Page 5

5

www.egemen.kz

7 мамыр 2014 жыл

 Ерлік – елге мұра, ұрпаққа ұран

Келесі жылы Ұлы Жеңіске 70 жыл толғалы отыр. Екінші дүниежүзілік сұрапыл соғысты басынан кешірген жандардың арасы тіпті сиреп барады. Соның бедерінде ғасырлық ғұмыр кешкен аталарымыз да бар. Сондай жанның бірі – Айтбай Əлібайұлы Сүлейменов ақсақал. Үстіміздегі жылы 9 мамырда 100 жасқа толатын Айтбай аға қақаған қыста Витебск түбіндегі 12 сағатқа созылған ұрыста үш рет жараланып, ғажайып жағдайда аман қалған. Қазақта: «Қырық жыл қырғын болса да ажалды өледі», деген тəмсіл бар. Сол рас екен. Ауыр айқаста жарақат алған жас офицерге ота жасаған хирург: «Ал, жігіт, сені махаббат құтқарды.

Ардагерлер – алтын ќазыєымыз

көрмесін, ал егер көзі болса, тек біреуі ғана», деп қайталай беріпті. Айтқандай-ақ Айтбай Сүлейменов көп жарақаттар алып, аман қалды. 1940 жылы Урал индустриалдық институтын (қазіргісі – Б.Н.Ельцин атындағы Урал федералдық техникалық университет, Екатеринбург қаласы) инженерметаллург мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген Айтбай Сүлейменов кіші лейтенант əскери атағын алады. Содан Ресейдегі Медногорск мыс балқыту зауытына металлургия цехының ауысым басшысы қызметіне жіберіледі. 1941 жылдың маусымында соғыс басталып, сол жылдың күзінде Тула қару-жарақ зауыты Медногорскіге көшіріледі. Сол кезден бастап аталған зауыт үшін болат құю жұмыстары басталып та кетеді. Араға бір жыл салып, яғни 1942 жылы қысқа мерзімді дайындық курсынан кейін лейтенант шенінде соғысқа аттанып, 220-шы атқыштар дивизиясының 653-ші атқыштар полкі танкіге қарсы артиллериясы атыс взводының командирі болып ұрысқа кіріседі. Взвод 3 танкіге

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Жїз жасаєан майдангер Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Енді жүз жыл өмір сүретін боласың», деген екен. 1944 жылы сол Витебск түбіндегі ұрыста оқ оның кеудесіне қадалып, жүректі жанай өте шығыпты. Оны гимнастеркасының сол жақ қалтасында жүретін қарындашы мен зайыбы Райханның хаттары аман алып қалған. Бүгінгі таңда оқ тескен бума хаттардың бір данасы ғана Айтбай Əлібайұлының өзінде, ал қалғандары Мəскеу, СанктПетербург, Минск жəне Киев қалаларының мұражайларында сақтаулы тұр. Зайыбы отағасына тылдағы өмірді, онда да жақсы жайттарды жазуға тырысқан. Махаббат пен сезімге толы хаттарда балаларымен бірге оны асыға күтіп жүргені баяндалады. Ерінің тағдырын сезсе де, оның көңілін аулау үшін өз басындағы қиындықтарды еш қозғамаған. Екеуінен туған Бекет атты ұлдары дифтериядан қайтыс болғаны жанды күйзелтетін ауыр соққы болды. Міне, осындай ауыр күндерді басынан өткеріп келген зайыбы Райханның күні-түні күйеуі мен отбасының амандығы үшін Құдайға жалбарынғаны Айтбай ағаның аман қалуына себепші болса керек. Бір жамандықтың болмай қоймайтынын іші сезгендейақ: «Егер оған жаралануды жазса, тек қолы мен аяғынан айырыла

қарсы зеңбірек пен жауынгерлік құрамнан тұрып, жау оғының астында жиі соғыс қимылдарын жүргізіп отырған. Айтбай Сүлейменовтің өзі бұл жағдайды былайша еске алады: «Немістер ұрыс басталған уақытта бірінші кезекте танкіге қарсы қорғанысты жоюға тырысатын, сондықтан да біздің батареяға өте қиын болды. Əрбір ұрыста менің взводымда 3-4 адам ажал құшатын жəне жараланатын. Полк басшылығы өлгендердің орнын толтыруға тырысатын, өйткені əрбір ұрыстың тағдыры танкіге қарсы артиллерия жұмысымен тығыз байланысты». Тым көп болғаны сонша, көз алдына солардың жарқын бейнелерін келтіре алмайтындай жағдайға ұшырағаны көңілін құлазытады. Ол өзінің мұндай жағдайға душар болуын санасының қарулас достары бірінен соң бірі ажал аранына түсіп жатқанына күйіп кетпеуі үшін жасаған сақтық əрекеті болуы мүмкін деген жорамалымен бөліседі. Өзі де ғажап жағдайда ажалдан аман қалады. Айтбай Əлібайұлының аман қалуы мəскеулік №5011 госпиталы дəрігерлерінің, жаралылардың жəне келушілердің таңданысын тудырған. Артынша əскери газет тілшілерінің өзі арнайы іздеп келіп, емдеуші дəрігерлер мен медбикелерден, тіпті ауыр жараланып жатқан взвод командирінің

