылы кіруге болады. Жалпы, əлеуметтік желіде бұл мақала (толық нұсқасы) өте қызу талқыланды. “Мен болсам ендігі Стрежевойға билет алып, ұшып кетер едім” деп жазды Қаншайым қарындасымыз. “Аға, мына киноның финалында Ботагөз екеуіңіз мектептен шығып келе жатсаңыздар, апамыздың қолында Алматының апорты болса” деп арманның ақ боз арғымағының тізгінін босатты Ержан бауырымыз. Дархан Қадырəлінің, Серік Абас Шахтың, Амангелді Сейітханның, Ержанар Əшейханның, Ғалия Шаудырбаеваның жəне біз жүзін танымайтын көптеген ініқарындастардың пікірін сол əлеуметтік желіден таба аласыздар. • Жанэра Ой, «Ботагөз», «Жұмбақ жалау» дегенге Сəбит Мұқановтың шығармасына əдеби талдау жасаған ба деп оқымай қойсам.

бала-шағаңызға ынтымақ пен береке тілеймін! Апайға ерлігі үшін алғыс айтамын! Құрметпен, оқырманыңыз. 15.3.2013 ж. • Жанұзақ Аязбеков Қайнар əріптес, замандас іні-бауырым! Керемет əсер етті. Жақсы, шынайы дүние. Біздің де бастан өткен, біз де жүрген жер, ұқсас дүниелер көз алдыма елестеді. Осындай тұшымды жазарың көбейсін! • Оқырман Түн iшiнде жазып отырмын. Iздеу бойынша тауып алып, тағы бiр қарап шықтым. “Қайнар Олжай. Ботагөз” деп терiп едiм материал да, пiкiрлер де шыға келдi. Тамаша! Ендi кез келген мақаланы тез тауып алатыныма көзiм жеттi. Рахмет сайтқа. • Елубек Оспанов Серікбосынұлы Қайнар ағатай, сіздің жазған “Сұрторғай неткен сұмторғай” еңбегіңізді асқан шабыттана отырып, ауылымыздағы əкеміздің жаман тамының маңдайшасына ұя салған қасиетті қарлығашты сағына отырып, аса бір ризашылықпен оқып, ізіңізден ерген ініңіз ретінде қарымды қалам тербесіңізге, жүйелі де жұмыр ой толғанысыңызға таңдана да тамсана рахмет айтудың ретін келтіре алмай жүргенде «Ботагөзіңізді» оқып, адам болмысындағы шынайы да пəк сезім қылын шынайы, бейнелі сөзбен шығармаға айналдырғаныңызға тағы да тамсана тəнті болып отырмын. Керемет жазылған!

Қазіргі уақытта еліміздегі мал басының көбейе түсуіне байланысты оның негізгі азығы болып есептелетін шөп əзірлеп сату тиімді бизнес, түріне айнала бастады. Бұл іспен мал иелерімен қатар соларға қызмет көрсететін қолында қажетті техникалары бар азаматтар көбірек шұғылданатын болып жүр. Бизнестің тиімді болатын себебі, біздің Қазақстан жағдайында шөп көбінесе табиғи дала жағдайында өз бетімен өседі. Оны тек мезгілінде шауып, жинап алу қажет. Шөпті арнаулы техникамен немесе қол шалғы, тырмауыш, айырмен əзірлейді.

Шґп əзірлеу, оны сату Шөп қатқыл азық түріне жатады. Ол – сиыр мен жылқы, қой мен ешкінің негізгі қорегі. Қыста мал қолға қараған кезде де ол азықтық рационның негізгі бөлігін құрайды. Осы үшін жаз уақытында мал ұстаған жұрттың бəрі шөп дайындау ісімен шұғылданады. Оны пішен салу, пішен шабу деп атайды. Мұндайда шөпті негізінен шабындық пен даланың түрлі шалғынынан əзірлеген дұрыс. Сонымен қатар, қазіргі уақытта шөпті көпжылдық дəнді жəне бұршақ тұқымдас шөптерден (сулыбас, жоңышқа, арпабасты шөп, беде) дайындайды. Көп жағдайда оларды қолдан өсіреді. Себебі, бұршақ тұқымдас шөптердің құрамында кальций, дəнді дақылдылардың құрамында фосфор көп кездеседі. Бұл екеуі де малға аса пайдалы. Соның ішінде дəнді дақылды шөптің мал азығындағы үлесі 70-75 пайыз болғаны жөн. Ылғалдылығы 15 пайызды құрайтын жоғары сапалы шөптің түсі əдетте жасылтым болып келеді де, жағымды иісі бұрқырап шығып тұрады. Шөптің құнарлылығы өсімдіктің ботаникалық құрамына, оны жинаудың мезгілі мен əдісіне, кептіру ұзақтығына байланысты болып келеді. Осындай жұмыстар мезгілінде жүзеге асырылғанда шөптің бойында витаминдер мен минералды заттар, протеин молынан сақталады да қатал қыстан малдың күйлі шығуына көп əсер етеді. Шөп дайындау мерзімі. Пішен ге салынатын шөпті шабу мен жинау уақыты аймақтардың климаттық жағдайы мен ауа-райына байланысты. Алайда, жинау мез гілінің жалпыға ортақ көрсет кіштері де бар. Ол бұршақ тұ қым дас, дəнді шөптердің қауыз дануына немесе гүлденуіне сəйкес жүргізіледі. Дəл осы кезеңде өсімдіктердің құнарлы заттары көп мөлшерде болады. Бұдан кешірек мезгілде жинағанда құрғақ өнімді көбірек алуға болады. Бірақ бұл көлем уақыт өткен сайын өсімдік құрамында көбейе беретін талшықтар есесінен алынады. Шөпті əзірлеу технологиясы. Шөп дайындаудың əдеттегі жəне дəстүрлі əдістері бойынша шөпті шауып алып, ауа-райының қолайлы кезінде бірнеше сағатқа жайып алады. Одан кейін шөпті тырмалап үйеді де, қажетті қалыпқа дейін кептіргеннен соң бір жерге шөмелеге салып, жинайды. Шөптің бойындағы құнарлы заттарын жоғалтуы механикалық жəне химиялық болып бөлінеді. Құнарлы заттарды механикалық түрде жоғалту дегеніміз – шөпті жинау жəне қопсыту барысында өсімдіктің өзінің бағалы бөліктері болып табылатын гүлдері мен жапырақтарының сынуы. Əсіресе, гүлдері мен жапырақтары жалпы салмағының 50 пайызын құрайтын бұршақ дақылды өсімдіктерді жинау барысында жалпы шөп көлемін жоғалту қомақты мөлшерде болады. Механикалық түрде шөп көлемін жоғалтуды азайту үшін шабылған шөпті көп қозғай бермеу керек.

Ал химиялық түрде шөп көлемінің азаюы жаңа шабылған шөп жасушаларында зат алмасудың, яғни биохимиялық үдерістің тоқтамауы əсерінен болады. Демек, шөптің құрғауы неғұрлым тезірек болса, оның бойындағы ақуыз, көмірсутегі, майлар, дəрумендердің ыдырау үдерісі де соғұрлым тезірек тоқтатылып, құнарлы заттардың жоғалуы да барынша азая түседі. Жоңышқаны кептіру айтарлықтай қиын, өйткені оның сабағы қалың. Сондықтан оны жинау кезінде арнайы сабақты жалпайтып тастайтын шөп машиналары қолданылады. Осылайша ол тез кебеді, алайда, сабақтарын жалпайту кезінде өсімдіктің ылғалдылығы, онымен бірге құнарлы заттары жоғалады. Дəнді дақылды шөптерді жалпайтпайды, өйткені олардың сабақтары жіңішке, яғни тез кебеді. Арнайы желдету арқылы шөпті жеделдетіп кептіруді жүзеге асыруға болады. Тайланған (буылған) шөпті дайындау үшін оның ылғалдылығы 30-35 пайызға дейін төмендегенше кептіріп, мая етіп жинайды. Дəруменді шөп жас малдар мен асыл тұқымды жануарлар азығына қолданылады. Оны жасанды əдіспен құрғатады, күн көзі астында көп ұстамайды, өйткені ультрафиолет толқындары салдарынан каротині ыдырайды. Шөпті сақтау тəсілдері. Құрғақ шөпті қорада, шатыр астында сақтайды. Кейбіреулер арнайы шөп сақтайтын төбесі жабық орын жасайды. Ол үшін жерге ұзындығы 7-7,5 метрлік бағана тұрғызылады. Əр бағананың қасына тағы бір 1 метрлік бағананы орнатады. Қысқа бағаналарға тақтайлар қойылып, үстіне шөп жиналады. Ішінен қысқышпен нығыздалған 60×100 см. қайрақпен байланысқан қаңқа төбе болып табылады. Қаңқаны бағаналарға кигізіп қояды да, шатыр жасайды. Шөп жиналғаннан соң белгілі бір биіктікте шатырды бекітеді. Жұмсалатын шығын: Кішкентай ағаш шалғы сатып алуға = 700 – 1 200 теңге. Үлкен ағаш шалғы сатып алуға = 1 500 – 2 500 теңге. Орақ сатып алуға = 400 – 700 теңге. Электрмен немесе бензинмен жұмыс істейтін моторлы шалғы сатып алуға = 7 500 – 50 000 теңге. Қол тырма сатып алуға = 500 – 1 000 теңге. Жіп сатып алуға 1 метрі = 5 – 10 теңге. Кіретін кіріс: Шөп 1м2 = 14 –22 кг. 1 кг шөп = 8 теңге. 1 тонна шөп = 8 000 теңге. Пайдалы кеңестерді мына сайттардан алуға болады: http://animals-feed.info/54 zagotovka-sena.html http://landwirt.ru/2009-12-1216-06-35/189-2009-03-08-08-03-51 http://fermer02.ru/animal/ cow/3013-tehnologiya-zagotovkisena.html Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


8

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

Ќашаєан: тəуекелдердіѕ алдын алу маќсатында Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мұнай индустриясына Скотт Смит күні кеше келген тəжірибесіз маман емес. Оның бұл салада ширек ғасырдан астам еңбек өтілі бар. Ол планетамыздың əр қиырында күрделілігі əртүрлі жобаларды іс жүзіне асыру жолында еңбек етті. Бүгінде Скотт Қазақстандағы «Норт Каспиан Оперейтинг Компани Б.В.» (НКОК) компаниясында төтенше жағдайлардың жəне апаттардың алдын алу бөлімінің басшысы болып еңбек етеді. Бұл халықаралық консорциум Каспий теңізіндегі аса зор мұнай-газ кеніші – Қашағанда өндірістік өнім шығаруға дайындалуда. Қашаған жобасы соңғы бірнеше жыл қатарынан қоғамның, инвесторлардың, билік өкілдерінің, экологтардың, журналистердің зор қызығушылығын туғызып келеді. Оның себебі, бұл кен орнының ірілігінде ғана емес, сонымен бірге қазіргі таңдағы əлемдегі іс жүзіне асырылып жатқан жобалардың ішіндегі технологиялық жағынан ең күрделі жоба болып отырғандығында. Сонымен бірге, бұл – Қазақстанның теңіздегі ең бірінші мұнай-газ жобасы. Осы айтылғандарға Солтүстік Каспий өңіріндегі қоршаған ортаның өзіндік ерекшелігін қосатын болсақ, бұл кен орнын игеруге кіріскен консорциумның қандай қиындықтарға тап болып отырғандығын аңғару қиын емес. Жақын арада Қашаған елімізге алғашқы мұнай өнімін береді. Ал əзірге биылғы жылдың соңында іс жүзіне асырылатын өндірістік өнім шығаруға техникалардың, адамдардың, жабдықтардың дайындығы тексерілуде. Осы үлкен дайындық шеңберінде 6-7 маусым аралығында Солтүстік Каспий консорциумы Атырау облысының əкімдігімен, Төтенше жағдайлар минис трлігімен жəне жергілікті төтенше жағдайлар жөніндегі органдармен бірлесе отырып «Қашаған-2013» республикалық басқаруштабтық оқу-жаттығу шарасын өткізді. Осы оқу-жаттығу шарасы барысында мұнайдың теңізге төгілу қаупінің алдын алу мақсатындағы əдістер мен тəсілдер тəжірибеден өткізілді. Осы ірі оқу-жаттығудың мақсаты – алғашқы мұнай өндіру мерзіміне дейін апатты жағдайлардың алдын алуға консорциумның дайындығын тексеру болып табылады. Сонымен бірге, консорциумның əкімдікпен, Төтенше жағдайлар министрлігі жəне оның жергілікті аймақтық органдармен апатты жағдайлардағы іс-қимылдарын үйлестіру. Қазақстан мемлекеттік органдарының мамандарын кеңінен қатыстыра отырып жүргізілетін мұндай оқу-жаттығу шараларын консорциум жылына

