Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№3 (28481) 7 ҚАҢТАР CƏРСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Рождествомен ќўттыќтады Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаев православиелік христиандар мен барша қазақстандықтарды Рождество мерекесімен құттықтады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Қымбатты отандастар! Православие христиандарын жəне күллі қазақстандықтарды жарқын да ізгі мереке – Рождество мейрамымен құттықтаймын! Екі мың жыл бойы Рождество мерекесі діндарлардың жүрегіне қуаныш пен үміт ұялатып, қайырымдылық пен əділдікке, мейірімділік пен кешірім ділікке сенудің нышаны болып келеді. Бұл – ізгі ниеттер мен қайырымды істердің, көмекке мұқтаж адамдарға қамқорлықтың уақыты. Осылай дей келіп, Елбасы біздің заманымызда пра вославиеліктер қауымы өз дерінің ғибадат ету дəстүрін жалғастырып келе жатқанын атап көрсетеді. Ол адамдардың діни сеніміне, руханият қайнарынан сусындауына көмектесіп,

● Бəрекелді!

Топыраќты мўнайдан тазартудыѕ амалын тапты

моральдық ұстанымдары мен дəстүрлі отба сылық құн дылықтарын нығайтуда, дейді Президент өзінің құттықтауында. Православие христиандары еліміздегі конфессияаралық келісімді, қоғамдық тұрақтылық пен татулықты сақтауға сүбелі үлес қосып келеді. Елбасы құттықтауының соң ында қазақстандықтардың діни нанымдары мен этностық шығу тектеріне қарамастан, қуаныштарын бір-бірімен бөлісетініне тоқталып өтеді. Осы жарқын мерекеде барша діндар ларға денсаулық, рухани күш, игі бастамаларына сəттілік тілейді. Шаңырақтарыңыздан шаттық, татулық пен молшылық кетпесін, деп аяқтайды Қазақстан Республикасының Президенті өзінің құттықтауын.

«Жеѕіске ќўрмет» марафон акциясы Семей ќаласына жетті

Семей халқы кеше Қазақстан Республикасының Президенті, Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен жолға шыққан «Жеңіске құрмет» марафон акциясын күтіп алды. Марафон Ұлы Жеңістің 70 жылдығына арналып отыр.

Офицерлердің Гарнизон үйінде өткен салтанатқа қала халқымен бірге, соғыс ардагерлері жəне əскери қызметкерлер жи налды. Жиын барысында «Шығыс» əскери өңірлік қолбас шы лығына Қарағандыдан əкелінген Жеңіс жалауы ресми түрде табысталды. «Шығыс» өңірлік əскери қолбасшылығы қолбасшысының тəрбие ісі жəне əлеуметтікқұқықтық жұмыстар жөніндегі орынбасары А. Мұқатаевтың айтуынша, бұл жалпыұлттық акция еліміздің барлық қалаларында өткізіледі. Акцияның тағы бір мақсаты онсыз да қатары азайып қалған Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне құрмет көрсету болып табылады. – Біз «Астана» өңірлік қолбасшылығынан Елбасы тапсырмасына орай жеткізілген Жеңіс жалауын көрген сəтімізді ерекше бағалаймыз, – деді соғыс ардагері Ғабдулғазиз Ахмеров. – Сол кездегі Кеңес Одағының басқа халықтармен бірге жауды талқандап, жеңіске жету ісіне қазақтар да өзінің лайықты үле сін қосты. Қазақстандық жауынгерлер Брест қамалынан бас тап Берлинге дейін барды. Олар Сталинград түбіндегі

жертөлелерде, Днепр өткелінде, Мəскеу мен Ленинград үшін болған ұрыстарда батыл ерліктер көрсетті. Украинаны, Кавказды, Белоруссияны, Қырымды, Балтық бойы елдерін жау қолынан жанқиярлықпен азат етті. Польша, Румыния, Венгрия, Чехословакия, Болгария, Германия жерлеріндегі майдан жолдарында Жеңіс туын көтеріп өтті. Ұлы Отан соғысы жылдарында біздің қандастарымыз қатыспаған бірде-бір үлкен шайқас жоқ. Салтанатты кеш соңы концерт тік бағдарламаға ұласты. Жеңіс жалауы Қазақстанның бар лық жерінде болуы керек. Акция Семейден кейін Қапшағайда, Отарда, Ақтауда, Алматыда жалғасады. 15 қаңтарда Астанадағы «Жас ұлан» мектебінде аяқталады. Сол жерде ардагерлер жас ұрпаққа осы жалауды тапсырып, болашақта отансүйгіш патриот, елін, жерін қорғайтын азамат болып өсулері үшін естеліктер айтып, жастарға əскери-рухани бағыт беретін болады. Раушан НҰҒМАНБЕКОВА. СЕМЕЙ. ––––––––––––––

Суретті түсірген автор.

Бїгінгі нґмірде: Интеграция – Ќазаќстан индустриясын дамыту мїмкіндігі 2-бет

Біздіѕ заманымыздыѕ батыры 3-бет

Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Отандық ғалымдарымыз бен өнертапқыштарымыздың жетістігі уақыт өткен сайын еселеніп келеді. Əсіресе, соңғы кездері əлем назарына ұсынылған тың жобалар мен айтулы жаңалықтардың мəн-маңызы ерекше. Міне, осынау іргелі істердің қатары тағы бір ғылыми жобамен толығып отыр. Нақтылай айтқанда, қазақстандық химик Ерлан Досжанов мұнайдан ластанған жерді тазартудың əдісін ойлап тауып, бұл жаңалығын «Еуразияның үздік жас ғалымы» сайысында сəтті қорғап шықты. Осылайша, ТМД елдерінен келген жүзден астам

ғалым қатысқан конкурста отандасымыздың жұмысы мамандардың ыстық ықыласына бөленіп, «Адам экологиясы» номинациясында үздік деп танылды. Мұнайдан ластанған топырақ қабатын микроағзаларды қолдану арқылы тазарту тəсілін ұсынған ғалым өз жаңалығының мəнісін «Бұл əдіс арқылы топырақты 7390 пайызға дейін тазартуға болады. Көмірсутектер тотығып, соңында су мен көмірқышқыл газы бөлініп шығады», – деп түсіндірді. Айта кетелік, Ерлан Досжанов – PHD докторы, Жану проблемалары институтының ғылыми қызметкері, сондай-ақ, топырақтың ластануы себебін биохимиялық əдіспен табу жобасының авторы.

Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары мен «ҚазАқпарат» агенттігінің деректері бойынша дайындалды.

Жаѕа жылдыќ жəрмеѕке Жаңа жыл қарсаңында халықтың сауда орындары мен дүкен, базар жағалайтыны, дастарқанға мол азық-түлік таситыны белгілі. Осыны ескерген өңір басшылығының ұйытқы болуымен Өскемендегі «Фрэш маркет» фермерлік гастрономының жанында Тарбағатай ауданының азықтүлік жəрмеңкесі өтті. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Мал шаруашылығымен айналысатын тарбағатайлықтар жəрмеңкеге 47 бас ірі қара, 83 бас қой, 1 түйенің етін əкелген екен. Сондай-ақ, Зайсан көлінен Тұғыл ауылының тұрғындары аулаған 1,5 тонна балық жеткізілді. Одан бөлек 50 литр қымыз, 50 килодан астам сары май, құрт-ірімшік,

айран сияқты сүт өнімдері де сөреге қойылды. Айта кеткен абзал, жəрмеңкедегі азық-түлік базар нарқына қарағанда 30-40 пайызға дейінгі төмен бағамен сатылды. – Жəрмеңкеде сиыр еті 700 теңгеден сатылып жатыр. Базарда 1200-1300 теңгеге саты латынын ескерсек, бұл – əжептəуір төмен баға. Қымыздың литрі 300 теңгеден

● «ҚазАгро» 2014 жылы шаруалардың қарыздарын 25,8 млрд. теңгеге субси дия лады. Компанияның мəліметін ше, «Қазагромаркетинг» құры лымына субсидиялауға байланыс ты аграрлық нарықтың қатысушы ла рынан 9 402 кредиттік/лизингттік келі сімшарттар бойынша өтініштер келіп түскен. ● Былтыр елімізде декреттегі əйелдерге 4 млрд. теңгеден астам зейнетақы жарналары төленді. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің баспасөз қызметі атап көр сеткендей, бұл қаржы республикалық бюджеттен қаралған. Еске сала кетейік, 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап баласы 1 жасқа толғанға дейін декреттік демалысқа шыққан əйелдердің зейнетақы жинақтарын міндетті субсидия лау енгізілген. Оның орташа мөлшері 4 021 теңгені құрады. ● Астанада 2014 жылы 11 мыңға жуық жас жұп шаңырақ көтерді. Қалалық əділет департаменті АХАЖ бөлімінің хабарлауынша, қазіргі таңда жас отбасылардың арасында некеге отыруға электронды түрде өтініш беру жағдайлары артып отырған көрінеді. ● Қызылорда өңірінде 3-6 жас аралығындағы балалардың 90%-ы мектепке дейінгі тəрбиемен қамтылған. Облыс əкімдігінің баспасөз қызметі келтірген дерекке қарағанда, өткен жылы аймақта 80-нен астам мектепке дейінгі оқыту мекемесі ашылған. Соның ішінде 60-тан астамы балабақша болса, қалғандары шағын орталықтар. ● Батыс Қазақстанда «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасына сəйкес 400ге жуық жоба мақұлданған. Облыстық кəсіпкерлік жəне индустриялық-инновациялық даму басқармасынан түскен мəліметте көрсетілгендей, бұлардың арасында ауылдық жерлерде 15,2 млрд. теңгені құрайтын 129 жоба қолдау тапқан. Соның нəтижесінде 3 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылған. ● Маңғыстау облысының Шебір ауылында мəдениет үйі пайдалануға берілді. Ғимаратты салуға облыстық бюджеттен 138 млн. теңге бөлінген. Заман талабына сай жабдықталған клубтың мəжіліс залына бір мезетте ауылдың 200 тұрғыны сыяды. Оның ашылу рəсіміне қатысқан аймақ басшысының орынбасары Бану Нұрғазиеваның айтуынша, бүгінде өңірде 117 мəдениет ошағы қызмет көрсетіп отыр. Былтыр мəдениет саласын дамытуға облыстық қазынадан 2,4 млрд. теңге қаралыпты. ● Атырауда 280 орындық балабақша ашылды. Облыстық ішкі саясат басқармасы мекеменің құрылысына республикалық бю дж е ттен 4 0 5 м лн . т ең г е жұмсалғанын мəлімдеді. Айта кетейік, соңғы деректерге көз жүгіртсек, аймақта 2014 жылы жалпы 3 180 орынға есептелген 17 балабақша ел игілігіне ұсынылған.

сатылды. Базарда кем дегенде 600 теңгеден бағаланады. Сондықтан, мұнда барлық тауарды халық бірден сатып алып кетеді, – дейді қала тұрғыны Надежда Васильевна. Шынында, таң атпай жəрмеңкеге ағылған жұрттың қарасы қалың еді. Түс ауа фермерлер барлық өнімдерін сатып болғандарын айтты. – Жəрмеңкеде 22 миллион теңгенің өнімі сатылды. Оған 17 ауылдық округ пен 54 шаруа қожалығы қатысты, – деді Тарбағатай ауданының əкімі Ділдəбек Оразбаев. Шығыс Қазақстан облысы.

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу үшін, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.


2

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

Интеграция – Ќазаќстан индустриясын дамыту мїмкіндігі Еуразиялыќ экономикалыќ одаќ ґз ќызметіне кірісті

Бұл – бүгінгі күн мен болашақтың күрделі сынақтарымен өлшенетін мегажоба. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев 1994 жылдың наурызында М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің академиялық аудиториясында оқыған дəрісінде ТМД кеңістігі бойынша сапалық жаңа интеграциялық бірлестік – Еуразиялық экономикалық одақ құруды тұңғыш рет ұсынған болатын. Ал енді осы жерде бірден нақтылай кететін бір мəселе – ЕАЭО саяси ұйым емес. Мұнда тек экономикалық əріптестік жасау көзделген. Өйткені, Елбасының «Қазақстанның тəуелсіздігіне нұқсан келтіретін кез келген одақтан бас тартамыз», дегені баршамызға мəлім. Сондықтан да, кейбір отандастарымыздың алаңдауына ешқандай да негіз жоқ. Демек, ЕАЭО Қазақстан тəуелсіздігіне нұқсан келтірмейді, керісінше, еліміздің экономикасына үлкен мүмкіндіктер туғызады. Ал енді осы ЕАЭО-ның қыр-сырына кеңірек тоқталып, тереңірек баяндап көрелік.

Одаќ тґрт ќаєидатќа негізделеді

Біріншіден, интеграцияны экономи калық прагматизм негізінде құру ұсынылды. Екіншіден, əрбір мемлекет өз шекараларында тұйықталып қалудың мағынасы жоқ екендігін түсінуге дербес келуі тиіс. Халық пен елдің мүдделерін басшылыққа алған ерікті интеграция – өркендеудің ең қысқа жолы. Үшіншіден, Еуразиялық экономикалық одақ – мемлекеттердің теңдік, бірбірінің ішкі ісіне араласпау, егемендік пен мемлекеттік шекараларға қол сұғылмауын құрметтеу қағидаттары негізіндегі бірлестік ретінде көрініс береді. Төртіншіден, Еуразиялық экономикалық одақ əрбір мүше елдің мүдделерін ескеретін, нақты да шынайы өкілеттіктерге ие, консенсус негізінде іс-қимылдар жасайтын ұлтүстілік орган құрып отыр. Бүгінгі таңда үш мемлекеттің (Арменияны қоспағанда) жиынтық ішкі жалпы өнімі шамамен 2 трлн. долларды құраса, өндірістік əлеуеті 600 млрд. долларға, ауылшаруашылық өнімдерін өндіру көлемі шамамен 112 млрд. долларға, ал жалпы тұтыну нарығы 165 млн. адамға бағаланады.

Халыќаралыќ тəжірибеге сїйенсек...

Егер біз құрып отырған ЕАЭО мəселесіне əлемдік деңгейдегі көзқараспен қарасақ, біздің жаңалық ашып жатқан түгіміз жоқ. Өйткені, əлемдік нарықтағы мұндай экономикалық одақтасулар осы кезге дейін де құрылған. Қазір де қалыпты жұмыс істеп келеді. Осыған қатысты бірнеше нақты мысалдар келтірейік. 1. Еуропалық одақ (ЕО) – 1951-1957 жылдары көмір жəне болат өндірісінің Еуропа қауымдастығы; – 1957-1967 жылдар аралығында Еуропа экономикалық қауымдастығы; – 1967-1992 жылдарда Еуропа қауымдастығы болып, тек, 1993 жылдың қараша айынан бері қарай Еуроодақ ретінде өз қызметін жалғастырып келеді. 27 мемлекеттің басын біріктіретін аталмыш одақтың аумағы 4,3 млн. шаршы шақырым, ал тұтынушы халқының саны 506,8 млн. адамды құрайды. Еуроодақ мұншама мемлекеттің осыншама халқына не берді? Жалпыға ортақ нарық құрылды, бірыңғай еуропалық ортақ валюта енгізілді, экономикалық ортақ саясат пен сыртқы жалпы саясат жəне бірбірінің қауіпсіздігіне қатысты ортақ саяси ұстаным қалыптастырды. Сонымен қатар, ЕО елдерінің ортақ бюджеті жəне ең маңыздысы, азаматтардың тең құқылы болуы.

2. Солтүстікамерикалық еркін сауда қауымдастығы (NAFTA) АҚШ пен Канада жəне Мексика мемлекеттерінің өзара келісімдерінің нəтижесінде 1994 жылдан бері қызмет етуде. 21,8 млн. шаршы шақырым аумақта орналасқан 463,1 млн. адам санын құрайтын алып нарықтың жалпы сауда айналымы 1993 жылы 289 млрд. долларды құраса, 2008 жылы 946 млрд. доллар, ал 2012 жылы 1,1 трлн. доллардан асып түсті. Мемлекеттердің ішкі жалпы өнімі 1993 жылда 7,6 трлн. доллар, 2008 жылы 17 трлн. доллар, ал 2012 жылда 18,6 трлн. долларды құраған. Бұл əлемдегі ең үлкен əрі еркін сауда мен қаржы айналымдары орасан зор алпауыт нарықтық алаң болып табылады. Мұнда да сол Еуроодақтағы секілді адам құқықтарының тең сақталуымен қатар, экономикалық өсу, халықтың өмір сүру деңгейінің жоғарылауы айқын көрініс береді. 3. Азия-Тынық мұхиты аймағы экономикалық ынтымақтастығы аймағы (APEC) 1989 жылы құрылған бұл ұйымға Австралия, Малайзия, АҚШ, Бруней, Тайланд, Чили, Оңтүстік Корея, Перу, Сингапур секілді 21 мемлекет мүшелік етеді. Ал нарықтағы тұтынушы халқының саны – 3 млрд. адам. Бұл əлем халқының 40 пайызын құрайды. Аталған ұйым əлемдік сауда айналымының 44 пайызына, дүниежүзілік ІЖӨ-нің 55 пайызына иелік етеді. 4. Шығыс Африка қауымдастығы (EAC) 1967 жылы құрылып, он жылдай уақыт жұмыс істегенімен, 1977 жылдан 2000 жылдарға дейін өз қызметінде үзіліс болған. Ғасыр ауысқан кезеңнен бастап Бурунди, Кения, Руанда, Танзания жəне Уганда секілді мемлекеттерді құрамына алып, белсенді əрекет ете бастады. Ал 2008 жылдан бері қарай ШАҚ (ЕАС) Шығыс жəне Оңтүстік Африка экономикалық қауымдастықтары (COMESA) өз араларында еркін сауда жасау туралы мəміле жасап, аумағын кеңейтті. Аталған аймақтар арасындағы ішкі сауда көлемі 1980-жылдары 337 млн. долларды құраса, 2000-жылдары 689 млн., ал 2010-жылдары 1997 млн. АҚШ долларын құраған. Кеден одағы мен еркін сауда аймағы арқылы экономикалық əлеуетін көтере бастаған елдер арасында бүгінде бірыңғай шекаралық төлем жүйесі енгізілген. Сондай-ақ, аймақ аясындағы ел азаматтары өз араларында бірыңғай визамен жүріп-тұру мүмкіндігіне де ие.

Одаќ аясындаєы сауда айналымы

Міне, бұлар – жер-жаһандағы өзара ынтымақ орнатқан, серіктестігін сенімге жалғаған мемлекеттердің одақтасуының

бір парасы. Ал енді географиялық тұрғыдан жақын орналасқан Қазақстан мен Ресей жəне Белоруссияның өзара одақтасуының негізгі басымдықтары қайсы болмақ екен? Соған назар аударайық: Ең алдымен, ұлттық-мемлекеттік құқықтардың беки түсуі, жұмыс күші мен сауда, капиталдың жəне қызметтердің еркін қозғалысы, ішкі нарықтардың кеңеюі, сауда айналымының өсуі, жаңа технологиялар мен жабдықтардың кең таралуы, экономикалық актив белсенділігі, аймақтық қауіпсіздік пен инвестиция ағынының артуы секілді салалық ілгерілеудің барлығына да осы ЕАЭО аясында жол ашылмақ. Бұл сөзімізді санды дəйектермен нақтылай түсу үшін 2010 жылы құрылған Кеден одағы мен Қазақстанның өзара сауда айналымының көрсеткіштеріне назар аударайық.

Сауда айналымы Экспорт Импорт

2010 2011 2012 2013 %

млрд. $

18,8 23,0 23,9 24,3 29 %

5,5

6,1 7,1 6,2 5,9 -3,3 % -0,2 12,8 15,9 17,7 18,4 43,7 % 5,6

Енді елімізден сыртқа экспортталып жатқан отандық тауарларымыз жайында бірер сөз. «Hundai» маркалы аз тонналы жүк көліктері өндірісі бойынша 2011 жылы Беларуське – 4, ал 2013 жылы 470-ке жуығы жеткізілген. Мұндай көліктің Қазақстан былтыр 510 бірлігін саудалауды жоспарлаған болатын. Сол секілді, Өскеменнен шығатын бекіткіш арматураның сатылуы 1,4 есеге (43,1 млн. АҚШ долллары) артқан. Бүгінде оның 72 пайызы Ресейге жөнелтілуде. Осы аймақтағы «Өскемен конденсатор зауыты» ЖШС құны 8,5 млн. долларды құрайтын өз тауарларының 73 пайызын КО елдеріне экспорттаған. Бүгінде өз елімізде өндірілген шөлмек тығынының 60 пайызын Кентау трансформатор зауыты 20 млн. долларға, ал «Қайнар-АБК» ЖШС 30 млн. долларға аккумулятор батареяларын сыртқы нарыққа шығарған.

Интеграцияныѕ инвестициялыќ əлеуеті

ЕАЭО-ға мүше мемлекеттермен өзара экономикалық одақтасу арқылы Қазақстанның ішкі алаңында өндірістік кəсіпорындардың саны артуда. Атап айтсақ, отандық «ҚазАгроҚаржы» АҚ жəне ресейлік «Ростсельмаш» компаниялары Көкшетауда «Вектор» комбайн құрастыру зауыты» ЖШС базасында «Vector 410 KZ» маркалы комбайндар құрастыруда. Оның жобалық қуаты жылына 300 комбайн құрап шығуға жеткілікті. Германиялық «Функе» компаниясы да жылына 1 млн. шаршы метр терезе профильдерін шығаратын кəсіпорынға 24 млн. еуро инвестиция құйды.

«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ тепловоздар мен электровоздар құрастыру өндірісін ұйымдастыру бағыты бойынша француздық «Alstom» жəне ресейлік «Трансмашхолдинг» компанияларымен бірлесіп, құны 50 млн. еуроға бағаланған екі секциялы электровоздар шығаратын зауытты сəтті іске қосты. Сонымен қатар, Жамбыл облысында «Кешенді минералды тыңайтқыштар шығаратын зауыт құрылысы жəне фосфорлы бассейн кен орындарын əзірлеу» бірлескен инвестициялық жобасы жүзеге асырылуда. Қуаты 1 млн. тоннаға жуық фосфорлы, азотты жəне кешенді минералды тыңайтқыштар шығаратын кəсіпорынға 356,5 млрд. теңге инвестиция тарту көзделген. Бұлар елге тікелей инвестиция əкелу арқылы өз күш-жігерімізбен қолға алып жатқан жобаларымыз. Ал енді ЕАЭО аясындағы елдермен өзара бірлесе іске асырып жатқан жарқын жобаларымыз жайында айтсақ, «КамАЗ» маркалы автотехника өндірісі (құны 330 млн. теңге), ШҚО автомобильдер өндіретін толық циклді зауыт құрылысы (жылына 120 мың авто), Қарағандыдағы фармацевтикалық препараттар өндіру жобасы, Қостанайдағы «АгромашХолдинг» пен «Гомсельмаш» кəсіпорындарының комбайн шығару кəсіпорны жəне «ҚазБелАЗ» БК» ЖШС базасында «БелАЗ» карьерлік жəне шахталық техникасын шығару кəсіпорнының өнімдері Одақ аясындағы елдердің ортақ игілігіне айналмақ. Бұлар Қазақстанда шығарылып, экономикалық қауымдастыққа мүше мемлекеттер арасында қызмет көрсететіні белгілі. Ал енді өзгеде жоқ, өзімізде ғана бар, ал əлем бойынша бəсекелесі санаулы ғана бірегей өндіріс ошақтары Қазақстанда кем емес. Соның бірі – мойынтіректер мен тегершіктер, тісті доңғалақтар элементтерін шығаратын «Степногор мойынтірек зауыты» АҚ. Рельстік көлікке арналған роликті цилиндрлік мойынтіректер өндірісімен айналысатын бұл кəсіпорын өнімінің 100 пайызын Ресейге жөнелтеді. «ҚазАрмаӨнеркəсібі» ЖШС мен «Өскемен арматура зауыты» АҚ шүмектері мен вентильдері, Алматы облысындағы «Қайнар-АКБ» ЖШС мен «Zhersu power» ЖШС батареялары мен аккумуляторлары отандық озық өнімдер санатында ғана емес. Бұлардың өнімдері əлемдік нарықта жоғары сұранысқа ие болып келеді. Түйін. Сөз басында айтып өткеніміздей, Елбасымыз осыдан 20 жылдан астам уақыт бұрынғы алғашқы лекциясында Еуразиялық одақ құру идеясы туралы айтқан болса, өткен жылдың сəуіріндегі дəрісінде экономикалық одақты құру туралы шартқа қол қою мен оның қандай болуы тиіс екендігіне кеңірек тоқталды. Сонымен қатар, Мемлекет басшысы əлем əлі де толықтай айыға қоймаған жаһандық қаржылықэкономикалық дағдарыс пен планетаның түрлі арсеналдарының өңірлену үдерісін жеделдеткендігін де атап өтті. Өйткені, қазір жалпыға ортақ жаһандану жағдайында, мұндай одақтасулар мемлекеттердің экономикалық жəне өркениетті дамуында олардың жаһандық бəсекеге қабілеттілігін арттырудағы түбегейлі мəселелері болып табылады. Ендеше, XXI ғасыр өңірлік интеграция түрлі жаһандық тəуекелдерге қарсы тұруда маңызды кезең болатыны белгілі. Бақтыбай ҚАСЫМБЕКОВ, техника ғылымдарының докторы, профессор.

● Өңір өмірі

«Фуа-гра» ќазаќќа бауыр баса ма? Бақберген АМАЛБЕК,

«Егемен Қазақстан».