өзінен жағдайдың мəн-жайын сұрастыруға тырысқан. Денсаулығы түзелгеннен кейін Айтбай Сүлейменов запастағы офицер ретінде денсаулықтарын түзетіп жатқан Смоленскідегі офицерлік бөлімшеге ауыстырылады. Ал 1944 жылдың жазында алғы шепке толыққанды жарамағандықтан, құрсаудан кейінгі Ленинградтағы өндіріс ошақтарын қалпына келтіруге атсалысты. Қаладан 30 шақырым жерде зайыбы Райханмен жəне балаларымен бірге тұрып, осындағы Ижор зауытының мартен цехының шебері болып жұмыс істеп, Жеңісті сонда қарсы алды. Бірақ Айтбай мен Райханның бойында туған елге деген сағыныш бір сəтке де толастаған емес. Олар Алматы қаласына оралып, Айтбайды республика Ғылым академиясында қызықты жұмыс күтіп тұрды. Алайда, қуаныш ұзаққа бармады. Ленинградта туған егіздер Арыстан мен Шолпан дұрыс емдемеуден шетінеп кетті. Ол кезде дизентериядан тек ашықтырып қана емдейтін. Өлімнен тек соғысқа бір жыл қалғанда өмірге келген Бэлла атты қыз бала ғана аман қалды. Ауыр қайғыдан арылу үшін Айтбай өндіріске қайта оралып, цехта жұмыс істеді. Арада бірер жыл өткен соң отбасында Қалқаман атты ұл бала дүние есігін ашты. Одан кейін Батырбек пен Жанна өмірге

Ўрпаќтар їндесуі

Жастар арасында патриоттық жəне рухани құндылықтарды насихаттау, олардың шығармашылық мүмкіндігін ашу жəне азаматтық қоғамның дамуына қолдау көрсету мақсатында құрылған «Жас қуат» жастар қоғамдық бірлестігіне бір жыл жарымға жуық уақыт қана болды. Осы азғантай уақытта жастардың жаңа қоғамдық ұйымы көптеген тағылымды да қайырымды жұмыстарға ұйытқы болып келеді. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Жақында «Ақтөбе облысының жастар саясаты мəселелері басқармасы» ММ-нің жанынан құрылған «Жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталығының» қолдауымен «Жас қуат» ЖҚБ Ұлы Жеңістің 69 жылдығына орай соғыс ардагерлері Мария Зинченко мен Екатерина Поповичтің үйлеріне арнайы

барып ауласын тазартып, бау-бақшалық жер телімдерін аударып берді, үй шаруасына көмектесті. Сенбілікке қатысқан жастар осындай 20 Ұлы Отан соғысына қатысушы мен тыл ардагерлеріне қолғабыс жасайтын болады. Сенбіліктің мақсаты – ардагерлерді Ұлы Жеңіс күнімен құттықтау, өскелең ұрпақты ардагерлерді құрметтеп, сыйлауға баулу, жастардың бойында патриоттық сезімді қалыптастыру, ардагерлердің аулаларын