кемінде бір рет өткізеді. 2011 жылы ғана консорциум 56 оқу-жаттығу шарасын (оның ішінде республикалық басқару-штабтық оқу-жаттығу) өткізсе, 2012 жылы мұнайдың теңізге ағу оқиғаларының бірінші жəне екінші апаттарын жою мақсатында 30 оқужаттығу шарасын өткізді. Осы ретте биылғы оқу-жаттығу шарасы өте ауқымды болды. Ол теңізде жəне құрлықтағы кешендерде жалғасты. Бұл оқу-жаттығу шарасының басқалардан айырмашылығы, бірінші рет Ұлыбританияның оңтүстігіндегі Саутгемптон қаласындағы теңізге мұнай таралуының алдын алуы жөніндегі халықаралық орталықтан арнайы жабдықтар жеткізілді. Мұнай операцияларын жүргізу алдында мұндай қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету кездейсоқтық емес. Скотт Смиттің айтуы бойынша, консорциум қызметінің барлық кезеңдерінде, оның ішінде нысанды тікелей пайдалануға беру жəне бұрғылау қондырғыларын іске қосу, пайдалану, жобалау жəне құрылыс жұмыстарын жүргізу кезеңдерінің барлығында мұнайдың теңізге таралып кетпеуінің алдын-алуға бірінші кезекте басымдық беріледі. «Апат болған жағдайда оның зиянын жою өте қиын. Ал біздің басты міндетіміз мұндай апатқа мүлде жол бермеу. Біздің барлық күш-жігеріміз қандай да болсын апатты жағдайдың алдыналуға бағытталған. Сонымен қатар, біз апат бола қалған жағдайда оның зардаптарын барынша жою үшін қолдан келгеннің бəрін жасаймыз», дейді Скотт Смит. Консорциум осы мақсаттағы өзінің жұмысына өндірістегі апатты бол дырмауға жəне то лық экологиялық қауіпсіздікті қамта масыз етуге арналған технологияларды қолданады. Мəселен, бүкіл өндірістік қызмет «Каспий теңізіне бір тамшы мұнай ағызбау» саясаты шеңберінде жүргізіледі. Өндірістік жəне тұрмыстық қалдықтар толық көлемінде жағалауға шығарылып, арнайы бөлінген орындарда қайта өңдеуден өткізіледі. Жасанды аралдардың беткі қабатының барлығы су өткізбейтін геотекстильдік материалдардан жасалған қатты мембраналармен қапталған. Нақ осылай мұнай өндірілетін аралдар мен қоршаған теңіз айдыны арасында жасанды тосқауылдар жасалған. Егер мұнай өндіру жұмысы барысында теориялық тұрғыдан мұнай ысырабына жол берілетін болса, мембрана теңіз суын жəне теңіз түбін ластанудан қорғайды. Алайда, бүкіл əлемдегі теңіз аума ғында кен орындарын игеру апатты жағдайлардың орын алу тəуекелімен байланысты. НКОК компаниясының қызметі жəне соңғы өткізілген оқу-жаттығу шаралары апатты оқиғалар бола қалған жағдайда компанияның оның зардаптарын

жоюға барынша дайын екендігін көрсетті. Қажет болған жағдайда консорциум жедел түрде теңізге мұнайдың апатты жағдайда төгілуінің алдын-алу үшін барлық мамандарды жəне қондырғыларды, сонымен бірге, халықаралық күш терді жедел жұмылдыруға дайын екендігін көрсетті. «Аджип ККО» агент-компаниясы арқылы консорциумда мұнай төгілуі апатын жою жөніндегі арнайы мамандандырылған топ жұмыс істейді. Ол арнайы дайындалған мамандармен, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Мұндай топтар теңіз үстіндегі барлық қондырғыларда, Атырауда жəне Баутин портында орналасқан. Олардың құрамына жан-жақты жаттығудан өткен 24 қызметкері бар мұнай апатының алдын алу жөніндегі мамандандырылған ұйым сонымен бірге, мердігер ұйымдар тарапындағы 30 шарт жасасқан қызметкерден тұратын арнайы команда кіреді. Сонымен бірге, оқу-жаттығу барысында 1300 қызметкер мұнайдың төгілу апатының алдын алу шараларын үйренді. «Мұнай төгілу апатының алдыналу үшін қолданылатын қондырғылар суға аққан мұнай көлемін анықтайтын инфрақызыл датчиктерден, 20 шақырымға дейін созылған тосқауыл құралдарынан, 20 скиммерлерден (су бетіндегі мұнайды жинағыш) тұрады. Бұл қондырғылар су бетіндегі жəне мұз үстіндегі мұнайды жинауға мүмкіндік береді. Олар сағатына 1800 тонна суды тазалап, өткізе алады. Сонымен бірге, жалпы қуаты сағатына 6 мың тонна су өткізуге арналған 100 мұнай жинағыш сорғылар жұмыс істейді. Бұл қондырғылар маңызды аймақтар: Атырау жəне Баутинде орналасқан. Баутиндегі қойма толық қуатында жұмыс істейді. Ол 3 мың шаршы метр аймақты алып жатыр. Сонымен бірге, 10 мың шаршы метр аумақты алып жатқан қосымша қоймасы бар», дейді Скотт Смит. Қондырғылардың барлығы дайындық сапына қойылған. Апат бола қалған жағдайда дереу іске қосылады. Міне, осындай кешенді

қауіпсіздік шара ларының нəтижесінде үлкен көлемдегі мұнай жайылу апатының орын алуы мүмкін емес. Алайда, мұндай оқиға орын алған жағдайда консорциум өзінің қуатты əлеуетімен бірге апаттың алдын алуға халықаралық ұйымдардың арнайы қондырғылары мен мамандарын, сонымен бірге, консорциумның əріптестерінің əлеуетін толық қуатында пайдалана алады. Бұл ретте бірінші кезекте адамдардың қауіпсіздігіне басымдық беріледі. Төтенше жағдай орын ала қалса, Қашаған теңіз кешенінің барлық қызметкерлері апаттан құтқару кемелері арқылы қауіпсіз аймаққа көшіріледі. Қашаған жобасы үшін ауа райының қандай жағдайында болсын адамдарды құтқаруға арналған жаңа озық үлгідегі мұз жарғыш кемесі арнайы жасап шығарылды. Бұл кеме ауа райының барлық жағдайында, тіпті теңіздің таяз аумақтарының өзінен адамдарды жедел құтқара алады. «Кейбір кезде баспасөз беттерінде Қашаған жобасын Мексика бұғазында игеріліп жатқан Макондо жобасымен салыстыратын мысалдар орын алады. Бұл дұрыс емес. Біріншіден, Мексика бұғазындағы жұмыстың технологиялық сипаты Қашағандағы жағдайдан мүлде басқаша. Сондықтан бұл екі кен орнын салыстыруға болмайды. Сонымен бірге, екі кен орнындағы теңіз суының тереңдігі де əртүрлі. Мексика бұғазымен салыстырғанда Солтүстік Каспий аймағы теңіздің таяз бөлігіне жатады. Сондықтан бұл кеніштердегі кен игеру технологиялары əртүрлі. Ең бастысы Солтүстік Каспий жобасындағы барлық мұнай операциялары жасанды аралдарда жүргізіледі. Соған сəйкес мұндағы бұрғылау жəне кен игеру жұмыстары құрлықтағы жағдайлармен ұқсас, теңіз тереңдігінен мұнай алу технологиясына мүлде ұқсамайды. Солтүстік Каспийдегі ауа райы жағдайы да Мексика бұғазындағы ауа райынан өзгеше. Міне, осының бəрі Қашаған жобасында апатты жағдайдың тəуекелінің мүлде аз екендігін көрсетеді», деп атап көрсетеді Скотт Смит. Консорциум мұнай төгілу апатын

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

2012 жылғы 7 қыркүйек №1162 Астана, Үкімет үйі

«Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік әкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 каулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Шикі мұнай мен мұнайдан жасалған тауарларға кедендік əкету баждары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 15 қазандағы № 1036 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы,2005 ж., № 38,533-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулыға қосымшада: «СЭҚ ТН бойынша тауардың жіктеуіші» деген бағанда: «2709 00 900 б» деген сандар «2709 00 900 9» деген сандармен ауыстырылсын; «Баж ставкасы (1 тонна. үшін доллармен)» деген баған мынадай редакцияда жазылсын: «Баж ставкасы (1 тонна үшін доллармен) 40 168,88 112,59 112,59 112,59». 2. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі екі апта мерзімде Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Интеграциялық Комитетінің Хатшылығын Қазақстан Республикасының Үкіметі кабылдайтын сыртқы сауда қызметін реттеу шаралары туралы хабардар етсін. 3. Осы қаулы 2012 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілетін осы қаулының 1-тармағының төртінші абзацын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

мүлде болдырмайтын технологияларды қолданады. Сонымен бірге, мүмкін болатын апаттарды алдын ала айқындайтын технология лар да қолданылады. Бұрғылау орындарында барлық операциялар кезінде тереңдіктердің өнімділігін анықтайтын жəне бұрғылау жұмысына бақылау жасайтын арнаулы маман бар. Барлық бұрғылау қондырғыларында бұрғылау жұмыстары толық экологиялық талаптарға сай жүргізілген. Бүгінгі күнге дейін Қашаған, Қаламқас-теңіз, ОңтүстікБатыс Қашаған, Ақтоты жəне Қайран кен орындарында олардың саны 40тан астам. Бүгінде консорциумда кен орындарындағы апаттардың мүмкін болған тəуекелдерінің алдын алу мақсатында тұрақты түрде оқужаттығу шаралары, тренингтер жəне тəжірибелік оқу-жаттығу шаралары өткізіледі. Бұл мақсаттағы жүзеге асырылып жатқан кешенді шаралар консорциумның жұмысын жоғары халықаралық стандарттарға сəйкес жүргізілуін қамтамасыз етеді. Скотт Смиттің айтуынша, ол өзінің ұзақ жылдар бойғы жұмыс тəжірибесінде Солтүстік-Каспий консорциумында іс жүзіне асырылып жатқан мұнай төгілу апатының алдын алу шараларындай кешенді де тиімді шараларды кездестірмепті. «Біз бұл жерде ешқандай апатты оқиғаның орын алмауына барлығынан бұрын мүдделіміз. Қандай да бір апатты оқиға бола қалса, оның əсері тек Қазақстанды ғана емес, сонымен бірге, жер шарының əр түкпіріндегі Лондонды, Парижді, Хьюстонды, Далласты жəне Токионы түгел қамтитындығы даусыз. Сондықтан біздің өзіміз жұмыс істейтін өңірлерде барынша адал да сауатты əріптес екенімізді көрсетуіміз бəрінен де маңызды болып табылады. Егер əлде бір төтенше жағдай орын алса, бір ғана мемлекеттің атына кір келмейді, оның зардабы бүкіл əлемге жайылады. Сондықтан, Каспий өңіріндегі қоршаған ортаның ерекшелігін ескере келіп, компания төтенше жағдайларды болдырмаудың барлық шараларын жасай бермек», деп түйіндеді өз сөзін Скотт Смит.

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ.

