Page 1

Мəңгілік Ел болу – ата-бабамыздың арманы. Бұл арманды бабаларымыз көктасқа қашап жазып кеткен. Бүгін біз ең өскен, өнген, өрелі елдердің қатарына қосылуды мақсат тұтып отырмыз.

№26 (28250) 7 АҚПАН ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ. (Атырау. 06.02.2014)

Ќазаќ елініѕ ќазыналы ќиырында

Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев жўмыс сапарымен Атырау облысында болды

Елбасы Атырау облысына сапарын өзге мектептерден артықшылығы басым ерекше білім ордасы – Назарбаев зияткерлік мектебінің жұмысымен танысудан бастады. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Ерекше їлгідегі білім ордасы

Өткен жылдың қыркүйегінде ашылған бұл білім ордасын ерекше деуіміздің бірнеше себебі бар. Алдымен айтарымыз, мұнда «мыңнан – тұлпар, жүзден – жүйрік» дегендей, ең талантты шəкірттер оқиды. Алайда, өңірдің əр мектебінде, əр ұстаздан дəріс алған оқушылар Назарбаев зияткерлік мектебіне бірден қабылдана қойған жоқ. Осы оқу ордасына қабылдануға өтініш берген 2978 оқушының əрқайсысы əуелі екі

кезеңнен тұратын пəндік тестілеу сынағын тапсырды. Сол сыннан жоғары балл жинаған оқушылар арасында конкурстық іріктеу өткізілді. Сөйтіп, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Өркен» гранты барлық сыннан сүрінбей өткен 697 оқушыға берілді. «Бұл өтініш берушілердің 23 пайызын ғана құрайды», деді Назарбаев зияткерлік мектебінің директоры Табиля Акимова. Екіншіден, бұл білім ордасында дəріс беретін ұстаздар да конкурстық іріктеуден өткізіліпті. Ұстаздардың біліктілігін жете зерделеген конкурстық комиссия ұйғарымымен 74 ұстаз ерекше мектептің

дарынды шəкірттеріне дəріс беру құқын иеленді. Олардың арасынан 33 мұғалім үш деңгейлі білім жетілдіру курсынан өтті. Ал «Болашақ» бағдарламасының төрт түлегі Назарбаев Университетінің базасында бір жылдық курста білімін одан əрі шыңдапты. Үшіншіден, Елбасына ерекше үлгідегі білім ордасы туралы кеңінен баяндаған «Назарбаев зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымының басқарма төрайымы Күлəш Шəмшиденованың айтуынша, мұндағы пəндік дəрістер тек қазақ жəне орыс тілінде ғана емес, сонымен бірге, ағылшын тілінде де жүргізіледі. Сол себептен, əр ұстаздың ағылшын тілін білуіне баса көңіл бөлініп, тіпті, АҚШ, Ұлыбритания, Румыния, Ирландия жəне Оңтүстік Африка Республикасы секілді шет мемлекеттерден

Ґндірісті ґрістету ќашанда ґзекті «Егемен Қазақстан».

Өткен жылда Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің күш-қуаты индустрияландыру бағдарламасын жүзеге асыруға жəне экономикалық даму қарқынын сақтауға бағытталды. Барлық негізгі бағыттар бойынша жүйелі жұмыс жүргізілді. Энергия үнемдеу жөніндегі бағдарлама қабылданды, геология жəне жер қойнауын пайдалану саласында реформа басталды, 10 заң жобасы əзірленді дейді министрлік мəліметтері. Премьер-Министрдің орын басары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі

Əсет Исекешев негізінен алғанда өткен жыл бүкіл өнеркəсіп үшін оңай болмағанын атап өтті. Десе де, өнеркəсіптік өндірістің оң динамикасы сақталған. Мəселен, өсу 2,3 пайызды құрап, оның ішінде тау-кен өндіретін өнеркəсіп – 3,1 пайыз, өңдейтін өнеркəсіп 1,6 пайызға ұлғайды. Министр келтірген дəйектерге сүйенсек, машина жасау саласы 114,6 пайызға артып, өндіріс көлемі 850 млрд. теңгеден асқан, оған қоса 38 мыңға жуық жеңіл автокөлік, 922 автобус шығарылған. Ал ағымдағы жылы қазақстандық автокөлік өнеркəсібі 60 мың автокөлік шығаруды жоспарлап отыр екен.

Жақында Ақтөбе облыстық телекоммуникация дирекциясы ғимаратында бес аудандық өндірістік телекоммуникация торабының өкілдеріне су жаңа автокөліктердің кілттері

Интеграция тақырыбындағы материалдар 3-бетте жарияланған.

Хроника

Мемлекет басшысының Өкімімен Владимир Николаевич Шепель Қазақстан Республикасы Президенті мұрағатының директоры қызметінен босатылды.

 Оймақтай ой Ойлау таңданудан басталады. АРИСТОТЕЛЬ.

(Соңы 2-бетте).

Байланысшылар жаѕа автокґліктерге ие болды «Егемен Қазақстан».

«Осы бір жылдың ішінде-ақ мемлекет құрудың қандай қиын, қандай күрделі іс екеніне көзіміз анық жетті. Шүкіршілік етейік. Бүгінде Қазақстан əлемдік аяда экономикалық қуаты үлкен, болашағы зор республика ретінде ғана емес, қоғамдықсаяси ахуалы тұрақты, болашағы сенімді мемлекет ретінде сый-құрметке бөленіп отыр. Біз бұл құрметтің қадір-қасиетін бағалай білуіміз, ішкі-сыртқы саясаттағы əр қадамымызға ерекше жауапкершілікпен қарауымыз керек». Бұл сөздерді Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев осыдан 22 жыл бұрын, Дүниежүзі қазақтары бірінші құрылтайының салтанатты мəжілісінде айтқан еді. Содан бергі уақыт Елбасының саясаттағы əр қадамға ерекше жауапкершілікпен қарайтынын ұдайы дəлелдеп келеді. Президентіміз қазақтың «Адамның күні адаммен» деген даналығын мына жаһандану заманы «Халықтың күні халықпен» деп толықтырғанын кемелдікпен дер кезінде көре білді. Бүкіл əлем экономикасы алып бір базарға айналып бара жатқан бұл күнде өзімен-өзі томаға-тұйық өмір сүру – тығырыққа тірейтін жол. Əсіресе, Шығыс пен Батыстың арасындағы алтын көпірдей қазақ даласының жан-жағындағы елдермен, бірінші кезекте тарих табыстырған, тағдыр тоғыстырған Ресей мемлекетімен сан салалы ықпалдастыққа түсуі небəрі 17 миллион халқы бар Қазақстанға экспорттық мүмкіндіктерді молайту үшін де, ел экономикасын əлемдік нарыққа кіріктіру үшін де өте пайдалы екендігі талассыз. Осыдан 20 жыл бұрын Мəскеу мемлекеттік университетінде айтылған Еуразиялық одақ идеясы кезінде елестей көрінсе, жылдар өте келе алдымен Кеден одағының, одан кейін Бірыңғай экономикалық кеңістіктің құрылуы, сол арқылы елдер арасындағы сауда-экономикалық қатынастардың айрықша қарқын алуы Қазақстан басшысының алыстан ойлаған алымдылығының айқын айғағына айналды. Мұның даусыз дəлелі Кеден одағына қосылуға ниет етіп отырған елдердің қатары кейінгі кезде қалыңдай түскендігі. Көзіқарақты адамның бəрі де бұл интеграцияның тек экономикалық мүддеден туындағанын анық біледі. «Егемен Қазақстанның» бүгінгі арнаулы бетінде Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың Еуразия кеңістігіндегі интеграциялық үдерістерді кеңейту бағытында жасаған бастамаларының баяндылығы жайында əңгімеленеді. Газет алдағы кезде бұл тақырыпты бұрынғыдан да жүйелірек жазуды мақсат тұтып отыр. ---------------------------

Мемлекет басшысының Өкімімен Борис Əлікенұлы Жапаров Қазақстан Республикасы Президенті мұрағатының директоры қызметіне тағайындалды.

 Жағымды жаңалық

Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

(Соңы 2-бетте).

Ќазаќстанныѕ бїгінгі табыстары – интеграция игілігі

Таєайындау

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің қатысуымен Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі мен «Бəйтерек» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ-тың кеңейтілген алқа отырысы болып өтті. Онда өткен жылдағы жұмыс қорытындылары жарияланып, осы жылға арналған міндеттер қаралды. Динара БІТІКОВА,

12 жоғары санатты ұстаздар шақыртылған. Сондай шетелдік маманның бірі Хасан Сабиг шəкірттерге биология пəнінен ағылшын тілінде дəріс жүргізеді. Ал енді Назарбаев зияткерлік мектебінің материалдық-техникалық базасының жарақтандырылуына тоқталсақ, өзге мектептерден оқ бойы озық тұратындығымен ерекшеленеді. Себебі, мұнда бір мезгілде 720 шəкірттің оқитындығы өз алдына, білім ордасындағы 60 кабинеттің барлығы да компьютер мен интерактивті тақтамен қамтылған. Бұдан өзге оқушылардың дербес жұмыс жасауы үшін 650 ноутбук орнатылып, 15 тілдік кабинеттің əрқайсысы он оқушының отыруына лайықталған.

АДАМНЫЅ КЇНІ АДАММЕН, ХАЛЫЌТЫЅ КЇНІ ХАЛЫЌПЕН

тапсырылды. Автокөліктер өндірістік үдерістің сапасын арттыру жəне абоненттерге жедел қызмет көрсету мақсатында сатып алынған. Ауылдар арасындағы ойқы-шойқы жолдарда жақсы жүретін «УАЗ» маркалы жеңіл автокөліктердің кілттері қолдарына тиген аудандардан келген торап

(Қоғамдық-саяси үдерістер Сарапшылық-жобалау бюросының сарапшылар тобы дайындаған өзге де мəліметтерімен 4-беттен таныса аласыздар)

 Еңбегімен еленген

қызметкерлерінің қуаныштарында шек жоқ. Енді олар ауа райының қандай жағдайында да сапалы байланыс қызметін қамтамасыз ете алады. Ақтөбе облыстық телекоммуникация дирекциясының іс басқарушысы Данышпан Көпжасаровтың айтуынша, соңғы екі жыл ішінде кəсіпорынның автокөлік шаруашылығына қарқынды жаңарту жүргізілген, бұл дирекцияның өндірістік көрсеткіштеріне оң ықпал еткен көрінеді. Қазір барлық аудандық тораптар көліктермен толық қамтамасыз етілген. Дирекция біртіндеп барлық ескі автокөліктерді жаңасына ауыстырып жатыр. Мысалы, былтыр – 17, биыл 5 көлік сатып алынған екен. Үстіміздегі жылдың аяғына дейін тағы бірнеше көлік сатып алу көзделуде. Бұл кəсіпорынның тұрғындарға қызмет көрсету сапасын бұрынғыдан анағұрлым арттыруға ықпал етеді деп күтілуде. Ақтөбе облысы.

Жан жомарттыєы Көптен көкейде жүрген кəсіпкерлер туралы əңгімені жазудың реті ойда жоқта шешімін тапқандай болды. Осы бір əйел азаматтарымызға Қазақ еліне тəуелсіздіктің таңымен бірге келген кəсіп – саудагерлік еді. Сонау, өткен ғасырдың 90-жылдардың басында қазақ халқын экономикалық қиындықтардан алып шығып, халықтың басына түскен жұмыссыздықтың, Үкіметтің келеңсіздігі ауылдардың күйреуіне əкелгенде осы қыз-келіншектеріміз арысы Қытай, берісі Бішкек барып дорба-қапшығы, арбасын арқалап елді асырап шыққан жандар! Тығырықтан шығудың жолын, отбасын сақтап, бала-шағаның қамын ойлаған қаракөздеріміз ер-азаматтардан да асып түсіп, қиындыққа мойымай, жоқтан барды жасағаны орта буын өкілдеріне таныс дүние.

Міне, сол жандардың бірі Тамара Жəкенқызы Соколова – Қостанай облысы Арқалық қаласындағы «ОлВи» ЖШС президенті. Осы «ОлВи» серіктестігіне қаңтардың 31 жұлдызында құрылғанына 20 жыл толып, мерейтойларын атады. Тамара Жəкенқызына тоқталсақ, ол біріншіден екі ұлтты ұйыта білген ана, екі баланың

анасы. Немере інісі Олжас пен тұңғышы Виктордың есімдерінің алғы буындары фирмасының атауын құрап отыр. 1970 жылдары бір ауыз қазақша білмейтін, Ресейдің Чита қаласында туған Тамара «Бүкілодақтық комсомолдық құрылыс» атанған Торғай облысының орталығы Арқалық қаласына жастықтың қаны бойында ойнап келеді.

Торғай боксит кен басқармасында геолог болып қызметке тұрған көпшіл де іскер қыз сол кездің өзінде белсенділік танытып комсомол ұйымын басқарады, содан бері осы Торғайдың суығына тоңып, ыстығына күйген жан. Арқалықтан өмірлік серігі Леонид Пиманұлымен жарасым тауып отбасын құрған Тамара бүгіндері ұлағатты əже де болып үлгерді. Немересі Даниил қазір бір жаста. Немересіне қазақша əн айтып отырған Тамара бүгінде қазақ тілінің жанашыры, мүлтіксіз сөйлеу оның қазақи қасиетіне айналған. Жалпы, бұл отбасы туралы айтсақ, қаламызда интернационалдықтың туын көтеріп тұр дейміз жəне отбасылық бизнесте құр қалғаны жоқ. Келіні, қазақ қызы Гүлмира Биғалиқызы үйде дастарқанның берекесі болса, серіктестіктегі оң қолы, барлық есеп-қисаптың маманы. Жұбайы

Леонид Соколов-«ОлВи» ЖШС директорының орынбасары, мамандығы құрылысшы Леонид Пиманұлының Арқалықтың салынған үйлерінде алақан іздері мəңгіге қалды, отбасылық бизнесте Леонид Пиманұлының еңбегі зор болғанын біздер жақсы білеміз. (Соңы 10-бетте).


2

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

Ќазаќ елініѕ ќазыналы ќиырында

(Соңы. Басы 1-бетте). Бұл мектеп химия-биология бағытында болғандықтан, əсіресе, нанотехнология, биотехнология кабинеттері оқушылардың ғылыммен тереңірек айналысуына мол мүмкіндік береді. Сонымен бірге, робот техникасы кабинеті де дарынды өрендердің ой ұшқырлығын жетілдіре түсуіне септігін тигізетіні даусыз. Білім ордасының кітапханасы да бай, спорттық алаңдары да оқушылардың қауіпсіздігін сақтайтын арнайы гетерогендік жабындымен көмкеріліп, мұнда спорттың бірнеше түрімен шұғылдануына жол ашылып отыр. Ал алыс ауылдардан келген шəкірттер үшін ашылған жатақхананың да жабдықталуы көрген жанның көңіліне қуаныш ұялатады. – Бүгінгі ең негізгі мақсат – тек Назарбаев зияткерлік мектептерінде ғана оқушылардың білім сапасын арттыру емес, жалпы Қазақстандағы білім ошақтарының сапасын жоғарылату. Еліміз бойынша он бесінші болып Атырауда ашылған Назарбаев зияткерлік мектебінің жанынан педагогикалық шеберлік орталығы да құрылды. Бізде Кембридж университетімен бірлесіп жасалған мұғалімдердің біліктілігін арттыру бағдарламасы іске асырылуда. Атырау өңірінің мұғалімдері де осы жобаға қатысуға мүмкіндік алып отыр, –деді «Назарбаев зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымының басқарма төрайымы Күлəш Шəмшиденова. ...Айта берсе, Назарбаев зияткерлік мектебінің ерекшелігі көп. Осы орайда, мұнда сынып жетекшісі болмайды екен.

Əр сыныптың өз кураторы бар. «Білім – инемен құдық қазғандай» екенін терең сезініп, біліктілікпен, білімділікпен алдан көрінуге ұмтылған Назарбаев зияткерлік мектебінің ұстаздары мен шəкірттері ерекше үлгідегі білім ордасын мақтан тұтады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев осы білім ордасының ұстаздары жəне шəкірттерімен жүздесуде дарынды балаларды анықтау мен оларға қолдау көрсетудің маңыздылығын атап өтті. «Мұндай балалар біліктілігі жоғары мамандар болып, ел игілігіне қызмет етулері үшін жақсы білім алулары тиіс», деп атап өтті. Сондай-ақ, Елбасы Назарбаев зияткерлік мектептерінде білім алушыларға жасалатын жағдай мен мүмкіндіктер жалпы білім беру ордаларында да қарастырылуының маңызды екеніне тоқталды. Дамыған 30 елдің қатарына кіруді мақсат тұтқан Қазақстанның экономикасының өсімі жылына кем дегенде 4%-ды құрауы тиіс. Елбасы мұндай мақсатқа қол жеткізу үшін тек экономиканы ғана емес, сонымен бірге, мəдениетті, əлеуметтік саланы, білімді жəне медицина секілді əлеуметтік саланы қоса дамыту қажет екеніне тоқтала келе, «Мəңгілік Ел» болу – атабабамыздың арманы. Бұл арманды бабаларымыз көктасқа қашап жазып кеткен. Бүгін біз ең өскен, өнген, өрелі елдердің қатарына қосылуды мақсат тұтып отырмыз», деп ерекше екпін түсірді. – Біздің еліміздің атауында Орталық Азияның басқа елдеріндегі сияқты «стан» деген жалғау бар. Сонымен бір мезгілде, шетелдіктер халқы небəрі 2 миллионды құрайтын Моңғолияға қызығушылық танытады, бірақ оның

атауында «стан» жалғауы жоқ. Сірə, еліміздің атауын уақыт өте келе «Қазақ елі» деп өзгерту мəселесін қарастыру керек шығар, бірақ алдымен міндетті түрде халықтың талқысына салынғаны жөн, – деді ел Президенті Атырау облысы жұртшылығымен кездесуінде. Еліміздің бірлік пен толеранттылықты сақтай отырып, алға қойған барлық мақсаттарға жететіндігіне сенім білдіре келе, Нұрсұлтан Назарбаев: «Біздің артықшылығымыз – көпэтносты халқымыздың əралуандылығында», деп қорытындылады кездесуді.

Келешегі кемел кешен

Бұдан соң Нұрсұлтан Назарбаев Атырау мұнай өңдеу зауытында үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан «Ароматикалық көмірсутектер шығаратын кешен құрылысы» (АКШ) жəне «Мұнайды тереңдетіп өңдеу кешені құрылысы» (МТӨК) инвестициялық жобаларының барысымен танысты. «АКШ құрылысы» жобасы мұнай химиясы үшін шикізат (бензол жəне параксилол) өндіру қарастырылған. Бұл жобаның келісімшарт құны –1 064 миллион АҚШ доллары. 2010 жылдан бері АтМӨЗ-де құрылысмонтаждау жұмыстары жүргізілуде. Ароматикалық көмірсутектер шығару кешенінің құрылысы биылғы жылдың қыркүйегінде аяқталады деп жоспарланып отыр. АКШ жобалық қуаттылыққа шыққаннан соң құрамындағы күкіртті қосылыстар, ароматикалық көмірсутектер мен бензолды төмендетудің нəтижесінде

Ґндірісті ґрістету ќашанда ґзекті (Соңы. Басы 1-бетте).

Құрылыс индустриясындағы өндіріс бір жылдың ішінде 11,8 пайызға ұлғайған. Ішкі нарықта отандық құрылыс материалдарының үлесі 72 пайызға жеткен. Цемент, шатыр, жылу сақтайтын материалдарды, пластмассадан жасалатын құбырларды жəне құрғақ құрылыс қосп аларын өн діру көлемдері көбейген. Өткен жылы электр энергиясы саласы да барынша қарқын алды. Мəселен, 2013 жылы 91,9 млрд. кВт. сағат электр энергиясы өндіріліпті. Ал индустриялық бағдарламаға электр энергетикасының 14 жобасы енгізілген, оның 8-і аяқталған. Индустрияландыру бағдарламалары аясындағы жобаларға тоқталар болсақ, бұл бағытта жалпы сомасы 2,4 трлн. теңгені құрайтын 651 жоба іске қосылыпты. 67 мың тұрақты жұмыс орны құрылып, 52,4 мың адам жұмысқа орналастырылған. Ал нақты өткен жылы жалпы сомасы 400 млрд. теңгені құрайтын 137 жоба пайдалануға беріліп, 11 мыңға жуық тұрақты жұмыс орны құрылған. Соңғы жылдары елімізде бұрынсоңды шығарылмаған жаңа өнімнің тізілімі кеңейтілгенін де атап өткен жөн. Мысалы, 2013 жылы отын тарататын колонкалар, құбыр арматурасы, изоляциялық плиталар, жарық диодты шамдар, көзілдіріктер үшін линзалар шығарыла бастады. Фармацевтикалық зауыттар медициналық мақсаттағы бұйымдардың жаңа түрлерін, дəрідəрмектерді, инъекциялық жəне инфузиялық ерітінділерді өндіруде. Карта жобалары өндірген өнімнің экспорты 2010-2012 жылдарында 100 млрд. теңгені құраған. Мұнымен қоса, ағымдағы жылы Индустрияландыру картасының 150-ге тарта жобасы іске қосылмақ, 16 мың тұрақты

жұмыс орны ашылады деп көзделуде. Ə.Исекешев сонымен қатар, 2014 жылы республикалық Индустрияландыру картасына енген 6 жобаның құрылысы басталатынын жеткізді. Оның айтуынша, салынатын жобалардың ішінде «Еурохим» минералды тыңайтқыштар кешенін өндіру бойынша зауыт, глейпфосфат өндірісі, табақ шыны өндіру бойынша зауыт құрылысы, КЕГОК компаниясының жəне басқаларының «Екібастұз – Семей – Өскемен» кернеуі 500 Кв болатын желілер құрылысы бар. Тағы бір айта кетер ақпарат, Қазақстанның инвестициялық мүмкіндіктерін алға жылжыту мақсатында 2013 жылы елімізде жəне шетелде 14 бизнес-форум өткізіліпті. Жалпы сомасы 1,5 млрд. АҚШ долларына ынтымақтастық туралы 40-қа тарта екіжақты құжатқа қол қойылған. Осы уақытта шетелдік инвесторлардың қатысуымен, мұнайгаз саласының жобаларын қоса алғанда, жалпы сомасы 97,3 млрд. АҚШ долларын құрайтын 300 жоба бойынша жұмыс жүргізілуде. Алқалы жиын барысында «Бəйтерек» Ұлттық басқарушы холдингі АҚ-тың басқарма төрағасы Қуандық Бишімбаев «Бəйтерек» компаниясының өткен жылғы таза табысы 40 млрд. теңге көлемінде болжанып отырғанын хабарлады. Оның хабарлауынша, холдинг құрамында жалпы активтері 3 млрд. АҚШ долларына тең 10 компания бар. Олар Индустриялық-инновациялық даму, «Қолжетімді тұрғын үй» жəне «Бизнестің жол картасы» сынды үш мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыруға атсалысуда. Алқа мəжілісінің қорытындысында Премьер-Министр С.Ахметов сөз сөйлеп, Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігіне бірқатар тапсырмалар жүктеді. Мемлекет

басшысының халыққа Жолдауында алға қойған міндеттерге жету жолында бұл министрліктің айрықша рөлін айта отырып, инвестиция тарту мəселелеріне, жұмыс істеп тұрған кəсіпорындарды мемлекеттік қолдау шараларына, энергия тиімділігін енгізуге жəне өнімдерімізді экспортқа шығаруға басымдық берілетінін атап өтті. Осыған орай инвестициялар тартуға қолайлы жағдайлар туғызу бойынша қосымша ынталандыру шараларын əзірлеуді тапсырды. Сонымен бірге, Үкімет басшысы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігіне өндіруші секторды одан əрі дамыту шеңберінде 1 шілдеге дейін тау-кен кодексі тұжырымдамасын дайындауды тапсырды. Премьер-Министр сондай-ақ еркін экономикалық аймақтарды дамытудағы шектеулерді алуға бағытталған заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу мəселелерін қарауға, сонымен қатар, арнайы экономикалық аймақтар бірегей операторын құру мəселелерін пысықтауға нұсқау берді. Мұның сыртында, «Кеден одағының тереңдетілген интеграциялық процестері шеңберінде жəне ДСҰға өту кезінде экономикалық қауіпсіздікті қорғау үшін техникалық реттеу маңызды тетік болып табылады», деген С.Ахметов Кеден одағының реттеушілік əсер ету бағасы есепке алынған стандарттары мен техникалық регламенттерін дайындау мен енгізу қажеттігіне де баса назар аударды. «Бəйтерек» холдингі қызметі мəселелеріне қатысты, ПремьерМинистр жобаларды несиелеудің қолданыстағы тетіктерін талдауды жəне оны жетілдіру бойынша шаралар қабылдауды тапсырды.

сапасы жөнінен еуро талаптарына сай келетін автокөлік бензин өндірісі, Қазақстанда бензол жəне параксилол өндірісі жөнінен бірінші мұнай химиясы өндірісін құру, көміртегі тотығы мен азот секілді атмосфераға шығарылатын ластағыш заттар мөлшерін азайту, сонымен бірге, заманауи технологиялар мен технологиялық жабдықтарды қолдану есебінен қоршаған ортаға əсерді төмендету қамтамасыз етілмек. АтМӨЗ-де іске асырылып жатқан екінші ірі жоба – «Мұнайды тереңдетіп өңдеу кешені құрылысы» (МТӨК). Бұл жобаға 1 680 млн. АҚШ доллары көлемінде инвестиция салынып отыр. Мамандар аталған зауытта мұнай өңдеу тереңдігін арттыру мəселесін түбегейлі шешу қосымша өңдеу тереңдігін қамтамасыз ететін екінші процестерді (кокстеу, АВТ-3 вакуумды блогы), сондай-ақ, каталитикалық крекингті енгізумен тікелей байланысты екенін алға тартады. Бұл кешен жылына 2 миллион 400 мың тонна шикізат өңдеуге (қарамай, вакуумды газойль) есептелген. Жылына 5,5 миллион тонна мұнай өңдеуді көздеп отырған АтМӨЗ 1 миллион 745 мың тонна автокөлік бензинін, 1 миллион 640 мың тонна дизель отынын, 244 мың тонна авиакеросин өндіретін болады. Ал қарамай өндірісі 193 мың тоннаға дейін азаяды. Зауытта шығарылатын барлық мотор отындары Еуро-5 стандартына сəйкестендіріледі. АтМӨЗ-дегі МТӨК жобасы зауыттың отын өнімдерінің экологиялық сапасын жақсарту, бағалы мұнай шикізатын тиімді пайдалану жəне өндірістің экологиялық қауіпсіздігін арттыруға бағытталған. Осы жобаны іске асыру үшін бүгінде жобалау

жұмыстары жүргізіліп, жабдықтар мен материалдарды жеткізуге тапсырыстар беру басталды. Енді жақын арада екінші жоба бойынша кең ауқымды құрылыс жұмыстары қарқын алғалы отыр. Демек, отандық мұнай өңдеу өнеркəсібінің көшбасшысы атанған зауытқа тың серпіліс беретін қос жобаның келешегі кемел екендігі даусыз.

Кəсіпкерлермен кездесу

Нұрсұлтан Назарбаев мұнайлы өңірдің ғана емес, тұтас ел экономикасын өркендетуді жаңа деңгейге көтеретін жобалармен танысқан соң, Атырау облысының кəсіпкерлерімен кездесу өткізді. Облыстың экономикалықəлеуметтік даму көрсеткіштері туралы баяндаған əкім Бақтықожа Ізмұхамбетовтің мəлім етуінше, шағын жəне орта бизнес субъектілерінің саны ұдайы өсіп келеді. Өткен жылы өңірдің шағын жəне орта бизнеспен айналысатын 31 947 кəсіпкері 471,5 миллиард теңгенің өнімдерін өндіріп, түрлі қызметтер көрсетіпті. Өңір кəсіпкерлері мемлекет тарапынан кəсіпкерлікті өркендетуге барынша қолдау көрсетіліп отырғанын өз істерінің мысалынан өрбіте айтып берді. Елбасы кəсіпкерлермен емен-жарқын əңгімелесе отырып, экономиканы өркендетуде басымдық шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамытуға бағытталатынына тоқталды. Бұл – əлемнің бар еліне тəн өркендеу жолы. Сол себептен, ұрпақ тəрбиесінде қандай да бір жетістікке жету үшін тек еңбекпен келетінін ұмытпау қажет. Өйткені, табыстың бəрі еңбекпен келеді. Бүгінгі нарықтың дəуірінде тек

Алќаныѕ айтары ауќымды Кеше Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Гүлшара Əбдіқалықованың, Парламент депутаттарының, Президент Əкімшілігі, Үкімет өкілдерінің, орталық жəне жергілікті мемлекеттік органдардың, Мəдениет жəне ақпарат министрлігіне ведомстволық бағынысты ұйымдардың, қоғамдық ұйымдардың, БАҚ басшыларының қатысуымен Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің кеңейтілген алқа отырысы өтті.

Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед өз сөзінде министрліктің 2013 жылғы жұмысын қорытындылап, Мемлекет басшы сының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауын жүзеге асыруда сала алдында тұрған міндеттерге тоқталды. Баяндамашы қазақстандықтардың бəсекеге қабілетті мəдени ділін қалыптастыруға, заманауи мəдениет кластерлерін дамытуға бағытталған Қазақстан Республикасының мəдени саясатының ұзақмерзімді тұжырымдамасын əзір леудің маңыздылығын мəдениеттің барлық саласы, шығарма шылық қауымдастық бұл

қадамды Елбасы ұсынған отандық мəдениет пен өнердің жаңа белестерге жетуінің, қазақстандық қоғамның бірегей шығармашылық əлеуетін жүзеге асырудың ерекше м ү м к ін д і г і де п қ а б ы л д а п отыр ғанын атап көрсетті. Тұжырымдаманың басты идеялық іргетасы Мемлекет басшысы өзінің Жолдауында айтқан Мəңгілік Ел идеясы болуы тиіс екендігі баса айтылды. Саланың жай-күйі туралы əңгімелеген министр 20 жыл ішінде елде 2 мыңнан астам мəдениет нысандары ашыл ғанын тілге тиек етті. Соң ғы он жыл ішінде театр, кино көрермендерінің,

Атырау облысы.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

мұражайларға келушілердің, кітапхана оқырмандарының, концерттік бағдарламаларды тамашалаушылардың саны айтарлықтай артқан. Мəдениет саласының проблемаларын шешудің басты жолдары 2030 жылға дейінгі əлеуметтік жаңғыртудың тұжырымдамасы мен жоспары ның жобасына бөлек тарау болып енді. Мəдениет ұйым дарының типтік штаттары, мəдениет ұйымдарын дифференциялық субсидиялаудың жаңа ережелері бекітілді, 300 орынға арналған Мəдениет үйінің типтік жобасы əзірленді, мəдениет жəне мұрағаттық іс қызметкерлерінің азаматтық қызметкерлер ретіндегі еңбек ақысын төлеудің жаңа моделі əдіснамалық тұрғыда əзірленді. Министр Мемлекет басшысының 2015 жылғы 1 шілдеден бастап азаматтық қызметкерлердің жалақысын арттыру туралы тапсыр масының мəдениет жəне

АТОМ жобасы ўсынылды

Жақында Нью-Йоркте БҰҰ қызметімен таныстыру жөніндегі комитет «Білім беру арқылы қауіпсіздікті қолдау» тақырыбында конференция ұйымдастырды. Конференция жұмысына 700-ден астам белсенділер, оқытушылар мен студенттер қатысты.