Ерейментау ауданындағы жас кəсіпкер, «Тиянақ-Трэйд» ЖШС-нің жетекшісі Əнуарбек Айтпаев жайында француз газеттерінің бірінде, жоғарыдағыдай елең етерлік атаумен, фотосуретімен суреттеме жарық көргенін естігенбіз. Жерлесіміз Трансплюм Пьера Капелло компаниясы өкілінің шақыруымен биылғы қыркүйектің екінші онкүндігінде шетелге арнайы сапармен барған екен. Əнуарбек онда қаз-үйрек асырайтын түрлі шаруашылықтарды аралап көріп, Тивьенің қаз өсіретін музейінде де болыпты. Əріптестермен кездесу барысында Астанаға жақын өңірде қаз-үйрек өсіріп, өнімін кəдеге жарататын өндірістік желі ашуға лайықталған жоба талқыланды. Жобаның мақсаты мен болашағы бізді қызықтырумен жүретін. Жуырда ауданның Көкшетауда өткізілген кезекті ауылшаруашылық тауарлары жəрмеңкесінде Əнуарбек Айтпаевпен тілдесудің сəті түсті. Істің мəн-жайына сəл шегініс жасайық. Жылдың басында аудандық газеттің редакторы Раушан Нұрғазиеваның Жаңажол ауылында қаз өсірумен айналысатын Əнуарбек жайлы жазған жылы мақаласын оқыған едім. Жобаны іске асыру мақсатында кəсіп иесі өз қаржысына Ресейден бір мезетте 25 мың данаға дейін жұмыртқа басатын жаңа технологиялық жабдық алдырылыпты. Бұдан бұрын 3000 бас «италиялық ақ тұқымды» аналық жəне ересек қаз сатып алыныпты. Межеленген барлық мақсат-міндет сəтімен жүзеге асты. Жарыққа шыққан қаз балапаны Ақмолаға қоса Алматы облысы көлемінде сатылды. Өсіпжетілген қаз Көкшетау мен Астананың ауылшаруашылық жəрмеңкесінде саудаланды. – Қазіргі таңда шаруашылықта жалпы саны он мыңнан астам құс бар, – дейді Əнарбек Айтпаев. – Оның біразын сату үшін жемдеуге қойдық, бір бөлігін тұқымға қалдыруды көздедік. Енді алдын ала тапсырыс берілген, қаз ұшасының жүнін жұлатын италиялық жабдықтың келуін күтіп отырмыз. Ойлана келе, биыл бұл қаздарды қалдырмауды ұйғардық. Себебін түсіндірейін, мамырдан бастап көптеген елдерді араладым. Бізге белгілісі, Еуропа елдерінде көбінесе құс етін қолданады, араларында осы өнімді қастерлейтіндер де баршылық. Мамығы мен қауырсынын да игілікке жаратып жатады. Қаздың майы да косметика өндірісіне пайдаланылатын нəзік, жұмсақ өнім, ал бауырына жиылған май жоғары сұранысқа ие. Бұл шикізаттан нəрлі, дəмді паштет даярланады. Бауыр майлы болуы үшін құсты мəжбүрлеп бордақылайды да, қимылқозғалысын шектейді. Нəтижесінде, бауырдың көлемі екі есе үлкейеді. «Фуа-гра» (бауыр) нағыз таңсық тағам болып есептеледі. Бұл өнім ежелгі Рим дəуірінен белгілі. Фуа-гра көптеген елдерде өндіріледі. Негізгі отаны – Франция. Бұл елдің дастарқанына қара уылдырық трюфелимен қатар қойылады. Сондықтан, халықаралық нарыққа шығу үшін еуропалық тұтынушылардың кең сұранысымен үйлесетін қаздың басқа тұқымы қажет. Құс өсірумен айналысатын маңдайалды компаниялардың тəжірибесі менің өндірісті ұйымдастыру қадамыма елеулі қозғау салды. Өкінішке қарай, биылғы жаздың жайсыз болғанын айтады Əнарбек

бауырымыз. Жем өндірісін дамытуға лайықты техника, жайылым бола тұра, жеткілікті шамада азық даярлауға мүмкіндік келмеген. Қолдағы осыншама құсқа күніне үш тоннаға жуық азық, дəрумендер қажет көрінеді. Салмағы жеңіл (Франциядағы құстың сойыс салмағы 8-9 келі) мұндай құсты асырау тиімсіз деген шешім қабылданыпты. Келесі жылдың көктемінде Ресейден асыл тұқымды құс жұмыртқасын, Франциядан да 1,5-2 мың данасын алдыртуға келісімшарт жасалып қойылыпты. Қазір шаруашылықтағы 14 жұмысшы мен маман қора-жайды, техниканы, құрал-жабдықты алдағы жұмысқа дайындау үстінде. Мұндайда өңірге жерсінетін тұқымды таңдау, қоректендіру нормасын, зоогигиеналық талаптарды, екпе тəртібін ескеру, бизнесті бүге-шігесіне дейін дұрыс жоспарлау негізгі шарт. Реті келсе, мамандарды тағылымдамадан өткізу жоспарланып отыр. Ерейментаулық кəсіпкер «өз қабілетіңнен де мықты шешім қабылдағаның – жұмысыңның алға басқаны» деген ұстанымға сүйенеді екен. Сондықтан, түрлі тұқымды қаз өсіріп жүрген тəжірибелі адамдармен ақылдасуға жақын жүреді. Қазан айында Халықаралық бизнес академиясын үздік тəмамдаған Ə. Айтпаевтың жаңа тұрпатты өндірісші ретіндегі ойпайымдары да назар саларлықтай. – Өңірдің атқарушы билігімен өзара əріптестікке, ауылдық округтің əлеуметтік саласын сүйемелдеуге əрқашан дайынмын, – дейді Əнарбек. – Сонымен қатар, қызмет бағыты сан қырлы кəсіпкерлік саланың өңірге бейімділігін кеңейтетін анағұрлым ынталы көзқарас болғанын да қалар едім. Бəлкім, аудан экономикасын дамыту негіздері қаланатын шақта, бизнесмендерді де шақырып, ұсынысына ден қою қажет шығар. Қойнауы тарихқа толы, өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне бай, ауыл шаруашылығы мен өнеркəсібі өркендеген Ереймен өңірінің даңқын жаңғырту мақсатында адамдарды біріктірген əлдеқайда жеңілірек деп ойлаймын. Сөз түйінінде өндірісті дамыту, қаз өнімін ұқсату болашағына кеңінен тоқталды. Мемлекетіміз құс өнімі нарығы жағынан көршіміз Ресейге қарағанда əлі даму сатысында тұр. Бизнестің бұл түрінің тиімділігін дəлеледеудің қажеті жоқ. Дегенмен, кəсіпкерлердің көбі оған асыл тұқымды, əлде репродукторлы құс фермасын ұқсату желісімен бірге ашып алып, қадам басқысы келеді. Статистикалық дерекке жүгінсек, əлемде жылына 1,5-2 миллиард тонна қаз өнімі тұтынылады екен. Оның өндірісі Еуропа мен Азияның 11 елінде шоғырланған. Бізге француздар тарапынан анағұрлым серпінділігімен, жұмсақтығымен, беріктігімен, гигроскопиялық қасиетімен, жылу өткізгіштігімен ерекшеленетін қаз қауырсыны мен түбітін жеткізуге ұсыныс түсті. Қаз қауырсынының тозуға төзімділігі – 25 жыл (тауық жүнінен екі есе ұзақ). Бұл өнім халық тұтынатын тауар өндірісіне ауадай қажет. Ал, жанама өндірісті жергілікті жерде де қолға алуға əбден болады, дейді ол. Ереймендік бауырымыздың осы сөздерінен-ақ, «Қазаққа «фуа-гра» бауыр баса ма?» деген француздық сауалға талассыз жауап тапқандаймыз. Ақмола облысы, Ерейментау ауданы.


3

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

 Діндер жақсылыққа үндер

Тату-тəтті ґмір салты

Жаңа 2015 жыл – индустрияландырудың нұрлы жолында қарышты қадам жасайтынымен қабат, үлкен-үлкен мерейтойлар жылы. Тек елімізге көз тимесін: тойы тойға ұласуда. Тəуелсіздігіміздің жиырма төртінші белесіне, шүкірлік, ел аман, жұрт тыныш жағдайда көтерілсек, бұл Қазақ еліндегі берекебірліктің, жүзден аса этностың тату-тəтті қол ұстасып еңбек жемісін теруінің арқасы. Елбасы Жолдауында айтылғандай, биыл Қазақстан халқы Ассамблеясының жылы салтанатпен атап өтілмек. Мəңгілік Ел халқының достығы, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарған ынтымақтастығы көркем əдебиет айнасынан айқын көрініс табуда. М.О.Əуезов атындағы

Біздіѕ заманымыздыѕ батыры Кəсіпкер Дильмўрат КУЗИЕВ туралы толєау Шериаздан ЕЛЕУКЕНОВ,

Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

Əдебиет жəне өнер институтының ғылыми-зерттеу жоспары бойынша жасалған зерттеулерде туған əдебиетіміздің даму үрдісімен қатар, міндетті түрде еліміздегі ұйғыр, корей, орыс жазушыларының шығармалары да талқы, талдаудан өтуде. Бұл мақалада есімі елімізге əйгілі көрнекті ұйғыр жазушысы Ахметжан Аширидің «Дили Зия» («Жарқын жан») атты роман-эссесі сөз болайын деп отыр. Көркем əдебиет кейіпкерінің өз заманының бетке ұстар батыры атануы бір бүгін емес. Мейлі ойдан шығарылсын, мейлі тарихи нақтылы тұлға болсын, бейнесі сəтті құйылса, қай-қайсысы да ел түлегі қатарында жұрт аузына ілінбек. Михаил Лермонтов романын «Біздің заманымыздың батыры» деп атаған болса, бас геройы – Печорин ұлы суреткердің биік қиялынан туған образ. Ал Николай Островскийдің «Құрыш қалай шынықты» шығармасының бас кейіпкері – социалистік революцияның қайсар жауынгері Павел Корчагин автордың өзі екені бесенеден белгілі. Саттар Ерубаевтың «Менің құрдастарым» атты романының геройы инженер Рақмет – социалистік құрылыс қайраткері. Еңбек майданының ері. Ойдан шығарылған типтік бейне. Соңғы екеуі жəне де «тап жауларына» – бай, буржуйға қарсы күрес қаһармандары. Ал енді бүгінгі жаңа қоғамның геройы кім дегенге келсек, замана батыры туралы ескі түсінікке түбірлі өзгеріс енгенін байқаймыз. Бейне бір ақ пен қара орын ауыстырғандай. Бай атаулы қазіргі көркем əдебиет айнасында жағымсыздан жағымды кейіпкерге айналған. Қазақстандық ұйғыр жазушысы Ахметжан Аширидің «Дили Зия» – «Жарқын жан» (Мəскеу, 2013) атты роман-эссесінің бас геройы – «Бент» акционерлік қоғамының прези денті Дильмұрат Пирмұхаметұлы Кузиев. Романды оқып шыққаныңда осы жой қын кəсіпкердің бүгінгі біздің заманымыздың нағыз батыры екендігіне сөзсіз көз жеткізесің. Шынымды айтсам, өмірімнің негізгі бөлігін кеңес дəуірінде өткізген өз басым қазіргі байларға əлі де сын көзбен қарайтындықтан, нарықтың геройы қалай суреттелер екен деп дүдəмалданып жүретінмін. Мұндайда шындықтың белінен басып өту ғажап емес. Геройы ойдан шығарылмаған, нақтылы кісі болса, айтпағыңды айнытпай жеткізу оңай шаруаға жатпаса керек. Аталған романэссенің ілкі беттерін аздаған күмəнмен парақтауға кіріскенімді жасырмаймын. Бірақ сақтығым артық болып шықты. Кітаптың алғашқы бетін ашқан бойдаақ күмəн сейіле бастады. Алдында ақ қағаз, қолында қарындаш, жазу үстелінде əлденені ойластыру үстінде отырған самай шашы ағара бастаған орта жастағы ашық жүзді, денесі сыптай адамды көреміз. Бас қаһарман Дильмұраттың фотосуреті. Пішініне қарап, шонжар байдан гөрі, оқымыстыға, я мемлекет тұтқасын ұстаған қайраткерге ұқсатасың. Дильмұрат Кузиевтің өміріндегі ең маңызды оқиға болғандықтан шығар, бірқатар суреттен оның Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бірде завод өндіретін қомақты тұрбаларды көріп, бірде «Бент» акционерлік қоғамының құс фабрикасы цехтарын аралаған кезінде Елбасын өндіріс жаңалықтарымен таныстырып жүргенін көреміз. Символдық сурет, жоғары билік пен кəсіпкерліктің мақсат тұтастығын бейнелейтін. Президент Ақордада еліміздің бизнес-элитасымен өткізген жиналыста соңғы жылдары қаулап өскен бұл буынның жаңа қоғамдағы рөлін дəлме-дəл анықтап берді. «Кəсіпкерлік – экономиканың пəрменді қозғаушы күші болып табылады», деді Елбасы.

Дильмұрат Кузиев жаһандық кəсіпкерлердің аламан бəйгесіне жүрегі шайлықпай түсетін үздіктердің санатынан. Мұндай белеске ол қалайша көтерілді? Бұл геройдың өткен жолын, іс-əрекетін кісі қызығатындай етіп бейнелеу үшін бүгінгі күрделі өндіріс үдерісінің тетігін бес саусағыңдай білуің шарт. Жазушы Ахметжан Аширидің тауып кеткен жері – роман-диалог жанры тəсіліне жүгінген. Екеуара қызу əңгіме үстінде шығарма геройы өндірістің күрделі проблемаларын қолмен қойғандай етіп баяндайды. Жеке басынан кешкен не түрлі оқиғаларды аратұра айтқанда да əңгіменің майын тамызады. Өмір тарихы шынайылығымен баурайды. «Дили Зияның» алғашқы тарауы «Нравственные источники побед» деп тегіннен тегін аталмаған. Жеңістен жеңіске жетуінің адами негіздері сонау балалық шағында еңбекқор ұйғыр отбасында қаланған. Асыра сілтеудің əлегі əке-шешесі Пирмұхамед пен Шарапатханды Қазақстаннан шетелге қоныс аударуға мəжбүр етеді. Олар Қазақстанға қайта оралғандарында Дильмұрат үш жастағы бала болатын. Тарихи Отаны – Қазақстан. Қазақ политехникалық институты (қазір академик Қаныш Имантайұлы Сəтбаев атында), ауылдың қара домалақ баласын мəпелеп баулыды. Жоғары мамандақ алған еңбексүйгіш жас ұлан тез жетілді. Шебер зергер атанды. Темір-бетон зауытының инженер-технологі болып істеген алғашқы қызметінен сатылап жоғарылай берді. Цех, тұрба өндірісі бастығы, зауыт директорының орынбасары... 1987 жылы қысым тұрбалары зауытының директоры дəрежесіне көтерілді. Көріп отырғанымыздай, Дильмұрат кешегі кеңестің кезінде де оза шауып бəйге алғандардың қатарынан табылған. Адал еңбек иесін кеңес қоғамы аталық қамқорлыққа бөлегенін жазушы жасырмайды. Қайсыбір қаламгердей кеңеске жөні жоқ күйе жаға бермейді. Мейлінше объективті болуға ұмтылады. Шығармасының сол тұстарынан сюжеттік өзегі жаңа мен ескінің арасындағы айқас-тартыстан тұратын бəз-баяғы өндірістік романның сілемдері байқалады. Күндердің күні нарық заманы туды. «Дили Зияның» геройы қызмет істеп жүрген ұжымымен бірге кəсіпорынды жекешелендіру амалына кіріседі. Бұрынғы бұрынғы ма, ескі мен жаңаның қырқысы тіптен ушығады. Дильмұрат күтпеген жерден бас дирекцияның қасарысқан қарсылығына кезігеді. Басқа бөгесін де аз ба еді? Өтпелі кезеңнің қиыншылықтары шыдас бермей, көптеген кəсіпорындар бірінің соңынан бірі жабылып жатты. «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын, Бас иіп қара жерге сұлағанын» демекші, алып КСРО дүрс етіп құлаған бойда бұрынғы экономикалық байланыстар күрт үзілді. Апаттың ащы дəмін Дильмұрат аз татқан жоқ. Мəселеңки, бұлар тер төгіп өндіріп жатқан өнім – тұрбаға деген сұраныс күрт кеміді. Бас кейіпкердің өрге шапса өршелене түсетін характері осы қиямет қиыншылықпен айқаста ашылады. Автор геройының іс-əрекетін, жігерқайратын көкейге қонымды етіп кестелеу мақсатында коллаж тəсілін пайдаланған. Əртүрлі шығармалардан цитаталар, құжаттар мен қанатты сөздер, көптеген кеңесмəжі лістерде көтерілген проблемалар құр тізбектеле бермейді, ішкі байланыста үйле сі мін тауып баяндалады. Қиыншылық екі өкпеден қысқан мезеттің бірінде бас герой: оу, осы біз тұрбаға жіпсіз байланғанымыз қалай? – деп толғанады. – Зауытымыздың құрал-жабдығын біршама жаңалап, басқа өнім шығарумен шұғылдансақ қайтеді? Айталық, шетелден тасымалданатын теміржол шпалдарын неге өзімізде өндірмеске? Роман-эссе геройының бойында дипломат қасиеті бары дəп осы тұстарда ғой

жарқ етіп көрінетіні. Ол германизм докторы Исабековті тілмаш есебінде қасына ертіп Германияға аттанады. Идеясы игілікті іске айналады. «БЕНТ-ФОССЛО» атты қазақнеміс бірлескен кəсіпорны дүниеге келеді. «Жолы болар жігіттің жеңгесі шығар алдынан» дегендей, ісінің оңға басуына Үкімет көмегі де аз болған жоқ. Шетелмен бірлесіп ұйымдастырған кəсіпорындарға жеңілдіктер беретін инвестиция туралы заңның дер кезінде қабылданғаны жаңа бірлестіктің ойдағыдай жұмыс істеуіне айтарлықтай септігін тигізді. Шпал төсемін рельске бекітетін болтшегемен қоса өндіру жай техникалық іс-шара көрінгенімен, астарында мемлекеттік мəні зор құбылыс жатқанын роман-эссе авторы байсалды аша білген. «Жол азабын тартқан біледі». Жиырма шақты жыл ғана бұрын Қазақстан Республикасы аудандарының ішкі экономикалық аралас-құраластығы жоқтың қасы-тын. Бір-бірімен машина тұрсын, жай көлікпен, ат-арбамен қатынауының өзі мұң болды. Тəуелсіздік туы желбіреп, өз билігі өз қолына тиген ел жол азабын тартудан құтылу үшін ішкі теміржол қатынасын қарқынды дамытып, еңсесін тез тіктеді. Ол-ол ма?! Көне Жібек жолы қайта жанданданды ры лып, Батыс Еуро па мен Батыс Қытайды тікелей байланыстыратын ғасыр жобасы жүзеге асырылуда. Жазушы Ахметжан Аширидің үлкен табысы, бас геройы Кузиев бейнесін болашаққа бастайтын нұрлы жол салуға мол үлес қосушы, үлкен қоғами, рухани категориялармен ойлайтын қаһарман дəрежесіне көтеріп суреттейтін шеберлігінде деп білсек керек. Шығарманың «Бақыт құсы» атты келесі тарауы беймəлім жайларымен елең еткізеді. Бас алдырмай оқытады. Тараудың тілге тиек ететіні...кəдімгі тауық. Сол шіркінің тұтас бір ұжымның береке, байлығына, бақ құсына қалайша айналғанынан сыр шертеді. Жоғары орындардың иек қағуына орай Кузиев Алматы құс фабрикасын қамқорлығына алған болатын. Бастапқыда: е, тауыққа тарыдан тəтті тамақ жоқ, тойдырдың, жұмыртқасын төге бермесіне амалы қайсы деп ойлаған. Бірақ көп ұзамай қателескенін түсінді. Фабрика 270 гектар жері, ет боршалайтын цехы бар тəп-тəуір кəсіпорын сияқты көрінгенімен, азық-түлік базасынан жұрдай екен. Тауық жемін сырттан сатып алуға тура келді. Оған жұмсайтын қыруар қаражат тұрба зауытының мойнына түсті. Бас қатыратын басқа да проблемасы жетіп-артылады. Не істеу керек? Дильмұраттың есіне темір-бетон хикаясы түседі. Дереу шетел тəжірибесін зерттеуге кіріседі. Сонда ғой, өз тауығының Израиль тауығына қарағанда жемді екі есе көп қылғытса да, өсімді не себепті екі есе кем беретініне түсініп жеткені. Нəтижесінде израильдік «Анак-Бридер» компаниясымен бірлескен кəсіпорын жасақталды. Жаңа кəсіпорынның қызметі роман-эссенің

суреттеуіне қарағанда шынында да айтып тауыса алмайтын жырға сұранып тұрғандай. Дəлеліне шығарманың мына бір жолдарына үңілісек (Біз цитатаны əдейі аудармадық. Бір жағы автордың ұйғыр, қазақ тілдері үстіне орыс тіліне де жорға екенін көрсету үшін). «...К курице, как оказалось, надо относиться как к ребенку – чувствовать, когда голова заболит, когда свет надо ярче сделать, когда кормить, когда поить. А уколы, то бишь вакцинации – вообще отдельная тема, ведь от рождения цыпленка до вырастания его на убой (а это 42 дня), птица должна получить 5-7 акцин, причем по схеме, как положено. Иначе – дунешь не так – все пойдет на мор...». Баяғыда өзім көрген ауылдағы қазекең тауығы жаз-күз бойы күресіндегі көңқоқырды қазбалап, қыс əулетінде қорада ағаш қондырғыда қонақтап үрпиіп отыратын. Ал Ахметжан Аширидің жазуындағы тауық, көріп отырғанымыздай, ақсүйектей əспеттеледі. Компания Израильден тауық нəжісінің ауыр иісін жоятын арнайы төсенішіне дейін сатып алады. Күтушілер таңғы 4-5-терде тұрып, тауықтың ішіпжемін беруге кіріседі. Сонымен бірге, жұмысшы əр балапан, шібидің дерлік ауанын қадағалауы тиіс. Өйткені, біреуі дімкəстанды, бір бөлімдегі құс түгел қырылады. Ал мұның өзі – аз да болса 25-80 мың бастан демде айырылдың деген сөз. Құс күтімінің бітпейтін бас-аяғы жоқ жұмысына шыдас беру қиынның қиыны. Кешен жылына 10 мың тонна ет береді. Ендігі шаруа – өсірілген өнімді лайықты бағасына сату. Бастапқыда директордың өзі бас болып, күллі зауыт ұжымы ақ халат киіп базарда сауда жасайтын. Өйтпеуге шарасызсың. Кезегі күтіп тұрған келесі сойыс найқалуды көтермейді. Геройпротоганистің, яғни шығарма тартысының от-жалынында күйіп-пісіп жүретін бас кейіпкердің ағынан жарылған сөзіне сенесің: нағыз еңбектің арқасы ғой, кəдімгі тауықтың тұтас ұжымның ырысы, бақ құсы болғаны. Ахметжан Аширидің роман-эссесіне қарағанда, қазіргі əдеби үрдіс əнеу бір жылдарғы басталған өндірістік тақырыпты жаңа мазмұн, соны көзқараспен байытып отыр. Қазақстан Республикасы – 130-дан аса ұлт пен этностың тату-тəтті мекені. Бұлардың əрқайсысының шаңырағы сүйікті Отаны үшін жанқиярлықпен еңбек иелерін, талай тарланды баулып өсірген. Үлкен ортақ үйіміздің алдындағы əлеуметтік борышын терең түсініп, адал атқарып жүрген Кузиев – сол сынды арыстарымыздың бірі. Бұл герой Оноре де Бальзактың Гобсегіндей емес, баюдың жөні солай екен деп қойны-қонышын ақша-пұлмен сықай беретін. Осыдан жиырма жылдай бұрын Елбасы кəсіпкерлерге: жазушы, ғалым, өнер қайраткерлерін, еліміздің рухани байлығын жасаушыларды қолдау жағын ойластырғандарыңыз жөн болар еді деген. Сол тілекке орай Дильмұрат Кузиев Қазақстан кəсіпкерлер ассоциациясы жанынан «Ильхам» – «Шабыт» атты меценаттар клубын ашып, соңғы он жылдың қаразында көптеген ауызға аларлық іс тындырды. Жетпістен аса əртүрлі мамандық шеберлеріне ақшалай сыйлықтар тапсырылды. Компания шағын жəне орта бизнеске қолұшын беріп, пайызсыз қарыз бөліп отырады. Кедей отбасыларына ұдайы қарасады. Студент балаларына 100 мың теңгеден стипендия тағайындайды. Ассоциацияның рухани орындарға жасаған көмегі де қомақты. Соңғы жылдары композитор Құддыс Қожамияров атындағы Ұйғыр музыкалық комедия театры ғимаратының іші-сырты құлпырып шыға келсе, Шонжыдағы мектеп, оншақты мешіт, балалар бақшаларының үйлері тұрғызылса, не бүгінгі талапқа сай етіп жөнделсе, бұл да Кузиевтің жаңа тұрпатты кəсіпкер қасиетін айғақтайтын қарымды дəлел. «Где духовность, там всегда возвышенная аура» деп жазады роман-эссе авторы. Қазақшасының мəні: жаны байдың жамалы жарқын. Роман-эссенің соңғы бетінде оқырманның қаперінде жүрсін деген ниетпен бас кейіпкер Кузиевтің ел-жұртына сіңірген еңбегін паш ететін Үкімет наградалары аталған: «Құрмет», «Алтын тəж» ордендері, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Астана», «Ерен еңбегі үшін» медальдары. Бұдан тыс, шетелдік, қоғамдық марапаттары қаншама. АЛМАТЫ.

Елбасы Н.Назарбаев «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Біз тұрақтылықты бағалай білгеніміздің арқасында бүгінгі табыстарға жеттік. Ешкімді кемсітпей, ешкімнің тілі мен ділін мансұқтамай, барлық азаматтарға тең мүмкіндік беру арқылы тұрақтылықты нығайтып келеміз. Біздің кейінгі ұрпаққа аманаттар ең басты байлығымыз – ел бірлігі болуы керек. Осынау жалпыұлттық құндылықты біз əрбір жастың бойына сіңіре білуге тиіспіз», деді. Зайырлы мемлекет пен дін арақатынасы, қазіргі қоғамдағы діннің орны мен рөлі Қазақ елі үшін аса маңызды мəселелердің бірі болып отыр. Ата Заңымызда бұл айқын көрініс тапты. Сонымен қатар, діни бірлестіктердің қызметі 2011 жылы қабылданған «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заңмен реттеліп келеді. Қазіргі таңда Алматы облысы бойынша 397 мешіт, 47 православ, 10 католик, 86 протестанттық христиан шіркеулері жəне 2 дəстүрлі емес діни бірлестік, жалпы 542 діни орталықтар мен филиалы қызмет көрсетуде. Облыс əкімінің қолдауымен дін істері басқармасы діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі 2013-2017 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама аясында өткен жылы көптеген нақты жұмыстар атқа рылды. Іс-шаралар жоспарына сəйкес облысымызда 20 ақпа раттықнасихаттау тобы құрылған. Оның 16-сы аудандық, 3-еуі қалалық, 1-еуі облыстық топ мүшелері арнайы жоспарларына сəйкес конфессияаралық келісімді насихаттау, діни жəне құқықтық сауаттылықты көтеру, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу бағыттары бойынша жұмыс істеді. Діни экстремизм мен радикализм идеялары таралуының алдын алу, діни ағымдардың қызметінен жапа шеккендерге көмек көрсету, құқықтық кеңес беру жəне өзге де мəселелерді анықтап шешу мақсатында құрылған «Дін саласындағы мəселелерді зерттеу орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі Дін істері басқармасымен, облыстық, аудандық, қалалық əкімдіктермен, ішкі саясат пен жастар саясаты бөлімдерімен тығыз байланыста іс атқарды. Конференциялар, семинарлар, ашық есік күндерін, дөңгелек үстелдер, дəрістер оқып, кездесулер, сауалнамалар, пікірталастар, сұх баттар, акциялар, курстар, жал пы алғанда 493 іс-шараға ұйытқы болды. Оған 74895 адам қамтылды. Жұмыссыз жастармен де ісшаралар өткізілді. Олармен «Дін жəне жастар», «Діннің қоғамдағы алатын орны жəне маңызы», «Діни экстремизмнің зардаптары жəне оның алдын алу» атты кездесулер мен семинарлар ұйымдастырылды. Мемлекеттік мекеме қызметкерлеріне арналған «Деструктивті діни ағымдардан сақтану жолдары», «Ислам терроризмді жақтамайды», «Мемлекет жəне дін», «Деструктивті ағымдардың алдын алу» деген тақырыптарда басқосулар болды. Ауылдық жерлердегі жұмыс бойынша«Қазақстан – зай ыр лы мемлекет: конс титуциялыққұқықтық аспект», «Қазақ хал қының ұлт тық дəстүрлері

жəне ислам», «Қазақ станның 2050 жылға дейінгі дамуында ұлттық дəстүрлер мен рухани құндылықтардың рөлі» атты 14 іс-шара ұйымдастырылды. Сотталғандармен жəне олардың туыстарымен байланыс Ішкі істер министрлігі Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің мемлекеттік мекемелерінде «Аллаға жəне оның пайғамбарына, басшыларға бой ұсыну», «Дін мен дəстүр – айырылмас егіз ұғым», «Сүннеттің мəні жəне оның Құранмен байланысы», «Отанды сүю – иманнан», тағы басқа тақырыптар бойынша өріс алды. Барлық іс-шаралардың барысында міндетті түрде құзыретті, білікті мамандар, теологтар, ғалымдар, дінтанушылар қаты сып отырды. Олардың қатарында профессорлар А.Қаса бе ков, М.Төлекова, доцент Қ.Затов, Пав лодар қаласының бас имамы Ю.Бердімұратов, Алма ты об лы сы ІІД-нің экстремизммен күрес жөніндегі басқармасының бөлім басшысы А.Тұрапова, Мəдениет жəне спорт министрлігі Дін істері комитеті төрағасының кеңесшісі А.Өмірзақ, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының діни істер бөлімінің меңгерушісі К.Тұрдыбаев, журналист Ж.Əміреев, тағы басқалар бар. «Жардың шетінде», «Қазақстан – зайырлы мемлекет» атты бейнефильмдер, «Діни экстремизм – опат болудың жолы» атты бейнетаспалар түсіріліп, Асанəлі Əшімовтің «Елім-ай» кинокомпаниясынан бейнефильмдер алынып, басқа да ақпараттық материалдар дайындалып, таратылды. Орталықта сенім телефоны жұмыс істейді. Деструктивті діни ағымдардың қызметінен зардап шеккендерге мекеменің психологі, дінтанушысы, заңгері көмектеседі. Облыс аумағында БАҚ беттерінде жарық көрген мақалаларға мониторинг жүргізіп отырамыз. Өткен жылы дін тақырыбында 700-ден аса мақала жарияланғанын айта кетсем деймін. Талдықорған қаласындағы, Тіл сарайында дəстүрлі дініміздің асыл құндылықтарын өркениетті жолдармен насихаттау, халқымыздың ынтымағы мен бірлігін сақтау мақсатында тілшілер арасында «Дін жəне дəстүр» атты байқау өтті. Байқау «Үздік телехабар», «Үздік мақала» атты екі номинация бойынша өткізілді. Бұл жарысқа 16 аудан, 3 қала қатысты. Сөз түйінінде айтарым, облыста діни ахуал тұрақты. Бір шаңырақтың астында барлық ұлттар, ұлыстар, конфессиялар тату-тəтті өмір сүріп, егемен еліміздің өркендеуіне өз үлесін қосуда. Тəңірберген ҚАСЫМБЕРКЕБАЕВ, Алматы облыстық дін істері басқармасының басшысы.