Зауыт директорына – Франция медалі

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Көкшетаудағы керамикалық кірпіш шығаратын «ЕNKI» ЖШС-ның директоры Амангелді Смаилов Парижде «SEIN» ұлттық өнеркəсіп қауымдастығы ұйымының «Алтын медалімен» марапатталды. Бұл қауымдастық 1801 жылы Франция мемлекетінің бірінші Консулы Наполеон Бонапарттың бастауымен құрылған. Айрықша марапаттың алғашқы иегерлерінің қатарында белгілі француз архитекторы Густаво Эйфель, қолөнер шебері Луи Пастер жəне басқа да дамыған мемлекеттердің ғалымдары, өнеркəсіп өкілдері, əртүрлі саладағы белгілі тұлғалар болған. «SEIN» наградасы 2000 жылдан бері ТМД елдерінде де тапсырыла бастады. Биыл қазақстандық

кə сіпорын жетекшісінің мəртебелі ха лықаралық ұйымның 33-ші басшысы Бернара Муссонаның қолынан «Компанияны жетілдіру жəне сапалы басшылық» атты номинация бойынша «Алтын медаль» алуы кездейсоқтық деуге жатпайды. Индустриялық-инновациялық жобадағы «ЕNKI» ЖШС өзінің алғашқы тауарын 2010 жылы рынокқа шығарған болатын. Осы уақыт ішінде табыс көзін 1,5 миллиард теңгеге жеткізсе, ағымдағы жылдың төрт айы ішіндегі көрсеткіш 600 миллион теңгені құрап отыр. «ЕNKI» Украина, Ресей рыногына бəсекеге қабілетті тауарларын шығаруда. Сонымен қатар, сексенге жуық қазақстандық құрылыс компанияларымен тұрақты əріптестік байланыс орнатылған. Ақмола облысы.

Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарєа орналасуєа конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: В-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; не осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілінің бар болуы; жоғары оқу орындарынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. С-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-5 санаты үшін: білімі – жоғары. С-О-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес; жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында екі жылдан кем емес. - “Б” корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы” Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтардағы № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары Санат В-4 С-3 C-4

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 136 454 184 501 118 516 160 158 106 344 143 501

Санат C-5 С-О-1

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 80 078 108 266 140 298 189 626

I. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің Аппараты, 010000, Астана қ., сол жағалау, Қазақстан Республикасы Парламентінің Үйі; анықтама үшін телефондар: 8-7172-746217, 8-7172-746307, 8-7172746150; факс 8-7172-746150, эл.мекен-жай: DinaraK@parlam.kz бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі Төрағасы Хатшылығының бас сарапшысы (В-4, негізгі қызметкердің оқуына байланысты демалыс кезеңі аяқталған күнге дейінгі аралықта). Функционалдық міндеттері: кіріс жəне шығыс құжаттармен жұмыс жасау, іс-қағаздарды жүргізу жəне мұрағатқа тапсырылатын құжаттарды ресімдеу, азаматтардың хаттарымен жəне өтініштерімен жұмыс жүргізу; Палата Төрағасы жəне Мəжілісі Төрағасы Хатшылығының меңгерушісі жүктеген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім; осы санаттағы лауазымның мамандануына сай келетін салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; лауазымы бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да қосымша білім. 2. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі депутатының көмекшісі (В-4, 3 бірлік). Функционалдық міндеттері: Мəжіліс депутатының жұмыс топтары мен комитеттегі заң жобаларын қарауға байланысты қызметін ұйымдастыру жəне қамтамасыз ету, қызметтік хат-хабарлармен, азаматтардың хаттарымен жəне өтініштерімен жұмыс істеу, Мəжіліс депутаты жəне Бөлім басшылығы жүктеген өзге де міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім; осы санаттағы лауазымның мамандануына сай келетін салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу; лауазымы бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қосымша білімдер қажет, мемлекеттік тілді білу. 3. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі депутатының көмекшісі (В-4, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыс кезеңі аяқталған күнге дейінгі аралықта). Функционалдық міндеттері: Мəжіліс депутатының жұмыс топтары мен комитеттегі заң жобаларын қарауға байланысты қызметін ұйымдастыру жəне қамтамасыз ету, қызметтік хат-хабарлармен, азаматтардың хаттарымен жəне өтініштерімен жұмыс істеу, Мəжіліс депутаты жəне Бөлім басшылығы жүктеген өзге де міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім; осы санаттағы лауазымның мамандануына сай келетін салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының тестілеу бағдарламасына сəйкес

нормативтік құқықтық актілерді білу; лауазымы бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қосымша білімдер қажет, мемлекеттік тілді білу. 4. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі Аппаратының Халықаралық байланыстар жəне Хаттама бөлімінің бас сарапшысы (В-4). Функционалдық міндеттері: Парламентаралық ынтымақтастық бағдарламаларын əзірлеу жəне іске асыру, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мəжілісі мен шет ел парламенттері арасындағы қатынастарды реттейтін құжаттардың жобаларын дайындауға қатысу, ресми парламенттік делегациялардың шетелге шығатын сапарларын ұйымдастыру жəне ақпараттық қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім; осы санаттағы лауазымның мамандануына сай келетін салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу; лауазымы бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қосымша білімдер қажет, мемлекеттік тілді білу. II. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Тіл комитеті, 010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Орынбор көшесі, 8; 15-кіреберіс, 2-қабат, «А» блогы, 246-кабинет, анықтама үшін телефондар: 8-(7172)74-04-97, электр.адресі: s.assylkhanova@mki.gov.kz, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымға (С-5 санаты бойынша 2 бірлік) орналасуға конкурс жариялайды: 1. Нормативтік-лингвистикалық жұмыстар басқармасының сарапшысы (С-5, негізгі қызметшінің бала күтіміне байланысты демалыста болу уақытында - 2013 жылғы 30 қыркүйекке дейін): Функционалдық міндеттері: «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңын, Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ономастика мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы талаптарының орындалуын жүзеге асыру; Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық ономастика комиссиясының қызметін қамтамасыз етуді үйлестіру; тарих, география, этнология, геодезия, филология жəне басқа ғылым салаларында ономастикалық нысандар атауларының мəселелері туралы жұмыстарды реттеу; ҚР Үкіметі жанындағы Республикалық ономастика комиссиясының отырысын ұйымдастырып, өткізу; Тіл мəселелеріне байланысты өткізілетін ісшаралардың орындалуын ұйымдастыру; жергілікті жерлердегі ономастика комиссиясының ұйғарымдарын жүзеге асыру бойынша бақылауды іске асыру; Республикалық ономастика комиссиясының атау беру немесе қайта атау мəселелері бойынша ұйғарымдардың жобаларын жəне құжаттар əзірлеу; ономастика мəселесіне байланысты шетелдік тəжірибелерді сараптау, ономастикалық регистр жұмыстарын жүргізу; Ономастика мəселесі бойынша жергілікті жерлерден, жеке азаматтар мен мемлекеттік мекемелерден келіп түскен хаттарға жауап əзірлеу; ономастика мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілерінің орындалуына бақылау жасау; жетекшілік ететін мəселелерге сəйкес Комитеттің тапсырысы бойынша бюджеттік бағдарламалар есебінен іске асырылатын жобалардың орындалу барысын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі: жоғары кəсіптік филология, құқықтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе педагогикалық: қазақ тілі мен əдебиеті, география мамандықтары бойынша. ҚР заңнамасын тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу, тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу, мемлекеттік тілді білу. Компьютерде жұмыс істей білу. 2. Талдау жəне мониторинг басқармасының сарапшысы (С-5): Функционалдық міндеттері: Орталық жəне жергілікті атқарушы мемлекеттік органдарда тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыру мəселелері бойынша жұмыс жүргізу; орталық жəне жергілікті атқарушы органдардың кіріс, шығыс құжаттарына мониторинг жүргізу; республикадағы тілдік ахуал жөнінде сараптамалық баяндамалар əзірлеу; Үкімет отырыстарына, Министрліктің, Комитеттің алқа мəжілістеріне тілдерді дамыту, талдау жəне оқытудың жаңа технологиялары бойынша талдамалы материалдар дайындауды қамтамасыз ету; «ҚР Тіл туралы» Заңының орындалуына тексеріс жүргізуге қатысу; жетекшілік ететін мəселелері бойынша өтініштер мен хаттарға жауап əзірлеу; жетекшілік ететін мəселелерге сəйкес Комитеттің тапсырысы бойынша бюджеттік бағдарламалар есебінен іске асырылатын жобалардың орындалу барысын бақылау; зиялы қауым, ақын-жазушы, тілжанашырлармен қарым-қатынасты нығайту жұмыстарын үйлестіру, тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыруға байланысты ісшараларды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі: жоғары кəсіптік филология, құқықтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе педагогикалық: қазақ тілі мен əдебиеті мамандықтары бойынша. ҚР заңнамасын тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу, тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу, мемлекеттік тілді білу. Компьютерде жұмыс істей білу. III. Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі, 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 32/1, 4 қабат, 411-бөлме, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 29-90-67, факс 24-33-91, электрондық почта мекен-жайы: d.makhan@mtc.gov.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдардың орынына конкурс жариялайды: 1. Азаматтық авиация комитеті талдау жұмысы басқармасының басшысы (С–3). Функционалдық міндеттері: басқарманың қызметін ұйымдастыру; азаматтық авиация субъектілерінің қызметін мемлекеттік реттеу жəне үйлестіру əдістемелері мен нысандарын əзірлеу; азаматтық авиацияны дамыту саласындағы ғылыми жұмыстарды үйлестіру; азаматтық авиация саласын дамытудың орта мерзімді бағдарламаларын, концепцияларын əзірлеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; азаматтық авиация саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу жəне оларды ИКАО стандарттарына сəйкестікке келтіру; авиакомпаниялардың, əуежайлардың инфрақұрылымдарын дамыту мəселелері бойынша ұсыныстар əзірлеу; авиациялық техника паркін жаңарту жəне жетілдіру; саланы дамытудың

стратегиялық жоспарларының, салалық бағдарламаларының жəне кадрлық əлеуетінің уақтылы орындалуын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық) немесе заңгерлік немесе экономикалық; азаматтық авиация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 2. Азаматтық авиация комитеті ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету басқармасының басшысы (С–3). Функционалдық міндеттері: басқарма қызметін ұйымдастыру; əуе кемелерінің ұшу жарамдылығын ұстауын бақылау; азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік реестрді жүргізуін бақылау; азаматтық əуе кемелерін пайдаланушылардың əуе кемелерінің ұшу жарамдылығын ұстауын, əуе кемелеріне техникалық көмек көрсету жəне жөндеу ұйымдарын, авиациялық оқу орталығының ұшу жарамдылығын ұстауын сертификаттауға қатысу; ұшу жарамдылығы сертификатын, авиациялық персонал куəлігін (сертификатын) тоқтата тұру жəне кері шақыру бойынша ұсыныстар дайындау; азаматтық авиация саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; инспекторлық нұсқама беру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 3. Азаматтық авиация комитеті ұшу өндірісі жөніндегі басқармасының басшысы (С–3). Функционалдық міндеттері: басқарма қызметін ұйымдастыру; азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларына сертификаттауға қатысу, əуе кемелері мен авиациялық оқу орталықтарына жөндеу техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру; пайдаланушының сертификатына, авиациялық жұмыстарға куəліктерге, авиациялық жалпы арнау куəліктеріне, авиациялық оқу орталығының куəлігіне, авиациялық қызметшілерге куəліктерге тоқтату жəне кері қайтарып алу бойынша ұсыныс дайындау; авиациялық қызметшілердің куəлігіне қол қою, аэродромда (вертодромда), əуежайда, немесе қонатын алаңда нақты бір жеке тұлғаға немесе немесе бірнеше жеке тұлғаларға инспекциялық тексеріс жүргізеді; əуежайдағы шетел əуе кемесіне инспекциялық тексеріс жүргізеді; ұшу қауіпсіздігіне талаптардың бұзылуына есеп жүргізу; авиациалық оқиғалар мен инциденттер туралы ескерту бойынша азаматтық авиация субъектілеріне жүргізу, ұшу қауіпсіздігі, ақпараттық бюллетеньдер жəне ұшу қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықтар бойынша сараптама жүргізу; инспекторлық бұйрықты беру; авиациялық қызметшілерді дайындау, тестілеу, ұшу өндірісі, ұшу қауіпсіздігін басқару жүйесін қарау жəне келісу; азаматтық авиация саласында НҚА əзірлеуге қатысу; ИКАО,МАК жəне басқа да халықаралық ұйымдарымен өзара əрекеттесу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 4. Азаматтық авиация комитеті ұшу өндірісі жөніндегі басқармасының сарапшысы (С–5, 2 бірлік, 1 бірлік негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын сертификаттау бойынша құжаттамаларына сараптама жүргізу; азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын сертификаттау, пайдаланушыларға сертификаттар, авиациялық жұмыстарды орындауға куəліктер жəне жалпы бағыттағы авиациялық куəліктер ресімдеу жəне беру бойынша комиссия құрамына қатысу; пайдаланушы сертификатының (куəлігі) арнайы ережесіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу; пайдаланушы сертификатын (куəлігін) тоқтата тұру, кері шақыру; аэродромда (вертодромда), əуежайда, немесе қонатын алаңда нақты бір жеке тұлғаға немесе немесе бірнеше жеке тұлғаларға инспекциялық тексеріс жүргізеді; əуежайдағы шетел əуе кемесіне инспекциялық тексеріс жүргізеді; авиациялық оқиғалар мен инциденттер туралы ескерту бойынша азаматтық авиация субъектілеріне жүргізу, ұшу қауіпсіздігі, ақпараттық бюллетеньдер жəне ұшу қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықтар бойынша сараптама жүргізу; азаматтық авиация саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; нұсқаулықтар, дайындау бағдарламасы мен азаматтық авиациясының авиациялық қызметшілердің қайта дайындауы, ұшу-штабтық құжаттама мен ETOPS, CAT-II жəне ИКАО бойынша ұшу орындауының ережелерін қарау;қауіпті жүктерді тасымалдауға рұқсат беру бойынша пайдаланушылардың құжаттарын қарау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 5. Азаматтық авиация комитеті əуе кеңістігін пайдалану басқармасының бас сарапшысы (С–4). Функционалдық міндеттері: əуе кеңістігін пайдалану, əуе қозғалысын ұйымдастыру мəселелерін, азаматтық жəне эксперименталды авиация қызметін реттейтін нормативті-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; əуе кеңістігін тиімді пайдалану, əуе кемесіне аэронавигациялық жəне метеорологиялық қызмет көрсетуді жетілдіру жəне үйлестіру бойынша іс-шараларды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; аэронавигациялық ұйымдарды инспекциялық тексеруге қатысу; азаматтық авиацияның жер үсті радиосəулелендіру құралдарын пайдалануға жарамдылық куəлігін дайындау; азаматтық авиацияның жер үсті радиосəулелендіру құралдарын пайдалануға жарамдылық куəлігін дайындау; аэронавигациялық ақпараттардың таратылуын қамтамасыз етуді бақылау; ұшуларды аэронавигациялық қамтамасыз ету саласындағы халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл.

Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); азаматтық авиация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 6. Азаматтық авиация комитеті əуе кеңістігін пайдалану басқармасының сарапшысы (С–5). Функционалдық міндеттері: əуе кеңістігін пайдалану, əуе қозғалысын ұйымдастыру мəселелерін, азаматтық жəне эксперименталды авиация қызметін реттейтін нормативті-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; əуе кеңістігін тиімді пайдалану, əуе кемесіне аэронавигациялық жəне метеорологиялық қызмет көрсетуді жетілдіру жəне үйлестіру бойынша іс-шараларды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне ұшуларға радиотехникалық қызмет көрсету қызметін бақылауға жəне тексеріс жүргізуге қатысу; метеорологиялық ұйымдарда инспекциялық тексерулерге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық) немесе халықаралық қатынастар саласында мамандық бойынша; азаматтық авиация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 7. Азаматтық авиация комитеті əуе кеңістігін пайдалану басқармасының сарапшысы (С–5). Функционалдық міндеттері: əуе кемесіне аэронавигациялық жəне метеорологиялық қызмет көрсетуді жетілдіру жəне үйлестіру бойынша ісшараларды əзірлеуге жəне іске асыруға қатысу; шетелдік жəне қазақстандық азаматтық əуе кемелерін пайдаланушылардың тұрақты емес ұшуларды орындауына рұқсат беру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық) немесе экономикалық немесе халықаралық қатынастар саласындағы мамандық бойынша; азаматтық авиация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 8. Азаматтық авиация комитеті əуежайлар басқармасының сарапшысы (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: əуеайлақтарды сертификаттау жəне сертификатталған əуеайлақтар (тікұшақ айлақтарын) мен əуежайларды объектілерін тұрақты бақылау жөніндегі комиссияның жұмысын ұйымдастыруға қатысу; Қазақстан Республикасы əуеайлақтарының (əуеайлақтарының) мемлекеттік тізіліміне жүргізу; əуежайлар құрылымының жай-күйі туралы, əуежайлар мен авиакомпаниялардың авиаотынмен қамтамасыз етілуі туралы ақпараттарды жинақтау жəне талдау жүргізу; əуежайлардың, талаптарға сай емес əуеайлақтардың, алаңдардың есебін жүргізу; қауіпсіздік, техникалық нормалар мен əуеайлақ қызметі субьектілерінің шарттары жөнінде техникалық кітапхана мен деректер қорын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 9. Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитеті мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру басқармасының бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: басшылық тапсырмаларының орындалу мерзімі мен сапасының сақталуын қамтамасыз етеді; мемлекеттік органдар көрсететін мемлекеттік қызмет көрсету барысын автоматтандыру арқылы жетілдіру жəне жеңілдету жөніндегі ұсыныстарды əзірлейді; мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру мəселелері жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді келісуге қатысады; мемлекеттік органдардың, жергілікті атқарушы органдардың ақпараттық жүйелерін дамыту жəне мемлекеттік қызметті оңтайландыру үшін «электрондық үкімет» инфрақұрылымымен біріктіру жөнінде ұсыныстар əзірлейді; мемлекеттік қызметті автоматтандыру жəне оларды электрондық форматта ұсыну бойынша əлемдік тəжірибені зерделейді; мемлекеттік қызметті автоматтандыру бойынша салааралық үйлестіруді, Басқарма құзыретіне қатысты министрліктермен жəне ведомстволармен, ұлттық компаниялармен өзара іс-қимылды жүзеге асырады; мемлекеттік жəне коммерциялық қызметтерді электрондық форматқа ауыстыруға қатысу; «электрондық үкімет» порталымен жəне шлюзымен техникалық құжаттаманы интеграциялау жəне əзірлеу жұмыстарына қатысады; мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік қызметін жетілдіру жəне автоматтандыру жөніндегі жоспарларын əзірлеуге қатысады, ҚР Парламенті депутаттарының өтініштері мен сұрауларын қарауды қамтамасыз етеді; электрондық қызмет мəселесі бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштері бойынша жауап жобасын дайындайды; Көлік жəне коммуникациялар министрлігінің интернет-ресурсына жəне Министрдің блогына келіп түскен сұрақтарға жауап жобасын дайындайды; мемлекеттік қызметті автоматтандыру бойынша мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдармен өзара іс-қимыл жүргізеді; мемлекеттік қызметті автоматтандыру мəселелері бойынша қоғамдық жəне үкіметтік емес, сондай-ақ халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше байланыс немесе ақпараттандыру саласында) немесе педагогикалық (информатика немесе физика саласында) немесе заңгерлік немесе экономикалық; ақпараттандыру саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік құқықтық актілерін білу; мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру жəне халыққа қызмет көрсету орталықтары қызметінің озық тəжірибесін білу; мүмкіндігінше республикалық деңгейдегі ұқсас құрылымдардағы жұмыс тəжірибесінің жəне ақпараттық технологиялармен жұмыс тəжірибесінің болуы; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 10. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті жиілік ресурсты

халықаралық үйлестіру басқармасының басшысы (С–3). Функционалдық міндеттері: басқарманың қызметін ұйымдастыру жəне бақылау. Басқарманың барлық жоспарлы жəне жеделдік жұмыстарының орындалуын үйлестіру. Спутниктік байланыс желісінің орбиталды жиілік ресурсына жəне жерүсті радиоэлектрондық құрылғыларына жиілік тағайындау барысында халықаралық үйлестіру жəне ұйымдастыру. жұмысын жүргізу Халықаралық электробайланыс одағының радиобайланыс бойынша конференцияларынан туындайтын Қазақстан Республикасының құқықтарын жүзеге асыру мен міндеттерді орындау бойынша жұмыстарды ұйымдастыру. Ратификациялау туралы заңды жасау арқылы Халықаралық электробайланыс одағының уəкілетті конференцияларының актілерді ратификациялау бойынша жұмыстарын жұйымдастыру, сонымен қатар мемлектішілік рəсімдерді келісу бойынша жұмысты ұйымдастыру, ратификациялау туралы заңды қабылдау үшін ғылыми жəне заңдық сараптама өткізу. Азаматтық мақсаттағы радиоқызметтері қолданатын радиожиіліктерді үйлестіру бойынша халықаралық келісімдерді жасау, мемлекеттік органдармен келісу жұмыстарын жүргізу, заңдық сараптама өткізу, контрагенттермен жұмыс жасау, келісімдерге қол қою жəне бекіту жұмыстарын ұйымдастыру. Сонымен қатар, Комитет басшылығына халықаралық келісімдерге қорытынды бойынша, өзгеріс енгізу мен күшін жою туралы ұсыныс беру. Жиіліктерді мен «KazSat» байланыс спутниктерімен ғарыш кеңістігін пайдалануды халықаралық деңгейде мойындауды иелену үшін жүргізілетін жұмыстарды ұйымдастыру, сонымен қатар «KazSat» байланыс спутниктеріне шетел мемлекеттерінің радиоэлектронды құрылғылары келтіретін радиокедергілерді болдырмау бойынша жұмыстарын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық; байланыс саласын басқаратын халықаралық нормативтік актілерді, сонымен қатар Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; байланыс саласындағы жұмыс тəжірибесінің болуы; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 11. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті лицензиялау жəне радиожиілік спектрін тағайындау басқармасының сарапшысы (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: өтінімдерді қарау бойынша жұмыс жүргізу жəне Қазақстан Республикасының радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсаттарды беру; радиожиілік спектрін келісу сұрақтары бойынша мүдделі ведомстволармен өзара əрекет ету; радиожиілік спектрін тағайындау саласы бойынша нормативтік құқықтық актілерді дайындауға қатысу; Қазақстан Республикасы аумағында байланыс саласындағы мемлекеттік саясатты реттеу. Басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша хат жобаларын жəне ақпарат дайындау; басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша аумақтық органдармен, Министрліктермен, ведомстволармен жəне басқа да мемлекеттік органдармен өзара əрекет ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Байланыс саласындағы жоғары техникалық; «Байланыс туралы» Қазақстан Республикасының Заңын; Қазақстан Республикасының телекоммуникация желілерін құруға, саланы басқаруға қатысты негізгі нормативтік құқықтық актілерді; іс-жүргізудің негізгі қағидаларын білуі; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 12. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті лицензиялау жəне радиожиілік спектрін тағайындау басқармасының сарапшысы (С–5). Функционалдық міндеттері: өтінімдерді қарау бойынша жұмыс жүргізу жəне байланыс қызметін көрсету бойынша лицензия беру. Лицензиялау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу. Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшылық ететін ескірген құқық нормаларын анықтау мақсатында, заңға тəуелді нормативтік құқықтық актілеріне мониторингтің жүргізілуін бақылау, олардың орындалуының тиімділігін бағалау жəне оларға өзгеріс жəне (немесе) толықтырулар енгізу немесе олардың күшін жоюын тану бойынша уақытылы шара қабылдау. Қазақстан Республикасы аумағында байланыс саласындағы мемлекеттік саясатты реттеу. Басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша хат жобаларын жəне ақпарат дайындау. Басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша аумақтық органдармен, Министрліктермен, ведомстволармен өзара əрекет ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: байланыс саласындағы жоғары техникалық; «Байланыс туралы» Қазақстан Республикасының Заңын; Қазақстан Республикасының телекоммуникация желілерін құруға, саланы басқаруға қатысты негізгі нормативтік құқықтық актілерді; іс-жүргізудің негізгі қағидаларын білуі; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 13. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша байланыс жəне ақпараттандыру инспекциясының басшысы (С-О-1). Функционалдық міндеттері: Инспекцияның қызметін жалпы басқару; байланыс саласындағы мемлекеттік техникалық қадағалау мен бақылауды іске асыру; байланыс операторларынан жəне ақпараттық ресурстардың, ақпараттық жүйелердің иелерінен ведомостволық статистикалық есептіліктер жинауды жүзеге асыру, облыс аумағында ақпараттандыру жəне байланыс қызметтері нарығының жағдайын талдау; радиожиілік спектрін бөлу жəне пайдалану саласында, сондай-ақ өз құзыреті шегінде байланыс жəне ақпараттандыру саласындағы метрология, стандарттау жəне сертификаттау саласында мемлекеттік саясатты жүзеге асыру; байланыс жəне ақпараттандыру саласындағы нормативтік құқықтық актілер əзірлеуге қатысу; радиоэлектрондық құралдар мен жоғары жиілікті құрылғылардың электромагниттік үйлесімділігін қамтамасыз ету жөніндегі ұйымдастыру- техникалық іс-шаралардың орындалуын бақылау; байланыс жəне ақпараттандыру туралы Қазақстан Республикасының заңдары жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары талаптарының сақталуы тұрғысынан байланыс жəне ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше байланыс немесе ақпараттандыру саласында) немесе заңгерлік немесе экономикалық; Қазақстан Республикасының «Байланыс туралы», «Лицензиялау туралы», «Ақпараттандыру туралы», «Почта туралы» заңдарын білу, байланыс, почта байланысы саласындағы