Қазақстанның БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілі іс-шараға қатысушылардың назарына əлем жұртшылығы тарапынан қолдау тапқан Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың АТОМ жобасы бастамасын ұсынды. Делегаттар Қазақстандағы кеңестік ядролық сынақтардың қайғылы тарихымен, ядролық қарусыздану үрдісіне

тынбай еңбектенген адам ғана табысқа кенеледі, абыройы тек еңбекпен ғана көтеріледі. Əсіресе, шикізаттық ресурстарды игеретін ірі кəсіпорындардың айналасында шағын жəне орта бизнесті қарқынды дамытуға баса мəн берілуі қажеттігіне кеңірек тоқталды. Одан əрі Нұрсұлтан Назарбаев үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарламаның аясында бүгінде 800 кəсіпорын іске қосылғанын, 700 миллиард теңге көлемінде қаржы бөлініп, 150 мың адам жұмыспен қамтылғанын атап айтты. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына биылғы Жолдауында шағын жəне орта бизнесті дамыту мəселесіне айрықша назар аударды. Елбасы оның себебін былайша түсіндіріп берді: – Бұл біз үшін негізгі мəселе, ол елді жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді. Дамыған елдерде бюджеттерінің 80 пайызы шағын жəне орта бизнестің есебінен толығады. Ал Қазақстанда 300 ірі кəсіпорын бюджет түсімдерінің 80-90 пайызын береді. Бұл дегеніміз, шағын жəне орта кəсіпкерлік тиісінше дамымай отырғанын білдіреді. Мұның неліктен бұлай болып отырғанының себептерін сіздермен бірге талқылағым келді. Осылай деген Президент шағын жəне орта бизнестің ел ертеңін еңселендірудегі орны туралы ордалы əңгіме қозғады. Жалпы, Елбасының Атырау өңіріне сапары облыста жан жадыратар жақсы істер жалғасып жатқанын келісті көрсетіп берді.

еліміздің қосқан үлесімен, сондай-ақ, таратпау режімін күшейтуге жəне жаһандық ядролық қарусыздану саласындағы елеулі прогреске жетуге бағытталған дəйекті қадамдарымызбен танысты. Іс-шараны ұйымдастыру шылардың бірі, Нью-Джерси университетінің профессоры Руфь Нильсеннің айтуынша,

мұрағат ісі саласына толықтай қатысы бар екенін ерекше атап өтті. Жаңа «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театры, Қазақ ұлттық мұражайы құрылды, тұңғыш Ұлттық көркемөнер галереясы құрылуда, «Казспорт», «Білім жəне мəдениет» жаңа телеарналары ашылды. Алқа отырысында М.Əуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының директоры Ер кін Жуасбек, «Білім жəне мəдениет» телеарнасының директоры Бақыт Қайырбеков, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУдің азаматтық-құқықтық пəндер кафедрасының профессоры, «Еуразиялық құқық қорғау орталығы» ҚҚ сарапшысы заң ғылымдарының докторы Еңлік Нұрғалиева, Алматы облысының Мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасының басшысы Рахмет Есдəулетов сөз сөйледі. Алқа отырысын Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Гүлшара Əбдіқалықова қорытындылап, министрлікке бірқатар нақты тапсырмалар мен ұсынымдар берді. «Егемен-ақпарат».

«АТОМ жобасы ядролық қару сынақтарын тоқтатуға, ядролық қарусыздану, ғаламдық ядролық арсеналдар, ядролық қару саясаты туралы кеңінен хабардар етуге мүмкіндік беретін маңызы зор жоба болып табылады». Конференция барысында қатысушылар əлем үкіметтеріне арналған Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шарттың күшіне енуіне қол жеткізу жəне ядролық қарудан азат əлемге жетуге бағытталған жаңа маңызды қадам жасау үндеуін бекіткен АТОМ жобасының онлайн-петициясына қол қойды. «Егемен-ақпарат».


www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

3

АДАМНЫЅ КЇНІ АДАММЕН, ХАЛЫЌТЫЅ КЇНІ ХАЛЫЌПЕН

Ќазаќстанныѕ бїгінгі табыстары – интеграция игілігі Қостанайда «ЕвразКаспианСталь» кəсіпорнын барлығы да біледі. Себебі, экономиканың, əлеуметтік саланың қарқынды дамуына байланысты құрылыс та жиі салынатын болды. Ал арматурасыз ірі құрылыстар бой көтермейді. Еліміздің өз аймағын айтпағанда, темір жентегін шығаратын əлемдегі ең ірі кен орнының бірі Соколов-Сарыбай кен өндіру бірлестігі Қостанайда бола тұра, облыс құрылысқа қажетті сомтемірді сырттан сатып алатын. «Кісідегінің кілті – аспанда» деген, сұраған сайын қымбаттата түседі. Алайда темірдің үстінде отырмыз дегенмен, істің нақты болуы айтуға ғана оңай екен.

Бірлескен кəсіпорынныѕ берекесі кґп

«ЕвразКаспианСталь» жаѕєыру жолында Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА,

«Егемен Қазақстан».

Темір кені мен сомтемірдің арасын жалғастыру орасан үлкен жұмыстардың үлесі екен. Нарықтың тамыршысы бола білгенде ғана дамудың жолы да арнасын тауып аққан судай ашыла түсетін көрінеді. Өткен жылдың 20 желтоқсанында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өткен жалпыұлттық телекөпірде Қостанайда болат илек кəсіпорнының пайдалануға берілгеніне бүкіл ел куə болды. Зауыттың ұзындығы атшаптырым цехтары алыптың адымын, тұлғасын білдіргендей. – Кəсіпорын 300 адамды жұмыспен қамтиды. Жұмыс үрдісі күрделі кəсіпорынның құрылысы да оңай болған жоқ, онда инженерлік нұсқаулардың барлығы да қатаң сақталды. Ал жұмысшылар осы мамандық бойынша дайындықтан өтті, – дейді кəсіпорынның атқарушы директоры Сергей Сотников. Қостанай облысында үдемелі ин дустриялық-инвестициялық бағ дарлама шеңберінде өмірге жолдама алып, ел игілігіне жараған жобалар баршылық. Солардың ішіндегі бірегейі осы «ЕвразКаспианСталь» зауыты

дер едік. Ол – «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының да алғашқы бағытына қатысқан жобаның бірі. Бұл ұсақ сортты болат илек станы жылына 450 мың тонна құрылыс арматурасын өндіреді. Қатар жатқан ел болғандықтан, өмірге керек-жарағымыз да ұқсас. Қашаннан қазақтың ауылымен деревнясы аралас жатқан Ресеймен шекараны бекітіп алсақ та, алысберістен, барыс-келістен кенде болып отырғанымыз жоқ. «Бармасаң, келмесең, жат боларсың» деген. Құрылыс шекараның бергі бетінде де, арғы бетінде де жүреді. Сапалы, арзан құрылыс материалы екі жаққа да керек. Сондықтан Ресейдің ЕВРАЗ кенметаллургиялық компаниясы мен қазақстандық Caspian Group холдингі осы алып зауытты салуды бірігіп қолға алды. «Қазақстанның Даму банкі» осы бірегей жобаны қаржыландыруға шешім жасаған болатын. Міне, 2011 жылы басталған іс үш жылға жетер-жетпес уақытта елдің игілігіне жарап үлгерді. Құрылыс материалдарын өндіруде мойны озық Италия, Қытай, Украина, Ресейден құралжабдықтар əкелінді. – Қазір зауытта құралдарды, агрегаттарды іске қосу жұмыстары жүріп жатыр. Жобада көрсетілген

450 мың тонна көрсеткіш бірден жүзеге аспайтыны түсінікті болар. Үйрену, құрал-жабдықтардың жұмыс істеу қуатын меңгеру жұмыстары уақытты қажет етеді. Сондықтан биыл зауыт 150 мың тонна сомтемір шығарады. Келер жылдан бастап, толық қуаттылықта өнім беруге қол жеткізетін боламыз, – дейді зауыттың атқарушы директоры Сергей Николаевич. Өндірістің негізгі шикізаты «ЕвразХолдинг» компаниясына қарасты Новокузнецк Батыс-Сібір металлургиялық комбинатынан жеткізіледі. «ЕвразКаспианСталь» зауытында жақын уақытта «А-500 СП» класты сомтемірдің түрі шығарылатын болады. Озық технология арқылы болаттың пішінін бұлай өзгерту темір-бетон құрылымының мықтылығын 25 пайызға дейін өсіреді жəне темірбетонның əр текше метріне 15 пайыз металл үнемдеуге мүмкіндік береді. Жақсы іс жалқы болмайды екен. Еліміздің индустрияландыру картасы шеңберінде Қостанайда 5 инвестициялық жоба таңдап алынған еді. Соның екеуі «ЕвразКаспианСталь» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің болат илек зауыты мен «БК Строй» құрылыс компаниясының темір-бетон өндіретін зауыты өткен жылы пайдалануға берілді. Қостанайда қоныс тойын көбейтіп отырған «БК Строй» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі темір-бетон құрылымына салатын сомтемірді алыстан іздемейді, ол үшін Ресей аспайды, қасында, бір қалада тұрған «ЕвразКаспианСталь» зауытынан жеткізе қояды. Сонымен қатар, болат илек зауыты Қазақстанның құрылысқа ең қажетті материал жөніндегі ішкі нарығын қанағаттандырады. Ең бастысы, Қазақстанның құрылыс индустрия саласындағы Ресей жəне Украина импортына тəуелділігін төмендетуге көмектеседі. Мамандардың болжамы бойынша, қостанайлық сомтемірдің кемінде жартысы Ресей нарығы үшін экспортқа шығарылмақ. Қостанайда бой көтерген алыптың облыстағы əлеуметтік саланың көркеюіне мəуелі талдай көлеңкесі түсері тағы анық. ҚОСТАНАЙ.

Байланыс бекем болады Нью-Йоркте БҰҰ жанындағы Қазақстан Республикасы мен Сальвадор Республикасының Тұрақты өкілдері Қайрат Əбдірахманов пен Карлос Энрике Гарсия Гонзалес Қазақстан Республикасы мен Сальвадор Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнату жөніндегі Бірлескен коммюникеге қол қойды. Сальвадор – Тынық мұхиттың жағалауында орналасқан, Орталық Америкадағы аумағы бойынша шағын, халқының саны көп мемлекет. Оның экономикасының негізін кофенің, қант құрағының, тамақ жəне теңіз өнімдерінің экспорты құрайды. Сальвадор БҰҰ-ның Дүниежүзілік сауда ұйымының, сондай-ақ, басқа да халықаралық жəне өңірлік ұйымдардың

мүшесі болып табылады. Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі елдің сыртқы саясатын əртараптандыру бойынша жұмысын жалғастыруда. Жаңа басымдықтардың бірі Латын Америкасы мен Кариб бассейні өңірі болып отыр. Халқының саны 600 млн.-ға жуық жəне ІЖӨсі 4,5 трлн. долларды құрайтын өңір халықаралық сая сат жəне экономикалық қарым-қатынас жүйесінде маңызды рөл атқарады. 2013 жылы Қазақстан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Чилиге, Аргентина мен Бразилияға алғашқы сапары болып, оның барысында осы елдердің Қазақстанмен əріптестігіне, сондайақ, БҰҰ шеңберіндегі, жаһандық пробле матика мəселелері бойынша сауда-экономикалық жəне

гуманитарлық ынтымақтастықты дамытуға мүдделілігі анықталған еді. Басталған үнқосулардың алғашқы нəтижелері жаман емес. Оңтүстік Американың бірқатар елдерімен визалық режімнің жеңілдетілуіне жəне жойылуына қол жеткізілді. Өткен жылы Қазақстан мен Латын Америкасы жəне Кариб бассейніне жататын үш ірі экономикамен тауар айналымы жарты миллиард АҚШ долларын құрады. Бүгінде Қазақстан Латын Америкасы мен Кариб бассейнінің 9 елімен дипломатиялық қарымқатынас орнатса, өңірдегі 33 елдің 31-імен дипломатиялық байланысы бар. «Егемен-ақпарат».

Кəсіпкер, Ресейдіѕ Бірінші дəрежелі «Ўлы Петр-І» орденініѕ иегері Алашыбай БАЙМЫРЗАЕВ:

Кеден одаєы кепілдік береді Алашыбай БАЙМЫРЗАЕВ Тəуелсіздік жемісін терген елімізге белгілі кəсіпкерлердің бірі. Осы саладағы бірнеше жетістіктері үшін Қазақстан Президентінің Алғыс хатын алған. Сонымен бірге, Ресей мен Қазақстан арасындағы достық пен ынтымақтастықты, экономикалық байланыстарды нығайтқаны үшін Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің Жарлығымен Бірінші дəрежелі «Ұлы Петр-І» орденімен марапатталған. Бұл кісінің кəсіпкерлікті ілкімді жүргізуіне экономика ғылымдарының кандидаты болуы да септігін тигізгені анық. – Алашыбай Əбдіғазыұлы, кəсіпкер ретіндегі қазіргі жетістіктеріңіз бір күнде келе қалған жоқ шығар. Алғашқы қадамдарыңызбен таныстыра отырсаңыз. – Кеңес Одағы ыдыраған тұста мен «Ақбөбек» деп аталатын Қазақстан-Италия біріккен аяқкиім фабрикасын аштым. Əлемді шарпыған экономикалық дағдарысқа қарамастан, бір жылда оны ілгері бастырып жатқан кезде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев арнайы келіп, фабриканың аяқалы сымен танысқан еді. Сонда Мемлекет басшысы біздің ісімізге риза болып тұрып: «Бұл біздің экономикалық саясатымыздың оңды нəтижесі əрі алғашқы қарлығашы!» деп баға берген болатын. Нұрсұлтан Əбішұлының осы бір ауыз жылы лебізі бойыма қуат құйды. Елбасының сол сенімі алдағы биік қияларға жетелегендей болды. Одан кейінгі жылдары басшылардың қалауымен біршама уақыт мемлекеттік қызметте жүрдім де, жүрек қалауымен қайтадан кəсіпкерлікке оралып, осы уақытқа дейін бизнес əлемінде еңбек етудемін. – Ол кездерде елімізде кəсіпкерліктің дамуына кедергі келтіретін қиыншылықтар да болды емес пе? – Қиыншылық қай істе де, қай уақытта да болады ғой. «Жер сүмесін емген халықпыз» демекші, Қапшағай маңындағы Шеңгелді ауылында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен айналыса бастадық. Картоп, пияз ектік. Əуелі 50 гектар жерді игеріп, кейін келе 850 гектарға дейін ауқымын кеңейтіп, шаруамызды жүргізе бердік. Сол тұста Елбасы БАҚ арқылы жергілікті басқару орындарына «Жерді кепілге алу керек, жеке шаруаларға қаржы беру керек» деген мəселелерді үнемі айтып жататын. Сондағы бір қиын жағдай, банктер жерді ешбір кепілдікке алмай қойды. Міне, алдыңда осындай кедергілер тұрған кезде кəсіпкерлікпен

айналысу қиынның қиыны еді. Ең алғаш сол жылдары Елбасы бастамасымен құрылған, кейіннен «Даму» деп аталған кəсіпкерлікті қолдау қорынан несие алып, ісімізді əрі қарай жүргізіп алып кетуге оңтайлы мүмкіншіліктер туды. Тапқан-таянған қаражатқа техника, басқа да керекжарақтар алдық. Осы арада алдан екінші кедергі шықты. Енді жаңағы 50 гектардан өндірген өнімімізді өткізу қиындығымен бетпе-бет келдік. Өнімді шетелге шығару үшін кедендік ресімдеу жұмыстарында көптеген қиыншылықтар кездесті. Қатты тауқымет шегіп, жүйке жұқарып, түрлі оралымсыздықтар аяқтан шалып, шығындалып жүрсек те, тауарымызды Ресейдің Новосібір, Барнаул секілді аймақтарында орналасқан əскери базаларға өткізіп жүрдік. – Осылайша Елбасы қолдауын сезіне жүріп кəсіпкерлік саласында шыңдалған екенсіз ғой? – Елбасының əрбір сөзін, алға қойған мақсаттары мен жоспарларын мұқият тыңдап жүреміз. Мысалы, Кеден одағы туралы мəселе көтеріліп, сол ізгі ниет жеріне жеткізіліп, жан-жақты іскерлік байланыс жүзеге асқаннан кейін біздің де жұмысымыз ілгері басты. Бұл арада қадірменді Нұрсұлтан Əбішұлының түпкі терең ойын дұрыс түсінгеніміз абзал дер едім. Ол кісі отандық кəсіпкерлердің, отандық тауар өндірушілердің шынайы бəсекелестікте шынығып, ширыға шыңдалуын қалайды. Кеден одағы қазақстандық кəсіпкерлерді құрыштай қайната шыңдайтын қара қазан десек те артық емес. Осындай бəсекеде шыңдалмасақ, əлемдік экономикаға қалай кірігеміз? Əне, біз Елбасы нұсқаған осындай биіктерге көз салуымыз керек. Кеден одағының бір пайдасы – кəсіпкерлерді кеденнен өту, құжат ресімдеу секілді көптеген кедергілерден құтқарды. «Кеден кеден болды, кедергі неден болды?» деген дана бабалар сөзінің

мəнісін де осы орайда тереңнен түсінгеніміз дұрыс. Қазір біз тауарымызды Барнаулдан бастап, Алтайдың ішіне дейін, Омбы, Том, Новосібірге, одан əрі Владивосток, Сахалинге дейін апарып, пайдамызға сатып жүрміз. Міне, өніміміздің таралу ауқымы ұлғайған сайын бізге сұраныстар да көптеп түсуде. Жуырда бізге Оңтүстік Кореядан тапсырыс түсті. Оларға Ресей арқылы біздің тауарды өткізу қиыншылық тудырмайды екен. Кеден одағына мүше болғалы біздің өнімдеріміз вагондарға тиеліп, Владивостокқа жетеді де, айлақ арқылы алыс шетелдерге еркін тарайды. Демек, Кеден одағы бізге кəсіпкерлік қанатын кеңірек жаюға, əлемдік базарға шығуға септігін тигізуі сөзсіз. Кеден одағы деген сөзден қарадай шошып, қырын қарайтындар осы жайды ақылға салып екшесе екен. Сонда Кеден одағының пайдасы көл-көсір, көкжиегі кең екенін олар да көрер еді. – Ресей орденімен марапатталғанда қандай еңбегіңіз ескерілді? – Бұл мен үшін күтпеген жағдай болғаны рас. Шамалы сырқаттанып, ауруханада жатыр едім, Ресей тарапынан шақырту алдым. Сөйтсем, мені Барнаулдың губернаторы бірін ші дəрежелі «Ұлы Петр-І» ордені мен марапаттауға ұсынған екен. Ұсынысы ең жоғары дəрежеде мақұлданыпты. Ресейде əскерилердің денсаулығына сеп болатын сапалы өнімге деген сұраныс басым. Көршілес мемлекеттердің компаниялары ұсынған тауарлардың ішінде біздің өнім жоғары сапалы болып, ресейлік мамандардың көңілінен шығып отыр ғой. Сол себепті

Ресейдің əскери құрылымындағы генерал-лейтенант В.Осипов дейтін кісі өздерінің жергілікті губерниясына мені марапатқа ұсыну туралы ниет білдірген көрінеді. Кейіннен осы кісінің өзі арнайы келіп, марапатты салтанатты түрде тапсырып кетті. – Кəсіпкерлік тəжірибеңізден тартып əріптестеріңізге қандай жөн-жоба, ғибратты кеңестер айтар едіңіз? – Жалпы, бəсекелестік жоқ жерде ілгері басу да жоқ екеніне іс басында жүрген кезімізде анық көз жеткіздік. Əрбір тауар өндіруші бəсекеге қабілетті болуы үшін жаңа технологияларды зерттейді, инновациялық тəсілдерді тəжірибеге енгізеді. Өнімінің өтімділігін арттыру үшін жаңашыл көзқарас пен заманауи ғылымды өндірісте пайдаланады. Өз басым жасым ұлғая бастаған соң кəсіпкерлігімдегі барлық иеліктерімнің тізгінін ұлым Алматтың қолына ұстаттым. Ол компьютерге де жетік, əріптестермен қатынастарды ғаламтор арқылы жүргізеді, бірнеше тілде еркін сөйлейді. Заманауи кəсіпкерге осылардың бəрі ауадай қажет қасиеттер емес пе?! Ұлыма ақыл-кеңесімді ұғындырып айтып та отырамын. Адам, негізі, өз басынан өткермей көп нəрсенің байыбына бара бермейді десек, аса қателеспейміз. Біз кəсіпкерлікпен əуел бастан айналысып, көптеген қиыншылықтар мен кедергілерді басымыздан өткердік. Шындығын айту керек, еліміз егемендік алып, экономикалық қатынастар тұрғысындағы өзіміздің жанжақты заңдарды қабылдағалы, түрлі үдерістерден нəтиже шығарғалы бері біздің елдегі кəсіпкерліктің екінші тынысы ашылғаны рас. Міне, осы ретте де Елбасының еңбегі ерекше. Мемлекет басшысының əрбір Жолдауы шын мəнісіне келгенде кəсіпкерлікті қолдау болып табылады. Тағы бір айтарым, дайын тауарды шеттен əкеліп өткізу бір басқа да, сол тауарды өзімізде өндіру бөлек мəселе. Сырттан əкелген тауардың сапасына да, бағасына да сен тəуелді болсаң, өз өніміңді ойдағыдай өткізуге мүмкіндігің шектеусіз дер едім. Бұл жерде басы ашық бір мəселе – Кеден одағы отандық кəсіпкерлердің тауар айналымын арттырумен қатар, оны өткізудің өрісі мен ауқымын да кеңейтті. Мəселен, біз қазір тек Ресей арқылы ғана өзге мемлекеттерге шығып отырғанымыз жоқ, Елбасының бастамасымен ашылған Қазақстан – Түркіменстан теміржолы арқылы Иранға, Біріккен Араб Əмірліктеріне шығуға зор мүмкіндіктер туып отыр. Сол себептен мен Кеден одағы кəсіпкерлікке кепілдік береді деп батыл айта аламын. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан». АЛМАТЫ.


4

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

ƏРБІР КҮНІМІЗ МЕРЕКЕЛІ, ИННОВАЦИЯЛЫҚ ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУДЫҢ ТРЕНДІН КҮШЕЙТУ

ҮИИД-нің 2016-2019 жылдарға арналған екінші бесжылдықтағы жобасын жасау

Мұнай мен газ өндірудің ықтимал сценарийлерін анықтау

Сирек кездесетін металдар іздеуді өрістету

Шетелдік инжинирингтік компаниялардың инвестицияларын тартудың процедураларын заңнамалық жеңілдету

Индустрияландыру басымдықтарының санын шектеу

АГРОӨНЕРКƏСІП КЕШЕНІН ИННОВАЦИЯЛЫҚ РЕЛЬСТЕРГЕ КӨШІРУ

Алдағы 7 бесжылдықтарда экономиканың мынадай жаңа салаларын құру: мобильді жəне мультимедиялық, нано- жəне ғарыштық техникалар, роботты техника, гендік инженерия, болашақ энергиясын іздеу жəне ашу

Өндіруші секторлардың тиімділігін арттыру

Қазақстандық бизнесті дамыту үшін барынша оңтайлы жағдайлар туғызу

Геологиялық барлау саласында əлемдік нарыққа шығу

Тиімді жер нарығын құру, оның ішінде баға қалыптастырудың мөлдір тетіктері арқылы

Өсімдік шаруашылығында тиімділігі аз, суды көп қажет ететін дақылдардың үлесін қысқартып, оларды жеміс-көкөніс, майлы жəне азық-түліктік дақылдармен алмастыру

Ауыл шаруашылығы жерлерін инвестициялар тарту мен жаңа технологияларды енгізу есебінен жалға беру арқылы бəсекелестікті арттыру

Агрохимикаттарды тиімді қолданудың шаралар кешенін түзу, қуаңшылықты өңірлерде жерді нөлдік өңдеудің заманауи технологияларын енгізу

Аграрлы сектордағы бизнестің дамуына кедергі келтіретін тосқауылдарды жою

Аграрлық ғылымды дамыту, тəжірибелік аграрлық-инновациялық кластерлер құру

Фермерлердің ұзақ мерзімді қаржыландыру мен өткізу нарқына делдалдарсыз тікелей шығуына қолжетімділігін қамтамасыз ету

Құрғақшылыққа төзімді гендік-модификацияланған дақылдарды жасауды енгізу

Ауыл шаруашылығы өндірушілерін кепілдендіру мен займдарын сақтандырудың тиімді жүйелерін құру Дəстүрлі салалар бойынша даму жоспарларын жасау

Таяудағы 10-15 жылда ғылыми ауқымды экономикалық базис құру

ҚАЗАҚСТАН БАРЫСЫНЫҢ ЕКІ СЕКІРІСІ ХХІ ғасырда «мүмкіндіктер терезесін» пайдалана отырып, жаңғыртудың секірісін жүзеге асыру Экономиканың дəстүрлі салаларының ырғақты өсімін қамтамасыз ету

Елдің ғылыми ауқымды экономика қағидаты бойынша орнықты дамуын қамтамасыз ету

І КЕЗЕҢ 2030 жылға дейін

ІІ КЕЗЕҢ 2050 жылға дейін

Қуатты өңдеуші индустриялық сектор құру

Қуатты өңдеу өнеркəсібін қалыптастыру

Жоғары шектегі өнімдер шығаруға өтуді жүзеге асыру Ғылыми ауқымды экономика үшін база ретінде инжинирингтік қызмет көрсетуді дамыту

Қоғамдық-саяси үдерістер Сарапшылық-жобалау бюросының сарапшылары тобы дайындаған

● Жолдау жүгі

Ќазаќстанныѕ ґзіндік «азыќ-тїлік кеѕістігін» ќалай ќўру ќажет? Ақылбек КҮРІШБАЕВ,

С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің ректоры, профессор.

Агроөнеркəсіп кешені – Қазақстан экономикасының негізгі жəне ерекше болашағы бар өзекті саласы. Əлемнің санаулы елдері ғана ауыл шаруашылығын дамытуда біздің əлеуетімізбен салыстырмалы түрде ғана теңеседі. Əлем халықтарының өсуіне орай азық-түлікті экспорттауға қабілетті мемлекеттер көп ұзамай əлемдік нарықта көшбасшы болатынын бүгіннің өзінде де аңғару қиын емес. Біздің елде де мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығын дамытуға жылдан-жылға айрықша көңіл бөлінуде. Осы саланы қаржыландыру көлемі ұлғайып, жаңа бағдарламалар əзірленуде, мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері жасалуда. Егер статистикалық деректерге сүйенсек, ойдағыдай тұрақты өсуін байқаймыз: жалпы өнімнің көлемі мен саланы инвестициялау артып, жаңа ауылшаруашылық нысандары пайдалануға берілуде. Сонымен қатар, ауылшаруашылық өнімдерін сыртқа шығару артқан сайын, ауылшаруашылық тауарларының бағасы өседі, ауылшаруашылық экспортының құрылымы неге өзгермейді деген сауалдар көпшілікті жиі мазалайды. Себебі, отандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің басым бөлігі əлемдік нарықтағы бəсекеге түсуге қауқарсыз. Ауыл шаруашылығының бəсекеге қабілеттілігі алдымен өнімді өндіру барысында қолданылатын технологиялардың деңгейімен анықталады. Демек, бүгінгі күннің өзекті тақырыптарының қатарында көтерілген мəселе ауыл шаруашылығына бөлінген қаржының көлемін ұлғайту ғана емес, саланың ғылыми инновациялық жағын қалпына келтіріп, оны жетілдіру.

Сондай-ақ, келешекте Қазақстанның Бүкілəлемдік сауда ұйымына кіруі де күн тəртібінде тұрған тақырыптардың бірі, олай болса агроөнеркəсіп кешеніндегі мемлекеттік қолдау шараларын «сары қоржынға» байланысты қысқарту керек болады да, сол сəтте ғылымды мемлекеттік инвестициялау бойынша бұл санатқа, атап айтқанда, «жасыл қоржынға» ондай шектеулер таратылмаған. Сол себепті тек бүгін технологиялық жетілдіру мəселесіне сапалы секіріс пен қолжетімді, тиімді инновациялар қажет. Агроөнеркəсіп кешені үшін оңтайлы агротехнология, жоғары өнімділік əкелетін сұрыптар мен будандар, мол өнім беретін малдар, жоғары өнімділікке қол жеткізетін машиналар мен жабдықтар керек. Осындай инновация құрудың негізін тек өзіндік, жоғары дамыған аграрлық зерттеу жүйесі арқылы ғана іске асыруға болады. Түсінікті болу үшін бірнеше мысалдар келтіріп кетейін. Қазақстанмен салыстырғанда, табиғат жағдайы салқындау Австралияда бидайдың өнімділігі екі есе көп. Мұның құпиясы неде? Австралия ауылшаруашылық саласы бойынша əлемдегі ең үздік ғылыми-зерттеу жүйесін қалыптастырды. Австралия ғалымдары биотехнологияны үздіксіз дамытып, сұрыптың сипаттамасы бойынша ерекше түрлерін жасауға болатынын көрсетті. Геномика саласы бойынша ғылымдағы жетістікке жету ауыл шаруашылығында сұрыптауды арзан жəне қысқа уақытта жүзеге асыруға жол ашады. Мысалы, жуырда Квинсленд университетінің ғалымдары бар-жоғы екі жарым жыл ішінде қажетті тұқымдарды жиынтықтау арқылы бидайдың жаңа сұрпын ойлап тапты. Бұрынғы дəстүрлі əдіспен сұрып жасауға 15 жылдан астам уақыт кететін. Қорыта айтқанда, Австралия фермерлері үшін ең заманауи агротехнология мен

селекциялық жетістіктерде қолжетімділік бар. Елдегі аграрлық ғылым саласындағы күшті ғылыми жасампаздық – Австралияның əлемдік азық-түлік нарығындағы негізгі бəсекелестіктегі артықшылығы. Мал шаруашылығы саласынан бір мысал. АҚШ, Франция, Канадада ірі қара малды асылдандыруды жақсарту шетелден асыл тұқымды малды əкелу жолымен емес, жоспарлы түрде тұқымдық құрамға геномдық сұрыптауды енгізу жолымен шешілуде. Генотиптің ерекшелігімен танысқан соң арнайы əдістеменің негізінде нақты əр малға жас кезінен бастап шаруашылық құндылығын танып, оның үздік əлеуеттік бағытын дамытуды анықтайды. Одан əрі қарай табынның асыл тұқымды құндылығын жедел көтеру үшін жаңа репродуктивті технология кеңінен қолданылады. Нəтижесінде оңтайлы будандастыруды таңдау арқылы нақты шаруашылыққа қажетті сипаттама негізінде табынды жасақтауға мүмкіндік алады. Геномдық сұрыптауды қолдану нəтижесінде Францияда соңғы 20 жылда

сауын сүтінің көлемін бір сиырға шаққанда жылына 4-тен 6 мың литрге арттырған немесе 1,5 есеге өскен. Бұл жағдайда сүттің сапасы талапқа сай түрлі бағыттағы қайта өңдеуден кейін де тұрақты болады. Əрине, бұл жай технология емес, осының арқасында асыл тұқымды мал шаруашылығын тұрақты жəне орнықты дамытуды қамтамасыз ету мүмкіндігі жасалады. Ал, малды асылдандыру үшін шеттен тасымалданған мал уақыт өте келе өзінің тектілігін жоғалтады. Тағы бір ауыл шаруашылығын иннова циялық дамытуға жарқын мысал – Нидерланды елі. Жер көлемі біздің Алматы облысының бестен бір бөлігіне тең бола тұра, жылына құны 50 млрд. АҚШ долларын құрайтын ауылшаруашылық өнімдерін экспортқа шығарып, əлемде АҚШ-тан кейін екінші орындағы экспорттаушы ретінде танылып отыр. Бұл елдің ауыл шаруашылығының құдіреттілігі неде? Нидерландының аграрлық саладағы экономикалық жəне технологиялық саясатының қалыптасуы негізінен əлемдегі ауыл шаруашылығы саласындағы жетекші нысан – Вагенинген зерттеу университетімен тығыз байланысты. Бұл елде жеке ауыл шаруашылығы министрлігі де жоқ. Барлық түбегейлі шешімдерді шешу өндірістен көбіне шет қалған шенеуніктер емес, ғалымдардың эксперттік білімдері мен тəжірибенің нақты мəселелері негізінде дайындалады. Вагенинген университеті ұлттық агроинновациялық кластерді ұйымдастырудың жемісті құрылымы болып табылады. Оны Нидерландының «Азық-түлік алқабы» деп атап, АҚШ-тың атақты Силикон алқабымен теңестіреді, бір ғана білім орталығының кешеніне біріктірілген, ғылыми-зерттеу институты, технопарк пен Вагенинген

университеті – голландиялық агроөнеркəсіп кереметінің генераторы деуге де болады. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, аграрлық ғылымды инвестиция лау ауыл шаруашылығын тікелей инвестициялағаннан барынша тиімді. 1992 жылдың өзінде-ақ Канада ғалымдары ауыл шаруашылығын зерттеуге кеткен əр доллардың өнімділігінің өсуі 40 долларға теңескенін анықтады. Бұл мысалдардан көріп отырғанымыздай, жалпы, əлемдегі ауыл шаруашылығы мықты дамыған мемлекеттер аграрлық ғылымды дамытуға басымдық береді. Ғылым тек ауылшаруашылық өндірісінің негізінде ғана емес, ол тұтасымен мемлекеттің саясатына да қатысты. Міне, сондықтан Елбасы биыл ғы Жолдауында отандық ауыл шаруашылығын зерттеу жүйесін дамыту мен агроөнеркəсіп кешенін агроинновациялық кластер негізінде дамыту қажеттілігін атап өтті. Дегенмен, бүгінгі орын алып отыр ған жағдайларды сараптай отырып, біздің қазіргі ауылшаруашылық ғылымы атышулы тұтқасы жоқ шабаданды еске түсіреді. Ескірген шабаданды лақтырып жіберуге қимайсың, ал сүйретіп жүрер болсаң, бюджетке түсер пайдасы күмəн туғызады. Айта кетерлік бір жайт, ауылшаруашылық жүйесін зерттеуде тек қаржы көлемін ұлғайту қажеттілікті өтемейді. Аграрлық ғылымды ұйымдастырудың өзінде өзгерістер қажет. Біз ауыл шаруашылығын зерттеу жағынан əлемнің жетекші мемлекеттерінен айтарлықтай кенжелеп қалғанымыз рас, көптеген білікті мамандарымызды, біртұтас ғылыми бағыттарымызды жоғалттық. Енді қайтадан елімізде жаңа заманауи ғылыми мектептерді құруымыз қажет. Бұл мəселені біз тек өз күшімізбен шеше алмаймыз. Сол үшін əлемнің жетекші

ғылыми орталықтарымен əріптестікті дамытып, қазіргі уақыттағы Назарбаев Университетіндегідей шетелдік белгілі ғалымдарды талантты жастарымызбен бірігіп жұмыс жасауға тартуымыз керек. Бұл бізге қысқа мерзімде саланың көкейкесті міндеттерін шешу үшін жетіспейтін жеке құзыреттілігіміздің өсуіне жағдай жасайды. Əлемдік тəжірибе көрсеткендей, қазіргі уақытта аграрлық ғылым мен жоғары білімді ұйымдастырудың оңтайлы тəсілі зерттеу университеттері болып тұр. Тек осы арқылы ғана ғылыми-зерттеу үдерістерді, мамандарды даярлау мен ғылыми нəтижелерді тəжірибеге енгізуді үйлесімді шешеді. Зерттеу университеттері озат инновацияларды тə жі рибеде қолдана алатын жəне сала ны технологиялық модернизациялауды іс жүзінде өзгеріске келтіретін жол көрсетуші мамандарды даярлауға мүм кін дік береді. Қорыта келгенде, Австралия мен Нидерландыда аграрлық ғылыми-зерттеу университеттеріне шоғырланған. Ал, АҚШ, Канада, Ұлыбританияда соңғы жылдары ауыл шаруашылығы саласын ғылыми қамтамасыз етуде зерттеу университеттерінің рөлінің өсу үрдісі байқалады. Бұдан біздің түйетініміз, аграрлық зерттеу университеті Қазақстандағы жаңа агроинновациялық кластердің өзегі болуға тиіс. Президенттің 2013 жылдың мамыр айында өткен Шетел инвесторлары кеңесінің отырысында берген тапсырмасына орай С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетін Назарбаев Университетінің үлгісімен аграрлық зерттеу университетіне айналдыруға кірістік. Дегенмен, бүгіннің өзінде-ақ бұл шараларды ұйымдастыру жөнінде бірқатар кедергілер кездесуде. Ауылшаруашылық кешенін инновациялық дамыту мен агроинновациялық кластер құруға бағытталған Елбасы Жолдауында айтылған нұсқау біздің жоспарларымызды айқындап, оны жүзеге асыруға сенімділік берді. Бұл арқылы біз интеллектуалдық əлеуеттің кешенді дамуы арқылы Қазақстанға өзіндік шұрайлы «Азық-түлік алқабын» жасауға мүмкіндік бере аларымызға нық сенеміз.