ТАЛДЫҚОРҒАН.


4

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ІС ЇСТІНДЕ

Алєашќы бесжылдыќтыѕ тґлтумасы Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Иə, бүгінгі материалымыздың тақырыбына шығарып отырғанымыздай, тарих қойнауына кеткен 2014 жыл елімізде индустрияландырудың бірінші бесжылдығының аяқталуымен де тұспа тұс келді. Осы аралықта біткен іс қандай? Қалған із қандай? Бұл сауалға республиканың кез келген өңірінен жарқын да жеткілікті мысалдар тауып айтуға болатыны айқын. Ал батыстағы қақпамыз Орал өңірі мысалында бұл өткен жылдың аяғында ашылған Орал трансформатор зауыты десек қателеспейміз. Сөз жоқ, бұл инновациялық кəсіпорын индустрияландырудың бірінші бес жылдығының төлтумасы. «Бүгінгі күні трансформаторлар бізге өте қажет» деген болатын өткен жылдың аяғында индустрияландыру күні аясында өткізілген жалпыұлттық телекөпір кезінде Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев. Бұған дейінгі кезеңде кернеу қуаттары əртүрлі трансформаторларға деген ел ішіндегі сұранысты отандық өндіріс ошақтары толығымен өтей алмай келгені де жасырын емес. Осы олқылықты Орал трансформатор зауыты толықтыратын түрі бар. Трансформаторлардың қажеттілігі жөніндегі Елбасының сөзін сəл тарқатып айтар болсақ жоғары кернеумен келетін электр қуаттары ел аймақтары мен өңірлері жəне жергілікті

елді мекендер үшін ыңғайлы бола бермейді. Оны дəл сол күйінде тұтыну мен пайдалану еш мүмкін емес. Сондықтан да, оның күші төмендетіліп, тұтынушыларға жеткізілуі керек. Бұл іс ел аумақтарының түкпір-түкпірінде орналасқан трансформаторлардың көмегімен жүзеге асырылады. Бірінші бесжылдық төлтумасы Орал трансформатор зауытының өнімдерін негізінен кернеу қуаты 6-10 киловатт болатын есепке лайықтап шығару көзделген. Өйткені, мамандардың айтуынша, осындай мөлшердегі кернеу қуатына сұраныстар жиі түседі екен. Жаңа өндіріс ошағының өндірістік қуатын тек бір ғана трансформаторлар шығару ісімен шектей салуға болмайды. Оның басты артықшылығы электр сымдары, жоғары вольтты пештер, тіреуіштер, изолятор секілді электртехникалық материалдардың сан алуан түрлерін өндіруге бағыт-бағдар ұстана білуінде. Иə, трансформаторлардың да трансформаторы бар. Оның əртүрлі қуаттағы майлы жəне құрғақ күйде жұмыс істейтін электр таратқыш түрлері болатынын екінің бірі біле бермеуі мүмкін. Осындай елімізде баламасы жоқ жаңашылдық зауыттың негізгі базалық өнімі болып отыр. Мұнда өндіріс көлемі алдын ала жасалған жоба бойынша жылына он екі мың дана өнім өндіруге лайықталған. Соның ішінде электровоздар құрастыруға қажетті қозғалтқыш трансформаторлар шығару ісінің орны тіпті

ерекше деуге болады. Орал трансформатор зауыты өзінің толық өндірістік қуатына алдағы жылдары жетеді деп күтілуде. Сол кезде мұнда өндірілген өнім құны жылына 100 миллион АҚШ долларына жеткізілмек. – Біз өз өнімдеріміздің басым бөлігін биылғы жылы іске қосылатын Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде Ресей мен Белоруссияға экспорттауды жоспарлап отырмыз. Зауытта 700 жаңа жұмыс орындары ашылмақ. Біз өз өндірісімізді «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасына сəйкес іске асырдық. Бұған Мемлекет басшысы мен республика Үкіметі тарапынан жанжақты қолдау көрсетілгеніне шексіз ризамыз. Атап айтқанда, алған несиеміздің пайыздық үстемелерін əжептəуір жеңілдете алдық. Сонымен бірге елімізде ірі, орта жəне шағын бизнес өкілдеріне қажетті инфрақұрылымдар да жасалып берілуде. Соның шапағатын көрген бизнес өкілдерінің бірі – біздерміз. Мысалы, жаңа трансформатор зауытына жергілікті бюджет есебінен газ тартылып берілді, – деді газет тілшісіне «Орал трансформатор зауыты» ЖШС құрылтайшысы Сайдулла Қожабаев. Жаңа жылдың алғашқы күндерінен бастап жаңа зауыт өнім шығаруға бет бұрды. Ендеше, іске сəт дейміз де. Батыс Қазақстан облысы. ––––––––––––––––––––

Суретті түсірген Рафхат ХАЛЕЛОВ.

Озыќ технологияєа – кеѕ ґріс Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Үдемелi индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттiк бағдарламасы қабылданғаннан бері облыста 27,4 миллиард теңгенi құрайтын 29 жоба іске қосылып, бiр мыңнан астам жұмыс орындары құрылды. Эконо миканың əртүрлi салаларында 18 нысан салынып, еліміздің өзге аймақтарындағы мұнай-газ жəне темiржол кешендерiнiң мұқтаждарына арналған өнiм шығару жөнiндегi машина жасау кəсiпорындарының өндiрiсi жаңғыртылды. Былтыр шiлде айында өткен жалпыұлттық телекөпiрге Петропавл ауыр машина жасау зауыты құны 600 миллион теңгенің энергетикалық қазандық жабдығы өндiрiсiн құру жобасын ұсынып, Қазақстанның энергетикалық компанияларының жыл сайынғы қажеттiлiгiнiң жартысын қамтамасыз ете алатын қуаттылыққа жетсе, Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың қатысуымен Индустрияландыру күні аясында өткен соңғы жалпыұлттық телекөпірге өңірден екі жоба қатыстырылды. Солардың бірі – «Мұнаймаш» АҚта 2012 жылы «Өнімділік-2020» бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылған құны 13,9 миллиард теңгенің «Мұнай өнеркəсібінің механикалық өңдеу өндірісі жабдықтарын жаңғырту» жобасы. ТМД елдерінде əзірге баламасы жоқ бірегей инновациялық бағдарлама негізінде зауыттың жаңадан жабдықталған цехына

Жапонияның заманауи «NakamuraTome» қондырғылары орнатылған. Осындай озық технологиялардың нəтижесінде өндіріс көлемі 2012 жылдың аяғында 1,4 есе артып, жалпы өнім өндіру көлемі 2,4 миллиард теңгеге жеткен. Бүгінде кəсіпорын толық қуатында жұмыс істеп, бір жылда 7 500 дана ұңғылық штангалық сорғы жəне оларға керекті құрал-жабдықтар мен қосалқы бөлшектер шығарады. Алдыңғы жылмен салыстырғанда былтыр бір жұмысшының өндірген өнімі 1,5 есеге көбейіп, 18 миллион теңгеден асып түскен. Қазір зауытта 155 адам жұмыс істейді. Осы жылдары олардың орташа айлық еңбекақылары 1,2 есеге артып, 145 мың теңгені құрап отыр. «Мұнаймаш» АҚ басқармасының төрағасы Сергей Григоренконың айтуынша, үдемелі индустриялық-инновациялық да му мемлекеттік бағдар ла масының аясында кəсіпорынды жаңғыртуға арналған «Өнімділік-2020» жобасының артықшылықтары көп. Əсіресе, шығаратын өнімдердің ішінде негізгі түріне айналған ұңғылық штангалық сорғылар жəне оларға қосымша қорғаныс қондырғылары үлкен сұранысқа ие. Пайдалану-техникалық сипаттамалары бойынша аталмыш сорғылар əлемдік үздік үлгілер қатарына жатады. Оның халықаралық ИСO 9001-2008 стандартының талаптарына сəйкес жасалған сапа менеджменті халықаралық сертификаты бар. Кəсіпорынға «Қазақстан Инжиниринг» ҰҚ» АҚ жəне «Элам Мұнаймаш» ЖШС құрылтайшылық етеді. Оның толық қуатында

«POSUK Titanium»

– титан ќўймаларын ґндіретін жаѕа кəсіпорын Өндірісі өскелең Өскеменде таяуда «POSUK Titanium» ЖШС-нің зауыты іске қосылды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен Индустрияландыру күніне орай өткен жалпыұлттық телекөпір барысында пайдалануға берілген жаңа зауыт электронды-сəуле қуатымен балқыту əдісі бойынша титан құймалары мен балқымаларын өндіреді. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Үдемелі индустриялық-инно вациялық даму мемлекеттік бағдар ламасының алғашқы бесжылдығында «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ əлемдік құрыш құю өндірісінде жетекші орынға ие алып кəсіпорындардың бірі болып табылатын оңтүстіккореялық «POSCO» компаниясының қатысуымен ірі инновациялық жобаны жүзеге асырды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев аталған жобаны жүзеге асырғаны үшін Астана қаласындағы «Алтын сапа» атты Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаттарын марапаттау салтанатында «ӨТМК» АҚ президенті Əсем Мамытованы «Инновациялық серпіліс» аталымы бойынша марапаттады. – Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Сіз дің қолдауыңыздың арқасында Өске мен титан-магний комбинаты

əлемдегі жетекші металлургиялық кəсіпорындардың бірі саналатын оңтүстіккореялық «POSCO» компаниясымен бірігіп, осы өндіріс орнын құрды. Титан құймалары мен балқымаларын өндіретін кəсіпорынды іске қосуға рұқсат етіңіз, – деп мəлімдеді аталған телекөпір барысында зауыт директоры Валерий Сычев. Мемлекет басшысы жаңа кəсіпорынның Қазақстан үшін маңызды жоба екенін атап өтіп: «Бұл – ең озық өнім. Зауыт үлкен. Болашағы бар. Сіздерді кəсіпорынның іске қосылуымен құттықтаймын жəне еңбектеріңізге жеміс тілеймін. Титан өндіру – Қазақстан үшін жаңадан қолға алынып жатқан жобалардың бірі», – деді жəне жаңа зауыттың салтанатты түрде іске қосылуына рұқсат берді. Бұл мерейлі сəтті зауыт ұжымы зор қуанышпен қабылдап, ду қол соқты. Айта кеткен абзал, 2010 жылы «ӨТМК» АҚ оңтүстіккореялық «POSCO» компаниясымен бірге «POSUK Titanium»

ЖШС біріккен кəсіпорнын құрған болатын. 2011 жылы Шығыс Қазақстан облысының орталығында зауыттың құрылысы басталды. Қуаты жылына 6 мың тоннадан астам титан құймалары мен балқымаларын шығаруға жететін зауытта əрі қарай мұнай өндіру, химия өнеркəсібі, кеме құрылысы, энергетика, сумен қамту жəне тұщыту қондырғыларына арналған ыстық һəм суық күйінде иленген титан табақтары мен құбырлары өндіріледі. Жобаның құны 70 млн. АҚШ долларын құрады. 2014 жылдың 23 қыркүйегінде зауытта еліміздің тарихында алғаш рет 10 тонналық титан құймасы алынды. Қазіргі кезеңде кəсіпорында 70 жұмыс орны құрылды. Жоспарға сəйкес, алдағы уақытта 200 адамға дейін жұмыспен қамтылмақ. «POSCO» прокатының заманауи технологиясын пайдалану «POSUK Titanium» ЖШС қазақстандық-кореялық бірлескен кəсіпорнына титан прокаты бойынша əлемдік нарыққа шығуына мүмкіндік береді. Балқытудың жаңа технологиясы «ӨТМК» АҚ инновациялық технологияны енгізуге жəне титан өнімдері тізімін кеңейтуге, ел экономикасының бəсекеге қабілеттілігін көтеруге жəне экспорттық əлеуетін

арттыруға тың серпін əкелмек. Зауыт директоры Валерий Сычевтің айтуынша, «POSUK Titanium» зауытының бірінші кезегі толығымен пайдалануға берілді. Осыған дейін үш сынақтық құйма алынды. Жуырда ғана ұзындығы 5 метр болатын салмағы 20 тонналық құйма құйылған. Қазір оңтүстіккореялық «POSCO» компаниясымен келісімшарт жүргізілуде. Яғни құймалар Оңтүстік Кореяға жөнелтіледі. Олар өнімді сертификаттаудан өткізген соң өндірістік жоспарды орындау басталады. Осылайша, титан құймалары

прокаты шетелдерге экспорттала бастайды. – Бұл біздің ұжым үшін өте қуанышты сəт. Президент телекөпірде жаңадан құрылған өндіріс орнының тиімділігіне тоқталды. Əлбетте, титан құймаларын өндіру елімізде енді өркендеп келе жатқан салалардың бірі. Бүкіл əлемде титанның 15 пайызы өндіріледі. Яғни зауыт Қазақстанның титан өндірісінде жетекші ел болуы үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады, – деді «ӨТМК» АҚ өндірістік-техникалық басқарма бастығы Владимир Колчев.

жұмыс істеуі үшін серіктестер мен өндірісті толық жаңғыртуға мүмкіндік беретін инвестициялық құйылымдардың мақсаты бір арнаға тоғысқан. – Индустрияландырудың бі рінші бесжылдығын қорытындылауға арналған телекөпірде сөйлеген сөзінде Елбасы алды мызға тың міндеттер жүк теді. Индустрияландыру бағдарламасының ел экономикасы үшін зор маңызына айрықша назар аударып, шикізатты өңдеудің озық технологияларын кеңінен қолдануды тапсырды. Бұл жағынан алғанда, мемлекеттің қолдауын ерекше сезініп отырмыз. Соған орай Президенттің тікелей тапсырмасымен əзір ленген «Өнімділік-2020» бағдарламасына одан əрі қатысуды жоспарлап отырмыз. Өйт кені, аталмыш жобаны елімізде бірінші болып қолға алғандықтан, жинақтаған тəжірибеміз мол. Станок паркін толығымен жаңартып, еңбек өнімділігі үш есеге көбейді. Шығаратын өнімдердің сапасы жақсарып, бəсекелестікке деген қабілет-қарымымыз күшейді. Сөйтіп, экспорттық үлесіміз де артып келеді, – дейді өз сөзінде АҚ басқармасының төрағасы С. Григоренко. Иə, оның бір дəлеліне Пет ро павл қаласында алғаш рет кең ауқымда өткен «Қызылжар-2014» халықаралық инвестициялық форум аясында тиекті арматура бойынша испандық фирмамен меморандумға қол қойылып, бірлескен өндіріс орнын құру жөніндегі бастаманы айтуға болады. Солтүстік Қазақстан облысы.

В.Колчев бүгінде зауыттың екінші кезегіне əзірлік жүргізіліп жатқанын, оның құрылысы келер жылы пайдалануға берілуі мүмкін екенін жеткізді. Сол кезде зауыттың жалпы қуаты 12-13 мың тоннаға дейін титан құймаларын өндіруге жетеді. Зауыттың ашылу салтанатында өңір басшысы Даниал Ахметов Президент пəрменімен жүзеге асырылған жаңа өндіріс орны арқылы өнім құны жоғарылағанын жеткізді. – Бұл – өте үлкен жоба. 6 мыңнан астам титан құймасы қаржылай есептегенде шамамен 60 млн. долларға тең болады. Зауыттың өзіндік ерекшелігі, даму келешегі бар. Кəсіпорын цехында жақында екінші алаң іске қосылып, өнім көлемі көбейе түспек. Əлемдік нарықта орын алу үшін шикізат қана емес, оның құнын жоғары бағада сата алатын өнім өндіру қажет. Бұл орайда біздің облысымыз мен кəсіпорындарымыздың əлеуеті үлкен. Кенді Алтайымыздың қойнауы қазба байлыққа толы. Сондықтан металлургиялық сала – ұдайы назарымызда. Алдымызда ауқымды міндеттер тұр. Өңірдегі ірі кəсіпорындардың жетекшілері мен ұжымдарының жоғары марапаттарға ие болып жатқаны қуантады. Бұл – жоғары сапа белгісі. 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуразиялық экономикалық одақ өз жұмысын бастады. Осы одақ құрылымы аясында бəсекеге қабілетті болуымыз үшін сапаға да жоғары көңіл бөлеміз, – деді облыс əкімі Даниал Ахметов. ӨСКЕМЕН.


 Қазақ хандығы – 550

«Қасым ханның қасқа жолы» «Қасым хан ұлы князь үшінші Василий билеген Москва князьдігімен дипломатиялық байланыс орнатты. Қазақ халқы дербес ел ретінде батыс Еуропаға əйгілі болды. Австрия дипломаты Сигизмунд Герберштейн өзінің еңбектерінде бұл жайында құнды пікірлер жазған». («Қазақ КСР тарихы», 1979 ж.) Қасым ханның мемлекет мүддесін, ел тыныштығын бəрі нен жоғары бағалаған, бейбіт шіліксүйгіш саясатын Мұхаммед Хайдар Дулати шежіресіндегі мына бір оқиғадан анық байқауға болады: 1512 жылы Қасым ханның ордасына Моғол стан билеушісі Саид хан келеді. Ол қазақтарды өзбектерге қарсы соғысқа шақырған өтінішін айтады. Саид ханның өтінішін қабыл алмау, одақтас екі мемлекет ара сындағы достыққа көлеңке түсіретін еді. Сондықтан Моғолстан билеу шісінің меселін қайтарып, рен жітуге болмайды. Екінші

Ќазаќ хандыєы Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

жағынан, жойқын соғыстардан қал жыраған халықтың енді ғана тыныштыққа қолы жетіп, бейбіт өмір сүріп жатқанда ел шырқын бұзу да қазақтарға өте тиімсіз еді. Қасым хан Моғолстан билеушісін құшақ жайып, зор құрметпен қарсы алады. Шежіреде былай делінген: «Қа сым ханның Саидты жақ сы қарсы алғаны сондай, хан өз өмірінің соңғы күндеріне дейін осы ілтипатты кездесуді ұмытқан жоқ. Қашанда, реті келгенде хан, Алла рухына иман берсін, Қасым ханды еске түсіріп, мақтап, оның ізгілігін еске түсіріп отырушы еді». («Тарих-и-Рашиди», «Қазақ хандығы тарихының материалдары» 1969 ж.). Моғолстан билеушісі қазақ ханының ордасында шексіз құрмет пен сыйға бөленіп, жаздай қонақ болады. Қасым хан қадірлі қонағына көптеген бағалы сый-сияпат жасайды. Атағы алыс елдерге жайылған, арқасына хан тақымынан басқа жел де тимеген қос арғымағының бірі – Оғланторы атты сəйгүлігін сыйға тартыпты. Сонымен жаз өте шығып, қазақтар Қасым ханның шешімімен қыстауға жылжыды. Қасым хан қол астындағы елінің қыс қамына кіріскенін, бұл уақытта əскер жасақтауға болмайтынын айтып, қонағын зор құрметпен шығарып салады. Қазақ елі билеушісінің шексіз ілтипаты мен зор құрметіне, мол сый-сияпатына риза болған Саид хан риясыз алғысын айтып, еліне, Əндіжанға қайтыпты. Тарихта «қазақтармен бейбіт бітім» деп аталған осы сапардан кейін Қасым хан «қой да аман, қойшы да тыныш» дегендей елінің бейбіт өмір, мамыражай шаруашылығын басқара беріпті. Кемеңгер Қасым хан ел басқару жүйесінде ата жолын берік ұстап, ескі билерден қалған қазақтың заңдық ғұрыптарын қадірлеп, оларды заманға бейімдеп, жаңа жағдайға сəйкес жаңа низам жүйесін жаса ды. «Қасым ханның қасқа жолы» аталған бұл көне жарғы сол кездегі қазақ қауымының қоғамдық, құқықтық қатынастарын қалыптастырды, əдет-ғұрып, тұрмыс-салт ережелерін бекітті, адамдар жəне ру-тайпалар арасын дағы барлық қатынас жүйелерін реттеді. Академик Ə.Марғұлан «Қасым ханның қасқа жолы» заңдарын былай түсіндіреді: «Қасым ханның қасқа жолының» негізі орта ғасырларда Қыпшақ, Шағатай ұлыстары қол данған «Ярғу» заң дары нан алынған, қазақша «Жарғы» деген ұғым береді. Түпкі мəні жарудан, нəр сенің салмағын бір жа ғына ау дармай, тең бөлуден дəл, əділ айтудан шыққан. Дауды əділ, тура шешкен билерді халық ардақтап, «қара қылды қақ жарған» деп мақтаған. Өзінің мазмұны бойынша, бұл заңның түбегейлі идеясы ежелгі əскери-демократия арнасына барып тіреледі. XV-XVI ғасырларда Бұхардың Ишан қазылары қазақ өлкесіне діни үгіт таратып, «ежелгі Жарғы заңынан бас тартыңдар. Ол көкке табынатын дінсіздіктің ісі, оның орнына шариғат қағидасына ауысыңдар. Ант бергенде, көк соқсын деп айтпаңдар, құран соқсын деп құранды бастарыңа көтеріңдер», – деп үгіттейді. Бірақ, халық бұқарасы оған селқос қарап, көп заман ша риғат қағидасына ойыса қоймады. Бұл тарихи жағдайларды жақсы түсінген Қасым халық тілегіне жақын ежелгі «Жарғы» заңын жаңадан күшейтті. Халық Қасымның шариғатты алмай, ежел ден қалыптасқан билер заңы – «Жарғыны» жаңадан көтергенін қатты ұнатып, оны «Қасым ханның қасқа (Жалғасы. Басы 1-2-нөмірлерде).

5

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

жолы» деп атап кетті» (Ə.Марғұлан «Қасым ханның қасқа жолы» ҚСЭ, 1975 ж., 6-том). Озық ойлы Қасым хан заманының халық болашағына пайдалы жаңалықтарын көре білді. Шариғат заңдарын қабылдамағанмен, ислам діні уағыздарының жақсы жақтарын да көре білді. Исламнан Қасым ханға ерекше ұнағаны – араб жазуы бол ды. Ол дереу араб жазуын жаппай үйренуді бұйырды. Араб жазуын жастарға, хан ордасының жылнамасын жүргізетін, ресми хат жазатын абыздарға үйретіп, діннің санкриттік түрін кеңінен пайдаланды (Ə.Марғұлан, «Таңбалы тас» жазуы). Сыртқы саясатта көрегендік дипломатиялық қатынастар жасай отырып, Қасым хан елінің ұзақ уақыт тыныштықта тіршілік етуіне жағдай жасай келе, мемлекетінің іргесін кеңейтіп, шекарасын нығайтуда да асқан дарындылық танытты. Қаһарман қолбасшы Қасым хан Сыр бойындағы, Түркістан аймағындағы қала ларды түгел өзіне қаратты. Хандықтың шекарасы оңтүстікте Жетісу жерінің дені, солтүстікте Ұлытау өңірі мен Балқаш көлінен асып, Қарқаралы тауларына дейін жетті. Батыс солтүстікте Жайық өзенінің алабын қамтып, Сарайшық қаласын бағындырды. Қасым хан мемлекетінің ішкі жағдайын да нығайтып, елдің бірлігін бекітті. Тарихи деректерден хан Ордасының бірде Жетісуда, Қаратал өңірінде, бірде Шу бойында, енді бірде Арқада, Ұлытауда немесе батыста, Жайық жағасында болғанын көреміз. Бұл кемеңгер билеушінің халық ортасын да жиі болып, мемлекетінің бірлігін арттырып, тұтастығын танытудағы көрегендігі болса керек. Міне, осындай парасаттылықтың арқасында ол Қазақ хандығының мерейін биікке көтеріп, əскери күш-қуатын жеңімпаздық дəрежеге жеткізді. Ол хандық құрған жылдар қазақ мемлекетінің тарихындағы жан-жақты даму, шекарасы нығайып, дербес əскери-державалық ел ретінде кеңінен танылу, сауда, дипломатиялық қарым-қатынастардың дəуірлеу кезеңі болды. Осындай мемлекеттік дəрежедегі ірі қайраткерлігімен қатар Қасым хан мол ақыл-парасатымен де, жеке басындағы ізгі адамгершілік қасиеттерімен де, жан-жақты білімімен де замандастарынан көш бойы озық тұрған тұлға болды. Ол халқына тəн барлық асыл қасиеттерді бойына сіңірген жан еді. Ұлы ханның даналығын, көреген көсемдігін, халқының қамын жеген парасаттылығын, батыр лы ғы мен бірге ғұламалығын сол заманның тарихшылары мен ғалымдары жарыса жазып кетті. Көнеден жеткен сол мұраларда Қасым ханға халқының бақытына туған дара тұлға деген бірауызды баға берілген. Хас перзентінің туған елі үшін, атамекен жері үшін атқарған жанқиярлық ұлы істерін халқы да қастерлеп, ұлы ханның есімін ұрпақтан-ұрпаққа ұмытылмас ұлағат, мақтан тұтар мəңгілік мұра етіп қалдырып келеді. Бұл тарихи тұлғаның есімі мен еңбегін терең зерттеп, ұлттық мақтанышымыздың символдарының біріне айналдыру – тарихшы-ғалымдарға аманат.