келді. Осылайша бейбіт өмірдің берекелі күндері қайта орала бастады. Кешегі ауыл баласынан Қазақстан Республикасының құрметті металлургі, Алматы ауыр машина жасау зауыты болат құю цехының бастығы, Ұлы Отан соғысының ардагері, «Қызыл Жұлдыз» жəне І дəрежелі Ұлы Отан соғысы, сондай-ақ, екі Еңбек Қызыл Ту ордендерімен наградталған. Оның «Өмір жолы» атты кітабында сол уақыттың сырлары қатталып жатыр. Бұл туынды өткенді ұмытпауға, ал болашақты құруға өзіндік септігін тигізетін құнды дүние болатыны анық. Осылайша 100 жасаған Айтбай Сүлейменов Екінші дүниежүзілік соғыста Отан қорғауға ғана емес, бейбіт күнде туған жеріне де тер төкті. Алматы ауыр машина жасау зауытының болат құю цехында аянбай еңбек етіп, 75 жасында зейнетке шықты. Əлемде болат құю цехының басшысы болып осыншама жасқа келген өзі ғана екен. 70-ке келген Айтбай ағаны цехта жүрген жерінде телефон арқылы КСРО Ауыр машина жасау министрі Афанасьевтің өзі мерейтойымен құттықтаған көрінеді. Бұдан басқа, Кеңес Одағының Батыры, атақты ұшқыш Алексей Маресьев те жүрекжарды құттықтауын жолдапты. Жүз жасаған ардагер ақсақал қазір Алматыда 1957 жылы Алматы ауыр машина жасау зауыты салып берген қарапайым үйде тұрып жатыр. Айтбай Сүлейменовтен төрт бала, тоғыз немере жəне сегіз шөбере тарап отыр. Жеңіс күні барлығы да асыл əкенің жанында болып, осы айтулы датаны атап өтеді. Шынында да бұл мереке, Айтбай Əлібайұлының өзі айтқандай, халықтың əрі бейбітшіліктің мерекесі болып қала бермек. Ұлы Жеңіс əрқашан жадымыздан өшпейтіндігі де осыдан.

тазартып, үй шаруасына көмектесу, жастар мен ардагерлердің арасындағы ұрпақтар сабақтастығын қалыптастыру, сондай-ақ, еліміздің жастарын бірлікке, татулыққа шақыру болып табылады. Сенбілікке «Ақтөбе облысының жастар саясаты мəселелері басқармасы» ММнің жанынан құрылған «Жастармен жұмыс жөніндегі ресурстық орталығының» өкілдері, белсенді жастар, жоғары жəне арнаулы оқу орындарының студенттері қатысты. «Жас қуат» жастар қоғамдық бірлестігінің төрағасы Артур Оспановтың мəлімдеуінше, мұндай қайырымдылық шаралары алда да жалғасын табатын болады. Ақтөбе облысы.

Аймақ басшысы Самат Ескендіров Ақжар ауданындағы жұмыс сапарын Ленинград ауылдық округінде тұратын екі қарт майдангердің хал-жағдайын білуден бастады. Оларға Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлы Жеңістің 69 жəне 70 жылдығын лайықты атап өтуге жергілікті билік орындарына арнайы тапсырма бергенін жеткізе келіп, қос қарияға өз атынан бір-бір теледидарды сыйға тартты. – Жыл өткен сайын шыбын жанын шүберекке түйіп, от пен оқтың арасында жүрген жауынгерлердің саны азайып келеді. Бүгінде Қызылжар өңірінде 334, Ақжар ауданында 5-еу ғана қалған. Сондықтан фашизмді ұясында талқандап, жеңіс туын желбіреткен майдангерлерге қамқорлық ешқашан үзілмейді. Оның нақты айғағы ретінде соғысқа қатысушылар мен мүгедектерге жергілікті қазынадан 57,7 миллион теңге мөлшерінде əлеуметтік көмек көрсетілетінін атап өткім келеді. Қайырымдылық сенбіліктерден жиналған қаражаттан 8,6 миллион теңге жəне бөлінеді. Сонда əрқайсысы 117 500 теңге көлемінде қаржылық қолдауға ие болады. Бұдан тысқары соғысқа қатысушыларға теңестірілген 1854 адамға 17,2 миллион теңге əлеуметтік қолдау қарастырылып, 9260 теңгеден беріледі, – деді облыс əкімі. 90-ды алқымдаған қариялардың бірі Жүсіпов Ерденбай ақсақал /суретте оң жақта/ жасының ұлғайғанына қарамастан əлі күнге дейін саламатты өмір салтын ұстанатынын, күніне үш шақырым жаяу жүретінін, əлі күнге дейін басымен жерге тік тұру секілді дене жаттығуларын жасайтынын айтса, Иманмəлік Машрапов ақсақал Отанымызға тыныштық,