5

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

ƏРБІР КҮНІМІЗ БЕРЕКЕЛІ ● Жолдау жауапкершілігі

Негізгі ўстаным – жылдыѕ бас ќўжатын жїзеге асыру Марат ОРАЗАЛИ,

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Алматы облысы бойынша департаментінің басшысы – Тəртіптік кеңес төрағасы.

Ќай сала їшін де маѕызы зор қоғамға оң əсері мен жақсы істерге үлесін көбірек қоса алады.

Арманымыздың асқары, бақытымыздың бастауы болған Тəуелсіз еліміздің тірегі – татулық, бірлік, өзара келісім. Біз – «бірлік бар жерде тірлік бар» деген текті бабалардың ұлағатын санаға сіңірген ұрпақпыз. Елбасының дəстүрлі Жолдауында айтылған негізгі ой, ортақ идея осыған саяды.

ЖОЛДАУ ЖƏНЕ ОТБАСЫ ЌЎНДЫЛЫЄЫ

Ержан қажы МАЛҒАЖЫҰЛЫ,

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти.

ЖОЛДАУ ЖƏНЕ БІРЛІК Мəңгілік Ел идеясының астары на үңілсек, ол біздің дəстүріміз, əдебие тіміз бен мəдениетіміздің қайта түлеп, жаңғыруы, дініміз бен тіліміздің өркендеуі. Президентіміз барша қазақстандықтарды осынау игі істі, ортақ мақсатты жұрт болып жұмылып жүзеге асыруға үндеді. Шын мəнінде, Мəңгілік Ел идеясы – тереңнен толғанып, əріден ойла нып қабылданған шешім. Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы Жолдауы халқымызға қанат бітіріп, жастарымыздың жігерін оятты. Елбасы біздің бағдарымыз – бірлік екенін осы Жолдауда тағы да шегелеп айтты. Ислам діні адамдар арасында алауыздыққа жол бермейді. Біздің əрбір жетістігіміз Алланың қалауымен Тəуелсіздігіміздің арқасында жүзеге асуда. Бұл – біздің бірлігіміздің жемісі.

ЖОЛДАУ ЖƏНЕ ЌАЙЫРЫМДЫЛЫЌ Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) үмбетіне осы өмірді рухани құндылықтарды байытуға, адамдар арасында мейірімділікті жаюға, кешірім жолын ұстанып, ғұмырымызды ізгілікке арнауды өсиет еткен. Елбасы бір сөзінде мүгедектерді жұмыспен қамту мəселесін айтып өтті. Осы бағытта мешіт имамдары қайырымдылық шараларын ұйымдастырып келеді. Діни басқарма 2014 жылы үш бағыт бойынша жұмыстарға басымдық бермек. Бірінші – бірлігімізге сына түсіріп, бүлік шығарып жүрген діни ағымдардың əрекетіне тосқауыл қою. Екінші – уағыз-насихат жұмысын жандандыру. Үшінші – қайырымдылық іс-шараларды ұйымдастыру. 2014 жылы барлық мешіттерде қайырымдылық акциялары ұйымдастырылады.

ЖОЛДАУ ЖƏНЕ САЛАМАТТЫ ҐМІР Баршаңызға белгілі, Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев биылғы дəстүрлі

Жолдауын «Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» деп атады. Халқымызды бірлік пен ынтымаққа, өзара түсіністік пен келісімге, патриотизм мен білім алуға үндеген Жолдауда бірқатар мəселелер көтерілді. Жолдау – бағдарламалық құжат. Сондықтан онда айтылған əрбір сөздің мəні мен мазмұны терең. Ал Жолдауға қолдау білдіріп, оны орындау – баршаға ортақ игі іс. Президентіміз 90 минут баяндаған Жолдаудың саламатты өмір салтын қа лып тастыруға қатысты айтылған бастамаларға тоқталуды жөн көріп отырмын. Елбасы биылғы Жолдауда: «Саламатты өмір салтының орнығуы, медицинаның дамуы қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығын 80 жасқа дейін арттырады. Қазақстан медициналық туризмнің жетекші еуразиялық орталықтарының біріне айналады. Озық жəне бəсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін құру аяқталады», деп атап өтті. Иə, Елбасы жастарға əрдайым спортпен шұғылдануды насихаттап келеді. Ол үшін ең алдымен өзі үлгі болып, шаңғы тебу мен теннис ойнаудың қыр-сырын сұхбаттарында жиі сөз етеді. 1 желтоқсан – Тұңғыш Президент күнінде отандық телеарналардан Елбасы жайлы көркем фильм көрсетілді. Елбасы жайлы түсірілген фильмде Президентіміздің спортты өзіне серік етіп, саламатты өмір салтын қалыптастыруға ең алдымен өзі бастамашыл болғаны баршаға аян. Нұрсұлтан Назарбаевтың жұмыс кестесі оның спортпен шұғылдануымен басталатыны көркем фильмде жария етілді. Президент бір сұхбатында: «Спорт адамға сергектік сыйлайды. Сергек адам жұмысты өндіріп істейді», деген болатын. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) өз үмбетіне, яғни сіз бен бізге суға жүзуді, атпен серуендеуді, күресуді, садақ атуды насихаттаған. Алла Елшісі (с.ғ.с.) бір хадисінде: «Əлсіз мұсылманнан күш ті мұсылман қайырлы. Бірақ екеуінде де қайыр бар», деген. Хадистен түсінгеніміздей, күшті мұсылман əрқашан сергектік қасиетімен

Президентіміз биылғы Жолдауында отбасы құндылықтарын, адамдар арасындағы мейірім мен сүйіспеншілікті ерекше атап өтті. «Отан – отбасынан басталады», деген ұлағатты ұғым бар. Отбасында тыныштық пен татулық сақталса, онда Отанымыз көркейіп, ізгі ниетімізге жетеміз. Отбасы – отағасына аманат. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хади сінде əрбір адам өз ортасына, отбасына жауапты екенін айтқан. Ал қасиетті кітабымыз – Құранда: «Сендерге, оған тұрақтауларың үшін өз жыныстарыңнан жұбайлар жаратып, араларыңа сүйіспеншілік, мейірімділік пайда қылғандығы да Оның белгілерінен. Сөз жоқ, осыларда ойланған елге белгілер бар» (Рұм сүресі, 21-аят), деп баяндалған. Ислам діні отбасында, қоғамда, мемлекетте бірлік пен ынтымақ орнатуға үндейді.

ЖОЛДАУ ЖƏНЕ СПОРТ Елбасы Жолдауына мəн беретін тағы бір жайт: ол – спортпен шұғылдану, дұрыс тамақтану. Президент былай деді: «Денсаулық сақтау саласындағы басты басымдық – алғашқы медициналық-санитарлық көмекті дамыту. Міндетті медициналық сақтандыру енгізу мəселесін зерттеген жөн. Мемлекеттің, жұмыс берушілердің жəне қызметкердің денсаулық үшін ортақ жауапкершілігі – медициналық қызметтің барлық жүйесінің басты қағидаты. Спортпен шұғылдану, дұрыс тамақтана білу, жүйелі профилактикалық тексерілу – аурудың алдын алудың негізі». Жуырда Діни басқарма мен Алматы қаласы Орталық мешіті өкіл имамдар арасында футболдан жолдастық кездесу өткізді. Мұндағы мақсат – діндарлар арасында спортты насихаттау, саламатты өмір салтын қалыптастыру. Осындай іс-шаралар алдағы уақытта да жиі ұйымдастырыла береді деген сенімдеміз. Барша адам баласы жалғыз Жаратушының бар екенін мойындайды жəне Одан асқан Құдірет иесі жоқтығына күмəн келтірмейді. Бəрімізге жер, дүние, аспан, ғаламшар ортақ. Ендеше, қысқа өмірде араздасып емес, ардақтасып, дұшпандасып емес, достасып, береке мен бірлікте ғұмыр кешкеніміз абзал. Өйткені, имандылық салтанат құрған қоғамда азғындық пен арсыздықтың қайсы түріне де орын қалмасы анық. Жаратушы Иеміз баршамызды жақ сылықта, сауапты істерде, ел игілігі жолындағы жұмыстарда, берекелі басқосуларда жолықтырғай! Əмин!

● Оқырман ойы

Ел болашаєы – білімді ўрпаќ Назгүл ХЕЛИЛОВА,

Долайты орта мектебі музыка пəнінің мұғалімі.

Елбасы Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында алдағы үш жылда мектеп жетіспеушілігін жойып, білім ордаларын мүмкіндігінше екі ауысымға ауыстыру керектігін, 2020 жылға қарай Қазақстандағы 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамту жоспарланғанын айтып

өтті. Сондай-ақ, оқушыларға заманауи бағдарламалар мен оқыту əдістемелерін, білікті мамандар ұғындыруының маңыздылығы, орта білім беру жүйесінде жалпы мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегідей оқыту деңгейіне жеткізу керектігін шегелей түскені мəлім. Мектеп түлектері қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін білуі, сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдауға машықтануы да қажет. Оқу үлгерімі жоғары студенттер мен оқушыларға қолдау көрсетудің

тиімді жүйесін құру қажеттігін алға тартты. Мұның өзі жас жеткіншектерді қолдап, жас ұрпақтың алаңсыз білім алуы үшін қолға алынып отырған игі іс. Білім сапасын көтеріп, мұғалім беделін арттыру, жаңа мектеп, балабақша салу сынды жұмыстар Елбасы тапсырмасына сəйкес, кезеңкезеңімен өңірімізде жүзеге асырылуда. Өткен жылы ауданымызда салынған жаңа №4 орта мектеп пайдалануға берілсе, 2 балабақша ашылып, М.Таипов атындағы мектеп күрделі жөндеуден өтті. Елбасы Жолдауында 2015 жылғы

1 шілдеден бастап білім беру саласындағы қызметкерлердің жалақысын 29 пайызға дейін өсіру ұстаздар жұмысына соны серпін береді. Мұғалімдер мерейін үстем етіп, келешектен зор үміт күттірген Жолдауға қашанда қолдау көрсету біздің басты міндетіміз. Елбасы Жолдауын алдымен қолдаушы да, жалғаушы да ұстаздар қауымы болмақ. Өйткені, біз мұғалімдер оқушыларға дұрыс бағыт-бағдар бере отырып, еліміздің болашағын қалауға атсалысушылармыз. Қазақстанның келешегі – білімді ұрпақ. Алматы облысы, Ұйғыр ауданы.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қа зақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты халыққа Жолдауында мемлекеттік қызметкерлер еліміздің даму стратегиясының негізгі ұстанымын ұғынып, мəнін терең түсініп, оны іске асыруда жігерлілік танытуы қажеттігін ерекше атап өтті. Халқымыздың əл-қуаты мен дəулетінің артуымен бірге мемлекеттік қызмет саласындағы айбынды жобалар іске асырылып жатқаны бізді қуантады. Реформа аясында қалыптасқан мемлекеттік қызметкерлердің «А» жəне «Б» корпустарына Жолдауда айтылғандай, үлкен жауапкершілік пен міндеттер жүктелген. Бұл міндеттерді мемлекеттік қызметкерлер болашақта зор сеніммен орындап шығатынына еш күмəн жоқ. Жолдауда «Б» корпусындағы мем лекеттік қызметкерлердің жалақысын 2015 жылы 15 пайыз, 2016 жылы тағы да 15 пайызға көтеру туралы Елбасының шешімі мемлекеттік қызметкерлерге жасалып отырған қамқорлықтың шынайы көрінісі деп білеміз. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аумақтық бөлімшелеріне мемлекеттік қызмет саласындағы саясатты іске асыруда үлкен жауапкершілік артылған. Мемлекеттік қызметкерлердің Ар-на мыс кодексі талаптарын қатаң сақтап, берік ұстануымен қатар сыбайлас

жемқорлыққа қарсы тұруы шарт. Сондықтан оларға моральдық қолдау көрсетіп, əрбір мемлекеттік қызметшіге тəн этиканы сақтау, қалыптастыру бағытында жұмыстарды жүйелі жүргізу біздің алдымызға қойылған міндет. Алматы облысындағы 7 мыңнан аса мемлекеттік қызметкердің заңнама шеңберінде төл міндетін атқаруын бақылау барысында өңірдегі Тəртіптік кеңестің жұмысы маңызды. Адал, қарапайым, əділетті мемлекеттік қызметкердің қоғам мен халық тарапынан үлкен қолдауға ие болатыны сөзсіз. Ұлтына, дініне, шығу тегіне қарамай əрбір азамат мемлекеттік қызметке кіруге құқы лы. Бүгінгі мемлекеттік қызметке ірік теу дегі ашықтық, теңдік, заңдылық қағидаттарының үстемдік алуы халық тарапынан мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік билікке деген сенімінің артып келе жатқанын көрсетеді. Алматы облысындағы жағымды үрдіс ретінде мемлекеттік қызметке кірем деушілердің басым бөлігін жастар құрап отырғандығын ерекше атап өтуге болады. Мемлекеттік қызметке

келіп, жұмыс істеймін деген азаматтар ойында бір ғана мəселені ұстау қажет, ол мансап, билікқұмарлық емес, тек елге деген адал қызмет. Адалдық пен жауапкершілігі бар азаматтар əрдайым, кəсіби өсіп-жетілуіне Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет саласына қатысты заңнамада кепілдік берілген. Мемлекеттік қызмет саласын да жасалған реформа нəтиже сінде бүгінгі күні Алматы облысының аудандары мен қалаларында персоналды басқарудың бірыңғай жүйесіне көшу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл жаңашылдықтың басты мақсаты жергілікті жерлердегі кадр саясатының тиімді əрі нəтижелі іске асуын қалыптастыруға бағытталып отыр. Бүгінгі күні Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызмет істері агенттігі Алматы облысы бойынша депар таментінің қызметкерлері тарапынан жергілікті деңгейде құрылған персоналды басқару бөлімдерінің жұмысын жетілдіру мақсатында қажет ті ақпараттық, əдістемелік көмектер көрсетіліп, қажетті шаралар ұйымдастырылуда. Бұл бағыттағы ұйымдас ты ру шы лық шаралар алдағы уақытта да белгі ленген жүйемен іске асатын болады. Алдымызға қойылған міндетті орындау үшін бізде Елбасы айтқандай бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ болуы шарт. Елбасы 2050 жылға дейінгі еліміздің дамуының басым бағыттарын айқындап берді. Ұлтымыз үшін маңызды бұл Стратегиялық құжатты бір мүдде аясында іске асыруға кіріссек, алатын асуларымыз биік болмақ.

Алматы облысы.

● Жолдауға – қолдау

Сындарлы пікір, таєылымды талќылау Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Елбасы Н.Назарбаевтың халыққа арнаған Жолдауы облыс бастауыш партия ұйымдары арасында кең қолдау тауып отыр. Нұротандықтар жиналыс тарда білім беру, денсаулық сақтау, асыраушысынан айырылған мүгедектік бойынша əлеуметтік жəрдемақы алу, оның мөлшерін көбейту, ауыл шаруашылығын, кəсіпкерлікті дамыту мəселелері бойынша жан-жақты талқылаулар ұйымдастырды. Сындарлы пікір алысулар «Мəмбетов жəне К» командиттік серіктестігі жанынан құрылған бастауыш партия ұйымында өтті. Ұйым жетекшісі Еркебұлан Мəмбетов өз сөзінде агроөнеркəсіп кешенін инновациялық бағытқа

түсіру, шағын жəне орта бизнес түріндегі жаңа өңдеу кəсіпорындар желісін құру, шаруа қожалықтарын қаржыландыру жайларына кеңінен тоқталды. Ол серіктестіктен нақты мысалдар келтіре отырып, мал шаруашылығын өркендетуге бизнесті несие арқылы қолдауға қолайлы жағдайлар туғызылғанын атап өтті. Ауылдық жерлердегі сапалы білім мəселесі нұротандықтардың назарына алынуы тиіс. Елбасының балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамту, оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеру жөніндегі тапсырмаларына жұмыла атсалысуымыз керек, деді жиында сөйлеушілер. «Риэлт Сервис» ЖШС бастауыш партия ұйымының мүшелері мүгедектерді қолдау, сыбайлас

жемқорлықпен күрес, медицинаны дамыту жайларын кеңінен сөз етті. Мен кəсіпкер ретінде шағын жəне орта бизнесті дамытуға арналған блогына ерекше назар аударғым келеді. Бұл мəселеге Жолдауда ерекше мəн беріліп, ХХІ ғасырдағы Қазақстанды индустриялық жəне əлеуметтік жаңғыртудың басты құралы ретінде аталды. Ел экономикасында оның үлесі артқан сайын дамуымыз да орнықты бола түсетінін күнделікті тəжірибе көрсетіп отыр. Жаһандық рейтингке сəйкес, бизнесті жүргізуге ең қолайлы жағдайы бар елдер тобына кіруіміз бұл үрдісті кеңінен өрістетуге зор мүмкіндіктер береді. Міндетті медициналық сақтандыруды енгізу жайы тікелей жұмыс берушілерге де, қызметкерлерге де үлкен жауапкершілік жүктейді, деді ЖШС директоры Сайран Хамзин жиналғандарға арнаған сөзінде. Ең ауқымдағы мұндай талқылаулар аудандарда да ұйымдастырылды. Солтүстік Қазақстан облысы.

Аќпараттыќ топ Алматы гарнизонында Алматы гарнизонында Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің ақпараттық-насихат тобы Елбасының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру шаралары шеңберіндегі жұмысын бастады. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасары – Тəрбие жəне идеологиялық жұмыстар департаментінің бастығы, полковник Мұхамеджан Таласов жетекшілік ететін ақпараттық-насихат тобы Алматы гарнизонының əскери қызметшілеріне Жолдаудың негізгі басымдықтарын түсіндірді. Əскери бөлім командирлері, əскери оқу орындары мен мекеме бастықтары Елбасы – Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысының Жолдауын талқылады. – Мемлекет басшысының Жолдауы – стратегиялық құжат, еліміздің 2050 жылға дейінгі даму жолын айқын дайтын нақты тап сыр малардан тұратын бағдарлама. Еліміздің кез келген

азаматы еңбегімен, жұмыстағы тəжірибесімен тəуелсіз елдің өсіпөркендеуіне өз үлесін қосуы керек, – деп атап өтті топ жетекшісі. Алдағы күндері ақпараттықнасихат тобының мүшелері жергілікті билік органдарының басшылығымен кездесіп, Қа рулы Күштермен өзара іс-қимыл ұйымдастыру жəне жастар ды əскери-патриоттық рухта тəрбиелеу мəселелерін пысықтайды. Сондайақ, олар əскери қызметшілердің

тыныс-тіршілігімен, олардың отбасыларымен танысады. Топ құрамындағы Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамблі əскери бөлімдер мен оқу орындарында болып, өз өнерлерін көрсетеді. Елбасы Жолдауын түсіндіруге арналған топтың Алматы гарнизонындағы жұмысы 8 ақпанға дейін жалғасатын болады. «Егемен-ақпарат».


6

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

«KazSat-3» ўшар кїн алыс емес Кеше Ұлттық ғарыш агенттігінде Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаевтың қатысуымен кеңейтілген алқа отырысы өтті. Басқосуда аталған ведомствоның өткен жылғы қызметінің қорытындылары мен биылғы міндеттері туралы негізгі баяндаманы агенттік төрағасы Талғат Мұсабаев жасады. Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Тіл – Мəѕгілік Елдіѕ алтын арќауы «Нұр Отан» партиясы жанындағы мəдениет пен өнерді дамыту мəселелері жөніндегі «Мирас» қоғамдық кеңесінің отырысында Елбасы Жолдауынан туындайтын міндеттер жан-жақты талқыға түсті. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Аталған қоғамдық кеңестің негізгі мақсаты – халқымыздың рухани-мəдени мұрасын сақтап, осы салалардағы өзекті деген мəселелерді шешудегі тетіктерді қарастыру. Мəдениет пен өнерді дамыту саласындағы мем лекеттік саясатты жүргізу кезінде «Нұр Отан» партиясының, мемлекеттік органдардың жəне азаматтық қоғамның келісілген іс-əрекеттерін қамтамасыз ету. Мəжіліс депутаты Мəулен Əшімбаев басқаратын кеңеске Əкім Тарази, Мырзатай Жолдасбеков, Қуаныш Сұлтанов, Нұрлан Оразалин, Сауытбек Абдрахманов, Бекболат Тілеухан, Тұңғышбай Жаманқұлов сияқты өзге де белгілі мəдениет жəне өнер қайраткерлері мүше болып отыр. Кеңес отырысында алдымен сөз алған «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек барлық ұлттардың өзіндік ерекшелігін сақтай отырып, қазақ тілі мен мəдениетін жəне дəстүрін дамыту партияның стратегиялық басымдығы екенін, сондай-ақ, идеологиясының негізгі бағдары болып табылатынын атап көрсетті. Сондықтан да төл мəде ниетіміздің жауһарлары: айтыс тың, қазақша күрестің, бүркітшілер фестивалінің жəне көкпардың ұйымдастырылуына мақсатты түрде мұрындық болып, оларды өз қанаттарының астына ала бастады. Партия Төрағасының бірінші орынбасары бұл ретте «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясының түп негізі – мемлекеттік тілдің өркендеуі де бұдан былай партияның

жіті қадағалауында болатынын баса айтты. «Нұр Отанның» Саяси бюро кеңесінің отырысында мемлекеттік тілді дамыту мəселелеріне байланысты Елбасы берген тапсырмаларды орындау жайы жан-жақты талқыға да түскен. Үкіметте өткен арнайы жиын барысында қазақша білім алатын студенттер мен оқушылардың арасалмағы артқандығы, əйтсе де құзыретті органдардың берілген тапсырмаларды дер уақытында орындамауы, қолда бар мүмкіндікті пайдалана алмау жəне өз арамызда жалтақтық психология əлі де барлығы нақты көрсетіліпті. Əсіресе, тиісті мемлекеттік органдарға ащы сын айтылғаны да назардан тыс қалған жоқ. Білім жəне ғылым министрлігінің мəліметіне сүйенсек, қазіргі таңда қазақ орта мектептерінде оқитын өзге ұлт өкілдері балаларының саны 35 мыңнан асқан. «Бұл дегеніңіз, солардың ата-аналарының, туыстарының ұлт болашағы жасампаздығына сенімі кəміл екенін білдіреді жəне Елбасы саясаты жемісінің нақты көрінісі», деді Бауыржан Қыдырғалиұлы. Ол осы орайда мемлекеттік тілді дамыту ісіне интеллектуалдық қолдау көрсетіп, партиялық бақылауды күшейту мақсатында қоғамдық ұйымдар мен тиісті ғалымдарды, мемлекеттік органдардың бірінші басшыларын қатыстыра отырып, əр екі-үш ай сайын «Мирас» алаңында талқылау өткізуді ұсынды. Мəжіліс депутаты Қуаныш Сұлтанов «Мəңгілік Ел» ұлттық идея екенін айта келіп, сана тəрбиесіне дұрыстап көңіл бөлінбей келе жатқанына назар аударды. Қазіргі таңда мемлекеттік

тілді дамытуға ешқандай кедергі жоқ. Əйтсе де балаға, оны тəрбиелеп отырған ата-анасына «сен мемлекеттік тілде сөйлесуің керек» деп ықпал ететін күш табылмай отыр. Жас ұрпақтың тілін реттеу үшін оқулықтарды жөнге келтіру, балаларға тəн тілді қалыптастыру мəселесі шешімін таппай келеді. Оқулықтарды оқушы түгіл педагогтар түсіне бермейді, сондықтан кеңестің осы мəселеге ықпалы маңызды. Бұдан кейін сөз алған Мəжіліс депутаты Алдан Смайыл мəдениетте нелерді басты мəселе етіп көтеру жайын сөз етті. Мəңгілік Ел бола алатынымызды дəлелдеу керек болса, қазақ мəдениеті адамзатқа танылуы керек дегенді баса айтты. Сондықтан да «Қазақфильм» компаниясына ерекше назар аудару керек. Қазақ тарихын, соның ішінде тұлғаларын серияларға шығаратын уақыт жетті. Сондайақ, депутат қазақ классикалық əдебиетін əлемнің белді тілдеріне аудару мəселесін шешу қажеттігін ортаға салды. Тарихты зерттеуді өзге елдердің тарихшыларына сүйеніп, зерттеу орынсыз екенін алға тартты. Сол үшін ғылымизерттеу орталығын салу мəселесі көтерілгелі біраз болды, алайда, шешімін таппай келеді. «Мирас» қоғамдық кеңесінің маңызына ерекше тоқталған Сенат депутаты Нұрлан Оразалин «тарихты тану арқылы ұлтты тану, ұлтты тану арқылы соның мəңгілігін қамтамасыз ету» деген сөз Елбасының аузымен айтылғандығын ортаға салды. Еуразия кеңістігінде пайда болған жаңа Астананың ең үлкен қақпасы «Мəңгілік Елдің» қақпасына кіріп келе жатырсыз деген концепция осыдан біраз бұрын материалдық құндылық ретінде өмірге келгендігі де ерекше аталды. Сонымен бірге, сенатор «Аударма» баспасы арқылы қазақтың классикалық əдебиетін ағылшын, француз жəне орыс

Малайзия тарапыныѕ ќызыєушылыєы Малайзияның құрылыс индустриясын дамыту жөніндегі кеңесінің бас директоры Дато Сри Джуддин Абдул Каримнің басшылығымен малайзиялық делегация жұмыс сапарымен (CIDB) Қазақстанда болды. Малайзияның құрылыс индустриясын дамыту жөніндегі кеңес делегациясы (CIDB) құрылыс саласын реттейтін жəне малайзиялық құрылыс компанияларының шетел жобаларына қатысуы мəселелері бойынша келіссөздер жүргізуге өкілетті маңызды мемлекеттік орган болып табылады. Малайзия делегациясының құрамына «CIDBHoldingsSdnBhd» кеңесінің «KazariahEnergyLLP» қазақстандық-малайзиялық кəсіпорынмен бірлескен компания басшылары жəне Малайзияның Қазақстандағы елшілігінің қызметкерлері кірді. Сапар аясында Малайзия делегациясының Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары – ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесінің комиссары Рəпіл Жошыбаевпен жəне «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Ермегияевпен кездесуі өтті. Əңгіме барысында соңғы кездегі Қазақстан мен Малайзия арасындағы екіжақты қатынастардың даму қарқыны атап өтілді.