қызметтерін көрсету тəртібін регламенттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерді, ақпараттандыру мəселелері жөнінде нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 14. Ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік саясат департаменті «Электрондық үкіметті» дамыту жəне ілгерілету басқармасының бас сарапшысы (С–4, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: «Электрондық үкімет» жобаларының, Ұлттық Куəландырушы Орталықтың, Негізгі Куəландырушы Орталықтың, ҚР ККМ орталық аппаратының жабдықтарын жүйелік-техникалық қызмет көрсетудің жұмыс істеуін қамтамасыз ету; «электрондық үкімет», мемлекеттік органдардың интранет-порталы жобаларының қызметін қамтамасыз ету, мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін пайдалануға қабылдау бойынша жұмыстарына қатысу; ақпарттандыру саласындағы заңға тəуелдi нормативтiк құқықтық актілерді жүзеге асыру; өз құзыретінің шеңберінде ақпараттандыру саласындағы заңға тəуелдi нормативтiк құқықтық актілерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық немесе экономикалық немесе педагогикалық; ақпараттандыру саласында Қазақстан Республикасының саясатының негізгі бағыттарын білу. Ақпараттық жүйелер мен желілердің құрылуын білу; ақпараттандыру мəселелері бойынша заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерді білу. Ақпараттандыру саласында нормативтік-техникалық құжаттардың тізімін жəне негізгі талаптарды білу; мүмкіндігінше ақпараттық технологиялармен жұмыс тəжірибесінің болуы. 15. Транзиттік саясат жəне көліктік логистика департаменті көліктік логистика басқармасының бас сарапшысы (С-4, негізгі қызметкердің оқу демалысы кезеңіне, 2 жыл мерзімге). Функционалдық міндеттері: көліктік логистиканы дамыту мəселелері бойынша ақпараттық материалдар мен құжаттарды дайындау; Қазақстан Республикасының көліктік - логистика жүйесінің негізгі бағыттарын қалыптастыру бойынша ұсыныстар əзірлеу; логистика саласындағы қызметті реттейтін нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу.. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары халықаралық қатынастар немесе көлік немесе коммуникация немесе мемлекеттік басқару саласындағы мамандық бойынша немесе техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; «Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Қазақстан Республикасының заңын, көлік жəне коммуникация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, халықаралық қатынастарды реттейтін халықаралық құқықтық актілерді білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet жəне басқа программаларымен жұмыс істей білу. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар (өкiлеттi орган белгiлеген нысандағы өтініш; өкiлеттi орган белгiлеген нысандағы сауалнама; бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшiрмелерi; еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалдық куəландырылған көшiрмесi; Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат) қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде , көрсетілген мекен-жай бойынша сəйкесті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Конкурс комиссиясының қарауына құжаттарды қабылдау мерзiмiнде азаматтардың өздерi əкеліп берген немесе поштамен жiберген (қоса тіркелген құжаттардың тізбесі көрсетілген құжат тігілетін папкада орналастырылған) құжаттары қабылданады. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінде немесе ҚР Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-3, С-О-1 санаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; В-4, С-4, С-5 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Аталмыш лауазымдарға орналасатын үміткерлер үшін көтерме ақы шығындары, тұрғын үй жəне жеңілдіктер берілмейді. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.kz


9

www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

«Алматыметроқұрылыс» акционерлік қоғамы 2012 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл ішіндегі жиынтықты табыс туралы есеп Көрсеткіштер атауы Түсім Сатылған тауарлардың жəне қызметтердің өзіндік құны Жалпы пайда (010 жол — 011 жол) Сату бойынша шығыстар Əкімшілік шығыстар Басқа шығыстар Басқа табыстар Операциялық пайданың (шығынның)жиыны (+/- 012 жолдан бастап 016 аралығы бойынша) Қаржыландыру бойынша шығыстар Салық салуға дейінгі пайда (шығын) (+/-020 жолдан бастап 025 аралығы бойынша) Табыс салығы бойынша шығыстар Жалғасатын қызметтен салық салудан кейінгі пайда (шығын) (100 жол — 101 жол) Мыналарға қатысты жыл ішіндегі пайда (200 жол + 201 жол): Мыналарға қатысты жалпы жиынтықты пайда: негізгі ұйымның меншік иелері бақыланбайтын меншік иелерінің үлесі Акцияға пайда: оның ішінде: Акцияға базалық пайда: жалғасатын қызметтен тоқтатылған қызметтен Акцияға бөлінген пайда: жалғасатын қызметтен тоқтатылған қызметтен

Жол коды 10 11 12 13 14 15 16 20

Ескерту 23 24 25 26 27 28

мың теңге

Есепті Алдыңғы кезеңде кезеңде 5 880 821 22 627 134 7 420 463 22 934 749 -1 539 642 0 500 775 105 448 213 174 -1 932 691

-307 615 264 123 619 950 18 220 1 223 068 13 160

22 100

29

121 877 -2 054 568

0 13 160

101 200

30

349 939 -2 404 507

0 13 160

-2 404 507

13 160

300

1. Ақша қаражатының түсімі, барлығы оның ішінде: займдар алу 2. Ақша қаражатының шығып қалуы, барлығы оның ішінде: займдарды өтеу 3. Қаржы қызметінен ақша қаражатының таза сомасы 4. Валютаның теңгеге айырбас бағамының əсері 5. Ақша қаражатының ұлғаюы +/- азаюы 6. Есепті кезеңнің басындағы ақша қаражаты жəне оның эквиваленттері 7. Есепті кезеңнің соңындағы ақша қаражаты жəне оның эквиваленттері

90

2 175 000

0

92 100

2 175 000 725 000

0

101 110

725 000 1 450 000

0

120 130 140

-262 042 265 542

-180 574 446 116

150

3 500

265 542

2012 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша қаржылық ахуалы туралы есеп мың теңге Жол коды Активтер Қысқа мерзімді активтер Ақша қаражаты жəне оның эквиваленттері Қысқа мерзімді саудалық жəне басқа дебиторлық берешек Ағымдағы табыс салығы Запастар Басқа қысқа мерзімді активер Қысқа мерзімді активтер жиыны Ұзақ мерзімді активтер үлестік қатысу əдісімен ескерілетін инвестициялар Негізгі құралдар Материалдық емес активтер Басқа ұзақ мерзімді активтер Ұзақ мерзімді активтер жиыны Активтердің барлығы Капитал мен міндеттемелер Қысқа мерзімді міндеттемелер Займдар Басқа қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер Қысқа мерзімді саудалық жəне басқа кредиторлық берешек Қысқа мерзімді резервтер Қызметкерлерге сыйақы Басқа қысқа мерзімді міндеттемелер Қысқа мерзімді міндеттемелер жиыны Ұзақ мерзімді міндеттемелер Ұзақ мерзімді саудалық жəне басқа кредиторлық берешек Кейінге қалдырылған салық міндеттемелері Ұзақ мерзімді міндеттемелер жиыны Капитал Жарғылық (акционерлік) капитал Резервтер Бөлінбеген пайда (жабылмаған шығын) Негізгі ұйымның меншік иелеріне қатысты капитал жиыны Бақыланбайтын меншік иелерінің үлесі Капиталдың барлығы Капитал мен міндеттемелердің барлығы

600

2012 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл ішіндегі ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп (тікелей əдіс) Жол Есепті Алдыңғы коды кезеңде кезеңде I. Операциялық қызметтен ақша қаражатының қозғалысы 1. Ақша қаражатының түсімі, барлығы 8 234 796 25 850 167 10 оның ішінде: тауарларды жəне қызметтерді сату 11 6 165 857 25 470 468 басқа түсім 12 903 380 379 699 сатып алушылардан, тапсырыс берушілерден алынған 13 аванстар 1 165 559 2. Ақша қаражатының шығып қалуы, барлығы 9 946 838 26 030 741 20 оның ішінде: тауарлар жəне қызметтер үшін жеткізушілерге төлемдер 21 8 105 258 23 348 508 жалақы бойынша төлемдер 23 971 021 1 082 195 бюджетке табыс салығы жəне басқа төлемдер 26 252 247 787 039 басқа төлемдер 27 618 312 812 999 3. Операциялық қызметтен ақша қаражатының таза -1 712 042 -180 574 30 сомасы II. Инвестициялық қызметтен ақша қаражатының қозғалысы 1. Ақша қаражатының түсімі, барлығы 0 0 40 2. Ақша қаражатының шығып қалуы, барлығы 0 0 60 3. Инвестициялық қызметтен ақша қаражатының 0 0 80 таза сомасы III. Қаржы қызметінен ақша қаражатының қозғалысы

Ескерту

Есепті кезеңнің соңында

10

5

3 500

265 542

16

6

94 453

972 565

17 18 19 100

8 7 9

22 548 2 071 275 67 167 2 258 943

22 502 2 768 558 290 964 4 320 131

114

10

0

1 378

118 121 123 200

11 12

5 176 223 3 063

5 503 965 4 118

5 179 286 7 438 229

5 509 461 9 829 592

210

13

1 450 000

212

13

1 811

62

213

14

4 384 364

6 823 075

214 216 217 300

15 16 17

87 501 45 482 1 184 131 7 153 289

69 110 1 083 261 7 975 508

313

18

2 384 592

1 643 264

315 400

19

349 939 2 734 531

1 643 264

410 413 414 420

20 21

2 523 373 254 702 -5 227 666

2 523 373 508 852 -2 821 405

-2 448 454

2 009 879

-1 137 -2 449 591 7 438 229

933 2 010 812 9 829 592

421 500

2012 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл ішіндегі капиталдағы өзгерістер туралы есеп Жол коды

Құрамдастар атауы 2011 жылғы 1 қаңтарға сальдо Есеп саясатындағы өзгеріс Қайта саналған сальдо (010 жол +/ 011 жол) Жалпы жыинтықты пайда, барлығы (210 жол + 220 жол): Жыл ішіндегі пайда (шығын) Басқа жиынтықты пайда, барлығы (221-ден бастап 229 аралығы бойынша жолдар сомасы): сальдоны түзету Дивидендтер төлеу 2012 жылғы 1 қаңтарға сальдо (100 жол + 200 жол + 300 жол) Есеп саясатындағы өзгеріс Қайта саналған сальдо (400 жол+/ 401 жол) Жалпы жиынтықты пайда, барлығы (610 жол + 620 жол): Жыл ішіндегі пайда (шығын) Меншік иелерімен операциялар, барлығы (710-нан бастап 718 аралығындағы жолдар сомасы) Дивидендтер төлеу Меншік иелерінің пайдасына басқа бөлулер Меншік иелерімен басқа операциялар Бақылаудың жоғалмауына əкелмейтін еншілес ұйымдарға қатысу үлесінің өзгеруі Есепті жылдың 31 желтоқсанына сальдо (500 жол + 600 жол + 700 жол)