Ерлік пен елдік сыны

Тарих сахнасына екпіндей кіріп, жарты əлемге танылып үлгерген Қазақ хандығы Қасым хан қайтыс болғаннан соң өзінің ішкі-сыртқы саясатында біршама тоқырау кезеңін бастап өткерді. Қырсық шалғанда, ұлы таққа отырған Қасым ханның баласы Момыш хан (1522-1523)

бір жыл өтпей жатып, қанды соғыстардың бірінде қаза тапты. Енді ұлы таққа Қасым ханның ағасы Əдік сұлтанның ұлы Тайыр (15231533) отырды. Тарихшылардың айтуынша, Тайыр əскери-саяси істерге шорқақ, дипломатиялық дарыны төмен, мінезі қытымыр адам болса керек. Ол ішкі бақталастық қырқысуларды өршітумен бірге, төңіректегі елдердің бəрімен жауласып үлгереді. Қазақ хандығымен үнемі жауласып келген Шайбани əулетімен ғана емес, мемлекеттің сенімді одақтасы болып келген Ноғай ордасындағы маңғыт мырзаларымен де, Моғолстан хандарымен де текетіреске түсті. Ішкі билікте халыққа рақымсыз қаталдық көрсету, сыртқы саясатта дос пен қасты айырмай жаппай елмен жауласу Тайыр ханның түбіне жетті. Қарауындағы халықтың наразылығы күшейіп, маңайында аз ғана əскері қалған Тайыр хан Қасым заманынан бері қазақтармен бір ұлыс болып келе жатқан қырғыздардың арасына барып паналайды. Тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарих-и-Рашиди» атты еңбегіндегі деректер бойынша: «Алғашқыда Тайыр ханның қол астына қараған 1 миллион халықтан кейін 400 мыңдай адам ғана қалған, бастапқыда 10 лек болған əскерден 2 лек əскер ғана қалған. Ақыры ол қырғыздарды ғана билеп қалған». 1533 жылдар ша ма сында Тайыр хан қайтыс бол ды. Енді Қазақ Ордасының ұлы ханы болып ƏзЖəнібектің тағы бір немересі, Жəдік Сұлтанның баласы Тоғым (1533-1537 жылдар) ақ кигізге көтерілді. Алайда, осы кезеңде Тайыр хан билік құрған он жыл ішіндегі келеңсіз істер ел ішіне терең іріткі салып, ұлы хандықтың іргесі шайқалып, əрбір өңірде жеке хандар билік құра бастады. (Мəселен, Əдік сұлтан ұлы Бұйдаш хан Жетісу өңірін билесе, Жаныш сұлтан ұлы Ахмет хан Сырдария маңында билік құрды). Тайыр ханның дарынсыз билігі Қазақ хандығының өркендеу дəуірін тежеп, елдің дамуына үлкен нұқсан келтірді. Дегенмен, бір кездегі Керей мен Жəнібек негізін салып, Бұрындық хан мен Қасым хан əрі қарай нығайта шыңдалған Қазақ мемлекетінің елдік қасиеті өзі нің көшелі арнасынан əлі де жа ңыла қойған жоқ еді. Тоғым хан «қар жастанып, мұз төсене» жүріп, береке-бірліктен айырылып, бытырай бастаған қазақ ұлыстары мен қырғыз елінің басын қосып, қайтадан бір арнаға ұйыстырды. Қазақ хандығының əскери-саяси əлеуетін қайтадан қалпына келтіру үшін жан аямады. Тоғым ханның талайым тағдырына орай, Қазақ мемлекетін тарих сахнасынан біржола өшіріп жіберуге ұмтылған жаулары – бір жағынан қалмақ, бір жағынан моғол, бір жағынан өзбек тоқтаусыз соғыс салып, қыспаққа алды. Қазақ Ордасының күлін көкке ұшыруды көксеп, өзара одақ құрған өзбек ханы Ұбайдолла мен моғол ханы Əбдірəшид 1537 жылдың жазында бірі Мəуеренахр жақтан, бірі Шығыс Түркістаннан лап қойды. Жау хабарын естіген Тоғым қазақ пен қырғыздың біріккен жасағымен шеп құрды. Моғол мен өзбектің жер қайыcқан əскері Ыстықкөл маңында қосылды. Тарих бойынша, 944 жылы, 18 сафар, яғни 1537 жылдың 27 шілдесінде Тоғым ханның тас түйін əскері басқыншыларға қарсы шайқасқа шықты. Бірақ күш тең емес еді. Өзбек пен моғолдың біріккен əскері қазақ-қырғыз жасағынан əлденеше есе көп еді. Жау əскерінің сан жағынан сөзсіз басымдығын біле тұра, Тоғым хан ерлік пен елдік сынға түскен ұлы шайқасқа тайсалмай түсті. 1537 жылдың 27 шілдесінде таң азаннан,

түн қараңғылығына дейін созылған қиян-кескі шайқаста қазақ-қырғыз жасағы түгелге дерлік қырғынға ұшырады. Елінің еркіндігі жерінің азаттығы жолында көзсіз ерлікке бар ған қазақ-қырғыз жасағының бар лық əскер басы – Тоғым хан бастаған 37 сұлтан ұрыс даласында мерт болды. Оның ішінде Тоғым ханның тоғыз ұлы бірдей қыршын кетті... Халқымыздың тарихындағы толып жатқан ақтаңдақтың бірі – елінің ертеңі үшін ондаған мың боздақтар жер жастанған осынау Санташ соғысы. Тарихшылар осы бір сұрапыл жылдардың ақиқатын ашып, кіндігінен тараған тоғыз ұл, бүкіл əулетімен қазаға ұшыраған Тоғым ханның өшпес ерлігінің шежіресін жасауы керек. Ел тəуелсіздігі жолында шейіт болған ұландар өрлігін ұрпаққа ұлағат ету парыз. Орнында бар оңалар. Тарих сахнасында өзінің орнын ойып алған Қазақ хандығының алғашқы жүзжылдық даму кезеңіндегі қайтадан дəуірлеу жылдары басталды. Қазақ хандығының қайтадан нығаюы, Қасым хан заманындағы дəрежесіне көтеріліп, сол замандағы ірі де іргелі мемлекетке айналуы – Хақназар (Ақназар) ханның есімімен байланысты. Хақназар – қасқа жолды Қасым ханның бел баласы. Ол билік құрған кезеңде (1538-1580) ел іргесін кеңейтіп, мемлекеттің беделін арттырып, халқының сенімін нығайтып, Қазақ Ордасын берік ұйыстырды. Ол ел басқаруда, мемлекеттің əскери-саяси істерін жүргізуде қабілеті мол қайраткерлік танытты. Сонымен бірге, аса күрделі сыртқы жағдайларда дипломатиялық дарыны мол майталман екенін көрсетті. Қасым хан заманында пайда болған қазақ-қырғыз одағын үздіксіз нығайтты. Тіпті сол заманның тарихи деректерінде Хақназар хан «Қазақтар мен қырғыздардың патшасы» (Хайдар иби Əли əлХұсайн Рази «Тарих-и-Хайдари») деп атап көрсетілген. Хақназар хандық құрған дəуірде Қазақ хандығының сырт қы жағ дайында аса ірі тарихи оқиғалар орын алды. Бұл кезеңде Қазақ мемлекетінің батысындағы орыс патшалығы тым күшейе баста ған еді. Орыс патшалығы шекарасын шығысқа қарай кеңейту мақ сатындағы соғыстарды сəтті жүргізді. 1552 жылы Қазан хандығы, 1556 жылы Астрахань хандығы тізе бүгіп, Ресейге бағынды. Орыс шапқыншылығының салдарынан Ноғай ордасы ыдырай бастады. Хақназар хан билігіндегі Қазақ хандығының күшеюі жəне халық тұрмысының жақсаруы Ноғай ордасына қарасты көшпелі тайпалардың бір бөлігі – қаңлылар, қып шақтар жəне басқалар Қазақ хандығына қосылуымен тұспа-тұс келді. Хақназар еліне келіп қосылған тайпаларды құшақ жая қабылдады. Онымен ғана шектелмей, қажет кезінде Ноғай билеушілерімен ашық соғыс жүргізіп, Қазақ хандығының батыс шекарасын Еділ мен Жайықтың сағасына дейін созды. Ыдыраған Ноғай ордасы бірнеше топқа бөлінді. Мəселен, Ысмағұл мырзаның тобы – Мəскеу княздығына қосылуға ұмтылды, ал оған қарсы топ Қазақ хандығына қосылуға күш салды. Осы жағдайды пайдаланып, Хақназар хан Ноғай ордасының бірқатар ұлыстарын (олардың көпшілігі алшын одағына кіретін қазақ тайпалары болатын) өзіне қосып алды. 1557 жылы Ысмағұл орыс патшасы IV-Иванға хат жазып: «Менің туыстарым қазір Жайықтың арғы жағында, бізден қалып қойып, қазақ патшасына қосылып кетті» (В.ВеньяминовЗернов «Қасым хандығын зерттеу») деп шағымданды.

1569 жылы Ноғай одағы мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. Бұрын Ноғай одағына қараған қазақ тайпалары өздерінің этникалық атамекені қазақ хандығына бірікті. Ноғай одағының астанасы болып келген Сарайшық қаласы да Қазақ хандығының құзырына өтті. Орыс патшалығы мен Қазақ хандығы арасындағы ұлан-ғайыр өңірді алып жатқан Ноғай одағының құлауы, Шығысқа қарай кеңейіп келе жатқан орыс мемлекетінің шекарасын қазақ мемлекетінің шекарасымен жақындата түсті. 1563 жылы Сібір хандығының билігін тартып алған Көшім хан қазақтарға қарсы соғыс ашты. Моғол билеушілері де қуаты артқан Қазақ хандығына шабуылдауын қоймады. Осындай күрделі жағдайларды жете түсінген Хақназар хан мемлекетінің сыртқы саясатын өзгертті. Қазақ хандығының бітіспес жауы – Мəуреннахрдағы Шайбани əулетімен одақтастық байланыс орнатуға ұмтылды. Сөйтіп Шайбани əулетінен шыққан Бұхара ханы Абдолла ІІ-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Екі мемлекет арасындағы соғыс қимылдары біраз уақыт тоқтады. Осы кезеңдегі Хақназар ханның жеңісті жорықтарының нəтижесінде бүкіл Шығыс Түркістанды иеленіп отырған, күні кеше Жетісуға ауыз салған Моғолстан мемлекеті күйрей жеңілді. Енді ол Қазақ елі үшін қатер болудан қалды. Моғол қонысы Тəңіртаудың арғы бетіне ысырылды. Оқтын-оқтын тұтанып жорықтар ұйымдастыруды əдетке айналдырған қалмақтарды ойсырата жеңіп, бетін қайтарды. Осылай Қазақ хандығының саяси ахуалын нығайтып, халықаралық жағдайын қалпына келтірген соң Хақназар хан мемлекетінің болашағы үшін үлкен қауіп болып отырған Өзбек-Бұхар хандығына қарсы жүйелі күресін бастады. Бұл кезде, Бұхара ханы Абдолла ІІ-нің тұсында Ташкент маңайын Норозахмет (Барақ) ханның баласы Баба сұлтан биледі. Ол Бұхараға бағынбай, үнемі Абдолла ханмен соғысты. Хақназар хан өзбек би леу шілерінің өзара қыр қысында біресе Абдоллаға, біресе Баба сұлтанға жақтас болып, олардың бодан дығында болған Түркістан, Сауран сияқты бірқатар қалаларды қайтарып алды. Абдолла ханға қарсы ұйымдастырылған шешуші соғыс қимылдары басталған 1580 жылдың көктемінде Қазақ Ордасының одақтасы, Ташкент əміршісі Баба сұлтан опасыздық жасап, бірге аттанған жорық жолында хан шатырына тұтқиылдан шабуыл жасап, Хақназар ханды қапыда өлтіреді. Осы опасыздық салдарынан Қазақ хандығының бірқатар əскербасы, оның ішінде Хақназар ханның екі ұлы, інісі Жалым сұлтан жəне оның екі ұлы өкінішті қазаға ұшырайды. Қазақ хандығының төрт құбыласын кеңейтіп, мерейін өсірген Хақназар ханның кенеттен болған қазасы артындағы халқын, жорық үстіндегі қалың əскерін үлкен дағдарысқа тап қылады. Осындай күйзелісті кезеңде қайрат танытып, қалың қолды жауға қарай бастаған Шығай сұлтан болды. Кешікпей Жəдік сұлтанның баласы, Əз-Жəнібек ханның немересі Шығай сұлтан ақ киізге салынып, хан сайланды. Шығай хан (1580-1582) опасыздық жасаған Баба сұлтаннан кек қайтаруды мақсат етті. Шығай хан мен оның ұлы Тəуекел сұлтан Абдолла ханмен бірлесе отырып, бірнеше жорық жасады. 1582 жылы қазақ-өзбек əскері Баба сұлтан əскерін ойсырата жеңді. Осы ұрыста Шығай хан мерт болды. Сол жылдың маусым айында Түркістан қаласының түбіндегі қанды шайқаста Тəуекел сұлтан бастаған қазақ қолы Баба сұлтан əскерін толық талқандап, Баба сұлтанды өлтірді. Қас жауын жойғанға риза бол ған Абдолла хан Самарқанд өл кесіндегі Афойкент уалаятын Тəу екелге тарту етті. Сонымен бірге, Сырдария бойындағы Сауран, Түркістан, Отырар, Сайрам сияқ ты қала-бекіністер де Қазақ хандығының құрамына берілді. Шығай хан соғыста шейіт болғаннан кейін Қазақ хандығының тағына оның ұлы Тəуекел сұлтан отырды. Тəуекел əкесі Шығайдың тірі кезінде-ақ қол бастаған дарынды баһадүр еді. Тарихшы Хафиз Таным өз еңбектерінде: «Бүкіл ДештіҚыпшаққа даңқы шыққан Тəуекел сұлтан ерлігі жөнінен де, мəрттігі жөнінен де, қажыр-қайраты жөнінен де əлемде теңдесі жоқ дара туған жан», – деп сипаттайды. Тəуекел хан кезеңінде (1582-1598) Қазақ хандығы мен Ресей патшалығы арасында дипломатиялық қарымқатынас күшейе түсті. Ресейдің мақсаты: Қазақ хандығымен одақтасып, Сібір билеушісі Көшім ханға қарсы күресу, Тəуекел хан мен Иран шахы Аббас І арасында Бұхара хандығына қарсы одақ құрғызу еді. 1595 жылы Тəуекел хан В.Степанов бастаған орыс елшілігін қабылдады. Сөйтіп, Қазақ хандығы мен Орыс мемлекеті арасында Сібір ханы Көшімге жəне Бұхара ханы Абдоллаға қарсы одақ қалыптасты. (Жалғасы бар).

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Мўнай баєасы таєы ќўлады Əлемдік сауда алаңдарында мұнайдың бағасы тағы да айтарлықтай құлады. Лондон биржасындағы сауда қорытындылары бойынша Brent маркалы мұнай құны 4,71 пайызға төмендеп, 1 баррелі үшін 53,14 доллар ғана болды. Нью-Йорк тауар биржасындағы WTI мұнай құны да 5 пайызға жуық құлдырады. Сөйтіп, оның баррелінің құны бар-жоғы 50,14 доллар ғана болды. Сарапшылардың атап өтуінше, Еуропа мен АҚШ-та мұнайға осындай төмен баға соңғы 5 жылдан астам уақытта байқалмаған. Иранның мұнай министрі Биджан Намдар Занганенің болжамынша, жақын айларда 1 баррель мұнайдың құны шамамен 70-90 доллар аралығында тербеліп тұратын болады.

Жанкешті НАТО конвойын шабуылдады Лаңкес-жанкешті Ауғанстанның шығысындағы Нангархар провинциясында НАТО конвойына шабуыл жасады. Оқиға Жалалабад жəне Торкхам қалаларының арасында орын алған.

Жанкешті Солтүстік Атлантика альянсының əскери колоннасы өтіп бара жатқан жол бойында өзін өзі жарып жіберген. Шабуыл салдарынан бронды техникаға айтарлықтай нұқсан келсе, ықтимал құрбандықтар туралы ештеңе айтылмайды. Шабуылға жауапкершілікті «Талибан» қозғалысының басшылығы өз мойындарына алып үлгерді. Бұған дейін жанкешті Еуроодақтың полиция миссиясының машинасын шабуылдаса, лаңкестік салдарынан кем дегенде бір адам қаза тауып, бесеуі жараланған болатын.

Еуроодаќќа тапсырысын кері ќайтарады Исландия билігі жақын уақытта Еуроодаққа өтуден бас тартуды жоспарлап отыр. Бұл туралы елдің премьер-министрі Сигмундур Давид Гуннлаугссон мəлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, 2009 жылы ресми берілген тапсырыс осы жылдың басында кері қайтарып алынатын болады.

Исландия Еуроодаққа кіру туралы тапсырысты аса ауыр экономикалық жағдайда қалған 2009 жылдың шілдесінде берген еді. Сол уақытта ЕО-ға қосылу ел экономикасын тұрақтандыруға көмектеседі деген пікірлер кең тараған-тын. Ал аталған мəселеге байланысты келіссөздер 2010 жылы басталса, 2013 жылы Исландияның жаңа үкіметі ЕО-ға кіруді тоқтата тұру туралы шешім қабылдаған еді. Өйткені, ЕО мен Исландия арасында кейбір мəселелер бойынша келіспеушіліктер бар делініп отыр.

Қысқа қайырып айтқанда: Хоккейден жастар арасындағы əлем чемпионатының финалында Ресей құрамасы алаң иелері – Канада құрамасынан 5:4 есебімен жеңіліп қалды. Сөйтіп, Торонтода өткен əлем біріншілігінде Канада жастар құрамасы чемпион атанды. Египет астанасы – Каир қаласына жақын маңда орналасқан Əл-Минья қаласында бетперде киген белгісіз біреулер 2 полиция қызметкерін атып кеткен. Тəртіп сақшылары қаладағы шіркеулердің бірінің жанында кезекшілікте жүрсе керек. Оңтүстік Кореяның қорғаныс саласы бойынша сатып алулар жүргізу агенттігі Оңтүстік Кореяның Hyundai Rotem компаниясынан 901,5 миллиард вонға (820,3 миллион доллар) танктер сатып алу бойынша келісімшартқа қол қойды. Бразилиядағы теміржол апаты салдарынан зардап шеккен жолаушылар саны 140-қа жетті. Бұған дейін екі пойыз соқтығысынан 69 адам жарақат алды делінген болатын. Қуанышқа орай, құрбандықтар жоқ. Апат салдарынан теміржол қозғалысы əзірше тоқтатылып тұр.

Царнаевты ќандай жаза кїтіп тўр? Бостон сотында Жохар Царнаевқа қатысты процесс үшін алқа билерді іріктеу басталды. 21 жастағы Царнаев 2013 жылдың сəуіріндегі марафон кезінде лаңкестік жасады деп айыпталған болатын. Лаңкестік салдарынан 3 адам қаза тапса, 260-тан астамы түрлі деңгейде дене жарақатын алған еді. Таяудағы 3 күн ішінде 1200 адамның ішінен 12 негізгі жəне 6 қосалқы жюри мүшелерін іріктеп алу міндеті тұр. Сот процесі 26 қаңтарда басталады жəне ол 3-4 айға созылуы ықтимал делініп отыр. Егер Царнаев кінəлі деп танылса, ол өлім жазасына кесілуі ықтимал. Ал адвокаттар əбжілдік таныта алған жағдайда, ол өмір бақи түрмеде отыру үкімін алуы мүмкін.

Алтын шынжырдыѕ ўзындыєы – 5 км Біріккен Араб Əмірліктерінде ұзындығы 5,52 шақырым болатын алтын шынжыр жасап шығарылды. Жақын арада бұл зергерлік бұйым Гиннестің рекордтар кітабына енгізілетін болады. Жергілікті The National басылымының ақпаратына қарағанда, шынжырдың салмағы 256 килограмнан асса, құны шамамен 6 миллион долларға жуықтайды екен. Бұл зергерлік бұйымды жасау үшін 100-ден астам адам 45 күн бойы еңбектенген. Бүгінде шынжырды Дубайдың ескі бөлігіндегі Алтын базары маңында қызықтауға болатын көрінеді. Əшекей Дубайда 1 ақпанға дейін жалғасатын 20-шы Сауда фестивалі қарсаңында арнайы жасалыпты.

Смартфон ќўны – 6 000 доллар Аса қымбат тұратын смартфондар шығаратын Италияның Tonino Lamborghini Mobile компаниясы смартфонның құны 6 мың доллар тұратын жаңа үлгісін ұсынды. Тұсаукесер 6 қаңтарға қараған түні өтті. Электр құралдарына бағаның жаппай төмендеу үрдісі байқалып отырғанына қарамастан, италиялық компания өзі үшін ең қымбат үлгіні шығаруға шешім қабылдаған. Осының алдындағы үлгідегі смартфондар құны шамамен 4 мың доллар тұрады. Алайда, рынокта бұдан да қымбат модельдер бар екені белгілі. Компанияның бас директоры Боб Хатефидің өзі мойындап отырғандай, смартфонның соңғы үлгісі соншалықты бір қажеттілік болып табылмайды, бұған тек иесін басқалардан ерекшелеудің бір тəсілі ретінде ғана қараған жөн. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

Халқы заңын сыйлайтын,

сотына сенетін қоғам – ең дамыған қоғам. Нўрсўлтан НАЗАРБАЕВ, Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті.

ƏДІЛЕТ  Мемлекеттік мəселе

ƏДІЛЕТ  Құқықтық реформа қадамдары

Заѕдылыќты ныєайту – абыройлы міндет Мұхамеджан ПАҚІРДИНОВ, Алматы гарнизоны əскери сотының төрағасы.

Тəуелсіз жəне əділетті сот Ќазаќстан Республикасы Əскери сотыныѕ тґраєасы Сəкен АБДУЛЛАЕВПЕН əѕгіме

– Сəкен Жүсіпахметұлы, Мемлекет басшысы судьялардың VІ съезінде: «... Сот жүйесін жетілдіруді жалғастыра беруіміз қажет. Егер де біз реформа жасағанда экономикада, саясатта сот жүйесін, жалпы құқық қорғау жүйесін түземесек, көздеген мақсатымызға жете алмаймыз» деген бо л а тын. Бүгінгі күні Елбасы межелеген міндеттердің орындалу барысы қай дəрежеде? – Еліміздің мемлекет болып қалыптасып, өркендеуіне, экономи ка сының қарыштап дамуына, Елбасы межелегендей, дүниежүзіндегі ең дамыған 30 елдің қатарына қо сы луына сот жүйесінің қосар үлесі зор. Судьялардың VІ съезінде Президент қазақстандық Фемиданың экономикада алдағы кезеңде болатын үлкен өзгерістерге дайын болуы керектігін алға тартты. Бұл дегеніңіз, сот жүйесінің алдына уақыттың кез келген сын-қатерінен биікте болу міндетін жүктеу деген сөз. Бүгінде еліміздің сот жүйесі мемлекеттік биліктің пəрменді тармағы болып табылады. Ол үздіксіз даму үстінде. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қолдауы арқасында Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəмидің басшылығымен халқы заңын сыйлайтын, сотына сенетін жүйе қалыптасып келеді. Елбасының тікелей тапсырмасымен сот жүйесінің алдына бірқатар міндеттер жүктелді. Мемлекетіміздің даму жолының, өзге елдермен экономикалық, құқықтық жəне басқадай тығыз байланысқа шығуы қолданыстағы заңдарымыздың реформалануын талап етті. Сөйтіп үстіміздегі жылы жаңа қылмыстық, азаматтық, əкімшілік заңнамалар қабылданды. – Сөз реті келгенде əскери соттың құрылуы жəне құрылымы жөнінде айта кетсеңіз... – Қазақстан Республикасы Əскери сотының тарихы мемлекетіміздің ұлттық тəуелсіз сот жүйесінің қалыптасуымен тығыз байланысты. Əскери соттардың тарихы 1992 жылы ҚазКСР аймағындағы əскери трибуналдар Қазақстан Республикасының құзырына өт кеннен бастап бастау алады. Жаңадан құрылған əскери соттарда судьялардың саны аз болуына байланысты Президенттің 1992 жылғы 11 маусымдағы «Əскери соттар мен əскери прокуратура бөлімдері туралы» қаулысына сəйкес əскери соттарда əскери міндетін атқару үшін жоғарғы заң білімі бар 45 маман шақырылды. 1993-1994 жылдар аралығында республикамызда Жо ғар ғы Кеңестің қаулысымен гар низондардың əскери соттары құрылды. Əскери соттардың құрылымы басқа соттардың құрылымынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Қазақстан Республикасының Əскери соты облыстық соттардың мəртебесіне теңестірілген, құрамына апеллеяциялық жəне кассациялық сот алқалары кіреді. Республикадағы он гарнизонның əскери соттары

қалалық жəне аудандық соттардың дəрежесіне теңестірілген. Қазақстан Республикасы Əскери сотының судьялары – Үкіметтің, Жо ғары Сот Төрағасының, ҚР Судьялар одағының құрмет белгілерімен марапатталған сот жүйесінің белгілі мамандары. Қа зақ стан Республикасының Əс ке ри соты, қылмыстық істер жөнін дегі ма ман дандырылған ауданаралық əскери сотымен бірге елордаға көшірілді. – Жасыратыны жоқ, қорғаныс саласындағы коррупциялық қылмыс туралы алыпқашты əңгімелер өрбіп тұр. Осы саладағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қандай шаралар атқарылып жатыр? – Өткен жылдың 6 наурызында Қарулы Күштердің Бас қолба с шысы, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың төрағалық етуімен жеделстратегиялық мəжіліс өт кізіліп, Қарулы Күштердің дамуымен бірге сот жəне құқық қорғау органдарының бірлесіп əскер ішіндегі жемқорлыққа қарсы күресу, заңдылықты қамтамасыз ету, əскери қызметкерлердің беделін көтеру мəселелері сараланып, нақты іс-шаралар белгіленді. Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған ірі мөлшердегі пара алу фактілеріне байланысты қоғамда Қарулы Күштер туралы теріс пікір пайда болғанына қарамастан əскер қатарында жемқорлық жағдайы өршіп тұрған жоқ деп айтуға сот статистикасын талдау негіз бола алады. Жемқорлық сияқты қоғамдық дерт мемлекетіміздің басқа да салаларында кездеседі. Негізінен сыбайлас жемқорлық Қарулы Күштеріміздің мемлекеттік сатып алу жүйесінде кездесетінін атап өту қажет деп санаймыз. Сондықтан, ҚР Əскери соты «Мемлекеттік сатып алу» Заңына Қорғаныс министрлігін ұйымдастырушы деңгейінен алып, оны тек тапсырыс беруші, бақылаушы мекеме ретінде қалдырып, министрліктің ішінен ішкі қауіпсіздік қызметін құру туралы ұсыныс енгіздік. – Əскери соттың төрағасы ретінде, өзіңіз басқарған салада ең көкей кесті мəселе неде деп ойлайсыз? – 1998 жылдан бастап азаматтар мен əскери қызметшілердің əскери соттарға өздерінің құқығын қорғау үшін жүгінуі артты. 8 мыңнан астам əскери қызметшілер Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 1 сəуірдегі «Мемлекеттік бюджеттен қаржыландыратын қызметкерлерді қар жыландырудың бірыңғай жүйесі туралы» өкіміне сəйкес сыйақыларын төлеп беруге талап-арыз беріп, барлық талаптары қанағаттандырылды. Ерекше айта кететін жайт, əскери қызметтен босаған əскери қызметшілерді үймен қамтамасыз ету мəселесі көкейкесті болып отыр. Əскери қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының Əскери соты əскери жəне тұрғын үй

заңнамалары мен Конституциясын басшылыққа ала отырып, бірыңғай сот тəжірибесін қалыптастырды. – Қай салада болмасын ең бастысы жұмыстың сапасын арттыруға көңіл бөлінеді. Осы мақсатта сіз басқарған ұжымда қандай жұмыстар жасалып жатыр. – Қазіргі таңда еліміздің сот жүйесін жетілдіру үрдісі жаңа пəрменмен жүргізілуде. «Сот жүйесі жəне судьялардың мəртебесі туралы» Конституциялық заңына өз геріс енгізіліп, судьялардың əлеу мет тік мəртебесін көтеру, судья лауа зымына үміткерлерді конкурстан іріктеп өткізу шаралары жетілдірілді. Судьялардың VI съезінде Елбасы Н.Ə.Назарбаев судьялардың кəсіби біліктілігіне үлкен мəн беру керектігіне ерекше тоқталды. Судья өзінің жұмысына үлкен жауапкершілікпен қарауы керек, тіпті кішкентай қатенің зардабы үлкен болуы мүмкін. Сот жүйесіне халықтың сенімін арттыру мақсатында заманауи жаңа құралдарды енгізу, сот залдарын аудио-бейнеқұрылғыларымен жабдық тау жəне тағы да басқа жаңа лық тарды енгізу арқылы іске асыру сот процесіне қатысушылардың тəртібін шыңдап, негізсіз арыз-шағымдардың азаятынына сенімдіміз. Заманауи ақпараттық құралдардың дамуы судьялар жұмысының жеңілдеуіне көп септігін тигізуде. – Сəкен Жүсіпахметұлы, сөз соңында өзіңізді толғандырып жүр ген мəселе туралы айтып өтсеңіз... – Болашақта əскери соттарға тек əскери қызметкерлерге ғана қатысты емес, сонымен қатар «Құқық қорғау органдары туралы» Заңында көрсетілген басқа да арнайы мемлекеттік қызметкерлердің де қылмыстық істері қаралса дұрыс болар еді. Себебі, олар мемлекеттік құпияларға қатысты мəселелермен шұғылданады, мемлекеттің мүддесі ескерілетін мəселелерге қатысы бар. Əрі жалпы соттардың іс қараудағы үлес салмағы да азайған болар еді. Сондай-ақ, бір жағы əскери органдарға қатысы бар, яғни заңды тұлға лар арасындағы азаматтық жəне осындай əкімшілік істердің де əскери сотқа берілгені орынды болар еді. Сөз реті келгенде айтып өткім келетін тағы бір мəселе, сот саласы алдындағы атқарылса екен дейтін бір шаруа еді. Бүгінгі күні бір облыстық сотта апелляция жəне кассация деп аталатын екі саты бар. Менің ойым, облыстық сот апелляция соты болып қалса, ал кассациялық саты еліміздің 5-6 аймақтық соты болып құрылса деймін. Жəне ол ешқандай қосымша бюджеттік қаражатты, немесе судьяның санын көбейтуді қажет етпейді. Елбасының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауына сəйкес, əрбір адам өзін еркін, құқығы қорғалған, тəуелсіз өмір сүретін қоғамды қалыптастыру үшін еңбек етуіміз керек.