Р.Жошыбаев қазақстандық-малайзиялық достық байланыстардың даму динамикасын атап өте отырып, ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуде Астананың кандидатурасына қолдау көрсеткендері үшін алғыс айтты жəне малайзиялық компаниялар көрмеге дайындық шеңберінде жаңа технологиялар мен инновациялық шешімдер саласындағы жетістіктерді лайықты көрсете алатындарына сенімін білдірді. Т.Ермегияев ұлттық компания алдында тұрған міндеттер мен көрмені өткізу бойынша дайындық жұмыстары туралы айтып берді. Ол, сондай-ақ, компания инновациялар мен жаңа технологияларды енгізу жобаларын іске асыру үшін əріптестер тарту жөніндегі мəселелерге үлкен мəн беретінін айтып өтті. Атап айтқанда, қазірден Samsung, HP жəне т.б. осындай компаниялармен келіссөздер жүргізіліп жатыр. Қазақстандық тарап жел қондырғыларын енгізу мəселелеріне назар аударды: көрменің бас павильоны аумағында бірнеше қондырғы салу жəне Қазақстанның астанасынан алыс

тілдеріне аудару мəселесін көтеріп, оған қаржы қарастыруды жəне тəржімалау мəселесін дамытуды ұсынды. Белгілі қоғам қайраткері Бекболат Тілеухан қазақ тілінің шешімі намыста жатқандығын, ал талап бар жерде шешілмейтін мəселе болмайтынын нақты мысалмен жеткізді. Білім жүйесіне қатты шүйліккен қоғам қайраткері ресейлік рубльге торай сатып алатын есептік мысалдарды алға тартып, оқу лықтардағы олқылықтарға қынжылысын жеткізе отырып, осы мəселенің шешіміне ықпал етуді партия басшылығынан сұрады. Қазақстан Театр қайраткерлері одағының төрағасы Тұңғышбай Жаманқұлов елімізде қазіргі таңда 54 театрдың барлығын ортаға салды. Алайда, сол өнер ордаларындағы қойылымдардың тақырыбы, эстетикалық талғамы, интеллектуалдық өрісі, тақырыптары жəне басқаларымен айналысып жатқан ешкім жоқ. Əсіресе, орыс театрлары Ресейдің қойылымдарын қойып келеді жəне де актерлер мен режиссерлер де сол жақтан келіп жататын көрінеді. Олай болса Қазақстан мемлекетінің проблемаларын өнер тілімен, патриоттық сезіммен жеткізуді орыс театрларына сіңіру мəселесі өткір айтылды. Елімізде небəрі тоғыз қуыршақ театры бар екені алға тартылды жəне оның өзінің алтауы орыс тілінде екен. Отырыста, сондай-ақ, Сенат депутаты Ақан Бижанов, Қыздар педагогикалық университетінің ректоры Динар Нөкетаева, жазушы-драматург Сұлтанəлі Балғабаев, «Егемен Қазақстан» республикалық газеті акционерлік қоғамының президенті Сауытбек Абдрахманов өз ойларын ортаға салды. ––––––––––––––––––

емес жерде осындай тағы 100-ден аса қондырғы орнату жоспарлануда. Д.Карим өз кезегінде бұл салада үлкен тəжірибесі болғандықтан, оның елі жел энергиясын пайдалану бойынша қондырғыларды салуда белсенді атсалысуға дайын екенін жеткізді. Бұдан бөлек, малайзиялық тарап туристерге сапалы қызмет көрсетуде маңызды рөл атқаратын, Астана үшін экологиялық таза технологияларды пайдалану мен көлік инфрақұрылымын дамытуға қатысты жобаларға мүдделілік танытты. Сапар шеңберінде малайзиялық делегацияның Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешевпен, Өңірлік даму министрі Болат Жəмішевпен, Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетовпен, Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің жауапты хатшысы Бейбіт Атамқұловпен, Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы Наталья Коржовамен, «KAZNEX INVEST» Экспорт жəне инвестиция жөніндегі Ұлттық агенттігі» АҚ басқармасының төраға орынбасары Қайрат Қармановпен жəне басқа да іскер топ өкілдерімен кездесулері өтті. Малайзиялық делегация сапары бағдарламасының маңызды бөлігі «KAZNEX INVEST» ЭИҰА» АҚ пен «CIDBHoldingsSdn.Bhd.» кеңесінің инвестициялық бөлімшесі арасында Ақпарат алмасу саласындағы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қою болды.

Ресми салтанаттан кейін болған сұхбатта Сербия Президенті қазақстандық дипломатты тағайындауымен құттықтай отырып, кəсіби дипломатиялық

салада табыстар тіледі. Бұл ретте, ол саяси үнқатысудың дос тық сипаттылығын ерекше атап, Қазақстан мен Сербия арасындағы екіжақты

қарым-қатынастардың жайкүйіне жоғары баға берді. Сербия басшысы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевқа ізгі тілектерін жолдап, Елбасын Белградқа ресми сапармен келуге шақырды. Н.Рүстемов, өз кезе гін де, Қазақстанның Сербия Республикасымен конструктивті жəне өзара тиімді ынтымақтастықты жалғастыруға, сауда-экономикалық, инвес тициялық, мə де нигуманитарлық өзара іс-қимылды

Намысќа ќайраќ «Жас тўлпар» жайлы жаѕа кітаптыѕ тўсаукесер рəсімі Алматыдаєы Т.Жїргенов атындаєы Ќазаќ ўлттыќ ґнер академиясында болып ґтті

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

«Егемен-ақпарат».

Сенім грамотасын тапсырды Белград қаласында «Сербия» Республикалық сарайында Қазақстан Республикасының Мажарстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі жəне Сербия Республикасында елшілік міндетті қоса атқарушы Нұрбах Рүстемов Сербия Республикасының Президенті Томислав Николичке Сенім грамотасын тапсырды, деп хабарлады ҚР СІМ-нің баспасөз қызметі.

«Мемлекет басшысы өзінің биылғы Қазақстан халқына Жолдауында отандық ғарыштық саланы құрудың маңыздылығына ерекше көңіл бөлді. Президенттің «Қазақстан-2050» Стратеги ясында ғарыш саласын дамыту жөнінде берілген тапсырмаларын орындай отырып, есеп беру кезеңінде Қазғарыш стратегиялық жоспарының «Ғарыш инфрақұрылымын құру жəне дамыту» жəне «Ғарыш қызметінің ғылыми жəне ғылымитехнологиялық базасын дамыту» сынды екі негізгі бағыты бойынша бірқатар ғарыштық жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асыру жұмыстарын жалғастырды», деді Ұлттық ғарыш агенттігінің төрағасы Талғат Мұсабаев. «KazSat» байланыс жəне хабар тарату ғарыштық жүйесін құру аясында үш жоба жүзеге асырылуда. Қазіргі таңда «KazSat-2» қалыпты жұмыс істеп тұрса, оның жүктемесі 63 пайыздан асқан. Спутниктің ресурсын Қазақстанның 11 байланыс операторы пайдаланып, 2 млрд. теңгеден астам сомада қызмет көрсетілген. «KazSat-3» спутнигін құру мен ұшыру жобасы бойынша жұмыстар «Академик М.Ф.Рештенёв атындағы ақпараттық спутниктік жүйелер» ресейлік

жетекші ғарыш компаниясымен жасалған келісімшарт аясында жүргізілуде. 2013 жылы «KazSat-3» спутнигін жалпы құрастыру мен сынау жұмыстары аяқталған. «KazSat-3» ғарыш аппаратын «Байқоңыр» ғарыш айлағынан 2014 жылдың 30 сəуіріне дейін ұшыру жоспарланып отыр. «KazSat» спутниктерін басқару бойынша резервті жерүсті кешенін құру жұмыстары аяқталып, ол өткен жылғы маусым айында іске қосылған. Дəлдігі жоғары спутниктік навигация жүйесі жобасы шеңберінде өткен жылы теңіз локальды дифференциалды станса сы құрастырылып, тұрақты пайдалануға берілген. Дифференциалды түзету жəне мониторинг орталығы іске қосылып, ол тəжірибелік пайдаланудан өткізілген. Дифференциалды стансаларда 50 отандық тəжірибе жасалып, олар Қазақстан аумағы бойынша орналастырылған. Тағы бір аса маңызды жоба «Бəйтерек» ғарыштық зымыран кешенін құрастыруы болса, Қазақстан мен Ресей үкіметтерінің деңгейінде «Бəйтерек» кешенін «Зенит» зымырантасығышы негізінде құру жобасын жүзеге асыру бойынша бірлескен ісшаралар жоспары мақұлданған. Сонымен қатар, 2014-2016 жылдар ға арналған «Байқоңыр»

жандандыруға дайын екенін жеткізді. Сұхбат барысында, халықаралық проблематиканың негізгі аспектілері бойынша екі ел ұстанымдарының ұқсастығы айтылды. Сербия 2010 жылғы Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығын, сондай-ақ, еліміздің 2017-2018 жылдарға БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне кандидатурасын қолдауы берік достықтың нақты дəлелі болып табылады.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Осыдан жарты ғасыр бұрын Мəскеу шаһарында оқитын студент қазақ жастары құрған «Жас тұлпар» ұйымының дабысы көп жерлерге жеткені, дүбірі көп құлақтарға шалынғаны мəлім. Осынау қозғалыс Алаш арыстарының идеясын жалғастырып, ұлттық рухтың оянуына түрткі болғандығы жайында қазір əділ бағаланып, орынды айтылып та жүр. Ұлтын сүйген сол бір жас толқынның, жаңа толқынның серпілісі мүлгіген сананы селт еткізіп, азаттық жолындағы рух күресіне жаңа тыныс бергені анық. Ұйымның басында Мұрат Əуезов, Болатхан Тайжан, Алтай Қадыржанов сияқты білімді, өргек те сергек қазақ жастары тұрды. Ұлттық мүдде, болашақ ұрпақ, тіл мен діл тұрғысындағы ой-арман Мəскеу, Ленинград жəне басқа Ресей қалаларында оқитын қазақ жастарының басын біріктірді. Олар өздерінің кім екенін, ұлт тарихын, шыққан тегін, қазақтың қоғамда алар орнын білгісі келді. Сайып келгенде, сол жылдарда ұлт санасын ояту орайында жастұлпарлықтар атқарған жұмыс ұшан-теңіз. Бүгінгі тəуелсіздік биігінен қарағанда, «Жас тұлпар» қозғалысы» қазақ халқының азаттық жолындағы күресінің үлкен бір белесі деп қарастырған орынды болмақ. Олардың үлгісімен Қазақстанның көп аймағында жасырын үйірмелер, ұйымдар құрылған. 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне шыққан қазақ жастары жастұлпарлық намыскер де күрескер рухтан қуат алған. «Жас тұлпар» тарихқа айналса да, оның бүгінгі əрі келешек ұрпаққа берер үлгісі мол. Өткен жылдың қарашасында осынау қозғалыстың 50 жылдығы аталып

өтілді. Енді, мінеки, ХХ ғасырдың 60-70-жылдарындағы қазақ жастарының күресі туралы «Жас тұлпардың» дүбірі» атты салиқалы кітап жарық көріп отыр. Оның авторы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұстазы Əміржан Əлпейісовтің дерек терді саралап, сұрыптап, арғы-бергі тарихты байланыстыра жинақтап, байыпты ой қорытып, жақсы кітап жазып шыққандығы байқалады. Ең əуелі, кітаптың тұсаукесер рəсімін өткізуге неге өнер академиясының акт залы таңдалғанының басын ашып алайық. Бұрын бұл ғимарат Қазақ университетінің бас корпусы болғаны белгілі. 1966 жылы 5 ақпанда «Жас тұлпардың» серкелері Жазушылар одағында жиын өткізеді. Онда біраз пікірталас туғанға ұқсайды. Партияның Орталық Комитеті де жақын. «Жастұлпарлықтар» келесі күні, яғни 6 ақпанда жиынды жалғастыруға келсе, Жазушылар одағының есігі жабық. Кіргізбеуге нұсқау берілген. Сол кезде жақын жердегі университеттің əдебиет бірлестігінің жетекшісі, жас аспирант ғалым Мырзатай Жолдасбеков оларды өз оқу ордасының акт залына бастап алып келеді. Жиын жалғасып, өткір ой-пікірлер, жаңаша ұстанымдар айтылады, күрескер рух лаулайды. Түннің бір уағына дейін созылған жиын əн-күйге ұласып, «Менің Қазақстанымды» айтумен аяқталады. Олай болса, елу жылдан кейін жарық көріп, сол тарихты баяндаған «Жас тұлпардың» дүбірі» кітабының тұсауын кесуге кешегі 6 ақпан мен дəл сол Акт залы таңдалып алынуының мəнісі де сол екен. Тəуелсіздікті аңсаған мəскеулік жастардың қозғалысы Алматының да озық ойлы азаматтарының жүрегін тулатып, құлшындырғанға

кешенін бірлесіп пайдалану бойынша «Жол картасына» қол қойылған. Қазақстан ғалымдары ғарыштық зерттеулерге əлемдік деңгейде үлес қосатын бірқатар ірі ғылыми нəтижелерге қол жеткізген. Алғаш рет ғарыштық техника мен технологиялардың отандық үлгілері құрастырылған. Баяндамасы соңында агенттік төрағасы Т.Мұсабаев Елбасының алға қойған стратегиялық мақсаттарының маңызын атап өтті. Оған қол жеткізу үшін еңбек өнімділігі мен жұмыс сапасын едəуір арттыру қажет екенін де назардан тыс қалдырмады. «2014 жыл біз үшін өте маңызды əрі күрделі болмақ. Мəселен, тəуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет бір жылда 3 ғарыштық аппарат, яғни бір байланыс жасанды серігі мен жерді қашықтықтан зондтаудың екі аппараты ұшырылатын болады», деді ол. Алқа отырысын қоры тындылаған Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев Қазақстанның əлемдегі ең озық 30 ел қатарына кіру мақсаты аясында ведомствоның жұмысы өте маңызды екенін атап өтті. Сондай-ақ, елдің ғарыш қызметін дамыту жөнінде Мемлекет басшысы алға қойған міндеттерді жүзеге асыру бойынша Қазғарышқа нақты тапсырмалар берді.

ұқсайды. Нұрғиса Тілендиев дереу «Жас тұлпар» əнін тудырған. Шəмші Қалдаяқов, Асқар Сүлейменов, Мұқағали Мақатаев, Төлеген Тоқбергенов жəне басқалар тілектестігін білдірген. Осы тарихты тұсаукесер рəсімінде автор Əміржан Əлпейісов, Мұрат Əуезов, Мырзатай Жолдасбеков, жазушы Дулат Исабеков əдемі өрнектеп айтып берді. Бір қызығы, сол кездегі «Лениншіл жастың» редакторы Шерхан Мұртаза жас журналист, бесінші курс студенті Д.Исабековке осы жиыннан бір бет мақала жазуды тапсырады. Мақала жазылады. Шерағаң қол қойып нөмірге жіберуге қиналады. Мақаланы республика комсомолының бірінші хатшысы Өзбекəлі Жəнібековке «оқытып ал» деп Дукеңді тағы жұмсайды. Сөйтсе Өзағаң да ұзақ ойланғаннан кейін материалдың шекесіне: «Думай, Шерхан! Думаю, в этом нет надобности» деп сілтеме жазып сақтандырады. Сөйтіп, мақала шықпай қалады. Өзағаңның өйтуінің де сыры бар. Өйткені, «Жас тұлпардың» ісəрекеті, тірлігі Алматыда да біраз адамдарға ұнамайды. Бұларға КГБ да назар аударады. Республика деңгейіндегі партия дөкейлерінің бірі Мұрат Əуезовке: «Вот ты какой! Идеологияда не ақыларың бар сендердің?!» деп үстел соққаны жəне бар. «Жастұлпарлықтарды» одан арғы қудалаудан Дінмұхамед Қонаевтың ақылман байыптылығы ғана құтқарып қалған көрінеді. Жаңа кітаптың тұсауын кесу құрметін Мырзатай Жолдасбеков пен Мұрат Əуезов еншіледі. Лентасы қиылған жеті кітап өнер академиясына сыйға тартылды. Жазушы Софы Сматаев 1961 жылы Мəскеуде ұлы жазушы Мұхтар Əуезовтің жастарға айтқан өсиетін үлкен толғаныспен баян етті. «Жастұлпарлық» рухпен ашаршылық жайлы алғашқы романды жазған қаламгер Смағұл Елубай «Алаштың» үзілген жібін жалғаған бұл қозғалысты ешқашан ұмытпауға, қастерлеуге шақырды. Тұншыққан намыстың осылай аталуы, «Жас тұлпар» мен Желтоқсан мысалдары қазақтың пассионар ұлт екенін дəлелдейтіні туралы ой-толғам да көпшілік көңілінен шыққандай. «Жас тұлпар» рухында шыңдалған қазақ жастарынан ұлт мəдениетіне, қазақ қоғамының алғы легіне тамаша қайраткерлер шоғыры қосылды. Олардың бəрі əр саладағы белгілі тұлғалар, үлкен азаматтар. «Жас тұлпар» тарихы ұрпаққа өнеге. Ал осы тарихты баяндаған, ұлттық рухты асқақтатқан кітаптың құндылығында сөз жоқ. Тұсаукесер рəсімі «жастұлпарлықтардың», елі мен жерін сүйетіндердің мерекесіне айналды. Шын мəнісінде ине шаншар жер жоқ, лық толы зал əйгілі əнші, жастұлпаршы Сара Тыныштығұловаға қосылып «Менің Қазақстанымды» шырқады. Соның ішінде сіздің тілшіңіз де бар еді. АЛМАТЫ. ––––––––––––––––––

Суретті түсірген Юрий БЕККЕР.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Кəсіпорын ќайта жараќтандырылуда Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе мұнай құрал-жабдықтары зауыты Қазақстандағы машина жасайтын ең үлкен зауыттардың бірі. Бүгінде бұл кəсіпорын еліміздегі сорғы штангаларын шығарып отырған Қазақстандағы бірденбір өндіріс орны болып табылады. Зауыт өнімдерінің Қазақстан нары ғын дағы үлесі 80 пайызды құрайды. Кəсіпорын импорттың орнын басатын мұнай құралжабдықтарын өндіру мақсатында 2001 жылы пайдалануға берілген-ді. Бұл жоба алға қойған мақсатты орындауда қайтарымдылығын дəлелдеп үлгерді. Еліміздегі ірі мұнай компанияларына қажетті сорғы штангаларын, штанга жалғас тырғыштарын, сорғы-компрес сорлық құбырлар мен штангалық терең сорғыларды, т.б. құрал-жабдықтарды үздіксіз жеткізіп отырған зауыт өнімділігі жыл сайын артып, импортты ығыстырып келеді. Жылына 200 мың дана сорғы штангалары мен штанга жалғастырғыштарын шығаратын зауыт 2012 жылы өнімділігін екі есе ұлғайтудың алғышарттарын жасауда. – Өткен жылы «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша өнімдерді өңдеуге арналған автоматты желілер сатып алдық. Бұл өнімнің сапасы мен санын арттыруға мүмкіндік береді. Қазір жылына 200 мың дана сорғы штангаларын шығаратын болсақ, бұл желілерді іске қосу арқылы сорғы штангаларының өнімділігін 400 мыңға, штанга жалғастырғыштарын 500 мыңға арттыру көзделуде. Швейцарияда шығарылған жаңа заманауи қондырғының жалпы құны 7,775 миллион доллар тұрады. Бұл құралды алу үшін «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша несие берілді жəне сыйақы мөлшерлемесінің

бір бөлігі субсидияланды. Шынын айту керек, бұл бағдарламаның отандық өндірушілер үшін маңызы үлкен, отандық кəсіпорындардың серпінді дамуына, ел экономикасының ілгерілеуіне, жұмыс орындарының артуына септігін тигізеді, – дейді зауыт директоры Ғазиз Жандос.

Оның айтуынша, жаңа құрал-жабдықтар толықтай компью терлендірілген, яғни бұрын жиырма адам істейтін жұмысты енді екі-ақ адам атқара алады. Бірақ жұмысшылар саны қысқармайды. Бұрын станоктарда жұмыс істеген жұмысшылар өндірістің басқа буындарында еңбек ететін болады.

Дала жўмыстарына ќазірден дайын Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ақкөл ауданында биылғы көктемгі дала жұмыстарына 17 жауапкершілігі шектеулі серіктестік пен 87 шаруа қожалығы қатысады. Агломерациялық аймақта орналасқан өңір үстіміздегі жылы 140 мың гектардың дəнді дақылдары мен көпжылдық екпе шөп алқабын күтіп-баптайтын болады. Мұнда жаңа технологияны ендіріп, ауыл шаруашылығын əртараптандыруға айрықша назар аударылып отыр. Жауапкершілік жүгін айқын сезінетін диқандар қауымы ертеңгі қарбалас науқанға тиянақты дайындық жасады. Жоғары сапалы тұқым қоры жасақталып, қысқы

агротехникалық шаралар тиянақты жүргізілуде. Мемлекет тарапынан минералды тыңайтқыштар мен зиянкестерге қарсы дəрілер жеткілікті қорланған. Ауданның 12 шаруашылығында техникалар түгелге жуық жаңартылғанын үлгі етіп көрсетуге болады. Ал озат шаруашылықтар қатарындағы «Новорыбинский жəне К» ЖШС бұл мақсатқа 370 миллион теңге қаржы жұмсап отыр. Осы ретте Ақкөл ауданы «Азық-түлік келісімшарт корпорация сы» акционерлік қоғамы тарапынан алынған несие қаржысының жүз пайыздық қайтарымын қамтамасыз еткен өңір екендігін айта кеткен жөн. Ақмола облысы.

Игі іс басында шетел инвесторлары Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Облысқа баламалы энергетика саласында жұмыс істейтін бірқатар шетелдік компаниялардың басшылары келді. Strand Partners компаниясының директоры Амин Аджеми, United Green Group компаниясының инвестициялар жөніндегі директоры Альбрехт Фришеншлягер, Ecap Solution неміс компаниясының басқарушы директоры Маркус Хайс жəне қазақ стандық компаниялардың басшылары облыста қуаты 300 МВт құрайтын күн электр стансаларын салу жобасын талқылады. Талқылау барысында аталған жобамен облыс əкімі Кəрім Көкірекбаев та мұқият танысты. «Ecap Solution» неміс компаниясы ағымдағы жылы Жуалы ауданында қуаты 50 МВт құрайтын күн электр стансасын салуды жоспарлап отыр, олар оны 2015 жылы пайдалануға бермек. Жалпы, неміс компаниясы облыс бойынша қайта қалпына келетін энергия көздері саласында бірнеше жоба ұсынған. Соның ішінде, 2015 жылы 3 жоба, 2016 жылы 2 жобаны іске асыруды мақсат етуде. Күн электр стансаларының əрқайсысының қуаты 50 МВт-ны құрамақ.

7

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

Облыс əкімі ұсынылған инновациялық жобалардың маңыздылығына жəне аймақ экономикасына тың серпін беретіндігіне тоқталып, жобаға керекті инфрақұрылымды «Бизнестің жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүргізуді ұсынды. Сонымен қатар, инвесторлар аталған жоба бойынша «Тараз» ƏКҚ» АҚ жəне «КЕГОК» АҚ-пен ынтымақтастық қарым-қатынас орнатпақшы. Өңірде қазірдің өзінде 188 МВт құрайтын баламалы энергетика нысандары салынып жатыр. Бүгінде облыста осындай 5 жоба жүзеге асырылған. Үстіміздегі жылы Қордай жел электр стансасының 4 мегаватты құрайтын алғашқы кезегінің құрылысы аяқталады. Оның қуаты 2014-2015 жылдары 21 МВт-ға жеткізіледі. Сонымен қатар, инвесторлар қуаты 100 мегаватты құрайтын Жаңатас жел электр стансасының, 19,8 мегаватт қуаты бар Меркі ГЭС-нің каскады құрылысының жəне Жамбыл ауданындағы 24 мегаватты құрайтын күн электр стансасының құрылысын жүргізбек. Соның нəтижесінде алдағы жылдары облыстағы баламалы энергетиканың үлесі 40 пайызға жеткізілмек. Жамбыл облысы.

Зауыт жұмысшылары жаңа жабдықпен жаңа жылдан бастап жұмыс жасауда. Қазір Швей цариядан келген мамандар жергілікті жұмысшыларға жаңа жабдықпен жұмыс істеуді үйретіп, олардың жаңа технологияны тез арада игеріп кетуіне көмектесуде. Осы кəсіпорын ашылғалы

қызмет етіп келе жатқан тəжірибелі токарь Əміржан Жангелдиновтің айтуынша, бұлар өте жоғары дəлдікпен жұмыс жасайтын станоктар. Сондықтан да жұмысшыларға оның əр тетігінің қандай қызмет атқаратынын білу маңызды болмақ. Жұмысшылар кəсіби біліктілігі жоғары

«Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының тағы бір мүмкіндігі ауылды жерлердегі жұмыссыздық салдарын жойып, жеке кəсіпкерлерді қолдауды көздейді. Жеке кəсіпкерлікті ауылды жерде дамыту үшін толық жағдай жасалған.

мамандар болғандықтан, оларға жаңа қондырғыда жұмыс істеуге дағдылану аса бір қиындық тудырып отырған жоқ. Қазірдің өзінде көп нəрседен хабардар болып қалған байырғы жұмысшылар жаңа технологиялық желіде еңбек етуге төселіп қалды. – Зауыт басшылығы құралжабдықтарды жаңарту үшін бар күшін салып жатыр. Себебі, біздің өнімдер еуропалық стандартқа сай, бəсекеге қабілетті болуы тиіс. Кеден одағы аясында мұндай зауыттар саусақпен санарлық. Сондықтан ертеңгі күні біз басқа елдердегі кəсіпорындармен бəсе келесе алмасақ, онда нарықта қалу-қалмауымыз екіталай. Екіншіден, токарь, технолог мамандар, машина құрылысы, бағдарламалық басқару тетігін білетін жас жігіттер өте қажет. Неге екенін білмеймін, жастардың бұл салаға келуі өте аз, – дейді тəжірибелі маман. Қазір жаңа технологияларды енгізудің бірінші кезеңі аяқталған. Бұл өнімнің өзіндік құнын азайтуға, өндіріс қуатын арттыруға, өндіріс шығынын жəне өндіріс циклін азайтуға мүмкіндік береді. Сондайақ, өндірістегі қол еңбегінің үлес салмағын азайта түспек. Кəсіпорын басшы лығы өндірістік желілерді осылай бірте-бірте қайта жарақтандыра отырып, бəсекелестікке қабілетті өнім шығарып, өз өнімдерін экспортқа шығаруды да ойластыруда. Өндіріс орнында жұмысшы лардың еңбек етуіне қолайлы жағдай туғызылған. Жұмысшылардың еңбекақысы жоғары. Оларға əлеуметтік жеңілдіктер де қарастырылған. Облыста 32,5 мың бірлік шағын жəне орта кəсіпкерлік нысандары жұмыс істейді. Олардың басым бөлігі жобалық қуаттарына шығып, енді өнімнің бəсекеге қабілетті болуына назар аударуда. Ол үшін өндіріске заманауи озық технологияларды енгізу қажеттігі туындайтыны сөзсіз. Міне, сондай қадамға барып отырған кəсіпорындардың бірі «Ақтөбе мұнай құрал-жабдықтары зауыты» ЖШС-дегі ізденіс іздері осындай. Ақтөбе облысы.

Бірақ, несие тұтынушы пайызын төлеуге міндеттеледі. Алайда, қалған бағыттар бойынша қаржыланған шаруаларда мұндай жеңілдіктер қарастырылмаған. Егін, көкөніс, картоп өсіретіндер үшін мемлекеттен алған қаржының

күн тəртібінде өзекті де өткір тұрған мəселе қолдау барда жұмыс орындарын ашу. Əйтсе де, ауыл халқын жұмыспен қамту бірінші орында тұр. Бұл бағытта жұмыстар атқарылып жатыр. Сонымен қатар, алда бағдарлама аясында тыңнан

Ауылда да жеке кəсіпкерлік алєа басуда Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Кəсіп ашып, нəсібін көрем деушілер үшін мемлекет толығымен мүмкіндік туғызып отыр. Аталмыш мемлекеттік бағдарлама шеңберінде өткен жылы қалаға қарасты елді мекендерде тұратын 235 адам несие алып, өздерінің кəсіптерін ашқан. Мемлекет тарапынан қолдау тапқан кəсіпкерлерге 577 млн. 900 мың теңге көлемінде несие берілген. Қолда бар қомақты қаражатпен кəсіпкерлер есік-терезе, сүт өнімдерін өңдейтін цехтар ашты. Сондай-ақ, қатарларында егін шаруашылығымен шұғылданып отырғандары да бар. «Семей қаласы əкімдігінің жұмыспен қамту» МКМ директоры Тұрсынбек Шинжиннің айтуынша, қалада ауылды жерлерді дамыту мақсатында алғаш рет 2011 жылдың жартыжылдығында жұмысын бастаған бағдарламаның қарқыны жаман емес. Алғашқы жылдың өзінде 84 адам несиелі болып, 168 млн. 500 мың теңге игерілді. Халықтың қызы ғушылығы жоғары. Ал, 2012 жылы 202 млн. өз мақсатына жұмсалды. Бұл көрсеткіш жыл санап өсіп келеді. Қаражаттың барлығы Ауыл шаруашылығын қолдау қоры арқылы іске асырылып жатыр. Пайыз көрсеткіші өте төмен. Тек 7 пайызбен беріледі. Əрине мұндай жеңілдік тек осы бағдарламаға ғана тəн. Кəсібін дөңгелетіп несие алғандарға жеңілдіктер қарастырылған. Атап айтқанда, мал шаруашылығымен шұғылдана тындар 1 жыл 8 ай несие төлеуден босатылады. Бұл тек төрт түлік тен өнім алып, шаруасына қиындық туғызбау үшін қолайлы мүмкіндік.

төлемі бірден болуы шарт. Өйткені, көктемде егіп, күзгі орақ кезінде өтеулері керек. Сонымен қатар, бұл міндет тіс емханасын жəне шаштараз ашқандар үшін де ортақ. «Семей қаласы əкімдігінің жұмыспен қамту» МКМ-сы халықты еңбекке ұйымдастыру, жұмыспен қамту бағытында жақсы жұмыс істеп тұр. Мекеме директоры Тұрсынбек Дүйсенбайұлы үнемі түрлі жұмыспен қамту акцияларында БАҚ өкілдері арқылы халықты кеңінен ақпараттандырып отырады. Мəселен, несиені уа қ тылы қайтару жіті қа да ғаланады. Бұл жолда несиелік серіктестіктермен бірігіп жүйелі жұмыстар жүргіземіз. Мекемеге бас сұққан арызданушының ең бірінші қоятын кепілі жəне сол ауылдың əкімінің рұқсаты болуы керек. Алған қаражатты қайтару жергілікті əкімдердің жауапкершілігінде. Себебі, əкімдер өз тұрғындарын біледі. Мына адамға 3 млн. теңгеге дейін беруге болады, кəсібін бастайды, уақытында қайтарады деген кепілдік беруі керек. Міне, осы бағытта жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Əзірге борышкерлердің қайтарымы жаман емес», дейді ол. Бүгінде

түрен салатын жоспарлар да жетерлік. Биыл қалаға қарасты ауылдарда жаңадан цехтар өз жұмысын бастауы керек. Ең маңызды болып тұрған мəселе – мал бордақылау алаңдарын ұйымдастыру. Шыны керек, қолда бар төрт түлікті ет бағытына жіберу үшін бор дақылау алаңдары ауадай қажет, деді Тұрсынбек Шинжин. Ауылдағы 4-5 адамның басын біріктіріп мұны да жүзеге асыруды көздеп отырмыз. Осындай орындар жоқ дегенде 100-120 басқа шақталып жасалатын болады. Бұдан бөлек сүт жəне қымыз өңдейтін цехтармен қатар тағы басқаларын ашу жоспарда бар. Сондай-ақ, келешек кəсіпкерлердің жоспарын құруға өз тараптарынан көмектесе алады. Онда арнайы дəрістерден өтетін болашақ кəсіп иелері жоспар құру, түскен өнімді өткізу сияқты бірталай бизнестің, түрлі кəсіптің, қыр-сырын меңгереді. Сондықтан да кəсіпкер боламын дегендер ауылда қалып қалдым деп қам жемей-ақ, жұмыспен қамту орталығына келіп, бəрін үйренуге болады. СЕМЕЙ.

Елеулі екі єылыми жаѕалыќ ел бақуатын арттыруға септігін тигізер еді Нəзікен АЛПАМЫСҚЫЗЫ,

экономика ғылымдарының докторы, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі, халықаралық «Алаш» əдеби сыйлығының лауреаты.