береке-ынтымақ тілеп, Президентке деген шынайы алғысын білдірді. Ленинград – бір кездері аудан орталығы болған елді мекен. Қазір осы аттас ауылдық округтің атын иеленеді. 5311 адам тұрады. Мəдениет нысандары, екі шағын орталық, кəсіптік-техникалық колледж, бірнеше сауда нүктелері жұмыс істейді. «Жаңабаев» жеке кəсіпкерлігіне жетекшілік ететін Бекайдар Жаңабаев былтыр агробанктің иесіз қалған ғимаратын қалпына келтіріп, кешенді сауда орталығына айналдырыпты. Ол үшін «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде жеңілдікті несие алып, 25 адамға тұрақты жұмыс тауып берген. Мұнда наубайхана, кондитер цехы, аяқ-киім жөндеу шеберханасы орналасқан. Жуырда пайдалануға берілген16 пəтерлі үй бірінші кезекте жетім балалар мен жас мамандарға берілген. Самат Сапарбекұлы 125 бүлдіршін тəрбиеленіп жатқан «Еркетай» балабақшасына соғып, тартутаралғы жасады. Жылына 340 мың тонна кварц құмын өндіруге

қауқарлы «Ақтөбе Глас» фирмасының жұмысымен танысты. Аудандағы жұмыс сапарынан оралысымен облыстық ардагерлер кеңесінің кеңейтілген төралқа мəжілісіне қатысқан С. Ескендіров соғыс мүгедектері мен ардагерлерді толғантатын мəселелерді мұқият тыңдап алғаннан кейін Ұлы Жеңіске дайындық барысы жайлы жан-жақты хабардар етті. Кешенді іс-шараларда ардагерлердің əлеуметтік тұрмысын, өмір сапасын жақсарту жайына жеткілікті көңіл аударылған. Атап айтқанда, ескі үйлерде тұрып жатқан қарттар үшін келесі жылдан бастап 100 мың теңгеден жəрдемақы төленеді. «Жеңіс» саябағын жаңғырту жалғасын табады. Соғыс қаһармандарына арналып стелла орнатылады. Есімдері ескерткіш тақтаға жазылады. Көшелерге аттарын беру, ардагерлер үйін салу ұсыныстары да қолдау тапты. Солтүстік Қазақстан облысы. Суретті түсірген Талғат ТƏНІБАЕВ.

Мен бїгін əкемді ойлап, толєанамын... Əкем жарықтық, (суретте) өле-өлгенше соғыстың қасіретін, адамзатқа салған ауыр жарасын айтып өтті. Өткенін еске алып, бүгінгі күніне шүкіршілік қылатын. «Ол кезеңді адам баласының басына бермесін. Сендер аман болыңдар, айналайындар», деп сəт сайын Алладан ұрпағының амандығын тілеуші еді. Əкем Науат 1941 жылы соғыс өрті бұрқ ете қалған кезде əскер қатарына алынған екен. Біздің Көктерек ауылында сол жылдары 70 шақты түтін болса, соның ішінде екіүшеуінен ғана басқа отбасылардың бəрінен бір-екі адамнан соғысқа аттаныпты. Көкем інісі Ынтымақ екеуі бірге аттанады. Қанды соғысты Сталинград шайқасынан бастайды. «Алғашқы кезде немістер қаланы түгел жауып тастады. Сталинградты қоршап алып, жергілікті халықты, оны қорғап тұрған əскерді аштықтан қырмақшы болды. «Адам итжанды» деген рас екен, шығын көп болса да, əскер де, халық та аяғына дейін шыдады. Əлі есімде... Қаланың шет жағына егіп, жердің астында қалып қойған картопты қыстың күндері түнделетіп барып қазып алып келіп, жан бақтық», – деп отырушы еді əкем марқұм. «Қырық жыл қырғын болса да ажалды өледі» деген. Əкеміз осы қантөгістен аман шығып, Берлинге дейін барды. Украина, Польша, Чехословакия елдерін азат етіп, небір жантүршігерлік жауыздықтардың куəсі болғанын көзіне жас алып, əңгіме қып отыратын. Жыл сайын Жеңіс мейрамына

барған кезде əкеміз барлық орденмедальдарын тағып алатын. Онысы көп те еді. Əкеміз соғыста артиллерист болған. Кей кездері бізге зеңбіректі қалай оқтап, қалай оқ ататынын, қандай бөлшектері бар екенін айтып, оны қолмен көрсетіп, ынты-шынтымен кірісіп кетуші еді. Соғыстан аман-есен келіп, кеңшар басшысының орынбасары болып, ұзақ жылдар еңбек етті. Мақтаарал ауданында канал салу жұмыстарына елді ұйымдастырып апарып, өзі де белсеніп атсалысып, үлкен үлес қосты. Ал інісі Ынтымақ 1943 жылға дейін взвод командирі болып, сол жылы ауыр жарақат алып, елге оралды. 50 жылға жуық білім саласында жемісті еңбек етіп, 90 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Əрине, мұсылман баласы