10 11 100 200 210 220 300 315 400 401 500 600 610 700 715 716 717 718 800

Жарғылық (акционерлік) капитал 2 523 373

Резервтер

мың теңге

Бөлінбеген пайда

509 367

-1 030 151

Бақыланбайтын меншік иелерінің үлесі

-1 799 992 13 160

2 523 373

6

Өкшебаев Мұратбай Таңқыбайұлы

Өмірханова Анель Серікқызы

Бас директор

Бас бухгалтер

Капитал жиыны 2 002 589 0 -1 799 992 13 160

-515

-4 422

-4 937

508 852

-2 821 405

933

210 820

-254 150

-2 404 507

-1 116

-2 658 657

-1 754

2 523 373

Есепті кезеңнің басында

254 702

-5 227 666

-1 754

-1137

-2 449 591

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылдың 27 маусымында сағат 11.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысанын мүліктік жалға беру бойынша тендер өткізетіндігін хабарлайды. Мекен-жайы: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй. Тендерге шығарылады: «Резерв» РМК теңгерімінде тұрған, жалпы көлемі 151 ш.м. (пайдалы көлемі - 132 ш.м., қосымша көлемі - 19 ш.м.) асхана үйжайы жəне баланстық құны – 1 258708,6 теңге асхана құрал-жабдықтары, мекенжайы: Астана қаласы, А.Янушкевич к-сі, 2-үй, нысанға кіру рұқсаты шектеулі. Бастапқы жалдау ақысы айына - 60 909 теңге. Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге төлейді, немесе теңгерім ұстаушымен келісімшарт бойынша. Мүлікті жалға беру шартын жасасу мерзімі, теңгерім ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендер талаптары: 1. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 2. Жалға беру нысанының тиісті техникалық пайдалану жағдайында бүтіндігін сақтауын қамтамасыз ету. 3.Нысанды кəсіпорынның қызметкерлерін тамақтандыруды

ұйымдастыру үшін пайдалану. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі: Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер өткізу ережесі: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендердің қатысушысы ретінде тіркелу үшін мыналарды ұсыну қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу)

туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін не құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Тендерге қатысу үшін тілек

білдіргендерден өтініштерді қабылдау жəне оларды тіркеу құжаттардың толық жинағы бар болған жағдайда ғана жүргізіледі. Өтінімдер ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылдың 26 маусымында сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарналар Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ880705012170181006, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340010824, Банк – ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, ТБЖ-171, ММ коды 2170181 есептік шотына енгізіледі. Кепілді жарнаның мөлшері – 119 720 теңге. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттамалардың топтамасын қабылдау мына мекен-жайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй, №2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөнінде қосымша ақпаратты 8 (7172) 32-73-23, 32-89-20 телефондары немесе www.gosreestr.kz сайтынан алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылдың 25 маусымында сағат 11.00-де республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Аукцион өткізілетін мекен-жай: Көкшетау қ., М.Əуезов к-сі, 230. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша ұсынылады: 1. Газ 3307 Атз 36133-011 автомобилі, мем.нөмірі С 425 ВТ, 2004 жылы шығарылған, баланс ұстаушы – «Балдəурен» республикалық оқу-сауықтыру орталығы» РМҚК. Техникалық ақаулы. Бастапқы баға – 2 860 000 теңге. Ең төменгі баға – 166 311 теңге. Кепілді жарна – 85 800 теңге. 2. Ваз 21310 автомобилі, мем.нөмірі С 514 KS, 2001 жылы шығарылған, баланс ұстаушы – Ақмола облысы бойынша салық департаменті. Техникалық ақаулы. Бастапқы баға – 190 000 теңге. Ең төменгі баға – 20 793 теңге. Кепілді жарна – 5 700 теңге. Голланд əдісі бойынша аукцион өткізу тəртібі Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлiмделген қадаммен төмендетедi. Аукционшы баға жарияланған кезде аукцион нөмiрiн бiрiншi көтерген қатысушының нөмiрiн атайды жəне балғаны соғып, осы жекешелендiру нысаны бойынша оны жеңiмпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендiру нысанының ең төменгi бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бiрде бiреуi осы жекешелендiру нысанын сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда бұл жекешелендiру

нысаны аукционнан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екi немесе одан көп нөмiр бір мезгілде көтерiлсе, онда аукционшы бағаны жеңiмпаз айқындалған сəтке дейiн белгіленген қадам көлемiне көтере бастайды. Жарияланған қадам аукционның голланд əдiсi бойынша белгiленген қадамға, бiрақ ұлғайту жағына тең болады. Егер бағаны арттыру кезiнде өз нөмiрлерiн бiр мезгiлде көтерген аукционға қатысушы тұлғалардың бiрде бiреуi оны арттырылған баға бойынша сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсiмiн қолданады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды: 1) белгіленген түрде нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінімді; 2) жеке тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын; заңды тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, жарғының көшiрмесiн немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн;

салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігінің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамасын; банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзінді-көшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/

немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарнасы қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнасын енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Кепілді жарна мына деректемелерге төленеді: КБе - 11, КНП - 171, алушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесі, СТН 032600249955, БСН 120340014555, ИИК KZ590705012170179006, БИК KKMFKZ2A, Банк - Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті ММ, төлемнің белгіленуі - сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна. Аукционға қатысуға өтінімдерді қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен басталады жəне 2013 жылғы 25 маусымда сағат 10.00-да мына мекен-жайда аяқталады: Көкшетау қ., Əуезов к-сі, 230, 2,13-бөлмелер. Анықтама алу телефондары: 8(7162) 25-65-56, 25-47-15.

Ќылќаламнан бўлќынєан бўла арєымаќ Астанада белгілі график, кескіндемеші, публицист, Суретшілер одағының мүшесі Жеңіс Кəкенұлының «Арғымақтар семантикасы – 3» блицжеке көрмесі, сонымен қатар, «Ақ зер» кітабының тұсаукесер рəсімі өтті. Жеңіс Кəкенұлының «Арғымақтар семантикасы – 3» көрмесіне публицистикалық мақалаларының кейіпкерлері, сондай-ақ, аға өнеріне тəнті жастар қатысты. Суретші Қалиолла Ахметжан көрмеге жоғары

бағасын беріп, «Ақ зер» кітабына ақ жол тіледі. «Арғымақтар семантикасы – 3» плиц-көрме жұртшылықтың көз мейірін қандырды. «Күдір-күлдір кісінетіп, күреңді мінген» бабаларымыздың тақымында ойнаған тұлпарлар Жеңіс Кəкенұлының қылқаламынан əрқилы тағдыр, тарпаң тарих, мұң құшағындағы қыз, тіпті «махаббат пен ғадауат» боп өріліпті. Жеңіс Кəкенұлы: шығармаларымның

«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» Ақтау қаласындағы филиалы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 27-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «SOS Kazakhstan» ЖШС-мен жедел медициналық қызметтерін жеткізу келісімшартына тұрғандығын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 22 702 500 (жиырма екі миллион жеті жүз екі мың бес жүз) теңге. Жергілікті қамту міндеті (пайыз есебімен) – 66%.

«Менің бұл жылқыға құрметім бөлек», дейді. Шынында суретімнің арғымақтары адамша сөйлеп, адам болып мінез көрсететін секілді. Əр туынды зер салған жанды түпсіз терең ойларға жетелейді. Қорыта келгенде, суретшінің жеңісі де сол болып тұр. Жалпы, көрмеге əр жылдардың белгісіндей 48 кескіндемелік туындылар қойылған екен. «Егемен-ақпарат».

Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» в г.Актау, настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с ТОО «SOS Kazakhstan» на предоставление экстренных медицинских услуг, в соответствии с подпунктом 27, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком – 22 702 500 (двадцать два миллиона семьсот две тысячи пятьсот) тенге. Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 66%.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық меншіктегі нысанды сату жөнінде аукцион өткізеді Сауда-саттық 2013 жылғы 26 маусымда сағат 11.00-де өткізіледі. Өтінімдер қабылдау 2013 жылғы 26 маусымда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна – 1 747 650 теңге. Аукционға сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша республикалық меншіктегі мына нысан қойылады: №1. Урал 4320 НЗас автокөлігі, тіркеу нөмірі D 113 BS, 2005 жылы шығарылған, тұрған орны – Ақтөбе қаласы, 41-разъезд, теңгерім иесі - «Ақтөбе облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ (Ақтөбе қаласы, Н. Қобландин көшесі, 7). Алғашқы бағасы – 11 651 000 теңге. Бастапқы бағасы – 116 510 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 5 243 000 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісі Аукционшы жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлімделген қадаммен төмендетеді. Аукционшы баға жарияланған кезде аукциондық нөмірді бірінші көтерген қатысушының нөмірін атайды жəне балғаны соғып осы жекешелендіру нысаны бойынша оны жеңімпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендіру нысанының ең төменгі бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бірдебіреуі осы жекешелендіру нысанын сатып алуға ниет білдірмесе, онда бұл жекешелендіру нысаны сауда-саттықтан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екі немесе одан көп нөмір көтерілсе, ондай жағдайда аукционшы бағаны жеңімпаз аңықталған сəтке дейін тіркелген қадам көлеміне көтере береді. Жарияланған қадам сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша белгіленген қадамына, бірақ ұлғайту жағына тең болуы тиіс. Егер бағаны арттыру кезінде өз нөмірлерін бір мезгілде көтерген сауда-саттыққа қатысушы тұлғалардың бірде-біреуі оны арттырылған баға бойынша сатып алуға

«АтырауМӨЗ» ЖШС 2013 жылғы 30 мамырда газеттің №137 санында жарияланған хабарландыруының мəтініндегі техникалық қатеге байланысты: «мамырда» деген сөз «маусымда» деп оқылуын сұрайды.

ХАБАРЛАМА

2013 жылғы 1 шілдеде 12.00 сағатта Атырау қаласы, Қабдолов көшесі, № 1 үй мекен-жайындағы «АтМӨЗ» ЖШСнің орталық əкімшілік ғимаратында (мəжіліс залы) “Атырау мұнай өңдеу зауыты” ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысы шақырылады. Қатысушыларды тіркеу 2013 жылғы 1 шілдеде 10.45 сағаттан бастап 11.45 сағатқа дейін «АтМӨЗ» ЖШС-нің мəжіліс залында жүргізіледі. «АтМӨЗ» ЖШС-нің орналасқан жері: индексі 060001, Атырау қаласы, Қабдолов көшесі, № 1 үй. Күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдарды танысу үшін «АтМӨЗ» ЖШС-нің активтерді басқару бөлімінен алуға болады. Анықтама телефондары: 8 (7122) 259-699/265. Кворум болмаған жағдайда жиналысты қайта өткізу сол күн тəртібімен жоғарыда көрсетілген мекен-жай бойынша 2013 жылғы 2 шілдеде 12.00 сағатқа тағайындалады. Күн тəртібі: «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС-нің атқарушы алқалы органы мүшелерін сайлау туралы. 400 миллион теңгеден асатын сомадағы мəмілелерді жəне/немесе мəмілелердің маңызды шарттарының өзгерістерін, сондай-ақ, «АтМӨЗ» ЖШС міндеттемелерін көрсетілген жəне одан жоғары сомаға ұлғайту туралы шешімді бекіту туралы. «АтМӨЗ» ЖШС-нің ішкі қызметін реттейтін кейбір ережелер мен қағидаларды бекіту туралы. «АтМӨЗ» ЖШС басқармасы.

«Алматыметроқұрылыс» АҚ, 050000, Алматы қаласы, Панфилов көшесі, 84, өз акционерлеріне 2013 ж. 30 мамырдағы акционерлердің жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелер бойынша дауыс беру қорытындыларын хабарлайды. Күн тəртібіндегі барлық мəселелер бойынша кворум болды, шешімдер бірауыздан қабылданды. 1.Акционерлердің жалпы жиналысының күн тəртібін Директорлар кеңесінің редакциясында бекіту: 1) 2012 жылғы аудитпен бірге Қоғамның жылдық қаржы есептемесін бекіту. 2) 2012 жылдың дивидендтерін төлеу туралы. 2.2012 жылғы аудитпен бірге Қоғамның жылдық қаржы есептемесі бекітілсін. 3. «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңның 22-бабының 5-тармағының 2тармақшасына сəйкес, жай жəне артықшылықты акциялар үшін дивидендтер есептелінбесін жəне төленбесін.