Мəңгілік Ел болу қазақ халқының ғасырлар бойы көксеген арманы емес пе? Өткенге үңілсек, заманында дүниені дүркіреткен қаншама империялар бүгін жоқ, тек осындай империя болған деген мəлімет қана қалды. Біздің халқымыз да қаншама қиын-қыстау кезеңді бастан кешіріп, қаншама рет ел тағдырын жаныштап жойып жіберуге шақ қалған небір тауқыметті сындардан өтті. Шүкіршілік, ХХІ ғасырда тəуелсіз əрі беделді мемлекет болып əлемге танылдық. Дамыған 50 елдің қатарына қосылдық. Ендігі ұлы мақсат – ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына кіріп, Мəңгілік Ел болу. Ол үшін ең алдымен еңбек өнімділігін 24,5 мыңнан 126 мың доллар деңгейіне көтеріп, ал жан басына шаққандағы ішкі жалпы өнімді 13 мың доллардан 60 мың долларға арттыру оңайлықпен алынатын асулар емес. Əлбетте, сөз бен істің арасында ғасырлық сана, дəуірлік салт жатады. Осы тұрғыдан келгенде, қазақ халқының бойында еңбекқорлық та, қажырлылық та, намысқойлық та жеткілікті екендігіне еш күмəн жоқ. Солай бола тұра еңбек өнімділігі өсімінің 80 пайызын техникалық факторлар қалыптастырады. Бүгінгі қолданыстағы технологиялардың сырттан келгені де, өзіміздікі де алға қойған мақсатқа лайық па? Дамыған шетелдер тыным таппай ізденіп өз техникасын жетілдіру үстінде. Əрине, тəуірін сыртқа шығармайды. Бұлай кете берсе бірте-бірте біздің ел заманы өткен шетелдік ескі технологияның қоймасына айналмайды деп кім кепілдік береді. Сондықтан, біздің ел өз технологиясын, өз техникасын тынымсыз дамыту жолдарын іздестіру керек. Біз құралақан емеспіз. Біздің елде əлемде жоқ екі ғылыми жаңалық барын жақсы білемін. Осы жұмыстарға біраз жылдардан бері көңіл бөліп, оны ел қажетіне қалай жеткізудің, халық кəдесіне қалай жаратудың жолдарын іздеудеміз. Бірінші ғылыми жаңалық – көпөрістілік негізінде «Қазақстан феноменін» қалыптастыру проблемасы, екіншісі – тыңайтқыштар мəселесі. «Қазақстан феномені» құр қиял емес, нақтылы ғылыми жаңалыққа негізделген, беделді ғылыми орталықтарда ресми мақұлдаулардан өткен керемет идея. Қазіргі кезеңде жер бетінде қолданып жүрген технологиялар қосөрісті (линейный двухполярный) физикалық-химиялық қағидаларға негізделген, өрісі тар, зияны көп. Ендігі жерде кванттық теориядан кейін дүниеге келген көпөрістілікке барлық елдер дің ғалымдары назар аударуда. Дегенмен, жарты ғасырдай уақыт өтсе де, ауыз толтырып айтардай жетістіктері əлі көрінер емес. Ал біздің көпөрістілікті жанжақты зерттеп, дамытып, «Қазақстан феноменіне» негіз болатынын дəлелдеген əлемге əйгілі ірі ғалым Василий Ленский өзіміздің жерлесіміз, Алматы іргесін дегі Талғар қаласында туыпөскен. Осындай ерекше идеяны санаға сіңіріп, жан-жүрекпен ұғып қабылдаудың өз кілтипаны бар. Оны тек шығыстың да, батыстың да рухы мен ділін қатар игергендер ғана қабылдай алады. Біздің елдің санасы ең алдымен шығыс мəдениетімен қалыптасқан, ал соңғы ғасырда батыстық сананы қабылдап үлгердік. Осы арада айта кетсек, біздің бұрынғы дана билеріміз Кембридж, Сорбонна, МГУ-ді бітірмесе де бəрін білетін кемеңгерлер емес пе еді? Міне, оларға түгел көріп, түгел білу қасиеті тəн еді. Ал көпөрістілік не береді? 1) Радиоактивті қалдықтармен ластанып залалданған аумақтарға рекультивация жасауға болады.

2) Энергияның, қуат көздерінің неше алуан баламалы, қоршаған ортаға зиянсыз, өзгеше, бөлек, бүгінгі үрдісінен мүлдем басқаша, тиім ді де пайдалы түрлерін іске қосуға болады. Соның өзі осы орайдағы барлық қажеттілігімізді өтер еді. 3) Өзгеше сапалы жаңа материалдар алып, одан қажетті технологиялар жасауға болады. Қазіргі таңда əлемде жаңа сапалы материалдар алу үшін аспандағы ғарыш стансаларында тəжірибелер жүргізілуде. 4) Жылдан-жылға азайып бара жатқан мұнайдан алынатын жанармай орнын басқаша жолмен жасалған, октан саны жоғары, тегі өзгеше жанармай шығару арқылы толтыруға болады. 5) Көпөрістілік негізінде адамды жаттықтырып, ағзасын шынықтырып, денсаулығын жақсартып, ұзақ жасау мүмкіндігі туады. Демек, уақыт өткізбей осы көпөрістілікті шұғыл игеріп, нақтылы іске қосатын мамандар даярлауды қолға алу қажет дер едім. Осынау ХХІ ғасыр келбетін өзгертетін ғылым қазақтың бағына келген бе деп ойлаймын. Ендеше, маңызы орасан зор, мүмкіндігі мен əлеуеті ұшан-теңіз ғылыми жаңалықты дəл осы кезде, ұзаққа созбай, «Мəңгілік Ел» құру үшін пайдалана алмасақ, орын толмас өкініш болар еді. Елбасының биылғы мүлдем жаңа сипатты Жолдауының арқа сында осынау игілікті идея ны іске асырудың сəт сағаты соқ ты ғой деп ойлаймын. Олай бол са, тəңірдің қазаққа берген несібесін қабылдайық. Бұл идеямен танысқаныма 20 жылдан асты. Əр деңгейдегі шенеуніктерге айтып көріп едім, қабылдай алмады, санасына сəйкес келмеді. Біздің пайымдауымызша, осы жаңашыл əрі өміршең идея дəл қазір алға қойылып отырған ұлы мақсатқа жетуімізге, ел еңсесін асқақтатуға дер кезінде, дөп келіп тұрған жоқ па? Осы ғылыми тұжырымды жобалар өз елін биіктен биікке бастап жүрген, ел тағдырын шешетін қайталанбас тарихи тұлға Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың назарына ілінсе екен деген жүрекжарды үміттілегімізді ел газеті «Егеменнің» бетінде ортаға салғым келіп еді. Екінші бір маңызды ғылыми жаңалық фосфор тыңайтқыштары жөнінде болмақ. Жалпы, фосфорлы кеніштердің екі түрі бар. Олар фосфоры мол кеніштер жəне фосфоры аз микротүйіршікті кеніштер деп екіге бөлінеді. Қазіргі кезде əлемде тек фосфоры мол кеніштерден ғана фосфор тыңайтқыштарын өндіреді. Ал микротүйіршікті кеніштерден тыңайтқыш еш жерде өндірілмейді. Өйткені, оған сай келетін лайықты технология жоқ. Біздің елдегі фосфор лы кеніштердің бəрі микротүйіршіктілер. Бұрынырақта аздаған сары фосфор өндіргенде түзілетін улы қалдық көп еді. Соның өзі айналасын түгел зарарлап уландырып бітті. Тыңайтқышты қазір сырттан əкелудеміз. Ал онсыз ауылшаруашылық өнімдерінің көлемін, гектар берекесін арттыру мүмкін емес. Осы проблемалармен ұзақ жылдар айналысып, ілкімді шешімін тапқан ірі ғалым, химия ғылымдарының докторы Ажар Ильясова өз технологиясын ұсынады. Ол кісінің жаңа технологиясы арқылы əлгі фосфоры аз микротүйіршікті кеніштен өте сапалы тыңайтқыш өндіріп, оның үстіне бұрын еш жерде өндірілмеген полифосфаттың үш түрін алуға болады екен. Бұл фосфорлы тыңайтқыштарды пайдалансақ ауыл шаруашылығының өнімділігін күрт көтерер едік. Елбасы үнемі айтып жүргендей, артығын шетке шығарсақ, бюджетке қыруар пайда түсер еді. Бірақ осы аса пайдалы жаңалық та əртүрлі кедергілерге кездесіп, іске аспай келеді. Бұл да біле-білсек, қазақ жерінің ырысы емес пе? Осындай ғылыми жаңалықтарды сəт сағаты соққан осы кезде көп ұзатпай, ырғалып-жырғалмай, жеделдетіп игеру керек-ақ. Біздіңше, мемлекет мүддесі, ел келешегі осыны талап етеді. АЛМАТЫ.

1


8 Елбасының биылғы Жолдауының басты бір өзгешелігі мен баға жетпес құндылығы – Қа зақ станның əлемдегі ең жоғары дамыған 30 елдің қатарынан орын алуы жөніндегі тұжырымдаманың жасалғаны. Сонымен бірге, оның ұзақмер зімді басымдықтарының тайға таңба басқандай айқын бел гіленгені. Мұндай басым бағыттар халқымыз үшін киелі деп есептелетін жеті санымен белгіленіп, жеті бағыттан тұрады. Соның ең біріншісі инновациялық индустрияландыру трендін түзеуге жəне күшейте түсуге арналған.

www.egemen.kz

тілшісіне Батыс Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Марат Кəрімов. Иə, қалай дегенде де, оң инвес тициялық ахуал еліміздің жақсы дамыған əлемдегі 30 елдің қатарына кіруінде шешуші фактордың бірі бола алатыны талас туғызбайды. Сондықтан да осы ахуалды түбегейлі қалыптастыру мен жақсарту, өңірлерге инвесторлар мен инвестицияларды тарту мəселелері жергілікті билік органдарының ұдайы назарында болғанын қалар едік. Елбасы Жолдауындағы басты талаптардың бірі де осындай кемел ойдан туындайды.

Тренд туралы толєансаќ... Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Бұған дейін елімізде 2010-2014 жылдарға арналған үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы ойдағыдай іске асты деп ой түюге толық негіз бар. Бірақ біз мұны индустрияландырудың бірінші бесжылдығы деп атамаған болатынбыз. Жолдаудан кейін бұл біткен іс дəл осындай атаумен жаңа дəуіріміздің тарихына енетініне көз жеткізіп отырмыз. Бұл жөнінде Мемлекет басшысы мен Үкіметке 2016-2019 жылдарға арналған үдемелі индустрияландырудың екінші бесжыл дығы жобасы жөнінде бірқатар тапсырмалар бердім. Сонымен, 2050-ге дейінгі қалған жылдар жеті бесжылдыққа бөлінеді. Олардың əрқайсысы бір мақсат – дамыған 30 елдің қатарына кіру мəселесін шешеді деп атап көрсетті. Əрі Елбасы осы бесжылдықтардың əрқайсысында қандай нақты жұмыс атқарылатынын да көрсетіп берді. Соның негізгі бөлігі Қазақстан бизнесін, əсіресе, шағын жəне орта бизнесті дамытуға барынша қолайлы жағдай жасау болмақ. Бұл ең алдымен республика өңірлеріне жауапты міндеттер жүктейді. Оларға дəстүрлі өндіруші секторлар тиімділігін көтеруге қатысты тың жобалар мен ұсыныстарды өмірге əкелу қажеттілігін көрсетеді. Бір сөзбен айтқанда, индустрияландыру трендін түзейміз десек, оған кəдімгідей шығармашылық тұрғыдан келе білу қажеттігін көреміз. – Біз бұл орайда, ең бірінші кезекте дəстүрлі өндіруші сектор ларға инвестициялар тарту қажет деп санаймыз. Əрине, бұл мəселелерді шешу мен реттеу дің бірнеше жолдары мен тəсілдері бар. Соның ішінде біз индустриялық аймақ құру мəселесіне басымдық беріп отырмыз. Оның аумағына құрылыс индустриясы, машина жасау, мұнай-химия кешені жəне энергетика саласындағы компаниялар орналаспақ, – деп мəлімдеді газет

Бүгінгі тақырыптың басты нысанына айналып отырған Ақжайық аймағында бұл мақсатта қолға алынған істер де құптауға тұрарлықтай. Соның ең бастысы ақпараттық талдаулар мен маркетингтік зерттеулер ұйымдастыруға бағытталған. Бұған қоса инновациялық жобаларды іздестіру мен жүзеге асырудың оң тайлы тəсілдері іріктеліп, сүзгіден өткізіліп алынған. Сервистік қызмет көрсету ісі де аталған жобалар шеңберінде қарастырылған. Батыс Қазақстан облысының кəсіпкерлік жəне өнеркəсіп басқармасының бастығы Аслан Жақыпов бізге «Орал əлеуметтік-кəсіпкерлік корпорациясы» АҚ базасында өмір мен өндіріске жол тартқан инновацияны қолдау жəне инвестицияны тарту орталығы осы мақсатта құрылғанын айтып берді. Сонымен қатар, кəсіпкерлерге қолдау көрсе тудің тағы бір тəсілі ретінде соңғы жылдары Орал өңірінде халықаралық бизнес-форумдар өткі зу тəжірибесі де тиімділік пен ұтқырлық тұрғысынан алғанда өзін толығымен ақтап келеді. Жоғарыда айтылғандай, инновациялық ахуалды жақсартуға қатысты жүргізілген алғашқы талдаулардың бірі – өңдеу өнеркəсібі қатарына кіретін кəсіпорындардың жай-күйіне арналған екен. Оның нəтижелері бойынша аталған өндірістік нысандарда пайдаланылмай тұрған мүмкіндіктер мен бос өндіріс орындары бар екені анықталған. Сөз жоқ, мұндай резерват құр кеңістік күйінде қалып қоймауы керек. Бұл ретте аталған мəселеге орай құр, жалаң талдаулар жасалып қана қоймай, нақты шешімдер алынғаны үлкен мерей. Айталық, осындай пайдаланылмай тұрған мүмкіндіктер Орал қаласындағы «Омега» прибор құру зауыты» акционерлік қоғамында кездескен болса, осы кəсіпорынның негізінде Орал трансформатор зауытын тұрғызу жөнінде шешім қабылданған. Бұл өміршең жоба жылына бес мың дана трансформатор шығаруға лайықталған.

7 ақпан 2014 жыл

ҮКІМЕТ Иə, шағын жəне орта бизнесті дамытуға барынша қолайлы жағдай туғызу – оны өркендетудің басты кілті. Осы орайда Орал өңірінде соңғы жылдары үлгі-өнеге тұтарлықтай ілкімді істің қолға алынғанын айтпай кету шындыққа қиянат. Мұнда бизнесін жаңадан бастаған азаматтарға қол дау көрсету мақсатында инновациялық гранттар беру жүйесі қолға алынған. Мұнда өз бизнесін құруға бөлінген сома мөлшері үш миллион теңге көлемінде. Экономиканың басым секторын да жаңа бизнес-идеяларды жүзеге асыруға бағытталған гранттарды иелену тізіміне жас кəсіпкерлермен қоса əйелдер мен мүгедек жандар да енгізілген. Оларға бұған дейін берілген гранттар жарық беретін аспаптар ісін жолға қоюға, күмбезді үйлер құрылысын тұрғызуға, аэроботтар өндірісін өркендетуге жəне фотокітаптар шығаруға жұмсалған. Сөз соңында облыста инновациялық жобаларға қатысты жүргізілген талдаулардың тағы бір толқынымен оқырмандарды таныстыра кеткенді жөн көреміз. Мысалы, аймақта өткен жылдың қорытындысы бойынша отыз бір инвестициялық жоба іске қосылған болса, оның жиырма екісі елу пайыздан астам жобалық қуатқа шыққан. Əрине, пайдалануға берілген өндірістік нысандардың бəрі бірдей тез арада толық жобалық қуатымен жұмыс істеп кетуі мүмкін де емес шығар. Бұған белгілі бір уақыт аралығы қажет екендігімен де келісуге тура келеді. Əдетте, толық жобалық қуат қа жету үрдісі бір күнде, бір айда емес, кезең-кезеңмен жү зеге асырылатыны да аян. Солай болған күннің өзінде де жоғарыда аталған дерек сүйінші сұрауға тұратындай жоғары көрсеткіш деуге келіңкіремейді. Дегенмен, бəріне уақыт төреші. Ал мұндай кідірістің басты себептері неде деген сауалға келсек, оның түп-төркіні айналым құралдары мен тапсырыстардың жетіспеушілігінен туындайды. Түйіп айтқанда, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев атап көрсеткендей, инновациялық индустрияландыру трендін түзеу мен күшейте түсудің басты жолы егемен еліміздің түкпір-түкпіріндегі кəсіпорындардың инновациялық белсенділігіне байланысты екені анық. Осындай белсенділіктің Орал өңіріндегі кейбір мысалдарын əңгімелеп беру арқылы тренд түзеуді одан əрі тереңдету сала жанашырларының төл міндеті болып қала береді дегіміз келеді. Батыс Қазақстан облысы.

Халыќаралыќ кїрішшілер форумы ґтеді Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаевтың төрағалық етуімен аймақта күріш кластерін дамыту мəселелері бойынша кеңес өтті. Кеңесте өңір басшысы былтыр облыста ауылшаруашылық саласында оң нəтижелер болғанын атап өтті. «Басты жетістік – күріштің рекордтық өнімі – гектарына 49 центнер. Бұл əлі мүмкіндіктің шегі емес, мысалы, Ресей Федерациясының Краснодар өлкесінде өнім – гектарына 70 центнерден болған, – деді облыс əкімі. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Талғат Дүйсебаев өңірдегі күріш саласын дамыту жəне алдағы уақыттың жоспарлары жөнінде баяндама жасады. Тыңайтқыш пен тұқым сатып алу, техника мен селекциялық жұмыстарды дайындау барысына назар аударылды. Бүгінде «Agrotehnica Astana» АӨ астаналық компаниясы Қызылорда облысына күріш өсірудің италиялық технологиясын енгізуді ұсынуда, бұл өнім көрсеткішінің саны мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді. «Күріш шаруашылығының Ы. Жақаев атындағы Қазақ ҒЗИ»

ЖШС бас директоры Серікбай Өмірзақов басты дақылдың сор тын жəне өнімділігін жақсарту бойынша атқарылып жатқан шаралар туралы хабарлама жасады. Күріштің 50-ден аса сорты зерттелді, бұдан басқа дəн жəне күріш қауызын қайта өңдеу мүмкіндігі қаралуда. Сонымен қатар, ҒЗИ басшысы жергілікті ғалымдардың күрішшілердің тұрақты өтетін Ирандағы Батыс жəне Орталық Азия халықаралық форумына қатысқаны туралы ақпарат берді. Оның айтуынша, ағымдағы жылы осы форумды «Алтын күз» мерекесі аясында Қызылордада өткізу жоспарлануда. Кеңесті қорытындылаған Қырымбек Көшербаев барлық мүдделі тұлғаларға егіс науқанына дайындықты, сондай-ақ,

италиялық технологияны енгізуді жəне күріш өсірушілердің халықаралық ғылыми форумын ұйымдастыруды жүктеді. Сонымен қатар, көктемде Қызылорда облысының делегациясы краснодарлықтардан тəжірибе алмасуға баратындықтарын атап өтті. «Қызылорда облысы республикалық индустриялық-инновациялық даму рейтингі бойынша орташа деңгейде, ал өсу қарқыны бойынша екінші орында тұр, бұл Сыр елінің маңызды жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндігі бар деген сөз. Сондықтан бізге даму қарқынын төмендетуге болмайды», – деді, Қырымбек Көшербаев. Əлімжан ЖАРЫЛҚАҒАНОВ, журналист.

ҮКІМЕТ

Емхана – ел игілігіне Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ақтөбе қаласындағы №12 шағын ауданында тағы бір жаңа денсаулық сақтау саласының нысаны бой көтерді. Жақында осы №3 қалалық емхананың салтанатты ашылуы болды. Бұл емхана №11 жəне №12, сондай-ақ, «Көктем» жəне «Болашақ» аудандарында тұратын 68,5 мың адамға жоғары сапалы медициналық қызмет көрсететін болады. Олардың 23 мыңын 15 жасқа дейінгі балалар құрайды. Бұрын осы емхана орналасқан «Сазды» жəне «Болашақ» шағын аудандарындағы емдеу орындары бұдан былай филиал ретінде жұмыс істей береді. Жаңа емхана ауысымына 500 адамды қабылдайды. Емхана осы заманғы озық медициналық техникалармен жарақтандырылған. Мұнда Финляндиядан жəне Венгриядан шығарылған рентген қондырғыларымен жабдықталған сəулелік диагностика бөлімшесі бар. Теледидармен басқарылатын рентген аппараты, маммограф жəне флюрография лық аппарат жұмыс істеп тұр. Мамандардың бөлмелері асқазан ауруларын анықтайтын бейнеэндоскопиялық жүйемен, ультрадыбыстық зерттеулер жүргізетін аппараттармен жарақтандырылған. Тіс, көз жəне ЛОР дəрігерлерінің жұмыс орындары автоматтандырылған жүйелермен қамтамасыз етілген. Ауруды анықтау мүмкіндігін кеңейту үшін емханаға биохимиялық, гематогиялық жəне иммуноферменттік зертханалық қондырғылар орнатылған. Жаңа емхананы пайдалануға беруге бюджеттен 1,2 миллиард теңге қаржы жұмсалды. Оның 800 миллион теңгесіне құрылыс жұмыстары жүргізілсе, 400 миллион теңгесіне медициналық құрал-жабдықтар сатып алынды. Емхананың бас дəрігері Жəнібек Нармұхамедовтың айтуынша, емдеу мекемесіне қажетті маман дəрігерлер мен медбикелер толық қабылданыпты. Қазір мұнда

471 дəрігер мен медбике жұмыс істейді. Өткен жылы М.Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина университетін бітірген үш жас маманды қабылдап, Алматыда өз салалары бойынша мамандану курсынан оқытып алған. Облыс орталығындағы жаңа №3 қалалық емхананың салтанатты ашылуына арнайы келген облыс əкімі Архимед Мұхамбетов өткен жылы денсаулық сақтау саласын қаржыландыруға 2,7 миллиард теңге бөлінгенін, Шұбарқұдық ауылында 250 орындық аурухана, Ақтөбеде

Жетімдерді жебеген

ќожалыќ тґраєасы Айткен Шорманов тапќан табысыныѕ бір бґлігін ќайырымдылыќ шараларына жўмсайды Оңдасын ЕЛУБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Шемонаиха ауданының əкімі Амангелді Тоқтаров қазіргі кезде өңірде 28 мыңнан астам ірі қара,14 мың қой-ешкі бар екенін, тіркелген 334 шаруа қожалықтарының биыл 5028 тонна ет, 32 мың тоннадан астам сүт өндіргенін, ауылшаруашылық құрылымдары соңғы екі жылда ғана 2 миллиард теңгеге техникалар сатып алғанын айта келіп, Волчанка ауылдық округіне барып келуімізге өтініш жасады. Бұл ауылда Айткен Шорманов деген іскер азаматтың тұратынын, биыл мол табысқа жеткенін, сол жердегі панажайға (приют) көмек жасайтынын, оның үстіне азаматтың қайырымдылық шараларына белсене араласатынынан хабардар етті. Волчанка ауылдық округінің əкімі Александр Гекктің ұлты неміс екен. Бұл ауылға немістер сонау аумалы-төкпелі заманда қоныс аударған. Біразы өздерінің тарихи отанына көшіп кеткен. Қалғаны алты-жеті отбасы. – Осында туып-өстік. Біздің Отанымыз – Қазақстан. Қазақтар қиын-қыстау кезде төрінен орын берді, қазір құдандалы болып жатырмыз. Шағын ғана ауылда бірнеше ұлттың өкілдері татулықпен өмір сүріп жатыр. Орта мектепте шағын орталық бар. 20 жыл бойы мəдениет үйі қаңырап бос тұрды, енді оны жөндеп жатырмыз. Аудандық бюджет пен Айткен Шорманов күрделі құрылысқа қыруар қаржы бөлді, – деп ауыл əкімі бізді орталықтағы екі қабатты Мəдениет үйіне ертіп келді. Еденіне паркет төселген, айнадай жарқыраған бөлмелерде кітапхана, музыка залы, бишілер жаттығатын орын бар. Қарашаның 15-жұлдызында Мəдениет үйі салтанатты жағдайда ашылды, деп аудан əкімі А.Тоқтаров хабардар етті. Екі қабатты панажайға келдік. Ол 2001 жылы ашылған. Мұнда 3 жаспен 16 жас аралығындағы асыраушысынан айырылған немесе əкесі мен шешесі жоқ, тұрмысы нашар жандардың балалары тəрбиеленеді екен. Айткен Шорманов панажайдың су құбырын тартып беріпті, азық-түлікпен де көмектесіп тұрады. Панажай директорының орынбасары Галина Калистратова тəрбиеленушілерге күніне төрт рет тағам берілетінін, аудан əкімі мен қожалық төрағасына ыстық ықыласын білдірді. – Ауыл шаруашылығында 30 жылдан астам еңбек етіп келемін. Кеңшарға да жетекшілік еттім. Былтыр 3,5 мың гектарға егін егіп, əр гектарынан 19 центнерден астық бастырдық. 300 гектарға қарақұмық, 300 гектарға сұлы егіп едік, оның түсімі жаман емес. Бізде 140 адам еңбек етеді, жалақыларын ай сайын алып тұрады. Н.Книженцев, С.Корачев сияқты азаматтың еңбегіне ризамын. Биылдың өзінде 10 миллион теңгені қайырымдылық шараларына жұмсадым, дейді Айткен Кəменұлы. – Айткендей жаны жайсаң, жомарт жандар арамызда көп болса, алар асуымыз биіктей бермек, – деп облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селиханов жылы лебіз білдірді. Жетімдерді жебеген азаматтың бұл ісі басқаларға да үлгі болғай! Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданы.

300 орындық ересектер ауруханасы, сондайақ, 9 дəрігерлік амбулатория пайдалануға берілгенін атап өтті. Саланы қаржыландыру биыл да арта түсетінін жеткізді. Енді осы ауданда 600 орындық орта мектеп салынатынын айтты. Шағын аудан тұрғындары атынан сөз алған Амангелді Есқалиев тұрғындарға қажетті əлеуметтік мəселелерді шешудегі игі істері үшін Елбасына жəне өңір басшысына ризашылығын білдірді. Ақтөбе облысы.

74 отбасы ќуанышы Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Облыста «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша 115 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл 1400 отбасы пəтер иеленді деген сөз. Жыл басталмай жатып жер гі лікті жерлерде қоныс тойлары жалғасын таба бастады. Солардың бірі Тайынша ауданында аталып өтті. Салтанатты шараға аймақ басшысы Самат Ескендіров қатысып, мемлекеттік бағдарламаның бірінші бағыты шеңберінде кезекте тұрған тұрғындарға пəтер кілттерін табыс етті. Елбасының қолдауы арқасында тұрғын үйлер салу ісіне зор мəн беріліп отыр. Мұндай əлеуметтік мүмкіндіктерге ел экономикасының тұрақты дамуы арқасында қол жеткізіп отырмыз, деді ол өз сөзінде. Сонымен, Тайынша қаласының тұр ғын үй қоры жаңадан бой көтерген 74 пəтерлі екі баспанамен толықты. Олардың біріне Ұлы Отан соғысының ардагерлері, аз қамтылған отбасылар, бюджет саласының қызметкерлері мен ата-ананың қарауынсыз қалған жасөспірімдер қоныстанды. Батыстағы қанды соғыстың шеңгелінен аман-есен келіп, бүгінде 100ге аяқ басқан Балғожа Сұлтанов

ақсақал Мемлекет басшысына деген ризашылығын ақтарыла айтты. Бұған дейін болашағы бұлыңғыр ауылда тұрып келген қария 8 ұл-қыз өсіріп, 27 немере, 10 шөберені қызықтап келсе, енді жайлы баспанаға қол жеткізгеніне шүкіршілік етеді. Оқ пен оттың арасында жүріп, 3 рет жаралансам да бейбіт өмір тіршілігінен қалған жоқпын, əлі тыңмын, дейді қарт жауынгер əзіл-шынын араластыра сөйлеп. Ата-анасынан ерте жетім қалған Фарид Жүсіповке бір бөлмелі пəтер тиді. Білім саласында қызмет атқаратын Черниевскийлер отбасы кезекте 5 жыл тұрып келген. «Жас отбасы» бағдарламасы бойын ша баспана алған 24 жас шаңырақ иелерінің де қуаныштарында шек болмады. Кең сарайдай 3 бөлмелі пəтер тиген Қайыр Қаппасов «Агробизнес» колледжінде, зайыбы СЭС мекемесінде еңбек етеді екен. Енді, міне, жас маман бағдарламасы аясында 4 жылдың ішінде басты мұқтаждығы шешілгеніне сенер емес олар. Сəнді де көрікті екі үйдің тұрғызылуына 800 миллион теңге жұмсалған. Облыс басшысы іргетасы қаланып, қабырғалары тұрғызыла бастаған 50 пəтерлі тұрғын үйдің құрылыс барысымен танысты. Солтүстік Қазақстан облысы.

«Eco Milk-тіѕ» жаѕа ґнімі Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Өңірге танымал «Eco Milk» ЖШС жаңа ірімшік цехын іске қосты. Қазір мұнда дайын өнім тесттік сараптаудан өткізілуде. Өткен жылдың желтоқсан айында құрылысы аяқталған өндіріс ошағында Германияның озық технологиясына негізделген заманалық жабдықтар орнатылды. Астананың азық-түлік белдеуін нығайту мақсатындағы жобаға 740 миллион теңге инвестиция жұмылдырылды. Бұл қаржы өндіріс орнын құруға, сүтті қайта өңдеу жəне сақтау жабдықтарын сатып алуға, дербес

зертхана ұйымдастыруға, газбен, электрмен жəне сумен қамтамасыз ету құрылғыларын орнатуға жұмсалған. Сондай-ақ, СанПИН талаптарына сəйкес санитарлық өткізгіш, гигиеналық станса жабдықталды. Көп ұзамай жобалық қуатына енетін өндіріс ошағында 110 адам тұрақты жұмыспен қамтылатын болады. Цех өнімдерін Астана қаласымен бірге Қарағанды, Көкшетау, Петропавл, Павлодар қалаларының сауда нүктелеріне жөнелту жоспарланып отыр. Ақмола облысы, Ақкөл ауданы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.sport.gov.kz


www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

Есімі елдің есінде

С

ыр сүлейлерінің соңғы тұяғы, Қазақстанның халық ақыны Манап Көкенов жайлы көз көрген, көңілге түйген ойларымды қағазға түсірсем деп жүруші едім. Осы ойыма өткен күздің соңында көпшілікпен бірге Манаптың кіндік қаны тамған туған ауылы Ақтасқа соғып, сонда кесенелері орналасқан Ақтас əулие мен Айқожа ишанға берілген асқа қатысып, бастарына зиярат жасап қайтуым тағы да түрткі болды. Жарықтық, көзі тірісінде Шымкент қаласында өткен Оңтүстік ақындары айтысынан соң, тұрғылықты мекенжайын сұраған əріптестеріне: «...Совхоз – Талап, Ақын – Манап. Тұрағы – Ақтас, Алатын – Ақ бас...» – десеңдер, жазған хаттарың мені жазбай тауып келеді деген Манаптың туған ауылы осы. Ақтас... Киелі Ақтас... Манапты тіршілігінде желеп, жебеген Ақтас. Манап аға 1945 жылы осында орналасқан қызылотау үйіне меңгеруші болып жұмысқа орналасады. Мандыған жалақысы да болған емес. Жұрттың айлығына қарасаң – айлық сияқты. Əжептəуір байлық сияқты. Ал біздікіне қарасаң Ауыз жарымас шайлық сияқты, – деп жүрген жерінде айтып жүріпақ, осы қызметтен қол үзбей, тіршілігінде басына қонған бар абыройатақ қа иелік етіп, бар өмірін осы қызылотау үйінің меңгерушісі деген жұмыспен өткізді. Осы жерден еңбек демалысына шықты... ...Мен Мəкеңмен ерте-ақ араластым. Бір мүшелге жуық жас алшақтығымыз болса да, 1969 жылы Жаңа қор ған аудандық «Коммунизм жолы» газетіне еңбекші хаттар бөлімінің меңгерушісі болып қызметке тұрғаннан бастап, ауданда өткен мəдени шаралардың басы-қа сы нан алдымен осы Мəкеңнің төбе сін көретінмін. Өйткені, мерекелік шаралардың бəрі Мəкеңсіз өтпейтін. Үлкен мəдени шаралардың бəрі Мəкеңнің арнау өлеңімен басталатын. Тіпті, сол уақытта республикалық байқауда халық теа тры атағын жеңіп алған аудан өнерпаздарының қойылымдары да Мəкеңнің арнауымен ашылатын... Мəкеңді өз кезінің сал-серісі болды десек те артық болмас. Аудандағы өнерпаз ұл да, қыз да осы Мəкеңнің қабатынан табылатын. Олар тобымен жүргенде неше бір сауықтың түрін күте бер. Өзім де өнерге жолдаманы осы Мəкеңнің тəрбиесінен алдым. Белгілі драматург Қалтай Мұхамеджанов ағамыздың қатысуымен өткен аудандық шопандар тойында Мəкең мені алғаш рет айтыс ақыны ретінде бірліктік Ақмырза Құлтасовпен сахнаға шығарғаны бар. Сол айтысымыз аудандық газеттің екі-үш санына қатар басылды. Сол кезде арқалы ақындай арқамыз көтеріліп-ақ қалған. Өнер жолын қуар жанға осыдан артық қандай тəрбие керек. Аудандық газетте жүріп, Мəкеңмен қаншама рет сапарлас та болдым. Сондай сапарлардың бірінен соң «Құтты қонақ» («Коммунизм жолы», 1 март, 1969 ж.) деген тақырып пен көлемді очерк жаз ға ным да есімде. Онда сол кездегі саясат бойынша Мəкеңді шопандар асыға күтер құтты қонақ, суырыпсалма ақын, облыстық, республикалық ақындар айтысының жеңімпазы, алдаспан-сыншы, насихатшы ретінде көрсетумен бірге, қыстың көзі қырауда озат шопан Əлайдар Есенбековтің үйіне барып, түн ұзақ көрсеткен өнері əңгімеге желі болғанды. Сол сапарда Мəкеңнің өткір де уытты тілімен жəне батылдығымен ел есінде қалған халық ақыны Құлан Алдабергеновтің 1600 жол өлеңдері мен күйші Əлшекей Бектібаевтың 14 күйін магнитофон лентасына түсіріп алғандығынан хабардар болдым. Бұл үлкен қазына ғой. Құланның осы маңда өткен Жантөре болыстың қыңыр сөйлейтін əкесі Аралбайға өзі туралы айтқан: Қоңыраттың ішінде, Қырғызəлі Құланмын. Төрт атаның біреуі Менің атам – Сыбанмын. Жақсының жаным жайлауы Жаманға сендей ылаңмын. Сазға біткен шынармын, Қияға қонған қыранмын, Несін сұрай бересің Қыдырып жүрген шығармын. Баласы болыс есте ме Қатулансам ұрармын. Үйіңе қойып мүрдеңді Дұғамды оқып шығармын, – деп алқымынан қысып-қысып қалғанда, мұрнынан шүмектетіп қан саулатқанын да алғаш осы Мəкеңнің аузынан естідім. Мəкең өзі қонақ болған сол кешті: Жанашырым, жарқыным, жаным дедім, Қажет болсам сендердің жаныңда едім. Бірің кеңес бермесең, бірің көмек, Айтыңдар, не болмақшы халім менің. Суға кетіп қалмай ма салым менің. Суға кетіп қалмайды салым менің Дарындысын дөп таныр дарынды елім. Сырласқанда осылай өздеріңмен, Бір жадырап қалады жаным менің – деген өз өлеңімен аяқтаған-ды.