 Анықтама үшін Қазақстан Республикасы Əскери сотының төрағасы – Абдуллаев Сəкен Жүсіпахметұлы

Алматы гарнизоны əскери сотының төрағасы – Пақірдинов Мұхамеджан Ахмедияұлы

Қазақстан Республикасы Əскери сотының қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының төрағасы – Нұрбеков Айдын Маратұлы

Ақтау гарнизоны əскери сотының төрағасы – Молышев Мақсат Қыйсамаденұлы

Қазақстан Республикасы Əскери сотының азаматтық істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының төрағасы – Мырзабеков Есмахан Ормаханұлы *** Ақмола гарнизоны əскери сотының төрағасы – Молдабаев Даулет Сарсембайұлы

Ақтөбе гарнизоны əскери сотының төрағасы – Дəрібаев Баязид Сұлтанғалиұлы Қарағанды гарнизоны əскери сотының төрағасы – Байжанов Қыпшақ Сейдағұлұлы Қостанай гарнизоны əскери сотының төрағасы – Исабеков Айдар Оразанұлы

Талдықорған гарнизоны əскери сотының төрағасы – Байдуақасов Қайыржан Мəлікұлы Өскемен гарнизоны əскери сотының төрағасы – Сарсенбаев Санат Слямжанұлы Семей гарнизоны əскери сотының төрағасы – Жүнісбеков Асқарбек Жүнісбекұлы Шымкент гарнизоны əскери сотының төрағасы – Мынбатыров Ғалымжан Қамбатырұлы Қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық əскери сотының төрағасы – Ахметжанов Ербол Ұлтайұлы

Мемлекет басшысы сот жүйесінің идео логиясын өзгертуге алғашқы күн дер ден-ақ айрықша назар аударды. Ол соттарды бірыңғай жазалау бағытымен кетуден сақтандырып, керісінше, оны кез келген азаматтың өз мүдделері мен өз құқығын қорғайтын орынға айналдыру арқылы беделін көтеруді тапсырды. Сот жүйесінің бүгінгі атқаратын қызметі мен рөлінің қандай болу керектігі Елбасының судья лардың кезекті VІ съезінде сөйлеген сөзіндегі: «ХХI ғасырдағы ұлттың дамуының маңызды өлшемі – мінсіз жəне тиімді ұлттық сот төре лігі жүйесі. Тəуелсіз жəне əділетті сот – құқықтық мемлекеттің негізі. Онсыз əлемнің бірде-бір елінде, тіпті ең дамыған мемлекеттерде қолайлы ин вестициялық ахуалдың да, азаматтардың əл-ауқатының жоғары деңгейінің де, қоғамның табысты дамуының да болуы мүмкін емес», деген тұжырымынан да анық көрінеді. Сондықтан да сот процестеріне сот тал қылау хаттамасының сапасы мен толықтығын қамтамасыз етіп, бекітетін, сондай-ақ сот төрелігін белгілі бір арақашықтық режімімен бас қарудың тиімді тетігі ретін де электронды жүйені енгізу тапсырылған болатын. Бүгінгі күні Мемлекет басшысының осы тапсырмасын ойдағыдай жүзеге асырудың нəтижесінде сот мəжілістерінің залдарын техникалық жабдықтармен жарақтандыру сот процестерінің 60тан астам пайызын қамтиды. Жоғарғы Соттың Төрағасы Қ.Мəми Елбасының сот жү йе сін нығайтуға қатысты өзекті мəселелердің төркініне тереңінен үңіліп, оларды оңтайлы шешуге қатысты пəрменді шаралар қабылдап отырғанын орынды атап өтті.

Қазір гі кезде ел Парламенті сот реформасын одан əрі жалғастыру, судьялардың əлеуметтік-құқықтық мəртебесін нығайту, судьялыққа үміт керлерді конкурстық іріктеу мəселелеріне қатысты «Сот жүйесі жəне судьялардың мəртебесі туралы» Конституциялық Заңға толықтырулар мен өзгертулер енгізудің жаңа заң жобасын талқылау үстінде. Жоғарғы Сот тарапынан судьялар корпусының ал дында халықтың сот жүйесіне деген сенімін күшейту арқылы сот беделін қалыптастыруға байланысты жауапты да өткір мəселелердің тұрғандығы ескеріле отырып, қолданыстағы сот жүйесін заман талабына сай жетілдіруге қатысты маңызды шаралар қабылдануда. Таяуда Жоғарғы Сот Төрағасы Қ.Мəми бірқатар шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдігінің басшыларымен өткен кездесу барысында отандық сот жүйесінің бүгінгі ахуалы мен оны əрі қарай реформалаудың жолдары туралы əңгімеледі. Шетелдік қонақтарға сот саласы басшысының келешекте соттағы дауларды қарауды шетелдік инвесторлардың қатысуымен өткізілетіндігі туралы жаңалығы қатты ұнады. Дəл осы жерде соттарды

мамандандыру идеясын алғашқылардың бірі болып қолдап, оны тəжірибеге енгізу жөнінде бастама көтерген адамның бірі Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəми екендігін айта кеткен орынды. Еліміздің əскери соттары жергілікті соттардың біртұтас жүйесіне енеді жəне мамандандырылған деп саналады. Əскери соттардың бір ерекшелігі оларда əскери басқарма органдары мен əскери қызметшілерге қатысты қылмыстық жəне азаматтық істер қаралады. Сот мемлекеттік биліктің бір тармағы ретінде əскери қыз метшілердің конституциялық құқықтары мен заңды мүдделерін қорғайды. Алматы гарнизонының əскери соты 1992 жылы құрылды, оған дейін бұл қызметті өткен ғасырдың отызыншы жылдарының аяғынан бастап жасақталған əскери трибунал атқарып келді. Алматы гарнизоны əскери сотының аумағына Қапшағай, Гвардия əскери гарнизондары енеді. Əскери соттың тарихында оның бұрынғы төрағалары Ф.Фоменконың, Ю.Карантаевтың, С.Краснопевцевтің жəне қазіргі көздері тірі, қатардағы ардагерлері З.Əши тов тің, Г.Шамшонковтің, С.Голубят никовалардың сіңірген еңбектерінің жарқын іздері сайрап жатыр. Жылдан-жылға əскери сот төрелігіне жүгіну арқылы өздерінің құқықтарын қорғайтын азаматтар мен əскери қызметшілердің саны артып келеді. Сотта қаралатын істердің басым бөлігін тұрғын үй жəне еңбек даулары құрайды. Судьялар істерді қарау барысында ақпараттық технологияның жетістіктерін тиімді пайдаланады. Көптеген қылмыстық жəне азаматтық істер құқыбұзушылықтың алдын алу мақсатында көшпелі сот мəжілістері арқылы əскери бөлімдердің өздерінде қаралады. Соттар тарапынан Қарулы

Күштеріміздегі заңдылық пен құқық тəртібін нығайту мақсатында сотқұқықтық шараларын қолдануға мəн беріледі. Əскери қылмыстардың жасалуына ықпалын тигізген жағдайлар мен себептерді шұғыл түзету үшін судьялар əскери бөлімдер мен шекаралық қызметтің жəне Қорғаныс министрлігі басшыларының аттарына жеке қаулылар шығарады. 50-ден астам азаматтық сипаттағы іс Жоғарғы Соттың «Сот кабинеті» сайтының интернет байланысын пайдалану арқылы қаралады. Күнделікті жұмыс барысында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жəне істі қарау барысындағы кемшіліктерге жол бермеуге көңіл аударамыз. Қазыларымыздың дені қызметтік пəтерлермен қамтамасыз етілген. Соңғы екі жыл көлемінде төрт маманымыз Президенттің Жарлығымен судья болып тағайындалды. Əскери соттардың қызметтерін ұйымдастыру, біртұтас сот тəжірибесін қалыптастыру, тəртіпті нығайту бағы тын да Əскери сот пен оның төрағасы С.Абдуллаевтың тікелей басшылық жасауымен көптеген істер атқарылды. Өзге құқық қорғау органдарымен арадағы қарым-қатынасты күшейту, сот қызметін жақсарту мақсатында Əскери сот Қарулы Күштеріміздегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, сот актілерінің орындалуы, сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілді қолдану сияқты тағы да басқа мəселелер жөнінде дөңгелек үстелдер өткізді. Бүгінгі күні еліміздің əскери сот тары толық қалыптасты деп нық сеніммен айтуға толық негіз бар. Олардың атқарып отырған жұмыстары құқықтық мемлекеттің талап тарына толығымен жауап береді жəне əскери қызметшілердің құ қықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғауға қабілетті. Əскери соттар осындай табысты жұмыстары арқылы халықтың өздеріне деген сенімін нығайтуға тиісті. Өз басым сот жүйесінің Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қол дауы арқасында сот əділдігі мен қоғамымыздағы тұрақтылықты қамтамасыз ете алатындығына кəміл сенемін.

 Сот іс қарады

«Ќорєас ісі»: ар мен аярлыќ безбені Советхан СƏКЕНОВ,

Алматы облыстық сотының Қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының төрағасы.

Еліміз ғана емес, бұрынғы КСРО аумағында бұрын-соңды бо лып көрмеген қылмыстық іске төрелік ету аса ауыр қылмыстық істер қарайтын мамандандырылған ауданаралық əскери сотының үлесіне тиді. Мемлекет қауіпсіздігі мен елдің экономикасына нұқсан келтірген ұйымдасқан қылмыстық қауымдастық мүшелеріне қатысты қылмыстық істі мұқият қарап, олардың əрекеттерін құқықтық тұрғыдан дұрыс дəрежелеп, тиісті жаза тағайындау үшін осы іске төрағалық етуші ретінде маған зор жауапкершілік жүктелді. Менің осы кезеңге дейінгі адвокат, тергеуші, криминалист, прокурор, судья бола жүріп жинақтаған тəжірибем мен кəсіби біліктілігімнің сыналар сəті туғанын түсіндім. Заңгерлік қызметіме сын, адамдық болмысымның таразысы болатынын да қапысыз ұққанмын. 45 сотталушыдан, 1576 том, оның ішінде айыптау қорытындысының өзі 35 томнан тұратын мұндай күрделі істі жүргізу тəжірибесі де, əрі сот процесін жүргізетін арнайы ғимарат та елімізде жоқ еді. Қанша мерзімге созылатыны белгісіз іске қатысушылардың бəріне ыңғайлы əрі жайлы болуы үшін тіптен ұсақ-түйек деген нəрселердің өзін алдын ала ойластыру керек болды. Алматы қаласының маңындағы №18 тергеу абақтысына қарасты ғимаратты талапқа сай қайта жабдықтау жұмысына мұқият кірістік. Ол үшін ұзын саны 25 бөлімнен тұратын іс-шаралар жоспарын дайындап, осыған қатысты тараптар мен қызметтердің барлығын жұмылдырдық. Мұнда судья, мемлекеттік айыптаушылар, адвокаттар мен қоғамдық қорғаушылар, сот хатшылары мен сот приставтары, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, конвой мен арнайы күзет қызметкерлеріне жеке-жеке кабинеттер, сотталушылар отыратын тор бөлмелер, бейне жəне дыбыстық бақылаулар мен жазбалар, шұғыл байланысты жəне процесті құжаттауға қажетті техникалық құралдар, қылмыстық іс томдары мен бірнеше автокөлікке жүк болатындай айғақ заттарды сақтайтын қойма, сырқаттанып қалған жағдайда жедел жəрдем көрсететін медицина қызметкерлері... түгел ескерілген болатын. Екінші бір маңызды мəселе, сотқа 2013 жылдың 12 сəуірінде келіп түскен қылмыстық іс құжаттарымен танысу кезеңінде туындады. ҚР

Əскери сотының басшылығы істі жүргізген тергеушілерді шетінен шақырып, қылмыстық істегі əр блок бойынша олармен əңгімелесу тұр ғысында жалпы түсінік алып танысқан дұрыс деп есептеді. Алайда, мен көп жылдық тəжірибеме сүйене отырып, өзіме белгілі тəсілмен, негізгі эпизодтар мен блоктар, тағылған айыптар бойынша дəлелдемелердің қаншалықты деңгейде жиналғаны туралы нақты жоспар жасау арқылы істі жедел, тікелей өзім оқып танысқанды жөн деп шештім. Мұндайда айыптың дəлелді, дəлелсіздігін, ал қайсы бірі жай долбар екенін бірден аңғаруға болады. Кейіннен солай жасадық та. Енді «Қорғас ісінің» ауқымы жайлы бірер дерек. Аталған іс бойынша сотталушылар ішінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті мен Кеден Комитетінің жоғары лауазымды қызметкерлері бар еді. Бұл қылмыстық істі ашып, тергеу үшін жедел-тергеу тобы құрылып, оның құрамында 330-дай қаржы полициясы мен прокуратура қызметкерлері үш жылға жуық еңбек етті. Осыдан-ақ олардың жасаған қылмыстық əрекеттерін əшкерелеу де оңайға түспегені белгілі. Айыптаудың əр бабына қарсы айтар уəждері да йын тұрды. Басты сот талқылауында 4 мемлекеттік айыптаушы, 40-қа жуық «сен тұр, мен атайын» дейтін кəсі би біліктілігі жоғары адвокаттар мен қырықтан аса қоғамдық қорғау шылар, сот отырысының 5 хатшысы, 6 сот приставы, жəбірленушінің өкілдері жəне басқа да мамандар қатысты. Барлығы 165 сот отырысында төрағалық етушінің 200-ге жуық ауызша қабылдаған қаулыларын есептемегенде, 100-ден аса əртүрлі санаттағы жазбаша қаулылар қабылданды. 560-қа жуық куəден жауап алынып, 400ден аса əртүрлі сот сарап тамасы мен мамандардың қорытындылары сараланды. Сот процесі аяқталар шағында

Жоғарғы Соттың Төрағасы Қайрат Мəми телефон шалып: «Советхан, бұл істі бір жыл бойы өзің қарадың, кімнің-кім екені саған мəлім. Сондықтан қандай шешім қабылдау да, қандай жаза тағайындау да сенің құзырыңда», – деді. Əрине, сотталушылар да, олардың қорғаушы лары да, кей кезде өзге мүдделі тараптар да істі «құлатуға» барынша əрекет жасады. Талай мəрте ешқандай негізсіз «отвод» жариялауы да соның нақты дəлелі. Сондықтан маған процесті мейлінше заң талаптарына сай əділ жүргізіп, ешқандай қателік жібермеу маңызды болды. Мен өзімнен де, сот отырысының хатшылары мен сот приставтарынан да, өзге сот процесіне қатысушылардан да осыны қатаң талап еттім. Күнделікті сот отырысының хаттамасы мен сот процесінде қабыл данған əртүрлі санаттағы қаулыларды бес күн ішінде дайындап Жоғарғы Соттың ресми сайтына өз уақытында салып отырдық. Бұл соттың барынша ашық жүргізілуіне, процеске қатысушылардың онымен уақытында танысып отыруына, еш қан дай шағым түспеуіне мүмкіндік берді. Тараптардың заңды талаптары мен əртүрлі өтініштері ешқандай түлкібұлаңға салынбай, уақытында орындалды. Бəрі бейне жəне үнтаспаға толықтай жазылды, яғни, əлдекім шағымдана қалса, кез келген уақытта таспаларды алғызып, бірге қайтадан қа рап, шешімнің дұрыс-бұрыстығына көз жеткізуге толық мүмкіндік болды. Жүйелі, дұрыс ойластырылған жұ мыстың нəтижесінде бір жылға созылған сот барысында ешқандай төтенше оқиға мен арыз-шағымдар болған жоқ. «Қорғас ісі» – сотталушылар мен адвокаттардың саны мен іс томдарының көптігі жағынан ғана емес, жасалынған қылмыстың ауырлығы мен мемлекетке келтірілген залал мөлшерінің көлемі жөнінен де теңдесі жоқ іс. Сот тергеуінің соңында сотталушылардың қылмыс жасағанына күмəн келтіретін ешқандай дəйек қалмаған еді. Оның үстіне, осы уақыт аралығында сотталушылардың əрқайсысының қандай адам екенін, жасаған істері үшін өкінер-өкінбесін бір кісідей білдім, жүрекпен сездім десем де болады. Сондықтан ұйымдасқан қылмыстық қауымдастықты құрған жетекшілеріне, ұйымдастырушылары мен белсенділеріне мемлекеттік айыптаушылар сұраған жазадан жоғары жаза берілді.

«Дəніккеннен құныққан жаман» демекші, тепсе темір үзетін жігіттердің қу құлқынның құлы болып, темір тордың ар жағында отырғандарына қарап күйінесің. Өзегіңді өртейтіні – жоғары лауазымды білікті азаматтардың алған білімін, қажыр-қайратын мемлекетіне, халқына адал қызмет атқаруға жұмсаудың орнына, арам жолмен ақша тауып, Отанын сатумен пара-пар ауыр қылмыстар жасағаны. Сот залында жанарын жас жуған ана мен жігері құм болған əкені, көздері жəудіреп əке мейіріміне шөлдеген балаларды көру жүйкеге салмақ түсіріп, жүрегіңді шымырлатады. Ақшаның буына мастанған айыпкерлердің көбінің бет-жүзінен жасаған қылмыстарына өкініп, қайғырғаны білінбеді, керісінше, бір ерлік жасағандай өздерін емін-еркін ұстауы, өтірік сөйлеп, астамсуы таңғалдырды. Бір жыл бойы демалысты ұмытып, түрлі шаралардан бас тартуға тура келді. Күнделікті таң бозынан тұрып, қас қарайғанша жұмыс жасау да денсаулыққа əсер етпей қоймады. Сот мəжілістеріндегі психологиялық ахуалдың ширығып шыңына жетуі өз алдына жеке əңгіме. Тараптар арасындағы талас-тартыс, заңға сүйеніп, кейде негізді-негізсіз сөз жарыстырып, бір-бірінің уəжіне құлақ аспай орынсыз айқай-шу көтеріп, даурығып, дауласып, іске қатысушылардың ар-намысына тіл тигізіп, процесті қалыпты жүргізуге кедергі жасап, сот залын алаулаған «соғыс» алаңына айналдырып жіберген кездері де аз болмады. Алайда осының барлығына төзіп, істі абыроймен аяқтап шықтым деп ойлаймын. Республикалық ақпарат құралдары, ғаламтор сот процесінің жүргізілуі жайлы жақсы пікірлер білдіріп жатты. Осы тұста Жоғарғы Соттың төрағасы Қайрат Əбдіразақұлы үкім шыққан күннің ертеңінде хабарласып: «Советхан, баспасөздің, интернеттің өзің жайлы не жазып жатқанын оқыдың ба? Бұл шулы істі бұлталақсыз, əділ шешкеніңе жалпы халық ризалығын білдіріп жатыр. Мен де ризамын. Жарайсың!» – деді. Бұл пікір мен үшін кез келген марапаттан артық еді. Демек, кəсіби жарамдылығыма, азаматтық ұстанымыма, адамдық келбетіме нұқсан келтірмегенім ғой деген ой жан дүниемді баурап алды. Иығымнан батпан жүктің түскенін сонда ғана шын сезіндім. Мұндай іс енді ешқашан болмаса екен деп тілеймін.

Арнаулы бетті əзірлеген Шарафаддин ƏМІРОВ. Суреттерді түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.


 Өнеге «Журналисті аяғы асырайды» деген мəтел бар. Бұл елдің арасында көп жүргендіктен, жұрттың жайына өзгеге қарағанда қанық болғандықтан айтылса керек. Сондай кездерде кездейсоқ кейіпкер тауып алып жатасың. Осы жылдың ішінде мерекесі мен берекесі тасыған, айрандай ұйыған, еңбектен бақытын тапқан отбасылар туралы көп жаздық. Газет бетінде дүркіндүркін жарияланып жатқан материалдар сериясын көрген бір жанашыр ағамыз «Ахетовтер əулеті тақырыптарыңа сұранып тұр екен. Өсіп-өнген, үлкен мəуелі бəйтерекке айналған шаңырақ. Назарыңда болсыншы» деп өтініш қылды. Бұл сөзге бейжай қарай алмай, Ахетовтер шаңырағына бардық.