тілек білдірмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсімін қолданады. Егер сауда-саттық өту сəтінде жекешелендіру нысанын бір ғана қатысушыға сатуға жол берілетін үшінші жəне одан кейінгі сауда-саттықты қоспағанда, пайдаланылмаған кепілді жарнасы бар тек бір ғана тіркелген қатысушы қалса, жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттық өтпеген болып саналады. Сауда-саттық өткізілетін орын: Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33, 405-бөлме. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1. Нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінім. 2. Жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесіне аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын; құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін жеке тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3. Заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесі не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың

түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 4. Кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесі. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының тұпнұсқасы қайтарылады; 5. Заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды көшірмесін ұсыну қажет. 6. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялау сəтіндегі) үзіндікөшірменің түпнұсқасын ұсынады. 7. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Кепілді жарна «Ақтөбе мемлекет тік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік KZ 160705012170166006 есеп-шотына енгізіледі, БСН 120340000827, БСК KKMFKZ2A, бенефиициар коды 11, төлем белгіленген код 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ. Төлемнің белгіленуі – аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Анықтама алу телефоны: 8 (7132) 5444-54.

Мағауия Сейілқызы ЕСМАҒАМБЕТОВА 2013 жылы 7 маусымда 82 жасқа қараған шағында белгілі партия жəне кеңес қызметкері, қоғам қайраткері Мағауия Сейілқызы Есмағамбетова өмірден өтті. Мағауия Се йілқызы 1932 жылы 15 сəуірде Ресейдің Қорған облысы Куртамыш ауда нындағы Белое селосында туған. Көп кешікпей отбасы Қостанай облысына түпкілікті қоныс аударды. Мағауия Сейілқызы Қостанай облысында ержетіп, орта мектепті тəмамдады. Еңбек жолын пионер ұйымының жетекшісі ретінде бастады. 1950 жылдан бастап ол комсомол қызметтерінде – алғашқыда Ұзынкөл аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, кейіннен Қостанай облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы болып еңбек етті. М.Есмағамбетованың бұдан кейінгі ұзақ та жемісті еңбек жолы Есіл өңірімен тығыз байланыста өрбіді. 1961 жылы ол 28 жасында Целиноград өлкелік атқару комитеті төрағасының орынбасары болып сайланды. Өлке тарағаннан кейін Целиноград облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, одан зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақстан Компартиясы Целиноград облыстық комитетінің хатшысы болып еңбек етті. Мағауия Сейілқызы өзінің барлық саналы ғұмырын мемлекетке жəне халыққа қалтқысыз қызмет етуге арнады. 30 жыл бойы Ақмола өңірінің əлеуметтік саласындағы білім беру, денсаулық сақтау, ғылым жəне мəдениет салаларын басқара жүріп, Мағауия Сейілқызы жергілікті ұлт тарихының зерделеніп, туған тілінің ұмытылмауына, ұлттық өнер мен дəстүрдің жаңғыруына

өлшеусіз үлес қосты. Бұрынғы Целиноград қ ал асы н дағ ы тө р т жоғары оқу ор нының, бірнеше орта арнаулы білім беру ошақтарының, мəдениет жəне денсаулық мекемелерінің ашылуы, қалыптасуы жəне дамуы Мағауия Сейілқызының есімімен тығыз байланысты. Ол осы аймақта жастардың кəсіптік-техникалық білім беру жүйесінің қалыптасуы мен дамуының бастауында тұрды. Мағауия Сейілқызы құрметті зейнеткерлік демалысқа шыққаннан кейін Ақмола облыстық ардагерлер кеңесінің төрайымы, республика ардагерлер ұйымы орталық кеңесінің мүшесі ретінде белсенді қызмет атқарды. М. Есмағамбетованың халық жəне мемлекет алдындағы еңбегі лайықты бағасын алды. Ол үш мəрте Еңбек Қызыл Ту орденімен, үш мəрте «Құрмет Белгісі» орденімен, Халықтар достығы жəне «Құрмет» ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталды. Мағауия Сейілқызы Есмағамбетованың қай тыс болуына байланысты, марқұмның отбасына, туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтамыз. Мағыналы ғұмырында адалдықты пір тұтып, талапшылдық пен жоғары адамгершілік қағидаттарды берік ұстанған Мағауия Сейілқызының жарқын бейнесі мен ұлағатты істері оны білетіндердің жадында əрдайым сақталады. З.Шайдаров, З.Қадырова, А.Бөлекбаев, Қ.Алпысбеков, Қ.Омаров, С.Дьяченко, С.Жалмағамбетова, А.Смайыл, В.Редкокашин, Н.Тихонюк, С.Есілов, Ж.Жағыпарұлы.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаттары мен аппарат қызметкерлері Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Анатолий Павлович Маковскийге əкесі Павел ПЕТРОВИЧТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

8 маусым 2013 жыл

 Ел іші – өнер кеніші

Б

астауын қырғыз Алатауынан алып, бұйрат-бұйрат құм теңізі Мойынқұмды тіліп өтіп, аяғы Бетпаққа барып сіңетін Шу өзенінің бойы ол заманда түйе бойламас нар қамыс екен. Сар даланың сарнай соққан қара суығы дала түгілі, қараша ауылдың да құтын қашырған. Нар қамысты пана етіп, тіршілік кешкен жүдеу жұрттың бұйығы өмірі Ықыластай дəулескер күйшінің жан дүниесін мұңға бөлеп, күңіренген күйіне арқау болған. Қазанның ызғарлы суығында, қараша үйден шыққан қобыз үні уілдеген желмен бірге жеті қырдан асып, жалпақ жұртқа жайылған. Ел сондықтан да бұл аспапқа бас иген. Қазақта қолына домбыра ұста майтын кісі кемде-кем. Қай

Бірде он үш жасында Ахмет Жұбанов атындағы республикалық музыка мектебіне оқуға түсіп, саз өнері жөнінде жете білім алып жүрген інісі Əлқуат демалысқа келгенде өзімен бірге қобыз ала келіпті. – Қобызды қолыма алғаш ұстап көргенім сол. Содан аңсарым ауды. Əдепкіде жай ағаштан ойдым. Кейін Шу өзені бойындағы жиде тоғайдан ағаш таңдадым. Содан осы кəсіпке біржолата мойын бұрдым, – дейді шебер өткенді еске түсіріп. О баста Шудағы мектептің біріне жұмысқа тұрған Қанаттың қазірде қолынан шыққан қобыздар еліміздің ең таңдаулы өнер ұжымдары мен жеке қо бызшылардың қолында жүр десек, артық айтқандық емес. Құрманғазы атындағы академиялық ұлт-аспаптар оркестрінен бастап,

Молыќбай

ќобызын ќалпына келтірген шебер Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Аламан алаѕындаєы арман (Соңы. Басы 1-бетте). Осыдан біраз бұрын «Думан» ойын-сауық орталығында үміткерлердің жеребе тарту рəсімі өткен болатын. Рəсім басталмас бұрын 15 үміткер орталықтың ішіндегі мұхитаралды аралап, ұйымдастырушылардың «шоколад шоуының» куəсі болды. Тіпті, қоржыннан таңдап алынған нөмірлердің өзі балыққа ұқсатып, шоколадтан жасалған екен. Рəсім аяқталған соң, байқаудың бас продюсері Мұрат Ерғалиев пен «Көзқарас» бағдарламасының жүргізушісі Ирак Елекеев жас тар ға өздерінің ақ тілектерін арнап, мұндай өнер мүмкіндігі адамға бірақ рет бұйыратынын, сол себепті де алақанға қонған осы бақты əрқашан аялай білуді міндеттеді. Жаз күніндей жайнаған жастықтың жарасымды əуеніне сəн берген тағы бір шара – байқауға қатысушылар

Бейбітшілік жəне келісім сарайының жанындағы «Жас қанат» аллеясына ағаш отырғызып, ақ қағазға түсірген арман-аңсарын жас өскіннің түбіне қосып екті. Өнер шыңын бағындыру Эльбрусты бағындырумен бірдей, деген екен өмірде көп нəрсені көкірегіне түйген кісі. Біз осы əлі қанаты қатпаған жастардың талпынысын жас альпинистің тұмсығы көкке шаншылған құз басына өрлеген ерлігіне ұқсаттық. Өйткені, өнердің асқаралы шыңына шығу үшін қаншама қажыр-қайрат, еңбектену керек. Сахна киесі осы сырды жүрегімен сезінген талай жастың арман желкенін алға оздырып, мұратын биіктеткен. Əр өңірдің үміт еткен өскіні өз мұратын «Жас қанаттан» табуға пейілді. Біз байқаудың салтанатты ашылу сəтінде тағдырын осы саламен сабақтастырғысы келетін талантты жастардың біразымен сұхбаттасып, ой-пікірлерін білген едік.

Жаз айының алғашқы күндері басталатын Ұлттық бірыңғай тестілеу мектеп бітіруші түлектердің он бір жыл алған білімін бағалап, алдағы өмір жолына, бақытты кезеңдеріне, бақ қонар сəттеріне жол ашады.

Аида БАЙГЕЛОВА, Ақтау қаласы: «Жас қанат» байқауына қатысқаныма өте қуаныштымын. Талай елдегі əн байқауларын сырттай бақылап жүремін. «Жас қанатты» ұйымдастыру деңгейі шетелдердегі ірі өнер додаларының ешқайсысынан қалыспайды. Жыл өткен сайын дамып, қанатын кең жайып келеді. Өзіме келсем, өңірде өткен байқауларды қалт жіберген жайым жоқ. Алған жүлдем де жеткілікті. Ендігі көздеген нысанам – осы байқаудың жүлдесіне қол жеткізу. Адамды сенім алдамайды деген сөз бар емес пе. Мен өзіме сенемін». Астаналық «ТАУЕКЕЛ&ДАНА» дуэті: «Кімде-кім өзінің алдына үлкен міндет қойып, бүкіл қабілет-қарымын соның жолына арнаса, аңсаған биік тауына түбінде əйтеуір бір көтерілері анық. Республикалық байқау да сол сияқты жас өнерпаздардың қол созған биігі.

Өнердің биігінде самғағымыз келеді. Бірақ бəйгеге түскен жастардың қай-қайсысы да өңірінің үкілеген сəйгүлігі болғандықтан ешкім қолдағы жүлдесін оңай бере салмасы белгілі. Мұндайда қазақ атам: «Бақ шаба ма, бап шаба ма?» деп əліптің артын баққан екен. Біз де күні бұрын болжам жасаудан аулақпыз. Бір білеріміз – «Жас қанаттың» мектебінен өткен адам түбі əйтеуір өзінің мақсатына жетпей қоймайды». Эльдар УАДИНОВ, ШҚО, Ұлан ауданы: «Мен осыған дейін облыстық байқауларда бақ сынадым. «Жас қанат» оған қарағанда талабы да, талғамы да өте жоғары аламанның алаңы ғой. Үздік əншілердің арасынан қара үзіп шығудың өзі оңай болмайын деп тұр. Дегенмен, жеңіске жету деген үміт жетелеп келді. Адамды өзінің ішкі түйсігі алдамайды деп жатады. Өңірдегі өткелден

«Егемен Қазақстан».

Біз бұл сын сағаттың алғашқы басталуы мен одан кейінгі нəтижелері туралы бұдан бұрын жұртшылықты хабардар еткенбіз. Ал үшінші күннің қорытындысы төмендегідей өріс алып отыр. 148 тест орталығына емтихан тапсырған 71 592 мектеп бітірушілердің 20 693-і (28,9%) жарыс межесі деп белгіленген 50 баллға қол жеткізе алмаған 7 714 түлек 100-ден (10,9%) артық балл жинаған. 125 балл дық ең жоғары мəре сызығын Павлодар облысы, Екібастұз қаласының дарынды балаларға арналған №1 мектеп лицейінің түлегі Əсел Айткенова, Шымкенттегі үш

тілде оқытатын М.Х.Дулати атындағы №8 гимназия үздігі Аида Ысқақ жəне Алматы қаласындағы О.Жəутіков атындағы мамандандырылған физика-математика мектепинтернатының жүзден жүйрік шыққан Ботагөз Құспанғалиева бағындырды. Үш күннің ішіндегі орташа балл 74,2-ні құрапты. Өткен жылғы көрсеткіш 70,9 балл болып еді. Емтиханға кіру кезінде оқушылардан рұқсат етілмеген 9 763 заттар алынған. Оның қатарында 7 482 ұялы телефон, калькулятор, фотоаппарат, рация бар екен. Кейбір заң бұзушылықтарға жол берген 24 тест тапсырушының нəтижесі есептелмепті.