жатып жейтін едіңіз, енді атып жейтін болыпсыз, əйтеуір, сатып жемейтін көрінесіз, – дегенде, Ақаң: – Ай, Манапжан-ай, тіліңнің шоғайнасы бар-ау. Бұлай айтпасаң сен Ма нап болар ма едің. Тауып айтылған сөзге дауа болмайды. Ағаңды қатырдың, – деп арқасынан қаққыштаған екен. Дəл осындай ақын уəжінің бірі, облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы Еркін Əуелбеков ақынмен сəлемдесіп тұрып: – Оу, Мəке, қып-қызыл боп кетіпсің ғой, – десе, Мəкең саспастан; – Е, Ереке, алтынның да сырты қызыл болмай ма – деген ғой. рине, бұл естелікте Мəкеңнің ақындық творчествосы талданып отырған жоқ, ол жеке əңгіме болуы тиіс. Тек өз көзіммен көрген, көңілімде қалған көріністер ғана сөз болды. Мəкеңнің мен сияқты қасында өскен əр өнер адамына жасаған қамқорлығы туралы жазсақ бір-екі естелік кітапты оп-оңай дөңгелетіп дайындап жазып шығуға болады. Мен ондай естелікті жазуды сол азаматтардың өз еншілеріне қалдырғанды мақұл көріп отырмын. Ал өз естелігімнің соңында айтарым, Мəкеңе өмірден өткен соң, оның қатарымызға қайта оралуына нақтылы жанашыр болар жанның əлі күнге табылмай келе жатқаны. Өзінің көзі тірісінде тұңғыш ұлы Əбдікерім бауырымыз, əрі жолын қуатын айтыс ақыны, əрі келешек Манаптану жүйесінің жетекшісі боларлықтай қимылымен, жарқ етіп жарасымды-ақ шығып еді. Бірақ, елді елеңдеткен сол үміт оты соңғы кезде сөніп бара жатқан сияқты. Қазір ініміз Түркістанда тіршілік жасап жатқанын естиміз. Есіл талант елден ұзауға жалтақтық танытты. Əйтпесе, Мəкеңнің өзі бар кезде-ақ Алматы мен Астана қаласының біріне ауысып, өз əкесі атындағы халықаралық қор ұйымдастырып, қор жанынан айтыскер ақындар мектебін ашып, жыл сайын айтыстар өткізуге мұрындық болғанда, бүгінде Манап туралы ел аузында айтылатын əңгіме басқаша өрбіп жатар еді... Қазір Жаңақорғандағы аудандық мəдениет бөлімі жанында жанашыры жоқ Манап мектебі мен музейі жұмыс жасайды. Аталған мекемелердің қазіргі дəрменсіз тірлігіне қарның ашады. Ұят-ақ. Бұл мектеп, біздіңше, аудандық, облыстық қана емес, республикалық дəрежесінде Алматыда не Астанада жұмыс жасауы тиіс қой. Мəкеңнің нашарлау жасалған бір ескерткіші бұрын Мəдениет үйінің алдында тұрушы еді, ол жер кезінде Мəкеңе шəкірт болған, мəдениет бөлімінің автоклуб меңгерушісі, марқұм Əмір Мəжитовке бұйырыпты. Манаптың ескерткіші музейдің ішіне көшіріліпті. Ұятақ емес пе?.. Мəкең кім, Əмір кім?.. Таяуда Жүрсін Ерман бастаған 12 айтыс ақыны осы ауданға барып, белгілі мемлекет қайраткері Садықбек Сапарбековтің 110 жылдық тойына қатысып, айтыс өткізіп қайтты. Куəгер болдық. Сол ақындардың бірде-бірінің көзіне осы мəселе қалай түспегені мені қайран қалдырды. Айтыс ақындарының тағдырын əріптестері, ізбасарлары жоқтамағанда, кім жоқтауы керек? Олай болмады. Мен мұны сол айтыс алдында Жүрсінге де ескерттім. Басқаға болмаса да Манап ақынға жоқшы болу айтыс ақындарына парыз еді ғой... Кезінде көрнекті ақынымыз Əбділда Тəжібаевтың өзі ақтарыла отырып əділ бағасын бергенін жоғарыда айтсақ, ғұлама ғалым Əуелбек Қоңыратбаев «...Бізде кітап санымен көрінетін ақындар аз емес. Кітабы жоқ, бірақ өмірге, көпке жақын ақындарды қайтеміз? Бұлар гонорар психологиясына енбеген, көппен күнбе-күн тілдес қой. Оларға симпатия өте зор. Аз айт – саз айт, əрбір сөзің халық аузында аңыз болсын. Сондай халық тереңінен шыққан ақындардың бірі – бармақтай алтын шал Манап» («Коммунизм жолы» газеті, 31.07.1973 ж.) атаған ел мақтанышына жасалып отырған бүгінгі құрмет айтуға тұрарлық болып отырған жоқ. Манаптың қазіргі атақ-даңқы Жаңақорған ауданы көлемінен асып ірге жая алмай отыр. Мен Ақтаста өткен Айқожа ишанның асынан соң, сол жерде салынып жатқан мəдени кешенге ұзақ қарап тұрдым. Кешен арасынан осы бір қасиетті жерде туып-өскен Мəкеңнің, кезінде өзім көргендей қызылотау үйінің меңгерушісі ретінде домбырасын алдына өңгеріп, сапарға шығып бара жатқан жанды бейнесі көз алдыма келді. Дəл осылай Ақтасқа ақ мəрмəр тастан Мəкеңнің ел назары түсер ескерткіші орнатылса қандай орынды да жарасымды болар еді. Несі бар, Қазақстанның халық ақыны, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мəдениет қай раткері, КСРО Мəдениетінің үздігі, одақтас жəне республикалық ақындар айтыстарының бірнеше дүркін жеңімпазы, Еңбек Қызыл Ту, Халықтар достығы ордендерінің иегері, облыстық кеңестің депутаты болған асыл азаматтың ақындығы да, тіршілігіндегі алған абыройы да осыған сұранып тұрған жоқ па. –––––––––––––

Ə

Аќтастан шыќќан аќын Манап Бақтыбай АЙНАБЕКОВ, жазушы.

Мені ел аузындағы Мəкеңнің Қызыр ата атануы жайлы аңыз ерекше қызықтыратын. Мен ғана емес, бас қосылған жерде осы оқиғаны əркімақ өз аузынан естігенді мақұл көретін. Өйткені, бұл əңгіме Мəкеңнің өз аузымен құлаққа соншалықты құлпырып, жанданып, жағымды естілетін. «...Соғыстан кейінгі жылдары, жеңіл шəйі ақ китель костюмшалбар кию сəн болды. Өзім болмысымнан аппақпын, шаш та ақ, бас та ақ, үстімде аппақ ақ китель костюм-шал бар, астымда ақ боз жорға, қоңыр самалдатып Қаратаудан асып, Созақ ауданының тау етегінде тұратын туысыма желе-жортып бара жатқанымда, алдымнан жасы жер ортадан ауып қалған бір ағамыз атымның шылбырына орала кеткені. «Ассалаумағалейкум» деп сəлем берсем, сөз тыңдайтын түрі жоқ, «О, айналайын Қызыр ата, іздеп жүргенім де өзің едің ғой. Жаратқаным-ау, көлдей болған көз жасымды көріп, Қызыр атаға ұшырастырғаныңа шүкіршілік еттім. Енді мен бұл кісінің ықылас бата сын алмай жібермеймін», деп бас бармағымды жанымды шығара бұрап, ағыл тегіл боздап қоя бергені. Ниетін түсіне қойдым. Айқай салдым: Ей, жай алақаныңды! Саған керегі бала ғой, Бердім екеу ала ғой. Алдың ықылас батамды Енді үйіңе бара ғой. Əумин! – деп бармағымды əзер босатып алып, артыма қарамаған күйі Қаратау асып кеттім. Күндер өтіп, бір

Байкенжеев еді. Бұл əңгімені Бексұлтан туралы жазған эссемде де кезінде келтірген едім, қазір де қайталауға тура келіп тұр. Періште бейне, пəк көңіл, менің құрдасым, марқұм Мəдина Ералиеваны Мəдина етіп алғаш елге таныстырған «Ақбаян» əнінің авторы Бексұлтанның да, рухани ұстазы, көңілі тіл табысқан үлкен досы осы Манап ақын болды. Екеуі қатарласып, ел аралап сахнаға шыққанда, сол концертті көрген де арманда, көрмеген де арманда болатын. Қазақ поэзиясының классигі Əбділда Тəжібаевтың өзі «Бір өзі – бір театр» атаса, осы бағаны одан əрі өсірген қазақ сахнасының саңлағы Сəбира Майқанова апамыз «Бір өзі бірнеше сахна» атаған Манап Бексұлтанды барынша еркелетіп, қызғыштай қорып, өнерін ұштауына қолынан келген көмегін аямайтын. Бірі тек ағаға тəн үлкен мейірімділік танытса, бірі ініге тəн нəзік сыпайы құрметін жоғалтқан емес. Бексұлтанның, – Оуу-у!... Ел мақтаған Ардақтаған, Ардақты адам – Манап ағам, Құрметтесе ел дəйім, Бақыт демей, не дейін Ақын аға əрқашан Арта берсін мерейің, – деп ағасын əнге де қосып, шырқап жүргенін естіген біз, онысын ағасына деген ыстық ықыласы деп қабылдайтынбыз. Ал мұндай сұлу жарасымдылық кімге де болса үлгі-өнеге болып көрінетін. ірде Жаңақорғанға ақын Бəкір Тəжібаев бастаған құрамында Сабырхан Асановтай ақындары бар бір топ жазушылар келді. Оларды күту М.Көкенов бастаған

Б

маңғаздана, – Өнерді бір жандай білер біздерге таразылатқандарыңыз дұрыс қой, Мəке. Мен не айтайын, Бексұлтан жақ сы əнші екен, бірақ əндері батыс тың кейбір əуендеріне ұқсап кететін сияқты, – деді сырғақтатып. Үлкен деп аузына қарап отырған ағамыз үлкендік танытпай, мына айтқан тұжырымына бəріміз де ыңғайсызданып қалдық. Жүрегі жаудан қайтпас Мəкең сөз тізгінін босатпас əйгілі халық ақыны емес пе, аз үнсіздікті серпіп тастап: «Ана домбыраны бері əперші» деді үй иесі Қуатқа. Домбыраның құлағын біздің құлағымызға таныс өз ырғағына келтіріп алды да: – Бəкіржан, дұрыс қой, біздің Бексұлтанжанның əні батыстың əндерімен əуендес болса, онда өрісті ұзақтан қайырған екен. Енді мына əнге құлақ түріңізші, – деді де шырқай жөнелді: Жер шарын мекендеген бүкіл халық, Біздің ел дəстүрінен қуат алып. Советтер Одағы боп сүйенері Бұл күнде достығымен отыр танып – деп баяғыда мектеп партасында отырғанда хормен айтушы едік, кейінгі кезде осы əнді жаңғыртып, Бұлбұл құс туған жерден гүл іздейді, Күдерін құштарлықпен бір үзбейді Келесің гүл боп еркем көз алдыма, Өзіңді мен іздемей, кім іздейді? – деген жаңа əн айтыла бастады деп, Бəкірдің жиендік жасағанын бір іліп өткенде, Бəкір бұлқан-талқан болып атып тұрып, кетемінге басып еді, қасындағы Сабырхан Асанов ағамыз

– Айналайын, Манапжан, сенің келіп қалғаның қандай жақсы болды. Құтты қонақ болып, үлкен қуаныштың үстіне түстің. Абыройлы бір шопан ағамыз ұзақ уақыт перзентсіз жүріп еді, жақында қошқардай қос ұлды болып, бүгін шілдехана тойын өткізіп жатырмыз. Соның басшылығына мені тағайындап еді, басы-қасында болуым керек, – дей бергенде, сөзін аяқтатпай той иесі өзі де асығыс есіктен аттап, төрде отырған мені көрді де, есік алдында көзі бақырайған күйі қатты да қалды. Бірден таныдым, баяғы өзім бата берген шопаным. Туысым «Өй, аға-ау, бұл өзіміздің Манап ақын ғой» десе, əлден соң есін жиған шопан: «Сенің Манабың болса Манабың шығар, ал бұл азамат маған жылап-еңіреп сұрағанымда тілеген баламды берген батагөй Қызырымның нақ өзі», – деп еңкілдеп құшақтай кеткені...». жылдан кейін туысымның ауылына қайта оралсам, бауырым: – Айналайын, Манапжан, сенің келіп қалғаның қандай жақсы болды. Құтты қонақ болып, үлкен қуаныштың үстіне түстің. Абыройлы бір шопан ағамыз ұзақ уақыт перзентсіз жүріп еді, жақында қошқардай қос ұлды болып, бүгін шілдехана тойын өткізіп жатырмыз. Соның басшы лығына мені тағайындап еді, басы-қасында болуым керек, – дей бергенде, сөзін аяқтатпай той иесі өзі де асығыс есіктен аттап, төрде отырған мені көрді де, есік алдында көзі бақырайған күйі қатты да қалды. Бірден таныдым, баяғы өзім бата берген шопаным. Туысым «Өй, аға-ау, бұл өзіміздің Манап ақын ғой» десе, əлден соң есін жиған шопан: «Сенің Манабың болса Манабың шы ғар, ал бұл азамат маған жылап-еңіреп сұрағанымда тілеген баламды берген батагөй Қызырымның нақ өзі», – деп еңкілдеп құшақтай кеткені...». Мəкең хансың ба, қарашасың ба, қас-қабағыңа қарамайтын, ойы на келгенін іркіп, бүгежектеп, күлтектеп жатуға жаны қас болатын. Ескі оқиғалар есіме түсіп отырғаны. Мəкеңнің тіршілігінде өнердегі жанынан тастамай ерткен екі інісі болса – біреуі, біреу болса, ол да тап соның өзі – əнші сазгер Бексұлтан

мəдениет бөлімінің қызметкерлеріне тапсырылды. Аудандық мəдениет үйінің директоры Қуат Алдабековтің үйіне ағыл-тегіл дастарқан жасалды. Келген меймандарға құр мет жасап өнер көрсету ауылда қалыптасқан дəстүр. Сол отырысқа Мəкең Бексұлтанды арнайы алдыртып, əн салдырды. Жұрт ықыласы меймандардан гөрі сырбаз сазды Бексұлтанға ауып бара жатты. Бұған Бəкір ағамыз тарылыңқырап отырды. Осы көңілді сезген Мəкең өзінің Бəкірмен жас шамаластығын алға тартып, – Бəкіржан, жасқа қарасаң құр дасс ың, басқа қарасаң інісің. Солай бола тұра сен күнде елге келе бер мей тін қадірлі қонақсың, келген күнде де ел іші кең, басқа жерге жеткенмен, бізге жетпей жатасың. Содан да осы сапарыңның реті біздің ауданға тигеніне бəріміз шын жүректен қуанып, шашбауыңды көтеріп отырғанымыз мынау. Көпті көрген сыншы болады деген. Сенің ақындығыңды соңғы уақытта сазгерлігің басып бара жатқан сияқты. Мына менің Бексұлтаным өзіңді көргелі өнерін аяп қалып отырған жоқ. Батадай бағаңды беріп, бағдарлама айта отыр? – деді. Бəріміз Бəкірдің аузына қарап үн-түнсіз қалдық, жұрт назары қайта өзіне ауғанын сезген Бəкір ағамыз

əзер тоқтатты. Бексұлтан десе ішкен асын жерге қоятын Мəкең Бəкірдің əлгі əбестігіне ренішін баса алмай: – Əй, Бəкір, біз екеуміз құрдас пыз, соған орай үлкен болған соң, салмақты болар десем, сабырдан жұрдай болып шықтың ғой. Жақ сы адамдар сынды сабырмен қабылдайды. Байқап жүрген шығарсың, біз ақындармен айтысқа түскенде, небір дөрекі сөздер естиміз. Мұндай шағын топ алдында болса да жөн ғой, үлкен залда, қаншама халықтың алдында естиміз. Дегенмен, соған шыдап, уəжден жеңуге тырысамыз. Құрдасыңның кішкене сынына шыдамай жас бала құсап соншама өкпелегенің ұят-ақ болды-ау, – деді. Екінші бір оқиға, Жаңақорған аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы Ахметжан Жанпейісов құрметті зейнеткерлікке шыққан соң, облыс орталығына Аңшылар қоғамына басшы болып ауысатын болып, көшер алдында дос жарандары мен қызметтес серіктестеріне дəм берді. Əркім өз тілегін айтып, сөз кезегі Мəкеңе келгенде: – Аха, əркімнің көңіліне құдай береді. Көңіліңіз көл дария сияқты ақкөңіл, ақжарқын адам едіңіз. Сонан шығар, жаңа қызметіңіз де саусаққа ыңғайлы оңқай асық сияқты жаман емес екен. Бұрын хатшы кезіңізде

Суретте: халық ақыны Манап Көкенов пен ұлы Əбдікерім Манапов.

9

Тарихты зерделеу жалєаса береді Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Тарих ешкімнің де жеке еншісіне берілмей «бəрінен де жоғары тұратын ұғым» деген Елбасы Н.Назарбаевтың алға тартқан ұстанымын халық қызу қолдады. Осынау үлкен əңгіме ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысында мəре сызығынан өтіп, жарты жыл бойы қызу пікірталас түрінде дамыды. Оған ұлттық тарихымызды кеңестік идеологиялық құрсаудан аршып алудың қаншалықты маңызды екенін айтып, ұлтымыздың бүгінгі күнгі сүт бетіне шығар қаймақтарының бəрі де үн қосуға тырысты. Соның ішінде тарихтың өзі білетін қатпарларын ұзақ жылдар бойы ішіне сыйғызып келген ойшылдар, ғалымдар, жазушылар мен журналистер де көп болды. Осынау орасан белсенділіктің өзінен көзі қарақты, көкірегінде сезімі бар адамның бəрін ұлттық тарихымыздың тағдыры бек қатты алаңдататыны көрініп тұрды. Бірақ əңгіме көбейген сайын қай кездегідей бұра тартуларға да жол беріліп жатты. Мəселен, өткен ғасыр тарихының көп жағдайларда ұлттық жəне тоталитарлық қақтығыстың тарихы екендігі айтылып, «баяғы тəртіпті аңсай бермей» ХХ ғасырдың қиыншылыққа толы көлеңкелі беттерін ашып көрсетіп, шындық ашық айтылуы керек деген талап болғанда кейбір талантты ғалымдығымен емес, тоталитарлық жүйенің қолына су құю арқылы жақсы атақтарға, сый-сияпатқа жеткен тарихшылар заман талабымен жасалып жатқан тарихнамадағы жаңа үдерістерді жарадай көріп, қарсы шығып та жатты. Кей жағдайда үлкен мəселелер сиырқұйымшақтанып, тек ауыл-үйдің аумағына ғана белгілі, істеген ісі сол шағын аймақтың мүддесін ғана көздеген кейбіреулердің атын ұлттық шеңбердің айналымына дейін көтеруге тырысушылық та орын ала бастады. Елбасы осындай келеңсіз мəселелерге көңілі толмайтындығын білдіріп, Үкіметтің кеңейтілген отырысында сын тезіне салды. Осыдан кейін «тарихты кəсіби тарихшылар жазсын» деген Елбасының талабына сəйкес өмір бойы «шаң басқан архивтерден» шықпай ұлттық тарихтың ұңғыл-шұңғылын əбден зерделеген ғалымдар ғана пікірсайыстың алдыңғы легіне шығып, əңгіме тұжырыла бастады деуге болады. Қалай десек те, осының бəрі сайып келгенде, ел болашағының жаңа моделін жобалау, басты құндылықтар мен бағдарларды айқындауға бағытталып отырғаны өз-өзінен түсінікті еді. Тарих ғылымына феноменология мен герменевтика əдістерінің енгізілуіне байланысты тарихи зерттеулер сипаты өзгеретіндігі де талап етіліп, ендігі жерде тарихшы-ғалым фактілерді тізбелеп, тіркеп отырушы емес, зерттелетін уақыттың ішкі мағынасына ой жіберетін, оның жөн-жосықтарын, құндылықтарын логикалық тұрғыдан түсіндіріп бере алатын пайымдаушыға айналуы тиіс екені айтылған. Сөйтіп, Қазақстан тарихнамасынан алдыңғы қатарлы əдіснамалар мен əдістемелердің негізінде сапалы секіріс жасау талап етілді. Осынау талаптарды орындаудың алғы шебінде жүрген ғылыми ұжымдардың бірі – профессор Бүркітбай Аяған басқаратын Мемлекет тарихы институты. Осы жарты жылда бұл институт ұлттық тарихымызды жаңа сападағы зерделеуге арналған бірнеше ғылымипрактикалық конференциялар мен семинарлар өткізді. Онда тарихшылар ғана емес, басқа ғылым салаларының да білікті мамандары қатысып, өздерінің ойларын ортаға салды. Жуырда осы институтта «Ұлттық тарихты зерттеудің методологиясы мен ғылыми ұстанымын жаңарту жолдары» («Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Президент Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы аясында) тақырыбында халықаралық ғылыми-методологиялық конференция өтті. Бұл конференция жаңа Жолдаудың аясында тарих ғылымының алдында тұрған мақсаттары мен оның əлемдік көзқарастарға кірігу жолдарын анықтауға арналды. Конференцияны қысқаша сөз сөйлеп ашқан Мемлекет тарихы институтының директоры, профессор Б.Аяған Президент Н.Назарбаевтың жаңа Жолдауындағы «Мəңгілік Ел» деп аталған ұлттық идея тарихи тұжырымдарды жетілдіру үрдісін күн тəртібіндегі ең өзекті мəселеге айналдырып отырғанын айтты. Дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылу үшін ең бірінші кезекте елдің интеллектуалдық əлеуетін арттыру, соның ішінде ел тарихын зерделеудің нақты тұжырымының қажеттілігі өсіп отыр, деді ол. Одан əрі Б.Аяған тəуелсіздік жылдарында мемлекеттің ғылымды дамытуға зор көңіл бөліп, үнемі қолдағандығы туралы айтты. – Соның ішінде Мемлекет басшысының нақты ұсынысымен жасалынған «Халық тарих толқынында» бағдарламасы жұмысын бастап кетті. Қазақстан ғылымын қаржыландыру мəселесі – мемлекеттік басымдықтардың бірі болды. Тарих саласында инновациялық серпіліс жасау жолында Республикалық тарихшылар қауымдастығы академиясы оқулықтар мен оның бағдарламаларын жаңғыртуға қатысты жұмыстар атқаруда, Тарихшылардың ұлттық конгресі қызмет етеді, «Отан тарихы», «Мемлекет тарихы», «Мəңгі Ел» ғылыми-көпшілік тарихи журналдары шығарылады, дей келіп одан əрі ғалым Мемлекет тарихы жəне Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институттарының атқарып жатқан игі жұмыстарына тоқталды. Соның ішінде 11 сыныпқа арналған «Қазақстан тарихы» оқулығының шыққаны, 10 томдық «Қазақстан тарихын» жүйелеуде үлкен еңбек атқарылып жатқаны жəне т.б. аталып өтті. 2013 жылдың қорытындысы бойынша 10 авторлық жəне 10 ұжымдық монографиялар шығып, ондаған мақалалар жарияланған екен. Сондай-ақ, археология саласындағы жетістіктер, Мемлекет басшысының Жарлығымен жоғары атақ алған ғалымдар есімдері де қанағатпен аталып өтті. Бүркітбай Аяғанның айтуына қарағанда, бүгінге дейін ғылыми ортада Қазақ мемлекеттілігінің тарихы сияқты тақырыптар бойынша ортақ тұжырымдар əлі қалыптаса қоймапты. Біреулер мемлекет тарихын сақ-ғұн дəуірінен, екіншілер Түркі қағанатынан, үшіншілер Ақ Ордадан, тағы біреулер Қазақ хандығынан, Алашордадан бастау алады дейтін көрінеді. Енді осы мəселелерді жаңа Жолдаудың талаптарына сəйкес шешіп, тарихымызды кезеңдеу міндеті алдымызда тұр дей келіп шешен тарих саласын дамытудағы бүгінгі күннің өзекті міндеттерін атап өтті. Олардың қатарында археологиялық, мұрағаттық, мұражайлық, кітапханалық қорлардан жинақталған материалдарды нақты ғылыми айналысқа түсіру; «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы аясындағы тарихи ғылыми-зерттеу жұмыстарының міндеттері мен мақсаттарын айшықтау; «Мүмкіндіктер көздерінің» бірі ретінде тарихшы мамандар ғана емес, жеке тұлғаның қарым-қабілетіне қарап, шетелдік тағылымдамалардан өтуіне жағдай жасау жəне т.б. аталды. Одан əрі шешен Жолдаудың стратегиялық міндеттері қатарында Қазақстан ғылымын қаржыландыру көлемі ІЖӨ-нің 3 пайызынан кем емес деңгейге көтерілуі туралы айтылғанына қанағат білдіре келіп, оның ғылымды жаңғыртудағы бастамалар мен жетілдіру технологияларын арттыруға үлкен сеп болатынын атап өтті.


10

www.egemen.kz

Жан жомарттыєы

7 ақпан 2014 жыл

 Үкілі үміт

(Соңы. Басы 1-бетте). «ОлВи» ЖШС бүгінгі күні шағын цехтарын басқа кəсіпкерлерге табыстап, замана сұранымына орай мемлекеттік тапсырыстармен Қостанай облысы аумағында оңтүстік аудандарды қамтып құрылыс пен ауылшаруашылық құралдарымен қамтуда. Талаптар негізінде ол заттарды жеткізіп беруді де жүйеге қойған. Бұл, əрине, тапсырыс беруші жақтың уақытын үнемдеуге үлкен қолғабыс. Айта берсек, жаза берсек Тамара Жəкенқызы Соколованың қаламыздың көркеюіне қосқан үлесі зор, ол жетістіктері ақталып Арқалық қаласының 2010 жылы «Жыл адамы» атанса, 2013 жылы республика бойынша «Саланың көшбасшысы» атағын иемденді.Тəуелсіздігіміздің 20 жылдығы медалі кеудесінде жарқыраған жан. Мақаламның атауын «жан жомарттығы» дегенім осы Тамараны өте қатаң адам дейтіндер бар. Рас, бет жүзіңе қарамайтын бірбеткейлігі бар, бірақ онысы өзіне тəн дүние, жарасып-ақ тұр. Өйткені, ол уəде бермейді, берсе орындайды. Ал жанының жомарттығына келсек, жыл сайын Жеңіс күні өз кафесінде қаланың соғыс жəне еңбек ардагерлеріне арнап ас-ауқат ұсынып, сыйлықтар беруі, ілешала балаларды қорғау күніне қаланың барлық арнаулы интернат тəрбиеленушілеріне мереке ұйымдастырып, қаланың қақ ортасында аулада концерт көрсетіп, шақырылған да, өтіп бара жатқандар да мереке қызығын тамашалауы үлгі істерінің бірі ғана. Жүрегінің кеңдігін білдірген, жанының жомарттығын айғақтаған «Алтын жүрек» номинациясының иегері атанған Тамара Жəкенқызын жаны жомарт келіншек деп бекер атамадық. «ОлВи»-іңнің атағы мен қызметі ел əлеуетіне қызметін осы 20 жылмен шектемей, жалғасын таба беретініне сенеміз. Сүгірбай НҰРМАНОВ.

АРҚАЛЫҚ.