Еѕкейгенніѕ еѕсесін еѕбек кґтереді Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Есіктен кіргенде ұзын дəліздің арғы басында отырған ақсақалды байқадық. Отанасы алдымыздан шығып, қария отырған бөлмеге қарай жол нұсқады. Қос қолдап амандасып едік, «қай баласың?» деді қазақылық салтпен. Айтып жатырмыз. Сонан соң бетіме қарады да «жарықтық, жақсы адамдар еді ғой» деді. Ақсақал бірақ ауыз сөзбен біздің арғы түбімізге бағасын берді де тастады. Ішіміздің елжіреп кеткенін несіне жасырайық?! Бұл – осы əулеттің отағасы Қани Ахетов деген кісі болады. Бүгінде өздігінен тұрып, жүретіндей жағдайда емес. Кезінде өкіметтің жұмысына жегіліп жүріп, тосын жағдайға душар болыпты. Аудандағы шұғыл жиынға асығып келе жатып, астындағы мотоциклы жолдан ауып кетеді. Қайта көрер жарығы бар екен. Жол апатының ізі суымай поштаның машинасы келе қалған. Аудандық ауруханаға дер кезінде жеткізген. О заманда бүгінгідей «өл деген өкімет жоқ» дейтін түсінік болмаған ғой. Ем-домын едел-жедел қабылдап, мойнына жүктелген міндетті атқаруға кірісіп кеткен. Сол жағдайдан кейін бойда бір кесел қалып кетсе керек. Ақсақалдыққа жеткенде аяқтан қалғаны соның салдары дейді. Қани ақсақал Қызылордадағы Гоголь атындағы педагогикалық институтқа 1957 жылы студент боп қабылданады. Студент кезінде сол институтта өзімен қатарлас оқыған, кейіннен əр салада қызмет етіп танымал болған Қоянбаев Рамсеит, Алтынбеков Тұрғанбек, Мауяев Рахым, Əлімбаев Кеңес секілді азаматтармен облыс студенттерінің волейбол құрама командасында ойнап, республика деңгейінде жетістіктерге жетеді. Өмір бір орнында тұра ма! Институтты орыс тілі мен əдебиеті пəнінің мұғалімі болып тəмамдап, қарапайым мұғалімдіктен басталған өмір жолы директорлыққа ұласады. Шие лі ауданындағы бірнеше мектепке басшылық жасайды. Кейіннен аудан басшылығы жас директордың бойындағы дарын мен жігерді байқап, Қарғалы ауылдық кеңесінің төрағасы етіп тағайындайды. Осы жерде 17 жыл бойына қызмет етеді. Елді мекеннің еркін қанат жаюына, өсіп-өркендеуіне, əлеуметтікэкономикалық тұрғыдан дамуына ерекше еңбек сіңіреді. Тынымсыз тіршілік пен жүйелі жұмысының арқасында көптеген марапат көреді. Қысқасы, абыройлы жұмыс істейді. Бір

7

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

орында тапжылмастан 17 жыл жұмыс жасауының өзі Қани ақсақалдың бірегей қызметкер екенінен хабар берсе керек. Ел Тəуелсіздігін алған жылы Қ.Əбдіқадіров атындағы мектепке директор болған. Бірер жылдан соң сол жерден зейнетке шыққан. Бейнетінің зейнетін көріп, бала-шаға, немерешөберелерінің ортасында отырған ақсақалға жаңа директор қолқа салыпты. «Балаларға сіздің біліміңіз керек» деп. Содан тағы бірнеше жыл сол білім ошағында шəкірт тəрбиесімен айналысқан. Бүгінде Қани Ахетовтің алдын көрген талай бала үлкен жетістікке жетті. Олардың арасында ғылым мен білімде, билік пен бизнесте жүрген талай азамат бар. Ақсақалдың Құдай қосқан жары, бүгінде бар назарын жұбайына арнап, жағдайын жасап отырған Сəпия апай. Бұл кісінің мамандығы да педагог. Физика-математика пəнінен сабақ берген. Жұбайы екеуі бір оқу орнын бітірген. Бүгінде біреу қызметке аяқ іліктірсе, жақынын сүйрейтін заман болып тұр ғой. Қани ақсақал талай мектепке директор, ауылдық кеңестің төрағасы болса да, Сəпия апай мансапқа ұмтылған емес. Өзі алған, өмірден жиған білімін жастардың бойына дарытып, соның арасында сегіз баланы дүниеге əкелген ардақты ана, қадірлі ұстаз. Қырық жылға жуық ұстаздық еткен Сəпия апай шəкірттерін əлемдік ғылымның жетістіктерімен, мəскеулік академиялық басылымдармен, «Математика в школе» сынды арнайы журналдармен таныстырып отырыпты. Сол уақыттарда Кеңестер Одағының түкпір-түкпірінде сырттай оқитын көптеген студент жастар өз бақылау есептерінің ең қиынын, шешімін таппағандарын арнайы атбасын тіреп, осы кісіге шығартып

отыратын болған. Əсілі, еңбек деген дүние түбі елеусіз қалмайды. Сол еңбектің өнбегі ретінде Сəпия Жақыпова «КСРО білім беру саласының үздігі» атанды. Жұмыс пен отағасының жағдайын қатар жасап жүріп тапқан сегіз бала үшін күміс жəне алтын алқа алды. Өмірдің бақыты да, берекесі де осы емес пе?! Апайдан балалары жайлы сұрап жатырмыз. Бір кезде... «тоқтай қалыңыз» деппіз. Мұны «Мамай» деген есімді естігенде айттық. «Апа, айтып отырған балаңыз Алматы қалалық тілдерді дамыту басқармасының бастығы Мамай Ахетов емес пе?» дейміз. Аңтарылып қалған апам қарсы сұрақ қойды: «Оны қайдан білесің?». Сасқанымыздан «ағам ғой» деппіз. Сөйтсек, өзіміз студент кезден білетін, кейіннен қызмет барысында да араласып-құраласқан, аға көріп, арқа тұтып жүрген Мамай Ахетовтің ата-анасымен əңгімелесіп отыр екенбіз ғой бағанадан. Мұндай да қызық болады екен?! Солайша, бір-бірімізді бұрыннан білетін адамдардай абыр-сабыр болдық та қалдық. Айтпақшы, Мамай Қаниұлы жақында ғана Елбасының өзі қол қойған «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. Мұның өзінен жастайынан еңбектің қадірін біліп өскен, есейіп, етек-жеңін жиып үлкен өмірге араласқанда өзі де сол ел жұмысына жегілген азаматқа деген құрметті көреміз. Айтып-айтпай не керек, үлкен тəрбие көрген жігіттің үлгілі өмір сүретіндей реті бар екен. Бұл əулеттің балаларының бəрі оқыған. Жоғары білім алған. Бейнелеп айтқанда, бірінен кейін бірі жетілген сегіз бала жыл құсы сияқты ғой. Мектепте оқытып, одан университетке түсіріп, үйлі-баранды етіп, əрқайсысын жеке шаңырақ ету дегеніңіздің мехнаты зор. Осындай

істі Қани ақсақал жұбайы екеуі адалынан атқарып шықты. Соның арқасында бұл шаңырақтан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің қызметкерінен бастап, мұғалім, мектеп директоры, мұнайшы секілді сан алуан мамандық иелері шыққан. Бір ұлы филология ғылымдарының кандидаты, келіні филология ғы лым дарының докторы болса, осы үрдісті немерелері де жалғастырып, бір немересі Назарбаев Университетінің биология, химия, биотехнология саласында білім алып жатыр. Бүгінде ұрпағының рахатына бөленіп отырған апаймыздан сөз арасында «қанша немереңіз бар, апа?» дейміз. Таза қазақы қалыптан шыққан: – Соны санамаппын, балам, – деген жауап алдық. Пай-пай, бұрынғының адамдары-ай! Артық көз бен сөз тиеді деп баласының да санын айтпаған ғой. Ал қазір екі баланы өмірге əкеліп, кеуделеріне нан пісіп жүрген қаншама жас бар?! Онысын жəне дабыра қылып айтатынын қайтерсің? Сəпия Жақыпқызымен ұзақ əңгімелестік. Бүгін мен кешені салыстыра отырып мысал келтіргенде апай бұлтартпас дəлелдерді көз алдыңа əкеледі. Жастардың тез отасып, тез ажырасып жататын жағдайын еш түсіне алмайтынын айтады. – Өзімізді əке-шешеміз ұзатқан кезде «Бұдан былай бұл үйге жұбайыңсыз келме. Бізде қонақ едің. Сен енді өзіңнің туған босағаңа бара жатырсың» деген. Қазіргілер «ішіме сыйған бала, сыртыма да сыяды» деп отырып алады. Осыдан соң қыз қайтып келмегенде қайтеді? – дейді. Ана замандағы еңбек туралы да əңгіме қозғадық. «Ешбір техника мен технология дамымай тұрған кезеңде істің бəрі адамның қолымен, күшімен атқарылды. Өгізі құлап, тұралап қалғанда соқаға жегілген адамдар болды. Əрі-беріден соң каналдардың өзі кетпенмен қазылды. Қазір бəрі бар ғой. Бірақ адамдар жалқауланып бара жатқан секілді. Екі қолға бір күрек таппай сенделіп жүргендер қаншама?! Жұмыс жоқ емес, жалқаулық басым. Əйтпесе, мынау аштан өлетін заман емес». Апай осылай ой қозғаған. Екеуара əңгімемізді естіп отырған Қани ақсақал «Еңкейгеннің еңсесін еңбек көтереді» деген. Қазақтың осы бір ауыз сөзінде өмірдің барлық мəні жатыр. Сондықтан əрбір адам жалқаулықтың жарға жығатынын түсінуі керек», деді. Шиелі ауданынан шалғай, Қызылдың құмының арасында орналасқан Қарғалы секілді ауылда өсірілген мəуелі бəйтеректің бұтағы, жапырағы республика көлемінде жайылып, бүгінде жеміс беруде, яғни бұл шаңырақтың ұл-қыздары қазіргі уақытта сол ауданда, Қызылорда облысында, республикалық маңызы бар қалалар Алматы мен Астанада түрлі салаларда қызмет атқаруда, білім алуда, өмір жолдары осылай жалғасуда. Ал енді осыған не қосарсың, бұдан артық атаанаға не керек? Дəнеңе де! ...Есік алдына шыққанда аппақ ақ ұлпа қар жауып жатыр екен. Ауа да əлдеқайда тазарып қалған. Ақ қарды баса алмай, таза ауаны кеудеге сығымдап алып, тұрдық та қалдық. Қанша жыл өмір сүрсе де, Қани ақсақал мен Сəпия кейуананың кө ңілі мына қардай тап-таза ғой. Қарды бассам, қариялардың көңілін кірлеткендей болам ба, қайдам?!. Қызылорда облысы.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминология комиссиясының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы отырысында бекітілген терминдер тізбесі Орыс тілінде Қазақ тілінде Əртүрлі салада қолданылатын шеттілдерінен енген терминдер 1. абзац абзац 2. аккумулятор аккумулятор 3. актер актер 4. андроид андроид 5. анонс анонс 6. антенна антенна 7. аппарат аппарат 8. арена арена; алаң 9. архив архив, мұрағат 10. аудио аудио 11. балерина балерина 12. балетмейстер балетмейстер 13. баритон баритон 14. бизнес-класс бизнес-класс 15. велосипед велосипед 16. виртуальный виртуалды 17. галстук галстук 18. гимн гимн; əнұран 19. гипотеза гипотеза 20. глоссарий глоссарий 21. грим грим 22. диета диета 23. дизайнер дизайнер 24. журнал журнал 25. идентификация идентификациялау, сəйкестендіру 26. интернет интернет 27. композитор композитор 28. компьютер компьютер 29. лимит лимит 30. логика логика 31. маркер маркер 32. массаж массаж 33. микшер микшер 34. мобильный мобильді 35. модератор модератор 36. монета монета 37. монтаж монтаж 38. музей музей 39. пианино пианино 40. постулат постулат 41. ревизия ревизия 42. ревизор ревизор

43. 44. 45. 46. 47.

типизация типовой фонтан фортепиано хирург

типтендіру типтік фонтан фортепиано хирург

Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі тарапынан ұсынылған терминдер 1. адекватное лечение адекватты емдеу (мед.) 2. адекватное состояние адекватты жағдай (мед.) 3. вирусный гепатит вирусты гепатит 4. здоровая адал бəсекелестік конкуренция 5. здоровый образ саламатты өмір жизни салты 6. клинико-затратная клиникалықгруппа шығындық топ 7. костный мозг сүйек кемігі 8. нежелательная қалаусыз жүктілік беременность 9. оперативное жедел ден қою реагирование 10. родственный донор туыстық донор 11. свободная зона от тұмаудан (безгектен) гриппа (от малярии) таза аймақ 12. стерильный стерильді 13. травматизм жарақаттанушылық Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті тарапынан ұсынылған терминдер 14. контент контент 15. конфиденциальность деректердің данных құпиялылығы 16. корреляционный корреляциялық анализ талдау 17. ненормализованные нормаланбаған данные деректер 18. обработка данных зерттеу деректерін обследования өңдеу

19. окончательные данные 20. периодичность формы 21. построение (структура) статистического показателя 22. невероятностные методы 23. стратифицированный 24. предельная ошибка 25. транзакционная база 26. акроним 27. визуалированные данные (таблицы) 28. инфологическая статистическая метаинформация

түпкілікті деректер нысанның кезеңділігі статистикалық көрсеткіштің түзілісі (құрылымы) бейықтимал əдістер стратификацияланған шекті қате транзакциялық қор акроним көрнекіленген деректер (кестелер) инфологиялық статистикалық метаақпарат

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі тарапынан ұсынылған терминдер 29. беспошлинный ввоз баж салығынсыз əкелу 30. валовые издержки жалпы шығасы 31. годовой расчетный жылдық есептік показатель көрсеткіш 32. грузовая накладная жүкқұжаты 33. дебет дебет 34. дебетование дебеттеу 35. дебитор дебитор 36. заемщик қарыз алушы 37. запрос сауал; сұрау салу 38. излишек артық шығу 39. поручитель кепілгер 40. право собственности меншік құқығы 41. спрос сұраныс 42. фиксированный тіркелген Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі тарапынан ұсынылған терминдер 43. целевое назначение нысаналы мақсат 44. замещение қызметке орналасу должности 45. упрек кінə тағу

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру (Жалғасы. Басы 2-нөмірде). Функционалды міндеттері: өсімдік шаруашылығы, астық нарығы саласының жай-күйі мен даму перспективаларына мониторинг жүргізу жəне талдау; ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологияларын дамыту, жетілдіру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; өсімдік шаруашылығы, астық нарығын реттеу мəселелері бойынша нормативтік-құқықтық актілер жобаларды əзірлеуге жəне келісуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (агрономия немесе топырақтану жəне агрохимия немесе өсімдіктерді қорғау жəне карантин немесе жеміскөкөніс шаруашылығы) немесе құқық саласында (юриспруденция) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (стандарттау, сертификаттау жəне метрология (салалар бойынша) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 9. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу жəне фитосанитариялық қауіпсіздік департаменті Тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау саласының жай-күйі мен даму перспективаларына мониторинг жүргізу жəне талдау; ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологияларын дамыту, жетілдіру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; тұқым шаруашылығы жəне сорт сынау мəселелері жөніндегі заңдар мен нормативтікқұқықтық актілердің жобасын əзірлеу (əзірлеуге қатысу) жəне келісу; ғылыми-зерттеу институттарымен жəне Ауыл шаруашылығы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерімен бірлесе отырып, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологияларын дамыту, өңірлік мамандандыру, жетілдіру мəселелері бойынша ұсынымдар əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (агрономия немесе топырақтану жəне агрохимия немесе өсімдіктерді қорғау жəне карантин немесе жеміс-көкөніс шаруашылығы) немесе құқық саласында (юриспруденция) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе есеп жəне аудит) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 10. Экономикалық интеграция жəне аграрлық азықтүлік нарығы департаменті Аграрлық азық-түлік нарығы басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты (негізгі қызметкердің оқу демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: аграрлық азық-түлік нарық тарын əлемдік нарықтарға ілгерілету жөнінде ұсыныстар дайындауға қатысу; аграрлық азық-түлік нарығының тауар өндіру жүйелерін, инфрақұрылымын дамыту жөніндегі ұсыныстар əзірлеу; ауыл шаруашылығы жəне азық-түлік нарықтарын құруға əдістемелік қолдауды ұйымдастыруға қатысу; ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түліктің негізгі түрлерінің əлемдік нарықтарының жай-күйін жəне олардың ішкі азық-түлік нарығындағы бағаларға ықпалын қоса алғанда, негізгі тауарлық топтар бойынша аграрлық азық-түлік нарығының жай-күйіне мониторинг жəне талдау жүргізу; тамақ өнімдерінің жекелеген түрлерінің, оның ішінде əлеуметтік маңызы бар азықтүлік тауарларының бағаларына мониторинг жүргізу; аграрлық азық-түлік нарығы жай-күйінің мониторингі жəне болжау мəселелері бойынша ақпараттық-талдау материалдарын дайындау; ішкі аграрлық азық-түлік нарығындағы инфрақұрылымның жай-күйі мен даму үдерістері туралы ақпарат дайындау; департамент, басқарма басшылығының өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (қайта өңдеу өндірісінің технологиясы немесе азық-түлік өнімдерінің технологиясы (салалар бойынша) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе гуманитарлық ғылымдар саласында (халықаралық қатынастар) немесе құқық саласында (юриспруденция) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 11. Экономикалық интеграция жəне аграрлық азықтүлік нарығы департаменті Сыртқы байланыстарды үйлестіру басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: отырыстар шеңберінде қабылданған шешімдерді іске асыру бойынша ақпарат дайындау; министрлік жауапты орган болып айқындалған сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық жəне мəденигуманитарлық ынтымақтастық бойынша үкіметаралық комиссия отырыстарына материалдар дайындау жəне шетелдермен ынтымақтастық бойынша үкіметаралық комиссиялар отырыстарын өткізу; Қазақстан Республикасының Үкіметіне, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігіне жəне Қазақстан Республикасының басқа министрліктеріне Мемлекет басшысының шетелдерге жұмыс сапары барысында қол жеткізген уағдаластықтардың жəне сауда-экономикалық, ғылымитехникалық жəне мəдени-гуманитарлық ынтымақтастық бойынша үкіметаралық комиссия отырыстарының қорытындысы бойынша тоқсан сайын ақпарат дайындау; Қазақстан Республикасы мүшесі болып табылатын халықаралық ауыл шаруашылығы ұйымдарымен (Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік жəне ауыл шаруашылығы ұйымымен (ФАО), Халықаралық эпизоотиялық бюромен, Экономикалық ынтымақтастық ұйымымен, Өсімдіктерді карантин жəне оларды қорғау жөніндегі Еуропа жəне Жерорта теңізі ұйымымен, Халықаралық

ауыл шаруашылығын дамыту қорымен) ынтымақтастықты дамыту бойынша ұсыныстар дайындау жəне іс-шаралар өткізу; министрлік басшылығының дипломатиялық корпуспен жəне шетелдік ресми делегация өкілдерімен хаттамалық іс-шараларын жəне іскерлік кездесуін өткізу; министрліктің орталық аппараты қызметкерлерінің шетелдерге шығуын ұйымдастыру бойынша жұмыстарды үйлестіру (іссапар туралы өкімдер мен бұйрықтар дайындау, қызметтік, дипломатиялық төлқұжаттарды жəне жол жүру құжаттарын рəсімдеу, министрлік басшылығы үшін қонақ үйде тұруға, тəуліктік жəне көліктік шығыстарға шетелдік валютада қаражат алу жəне олардың пайдаланылуы туралы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігіне есеп беру; экономикалық форумдарды ұйымдастыруға қатысу, Қазақстан Республикасының делегация құрамын қалыптастыру; министрліктің құрылымдық бөлімшелермен бірлесіп, талдамалық жəне презентациялық материалдар, баяндамалар мəтінін дайындау; ауыл шаруашылығы өнімдерін əлемдік нарыққа шығару мақсатында халықаралық көрмелерге қазақстандық тауар өндірушілерді қатыстыру бойынша ұйымдастырушылық жұмыстар жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: гуманитарлық ғылымдар саласында (халықаралық қатынастар немесе аударма ісі немесе филология) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе қаржы немесе əлемдік экономика) немесе құқық саласында (юриспруденция) немесе ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (аграрлық техника жəне технология) көрсетілетін қызметтер саласында (туризм) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 12. Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі департаменті Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі саласында НҚА əзірлеу басқармасының басшысы, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі саласында Нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу басқармасының қызметін үйлестіру, жануарлардың жұқпалы ауруларын диагностикалау, алдын алу жəне жою, тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі бойынша заң жобаларын жəне басқа да нормативтік-құқықтық актілерді, ветеринария саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарттары мен регламенттерінің жобаларын əзірлеуді қамтамасыз ету; Кеден одағы, Еуразиялық экономикалық кеңістік мəселелері бойынша халықаралық ынтымақтастық, содай-ақ шетелдермен ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында ынтымақтастық қызметін үйлестіру; ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында ұлттық заңнаманы жəне Кеден одағының, Бірыңғай экономикалық одақтың заңнамасын жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу, Кеден одағының, Бірыңғай экономикалық одақтың нормативтік актілерін əзірлеу жөніндегі отырыстар мен кеңестерге қатысу; нормативтік актілердің жобаларын мемлекеттік жəне мүдделі органдарда келісуді үйлестіруді, ветеринария саласында нормативтік актілерді қабылдау тиімділігіне мониторингті жəне талдауды жүзеге асыру; ветеринариялық заңнаманы жетілдіру, индикативтік көрсеткіштерді енгізу жəне өзгерту жөнінде стратегиялық бағдарламаларға ұсыныстар дайындау, жетістік нəтижелерін талдау; жетекшілік ететін салалар бойынша жиынтық есептерді, талдауларды, баяндамаларды жəне басқа да тұсаукесер материалдарды дайындауға қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласындағы жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптіккешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 13. Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі департаменті Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі саласында НҚА əзірлеу басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты (2 бірлік). Функционалды міндеттері: жануарлардың жұқпалы ауруларын диагностикалау, алдын алу жəне жою, тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ветеринариялық препараттардың, азық жəне азықтық қоспалардың айналымы жəне қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы, Кеден одағы жəне шетелдермен ветеринария саласындағы ынтымақтастық мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу, сондай-ақ, көрсетілген жобаларды уəкілетті органдармен келісуді жəне олардың түпкілікті қабылдануын қамтамасыз ету; жануарлардың жұқпалы ауруларына, ветеринариялық препараттардың, азық жəне азықтық қоспалардың айналымына, тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында мониторинг, талдау, болжау жүргізу; Кеден одағы шеңберінде ветеринария саласында қабылданған жəне əзірленіп жатқан нормативтік-құқықтық актілерге мониторинг жүргізу, ветеринария саласындағы мемлекетаралық құжаттарды келісу, сондай-ақ, Халықаралық эпизоотиялық бюромен, алыс жəне жақын шетелдермен ветеринария мəселелері бойынша ынтымақтастық; республикадағы жануарлардың жұқпалы ауруларының эпизоотиялық процесін моделдеуді, болжау əдістерін жақсартуды жəне ветеринариялық есеп пен есептілікті жетілдіруді, ветеринариялық препараттардың, азық жəне азықтық қоспалардың айналымы есебін талдауды, олардың айналымы саласында ветеринариялық есепті жəне есептілікті жетілдіруді жүргізу; тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі көрсеткіштерінің нормативтерін əзірлеу; тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы заңдарды, техникалық регламенттерді əзірлеуге қатысу жəне қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамаларына өзгерістер енгізу; «Эпизоотияға қарсы» бюджеттік бағдарламаны əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында немесе гуманитарлық ғылымдар саласында (тарих) немесе құқық саласында (юриспруденция) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (биотехнология) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, (Жалғасы 8-бетте).


8

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 7-бетте). «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтікқұқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 14. Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі департаменті Ветеринария жəне тамақ қауіпсіздігі саласында НҚА əзірлеу басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (2 бірлік). Функционалды міндеттері: жануарлардың жұқпалы ауруларына, тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында, жануарлардың саулығын қамтамасыз ету саласында мониторинг, талдау, болжау жүргізу; лицензиялау, оның ішінде емдеу профилактикалық қызметті лицензиялау мəселелері бойынша ұсыныстар енгізу; тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында ветеринариялық есеп пен есептілік нысанын əзірлеу; тамақ өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселелері бойынша халықаралық ұсынымдарды, нормативтерді талдау жəне оларды тəжірибеге енгізу бойынша ұсыныстар енгізу; лицензиялау, оның ішінде емдеу профилактикалық қызметті лицензиялау мəселелері бойынша ұсыныстар енгізу; «Эпизоотияға қарсы» бюджеттік бағдарламаны əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (биотехнология) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 15. Инвестициялық саясат жəне қаржы құралдары департаменті Кредиттік-инвестициялық қызмет мониторингі басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ жəне оның еншілес акционерлік қоғамдарының жалпы қызметін кординациялау; «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ Директорлар кеңесінің отырыстарына материалдардың сапалы орындалуын ұйымдастыру; АӨК субъектілерінің шаруашылықтарын дамытуға бағытталған ұсыныстарды тұжырымдау жəне мемлекеттік қаржыны тиімді пайдалану бойынша жұмысты кординациялау, тиімділігін жоғарлату бойынша ұсыныстардың енгізілуін ұйымдастыру, агроөнеркəсіптік кешенінде салық саясатын жетілдіру, агро жəне ауыл шаруашылығына жатпайтын бизнесті дамыту; агробизнес субъектілері салалық одақтар, ассоциациялардың ұсыныстарына қорытынды дайындау; аграрлық сектордағы орта жəне кіші бизнестің дамуына, сондай ақ ауыл шаруашылығына жатпайтын бизнесті дамытуға ұсыныстар жасау; агробизнесті дамыту мəселесі бойынша нормативтік жəне методикалық құжаттарды жəне нормативтікқұқықтық актілер жобасын жасауға қатысу; министрліктің жəне департамент басшыларының өз құзыретті шегінде тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе маркетинг) немесе құқық саласында (халықаралық құқық немесе юриспруденция) немесе гуманитарлық ғылымдар саласында (аударма ісі немесе халықаралық қатынастар) немесе ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (аграрлық техника жəне технология) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 16. Кадр жəне əкімшілік қамтамасыз ету департаменті Бухгалтерлік есеп басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: аумақтық органдардың бюджет қаражатын мақсатты пайдалануын бақылауды жүзеге асыру; министрлік аумақтық органдар бойынша жəне қаржылық жылға арналған бухгалтерлік есепті жүргізу; қазынашылықтың аумақтық органдары арқылы жүргізілетін операциялардың есебін жүргізу; қаржыландыру жоспарларының орындалуы жəне бюджет қаражатын мақсатты пайдалану бойынша министрлік ведомстволарының аумақтық органдарымен өзара іс-қимыл жасау; дебиторлық жəне кредиторлық берешекті болдырмау мақсатында республикалық бюджеттің төлемдері мен міндеттемелері қаржыландыру жоспарларына өзгерістер енгізу; министрліктің аумақтық органдарына қаржылық қызмет көрсетуді жүзеге асыру, министрлік аумақтық органдарын ұстаудың əкімшілік-шаруашылық шығыстары мəселелерін үйлестіру; шаруашылық операцияларын жүзеге асыру; министрліктің аумақтық инспекцияларына, ведомстволық бағынысты ұйымдарына əдістемелік басшылық жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы (экономика немесе менеджмент немесе қаржы немесе есеп жəне аудит) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 17. Кадр жəне əкімшілік қамтамасыз ету департаменті Мемлекеттік тілді дамыту жөніндегі басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру жөніндегі іс-шараларды жүргізу; министрлікте мемлекеттік тілді дамыту саласындағы бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге қатысу; министрлікте мемлекеттік тілді енгізу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; министрліктің нормативтік-құқықтық актілерін оперативті, уақтылы жəне сапалы редакциялауды жүзеге асыру; мемлекеттік тілде құжаттарды дайындау кезінде министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне əдістемелік көмек көрсету; құрылымдық бөлімшелер қызметінің тиімділігін «Мемлекеттік тілді қолдану бағыты» бойынша бағалауды жүзеге асыру; жоғары тұрған жəне басқа мемлекеттік органдардан келген бақылаудағы құжаттарға жауап дайындау; министрліктің орталық аппараты қызметкерлерінің біліктілігін арттыру үшін мемлекеттік тілді оқыту курсын ұйымдастыруға қатысу; министрліктің салалық терминологиялық жұмыс тобының жұмысын ұйымдастыру; мемлекеттік тіл саясатын іске асыру жөніндегі іс-шараларды жүргізуді ұйымдастыру; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге жəне дайындауға қатысу; министрдің баяндамалары мен сөздерінің мəтіндерін дайындауға қатысу жəне аудару; департамент басшылығының тапсырмасы бойынша өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазым дарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Қазақстан Республикасының конституциялық заңын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік

реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы, тіл саясаты саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 18. Кадр жəне əкімшілік қамтамасыз ету департаменті Мемлекеттік тілді дамыту жөніндегі басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: министрліктің нормативтікқұқықтық актілерін оперативті, уақтылы жəне сапалы редакция лауды жүзеге асыру; мемлекеттік тілде құжаттарды дайындау кезінде министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне əдістемелік көмек көрсету; жоғары тұрған жəне басқа мемлекеттік органдардан келген бақылаудағы құжаттарға жауап дайындау; министрліктің орталық аппараты қызметкерлерінің біліктілігін арттыру үшін мемлекеттік тілді оқыту курсын ұйымдастыруға қатысу; ауыл шаруашылығында бірыңғай терминологияны əзірлеу бойынша жұмыстарды жүзеге асыру; редакциялауға келіп түскен құжаттарды есепке алу журналын жүргізу; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге жəне дайындауға қатысу; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша хат жобаларын жəне ақпараттарды дайындау; Қазақстан Республикасындағы тіл жағдайына мониторинг жасаудың автоматтандырылған жүйесіне ақпарат ұсыну; басқараманың құзыретіне кіретін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру; министрдің баяндамалары мен сөздерінің мəтіндерін дайындауға қатысу жəне аудару; департамент басшылығының тапсырмасы бойынша өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы, тіл саясаты саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерді, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 19. Қаржылық қамтамасыз ету департаменті Бюджеттік əзірлеу жəне инвестициялық жобаларды қаржыландыру басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің бюджеттік өтінімін қалыптастыру, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Стратегиялық жоспарын əзірлеу жəне бекітуге қатысу; республикалық бюджеттен қаржыландыру мəселелер бөлігінде нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; ауыл шаруашылығы саласын қаржылық қолдау жəне дамыту бойынша мемлекеттік бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; департаменттердің (комитеттердің) тиісті қаржы жылына арналған бюджеттік өтінімге ұсыныстарына жəне үш жылдық кезеңге арналған боджамдық көрсеткіштерге мониторинг ұйымдастыру жəне жүргізу; жетекшілік ететін департаменттердің (комитеттердің) тиісті қаржы жылына арналған бюджеттік өтінімге жəне үш жылдық кезеңге арналған лимиттерге ұсыныстарының Стратегиялық жоспардың бағыттарына, мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларға, заңнамалық жəне нормативтік-құқықтық актілерге сəйкестігіне талдау жасау; бағдарламалардың өткен жылда іске асырылуын бағалау; жаңа іс-шаралардың жəне олардың негіздемесінің болуы; өткен жылмен салыстырғанда жоспарланған жылда шығыстардың ұлғаюының негізділігі; ұсынылған құжаттарда ескертулер болған жағдайда, оларды белгіленген талаптарға сəйкес келтіруді қамтамасыз ету; Ведомстволық бюджеттік комиссияның отырысын өткізуді дайындау; Парламентте тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заң жобасын қарау жөніндегі отырыстарға материалдарды дайындау; бюджеттік заңнамаға жəне мемлекеттік сатып алу туралы заңнамаларға сəйкес Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің бюджеттік бағдарламаларының қаржыландыру жоспарларын, ведомстволық бағынысты мекемелердің жылдық сомасын айлар бойынша бөлу бөлігінде міндеттемелер мен төлемдер бойынша жеке қаржыландыру жоспарларын қалыптастыру; тиісті жылдарға арналған республикалық бюджетті іске асыру шеңберінде дайындалатын нормативтік-құқықтық актілер жобаларын əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы (экономика немесе менеджмент немесе қаржы немесе есеп жəне аудит) немесе білім беру саласында (математика) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 20. Қаржылық қамтамасыз ету департаменті Бюджетті орындау мониторингі басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: қаржыландыру жəне бюджеттік бағдарламалардың орындалуын бағалау мəселелері бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; қаржыландыру мəселелеріне қатысты салалық департаменттер əзірлеген жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің Регламентіне сəйкес басқа мемлекеттік органдар дайындаған нормативтік актілер жобаларын қарау; тиісті қаржы жылына арналған Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің бюджетін атқару мəселесі бойынша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің алқа отырысына материалдарды дайындауға қатысу; ведомстволық тиістілігі бойынша республикалық бюджеттен қаржыландырылатын Мемлекеттік мекемелер анықтамалығының қалыптастырылуын жəне қажеттілігіне қарай жыл ішінде көрсетілген Анықтамалыққа өзгерістер енгізілуін бақылу; бекітілген стратегиялық жоспарларға (жартыжылдық, жылдық) сəйкес бюджеттік бағдарламаларды іске асыру жөніндегі іс-шараларды Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің салалық департаменттерімен (комитеттерімен) бірлесіп орындауға талдау жүргізуді жүзеге асыру; бюджеттік бағдарламалардың міндеттемелері мен төлемдері бойынша қаржыландыру жоспарларына өзгерістер енгізуге арналған өтінімді қалыптастыру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру жəне Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жіберу; мынадай есептілік түрлерін жинау, қалыптастыру жəне Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне жолдау: жарғылық капиталды ұлғайтуға республикалық бюджеттен бөлінетін қаражатты пайдалану туралы ай сайынғы ақпарат; бюджеттік инвестициялық жобалардың (жыртыжылдық, жылдық) іске асырудың мониторингі жəне бағалау; бекітіліген стратегиялық жоспарлармен тиісті қаржы жылындағы бюджеттік бағдарламалардың іске асырылуы туралы талдамалық есеп; операциялық жоспардың іске асырылу барыс туралы тоқсандық есеп; департамент құзыретіне кіретін мəселелер бойынша мүдделі министрліктермен, «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі», «ҚазАгроИнновация» акционерлік қоғамдармен, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарымен, сондай-ақ, жергілікті атқарушы органдармен өзара іс-қимылды жүзеге асыру; өз құзыреті шегінде Президент Əкімшілігі Талдамалық кешенінің (АШМ-4 (к) нысаны бойынша) деректер базасын жүргізу, қатысу; өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы (экономика немесе менеджмент немесе қаржы немесе есеп жəне аудит немесе маркетинг) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды

7 қаңтар 2015 жыл

дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 21. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Құқықтық қамтамасыз ету департаменті Нормативтік-құқықтық актілер сараптамасы басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің нормативтік-құқықтық бұйрықтарына жобаларына, сондай-ақ басшылықтың тапсырмасы бойынша өзге де нормативтік-құқықтық актілердің жобаларына сараптама жүргізу; министрлік қызметінде туын даған құқықтық мəселелер, нормативтік-құқықтық бұйрықтар бойынша қорытындылар дайындауға қатысу; агроөнеркəсіптік кешен саласындағы заңнаманы жетілдіру жөніндегі ұсыныстарға құқықтық баға беру; өзге мемлекеттік органдардың, құрылымдық бөлімшелердің құқықтық сипаттағы хаттары бойынша жауаптарды дайындауға қатысу; нормативтік-құқықтық бұйрықтарды дайындауға жəне министрліктің құрылымдық бөлімшелерімен келісуге қатысу; нормативтік актілерді Қазақстан Республикасының Əділет министрлігіне мемлекеттік тіркеуге жіберу бойынша жұмысты ұйымдастыру; нормативтік-құқықтық бұйрықтарды немесе құқықтық сипаттағы өзге де құжаттарды əзірлеу немесе əзірлеуге қатысу; министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің заң жобалау жұмыстары жоспарларын жəне заң жобалары мен өзге де нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу жөніндегі жекелеген тапсырмаларды қалыптастыруын жəне орындауын жалпы бақылау, олардың осы бағыттағы қызметіне əдістемелік басшылық жасау жəне бұл үшін қажетті ақпараттық жəне құқықтық көмек көрсету; басқарма құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында (юриспруденция немесе халықаралық құқық) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 22. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Құқықтық қамтамасыз ету департаменті нормативтік-құқықтық актілер сараптамасы басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Нормативтік-құқықтық бұйрықтарына жобаларына, сондай-ақ басшылықтың тапсырмасы бойынша өзге де нормативтік-құқықтық актілердің жобаларына сараптама жүргізу; министрлік қызметінде туындаған құқықтық мəселелер, нормативтік-құқықтық бұйрықтар бойынша қорытындылар дайындауға қатысу; агроөнеркəсіптік кешен саласындағы заңнаманы жетілдіру жөніндегі ұсыныстарға құқықтық баға беру; өзге мемлекеттік органдардың, құрылымдық бөлімшелердің құқықтық сипаттағы хаттары бойынша жауаптар дайындау; министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің заң жобалау жұмыстары жоспарларын жəне заң жобалары мен өзге де нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу жөніндегі жекелеген тапсырмаларды қалыптастыруын жəне орындауын жалпы бақылау, олардың осы бағыттағы қызметіне əдістемелік басшылық жасау жəне бұл үшін қажетті ақпараттық жəне құқықтық көмек көрсету; басқарма құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында (юриспруденция немесе халықаралық құқық) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 23. Құқықтық қамтамасыз ету департаменті Құқықтық қамтамасыз ету, шарт жəне қуыным жұмысы басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: құқықтық мəселелер жөнінде мемлекеттік органдарда министрліктің мүддесін білдіру; шарттардың жəне құқықтық сипаттағы өзге де құжаттардың жобаларын əзірлеуді құқықтық қамтамасыз ету; басшылықтың тапсырмасы бойынша соттарда белгіленген тəртіпте министрліктің мүддесін білдіру; министрліктің қызметінде туындаған құқықтық мəселелер бойынша қорытындылар дайындау; мемлекеттік сатып алу бойынша конкурстық комиссияның жұмысына қатысу; шаруашылық қатынастарды реттейтін шарттарға, келісім шарттар жобаларына, қуынымдық өтініштерге жəне нормативтік-құқықтық актілерге бұрыштама қою; жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштеріне жауап жобаларын дайындау; министрлік басшылығының тапсырмаларын уақтылы жəне сапалы орындау; құқықтық мəселелер бойынша мемлекеттік органдармен жəне басқа да ұйымдармен хат алмасу; министрліктің құзыретіне жататын құқықтық мəселелер бойынша министрліктің атынан түсіндірмелер беру; басқарма құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында (юриспруденция немесе халықаралық құқық) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 24. Құқықтық қамтамасыз ету департаменті нормативтік-құқықтық актілер мониторингі, жүйеге келтіру жəне есепке алу басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (негізгі қызметкердің жүктілік жəне бала жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: министрлік қызметінде туындайтын құқықтық мəселелер, нормативтік актілер бойынша қорытындылар дайындауға қатысу, агроөнеркəсіптік кешен саласындағы заңнаманы жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізу; агроөнеркəсіптік кешен саласындағы нормативтік-құқықтық актілерге мониторинг жүргізу; министрлікте жалпыға бірдей құқықтық оқыту ұйымдастыру; келіп түскен нормативтікқұқықтық актілерді жүйелендірілген есепке алуды жəне сақтауды ұйымдастыру, заңнаманы жүйелендіруді жəне кодификациялауды ұйымдастыру; басқарма құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында (юриспруденция немесе халықаралық құқық) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. 25. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы

ми нистрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің Шығыс Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекция басшының орынбасары, С-О-2 санаты. Функционалды міндеттері: өз құзыреті шегінде инспекция қызметін үйлестіреді; инспекция басшысы болмаған кезеңде инспекция қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады жəне инспекцияға жүктелген міндеттердің орындалуына жəне оның өз функцияларын жүзеге асыруына дербес жауап береді; орман жəне аңшылық ресурстарын, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің басқа да ресурстарын, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ұтымды пайдалануды мемлекеттік реттеу жəне қамтамасыз ету, орман ресурстары мен жануарлар дүниесі ресурстарын қорғауға, күзетуге, молықтыруға жəне пайдалануға, ЕҚТА-ның жай-күйі мен қызметіне мемлекеттік бақылау жасауды жүзеге асыру, инспекцияның құзыреті шегінде орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар əзірлеу; инспекцияның қарауындағы құжаттардың орындалуына бақылау жасау. Тəртіптік комиссияның, бос əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің лауазымдарына орналасу үшін кандидаттарды іріктеу жөніндегі комиссияның, əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің аттестаттауын жүргізу жөніндегі комиссияның қызметіне жалпы басшылық жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (орман ресурстары жəне орман шаруашылығы немесе аңшылықтану жəне аң шаруашылығы немесе аң балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау немесе агрономия) немесе ветеринария саласында (ветеринариялық медицина немесе ветеринариялық санитария) немесе құқық саласында (құқықтану) немесе жаратылыстану ғылымдары саласында (биология немесе экология) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» стратегиясын білуі. VII. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің Орталық кеден зертханасы, 010000, Астана қаласы, Республика даңғылы, 60, тел./ факс 8-717-239-65-29, 39-78-79, электронды мекенжайы: dinara.alzhanova@customs.kz бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға конкурс жариялайды: 1. Физика-химиялық зерттеулер бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік), (негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы 27.06.2015 жылға дейін кезеңге). Функционалды міндеттері: тамақ тағамдары, органикалық жəне бейорганикалық химия өнімдері, дəрілік препараттар, косметикалық жəне иіссу заттарын, беттік белсенді заттарды, пластмасса мен олардан жасалған өнімдер, каучуктен жəне резеңкеден жасалған өнімдер жəне т.б. бойынша зерттеулер жəне сынақтар жүргізу; сынамаларды дайындау бойынша жұмыстарды жүргізу, тауар сынамалар мен үлгілерін зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды жүргізу жəне зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауар сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптаманы жүргізу; кедендік мақсатта тауарларға жүргізілген зерттеулердің толыққандылығын жəне дұрыстығын, нəтижелердің объективтілігін жəне нақтылығын қамтамасыз ету; тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін дайындауға жəне енгізуге қатысу; кедендік мақсатта тауар сынамалары мен үлгілерін алуға қатысу; қайталама жəне комиссионды кедендік сараптамаларға қатысу; зерттеу жəне талдау нəтижелері бар жұмыс журналдарын жүргізу; бөлімнің іскерлік хат алмасуын жүргізу; нормативтік құжаттарды актуализациялау бойынша ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, биология, экология облысында), білім (химия, физика, биология облысында), техникалық ғылымдар жəне технологиялар, денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген №02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде №5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 2. Мұнай жəне мұнай өнімдерін зерттеу бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: мұнай жəне мұнай өнімдері бойынша зерттеулер жəне сынақтар жүргізу; сынамаларды дайындау бойынша жұмыстарды жүргізу, тауар сынамалары мен үлгілерін зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды жүргізу жəне зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауар сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптаманы жүргізу, оның ішінде улы қоспаларды, органикалық жəне бейорганикалық заттарды, прекурсорларды қолданумен байланысты; кедендік мақсатта тауарларға жүргізілген зерттеулердің толыққандылығын жəне дұрыстығын, нəтижелердің объективтілігін жəне нақтылығын қамтамасыз ету; тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін дайындауға жəне енгізуге қатысу; кедендік мақсатта тауар сынамалары мен үлгілерін алуға қатысу; қайталама жəне комиссионды кедендік сараптамаларға қатысу; зерттеу жəне талдау нəтижелері бар жұмыс журналдарын жүргізу; бөлімнің іскерлік хат алмасуын жүргізу; нормативтік құжаттарды актуализациялау бойынша ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (физика, химия, биология, экология облысында), білім (химия, физика, биология облысында), техникалық ғылымдар жəне технологиялар салаларындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білім.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген №02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде №5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 3. Техника жəне технологиялық сараптама бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: резина жəне оның түрлеріне, бағалы емес металлдарға жəне оның бұйымдарына; машиналарға, құралдар мен механизмдерге; электротехникалық құралдарға: олардың бөлшектеріне; дыбыс жазатын жəне дыбыс жаңғырту аппаратураларына; телевизиялық бейнелерді жəне дыбыстарды жазу жəне жаңғырту үшін аппаратураларға, олардың бөлшектері жəне жабдықтарына; жер үстіндегі көлік құралдарына, ұшқыш аппараттарға, жүзетін жəне көлік құрылғылары мен құралдарына жататын құралдарға; оптикалық, фотографиялық, кинематографиялық, өлшеу, бақылау, прецензиондық, медициналық немесе хирургиялық құрал-саймандар мен аппаратураларға; сағаттардың барлық түрлеріне; музыкалық аспаптарға, олардың бөлшектері жəне жабдықтарына; əртүрлі өндірістік тауарларға кедендік сараптама жүргізу; тауар сынамалары мен үлгілеріне зерттеу жүргізу жəне зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; кедендік мақсатта тауарларға жүргізілген зерттеулердің толыққандылығын жəне дұрыстығын, нəтижелердің объективтілігін жəне нақтылығын қамтамасыз ету; тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін дайындауға жəне енгізуге қатысу; кедендік мақсатта тауар сынамалары мен үлгілерін алуға қатысу; қайталама жəне комиссионды кедендік сараптамаларға қатысу; кедендік сараптама жіберілген құжаттар бойынша кедендік қарауға қатысу; бөлімнің кедендік сараптамалардың электрондық базасын жүргізу; бөлімнің іскерлік хат алмасуын жүргізу; нормативтік құжаттарды актуализациялау бойынша ақпарат дайындау.

Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, химия, информатика, механика облысында),құқық, білім (математика, физика, информатика облысында), қызмет көрсету (көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру) салаларындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білім.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 4. Алматы қаласындағы физика-химиялық зерттеулер бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: тамақ тағамдары, резеңке жəне одан жасалған бұйымдар, химиялық өнімдер жəне оған байланысты өнеркəсіптік саладан, тері түрлеріне, табиғи жəне табиғи емес кішіктерге, киім түрлеріне, аяқ киімдерге,текстильдік материалдар жəне олардан жасалған бұйымдар жəне т.б. бойынша зерттеулер жəне сынақтар жүргізу сынамаларды дайындау бойынша жұмыстарын жүргізу, тауар сынамалары мен үлгілерін зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды жүргізу жəне зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауар сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптаманы жүргізу; кедендік мақсатта тауарларға жүргізілген зерттеулердің толыққандылығын жəне дұрыстығын, нəтижелердің объективтілігін жəне нақтылығын қамтамасыз ету; тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін дайындауға жəне енгізуге қатысу; кедендік мақсатта тауар сынамалары мен үлгілерін алуға қатысу; қайталама жəне комиссионды кедендік сараптамаларға қатысу; зерттеу жəне талдау нəтижелері бар жұмыс журналдарын жүргізу; бөлімнің іскерлік хат алмасуын жүргізу; матералдық құралдар мен реактивтерді есепке алуды жүргізу; нормативтік құжаттарды актуализациялау бойынша ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, биология, экология облысында), білім (химия, физика, биология облысында), техникалық ғылымдар жəне технологиялар, денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда жоғарыда аталған білім салалары бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 0201-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 5. Алматы қаласындағы ұйымдастырушылық-талдау жұмысы бөлімінің бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Алматы қаласы құжат айналымы бойынша жұмыс жүргізу; құжат айналымы мəселелері бойынша əдістемелік көмек көрсету; құжат айналымы бойынша талдау жұмыстары; мұрағат ісін жүйелендіру; кіріс жəне шығыс құжаттарының жедел тіркелуін қамтамасыз ету; материалдардың жіберілуін бақылау; құжаттардың орындаушыға жеткізілуін қамтамасыз ету; ОКЗ номенклатуралық журналдардың жүргізілуін қамтамасыз ету; комитеттің, ОКЗ басшылығы үшін талдау ақпараттарын дайындау; сараптамалық қызмет нəтижелерін жалпылау; бөлімнің іскерлік хат алмасуын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-0102/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу. 6. Алматы қаласындағы сараптамалық қамтамасыз ету жəне жедел-сараптамалық жұмыс бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: жедел-сараптамалық жұмысты қамтамасыз ету; кедендік сараптамаға түскен материалдардын сəйкестігін тексеру; кедендік сараптамаға жолданған материалдарға кедендік қарауға қатысу; сараптамалық қызмет саласындағы əдістемелік құжаттарды əзірлеуді ұйымдастыру; басқа ғылыми-зерттеу институттарымен жəне ұйымдармен қарым-қатынас жəне ынтымақтастық жүргізу; нормативтік құжаттамалардың актуализациясын ұйымдастыру, резина жəне оның түрлеріне; бағалы емес метеллдарға жəне оның бұйымдарына; машиналарға, құралдар мен механизмдерге; электротехникалық құралдарға: олардың бөлшектеріне; дыбыс жазатын жəне дыбыс жаңғырту аппаратураларына; телевизиялық бейнелерді жəне дыбыстарды жазу жəне жаңғырту үшін аппаратураларға, олардың бөлшектері жəне жабдықтарына; жер үстіндегі көлік құралдарына, ұшқыш аппараттарға, жүзетін жəне көлік құрылғылары мен құралдарына жататын құралдарға; оптикалық, фотографиялық, кинематографиялық, өлшеу, бақылау, прецензиондық, медициналық немесе хирургиялық құрал-саймандар мен аппаратураларға; сағаттардың барлық түрлеріне; музыкалық аспаптарға, олардың бөлшектері жəне жабдықтарына; əртүрлі өндірістік тауарларға кедендік сараптама жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету, техникалық ғылымдар жəне технологиялар, құқық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, маркетинг, менеджмент, есеп жəне аудит), жаратылыстану ғылымдары (математика, информатика, механика, физика, экология, химия, биология), білім (физика, химия, биология, математика, информатика) салаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 7. Ақтау қаласындағы физика-химиялық зерттеу бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: келесілер бойынша зерттеулер мен сынамалар жүргізу: азық-түлік өнімдері, органикалық емес немесе органикалық химия өнімдер, дəрілік препараттар, парфюмериялық жəне косметикалық заттар; беттік активті заттар; мұнай жəне мұнай өнімдері; пластмассалар жəне олардан жасалған бұйымдар; каучук, резеңке жəне олардан жасалған бұйымдар; жер жəне тас, кендер, қымбат бағалы емес жəне бағалы металдар жəне олардан жасалатын бұйымдар жəне т.б.; үлгілерді даярлау, тауар үлгілері мен сынамаларын зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды өткізу, зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптама жүргізу; кедендік мақсатта жүргізілген зерттеудің толықтылығын жəне дұрыстылығын, əділдігі мен дəлділігін қамтамасыз ету,тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін əзірлеуге жəне енгізуге қатысу, кедендік мақсатта тауар үлгілері мен сынамаларын алуға қатысу, қайталама, комиссиондық кедендік сараптамаларға қатысу; анализ жəне зерттеу қорытындыларын жұмысшы журналында жүргізу, бөлімнің хат алмасу жұмыстарын жүргізу, реактивтер мен материалдық құндылықтар есебін жүргізу, нормативтік құжаттарды актуализациялау бойынша ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, биология, экология облысында), білім (химия, физика, биология облысында), (Соңы 9-бетте).


www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

(Соңы. Басы 7-8-беттерде). техникалық ғылымдар жəне технологиялар, денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда жоғарыда аталған білім салалары бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 0201-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, терівенерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анықтаманың бар болуы). 8. Ақтау қаласындағы физика-химиялық зерттеу бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: зерттеулер мен сынамаларға сараптама жүргізу: азық-түлік өнімдері, органикалық емес немесе органикалық химия өнімдер, дəрілік препараттар, парфюмериялық жəне косметикалық заттар; беттік активті заттар; мұнай жəне мұнай өнімдері; пластмассалар жəне олардан жасалған бұйымдар; каучук, резеңке жəне олардан жасалған бұйымдар; жер жəне тас, кендер, қымбат бағалы емес жəне бағалы металдар жəне олардан жасалатын бұйымдар жəне т.б.; үлгілерді даярлау, тауар үлгілері мен сынамаларын зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды өткізу, зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптама жүргізу; кедендік мақсатта жүргізілген зерттеудің толықтылығын жəне дұрыстылығын, əділдігі мен шындығын қамтамасыз ету, тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін əзірлеуге жəне енгізуге қатысу, кедендік мақсатта тауар үлгілері мен сынамаларын алуға қатысу, қайталама, комиссиондық кедендік сараптамаларға қатысу; анализ жəне зерттеу қорытындыларын жұмысшы журналда жүргізу, бөлімнің хат жазысу жұмыстарын жүргізу, реактивтер мен материалдық құндылықтар есебін жүргізу, нормативтік құжаттарды көкейтесті ету туралы ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, биология, экология облысында), техникалық ғылымдар жəне технологиялар, білім (химия, физика, биология облысында), денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анықтаманың бар болуы). 9. Ақтау қаласындағы техникалық жəне материалтанушылық сараптама бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 2 бірлік). Функционалды міндеттері: жеңіл өнеркəсіп өнімдері, құрылыс жəне керамикалық материалдары, ағаш өнімдеріне, қағаз бен картон, металл мен балқымаларға (зергерлікті қоса) зерттеулер мен сынақ жүргізу; машина, құралдар мен механизмдер тауарларына кедендік сараптама жүргізу; көліктік құрылғылар мен құралдарға жататын жəне жүзетін құралдар, ұшатын құралдар жер үсті емес көлік құралдары; музыкалық аспаптар; əртүрлі өндірістік тауарлар; сынамаларды дайындауды жүзеге асыру, тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне зерттеу нəтижелерін дайындауға қатысу; кедендік мақсаттағы тауарларға жүргізілген зерттеудің толықтылығы мен дұрыстығын тексеруді қамтамасыз ету, нəтижелердің анықтығы мен дұрыстығы; тауарлардың жаңа зерттеу əдістемелерін енгізу мен ажыратуға қатысу; кедендік мақсатта сынамалар мен үлгілерді тандауға қатысу; қайталанатын комиссиялық кедендік сараптамаға қатысу; бөлімнің іскерлік хаттамасын жүргізу; нормативтік құжаттардың актуализациясы бойынша мəліметтер дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, химия, информатика, механика саласында), құқық, білім (математика, физика, химия, информатика саласында), қызметтер (тасымалдауды ұйымдастыру, қозғау жəне көлікті пайдалану), əлеуметтік ғылымдар экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, маркетинг), денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 0201-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, терівенерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 10. Өскемен қаласындағы техникалық жəне мате риалтанушылық сараптама бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: жеңіл өнеркəсіп өнімдері, құрылыс жəне керамикалық материалдары, ағаш өнімдеріне, қағаз бен картон, металл мен балқымаларға (зергерлікті қоса) зерттеулер мен сынақ жүргізу; машина, құралдар мен механизмдер тауарларына кедендік сараптама жүргізу; көліктік құрылғылар мен құралдарға жататын жəне жүзетін құралдар, ұшатын құралдар жер үсті емес көлік құралдары; музыкалық аспаптар; əртүрлі өндірістік тауарлар; сынамаларды дайындауды жүзеге асыру, тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне зерттеу нəтижелерін дайындауға қатысу; кедендік мақсаттағы тауарларға жүргізілген зерттеудің толықтылығы мен дұрыстығын тексеруді қамтамасыз ету, нəтижелердің анықтығы мен дұрыстығы; тауарлардың жаңа зерттеу əдістемелерін енгізу мен ажыратуға қатысу; кедендік мақсатта сынамалар мен үлгілерді тандауға қатысу; қайталанатын комиссиялық кедендік сараптамаға қатысу; бөлімнің іскерлік хаттамасын жүргізу; нормативтік құжаттардың актуализациясы бойынша мəліметтер дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, химия, информатика, механика саласында), құқық, білім (математика, физика, химия, информатика саласында), қызмет көрсету (көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, маркетинг), денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз етусалаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Респуб ликасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы Нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 11. Өскемен қаласындағы физика-химиялық зерттеу бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: зерттеулер мен сынамаларға сараптама жүргізу: азық-түлік өнімдері, органикалық емес немесе органикалық химия өнімдері, дəрілік препараттар, парфюмериялық жəне косметикалық заттар; беттік активті заттар; мұнай жəне мұнай өнімдері; пластмассалар жəне олардан жасалған бұйымдар; каучук, резеңке жəне олардан жасалған бұйымдар; жер жəне тас, кендер, қымбат бағалы емес жəне бағалы металдар жəне олардан жасалатын бұйымдар жəне т.б.; үлгілерді даярлау, тауар үлгілері мен сынамаларын зерттеу бойынша аналитикалық жұмыстарды өткізу, зерттеу нəтижелерін рəсімдеуге қатысу; тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне кедендік сараптама жүргізу; кедендік мақсатта жүргізілген зерттеудің толықтығын жəне дұрыстығын, əділдігі мен шындығын қамтамасыз ету, тауарларды зерттеудің жаңа əдістерін əзірлеуге жəне енгізуге қатысу, кедендік мақсатта тауар үлгілері мен сынамаларын алуға қатысу, қайталама, комиссиондық кедендік сараптамаларға қатысу; анализ жəне зерттеу қорытындыларын жұмысшы журналда жүргізу, бөлімнің хат жазысу жұмыстарын жүргізу, реактивтер мен материалдық құндылықтар есебін жүргізу, нормативтік құжаттарды көкейтесті ету туралы ақпарат дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, биология, экология облысында), білім (химия, физика, биология облысында), техникалық ғылымдар жəне технологиялар, денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында салаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген №02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде №5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына

қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы Нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анақтаманың бар болуы). 12. Шымкент қаласындағы техникалық жəне материалтанушылық сараптама бөлімінің жетекші маманы (С-О-6 санаты, 1 бірлік) Функционалды міндеттері: Жеңіл өнеркəсіп өнімдері, құрылыс жəне керамикалық материалдары, ағаш өнімдеріне, қағаз бен картон, металл мен балқымаларға (зергерлікті қоса) зерттеулер мен сынақ жүргізу; машина, құралдар мен механизмдер тауарларына кедендік сараптама жүргізу; құрылыс жəне керамикалық материалдарға, көліктік құрылғылар мен құралдарға жататын жəне жүзетін құралдар, ұшатын құралдар жер үсті емес көлік құралдары; музыкалық аспаптар; əртүрлі өндірістік тауарлар; сынамаларды дайындауды жүзеге асыру, тауарлардың сынамалары мен үлгілеріне зерттеу нəтижелерін дайындауға қатысу; кедендік мақсаттағы тауарларға жүргізілген зерттеудің толықтылығы мен дұрыстығын тексеруді қаматамасыз ету, нəтижелердің анықтылығы мен дұрыстылығы; тауарлардың жаңа зерттеу əдістемелерін енгізу мен ажыратуға қатысу; кедендік мақсатта сынамалар мен үлгілерді тандауға қатысу; қайталанатын комиссиялық кедендік сараптамаға қатысу; бөлімнің іскерлік хаттамасын жүргізу; нормативті құжаттардың актуализациясы бойынша мəліметтер дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылымдар жəне технологиялар, жаратылыстану ғылымдары (физика, химия, информатика, механика саласында),құқық, білім (математика, физика, химия, информатика саласында), қызмет көрсету (көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру), əлеуметтік ғылымдар экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, маркетинг), денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету салаларында жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істер агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтарда бекітілген № 02-01-02/5 бұйырығына, нормативтік құжаттарда мемлекеттік тіркеу Реестрінде № 5084 тіркелген «Б» корпусындағы əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына қойылатын біліктілік талаптарының үлгілік талаптарына сəйкес жəне кедендік сараптама саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу, Қазақстан Республикасындағы техникалық реттеу жəне метрология саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін білу, мамандығы бойынша өлшемдер жəне зерттеулерді орындау əдістерін білу. Денсаулық жайы туралы медициналық мекемеден қорытындының бар болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерде есепте тұрмауы туралы анықтаманың бар болуы). Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалдық көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшада көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе почта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электронды почта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электрондық почта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешік тірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Мемлекеттiк органның басшысының (жауапты хатшысының) келісімі бойынша конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасының Парламент жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-1, С-2, С-3, С-О-2, С-О-3 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. C-4, С-5, С-О-4, С-О-5, С-О-6, C-R-4 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; C-R-5 cанаты үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сайты: www.anticorruption. gov.kz.