Кґрсеткіш кґѕілдегідей Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Шығыс Қазақстан облысында ұлттық бірыңғай тестілеу сынағы басталғалы 3783 бала тапсырды. Биыл 11234 түлек мектепті бітіріп, үлкен өмірге жолдама алды. Тестілеудің орташа балл көрсеткіші 70,48 пайыз болды. Бұл ел бойынша жаман көрсеткіш емес. 34 түлек «Алтын белгіге» жəне 6 оқушы үздік аттестатқа лайық екендерін дəлелдеді. Өңір бойынша тест тапсыру кезінде оғаш оқиға кездеспеді. Заңға қайшы əрекеттер мен тəртіп бұзушылық болмады, дейді облыстық білім басқармасының бастығы Мəдениет Ахметова.

Шығыс Қазақстан облысы.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Нұрзада КҮМІСБЕК, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дің студенті.

 Бəрекелді!

Сіріѕкеніѕ шиінен жасалєан домбыра

ЎБТ арќылы баєалау баяны Сүлеймен МƏМЕТ,

сүрінбей өтем дедім. Өттім. Ел мерейі – Астанаға барамын деп армандадым. Орындалды. «Жас қанатта» жасқанбай əн айт деп жіберді жанкүйерлерім. Оны орындау – міндетім». Мұхит АХМЕТОВ, Петропавл қаласы: «Байқаудағы сəттіліктің дені адамның көңіл-күйіне байланысты болады дейді. Елорданы тамашалап, көңілім шат-шадыман күйге бөленді. Аламанның алаңына шығуға сақадай саймын. Қазақстанның əр қиырынан келген əріптестерімнен үйренетін жақтарым да аз емес екен. Мен өзім мұндай додалар не үшін ұйымдастырылатынын білдім. Жастардың бір-бірін танып, бірінен-бірі үйренуі үшін керек. «Жас қанат» байқауы қазір əлемдегі басқа ірі өнер додалары сияқты əжептəуір мəртебеге ие болып келеді. Мұнда өнер көрсеткен əншілердің алды əлем сахналарын бағындырып жүр. Біздер бақыттымыз».

Міне, ғажап! Жуырда алматылық Марат Дүйсенбаев деген азамат күнделікті тұрмысымызда пайдаланып жүрген сіріңкенің шиінен қазақтың ұлттық аспабы – домбыраны құрастырып шықты. Бұл жайында шебер «Tengrinews.kz» сайтына берген сұхбатында егжей-тегжейлі баяндаған. «...Шиден домбыра құрап шығарсам деген ой кенеттен туды. Бірде теледидар тамашалап отырып, дəп осындай сіріңкенің шиінен бір жас жігіттің гитара құрастырып шыққандығын көріп қалдым. Содан басыма осындай ой сап ете қалды. Əрине, украиналық жігіттің жасап шыққан гитарасы ойнауға келмейтін еді, ол – жəй ғана декоративті

дүние. Ал мен құрап шыққан киелі аспаппен, тіпті, күй тартуға да болатындай», деп өз ойын ашық айтыпты шебер. Бір айта кетерлігі, елудің үшіне шыққан Марат ағамыз анау айтқандай кəсіби музыкант емес. Сондықтан да қолдан құраған аспабын бүлдіріп алмай, өз бабымен жасап шығу үшін талай шебердің кеңесіне құлақ түрген. Тіпті, ақылдаса жүріп, жақын таныстарының өзіне де шиден домбыра шығаратындығы жайлы жақ ашпаса керек. Соңында, дайын дүниені танысының қолына ұстата салғанда, кəсіби домбыра жасаушылардың өзі таңданыс танытыпты. «Мен ұлттық аспаптың үнін тым жақсы айыра алмасам да, білетіндер оның кəдуілгі домбырадан еш кемдігі жоқ екендігін айтып отыр», дейді М.Дүйсенбаев. Бұйыртса, болашақта қобыз құрастыру да ойында бар. Тек оған «денсаулығы құрығыр жараса» деп отыр. Өйткені, бұдан жиырма жыл бұрын шебердің миында пайда болған ісік оны мүгедек жандардың санатына қосылуға мəжбүр еткен. Ұлттық аспапты жасап шығу үшін ұстаға 13 қорап шаруашылық сіріңкесі, яғни 9 мыңға тарта ши қажет болған. Əзірше шебер оның жасалу тəсілдері жайлы жұртқа жария еткісі жоқ. Тек бір айтарымыз, осы бір табандылығы арқылы ол алтын уақытын босқа өлтіріп жатқан адамдарды пайдалы іспен шұғылдануға үгіттеп, ой тастағанына қуанады. Бұл домбырада алғашқы болып ойнау бақыты Нұрбек Отаровқа (суретте) бұйырды.

«Егемен-ақпарат».

 Алаңдарлық ахуал

Аусыл ауылдарєа ауыр тиіп отыр

Шығыс Қазақстан облыстық төтенше жағдайлар департаментіне сілтеме жасаған «Tengrinews.kz» тілшісі аталған облыстың екі ауылдық округінде аусыл ауруының кең тарай бастауына байланысты 800-ден астам мүйізді ірі қара малы жойылатынын хабарлады. Тарбағатай ауданындағы Жаңаауыл жəне Манырақ ауылдық округтерінде 15 мүйізді ірі қара малда аусыл ауруының алғашқы белгілері бар екені анықталған. Сөйтіп, олардың жетеуінен

патологиялық материалдар алынып, облыстық ветеринарлық зертханаға жіберілген. Бұрнағы күні зертханалық сараптама қауіптің шындыққа сəйкес келетінін көрсетіп берген. Қазіргі кезде аталған ауылдық округтерде 807 мүйізді ірі қараның көзін жою бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Бүгінде ауру ошақтарына карантиндік шектеулер енгізіліп, бекеттер қойылса, ауыл шаруашылығы малдарының қозғалысы мен мал

өнімдерінің тасымалдануына тыйым салынған. Сонымен бір мезгілде, емдеу-сауықтыру шаралары қолға алынып, малдарға аусылға қарсы вакцина егу жүргізілуде. Бұған дейін Шығыс Қазақстан облысының Жарма ауданында аусылмен ауырды деген күдікпен бір мыңнан астам мүйізді ірі қараның жойылғаны хабарланған болатын. Сəулебек БІРЖАН.

Қобыз десе, еске сері Сəкеннің Ықылас Дүкенұлы туралы толғауы оралады. «...Ауыл Шудың бір аралында қалың биік қамыстың арасында отыр екен. Қалың биік қамыстан ауыл көрінбейді. Ызыңдап ескен қоңыр желмен бірге Ықылас қобызы да сарнап, еңіреп жылайды...» деп суреттегені бар емес пе Сəкен Сейфуллиннің кезінде. Одан беріде академик Əлкей Марғұланның: «Ықаңның ойын музыка кернегенде ауылдан кетіп, күй толқынын Шу өзенінің жағасына барып, шығаратын болған...» деп жазғаны тағы бар. Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»,

Əділбек БАҚҚАРА, журналист.

өңірде, қай ауылда болма, төрінде қоңыр домбыра ілулі тұрған үйді кезіктіресіз. Ал, қобыз тартатын адамды бүкіл ауыл-аймақтан іздесең таппайсың. Тартпақ түгілі, қобызы бар үй бар ма екен? Бұдан, сөз жоқ, қобызды о бастан кім көрінгеннің қолына ұстамағанын ұғамыз. Қобыздың құдіреті сол, ол киелі дүние екендігіне көз жеткіземіз. Ертеде қобызды бақсыбалгерлер тартқан деседі. Емі жоқ ауруды қобыз сарынымен емдеген. Тіпті, табиғаттың дүлей мінезін қобызбен қайтарған. Ұлан-асыр астарда бəйгеге ат орнына қобыз қосып, бас жүлде алған деген іспетті əңгімелер бар ел аузында. Ажалға ем іздеп, жер дүниені кезген Қорқыт та асқан қобызшы болған ғой. Қазақтан шыққан тұңғыш қылқалам шеберлерінің бірі Əбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайына қойылған бас жəдігерлердің бірі – жасалғанына 400 жыл болған қара қобыз Талас өңірінен табылған. Шудағы Қазақбай əулетін де былайғы жұрт қобыздың киесі қонған шаңырақтан деседі. Олай деуге де негіз бар. Топырақсыз, тексіз өнердің өсіп-өнуі екіталай. Осы өңірде өткен Жидебай, Сауытбек ақындармен үзеңгілес жүрген, қара өлеңге келгенде ешкімге дес бермеген Қазақбай ақынның өнері ұрпағына жұғысқан. Бармағы майысқан шебер Қанат Қазақбай қобыз оятын нағыз шебер болса, ал Əлқуат қылқобызды шалғанда құлағыңның құрышын қандыратын талантты өнерпаз боп танылды. Шеберді Төле би ауылының біріндегі өз үйінен ашқан шағын шеберханасында күмістен ою ойып отырған жерінен кезіктірдік. «Шеберді шеге қағысынан танисың». Сөйтсек, ол қобыздың шанағын күміспен көмкеріп отыр екен. Жылқының құйрық қылынан тартылған егіз шек тиіп кетсең, күңіреніп қоя беретіндей. Қанат Алматыдағы Н.В.Гоголь атындағы көркемсурет училишесінің 80-жылдарғы түлегі. Ағаштан түйін түю бөлімінде дəріс алған. – Ол кезде негізінен сувенирлік бұйымдар оятынбыз. Бұлар не орыс, не украин халқының ұлттық нақышы кестеленген бұйым болатын, – дейді Қанат.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

жеке орындаушылар Қанаттың қобызына ықылас танытып, тапсырыс беріп жатады. «Зер қадірін зергер білер» деген, қобыз аспабының терең білгірі, атақты қобызшы Базархан Қосбасаров консерваторияның шəкірттеріне дəріс бергенде Шу өңірі шеберлерінің қобызын тартады екен. 2001 жылы күзде елімізге Рим Папасы Иоанн Павел ІІ ресми сапармен келіп қайтты. Дін қайраткеріне сыйлық ретінде халқымыздың саз аспабы қобыз тарту етілді. Осы қобыз Қанаттың қолынан шыққан дүние болатын. Ал шын шеберге мұндай тапсырыс мемлекет қайраткері Мырзатай Жолдасбековтен түскен. Қанат Қазақбайдың І республикалық ұлттық музыкалық аспап – қылқобыз жасаушы шеберлердің «Дана қобыз» атты байқау бəйгесінде Ықылас Дүкенұлы атындағы бірінші орынды жеңіп алуы көп нəрсені аңғартса керек. Ал оның інісі Əлқуатқа келсек, 1991 жылы Құрманғазы атындағы мемлекеттік академиялық қазақ ұлт-аспаптар оркестріне конкурстан сүрінбей өтіп, Жаппас Қаламбаевтан кейін, араға 25 жыл салып, қылқобызшылар тобының концертмейстрлігіне қабылданады. Қазақ саз өнерінің сүлейі Нұрғиса Тілендиевтің назарына ілігіп, атақты «Отырар сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестрінің құрамында қылқобызда ойнады. Қобызшылардың республикалық байқауының бірнеше дүркін жеңімпазы атанды. Қазір Астанадағы Өнер университетінде қызмет атқарады. Ағайынды Қазақбайлардың қобыз аспабын жасауды, шалуды меңгеріп, ұлттық өнеріміздің көсегесін көгертуге үлес қосуы белгілі өнер қайраткерлері тарапынан да қолдау табуда. Молықбай қобызшының көне қобызын қайта қалпына келтіру ісі де Қанатқа жүктелген еді. Ол бұл аманатты барын салып атқарды, арша ағашынан шабылған қара қобыздың жиегіне күміс жалатты. Дүлдүл ақын Ілияс Жансүгіровтің жырына арқау болған Молықбай қобызшының баға жетпес бұл жəдігері қазір Талдықорғандағы мұражайда сақтаулы тұр.

Жамбыл облысы, Шу ауданы, Төле би ауылы. –––––––––––––––– Суретте: қобыз жасаудың қас шебері Қанат ҚАЗАҚБАЙ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Сұңғат ƏЛІПБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №75 ek

Profile for Egemen

08062013  

0806201308062013

08062013  

0806201308062013

Profile for daulet
Advertisement