Хипстержан той-бизнес пен шоу-бизнес їшін жанрын ґзгертпейді

Қалай десек те, қазір өмір өзгерді. Бұрын таланттардың танылуы үшін бұқаралық ақпарат құралдарын, əсіресе, телевизияны не алмастыра алатын еді?! Үлкен таралыммен жарық көретін беделді басылымның бір ғана мақаласы дарындардың даңқын жаятыны кеше ғана емес пе еді?! Бүгінде бəрі де басқаша. Əлеуметтік желілер кез келген оқиғаны əп-сəтте айдай əлемге таратып жібереді. Ғаламтордың көмегімен елең еткізер жаңалықтың бəрі гаджеттерден гаджеттерге қас пен көздің арасында ауысып жатыр. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Мəселен, Қызылөзек деген ауылдан шыққан қазақ əншісі Ғалымжан Молданазардың «Ақпен бірге» дейтін бейнебаянын жыл соңында YouTube арқылы бір ғана Ресейде бір аптаның ішінде 33 мың адам тыңдаған. Орыстардың əлеуметтік желілерін дүр еткізген өзіндік дарын иесі туралы Ресейдің өнер тақырыбын қозғайтын сайттары сындарлы пікірлерін білдіріп жатты. Бізде музыка өнері қалай дамып жатқанынан көршілеріміз аса хабардар бола бермесе де, Қазақстанда рок та, поп та, рэп те бар екеніне жəне ол еуропалық деңгеймен пара-пар екенін көріп, таңданыстарын жасырған жоқ. Əлемдік музыка сапасынан бір мысқал да кем көрінбеген өзгеше клип өзге ағайындарға ұнағаны шындық. Ең қызығы, қызылордалық жігіттің қазақ тілінде шырқаған əндерін түсінбей қалдық деп тыңдамай жатқан жандар тағы жоқ. Фанктік негіздегі сəнді бір əуендер құлаққа жағымды құйылып, жа ның ды сиқырлы сезімге бөлейтіні əйтеуір бір ақиқат. Ғалымжан Молданазардың ТМД-дан табылған тыңдармандары оған «қазақ

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 25 ақпанда сағат 15.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысандарын мүліктік жалға беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14-үй. Тендерге ұсынылады: № 1 лот – Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй мекенжайында орналасқан, жалпы көлемі 41,5 ш.м. сауда-саттық ұйымдастыру үшін үй-жайы, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы» ММ. № 2 лот – Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй мекенжайында орналасқан, жалпы көлемі 41,9 ш.м. сауда-саттық ұйымдастыру үшін үй-жайы, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы» ММ. № 3 лот – Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй мекенжайында орналасқан, жалпы көлемі 11,17 ш.м. сауда-саттық ұйымдастыру үшін үй-жайы, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы» ММ. № 4 лот – Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй мекенжайында орналасқан, жалпы көлемі 7,8 ш.м. сауда-саттық ұйымдастыру үшін үй-жайы, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы» ММ. Бастапқы жалдау ақысы айына: № 1 лот – 108082 теңге. № 2 лот – 109124 теңге. № 3 лот – 29091 теңге. № 4 лот – 20315 теңге. Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге төлейді немесе баланс ұстаушымен келісімшарт бойынша төлейді. Мүлікті жалға беру шартын жасасу мерзімі, баланс ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендер талаптары: 1. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 2. Жалға алу уақытына үй-жайдың пайдалану бейінін сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемдері: Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер өткізу ережелері: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін мыналарды ұсыну қажет:

1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін не құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалдық куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Тендерге қатысу үшін тілек білдіргендерден өтініштерді қабылдау жəне оларды тіркеу, құжаттардың толық жинағы бар болған жағдайда ғана жүргізіледі. Өтінімдер ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 24 ақпанда сағат 15.00-де аяқталады. Кепілді жарналар Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ 880705012170181006, Б ЖК K K MFK Z2A , Б СН 120340010824, ҚР ҚМ Қазынашылық комитетінің банкі, ТБЖ-171, ММ коды 2170181 есептік шотына енгізіледі. Кепілді жарналардың мөлшері: № 1 лот бойынша – 43233 теңге. № 2 лот бойынша – 43650 теңге. № 3 лот бойынша – 11637 теңге. № 4 лот бойынша – 8126 теңге. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттаманың топтамасын қабылдау мына мекенжайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй, № 2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөнінде қосымша ақпаратты мына телефондар арқылы: 8 (7172) 32-73-23, 32-89-20 немесе www. gosreestr.kz сайтынан алуға болады.

Дорны», «қазақтан шыққан Tesla Boy» деген лақап ат беріп, көпшілігі «Хипстержан» деп те атап жүр. Мысалға, əншінің атын алысқа шығарған «Ақпен бірге» дейтін бейнебаяны сонау 90-жылдардың жастарын көз алдыңа əкелетін, жергілікті КВН-шылармен түсірілген, иронияға толы дүние. Ауылдан шыққан талант 10-сыныпта оқып жүргенде-ақ əндер жаза бастаған. Қызылорда қаласынан мəдениеттің ордасы Алматыға ауысып, Т.Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясында жоғары білім алған жігіт Айса дейтін жергілікті орын даушының студиясында бірнеше тректер жазады. Осылайша, Orda Brothers продюсерлік орталығынан бір-ақ шығады. Ол «Орда» тобынан бөлек, Айса, Қайрат Түнтеков, Əсем, Асыл Беделхан, Rin’go тобы орындаған бірқатар əндердің авторы. Ал қазақ жеріндегі тыңдармандарға ол рок əншісі Əсеммен бірге шырқайтын «Жылайды жүрек» атты туындысымен таныс. Хипстер Ғалымжан қазір «Орда» тобымен əріптестікті тоқтатқанымен, əлі байланыстары үзілмеген сынды. Өйткені, жыл басында аталмыш топтың қатысуымен «Тыйым салынған билер» атты картина түсірілген-ді. Бұл фильм неше түрлі кереғар

пікірлер туғызғанын өнер тақырыбынан құлағдар жандар білетін болар. Осы картинада оның «Алыстама» дейтін трегі шырқалады. Ең қызығы, қазақ ауылында туып-өскен жігіт ағылшынша айтып тыраштанбай-ақ, орысша əндетпей-ақ, ана тіліндегі жаныңды қопарған жұмбақ əуендермен аты шығып келеді. Еуропалық промоутерлердің де іздегені осы. Өзгеге ұқсамайтын өнер иесі. Ал шындап келгенде, біздің көптеген əншілеріміз шет мемлекеттерде танылу үшін қолдан келгенін жасап-ақ жатады. Мы салы, осыдан бірнеше жыл бұрын ресейлік сайттар алматылық «Buhar Jerreau» («Бұқар жырау») рэп-триосы жайлы жарысып жазды. Олардың СанктПетербургте түсірілген «Мост» деп аталатын клипі A-One мен MTV-дан ротацияланып, яғни біраз көрсетілді де ғайып болды. Ресейді жаулауға бағытталған бұл жоба онсыз да өз өнерпаздары жыртылып-айырылып жатқан мегаполисте жұтылып кете барды десек жаңылыса қоймаспыз. Ал Ғалымжанның қазір ғалам тор кезіп жүрген тректері – синти-поп, фанк стилінде, кейбір музыкалары үйінде отырып-ақ жазылған. Əнші алдағы уақытта өз тыңдармандарына ағылшын тілінде шырқауға уəде берсе де, оған аса қайыл болып отырғандар некен-саяқ. Ресейліктердің көпшілігі қазақша əндер əлдеқайда жанды тербейтін жұмбақтау естіледі екен деп есептейді. Қазақ хипстерінің əндерін əлемдік трендтердің безбеніне салып жіберсек, Каурисмяки мен Балабановтардың фильмдеріне тəн, ұлттық бояуға бай деп білетіндер де жеткілікті. Фейсбукта отырған орыс ағайындар егер басқа да қазақ музыканттары Ғалымжан Молданазардың үрдісін жалғастыратын болса, онда қазақстандық синти-поп бір кездегі канадалық построк немесе фин психофолкы сияқты интернационалдық брендке, яки халықаралық құбылысқа айналуға мүмкіндігі бар деген пікірлерін алға тартады. Ал енді тыңдармандардың бір тобы «Ақпен бірге» əнінде 1976 мен 1980 жылдар арасында дəуірі жүрген Joy Divisionнің мəнері бар екендігін айтады. Сол сияқты «Жылайды жүректің» жартысы жарнама деп жақсы сөзін қимағандарға айтатын уəж табуға болады. Бұл клипті қырық рет айналдыра келе, жарнама таба алмадық. Не десек те, Ғалымжан Молданазар ешкімге ұқсамайтын жаңа сөз, жаңа əуендерімен елді елеңдетті. Ең қызығы, ол он жылға жуық музыка жазып жүрседағы, «Ақпен біргені» Интернетке салғаны сол еді, синти-поп стиліндегі музыка тыңдарман жүрегінің есігін қақты. Қызылөзектен шыққан хипстердің орысшасы «онша» болмаса да тыңдарманның тілін тапты. «Мен музыканың барлық жанрын сыйлаймын, бірақ, той-бизнес пен шоу-бизнес үшін өз стилімді өзгертпеймін», дейді Хипстержан. АЛМАТЫ. ––––––––––––– Редакциядан: газет сайтында осы мақалаға тіркемеден əншінің бейнебаяндарын көріп, тыңдай аласыздар.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 25 ақпанда сағат 10.00-де республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Шымкент қ., Ғани Иляев к-ci, 24. Теңдерге қойылады: – Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Төлеби ауданы, Леңгір қаласы, Төле би көшесі, 211, жалдау алаңы – 392,5 ш.м. ОҚО қазынашылық департаментінің балансында тұр. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 181727,5 теңге. Кепілді жарна – 90864 теңге. – Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: Шымкент қаласы, Момышұлы көшесі, 27, жалдау алаңы – 6,0 ш.м. ОҚО салық департаментінің балансында тұр. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 6945 теңге. Кепілді жарна – 2778 теңге. – Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: Шымкент қаласы, Байтұрсынов көшесі, 68, жалдау алаңы – 20,0 ш.м. ОҚО салық департаментінің балансында тұр. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 23150 теңге. Кепілді жарна – 9260 теңге. Тендер өткізу шарты: 1. Нысан үшін жалдау ақысы бойынша ұсыныс бастапқыдан төмен емес, төлемақы ай сайын. Жалдау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. 2. Банктік операцияларды жүзеге асыру үшін есеп айырысу-кассалық орталықтарды орналастыру. 3. Жалдау нысанын тиісті техникалық пайдалану жағдайында сақтауды қамтамасыз ету. 4. Баланс ұстаушымен шарт бойынша коммуналдық қызметтер, пайдалану шығындары үшін төлемдерді, сондай-ақ өзінің қаражат есебінен ағымдағы жөндеуді жүргізуге төлемдерді қамтамасыз ету. 5. Жалдаушы қазынашылық қызметінде ақпараттық қауіпсіздікті бұзуға жол бермеу мақсатында персонал мен келушілердің іс-қимылдарын бақылауға міндетті. Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: Тендерге қатысуға өтінім, онда үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады. Тендер шарты бойынша ұсыныс жапсырылған конвертте беріледі. - заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тipкey (қайта тipкey) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелері, олар салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті көрсетумен немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері көрсетіледі. - жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаларды

міндетті түрде көрсетумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. - акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірме. - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен үзіндікөшірме (cepiктecтiк қатысушысы тізілімді жүргізу жағдайында). - шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар. - кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі. - өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Өтініш қосарланған конвертте қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар қамтылады. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінім беру сəтінде жабық болуы жəне үміткердің оны мөрлеуі тиіс. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі, ол тігілген түрде, беттері нөмірленіп жəне соңғы бетіне қол қойылып, мөр басылып куəландырылады (заңды тұлға үшін, егер мұндай болса). Шарт жасау мepзімі: тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірмей жасалады, тендер нысанымен жəне тендерлік құжаттаманы тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжай бойынша танысып, алуға болады: ОҚО, Шымкент қ., Иляев к-ci, 24, 204-бөлме. Анықтама алу телефоны: 21-01-59, факс: 21-29-22. Тендер қатысушысы заңды тұлға болмайды, ол ҚР Заңына сəйкес немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің түрлерімен айналысуға құқығы жоқ, оны тапсыру тендер шарты болып табылады. Өтініштерді қабылдаудың мерзімі аяқталу сəтінде бір өтініш қана тіркелген жағдайда, онда тендер болмады деп танылады. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: СТН 582200048073, ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, КБЕ-11, КНП-171, Оңтүстік Қазақстан облысының қазынашылық департаменті. Өтініш мына мекенжайда қабылданады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Анықтама үшін телефондар: 210159, факс 21-29-22, 54-00-68. Өтініштер қабылдау, тендер өткізу шартымен жəне тендерлік құжаттарымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күн ішінде аяқталады (2014 жылғы 24 ақпанда сағат 10.00-де).

«Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесі 2014 жылғы 24 ақпанда 10 сағат 00 минутта мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды кейіннен сатып алу құқығымен сенімгерлік басқаруға беру жөнінде тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Қарағанды қаласы, Костенко көшесі, 6. Тендерге келесі нысандар ұсынылады: 1) Ғимарат кешені РОБ (радио орталығын беруші) № 1 (жартылай бұзылған), 1957 жылы салынған, орналасқан мекенжайы: Қарағанды қаласы, Қазыбек би атындағы ауданы, батыс өнеркəсіп аймағы, Қарағанды гарнизоны, № 21 əскери қалашық. Нысанның құны – 15375000 теңге. Кепілді жарна – 1537500 теңге. 2) «Жасыл мыс» демалыс орны, Қарағанды облысы, Балқаш қаласы. Нысанның құны – 24541000 теңге. Кепілді жарна – 2454100 теңге. Тендер шарты: - Нысанды қайта жөндеу үшін инвестиция салу; - Нысанға құқық беретін құжаттарды «Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің атына ресімдеу; - Нысанды пайдалану барысында санитарлық нормалар мен ережелерді сақтау; - Міндеттемелерді орындауға дейін мəмілелер жасауға шектеу қою. 3) «Орленок» соматиптік мерзімдік балалар санаторийі, Қарағанды облысы, Жезқазған қаласы. Нысанның құны – 160326000 теңге. Кепілді жарна – 16032600 теңге. 4) «Сарыарқа» демалыс орны, Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Бектау ата шатқалы. Нысанның құны – 25001600 теңге. Кепілді жарна – 2500160 теңге. Тендер шарты: - Нысанды жөндеу үшін инвестиция салу; - Нысанды пайдалану барысында санитарлық нормалар мен ережелерді сақтау; - Міндеттемелерді орындауға дейін мəмілелер жасауға шектеу қою; - Қызмет түрін сақтау. Тендер шартына сəйкес нысанды пайдалану бойынша ең тиімді бағдарлама ұсынған қатысушы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендердің шарттарын орындаған жағдайда, нысанды сатып алу нарықтық бағамен жүргізіледі. Кепілді жарналар «Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019369, КБЕ 11, КНП 171 (банктік қызметтер төлемақысына кепілді жарна мөлшері кірмейді). Тендер өткізілгеннен кейн кепілді жарна тендер аяқталған күннен бастап он банктік күннен кешіктірілмейтін мерзімде қайтарылады. Кепілді жарналар қатысушының деректемелері көрсетілуімен тендер қатысушысы берген кепілді жарнаны қайтару туралы өтініші негізінде қайтарылады. Кепілді жарналар тендер қатысушыларына олардың тендерге қатысуға бас тартуы жағдайында оны өткізуге дейін кемінде үш күн қалғанда қайтарылмайды. Тендерге қатысушыларды тіркеу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер басталғанға дейін жиырма төрт сағат бұрын мына мекенжайда аяқталады: Қарағанды қаласы, Костенко көшесі 6, 11-бөлме, тел: 8 (7212) 425753. Заңды тұлғалар тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін мыналарды тапсыру қажет: 1) белгіленген нысан бойынша тендерге қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялаған жағдайда оның жазбаша, ақпараттық хабарламада көрсетілген жəне тендерге қатысушының өзі ұсынған тендер талаптарында шарт жасасу міндеттемесін білдіретін тендерге қатысуға өтінімді; 2) басқа құжаттардан бөлек желімделген конвертте тендерге байланысты құжаттаманы қоса бере отырып, жазбаша түрде тендер шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) банктің (банктердің) мөрі басылған бірінші басшы немесе қол қоюға құқығы бар тұлға жəне бас бухгалтер қол қойған тендерлік өтінімдер бар конверттерді ашу күнінің алдында кемінде үш ай бұрын банк (банктер) алдында тендердің ықтимал қатысушысының мерзімі өткен берешегінің жоқ екені туралы анықтаманы. Егер тендерге ықтимал қатысушы екінші деңгейдегі бірнеше банктің, сондай-ақ шетел банкінің клиенті болып табылған жағдайда, осы анықтама осындай банктердің əрқайсысынан ұсынылады; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасымен аудитті міндетті өткізу белгіленген заңды тұлғалардың соңғы қаржы жылындағы аудиторлық есебін; 5) салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын міндетті түрде ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманы; 6) жарғының нотариалды куəлан дырылған көшірмесін не салыстырып тексеру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсына отырып көшірмесін. Шетелдік заңды тұлғалар құрылтай құжаттарын нотариалды куəландырылған мемлекеттік жəне орыс тілдерінде аудармасымен ұсынады; 7) Қазақстан Республикасының заңна масына сəйкес төлеу мерзімі ұзартылған жағдайларды қоспағанда, осы салық органының мөрі бар бірінші басшы немесе қол қою құқығы бар тұлға қол қойған тендерлік өтінімдер бар конверттерді ашу күнінің алдында кемінде үш ай бұрын салық берешегінің, міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша берешегінің жоқ екені туралы анықтаманың түпнұсқасы; 8) республикалық мүлікті сенімгерлік басқару құрылтайшысының депозит шотына кепілді жарнаны аудару туралы төлем тапсырмасының немесе түбіртектің (жеке тұлға үшін) түпнұсқасын; 9) тендерге ықтимал қатысушы өкілінің өкілеттігін растайтын құжатты (жеке куəлікті, паспортты (шетел азаматтары үшін) не əділет органдары берген уақытша жеке куəлікті ұсынған жағдайда жарамды); 10) ықтимал қатысушының ақпараттық хабарламада көрсетілген сенімгерлік басқаруға қойылатын талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттарды ұсынуы қажет. Жеке тұлғалар тендер қатысушысы ретінде тіркелу үшін жоғарыдағы 1), 2), 8), 10) тармақтарында көрсетіліп қарастырылған құжаттарды, сондай-ақ мыналарды тапсырады: 1) жеке куəліктің, паспорттың (шетел азаматтары үшін) немесе əділет органдары берген уаќытша жеке куəліктің көшірмесін; 2) тиісті мемлекеттік орган берген заңды тұлға құрмастан, кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқық беретін құжаттың көшірмесін (жеке кəсіпкер үшін) ұсынады. Өтінімдерді қабылдау жəне тендерге қатысуға ниет білдірген адамдарды тіркеу талап етілетін құжаттардың толық жиынтығы бар болған кезде жүргізіледі. Мыналар: 1) Қазақстан Республикасының заңдарына немесе құрылтай құжаттарына сəйкес жүзеге асырылуы тендердің шарттары болып табылатын қызмет түрлерімен айналысуға құқығы жоқ заңды тұлға; 2) сенімгерлік басқаруға шарт жасасу жəне оны орындау жөніндегі тиісті міндеттемелерді орындамаған өткен тендерлердің жеңімпазы тендерге қатысушы бола алмайды. Сенімгерлік басқару мерзімі ішінде нарықтық құн инфляция деңгейіне сəйкес индекстеуге жатады.

«АППАҚ» ЖШС, орналасқан мекенжайы: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «ЭкспоСити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, umts@appak.kz электронды поштасы, ашық тендер тəсілімен ұзақмерзімді сатып алудың қорытындысын жариялайды. Лот №1 жеңімпазы – «Yellow cake» ЖШС Алматы қаласы, Байзақов көшесі, 222, 75-кеңсе. Лот №2 жеңімпазы - «Бархан ЛТД» ЖШС жəне «Lokas Engineering» ЖШС компаниялар консорциумы, Алматы қаласы, Майлин көшесі, 238-үй, 1. Лот №3 – отандық өндірушілер арасында тауарлар жеткізу, əлеуетті жеткізушілердің болмауына байланысты өтпеді деп танылды.

ТОО «АППАК», расположенное по адресу: 050057, г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, эл.почта - umts@appak. kz, объявляет итоги долгосрочных закупок способом открытого тендера. Победитель Лота №1 – ТОО «Yellow cake» г. Алматы, ул. Байзакова, 222, оф. 75. Победитель Лота №2 – Консорциум компаний ТОО «Бархан ЛТД» и ТОО «Lokas Engineering», г. Алматы, ул.Майлина, д.238,1. Лот №3 – поставка товаров среди отечественных производителей, признать не состоявшимся, в связи отсутствием потенциальных поставщиков.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «КазКоммерцСнаб» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «КазКоммерцСнаб» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «Телевизионное Творческое объединение АСТАНА КОНЦЕРТ» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «АСТАНА КОНЦЕРТ Телевизиялық Шығармашылық бірлестігі» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі «Литер» газеті» ЖШС-нің директоры Қайсар Қадырұлы Жанахановқа əкесі Қадыр СƏРСЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» РГ» АҚ ұжымы «Литер» газеті» ЖШС-нің директоры Қайсар Жанахановқа əкесі Қадыр СƏРСЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 10 ақпан

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 11.45 11.55 12.25 12.30 12.45 12.55 13.25 14.00 14.05 14.25 14.55 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 23.45 00.20 00.45 01.25 02.10 02.40 03.10 7.00 08.45 09.45 10.45 12.50 14.30 14.40 15.00 15.10 16.00 16.40 16.50 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.30 23.55 01.35 02.05 02.3003.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.05 12.00 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.40 16.45 18.00 18.30 19.25 20.00 20.30 21.00 21.30 22.40 23.40 01.30 01.55 02.40 03.35

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай». «Арнайы репортаж». «Данышпан қарға». Мультхикая. «Зерде». Танымдық бағдарлама. «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа». «Ақсауыт». «Еңбек түбі – береке». «Зигби». Мультхикая. «Зерде». Танымдық бағдарлама. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Білгірлер отауы». Зияткерлік сайыс. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Құтқарушы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Дауа». «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. Скиатлон. «Сочи-2014». Тау шаңғысы. «Сочи-20140». Күнделік. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Свиридовы». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Сочи-2014». Күнделік. «Сочи-2014». Тау шаңғысы. «Бажалар». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «След». Телехикая. «Сочи-2014». Биатлон. Жаңалықтар. «Сочи-2014». Фристайл. Могул. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Телеканал. «Олимпийское утро». Жаңалықтар. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Истина где-то рядом». «Караоке-такси». «Жить здорово». «Үй болу қиын». Телехикая. «П@УTINA» Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «В наше время». «Караоке-такси». Жаңалықтар. «П@УTINA» Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. «Королева бандитов». Телесериал. Жаңалықтар. «Маруся. Испытание». «Жить здорово». «Контрольная закупка».

11

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

Сейсенбі, 11 ақпан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 11.50 12.25 12.30 12.45 13.10 14.00 14.05 14.25 15.00 16.10 17.00 17.25 17.30 17.50 18.05 18.35 19.10 19.30 20.30 21.05 21.50 23.10 23.40 23.45 00.20 00.30 00.55 01.25 02.10 02.40 7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 14.40 15.00 15.10 15.40 15.50 16.55 17.00 17.15 17.30 17.50 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.30 00.00. 00.30 01.30 02.0003.00

Сəрсенбі, 12 ақпан

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Данышпан қарға». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Білгіштер бекеті». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Sport.Kz». «Алаң» ток шоуы. «Еңбек түбі – береке». «Зигби». Мультхикая. «Білгіштер бекеті». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Ұлттық өнім». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «Ас мəзірі». «Сыр-сұхбат». «ЕХРО жолы». «Құтқарушы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «ЕХРО жолы». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар.

7.00 8.00 9.30 9.45

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар.. «Бюро расследований». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Кино. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан…». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Сочи-2014». Күнделік. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Свиридовы». Телесериал. «Сочи-2014». Күнделік. «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Əуен əлеміне саяхат». «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «След». Кино. «Сочи-2014». Коньки. Жаңалықтар. Журнал. Жаңалықтар. Журнал. Жаңалықтар.

02.40 03.15

10.40 11.25 11.35 11.50 12.25 12.30 12.45 13.05 13.25 14.00 14.05 14.25 15.00 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 23.45 00.20 00.35 01.05 01.25 02.10

6.50 7.00 11.00 11.05 11.55 12.15 12.50 14.05 14.35 15.00 15.25 15.40 16.45 18.00 18.30 19.25 20.00 20.30 21.00 21.30 22.40 23.40 01.30 01.55 02.40 03.35

«Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Телеканал. «Олимпийское утро». Жаңалықтар. «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Караоке-такси». «Жить здорово». «Үй болу қиын». Телехикая. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «В наше время». «Караоке-такси». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. «Королева бандитов». Телесериал. Жаңалықтар. «Маруся. Испытание». «Жить здорово». «Контрольная закупка».

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 11.50 12.25 12.30 12.45 13.10 13.30 14.00 14.05 14.25 15.00 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 23.45 00.20 00.40 01.05 01.25 02.10 02.45

7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.10 11.00 11.10 12.30 12.50 15.10 16.10 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 19.55 21.15 22.00 22.30 23.45 01.30 02.00 02.30 02.4503.00 6.00

6.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Данышпан қарға». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Білгіштер бекеті». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Еңбек түбі – береке». «Зигби». Мультхикая. «Білгіштер бекеті». «Əйел бақыты». Токшоу. «Келін». Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Толағай». Отбасылар сайысы. «Қылмыс пен жаза». «Құтқарушы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Сырғалым». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар «Өзекжарды». «Сыр-сұхбат». «Ұлттық өнім». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар «Мың түрлі мамандық».

Бейсенбі, 13 ақпан

6.50 7.00 11.00 11.05 11.55 12.15 12.50 14.05 14.35 15.00 15.25 15.40 16.45 18.00 18.30 19.25 20.00 20.30 21.00 21.30 22.40 23.40 01.30 01.55 02.40 03.35

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Кино. «Көзқарас». «Сочи-2014». Тау шаңғысы. «Свиридовы». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Өмір ғажайыптары». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Оралу». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. «Сочи-2014». Коньки. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «След». Кино. «Сочи-2014». Хоккей. Жаңалықтар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар

7.00 9.00 9.10 9.20 10.00 10.10 11.00 11.10 12.30 13.00 13.10 13.50 14.30 14.50 15.00 15.10 15.50 17.40 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 01.3004.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Кино. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Свиридовы». Телесериал. «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. «Əуен əлеміне саяхат». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Оралу». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сочи-2014». Мəнерлеп сырғанау. «Сочи-2014». Хоккей. Ресей-Словения.

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 11.50 12.30 12.25 12.45 13.20 13.50 13.55 14.25 15.00 16.10 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.20 23.25 00.55 01.25 02.10 02.35 03.00 03.15 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 12.30 13.00 13.10 13.50 14.50 15.00 15.10 15.50 17.55 18.00 18.15 19.05 19.15 20.00 20.30 21.00 01.3004.00

6.00 6.50 7.00

«Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Телеканал. «Олимпийское утро». Жаңалықтар. «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Караоке-такси». «Жить здорово». «Үй болу қиын». Телехикая. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «В наше время». «Караоке-такси». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. «Королева бандитов». Телесериал. Жаңалықтар. «Маруся. Испытание». «Жить здорово». «Контрольная закупка».

6.00 6.50 7.00 11.00 11.05 11.55 12.15 12.50 14.05 14.35 15.00 15.25 15.40 16.45 18.00 18.30 19.25 20.00 20.30 21.00 21.30 22.40 23.40 01.30 01.55 02.40 03.35

Шекаралыќ «Транзит» іс-шарасы жалєасуда «Транзит» біріккен шекаралық іс-шарасына қазақстандық шекарашылар белсенділікпен қатысуда. Аталған іс-шара өткен жылдың 30 қазанында ҚР ҰҚК Шекара қызметінің өкімі негізінде оңтүстік бағытта басталып, оған ҰҚК, ІІМ, Экономикалық жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің, Кедендік бақылау комитетінің аумақтық бөлімшелері де қатысуда. Іс-шараның басты мақсаты – өз уақытында мемлекеттік шекара, оның режімін, бақылау бекеттеріндегі режімін бұзушылықтарының жолын кесу. Іс-шара басталғалы бері шекара сақшылары 720-дан астам шекара заңдылығын бұзушыларды анықтады. Олардың 155-і Қазақстан Республикасының азаматтары болса, 40 шақтысы – Ресей Федерациясының, 90-нан астамы Өзбекстан, 370-тен астамы Қырғызстанның, 23-і Түркия, 10-ы Тəжікстан, 5-еуі Əзербайжан, 3-еуі Қытай, 2 адамнан Австралия, Германия, Грузия, Моңғолия, Украина, Беларусь азаматтары, бір-бірден АҚШ, Ұлыбритания, Израиль, Молдова, Польша, Ауғанстан жəне Армениядан келгендер бар. Сондай-ақ, іс-шара кезінде 2 килограмм 300 грамм героин, 170 грамм гашиш, заңсыз өткізілмек болған 35 тоннадай халық тұтынатын тауарлар,

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Данышпан қарға». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Ұлттық өнім». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Еңбек түбі – береке». «Зигби». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Токшоу. «Келін».Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «ЕХРО жолы». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Шетелдегі қазақ балалары». «Құтқарушы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «Қылмыс пен жаза». «ЕХРО жолы». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар.

Жұма, 14 ақпан

«Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Телеканал. «Олимпийское утро». Жаңалықтар. «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Караоке-такси». «Жить здорово». «Үй болу қиын». Телехикая. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «В наше время». «Караоке-такси». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говроят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. «Королева бандитов». Телесериал. Жаңалықтар. «Маруся. Испытание». «Жить здорово». «Контрольная закупка».

11.00 11.05 12.00 12.15 12.50 14.05 14.35 15.00 15.25 15.40 16.50 18.00 18.30 19.25 20.00 20.30 21.00 21.30 22.40 23.40 01.25 02.25 03.50 04.35

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Данышпан қарға». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». Жаңалықтар. «Сочи-2014». Күнделік. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Еңбек түбі – береке». «Зигби». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Токшоу. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050: Мəңгілік Ел». «Парламент». «Иман айнасы». «Құтқарушы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Жайдарман». «Сочи-2014». Күнделік. «Тақиялы періште» Кино. Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Парламент». «Иман айнасы». «Өзекжарды». Жаңалықтар. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Кино. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Сочи-2014». Күнделік. Жаңалықтар. «Свиридовы». Телесериал. «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Орталық ХАБАР». «Вектор развития». «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сочи-2014». Мəнерлеп сырғанау. «Сочи-2014». КанадаАвстрия. Тікелей эфир.

«Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Телеканал. «Олимпийское утро». Жаңалықтар. «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «Жұма уағызы». «Караоке-такси». «Жить здорово». «Үй болу қиын». Телехикая. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Ирина Муравьева. «Не учите меня жить». «Күт мені». Жаңалықтар. «В наше время». «Караоке-такси». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Поле чудес». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. «Тот, кто гасит свет». Кино. «Арабская весна». Документальный фильм. «Ностальгия по будущему». Кино. «Маруся. Испытание». «Контрольная закупка».

16 түйіншек киім-кешек, 6 дана автомобиль, 3 тоннадан астам дизель жанармайы, 10 тоннадан астам құс еті, 38 бас мүйізді ірі қара, 8 бас ұсақ мал, 36 бас жылқы жəне 12 түйе ұсталды. Сонымен қатар, дəрі-дəрмектер, балалар тағамы, ірімшік пен май өнімдерінің де заңсыз өтуіне жол берілмеді. Жасырын жолмен өткізілмек болған 240 дана рұқсатсыз дискілер, декларацияланбаған 17 000 АҚШ долларының, 1000 еуроның, қырғыз сомдары мен теңгенің жолы кесілді. «Транзит» біріккен шекаралық ісшарасы əлі де жалғасуда, деп хабарлады ҚР ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі.

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 15 ақпан

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.10 12.45 12.50 13.35 14.05 15.00 16.00 16.10 16.30 17.00 17.30 17.50 18.05 19.40 20.05 20.30 21.05 22.40 23.00 23.05 00.50 01.25 01.50 02.35 03.05

7.00 8.35 9.00 9.55 10.00 10.10 11.00 11.10 11.30 12.00 12.30 12.50 15.10 15.20 15.50 17.30 18.00 18.10 19.25 21.30 22.00 22.30 23.00 01.30 02.00 02.3004.00 6.00 7.45 8.30 9.00 9.10 9.45 11.35 12.05 13.00 13.50 14.05 15.00 16.00 20.00 21.00 21.30 21.45 22.15 22.35 00.10 02.20 03.45

Жексенбі, 16 ақпан

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Əзіл əлемі». «Сочи-2014». Күнделік. «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». «Болашақ». Телехикая. «Əли мен Айя». Мультхикая. «Жаңа Қазақстан-2050: Мəңгілік Ел». «Келбет». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». Жаңалықтар. «Бизнестің жол картасы». «Табыстылар тағылымы». «Тақиялы періште». Кино. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Қазақстан менің жүрегімде». Концерт. «Сіз не дейсіз?». «Сочи-2014». Күнделік. «Ержүрек Уилл». Кино. Жаңалықтар. «Арнайы репортаж». «Ғасырлар үні». «Келбет». Жаңалықтар.

7.00

«Махаббат мерейі». Телехикая. Мультфильм. «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Мен көрген соғыс». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Дело вкуса с Татьяной Веденеевой». «Азық-түлік мəселесі». «Юмор-шоу». Сочи-2014. Күнделік. «Сочи-2014». Тау шаңғысы. «Сочи-2014». Күнделік. Деректі фильм. «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. «Сочи-2014». Коньки. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Энергия будущего». «Сочи-2014». Хоккей. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Аңшы». Кино.