9

ТОО «Червонное-Агро» (далее – товарищество) объявляет своим участникам о проведении 26.01.2015 года общего собрания участников товарищества в 10 часов 00 минут по адресу: Северо-Казахстанская область, район им. Г. Мусрепова, с. Червонное. На повестке дня будут рассматриваться следующие вопросы: 1.Одобрение ранее заключенного между АО «Цеснабанк» (далее – Банк) и ТОО «Червонное-Агро» Генерального кредитного соглашения № 120\032914 от 28.10.2014 года (далее – Соглашение) на условиях прелогаемых АО «Цеснабанк». 2.Предоставить в залог в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Червонное-Агро» по заключенному Соглашению принадлежащее товариществу движимого и недвижимого имущества. 3.Предоставить Банку права на внесудебную реализацию передоваемого в залог имущества в случае неисполнения и/или ненадлежащего исполнения товарищества обязательств по Соглашению. 4.Предоставление всех полномочий на совершение сделки и подписание необходимых документов исполнительному органу товарищества.

ТОО «Жосалы-Агро» (далее – компания) объявляет своим участникам о проведении 26.01.2015 года общего собрания участников товарищества в 10 часов 00 минут по адресу: Актюбинская область, Каргалинский район, с. Жосалы. На повестке дня будут рассматриваться следующие вопросы: 1.Одобрение ранее заключенного между АО «Цеснабанк» (далее – Банк) и ТОО «Жосалы-Агро» Генерального кредитного соглашения №120\033214 от 29.10.2014 г. (далее – Соглашение). 2.Предоставить в залог в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Жосалы-Агро» по заключенному Соглашению принадлежащее товариществу движимого и недвижимого имущества. 3.Предоставить Банку права на внесудебную реализацию передоваемого в залог имущества в случае неисполнения и/или ненадлежащего исполнения товарищества обязательств по Соглашению. 4.Предоставление всех полномочий на совершение сделки и подписание необходимых документов исполнительному органу товарищества.

ТОО «Терновское» (далее – товарищество) объявляет своим участникам о проведении 26.01.2015 года общего собрания участников товарищества в 11 часов 00 минут по адресу: Северо-Казахстанская область, Тайыншинский район, с. Терновка. На повестке дня будут рассматриваться следующие вопросы: 1.Одобрение ранее заключенного между АО «Цеснабанк» (далее – Банк) и товариществом Генерального кредитного соглашения №120/0333-14 от 29.10.14 г. (далее – Соглашение). 2.Предоставить в залог в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Терновское» по заключенному Соглашению принадлежащее товариществу движимого и недвижимого имущества. 3.Одобрение предоставления Банку права на внесудебную реализацию передоваемого в залог имущества в случае неисполнения и/или ненадлежащего исполнения товарищества обязательств по Соглашению. 4.Предоставление всех полномочий на совершение сделки и подписание необходимых документов исполнительному органу товарищества.

ТОО «Меркурий» (далее – компания) объявляет своим участникам о проведении 26.01.2015 года общего собрания участников товарищества в 10 часов 00 минут по адресу: Северо-Казахстанская область, Тайыншинский район, с. Озерное. На повестке дня будут рассматриваться следующие вопросы: 1.Одобрение ранее заключенного между АО «Цеснабанк» (далее – Банк) и ТОО «Меркурий» Генерального кредитного соглашения № 120\032814 от 28.10.2014 года (далее- Соглашение) на условиях прелогаемых АО «Цеснабанк». 2.Предоставить в залог в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Меркурий» по заключенному Соглашению принадлежащее товариществу движимого и недвижимого имущества. 3.Предоставить Банку права на внесудебную реализацию передоваемого в залог имущества в случае неисполнения и/или ненадлежащего исполнения товарищества обязательств по Соглашению. 4.Предоставление всех полномочий на совершение сделки и подписание необходимых документов исполнительному органу товарищества.

ТОО «Асылхан-Агро» (далее – товарищество) объявляет своим участникам о проведении 26.01.2015 года общего собрания участников товарищества в 10 часов 00 минут по адресу: Северо-Казахстанская область, район Шал акына, город Сергеевка, улица Степная, дом 9. На повестке дня будут рассматриваться следующие вопросы: 1.Одобрение ранее заключенного между АО «Цеснабанк» (далее – Банк) и товариществом Генерального кредитного соглашения №120/0330-14/1 от 28.10.14г. (далее – Соглашение). 2.Предоставить в залог в качестве обеспечения исполнения обязательств ТОО «Асылхан-Агро» по заключенному Соглашению принадлежащее товариществу движимого и недвижимого имущества. 3.Предоставить Банку права на внесудебную реализацию передоваемого в залог имущества в случае неисполнения и/или ненадлежащего исполнения товарищества обязательств по Соглашению. 4.Предоставление всех полномочий на совершение сделки и подписание необходимых документов исполнительному органу товарищества.

ТОО «ТНС-Агро» уведомляет Вас о проведении внеочередного общего собрания участников ТОО «ТНС-Агро», назначенного на 23 января 2015 года, в 10 часов 00 минут которое будет проведено по адресу: Республика Казахстан, Акмолинская область, Аршалынский район, село Берсуат, улица Бейбитшилик, дом 8/1, на котором будут рассматриваться следующие вопросы повестки дня: 1.Обращение в ТОО КТ «Аршалы» для получения кредита на пополнение оборотных средств товарищества. 2.О предоставлении в качестве обеспечения исполнения обязательств залога ТОО «ТНС-Агро» перед ТОО КТ «Аршалы» и исполнения обязательств ТОО КТ «Аршалы» перед АО «Аграрная кредитная корпорация» движимого и (или) недвижимого имущество. 3.О предоставлении согласия на внесудебную реализацию залогового имущества» в случае не исполнения либо не надлежащего исполнения по заключаемым договорам ТОО «ТНС-Агро» обязательств перед ТОО КТ «Аршалы» и обязательств ТОО КТ «Аршалы» перед АО «Аграрная кредитная корпорация». 4.О наделении полномочиями директора ТОО «ТНС-Агро» Чернецкого Олега Дмитриевича на подписание договора займа, кредитного договора, рамочного соглашения, договоров залога, гарантии, дополнительных соглашении к ним и иных документов.

ТОО «АФ Новомарковка-2010» уведомляет Вас о проведении внеочередного общего собрания участников ТОО «АФ Новомарковка-2010» назначенного на 23 января 2015 года, в 15 часов 00 минут которое будет проведено по адресу: Республика Казахстан, Акмолинская область, Ерейментауский район, с. Новомарковка, ул. Кисилева, 17 А, на котором будут рассматриваться следующие вопросы повестки дня: 1.О предоставлении в качестве гарантии обеспечения исполнения обязательств ТОО «ТНС-Агро» перед ТОО КТ «Аршалы» и исполнения обязательств ТОО КТ «Аршалы» перед АО «Аграрная кредитная корпорация» движимого и (или) недвижимого имущество в виде недвижимого имущества ТОО «АФ Новомарковка-2010». 2.О предоставлении согласия на внесудебную реализацию залогового имущества ТОО «АФ Новомарковка-2010» в случае не исполнения либо ненадлежащего исполнения обязательств по заключаемым договорам обязательств ТОО «ТНС-Агро» перед ТОО КТ «Аршалы» и обязательств ТОО КТ «Аршалы» перед АО «Аграрная кредитная корпорация». 3.О наделении полномочиями директора ТОО «АФ Новомарковка-2010» Буртебаева Мухтара Сагидолиновича на подписание договора займа, кредитного договора, рамочного соглашения, договоров залога, гарантии, дополнительных соглашении к ним и иных документов.

Хабарлама Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасының Мақат аудандық орталық ауруханасы ауданға тəжірибелі дəрігер мамандарды жəне жас дəрігер мамандарды тұрақты жұмыс орындарына шақырады: Доссор селолық ауруханасына: 1 акушер-гинеколог дəрігер, 1 жалпы тəжірибелік дəрігер, 1 бала дəрігері (педиатр), 1 терапевт дəрігер, 1 оташы дəрігер қажет. Жалақылары жоғары. Қызметке орналасқан дəрігер мамандарға аудан əкімдігі жанынан көп бөлмелі тұрғын үйлермен қоса бір жолғы қайтарымсыз үстеме ақылар беріліп, өзге де көмек қызметтері көрсетілетін болады.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігінің Байланыс, ақпараттандыру жəне ақпарат комитеті 2015 жылға ауылдық елді мекендерде телекоммуникацияның əмбебап қызметтерін көрсету бойынша байланыс операторларын таңдау жөніндегі бұдан бұрын жарияланған конкурс, ұсынылған мəлімдемелер болмауына байланысты өтпеген болып саналады.

Комитет связи, информатизации и информации Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан сообщает о том, что ранее объявленый конкурс по выбору операторов связи по оказанию универсальных услуг телекоммуникаций в сельских населенных пунктах на 2015 год, в связи с отсутствием представленных заявок, считать несостоявшимся.

Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасы амбулаториялық деңгейде кепілді көлемде тегін медициналық көмек көрсету бойынша 2015 жылға жергілікті жəне республикалық қаржылар есебінен тегін дəрі-дəрмектермен қамтамасыз ету үшін фармацевтикалық қызметті сатып алуға тендер өткізу туралы хабарлайды. Сатып алынатын фармацевтикалық қызметтердің толық тізімі, олардың толыққанды ерекшелігі тендерлік құжаттарда көрсетілген. Фармацевтикалық қызмет амбулаторлық жағдайда алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету объектілерінде жыл бойы көрсетіледі. Тендерге ҚР Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысымен (2014 жылғы 04 шілдедегі жағдай бойынша өзгертулер жəне толықтыруларымен ) бекітілген кепілді көлемде ақысыз медициналық көмек көрсету бойынша дəрі-дəрмектерді, профилактикалық (иммунды биологиялық, диагностикалық, залалсыздандыру) препараттарын, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді ұйымдастыру жəне сатып алу ережелерінің 9-тармағында аталған біліктілік талаптарына сəйкес келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттар пакетін 2015 жылғы 26 қаңтарда 15 сағат 00 минутқа дейінгі мерзімде мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14 бөлмеден жəне электронды мекенжай бойынша farm.aoblzdrav@mail.ru алуға болады. Тендерге қатысу үшін конверттерге салынған тендерлік өтінімдер Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасына мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14-бөлмеге тапсырылады. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың соңғы мерзімі 2015 жылғы 27 қаңтарда сағат 13 сағат 00 минутқа дейін Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасына мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14 бөлмеге тапсырылады. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2015 жылғы 27 қаңтарда 15 сағат 00 минутта мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй «Талдықорған қалалық емханасы» МКК-нің мəжіліс залында ашылады. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпаратты жəне анықтаманы мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7282) 40-00-65, 40-00-67, farm.aoblzdrav@mail.ru

Управление здравоохранения Алматинской области объявляет о проведении тендера по закупу фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи на амбулаторном уровне для бесплатного лекарственного обеспечения из средств местного и республиканского бюджетов на 2015 год. Полный перечень закупаемых фармацевтических услуг, их подробная спецификация, указаны в тендерной документации. Фармацевтическая услуга в амбулаторных условиях оказывается в течение года в объектах первично медико-санитарной помощи. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пункте 9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи», утвержденных постановлением Правительства РК от 30.10.2009 года №1729 (с изменениями и дополнениями по состоянию на 04.07.2014 г.). Пакет тендерной документации можно получить в срок до 15 часов 00 минут 26 января 2015 года включительно по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, кабинет №14 или по электронной почте по адресу: e-mail: farm.aoblzdrav@mail.ru. Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, предоставляются в управление здравоохранения Алматинской области по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, кабинет 14. Окончательный срок предоставления тендерных заявок: до 13 часов 00 минут 27 января 2015 года в управление здравоохранения Алматинской области по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана,87, кабинет 14. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 15 часов 00 минут 27 января 2015 года в конференц-зале ГКП на ПХВ «Талдыкорганская городская поликлиника» по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана,87. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7282) 40-00-65, 40-00-67, e-mail: farm.aoblzdrav@mail.ru Алматы қаласының мəдениет басқармасы, 050001, Алматы қ., Республика алаңы, 4, 431-бөлме, анықтама телефоны: 271-65-34, «Қазақ мемлекеттік циркі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны директорының бос лауазым орнына орналасуға конкурс жариялайды, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 50. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: өнер саласындағы жоғары білім, осы кəсіпорынның бейініне сəйкес саладағы басшы қызметтегі жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, осы кəсіпорынның қызметіне сəйкес салаларындағы қатынасты реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік актілерін білу. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: Конкурсқа қатысу туралы өтініш; Мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндемесі; Еркін нысанда баяндалған өмірбаян; Белгіленген тəртіппен расталған білімі туралы құжаттардың көшірмесі; Белгіленген тəртіппен расталған еңбек кітапшасының көшірмесі; Денсаулығы туралы №086 анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс өтіліне, кəсіби даярлық деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, бұрынғы жұмыс орнының басшылығынан ұсынымдар туралы құжаттардың көшірмелері жəне т.с) беруіне болады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау хабарландыру жарияланған сəтінен бастап 15 күн ішінде қабылданады. Əңгімелесудің өткізілетін күні туралы конкурсқа қатысушылар қосымша хабардар етілетін болады.

«Астана Құрылыс «Ұлттық Құрылыс Компаниясы» АҚ жəне «БанкЦентр Кредит» АҚ арасында ірі мəміле жасалуда.

Между АО «Национальная Строительная Компания «Астана-Курылыс» и АО «БанкЦентр Кредит» заключается крупная сделка.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректораты мен ұжымы Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі, физика-математика ғылымдарының докторы Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке ағасы Тоқтам Əбдімəжитұлы БЕКТЕМЕСОВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Ақпараттық жəне есептеуіш технологиялар институтының ұжымы əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің проректоры, Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке ағасы Тоқтам Əбдімəжитұлы БЕКТЕМЕСОВТІҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы колледжінің ұжымы жəне Сақыпжамал Асқарқызының ғылыми мектебінің оқушылары Қазақстан Сəулетшілер одағының мүшесі, Қапшағай қаласының бұрынғы бас архитекторы Серікхан Асқарұлы ҰЗАҚБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қаржы полициясы академиясының ұжымы мемлекеттік жəне шетел тілдері кафедрасының профессоры, филология ғылымдарының кандидаты, доцент, қаржы полициясының полковнигі Қаныбек Кенжебайұлы БИЖАННЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты отбасы мен туыс-туғандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Марқұмның жатқан жері жəннат, иманы жолдас болсын.


10

www.egemen.kz

7 қаңтар 2015 жыл

 Астана айшықтары

ы є ы з ы ќ Ќыс

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Еркін елдің ертеңі

 Айбын

Əскери ќызметшілер отбасы:

Біз баќытты ўландармыз Кез келген мемлекет кемел келешегін өзінің жалынды жастарымен, өскелең ұрпағымен байланыстырары сөзсіз. Атабабаларымыз біз, бүгінгі ұрпақ үшін ақтық демі қалғанша күресіп, толарсақтан саз кешіп, еңселі егемендікті сыйлады. Бұл бізге бұйырған өлшеусіз бақыт деп ойлаймын. Осы бір қасиетті ұғымның жастар санасында əбден бекіп, олардың бостандықпен атқан əрбір таңға шүкірлікпен қарап, оны қызғыштай қорғауына, көздің ағы мен қарасындай сақтауына мемлекет бар мүмкіндіктерді жасап отыр. Тек осы жолда тартынбай талаптанып, ерінбей еңбектену қажет. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей қолдауымен жыл сайын елімізде жастардың зияткерлік əлеуетін қалыптастыратын түрлі ресурстық орталықтар, ұйымдар мен бірлестіктер ашылып, өрендердің жан-жақты дамуына жағдай жасалуда. Егемендік алғаннан бері біздің облысымызда да 60 шақты жастар істерімен айналысатын ұйымдар құрылды. Солардың бірі – өзім басқаратын «Жастар бастамалары орталығы» мекемесі. Бүгінде аталған орталықта 60-қа жуық жас маман жемісті қызмет етуде. Олар өрендерге арналған «Жастар тəжірибесі», «Дипломмен – ауылға!» сынды мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға өз үлестерін қосуда. Еңбек биржасы арқылы еңбек пен қамтылғандар саны да

жыл сайын артып келеді. Облысымызда түрлі білім, өнер, кəсіпкерлік, дін сынды өмірдің сан саласында жүрген өрендердің ойларымен, іргелі əрекеттерімен санаса отырып, сондай-ақ, мүмкіндігі шектеулі жандардың да мұң-мұқтаждықтарын ескеріп, қорытынды шығарып, бірлесе жұмыс жүргізуді қызметіміздің негізі деп санаймыз. Ал «Тəуелсіздік бізге не берді?» деген сауал төңірегінде ойланатын болсақ, ең алдымен, жоғарыда атап айтқандай, бастамашыл жастардың басын біріктіретін еркіндік, бойымызға ешкімнен қаймықпайтын жігер берді. Тағы бір айта кететін жайт, өткен жылы «Мəңгілік Ел жастары – индустрияға» атты мемлекеттік бағдарламамен еліміздің оңтүстік өңірінен қазағы аздау облысымызға 200 талапкердің келуі кадр жетіспеушілігі секілді мəселемізді шешіп қана қоймай, шұрайлы тіліміздің шуағын келтіретін қазақ тілді жастарымыздың дауысын əртараптан естуімізге мүмкіндік берді. Тəуелсіздіктің бізге, əсіресе, жастарға бергені саусақпен санап, аз сөзбен қайыратын дүние емес. Ең біріншіден, ой бостандығын, жан азаттығын сыйлаған егемендіктің əр сəтіне біздің береріміз мол болуы керек.

 Көбеймесек көсегеміз көгермес Тағдырдың талайымен өзге мемлекеттерде өмір сүріп жатқан қандастарымыздың елге оралуын қамтамасыз етуге байланысты атқарылып жатқан жұмыстар нəтижесіз емес. Мəселен, 2014 жылдың қаңтарқыркүйек айлары аралығында шет елдерде тұратын этностық қазақтардың арасынан 3,5 мыңға жуық отбасы Қазақстанға көшіп келіп қоныстанған.

46 жыл туєан елге ќызмет

Серікбаевтар отбасы – əкесі (Асылғазы), анасы (Роза), қызы (Ақмарал) жəне ұлы (Əсет) жалпы жиыны 46 жыл бойы Қазақстан Қарулы Күштерінің қатарында қызмет етіп келеді. «Біз бауырым екеуміз əкесі мен анасы əскери қызметші болып табылатын отбасында тəрбиелендік. Оларды үнемі əскери формада көріп, олардың қызмет туралы əңгімелерін тыңдап өстік. Бұл бізге қатты əсер етті деп ойлаймын. Нəтижесінде

біз олардың ізін қудық, олар бұған шексіз куанады», – дейді Ақмарал Серікбаева. Ақмарал Серікбаеваның əскери қызметі 27943 əскери бөлімінде басталды. Мұнда ол танк батальонының психологы, сондай-ақ, зениттік дивизионда қызмет етті. Қазір ол Құрлық əскерлеріндегі жауынгерлік даярлық бас басқармасының жауапты орындаушысы. Сержант əскери шені бар. Оның бауыры капитан Əсет Серікбаев Аэроұтқыр

Данияр ƏБУТƏЛІП, жастар бастамалары орталығының директоры.

əскерлері қолбасшысы басқармасында жауынгерлік даярлық аға офицері лауазымында қызмет атқаруда. Ата-анасы қызметтерін 1992 жылы бастаған. 2005 жылы əкесі подполковник Асылғазы Серікбаев 40398 əскери бөлімі командирінің тыл жөніндегі орынбасары, анасы старшина Роза Серікбаева 40398 əскери бөлімінің санитарлық нұсқаушысы лауазымдарында əскери қызметтерін аяқтады. «Менің бүкіл өмірім армиядан ажыраған емес. Ата-анамның ісін жалғастыру дұрыс шешім болды деп ойлаймын. Өз балаларымды тəрбиелей жүріп, олардың да өз өмірлерін Қазақстан армиясындағы қызметпен байланыстырғанын қалаймын. Қазір жұбайым екеуміз ұлымызды «Жас ұланға» беруді жоспарлап отырмыз. Айтпақшы, жұбайым да əскери қызметші. Ал ұлымыз 9 жаста, бірақ əскери тақырыпқа қызығушылық танытып, əкесімен бірге əскери мектепке түсуге дайындалып жүр», – дейді Ақмарал Серікбаева. Серікбаевтар өз отбасы ларының осыдан 22 жыл бұрын басталған дəстүрін қастерлеп сақтап келеді. Қазақстандық əскери қызметшілер арасындағы ұрпақтар сабақтастығының осындай үлгілері аз емес. Олар кез келген уақытта қадірлі əрі қажетті саналатын əскери мамандықтың маңыздылығын көрсетеді.

Елге ел ќосылса – ќўт Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қолға алынып, қоғамымыздың күн тəртібіне шығарылған мəнмаңызы жоғары, елдікке үндер жасампаз істердің бірі əрі бірегейі ретінде шетелдердегі қазақтарды елге шақырып, оларға мүмкіндігінше жағдай жасалынып отырғанын айтуға болады. Осынау көңіл тебірентер жұмыстардың мына өзгермелі, алмағайып заманда ештеңеге жалтақтамай, бауырын іздеп, қандасын түгелдеуге түбегейлі бет бұрған қазақ жұртының арман-тілегімен ұштасып жатқанын сезіне білгеніміз жөн. Шеттегі қандастарымыздың қара шаңырақ – Қазақстанға келуі 2014 жылы да жалғасын тапты. Еліміз əлемді ойландырып, талайды тығырыққа тіреген қаржылық дағдарыстардан туындауы ықтимал жағдайларға

алаңдамай, оралман қауымын бар мүмкіндігінше қарсы алды. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі таратқан соңғы мəліметке қарағанда, былтыр шекара асып 3 347 (8 359 адам) оралман отбасы келіпті. Бұларды гендерлік құрамы бойынша көрсетер болсақ, ер-азаматтар – 3 438, əйелдер – 3 323, балалар – 1 598. Бұдан бөлек, аталған министрліктің дерегінше, еңбекке жарамды адамдар – 4 768, зейнеткерлік жастағылар – 395 болып отыр. Осы арада назар аудара кетер жайт, елге келген оралмандардың арасында 368 адам жоғары білімді болса, 869-ы орта кəсіби білімі бар жандар, ал жалпы орта білімділері – 2 592. Қазақ елге елдің қосылуын құтқа балаған. Ендеше, алыстағы ағайынның оралуын жақсылыққа жорып, мемлекетіміздің абыройын асырар осынау жасампаз істер құт-берекеміздің негізі бола берсін дейік.

Сəулебек БІРЖАН.

Солтүстік Қазақстан облысы.

 Жағымды жаңалық

Гидропоника

Атыраудаєы цехта осындай əдіспен жемдік ґсімдік ґсіріледі Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Махамбет ауданындағы «Первомайский» серіктестігі гидропоника əдісімен жемдік өсімдік өсіретін жаңа цехты іске қосты. Цехта бес адам жұмысқа тартылған. Серіктестік директоры Есболат Есқараевтың айтуынша, гидропоника –өсімдікті топырақсыз өсірудің бірден-бір оңтайлы тəсілі. Бұл əдіс шаруашылықта 1993 жылдан бері қолданылады. Осы əдістің арқасында арпа бір күнде көктеп, алтыншы күні одан дайын өнім

алынады. Мəселен, 1700 тонна құрғақ арпадан 10 тонна жасыл балауса алуға болады. Бұл өнім мүйізді ірі қарадан сүт өндіруді 30 пайызға дейін арттырады. Испандық технология орнатылған жаңа цехта өсірілген жемдік өсімдіктің өзіндік құны арзан. Мəселен, арпадан алынған жемдік өсімдіктің бір келісі –14 теңге. Цехта жемдік өсімдікті өсіру үшін күніне 20 тонна су, сағатына 130 кВт электр энергиясы жұмсалады. Атырау облысы, Махамбет ауданы.

«Егемен Қазақстан» газетінің келесі нөмірі 9 қаңтар, жұма күні шығады.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Сұңғат ƏЛІПБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №474 ek

Profile for Egemen

07012015  

0701201507012015

07012015  

0701201507012015

Profile for daulet
Advertisement