болғандықтан, əкемізге жиі құран бағыштап тұрамыз. Əйтсе де, соғысты көрген ардагерлер үшін Жеңіс күнінің орны бөлек қой. Тірі болғанда бар орден-медальдарын тағып алып, елдің алдында жарқырап жүрер еді, жарықтық əкем... Əкемнің жамбасы жерге 1980 жылы тиді. Бүгінде төрт ұлынан тараған ұрпақтары бір қауым ел болып отыр. Əкем айтпақшы, біз де өткенді еске алып, бүгінгі күнге жеткізген Аллаға мың мəртебе шүкіршілік дейміз. Өмірінің жалғасы бар. Лайым, тəуелсіз еліміздің əрбір таңы жарқырап, тыныштықпен ата берсін. Оразтай ҮСІПБАЕВ.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауданы.

 Басты байлық

Алдын алєанєа не жетсін Күн сайын тəжірибелік дəрігерді: диагноз дұрыс қойылды ма, ауруды анықтау əдісі дəлелденген бе, жоқ па, науқасты емдеу барысында қандай əдісті пайдаланған жөн деген сынды түрлі сұрақтар мазалайды. Əрі оған жауап іздеу барысында мамандар көбінесе жоғары оқу орнынан алған біліміне, өзінің немесе əріптестерінің тəжірибелеріне жүгінеді. Сол себептен де емдеу барысында дəрігер біраз қиындықтарға тап болуы мүмкін. Кейде оның белгілі бір терапиялық əдісті қолдануына əріптестері мен сарапшылар, медициналық ұйым басшыларының пікірі, түрлі

ақпарат көздері (ғылыми мақала, шолулар) əсер етеді. Осы орайда дəрігерлердің халықаралық клиникалық нұсқаулықтардағы дəлелденген ұсыныстарды пайдалануы маңызды. Бұл, өз кезегінде медициналық көмек сапасын арттыруға, денсаулық сақтау жүйесін жетілдіруге септігін тигізеді. Яғни клиникалық нұсқаулықтар дəрігер мен науқастың дұрыс шешім қабылдауы үшін дайындалады. Науқасты емдеу кезінде дəлелді медицинаға негізделген клиникалық ұсыныстарды қолдану – ұйымдағы қосымша шығындардың алдын алуға,

азаматтардың денсаулығын жақсартуға мүмкіндік береді. Ал халық денсаулығы – елдің белсенді дамуына, экономикасына, əлеуметтік жағдайының жақсаруына ықпал етеді. Тіпті Мемлекет басшысы өз Жолдауында денсаулық сақтауға арнайы тоқтала келіп, елімізде саламатты өмір салтын орнықтыруды, саланы дамыта отырып қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығын 80 жасқа дейін арттыруды атап көрсетті. Мемлекеттің, жұмыс берушілердің жəне қызметкердің денсаулық үшін ортақ жауапкершілігі – медициналық қызметтің барлық жүйесінің басты

қағидаты. Спортпен шұғылдану, дұрыс тамақтана білу, жүйелі профилактикалық тексерілу – аурудың алдын алудың негізі. Мұның бəрі ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде дегенге саяды. Иə, оған не жетсін! Бұл тұрғыда елімізде денсаулық сақтау саласына зор көңіл бөлініп отыр. Соның нəтижесінде халықтың дəрігерлік қызметпен қамтылу деңгейі жоғарылады. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін ұлғайту есебінен еңбекке уақытша жəне тұрақты қабілеттілік деңгейі артты. Республикадағы барлық дерлік емдеу-сауықтыру ұйымдарының материалдық-техникалық базасы нығайтылды. Сала қызметінің

тиімділігін арттыру үшін 2011 жылдан бастап медициналықсанитарлық алғашқы көмек көрсету мекемелерінде қызметкерлер, психологтар енгізілді. Ал 2009 жылдан бері елімізде артериялық гипертензияны, сүт безі обыры мен жатыр мойыны обырын ерте диагностикалауға қажетті скринингтің үш түрі кіргізілген болатын. Қазіргі таңда Ұлттық бағдарлама 6 онкологиялық ауруды ерте анықтауға бағытталған 11 скринингтік бағдарламаны қамтиды. Анна ЦЕПКЕ, «Республикалық денсаулық сақтауды дамыту орталығы» РМК Денсаулық сақтауды стандарттау орталығының жетекшісі.

Profile for Egemen

07052014  

0705201407052014

07052014  

0705201407052014

Profile for daulet
Advertisement