7.00

«Ностальгия по будущему». Кино. «Идеальный ремонт». «Таңғы пошта». Жаңалықтар. «Право на качество». «Материнский инстинкт». Кино. «Фабрика грез». «Идеальный ремонт». «Чудо». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Ду қол шоколад». «Братья и звезды». Документальный фильм. «Дом с сюрпризом». Кино. «Лучший город KZ». Шоу. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Доктор Дулиттл». Кино. «Дьявол носит PRADA». Кино. «Запрещенная реальность». «Доктор Дулиттл». Кино.

8.05 8.35 9.30 11.05 11.35 12.10 12.15 12.45 13.50 14.15 15.05 16.45 16.55 17.30 17.55 18.05 19.40 20.30 21.35 23.10 00.00 00.05 00.45 02.25 03.05

7.50 8.10 8.30 9.10 10.00 10.10 12.05 12.50 15.10 15.30 16.30 18.30 20.00 21.00 22.00 23.00 01.3004.00

6.00 6.25 7.50 8.05 8.30 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 12.05 13.05 13.50 14.05 15.05 15.40 16.45 21.00 22.00 23.00 00.00 01.55 03.30 04.25

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Умизуми командасы». Мультхикая. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сочи-2014». Күнделік. «Сіз не дейсіз?». «Ұлттық шоу». «Шетелдегі қазақ балалары». «Толағай». «Болашақ». Телехикая. «Əли мен Айя». Мультхикая. «Ұлы дала дүбірі». Деректі фильм. «Арнайы репортаж». «Еңселі елорда». «Əзіл əлемі». «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Апта.Kz». «Жайдарман». «Алаң» ток-шоуы. «Сочи-2014». Күнделік. «Көкпар». Ұлттық ойын. «Махаббат ертегісі». Кино. «Телқоңыр». Жаңалықтар

«Махаббат мерейі». Телехикая. Мультфильм. «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. «Айбын». «Фархат». Мультсериал. Куб удачи. Лотерея. «Письма богу». Кино. «Моя планета». Деректі сериал. «Сочи-2014». Тау шаңғысы. «Ас арқау». «ТВ Бинго». «Сочи-2014». Шаңғы жарысы. «Сол бір кеш...». «Жеті күн». «Жеті күн». «Одна судьба». Деректі фильм. «Сочи-2014». Хоккей. Финляндия-Канада. Тікелей эфир. «Сочи-2014». Хоккей. Ресей-Словакия.

«Запрещенная реальность». «Контрольная закупка». Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Лучший город.KZ». Шоу. «Кружево соблазна». «Чудо». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Последний отпуск». «Угадай мелодию». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Сила Веры». Кино. «Аналитика». «П@УTINA+». «Ду қол шоколад». «Библиотекарь-2: возвращение в копи царя Соломона». Кино. «Жемчужина Нила». Кино. «Кружево соблазна». «Контрольная закупка».

 Қылмыс

Ўрылар ќўрыќталды Солтүстікқазақстандық жəне павлодарлық полицейлер бірлесе əрекет ете отырып кезекті мал ұрлығын əшкереледі. Уəлиханов аудандық ішкі істер бөліміне Мортық ауылының бір топ тұрғыны шағым түсіріп, 40 шақты жылқының жоғалып кеткенін жеткізген еді. Оқиға болған жерге АІІБ басшысының орынбасары Ержан Арғынбаев басқарған тергеу-жедел тобы келіп, іздестіру жұмыстарын жүргізгенімен, ауа райының қолайсыздығы, ұялы байланыстың жоқтығы жағдайды күрделендіре түскен. Соның салдарынан із кесуге полицияның қосымша күші жұмылдырылды. Аттылы екі адамның бір табын жылқыны Павлодар облысының Ертіс ауданына қарай айдап бара жатқанын көрген куəлердің хабарынан кейін жедел топ көрші облысқа беттеген. Ұрылар Майқоңыр елді мекенінде қолға түсті. Олар осы ауылдың тұрғындары болып шықты. Тексеру амалдары барысында ұрланған жылқылардың бір бөлігі сойылғаны, бір бөлігінің ауылдастарының жоғалған малдарының орнына таратылғаны мəлім болды. Динара САҒЫНДЫҚОВА, ОІІД баспасөз қызметінің бас маманы.

Солтүстік Қазақстан облысы.

Украина їшін кїрес əлі бітпейді Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Жексенбіде Мюнхенде қауіпсіздік жөнінде халықаралық конференция өз жұмысын аяқтады. Онда Украинадағы жағдай туралы да əңгіме болды. Басқалардан бұрын жұртшылық назары соған ауғаны да анық.

Сол конференциядағы пікірлерге қарап-ақ Украина үшін күрес екі майданда: елдің өз ішінде жəне оның сыртында жүріп жатқанын айқын аңғарасың. Сол екі майданда да жағдай бұлыңғыр. Мынау жеңеді деп ешкім айта алмайды. Бір анық нəрсе: сол күрестен украин халқы зардап шегетіні даусыз. Бір қоғам екіге жарылып, төбелесіп жатқанда, одан сол қоғамның өзі зардап шегетінін дəлелдеудің де қажеті жоқ. Саясатшылар ортасында демократияның да оңып тұрғаны шамалы, бірақ əзірге дейін адамзат одан жөндіні ойлап таба алған жоқ, деген сөз бар. Азшылық көпшілікке бағынуға тиіс. Сондайақ, сол азшылық əртүрлі жолдармен өз пікірлерін білдіруге құқылы – бұл демократияның талаптары десек, Украинадағы, оның жүрегі дерлік Киевтегі біразға созылып келе жатқан текетіресті, бұзуқирату, өртеу, бір-біріне тас ату, мекемелер үйлеріне басып кіру сияқты əрекеттерді есі дұрыс адам демократияға жатқыза қоймас, тағылыққа жақын іс. Соларды ұйымдастырып жүргендер ел билігін ұстаса, елдің тағдыры не болады деген де ой келеді. Қазіргі биліктегілердің əрекетін де түсіну қиын. Елдің дəл бүгінгі жағдайға душар болуына оның кінəлі екені даусыз жəне елді осынау жағдайдан алып шыға алмауынан да оның дəрменсіздігін аңғарасың. Тұрақты бір бағытты ұстай алмай, сан құбылған Виктор Януковичтің билігі елді тұрақтылық жолына түсіретініне көңіл сенбейді. Сырттай қарағанда, оның оппозицияны келісімге шақырып, оларға үкімет басшылығын ұсынуы жағымды құбылыстай көрінер. Шын мəнінде

қазіргі қалыптасқан жағдайда оның оң нəтиже беруі екіталай. Ішкі, сыртқы күрестің бір-біріне ықпалы күшті. Елдегі жағдайдың ушығуына Мəскеу мен Брюссель бірдей «үлес қосып» жатыр. Украинаны өз ықпалында қалдыру үшін олардың ашық түрде салиқалы дипломатияға сыя қоймайтын əрекеттері Украинаға ауыр тиіп отыр. Екі жақ та бұл елге қомақты экономикалық көмек беруге уəде етіп, жеме-жемге келгенде, саяси жағдайға байланысты одан бас тартуы Украинаны тұйыққа тіреді. Күні кеше үйіп-төгіп уəде берген Мəскеу соңғы күндері көрші елден келген тауарларды кеденнен өткізбей, жұртты қаңтардың аязына қаңтаруы соның бір көрінісі. Сырттағылар Мюнхенде тіл табыспады. Бір-бірін айыптауды мақсат тұтты. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джон Керридің Украина өзінің кіммен болатынын – бүкіл əлеммен бе, жоқ бір елмен ғана болатынын анықтауы керек деген сөзі Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавровқа ұнамады, бұлар қазіргі билікті қолда дейді. Ал ЕО мен АҚШ-тың ықыласын өздеріне аудару үшін сол Мюнхенге барған оппозиция көсемдері Кличко, Яценюк, Тягнибоктар Украинаның қазіргі билігін отставкаға жіберуді, Януковичке қарсы санкция қолдануды талап етті. Бұл енді ел мүддесін ойлайтындардың əрекеті емес. Мюнхендегі конференцияда парасатты сөзді абыз саясаткер Збигнев Бжезинский айтты: «Еуроодақ пен Ресей келіссөзге баруы керек. ЕО мен РФ Украинаның Еуропамен кірігуінен Ресейдің экономикасына қауіпсіз болатын жол тапсын. Егер Украина билігі мен оппозиция қалыптасқан саяси дағдарыстан шығу жолын таппаса, бұл ЕО үшін де, Ресей үшін де апат», – деді АҚШ президентінің экскеңесшісі. Қатаң ескерту. Украинадағы жағдай басқаларға да сабақ. Саяси ойынның жетегінде кету кез келген елге қауіпті. Жұртты одан сақтандыру, саяси желікпелердің арандатушылық əрекеттеріне жол бермеу кез келген билікке де, қоғамға да сын.

Гагауздардыѕ Еуропаєа ќараєысы жоќ Молдавияның Гагауз автономиясында жексенбі күні референдум өтті. Автономия басшылығы дауыс беру арқылы халықтың Еуроодақпен немесе Кеден одағымен кірігуге көзқарасын анықтады.

Бұл шағын ғана əкімшілік құрылымдағы халықтың көзқа расын айқындауға арналған шараның жаңғырығы тым қатты болды. Молдавия соты оны өткізуге рұқсат бермейтін үкім шығарса, енді сол өткен референдумның өзін заңсыз санап отыр. Осыған орай автономия атынан Ұлттық жиналыс төрағасы Дмитрий Константинов Еуропалық сотқа шағымданатынын мəлімдеді. Бұл арқылы гагауздар референдумды өткізбеу жөніндегі сот шешімін де бұзбақ. Сөйтсе де, референдум өтті. Оның нəтижесі туралы мүдделі жақтар кеңінен сөз етіп жатыр. Мүдделі дегенде, оны жақтағандарды да, қарсыларды да айтқан жөн. Қарсылар – ең алдымен сол Молдавияның басшылығы. Өз аумағындағы құрылымдардың бөліну жөніндегі əрекеттерін, əрине, олар жақтырмайды. Ал жақтайтындар дегенде, бұл елдің бөлшектеніп, əлсірегенін, күйзелгенін қалайтындар іште де бар, сыртта да бар. Референдумда біраз мəселе дауысқа қойылды. Еуропамен кірігуді жақтағандар 2,77 пайыз ғана болса, қарсылар – 97,22 пайыз. Ал Кеден одағына кіруді дауыс бергендердің 98,47 пайызы жақтаса, қарсылар небəрі 1,5 пайыз болған. Бұл жерде өзінің бас мемлекетімен тіл табыса алмай отырған құрылымды, шешімдерің осындай екен деп, өздеріне қабылдай салатын Кеден одағы да, Еуроодақ та жоқ екені екінші мəселе.

Бұл жайында əңгіме болғанда жоғарыдағы цифрлар ауызға алынғанымен, референдумның мəні бұдан тереңірек. Константи нов атап көрсеткеніндей, референдумға қатысқандардың 94 пайызы Молдованың мəртебесі өзгер ген жағдайда Гагаузия автономиясы өзін өзі айқындауға құқықтығына дауыс берген. Əңгіме Молдавияның Румынияға қосылуы жайында болып отыр. Солай болған жағдайда Гагаузия олармен бірге кетпей, қалып қоюды қалайды. Біраздан бері ауызға ілініп, Молдавияға қарсы əрекеттерге арқау болып жүрген Гагаузия автономиясында бар-жоғы 155 мың халық тұрады. Тұрғындарының негізі – гагауздар 82 пайыз. Православие дініндегі түркі тілді осынау шағын халық өзінің жойылып кетпеуі үшін белсенді күресіп келеді. Кезінде репрессияға ұшырап, біразы басқа жаққа да аударылған. Молдавия аумағында автономия берілуі олардың сақ талып қалуына жағдай жасаса да, енді ішкі-сыртқы күштердің араласуымен, тіпті арандатуымен десе де болар, саяси күрестің нысанына айналуы осынау халыққа жақсылық əкелетініне күмəнмен қарайсың. Əрине, үлкен де, кіші де халықтардың тəуелсіздік үшін күресі қасиетті, барынша құптайтын іс-қимыл. Тек ол үшінші бір жақтың мүддесі үшін пайдаланылмаса екен дейсің. Гагауздар Кеден одағына кіргісі келеді екен делік. Сонда басқа бір елдің нысанын келе ғой деп, қабылдайтын кім бар екен? Уəде беріп, арандатып жүрген кім? Кеден одағы қақпасы жоқ, қалағандар кіре салатын ашық-шашық жатқан дүние ме? Сол Кеден одағының бір мүшесі – біздің еліміз. Басқалар біздің еліміздің бұған көзқарасы қандай екенін сұрады ма екен? Ойға көп сұрақ оралады. Жауап іздейсің.


12

www.egemen.kz

7 ақпан 2014 жыл

СƏЛЕМ, СОЧИ! АРМЫСЫЅ, АЌ ОЛИМПИАДА!

Бїгін XXII Ќысќы Олимпия ойындары салтанатты жаєдайда ашылады Бұл тек Ресейдің жалпақ жамағаты ғана емес, осы жұртпен тілектес, ниеттес, достас барша еңселі елдердің тұрғындары, қала берді қысқы спорт түрлерінің əлемдегі барша сайыскерлері жеті жарым жылдан бері асыға күткен аламан болды. Жеті жарым жылға жалғасатыны, Сочи Халықаралық Олимпиялық комитеттің 2007 жылғы 4 шілдеде Гватемала астанасы – Гватемала қаласында өткен 119-сессиясында таңдап алынған еді. Осы жеті жарым жылда ресейліктерге жанашыр пейілдегі қауым да, оларға мысықтілеу қоғам да Қап тауы мен Қара теңіздің аралығындағы қолтықтың ұзына бойына шашырай қоныс тепкен шырайлы шаһарға ұдайы көз талдыра қараумен келді. Сонда олардың барлығының саналарын «Осынау жаһандық жарысқа бұл ел қалай дайындала алады екен, оны қайтіп өткізер екен?» деген ортақ сауалдың жаулап алып жатқаны тағы ақиқат. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан» – Сочиден.

Ќазаќстан ќарымы Бірден айтып қояйық, алдағы аламан күндерінің нақтылы қалай өтетінін тап басып, болжай қоймаспыз, бірақ оған деген дайындықтың өте жоғары деңгейде екеніне дəл қазір-ақ қиналмай бəс тіге аламыз. Бұған біз бұрнағы күні Сочидің халықаралық əуежайына түскен сəттен көз жеткіздік. «Біз» деп отырған Қазақстан ресми спорт делегациясының құрамына ілінген бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері – «KAZSport» телеарнасының директоры Диас Ахметшəріп, белгілі фототілші Никита Басов, танымал журналист Ардақ Тоғымов, «Казахстанская правда» газетінің спорт шолушысы Асқар Бейсенбаев жəне осы жолдардың авторы – ақпанның 5-і күні таңның талма тұсында Астанадан Мəскеуге ұшып шы ғып, Кремльді қала арқылы түс ауа Краснодар өлкесіне келіп жеткен болатын. Жалпы, бұл Олимпиадаға ерекше мəн беріп, екпін елеткен Қазақстан тарапы оған 104 адамнан тұратын мемлекеттік делегация аттандырды. Оның сапына жоғарыдағы бес журналистен бөлек, спорттың 58 түрі бойынша жарыс жолдарына шығып, еліміздің намысын қорғайтын 52 спортшы бар. Бұған қоса, кеше Спорт жəне денешынықтыру агенттігі ұйымдастырған арнайы делегациясының шеңберінде елу шақты теле жəне газет журналистері тағы келді. Осы топқа «Егемен Қазақстанның» екі бірдей тілшісі – Дастан Кенжалин мен Оңдасын Елубай енді. Бұдан бөлек, бүгінгі керуен керетін Олимпиаданың ашылу салтанатына Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысады деп күтілуде. Олимпиялық ойындар бары сынан «KAZSport» телеарнасы 168 мəрте, «Хабар» агенттігі 53 рет репортаждар мен хабарлар береді. Сол мақсатта делегациялардың екінші толқынымен мұнда алдыңғы арнаның 7 бірдей журналисі келіп, жұмысқа кірісті. Осының өзі-ақ Қазақ елінің бұл Ақ Олимпиадаға қаншалықты дəрежеде көңіл бөліп, назар аударып отырғанын байқатса керек.

қай мүйісіне көз салсаң да, алдыңнан волонтерлер қаптап шыға келеді. Солардың көмегімен өзімізге белгіленген мекенжайға баратын автобусқа да отырдық. Сөйтсек, Ойын күндерінде мұнда Олимпиаданың арнайы қонақтары мен журналистерге арналған «ТМ» деген белгісі бар 28 маршрут шығарылып қойылыпты. Олар əр 10 минут сайын жүріп жатыр. Ішінде жолаушы болсын-болмасын, автобус жұмыс кестесіне қарай жүріп кетеді. Бірақ онда отыруға құқы бар жолаушылардан кіре пұл сұралмайды, яғни оларды тегін жеткізіп тұруға шығарылып қойылған. Біз солардың бірімен уақытша қонысымызға жетіп алғаннан кейін де волонтерлердің жəрдеміне сүйендік. Бұл жердегі тұрғылықты тұрағымыз, негізгі топтың құрамында болғандықтан, енді ғана салынып біткен Олимпиялық қалашықтан сайланған екен. Ал Олимпиялық қалашықты біз бір көргеннен жаңа қоныс тойын тойлап жатқан абыр-сабыр тұрғын үйлердің пəтерлеріне ұқсаттық. Əзірге атауы «Русский дом» деп аталатын бұл мекен кейін Қысқы Олимпиялық ойындардың соңын ала Паралимпиялық жарыстар болып біткесін, наурыздың 24-інен ары жаппай пəтер ретінде сатылатын көрінеді. Жалпы, Олимпиялық қалашықтардағы тұрғынжайлардың бəрі соңынан түрлі əлеуметтік нысандарға

Олимпиялық ойындардың екі дүркін чемпионы Елена Исинбаева тағайындалған. Жалпы, Сочи қаласының өзі осы Олимпиялық қалашық ансамблі секілді көптеген қоныстардан құралған үлкен бір оркестрге ұқсайды. Біздің бұрын географиялық картадан көріп жүрген Адлер, Хоста, Мацеста, Дагомыс деген елді мекендердің бəрі қазіргі Сочи қаласының құрамдас бір бөлігі ретінде оның аумақтық-əкімшілік бөлінісіне кіреді екен. Қала сондықтан Адлер, Хоста, Орталық жəне Лазарев деген төрт ауданға бөлінген. Бұлардың Орталық ауданы есепті негізгі қала «Үлкен Сочи» деп аталатын болып шықты. Біздің мекеніміз соның ішіндегі халықаралық əуежай орналасқан Адлер бөлігінде тұр. Таудың аңғарлары мен теңіздің жағалауын қуалап, біріне-бірі іркес-тіркес жалғасып кете беретін бұл қаланың ұзындығы 148 шақырымға созылады. Бұл жағынан келгенде, ол ұзына бойғы қашықтығы 200 шақырымнан асатын Мексиканың астанасы – Мехикодан кейін əлемде екінші орын алатын қала саналады. Сочи мемлекеттік статистика бөлімінің мəліметі бойынша, осыншалықты аумақты алатын оның тұтас ауданында қазіргі таңда 406,8 мың адам тұрады. Қала экономикасы мен ондағы халықты жұмыспен қамтуда жетекші рөлді туризм мен демалыс сала-

бөлек, фототілшілер үшін де арнайы бөлмелер жабдықталған екен. Мұнда тілшілер қауымы үшін ашылған байланыс пен банк мінсіз қызмет жасап жатыр. Осыны пайдаланып, біз де байланысқа дұрыс əрі бағасы арзан болуы үшін ұялы телефондарымызға ресейлік нөмірлер орнатып алдық. Бұл бір жағы осындай нөмірлері бар əріптестердің бір-бірімен тегін сөйлесулерін де қамтамасыз етеді екен. Ал осында қым-қуыт тірлікпен жұмыс жасап жатқандар үшін тəулік бойына кідіріссіз бірнеше асхана мен кафе тағы жұмыс істеп тұр. Былайша айтқанда, бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері үшін. Біз мұнда Қытай, Жапония, Франция, Германия, Ұлыбритания, Швеция сияқты елдерден келген көптеген əріптестерімізді жолықтырдық. Олардың алды Олимпиада астанасына ұлттық делегациялар алғаш ат ізін сала бастаған 24 қаңтарда-ақ келіп қойыпты.

Їш кїндік кеѕес Сочидің XXII Қысқы Олимпиялық ойындарға дайындығының өте жоғары екенін Халықаралық Олимпиялық комитеттің президенті Томас Бах мұн да 4 ақпан күні келіп, нысандарды түгел аралап шыққаннан кейін жедеғабыл жеткізген. Ол Сочидің «Олимпиаданың тарихындағы ең үздік дайындалған қала» екенін атап өтіпті. Сонымен бірге, прези дентті, əсіресе, спортшылардың 80 пайызының «төсектен тұра салып, жарыс өтетін жерге жаяу бара алатыны»

Ќуандырєан ќалашыќ Біз келгенде алдағы Ақ Олимпиаданың астанасы – абат Сочи ерте көктемнің ернеуіне жетіп қалғандай күй кешіп жатыр екен. Айналада төніп тұрған таулардың ағараңдаған бастары болмаса, табандағы топырақтың танабында іліп аларлық шөкім қар жоқ. Мұның орнына жерден булыға көтеріліп, көздің жауын алатындай қалыпқа жеткен көк майса шалғын жеткілікті көрінді. Мұнысы бізге наурыз айының басында көк бұйраланып қалатын Алматыны көз алдымызға елестетті. Келген бетте Сочи сонымен бірге, ақжарылқап тойы болғалы жатқан үйдің ауласында орын алатын абыр-сабыр қалыпты да танытты. Мұны қаланың əуе қақпасына қадам басқан мезеттен сезіне бастадық. Əуелі осы жерде ұшырасқан Ойындардың ұйымдастыру комитетінің мүшелері аккредитация қағазымызды тіркеп, мойынға ілетін визиттік картамызды жасап берді. Содан шыға бергенде, бір топ еріктілер айналамызды думанға бөлеп, əндетіп əрі тақпақтатып қарсы алды. Бір байқалғаны, қаланың қай мекен,

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

айналатынға ұқсайды. Мəселен, жоғарғы жəне тау етегіндегі қалашықтарда мейманхана есебінде салынған ғимараттар шынында бес жұлдызды отельдер болып шыға келмек. Олимпиялық қалашықтар жайына келсек, осында келгесін ғана біліп жатырмыз, олардың саны жалпы үшеу екен. Біз соның еңістегі аумағына жайғассақ, қалған екеудің бірі таудың бөктеріне, ал екіншісі одан да арғы биік жоталардың жондарына қанат жайыпты. Осы үшеуі қосыла келіп, біртұтас «Олимпиялық қалашық» ансамблін құрайды. Бұлардың біріншісі «Жағалау кластері» деп аталса, қалған екеуіне «Тау кластері» деген атау берілген. Ал тұтас қалашық қаңтардың 30-ы күні ресми түрде ашылып, оның мэрі қызметіне белгілі жеңіл атлет, сырықпен секіруден

лары құрайды. Сондықтан да, Сочи ресми емес түрде Ресейдің жазғы, оңтүстік жəне курортты «астанасы» болып есептеледі. Тағы бір дерек, 43-ші солтүстік ендікке орналасқан қала əлемдегі Ницца, Торонто, Алматы жəне Владивосток қалаларымен бір географиялық белдеуде жатыр.

Бəрі де журналистер їшін Мұндай қызу тіршілікті біз келген күні де, кеше де бас баспасөз орталығынан да байқадық. Орталық біз орналасқан «Олимпиялық қалашықтан» таяқ тастам жерде, үш аялдамадан кейін жетіп барасың. Ал оған бөлінген ғимараттың өзі атшаптырым аумақты алып жатыр. Оның ішінде журналистердің жұмыс жасауы үшін бөлінген бірнеше зал бар. Бұдан

қатты қуандырыпты. «Бəрінің өте жоғары деңгейде өтетініне еш күмəн жоқ», депті ол журналистермен кездескенінде. Өзінің сөзінде Томас Бах, сондай-ақ, Ресейдегі XXII Қысқы Олимпиададан бұдан кейінгі олимпиялық қозғалыстың жаңа векторын күтетінін ашып айтты. Ақпанның 5-і күні Сочиде Халықаралық Олимпиялық комитеттің 126-сессиясы басталды. Үш күн бойы мəжілісін жалғастыратын ке лелі кеңес бүгін аяқталады. Осы жиынды ашарда Ресей президенті Владимир Путин өз сөзінің кіріспесін таза ағылшын тілінде сөйлеп ашып, талайдың таңданысын туғызды. Ал Томас Бах бүкіл Олимпиада күндерінде өзінің спортшылар түскен Олимпиялық қала шықта тұрмақшы ниетте екенін білдіріп, жұртты одан бетер таңғалдырды.

Өткен жылғы қыркүйек айында ғана ХОК президенті қызметіне кіріскен олимпиялық қозғалыстың жаңа басшысы мұны: «Менің өзім де спортшымын ғой» деген бір ауыз сөзбен түсіндірді.

14 спорт нысаны салынєан Олимпиада құшағындағы Сочи қазір дің өзінде бірнеше рекордты жаңартып үлгерді. Бұлардың бəрін келесі мақалада санамалап бергіміз келіп отыр. Ал қазір бұлардың санатындағы көрнектілерінің бірі ретінде осы аламан жарысқа арналып бұл өңірде 14 бірдей спорт нысанының салынғанын айтып өтейік. Олар жағалау жəне тау кластері аталатын екі бөліктен тұрады. Бұлардың бір-бірінен ара қашықтығы 48 шақырымға тең. Ал осы екі ортаға тартылып қойылған теміржолмен жүретін пойыз бір кластерден екінші кластерге жарты сағатқа жуық уақытта жетіп барады. «Жағалау» деп аталатын кластер Қара теңіз жиегіндегі Имеретия жазығын жарып ағатын Мзымта жəне Псоу өзендерінің аралығындағы Олимпиялық саябақта жағалай бой көтеріпті. Бұл

кеңістіктегі нысандар түгелдей жабық аренада өтетін жарыстар үшін салынған екен. Бұлардың да ішіндегі ең бастысы болып «Фишт» орталық стадионы саналады. Атауын Үлкен Сочидің Адыгеяға жақын шығыс қапталындағы таудың атынан алатын бұл спорт кешені шынында да əдемі де əлеуетті көрінді. Əр қырынан көз салғанда əр қилы болып шапақ шашатын осы тотыдайын таранған сұлу ғимаратта бүгін Олимпиялық ойындардың ашылу салтанаты да жапырағын жайқалтады. Өзінің атын кабарды, черкес жəне адыге деген тармақтан құралатын адыг халқының «ақ бас», «басын ақ шалған», «ақ самайлы» дейтін ұғымды беретін «фишт» сөзінен алған таудың тарихы тым тереңде жатқанға ұқсайды. Осында естіген аңыздарымызға қарағанда, бұл тауға ежелгі гректің Прометей атты алыбы Олимп шыңындағы құдайлардан адамдар үшін алау ұрлап, алып шыққаны үшін шынжырланып байланып қойылған екен. Ал ұшар басын аппақ қарлы бөрік көмкеріп тұратын ұлттық стадион бір жағынан қарағанда, ұзыннан ұзақ тұрған сол Прометейге де ұқсап кетеді. Сыртқы келбеті жартылай мөлдір кескінді бұл кешеннің тағы бір ерекшелігі, оның жинамалы-құрастырмалы қаңқасы ретіне қарай арена трибунасын 25 мыңдықтан 45 мыңдық адамдық мөлшерге дейін өзгертіп тұруға мүмкіндік береді. Бізге мұндағы мамандардың айтуларынша, ХХII Олимпиада мен Паралимпиялық ойындар біткеннен кейін бұл ғимарат футбол матчтарын өткізіп тұратын стадионға айналып шыға келеді. Ол 2018 жылы Ресейде өтетін əлем чемпионатын қабылдайтын кешендердің бірі болады. Келесі келісті аренаның аты «Үлкен» («Большой») мұз айдыны» деп аталады. Шамамен 12 мыңға дейін көрерменді қамти алатын ғимаратта негізінен хоккей шайқастары өтеді. Шайбалы хоккейдің

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство «Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

жанкүйерлері осы күндері, сондай-ақ, «Үлкеннің» ша ғын аре насы болып табылатын «Шайба» спорт сарайында да аталмыш спорт түрі бойынша сайыстар көре алады. Осы үш су жаңа нысанның қатарына «Мұз текшесі» («Ледяной куб») деген атауы бар 3 мың орындық тағы бір мұз айдыны қосылады. Бұл жерде кёрлинг ойынының бəсекелері өтуімен бірге, Ресейдің хоккей құрамасы жаттығады. Бұлардан басқа, 12 мың орындық арена «Айсберг» аренасы тағы бар. Онда мəнерлеп сырғанаушылар мен шорт-трек сайыстары доданың думанын қыздырады. Сочидегі су жаңа мұз айдындарының саны мұнымен де бітпейді. Келесі кешені – «Адлер-Арена» жабық коньки орталығы 8 мың көрерменді қабылдай алады. Жағалау кластеріне осы 8 арена кірсе, тау кластерін 6 кешен құрайды. Ашық аспан астында өтетін сайыстар үшін салынған бұл спорт алаңдары Сочидің Красная поляна аумағына қоныс тепкен. Ал Красная поляна қазір біз тұрып жатқан Адлер ауданына бағыныстағы елді мекен болып табылады. Олар Қара теңіз жағалауынан 45 шақырым қашықтықта, Мзымта өзенінің аңғарында, теңіз деңгейінен 550-600 метр биіктегі жазықтарда бой көтерген. Бұлардың біріншісін мана атап өткен таудағы Олимпиялық қалашық құрайды. Осы алапта бұдан əрі «Лаура» атты шаңғы-биатлон кешені сап түзеген. Оның құрамында биатлон мен шаңғы жарысына арналған екі стадион бар. Екеуі бір мезгілде 9,6 көрерменге пана болады. Ал Сочи Олимпиадасы ең ірі нысандарының тізбегінде «Роза Хутор» шаңғы кешені алдыңғы лектерде аталады. Мұның ауқымына тау шаңғысы орталығы, сноуборд пен фристайл орталығын құрайтын экстрим-парк жəне таудағы екінші Олимпиялық қалашық біріктірілген. «Санки» атты шана-бобслей трассасы мен «Русские горки» атты трамплин кешені осы нысандардың желісін тиянақтайды. Кеше, 6 ақпан күні кешке бізге осылардың арасындағы бірінші болып «Роза Хуторға» қарай жол тартудың реті келді. Бұл күні мұнда фристайлдің могул деп аталатын жаттығуы бойынша жарыс басталды. Онда біздің Юлия Галышева жəне Дарья Рыбалова атты спортшыларымыз күш сынасты. Бұлар əзірге іріктеу сынақтары болғандықтан, біз олардың нəтижелеріне тоқталып отырған жоқпыз. Мұндағы жүлдегерлер 8 ақпан күні анықталады. Ал фристайлдың акробатика деп аталатын келесі бір түрі бойынша сəл кейінірек Жібек Арапбаева жəне Жанбота Алдабергенова есімді қыздарымыз жарыс жолына шыққалы тұр. Осылайша Олимпиаданың қызығы күн сайын арта түспекші. Бүгінгі күн, мысалы, Ойындардың ашылу салтанатына арналса, ертең дода дүбірін жоғарыда айтылған могул-фристайшылардан басқа атлеттеріміз жалғап əкетеді. Бұл күні қазақстандықтардың қатысуымен «Лаура» кешенінде биатлон, «Русские горки» алаңында трамплиннен секіру сайыстары өтеді. Соның ішінде биатлоншылар Ян Савицкий, Сергей Наумик, Антон Пантов жəне Александр Трифонов 10 шақырымдық спринттен финалдық айқасқа шығады. Ал трамплиннен секіруші Алексей Пчелинцев іріктеу сынағын бастан кешеді.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №242 ek

07022014  

0702201407022014

Advertisement